Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 447 9471979 9467572 2026-09-09T12:44:16Z Sj1mor 12103 9471979 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando | nomoenlokalingvo = Republika y'u Burundi <br /> République du Burundi | eonomo = Respubliko Burundo | flago =[[Dosiero:Flago-de-Burundo.svg|150px|Flago de Burundo]] | blazono = [[Dosiero:Blason du Burundi.svg|90px|Blazono de Burundo]] | nacia himno = Burundi Bwacu <br /> Nia Burundo | nacia devizo = Ubumwe, Ibikorwa, Iterambere <br /> Unueco, Laboro, Progreso | lokigo-bildo = [[Dosiero:LocationBurundi.svg|250px|Situo]] | oficiala lingvo = [[Burunda lingvo|burunda]], [[Franca lingvo|franca]] | lingvoj = [[Burunda lingvo|burunda]], [[Franca lingvo|franca]], [[svahila lingvo|svahila]] | ĉefurbo = [[Gitego]] | religio = [[romkatolikismo]] (60 %) <br /> [[animismo]] (33 %) | km2 = 27.830 | akvo = 7.8 | loĝantoj = [[Hutuoj]] (83 %) <br /> [[Tutsioj]] (15%) <br /> [[Tvaoj]] (1 %) | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro-jaro = [[2020]] | loĝdenso = 425 | vivlongeco = | valuto = [[Burunda franko]] | valuta kodo = BIF | horzono = +2 | ttt = bi | landkodo = BI | tel = 257 | politika sistemo = [[Prezidenta respubliko]] | ŝtatestro = [[Évariste Ndayishimiye]] | ĉefministro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}} <small>(ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | nacia tago = [[1-a de julio]] | sendependeco = [[1-a de julio]] [[1962]] | de kiu = [[Belgio]] | esperanto-asocio = La [[Asocio Nacia por Esperanto en Burundo]] | MEP = [[Usona dolaro|$]]4,517 mlrd | MEP jaro = 2003 | MEP pokapa = $ 739 }} '''Burundo'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Burundo_kd Burundo] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref> aŭ '''Burundio'''<ref>Pri la landonomo en Esperanto Inter ''Burundio'' kaj ''Burundo'' plej vaste uzata estas la lasta, kiun ankaŭ rekomendas [[PIV]] kaj [[PMEG]]. Unue [[Lingva Komitato]] deklaras sin por la landnoma formo Burundio kaj ne Burundo, kion por la decido de la koncernatoj lasis UEA dum la [[UK 2008|93-a UK]] akceptante tiam kiel plian landan asocion: Asocion Nacian por Esperanto en Burundo. Pri tiu ĉi diskuto skribis Johan Derks.</ref><ref>[http://home.telfort.nl/derks.esp/Klasika%20Esperanto/Kial%20mi%20preferas%20Burundo%20ol%20Burundio.doc Johan Derks. Kial mi preferas Burundo ol Burundio] {{eo}}</ref>, ([[Burunda lingvo|burunde]] kaj {{fr}} ''Burundi''), Respubliko Burundo [[Burunda lingvo|burunde]] ''Republika y'u Burundi'', {{fr}} ''République du Burundi'') estas malgranda lando en oriento de [[Centra Afriko]] en la regiono de la [[Grandaj Lagoj (Afriko)|Grandaj Lagoj]]. Ĝi estas dividita en [[Provincoj de Burundo|dek-sep provincojn]], ĉiu nomita laŭ sia ĉefurbo. Ĝi limas norde [[Ruando]]n, okcidente — [[Demokratia Respubliko Kongo|Demokratian Respublikon Kongon]], oriente kaj sud-oriente — [[Tanzanio]]n. Aliro al maro mankas. Sud-okcidente ĝi limas la lagon [[Tanganjiko]]. La areo estas nur sub 28.000&nbsp;km² kun proksimuma loĝantaro je {{formatnum:10000000}}. Ekde [[2019]], [[Gitego]] estas ĉefurbo. a urbo kaj eksĉefurbo estas [[Buĵumburo]]. Kvankam la lando estas en la mezo de la kontinento, granda parto de la sudokcidenta landlimo apudas la lagon [[Tanganjiko]]. La loĝantaro konsistas ĉefe el la [[tutsioj]] kaj [[hutuoj]] kaj [[tvaoj]]. Ili okupis Burundon ekde la formiĝo de la lando antaŭ kvin jarcentoj. Burundo estis regata kiel reĝlando de la tutsioj dum pli ol ducent jaroj. Tamen, ĉe la komenco de la [[20-a jarcento]], [[Germanio]] kaj [[Belgio]] okupis la regionon, do Burundo kaj Ruando fariĝis eŭropa kolonio konita kiel Ruanda-Urundi. [[Politika agitado]] okazinta dum la regiono pro sociaj diferencoj inter la tutsioj kaj hutuoj, provokis civilan militon en Burundo meze de la 20-a jarcento. Nuntempe Burundo estas regata kiel prezidenta reprezenta demokrata respubliko. 62 % de la burundanoj estas [[rom-katolika eklezio|katolikoj]], 8 % ĝis 10 % estas [[islamanoj]] kaj la ceteraj sekvas [[animismo|indiĝenajn kredojn]] kaj aliajn [[kristanismo|kristanajn]] konfesiojn. Burundo estas inter la 10 plej malriĉaj landoj de la mondo. Ĝi havas la plej malaltan [[GDP]] per persono.<ref name="xlix">*Eggers, E., ''Historia Vortaro de Burundo'', p. xlix. {{en}}</ref> Burundo havas malaltan [[malneta enlanda produkto|malnetan enlandan produkton]] plejparte pro civilaj militoj, korupto, neadekvata aliro al edukado kaj la efikoj de [[HIV]]/[[Aidoso]]. Burundo estas dense loĝata, kun granda [[elmigrado]]. [[Kobalto]] kaj [[kupro]] estas inter naturaj rimedoj de la lando. La ĉefaj eksportaĵoj inkluzivas [[kafo]]n, [[teo]]n kaj [[sukero]]n kaj tiel plu. == Geografio == [[Dosiero:By-map.png|eta|Mapo de Burundo]] {{Ĉefartikolo|Geografio de Burundo}} Unu el la plej malgrandaj landoj en Afriko, Burundo troviĝas meze de la kontinento kaj havas [[Tropika klimato|tropikan klimaton]].<ref name="Nationsencyclopedia.com Climate of Burundi"/> Ĝi estas dividita en [[Provincoj de Burundo|17 provincojn]], ĉiu nomita laŭ sia ĉefurbo. Ĝi limas norde [[Ruando]]n, okcidente — [[Demokratia Respubliko Kongo|Demokratian Respublikon Kongon]], oriente kaj sud-oriente — [[Tanzanio]]n. Aliro al maro mankas. Sud-okcidente ĝi limas la lagon [[Tanganjiko]]. Areo de la lando estas sub 28.000&nbsp;km². === Reliefo === Burundo estas parto de la [[Albert-Rifto]], la okcidenta etendaĵo de la [[Granda Rifto]]. La lando situas sur [[altebenaĵo]] en la centro de Afriko. La ordinara alteco de la centra altebenaĵo estas 1700 m; ĝi varias de 1525 ĝis 2000 m, kun pli malgrandaj altecoj ĉe la landlimoj. La plej alta pinto, [[Monto Heha]] estas 2640 m. Ĝi situas sudoriente de Buĵumburo, kaj ĝia alteco atingas 2760 m.<ref name="Nationsencyclopedia.com Topography of Burundi">{{Citaĵo el la reto | url = http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-TOPOGRAPHY.html | titolo = Burundi — Topography | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = Encyclopedia of the Nations | eldonisto = | paĝoj = | lingvo = {{en}} | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref> Sud-oriente kaj sude altecoj estas ĉirkaŭ 1370 m. Strio de la grundo laŭlonge de la rivero [[Ruzizi]], norde de la lago Tanganjiko, estas la parto de la [[Granda Rifto]] kaj ĉi tio estas sola teritorio de la lando, situanta malsupre ol 915 m. Apud la lago Tanganjiko troviĝas la plej malalta punkto de la lando — 772 m.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.countriesquest.com/africa/burundi/land_and_resources.htm | titolo = Burundi, Land and Resources | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = Countries Quest | eldonisto = | paĝoj = | lingvo = {{en}} | arkivurl = https://www.webcitation.org/6CvCYyfWD?url=http://www.countriesquest.com/africa/burundi/land_and_resources.htm | arkivdato = 2012-12-15 | citaĵo = }}</ref> La lago Tanganjiko kaj enfluinta ĝin la ĉelima rivero Ruzizi situas sur ebenaĵo, kiu plilarĝiĝas suden kaj havas fekundajn grundojn. Centre kaj oriente situas ebenaĵoj, ĉirkaŭitaj de montoj kaj marĉoj. === Geologio kaj grundoj === Plejparto de la teritorio konsistas el faldoriĉaj kaj malgrande transformitaj klastaj petroj de la [[Mezoproterozoiko|mezoproterozoika]] [[Kibarana zono]], kiu disvastiĝas ekde Demokratia Respubliko Kongo tra Burundo kaj Ruando ĝis Tanzanio kaj [[Ugando]]. Kibaranaj rokoj estas miksitaj kun [[Granito|granitaj]] specoj kaj tra 350&nbsp;km estas mallarĝa zono de la mafitaj kaj ultramafitaj [[Intruzio (geologio)|intruzioj]]. Oriente de la lando la Kibarana zono estas limigita de la [[Neoproterozoiko|neoproterozoikaj]] akvoprecipitaĵoj Malagarasi kun [[Bazalto|bazalta]] miksaĵo, [[ardezo]], [[Dolomito|dolomita]] [[kalkoŝtono]] kaj [[lafo]]. Ĉe la norda bordo de la lago Tanganjiko la grundo konsistas el [[Terciaro|terciaraj]] kaj [[Kvarternara epoko|kvarternaraj]] sedimentaĵoj.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.uoguelph.ca/~geology/rocks_for_crops/13burundi.PDF | titolo = Burundi | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = University of Guelph | paĝoj = | lingvo = {{en}} | arkivurl = https://www.webcitation.org/6CvCfaGff?url=http://www.uoguelph.ca/~geology/rocks_for_crops/13burundi.PDF | arkivdato = 2012-12-15 | citaĵo = }}</ref> En Burundo dominas helaj arbardevenaj grundoj, kiuj formas maldikan [[Humo|human]] tavolon super [[Laterito|lateritaj]] ([[fero]]riĉaj) subgrundoj. [[Aluvia grundo|Aluviaj grundoj]] estas la plej fekundaj, sed ili estas limigitaj de la [[valo]]j de grandaj riveroj. La gravan problemon konsistigas [[erozio]] de la grundo, kaŭzita de la oblikveco de la tera surfaco, precipitaĵoj kaj [[agrikulturo]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/85931/Burundi/40653/Soils | titolo = Burundi | titolo-aldono = Soils | alirdato = 2012-12-15 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Encyclopaedia Britannica]] | paĝoj = | lingvo = {{en}} | arkivurl = https://www.webcitation.org/6CvD25cbX?url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/85931/Burundi | arkivdato = 2012-12-15 | citaĵo = }}</ref> === Minaĵoj === En Burundo troviĝas gravaj minejoj de [[feldspato]], [[kaolino]], [[fosforo]], [[metalo]]j de la [[Platino|platina]] grupo, [[kvarcito]]j, [[Rara tero|rarateraj]] metaloj, [[vanado]], [[kalkoŝtono]]. En provincoj [[Provinco Muyinga|Muyinga]], [[Provinco Cankuzo|Cankuzo]], troviĝas ankaŭ minejoj de [[oro]]. En provincoj [[Provinco Kayanza|Kayanza]] kaj [[Provinco Kirundo|Kirundo]] oni ekspluatas minaĵejojn de [[kasiterito]], [[koltano]] kaj [[volframo]]. En [[1974]] estis malkovritaj minejoj de [[nikelo]], kiuj estas taksataj je 370 milionoj da tunoj (3-5 % de la monda resurso).<ref name="Nationsencyclopedia.com Mining of Burundi">[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-MINING.html Nationsencyclopedia.com Mining of Burundi] {{en}}</ref> === Klimato === La burunda klimato estas precipe [[Tropika klimato|tropika]]<ref name="Nationsencyclopedia.com Climate of Burundi">[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-CLIMATE.html Nationsencyclopedia.com Climate of Burundi] {{en}}</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/85931/Burundi Britannica Climate of Burundi] {{en}}</ref> kaj havas grandajn dumtagajn fluktuadojn de temperaturoj. Tiuj ankaŭ varias depende de alteco en diversaj partoj de la lando. La averaĝa temperaturo en la centra plataĵo estas {{GdC|20}}, en teritorio ĉirkaŭ la lago Tanganjiko — {{GdC|23}}, en plej altaj montoj — {{GdC|16}}. La averaĝa temperaturo en Buĵumburo estas 23 °С.<ref name="Nationsencyclopedia.com Climate of Burundi"/> Precipitaĵo estas malregula, plej abundas en nord-okcidento de la lando. La averaĝa kvanto de precipitaĵo en grandparto de Burundo estas 1300—1600 мм, en la ebenaĵo de Ruzizi kaj en nord-orienta parto de la lando 750—1000 мм.<ref name="Nationsencyclopedia.com Climate of Burundi"/> Laŭ la kvanto de precipitaĵo, oni klasifikas kvar [[sezono]]jn: la longa seka (junio — aŭgusto), la mallonga humida (septembro — novembro), la mallonga seka (decembro — januaro), la longa humida (februaro — majo). === Akvoresursoj === La plej gravaj riveroj de Burundo estas [[Ruzizi]], [[Malagarasi (rivero)|Malagarasi]] kaj [[Ruvubu]], sed neniu el ili estas navigebla. Akvojn de Malagarasi kaj Ruzizi oni uzas por [[irigacio]] en la orienta kaj okcidenta partoj de la lando. Gravaj akvofontoj estas ankaŭ la lagoj [[Viktoria-lago|Viktorio]] kaj Tanganjiko. La rivero [[Kagero (rivero)|Kagero]] estas la plej granda nutranto de la lago Viktorio kaj la fontoj de la rivero [[Ruvjironza (rivero)|Ruvjironza]] — la supra alfluanto de la rivero Kagera — troviĝas en la monto [[Kikizi (monto)|Kikizi]]. Do Kagero estas konsiderata fonta rivero de [[Nilo]]. Riveroj formas grandparton de la burundaj limoj. La riveroj [[Kanjari (rivero)|Kanjari]] kaj Kagera apartigas la landon de Ruando, la rivero Malagarasi formas grandparton de la suda limo.<ref name="Nationsencyclopedia.com Topography of Burundi"/> La lago Tanganjiko estas dividita inter Burundo, Tanzanio kaj Demokratia Respubliko Kongo. Nord-oriente situas la lagoj [[Koĥoĥo (lago)|Koĥoĥo]] kaj [[Rugvero (lago)|Rugvero]]. === Flaŭro kaj faŭno === Agrikulturon en Burundo konsistigas plejparte [[Paŝtejo|paŝteja]] [[bestbredado]], do disvastiĝas [[Senarbarigo|arbohakado]], la erozio de la grundo kaj detruado de la tradiciaj [[Habitato (ekologio)|habitatoj]]. Plejparto da arbaroj estas jam ekstremitaj kaj restas nur eta areo ĉirkaŭ 600&nbsp;km². Ĉiujare arbara areo reduktiĝis je 9 %. Inter restantaj arboj dominas [[eŭkalipto]], [[akacio]], [[figarbo]] kaj [[eleo]]. Grandparto de la lando estas kovrita per [[Savano|savana]] [[vegetaĵaro]]. La burunda faŭno estis pli riĉa antaŭ disvastiĝo de agrikulturo. Nun en la lando ankoraŭ renkontiĝas [[elefanto]]j, [[Amfibia hipopotamo|hipopotamoj]], [[krokodilulo]]j, [[apro]]j, [[leono]]j, [[antilopo]]j, [[galeopiteko]]j.<ref name="Nationsencyclopedia.com Flora and Fauna of Burundi">[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-FLORA-AND-FAUNA.html Nationsencyclopedia.com Flora and Fauna of Burundi] {{en}}</ref> Abundas [[birdo]]j, inter kiuj la plej disvastiĝintaj estas [[Kronita gruo|kronitaj gruoj]], [[numido]]j, [[perdriko]]j, [[ansero]]j, [[anaso]]j, [[Ordinara koturno|koturnoj]], [[galinago]]j. La teritorio de la lando estas kovejo por 451 birdospecioj. Multaj specioj estas en danĝero pro daŭra kresko de la loĝantaro. En la lago Tanganjiko abundas [[fiŝo]]j, inkluzive [[Nila perko|nilan perkon]] kaj [[Nesala akvo|nesalakvan]] [[sardino]]n. Pli ol 130 tieaj fiŝspecioj estas [[endemio|endemiaj]].<ref name="Nationsencyclopedia.com Flora and Fauna of Burundi"/> === Naturprotektaj areoj === Brurundo havas tri [[Nacia parko|naciajn parkojn]]. La [[nacia parko Kibira]] (37 870 hektaroj) situas en la nord-okcidenta parto de la lando, ĉe limo de la [[nacia parko Njungve]] (Ruando). Ĝi estis establita en [[1933]] kaj konservas malgrandan regionon de la montaj tropikaj arbaroj, kiuj okupas 96 % de ĝia areo. Inter plantoj tie dominas [[Symphonia globulifera]], [[Newtonia buchananii]], [[Albizia gummifera]] kaj [[Entandrophragma excelsum]]. Ankaŭ estas teritorioj, okupitaj de montaj marĉoj kaj [[bambuo]] [[Arundinaria alpine]].<ref>[http://www.birdlife.org/datazone/sites/index.html?action=SitHTMDetails.asp&sid=6034&m=0 Nationsencyclopedia.com Kibira National Park] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121014144909/http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=6034 |date=2012-10-14 }} {{en}}</ref> La [[nacia parko Ruvubu]] (areo 43 630 hektaroj) situas en la nord-orienta parto de la lando, laŭlonge de la samnoma rivero. Ĝi estis establita en [[1980]]. La valo de la rivero Ruvubu formas la vicon de [[meandro]]j, borderitaj per la marĉa vegetaĵaro, arbaroj kaj savanoj.<ref>[http://www.birdlife.org/datazone/sites/index.html?action=SitHTMDetails.asp&sid=6035&m=0 BirdLife IBA Factsheet Ruvubu National Park] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130621194609/http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=6035 |date=2013-06-21 }} {{en}}</ref> Ankaŭ estas la [[nacia parko Risizi]], situanta norde de Buĵumburo <ref>[http://www.travelpod.com/travel-blog-entries/christyjean/1/1224438240/tpod.html Risizi National Park] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110209031846/http://www.travelpod.com/travel-blog-entries/christyjean/1/1224438240/tpod.html |date=2011-02-09 }} {{en}}</ref> == Administra divido de Burundo == {{Ĉefartikolo|Provincoj de Burundo }} {| style="background:transparent;" |colspan="3" align="center"| [[Dosiero:Burundi Provinces (before 2015).png|350px]] |- |colspan="3"| [[Burundo]] estas dividita en dek-sep provincojn, ĉiu nomita pro sia specifa ĉefurbo: |- valign="top" |width="40%"| * [[Provinco Bubanza|Bubanza]] * [[Provinco Bujumbura Mairie|Bujumbura Mairie]] * [[Provinco Bujumbura Rural|Bujumbura Rural]] * [[Provinco Bururi|Bururi]] * [[Provinco Cankuzo|Cankuzo]] * [[Provinco Cibitoke|Cibitoke]] |width="33%"| * [[Provinco Gitega|Gitega]] * [[Provinco Karuzi|Karuzi]] * [[Provinco Kayanza|Kayanza]] * [[Provinco Kirundo|Kirundo]] * [[Provinco Makamba|Makamba]] * [[Provinco Muramvya|Muramvya]] | * [[Provinco Muyinga|Muyinga]] * [[Provinco Mwaro|Mwaro]] * [[Provinco Ngozi|Ngozi]] * [[Provinco Rutana|Rutana]] * [[Provinco Ruyigi|Ruyigi]] |} == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Burundo}} === Antaŭ [[Koloniismo|koloniigo]] === Unuaj loĝantoj de la lando estis [[pigmeoj]] tvaoj, kiuj estis forpelitaj ĉirkaŭ [[1000]] fare de agrokultivistoj [[hutuoj]]. En la 15-a — [[16-a jarcento]]j ĉi tien aliris [[nomadoj]]-[[Bredado|bestbredistoj]] [[tutsioj]]. En la [[17-a jarcento]] en tiu ĉi teritorio estiĝis sendependa [[Feŭdismo|feŭda]] reĝolando Burundo. La unua konata ''mvami'' (reĝo) [[Ntare I]] unuigis tieajn disajn ŝtatojn kaj kreis la unuecan reĝolandon. Disfloro de tiu okazis dum la regado de la reĝo [[Ntare II]], kiu per militforto vastigis teritorion de la lando preskaŭ ĝis nunaj limoj. Ekde la fino de la [[19-a jarcento]] ĝis la komenco de la [[20-a jarcento]] reĝlandon disŝiris enlandaj militoj. === Kolonia periodo === Unuaj eŭropanoj vizitis la teritorion de la nuna Burundo en [[1858]]. Tio estis [[Britio|brita]] oficiro [[John Hanning Speke]] kaj la fama esploristo [[Richard Francis Burton]], alveturintaj ĉirkaŭaĵon de la lago [[Tanganjiko]]. Ili ĉirkaŭiris ĝin ekde norde, serĉante la fontojn de [[Nilo]]. En [[1871]] [[Henry Morton Stanley]] kaj [[David Livingstone]] atingis [[Buĵumburo]]n kaj esploris la ĉirkaŭaĵon de la rivero [[Ruzizi]]. Post la [[Berlina konferenco (1884)|Berlina konferenco]] de [[1884]]-[[1885]] la [[germana]] [[Germana Orient-Afriko|influzono en Afriko]] estis disvastigita ĝis la nunaj Ruando kaj Burundo. En [[1894]] la germana [[grafo]] [[Gustav Adolf von Götzen]] trovis la lagon [[Kivu]]. Post kvar jaroj la teritorion de la nuna Burundo vizitis unuaj misiistoj.<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-HISTORY.html Burundi — History] {{en}}</ref> En la [[1890-aj jaroj]] Burundo iĝis la germana kolonio. Post la [[Unua mondmilito]] ĝi estis transdonita al [[Belgio]]. Tiu regiono estis konsiderata de koloniistoj kiel unueca teritorio Ruando-Urundo. Ekde [[1925]] ĝi estis la parto de [[Kongo Belga]], sed malsame ol Kongo regata rekte de Belgio, ĝi estis regata de tucia aristokratio.<ref>[http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ad25 History of Burundi] {{en}}</ref> Dum la [[1950-aj jaroj]] la belga registaro malgraŭ internacia premo ĉiam rezignis sendependigi siajn koloniojn. Tamen situacio tie daŭre malboniĝis kaj en [[1959]] komenciĝis la preparado al sendependiĝo de Kongo kaj Ruando-Urundo. En [[1961]] rezulte de balotado en Burundo kaj spite al deziro de la kolonia administracio venkis la [[Naciismo|naciista]] partio [[Unio por la nacia progreso]] ({{fr}} ''Union pour le Progrès national''; ''UPRONA''). Ĝi ricevis 80 % voĉdonojn kaj akiris 58 el 64 mandatoj en la parlamento. Kaj la germanaj kaj belgaj koloniaj registaroj subtenis la tucian superan klason kaj la tucian subpremon de la hutuoj, kiu eĉ estis komparita kun la rasapartismo de la Respubliko de Sudafriko kaj nomita nigra rasapartismo. La tucia princo [[Louis Rwagasore]] estis nomumita ĉefministro, sed samjare la {{daton|13|oktobro}} li estis murdita de agentoj de la opozicia [[Kristana Demokrata Partio (Burundo)|Kristana Demokrata Partio]]. Tio finis unuecon de tutsioj kaj hutuoj, por kiu la princo luktis dum multaj jaroj.<ref>[http://www.iss.co.za/af/profiles/burundi/politics.html Burundi. Political System and history] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110807005820/http://www.iss.co.za/af/profiles/burundi/politics.html |date=2011-08-07 }} {{en}}</ref> === Sendependeco === La {{daton|1|julio}} [[1962]] estis proklamita la sendependiĝo de la Reĝlando Burundo, kiu eliĝis el Ruando-Urundo. De tiam la potencon havis tutsioj, malgraŭ sia [[Etna |malmulteco]]. Reĝo [[Mvambutsa IV]], subtenata de la reganta partio UPRONA, starigis en la lando aŭtoritarisman reĝimon kaj hutuoj ade estis subpremataj.<ref>[http://www.geo-world.ru/africa/burundi/history/page1.html Новейшая история Бурунди] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101204051733/http://geo-world.ru/africa/burundi/history/page1.html |date=2010-12-04 }} {{ru}}</ref> En oktobro [[1965]] hutuoj provis fari ŝtatrenverson, sed malsukcesis. Rezulte de tio okazis novaj arestoj kaj ekzekutoj de reprezentantoj de tiu etno. Samtempe kreskis kontraŭdiroj inter tuciaj gvidantoj. La {{daton|8|julio}} [[1966]] la [[kronprinco]] [[Ntare V|Charles Ndizeye]], subtenata de la armeo sub gvidado de la kolonelo [[Michel Micombero]], detronigis sian patron kaj anstataŭis lin kiel la reĝo Ntare V. Sed jam novembre ankaŭ li estis detronigita de Michel Micombero, kiu deklaris Burundon respubliko kaj iĝis ties unua [[Prezidanto de Burundo|prezidanto]]. En [[1972]] monarĥistoj provis fari ŝtatrenverson, kiu malsukcesis, sed estigis amasajn murdojn, inkluzive la murdon de la eksa reĝo Ntare V. Poste estis aliaj provoj de ŝtatrenversoj, en la lando establiĝis la [[militreĝimo]]. En [[1987]] prenis potencon la [[majoro]] [[Pierre Buyoya]] (tutsio). Dum lia regado ekis gravaj etnaj kunpuŝiĝoj inter tutsioj kaj hutuoj. Rezulte de la unua [[demokratio|demokratia]] [[Prezidanta balotado en Burundo 1993|prezidanta balotado]] la {{daton|1|junio}} [[1993]] estriĝis hutuo [[Melchior Ndadaye]], la gvidanto de la precipe hutua [[Fronto por la Demokratio en Burundo]] ({{fr}} ''Front pour la démocratie du Burundi''; FRODEBU). Sed samjare sekvis la nova milita ŝtatrenverso fare de tutsioj kaj la {{daton|21|oktobro}} li estis mortigita de ili. Leviĝinta ondo de interetnaj bataloj pormomente estingiĝis kaj en [[1994]] la parlamento elektis la novan prezidanton, hutuon [[Cyprien Ntaryamira]]. En aprilo [[1994]] li partoprenis intertraktadon en [[Daresalamo]] ([[Tanzanio]]), kiu celis interpacigi tutsiojn kaj hutuojn en Burundo kaj [[Ruando]]. La {{daton|6|aprilo}} la aviadilo, en kiu revenis hejmen du prezidantoj — burunda Cyprien Ntaryamira kaj ruanda [[Juvénal Habyarimana]] — akcidentis ĉe alflugo al la flughaveno de [[Kigalo]] (Ruando) kaj ĉiuj pasaĝeroj pereis. Hutuoj akuzis tutsiojn pri paffaligo de la aviadilo. Rezulte de tio eksplodis la [[Burunda enlanda milito|interetna milito]], kiu interalie kaŭzis la [[Ruanda genocido|genocidon de tutsioj]]. En [[1995]] okazis [[Parlamenta balotado en Burundo 1995|balotado]], rezulte de kiu venkis la eksribelula partio [[Nacia konsilio por Demokrata Defendo — Fronto por Demokrata Defendo|CNDD-FDD]] ({{fr}} ''Conseil national pour la défense de la démocratie-Forces de défense de la démocratie''). Daŭris la premo al amaskomunikiloj kaj opozicio.<ref>[https://www.monato.be/2007/009143.php Jérémie SABIYUMVA. Kie sukero iĝas oro] {{eo}}</ref> La {{daton|26|marto}} en Buĵumburo ekflamas sangaj bataloj inter la hutuoj kaj tutsioj. En julio [[1996]] estis farita nova ŝtatrenverso kaj potencon denove prenis majoro Pierre Buyoya. La [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj la [[Organizaĵo por Afrika Unueco]] kondamnis ĉi tiun reĝimon, rilate al Burundo estis starigitaj la ekonomiaj sankcioj.<ref>[http://www.worldstory.ru/burundi/01.html Новейшая история Бурунди] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120114084942/http://www.worldstory.ru/burundi/01.html |date=2012-01-14 }} {{ru}}</ref> En aŭgusto 2002 estis subskribita pactraktato, en kiu la prezidanto Pierre Buyoya konsentis post 18 monatoj transdoni povon al [[Domitien Ndayizeye]]. En aprilo [[2003]] okazis la [[Prezidanta balotado en Burundo 2003|prezidanta balotado]], rezulte de kiu estriĝis hutuo [[Domitien Ndayizeye]], kun tucia vicprezidanto. Tamen komence de julio 2003, anoj de la Fronto por Nacia Libero atakis la tiaman ĉefurbon Buĵumburo, 300 homoj pereis. Malgraŭ tio la enlanda milito iom post iom estingiĝis, multaj ribeluloj estis inkluzivigitaj en la registaron kaj armeon.<ref>[https://www.monato.be/2004/008387.html Jérémie SABIYUMVA. Survoje al paco] {{eo}}</ref> La {{daton|13|aŭgusto}} [[2004]] ribeluloj el FNL [[Masakro en Gatumba|atakis la rifuĝejon]] en [[Gatumba]], en la [[Provinco Bujumbura Rural|kampara provinco Buĵumburo]], je 4&nbsp;km de la landlimo kun Demokratia Respubliko Kongo (DRK). Tie loĝis 870 gekonganoj-tucioj, kiuj en junio fuĝis el sia lando por eviti la tiean militon. Atakintoj bruligis domojn kaj mortigis ties loĝantojn. Entute estis murditaj 158 kaj vunditaj 105 rifuĝintoj. Poste reprezentantoj de la FNL diris, ke ili celis nur militan bazon kaj estis devigitaj reagi post kiam oni pafis el la rifuĝejo. La ĉefa ribelgrupo en Kongo, [[RCD Goma]], akuzis pri tio la militistaron de DRK. Laŭdire la atakantoj uzis la lingvon, kiun oni parolas en DRK. Tamen la konga prezidanto [[Joseph Kabila]] refutis la akuzojn kaj postulis internacian enketon. La ceremonion de entombigo partoprenis la prezidanto kaj vic-prezidanto de Burundo, la vic-prezidanto de DRK, reprezentantoj de Ruando kaj tiuj de Unuiĝintaj Nacioj.<ref>[https://www.monato.be/2004/008413.html Jérémie SABIYUMVA. Masakro ĉe rifuĝejo] {{eo}}</ref> Ĉi tiu historio eniris la [[Reta vortaro|Retan vortaron]] kiel ekspliko al la vorto ''masakri'': «Masakritaj estas 158 homoj ĉe rifuĝejo apud la landlimo inter Burundo kaj Demokratia Respubliko Kongo (DRK)».<ref>[https://www.reta-vortaro.de/revo/art/masakr.html Reta vortaro: ''masakri''] {{eo}}</ref> En [[aprilo 2008]] denove eksplodis batalado inter la armeo kaj FNL. Armeaj gvidantoj diris, ke tio komenciĝis post grava atako fare de la ribeluloj en la urbo [[Bubanza]], 50&nbsp;km nordokcidente de Buĵumburo. Siaflanke proparolanto de FNL kulpigis pri la perforto la armeon, kiu igis la ribelulojn sin defendi.<ref>[http://www.eventeo.net/web/index.php/afriko/politiko/456 Forta pafado kaj batalo en Buĝumburo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120111121228/http://www.eventeo.net/web/index.php/afriko/politiko/456 |date=2012-01-11 }} {{eo}}</ref> == Politiko == {{Ĉefartikolo|Politiko de Burundo}} La politika sistemo de Burundo estas [[prezidenta sistemo|prezidenta]] [[reprezenta demokratio|reprezenta demokrata]] [[respubliko]] bazita sur plurpartieco. La [[Prezidanto de Burundo]] estas [[ŝtatestro]] kaj [[registarestro]]. Ekzistas proksimume 21 [[politikaj partioj de Burundo|registritaj partioj en Burundo]]. La [[13-an de marto]] de 1992, la puĉa gvidanto [[Pierre Buyoya]] establis konstitucion,<ref>[http://www.ictj.org/en/where/region1/512.html Burundo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090617232030/http://www.ictj.org/en/where/region1/512.html |date=2009-06-17 }}. Internacia Centro por Transira Justeco. {{en}}</ref> kiu lanĉis plurpartian politikan procezon. Ses jarojn poste, en 1998, la konstitucio estis ŝanĝita, plilarĝigante la [[Nacia Asembleo de Burundo|Nacian Asembleon]] kaj kreante kondiĉojn por du vic-prezidantoj. Pro la [[Konsentoj de Arusha]], Burundo establis la transiran registaron en 2000. La leĝdona branĉo de Burundo estas [[duĉambra parlamento]], konsistanta el la Transira Nacia Asembleo kaj la [[Senato de Burundo|Transira Senato]]. Ekde 2004, la Transira Nacia Asembleo konsistas el 170 membroj, kun la Fronto por Demokratio en Burundo akirinta 38% seĝoj. Laŭ konstituciaj mandatoj de Burundo reprezentado en la Transira Nacia Asembleo estas fiksita kun 60% por hutuoj, 40% por tutsioj, kaj tri membroj por la tvaoj. 30% devas esti inoj. Membroj de la Nacia Asembleo estas elektataj de la tutpopola voĉdono kaj deĵoras dum kvin jaroj.<ref>*Puddington, ''Libereco de la Mondo'', p. 145.</ref> La Transira Senato havas 51 membrojn kaj tri seĝoj estas rezervitaj por eksaj prezidantoj. 30% de la membroj devas esti inoj. Membroj de la Senato estas elektataj de balotadaj asembleoj, kiuj konsistas el reprezentantoj de ĉiu provinco kaj komunumo. Por ĉiu el 17 burundaj provincoj, unu hutua kaj unu tucia senatano estas elektata. <!-- Kune, la leĝdona branĉo de Burundo elektas la prezidanton por kvinjara periodo.<ref name="a146">*Puddington, ., ''Libereco de la Monda'', p. 146.</ref> La prezidanto nomumas la Konsilion de ministroj.<ref name="unburundi" /> La prezidanto ankaŭ rajtas elekti 14 membrojn de la Transira Senato por servi en la Konsilio de ministroj.<ref name="state" /> Membroj de la Konsilio devas esti aprobitaj de du trionoj de la parlamento. La prezidanto ankaŭ elektas du vic-prezidantojn.<ref name="a146" /> Ekde 2008 la prezidanto estas [[Pierre Nkurunziza|Pierre *Nkurunziza]], reelektita en 2015 por la tria periodo dum la kontraŭdira balotado, kaŭzinta grandajn protestojn ene de la lando, amasan perforton kaj fuĝon de la loĝantaro al apudaj landoj pro timo de la nova enlanda milito. La Unua vicprezidanto en 2008 estis d-ro. *Yves *Sahinguvu kaj la Dua vicprezidanto — Gabriel *Ntisezerana.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-b/burundi.html Burundo - Mondaj Gvidantoj]. [[CIA]]. Kontrolita la 28-an de junio 2008.</ref> La ''Supera Tribunalo'' estas la plej alta tribunalo de Burundo. Estas tri Tribunaloj de Pledoj rekte sub la Supera Tribunalo. Tribunaloj de la Unua Okazo funkcias en ĉiuj provincoj. --> === Interna politiko === En [[2005]] estis aprobita nova [[konstitucio]], kiun subtenis 92 % de la voĉdonintoj.<ref>Sabiyumva J. Ĉu prezidos prezidinto? // [[Monato (gazeto)|Monato]]. 2009. N 3. p. 8.[https://www.esperanto.be/fel/publika/009709p.php] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090130044719/http://www.esperanto.be/fel/publika/009709p.php|date=2009-01-30}} {{eo}}</ref> En [[2007]] la internacia premio por la rajtdefenduloj [[Martin Ennals Award]] estis atribuita por tri homoj, inkluzive la burundan policiston ''Pierre Claver Mbonimpa'', kiu estis maljuste kondamnita en [[1994]] kaj pasigis du jarojn en prizono. Post sia liberigo li establis la ''Asocion por defendo de la homaj rajtoj kaj tiuj de malliberuloj en Burundo'' kaj disvolvigis la aktivan kampanjon kontraŭ turmentado.<ref>[http://www.martinennalsaward.org/en/press/2007-09-01.html Human Rights Defenders from Burundi and Sri Lanka honored with 2007 Martin Ennals Award] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080724093840/http://www.martinennalsaward.org/en/press/2007-09-01.html |date=2008-07-24 }} {{en}}</ref> En la komuna deklaracio, publikigita la {{daton|4|decembro}} [[2008]], la [[Nacia Fronto por la Liberigo de la Hutu-popolo]] (NFL) kaj la registaro de Burundo konsentis respekti pac-interkonsenton subskribitan en 2006. La prezidanto [[Pierre Nkurunziza]] promesis doni al membroj de NFL 33 politikajn postenojn kaj liberigi ĉiujn kaptitajn ribelulojn. La ribelestro [[Agathon Rwasa]] siaflanke konsentis ŝanĝi la nomon de NFL, por transformi ĝin en politikan partion (laŭ la burunda konstitucio la titolo de la politika partio ne havu etnajn indikojn).<ref>Sabiyumva J. Paco — post 13 jaroj // [[Monato (gazeto)|Monato]]. 2009. № 2. p. 13.[https://www.esperanto.be/fel/publika/009710p.php]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} {{eo}}</ref> La {{daton|9|januaro}} [[2009]] tiu ĉi promeso estis plenumita kaj PALIPEHUTU-FNL ŝanĝis sian nomon al pli neŭtrala la ''Nacia-Liberegintaj Fortoj — FNL'' ({{fr}} ''Forces nationales de libération'').<ref name="Структура по Бурунди. 4 февраля 2009 года">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N09/228/30/PDF/N0922830.pdf?OpenElement Комиссия по миростроительству. Третья сессия. Структура по Бурунди. 4 февраля 2009 года. Обзор прогресса, достигнутого в осуществлении Стратегических рамок миростроительства в Бурунди. Второй промежуточный доклад] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110309061115/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N09/228/30/PDF/N0922830.pdf?OpenElement |date=2011-03-09 }} {{ru}}</ref> Grava problemo restas grandega kvanto da pafiloj, posedataj de civiluloj. Laŭ takso de la UN en 2006 ĉirkaŭ 100 miloj da familioj havis pafilojn.<ref name="27 октября 2006 г.">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N06/582/53/PDF/N0658253.pdf?OpenElement Совет Безопасности ООН. Доклад Генерального секретаря по вопросу о детях и вооруженных конфликтах в Бурунди. 27 октября 2006 г.] {{ru}}</ref> La {{daton|28|aŭgusto}} la parlamento aprobis la ''Leĝon pri pafiloj'', laŭ kiu la civiluloj devis fordoni siajn kontraŭleĝe posedatajn armilojn dum du monatoj.<ref name="Шестой доклад Генерального секретаря"/> La {{daton|22|aprilo}} 2009 estis publikigita la nova Krima Kodo, en kiu estis abrogaciita la [[mortopuno]], la minimuma aĝo de la krima respondeco estis ŝanĝita de 13 al 15 jaroj, ktp. Tamen [[Samseksemo|samseksemaj]] rilatoj daŭre estas taksataj kiel krimo kaj estas punotaj.<ref name="Комиссия по миростроительству. Третья сессия. Структура по Бурунди. 29 июля 2009 года"/> La {{daton|8|junio}} estis registrita 43-a politika partio.<ref name="Шестой доклад Генерального секретаря">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N09/615/69/PDF/N0961569.pdf?OpenElement Совет Безопасности ООН. Шестой доклад Генерального секретаря об Объединенном представительстве Организации Объединенных Наций в Бурунди. 30 ноября 2009] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110827095632/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N09/615/69/PDF/N0961569.pdf?OpenElement |date=2011-08-27 }} {{ru}}</ref> En 2009 finiĝis la grava etapo de paciĝo — ĉiuj ribelaj movadoj senarmiĝis kaj transformiĝis al politikaj partioj. En [[2010]] okazis prezidanta balotado. Komence de 2009 sian partoprenon anoncis la ĉefa opozicia partio de la lando — la [[Fronto por la Demokratio en Burundo]]. Ĝi kandidatigis la eks-prezidanton [[Domitien Ndayizeye]].<ref>Sabiyumva J. Ĉu prezidos prezidinto? // [[Monato (gazeto)|Monato]]. 2009. N 3. p. 8. [https://www.esperanto.be/fel/publika/009709p.php] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090130044719/http://www.esperanto.be/fel/publika/009709p.php|date=2009-01-30}} {{eo}}</ref> ==== Korupto ==== Grava problemo daŭre estas la vaste disvastiĝinta [[korupto]]. Ekzemple en [[aŭgusto 2007]] estis arestita la prezidanto de la Centra banko de la lando ''Isaac Bizimana'', kiun oni suspektis pri ŝtelado de 23 miliardoj da [[burunda franko|burundaj frankoj]] (ĉ. 21,22 usonaj dolaroj) dum operacioj pri aĉetado de nafto.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6931700.stm Burundi's chief banker arrested] {{en}}</ref> En la raporto de la UN estas rimarkite, ke juĝaj aferoj pri korupto estas pritraktitaj en la burundaj juĝejoj malrapidege, inkluzive aferojn pri neleĝa vendo de la prezidanta aviadilo "[[Dassault Falcon 50]]".<ref name="Комиссия по миростроительству. Третья сессия. Структура по Бурунди. 29 июля 2009 года">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N09/437/47/PDF/N0943747.pdf?OpenElement Комиссия по миростроительству. Третья сессия. Структура по Бурунди. 29 июля 2009 года. Обзор хода осуществления Стратегических рамок миростроительства в Бурунди. Третий промежуточный доклад] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110827095613/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N09/437/47/PDF/N0943747.pdf?OpenElement |date=2011-08-27 }} {{ru}}</ref> La {{daton|8|aprilo}} [[2009]] estis murdita [[Ernest Manirumva]], la vic-prezidanto de la ''Organizaĵo pri lukto kontraŭ korupto kaj ekonomia ŝtelado''.<ref name="Комиссия по миростроительству. Третья сессия. Структура по Бурунди. 29 июля 2009 года"/> === Armitaj fortoj === Elspezoj por la armitaj fortoj konsistigis 5,9 % de la nacia [[Malneta enlanda produkto|MEP]] (en [[2006]])<ref name="Burundi on CIA Factbook">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/by.html Burundi on CIA Factbook] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200424083404/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/by.html |date=2020-04-24 }} {{en}}</ref>. Entuta kvanto de militistoj estis en la [[marto 2006]] 50,5 mil homoj, el kiuj 89,1 % servis en la armeo, 10,9 % en la ĝendarmaro.<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> Laŭ atesto de la [[UN]], datita de [[julio 2008]], la burunda loĝantaro daŭre rilatas al la Fortoj de sekureco kun malfido, ĉar 3 % de ĉiuj rompoj de la homaj rajtoj estis faritaj de militistoj. Speciale suferas pro tio virinoj.<ref name="Комиссия по миростроительству. Вторая сессия"/> Gravajn problemojn ankaŭ alfrontas la procezo de malmobilizado, antaŭvidita de la interkonsentoj inter la registaro kaj ribeluloj. Speciale komplika estas la integrado de la eksaj ribeluloj en la armeon kaj ĝendarmaron.<ref name="Комиссия по миростроительству. Вторая сессия">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N08/416/79/PDF/N0841679.pdf?OpenElement Комиссия по миростроительству. Вторая сессия. Структура по Бурунди. 23 июня 2008 года. Обзор хода реализации Стратегических рамок миростроительства в Бурунди] {{ru}}</ref> Laŭ la interkonsento inter la registaro kaj ribeluloj, la nombro de la armitaj fortoj devas reduktiĝi ĝis [[decembro 2008]] kaj konsistigi 25 000 por la armeo, 15 000 por la ĝendarmaro.<ref name="Структура по Бурунди. 4 февраля 2009 года"/> === Ekstera politiko === La {{daton|21|septembro}} [[1971]] Burundo aniĝis en la [[Unuiĝintaj Nacioj]];<ref>[http://www.un.org/ru/members/index.shtml Государства — члены ООН] {{ru}}</ref> ĝi estas la ano de la Ekonomia komisio por Afriko kaj preskaŭ ĉiuj neregionaj speciaj agentejoj. Ankaŭ ĝi anas en la [[Afrika banko por evoluo]], la [[Afrika Unio]], la [[Grupo 77]] kaj aliaj. Burundo apartenas al la [[AKP-ŝtatoj]].<ref>{{Citaĵo el la reto| url = http://www.acp.int/content/secretariat-acp| titolo = Secretariat ACP| lingvo = en| arkivurl = https://web.archive.org/web/20150430094853/http://www.acp.int/content/secretariat-acp| arkivdato = 2015-04-30| alirdato = 2015-05-13}}</ref> Kadre de tiu ĝi partoprenas ekde [[2007]] la [[Misio de la Afrika Unio en Somalio|Mision de la Afrika Unio en Somalio]] ({{en}} ''AMISOM''). Entute ĝis aŭgusto [[2009]] tie estis deplojitaj 2 550 burundaj militistoj, el kiuj 29 pereis.<ref>[http://www.hiiraan.com/news2_rss/2009/Aug/burundi_sends_troop_reinforcements_to_somalia.aspx Burundi sends troop reinforcements to Somalia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110910162201/http://www.hiiraan.com/news2_rss/2009/Aug/burundi_sends_troop_reinforcements_to_somalia.aspx |date=2011-09-10 }} {{en}}</ref> En [[februaro 2009]] tie pereis 11 burundaj pacigistoj.<ref name="Hejmen en ĉerko"/> En [[septembro 2009]], post plia atako de la somaliaj ribeluloj, gvidataj de generalo [[Nathan Mugisha]], estis mortigitaj 12 burundanoj, kio kaŭzis kvintagan funebron en la lando. Tamen la registaro deklaris, ke Burundo plu partoprenos la pacigan operacon por helpi Somalion. Opozicio akre kritikas tiun pozicion.<ref name="Hejmen en ĉerko">[https://www.esperanto.be/fel/publika/009920p.php Jérémie SABIYUMVA. Hejmen en ĉerko]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{eo}}</ref> Ekde la {{dato|1|julio}} [[2007]] la lando eniris la [[Orient-Afrika Komunumo|Orient-Afrikan Komunumon]] (samtempe kun [[Ruando]]), en kiu jam membras [[Kenjo]], [[Tanzanio]] kaj [[Ugando]]. Pro tio Burundo ekinstruis en la elementaj lernejoj la [[angla]]n kaj la [[svahila]]n lingvojn, kiel plej uzatajn en la komunumo. Estis anoncite pri baldaŭa ŝanĝo de la stratkodoj por konformiĝi al la komunumo. Devos esti starigita komuna merkato por varoj de la membroŝtatoj. Planata estas nova ŝoseo, kiu kunligos la kvin landojn. Eble estiĝos komuna valuto kaj eĉ federacio de orientaj afrikaj ŝtatoj.<ref>[https://www.esperanto.be/fel/publika/009832p.php Jérémie SABIYUMVA. Konceptoj komunaj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{eo}}</ref> En Buĵumburo troviĝas la [[Komerca kaj Ekspluata Banko]] de la Orient-Afrika Komunumo.<ref>[http://esperanto.cri.cn/1/2005/08/09/1@27979.htm Komuna Merkato por Orienta kaj Suda Afriko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110902003427/http://esperanto.cri.cn/1/2005/08/09/1@27979.htm |date=2011-09-02 }} {{eo}}</ref> La {{daton|7|julio}} 2009 la lando eniris la Doganunuiĝon de la Orient-Afrika Komunumo.<ref name="Шестой доклад Генерального секретаря"/> En [[oktobro 2009]] Burundo kaj Ruando komencis la intertraktadon pri la limlinio inter du landoj. Ĝi estis difinita de kolonia belga administracio kaj ofte pasis laŭ riveroj, kiuj dum kelkdekoj ŝanĝis siajn fluojn, aŭ sekiĝis.<ref>[http://www.rosbalt.ru/2009/10/08/678767.html Руанда и Бурунди решили ограничиться]{{404|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ru}}</ref> == Loĝantaro == === Demografio === Post sendependiĝo Burundo spertis grandegan {{N|demografia eksplodo}}. Ekde 1959 ĝis 2004 la loĝantaro kreskis de 2,8 milionoj ĝis 6,9 milionoj. Rezulte de tio por unu familio estas nur po 0,8 hektaro da grundo.<ref name="Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004"/> La loĝantaro de Burundo egalas en [[2009]] ĉirkaŭ 8,988,091 homoj (la 81-a loko en la mondo)<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/by.html CIA - The World Factbook - Burundi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200424083404/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/by.html |date=2020-04-24 }} {{en}}</ref> Laŭ demografoj, se oni ne limigos la nombron de infanoj, la loĝantaro ĝis [[2015]] duobliĝos.<ref>[https://www.esperanto.be/fel/publika/009956p.php Jérémie SABIYUMVA. Familioj je la limo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110823132254/http://www.esperanto.be/fel/publika/009956p.php |date=2011-08-23 }} {{eo}}</ref> 80,9 % konsistigas [[hutuoj]], 15,6 % — [[tutsioj]], 1,6 % — [[Lingala lingvo|lingaloj]], 1,0 % — [[tvaoj]]. Loĝdenseco estas 323,4 homoj/km². En urboj loĝas 10 % de la loĝantaro ([[2005]]). Tutsioj, hutuoj kaj tvaoj loĝas sur la sama teritorio kaj parolas la saman lingvon; konsekvence ili apartenas al la sama [[etno]]. Fakte temas pri [[kasto|kastoj]]. Inter seksoj iom dominas inoj (51,18 %), viroj konsistigas nur 48,82 % (2005). 45,1 % loĝantaro aĝas malpli ol 15 jarojn, 29,0 % — inter 15 kaj 29 jaroj, 13,7 % — inter 30 kaj 44 jaroj, 8,2 % — inter 45 kaj 59 jaroj, 3,2 % — inter 60 kaj 74 jaroj, 0,7 % — inter 75 kaj 84 jaroj, 0,1 % — pli ol 85 jaroj (2005). La averaĝa [[vivdaŭro]] en 2005 estis: 47 jaroj por viroj kaj 49,8 jaroj por virinoj.<ref name="Britannica World Data. Burundi">[http://www.britannica.com/new-multimedia/pdf/wordat035.pdf Britannica World Data. Burundi] {{en}}</ref> En [[2008]] [[naskindico]] estis 46 por 1000 loĝantoj, [[mortindico]] — 16 por 1000 loĝantoj. [[Natura kresko]] estis 30 por 1000 homoj.<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> [[Beba mortindico]] estis 60,77 por 1000 novnaskitoj.<ref name="Burundi on CIA Factbook"/> Ekonomie aktiva loĝantaro konsistigis en [[2003]] 3 464 000 homojn (49,2 %).<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> En [[2000]] elmigris 12,9 el 1000 loĝantoj (tio estas 80 000 elmigrintoj).<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-MIGRATION.html Nationsencyclopedia.com Migration in Burundi] {{en}}</ref> === Rifuĝintoj === Rezulte de senĉesaj kaj longdaŭraj interpuŝiĝoj dum [[1970-aj]] — [[2000-aj]] jaroj pli ol 770 miloj da burundanoj forlasis siajn hejmojn kaj fuĝis al [[Tanzanio]]. En julio 2004 ĉirkaŭ 320 miloj da ili daŭre loĝis en tendaroj. En Burundo mem tiutempe ankaŭ estis ĉirkaŭ 281 miloj da translokitaj personoj, kiuj loĝis en 230 lokoj.<ref name="Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N04/269/27/IMG/N0426927.pdf?OpenElement Совет Безопасности ООН. Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004] {{ru}}</ref> Ekde [[2002]], kiam la situacio iom stabiliĝis, ĝis 2009 revenis en la landon 500 miloj da rifuĝintoj. En [[novembro 2009]] ĉirkaŭ 35 000 burundanoj restis en la rifuĝejo Mtabila (Tanzanio), kiu oficiale estis fermita samjare la {{daton|30|septembro}}.<ref name="Шестой доклад Генерального секретаря"/> Tamen domoj, terenoj kaj aliaj posedaĵoj de multaj revenintoj estis jam okupitaj aŭ detruitaj. Tio kaŭzas gravajn sociajn problemojn kaj interpuŝiĝojn. Pli ol 80 % juĝaj aferoj estas ligitaj al disputoj pri terenoj.<ref name="Комиссия по миростроительству. Вторая сессия"/> La kvanto de rifuĝintoj en [[julio 2007]] estis oficiale taksata je 260 mil.<ref>[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N07/394/67/PDF/N0739467.pdf?OpenElement Идентичные письма Председателя структуры по Бурунди Комиссии по миростроительству от 21 июня 2007 года на имя Председателя Совета Безопасности, Председателя Генеральной Ассамблеи и Председателя Экономического и Социального Совета] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110819082257/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N07/394/67/PDF/N0739467.pdf?OpenElement |date=2011-08-19 }} {{ru}}</ref> === Religio === 67 % de la loĝantaro estas [[Kristanismo|kristanoj]] ([[2004]]), el kiuj 62 % estas [[Romkatolika Eklezio|katolikoj]], 5 % — [[Protestantismo|protestantoj]]. 10 % burundanoj estas [[Islamo|islamanoj]], 23 % sekvas tradiciajn kredojn.<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> La lastaj baziĝas sur la kredo je la sorto, kiun enkorpigas [[Imana]] kiel la fonto de la tuta [[vivo]] kaj [[Bono kaj malbono|bono]]. Ĉi tio estas la varianto de [[animismo]], ĉar ties adeptoj kredas, ke fizikaj objektoj havas [[animo]]jn kaj ekzistas grava estimo al mortintaj praŭloj. Hutuoj opinias, ke tiuj alvenas kun malbonaj intencoj, tutsioj konsideras influon de la mortintoj malpli forta. [[Bestoj]], laŭ tradiciaj kredoj, ankaŭ havas animajn fortojn.<ref name="Everyculture.com Culture of Burundi">[http://www.everyculture.com/Bo-Co/Burundi.html Everyculture.com Culture of Burundi] {{en}}</ref> Ĉiuj romkatolikaj [[episkopo]]j apartenas al la hutua etno.<ref name="Armita konflikto en Burundio"/> La registaro de [[Jean-Baptiste Bagaza]] (1976 − 1987) deklaris Romkatolikan Eklezion porhutua kaj limigis ĝiajn [[liturgio]]jn, malpermesis religiajn kunvenojn, kiuj ne ricevis antaŭe specialan permeson. Ankaŭ ĝi ŝtatigis katolikajn lernejojn, malpermesis katolikan junularan movadon kaj fermis katolikajn radion kaj gazeton. En [[1986]] estis malpermesitaj la «[[Atestantoj de Jehovo]]» kaj la «[[Adventismo de la Sepa Tago]]». En [[1987]] la nova prezidanto [[Pierre Buyoya]] ĉesigis persekutadon de la Romkatolika Eklezio. Nun la plejparto de la oficialaj festoj estas katolikaj. En [[2002]] la «Atestantoj de Jehovo» kaj la «Adventismo de la Sepa Tago» denove estis leĝigitaj, [[religia libereco]] estis fiksita en la konstitucio kaj gvidantoj de la plejmulto da {{J|religia komunumo}} ricevis [[Diplomatio|diplomatian]] statuson.<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-RELIGIONS.html Nationsencyclopedia.com Religions in Burundi] {{en}}</ref> La {{daton|29|decembro}} [[2003]] en Burundo estis murdita la 58-jara apostola [[nuncio]] [[Michael Courtney]]. Pri tio oni akuzis la grupon [[FNL]].<ref name="Armita konflikto en Burundio">[http://www.esperantio.net/index.php?id=539 Armita konflikto en Burundio] {{eo}}</ref> La aŭto, en kiu troviĝis la nuncio kaj tri aliaj pasaĝeroj, estis pripafita en la urbo [[Minago]], je 50&nbsp;km sude de [[Buĵumburo]]. Nur la pastro ricevis vundojn kaj poste forpasis.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3355289.stm Papal envoy shot dead in Burundi] {{en}}</ref> * Vidu ankaŭ artikolon [[Malnova religio de Burundo]] === Lingvoj === La oficialaj lingvoj de la lando estas [[Burunda lingvo|burunda]] kaj [[franca]]. En Buĵumburo kiel porkomerca lingvo estas disvastigita la [[Svahila lingvo|svahila]], kiun parolas ĉirkaŭ 6400 homoj.<ref>[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=BI Ethnologue.com Languages of Burundi] {{en}}</ref> Rimarkinde ke la burundan parolas same la tutsioj kaj hutuoj.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/85931/Burundi Britannica Languages of Burundi] {{en}}</ref> En la raporto de la UN estas rimarkigita, ke «juraj aktoj precipe estas publikigataj nur en la franca lingvo, do plejparto de la loĝantaro ne havas eblon ĝustatempe ricevi la juran helpon».<ref name="Комиссия по миростроительству. Вторая сессия"/> ==== Esperanto en Burundo ==== {{Ĉefartikolo|Esperanto-movado en Burundo}} === Historio de la Esperanto-movado === En 1999 Japhet Bayori Ntunzwenimana, reveninta el rifuĝejo en [[Tanzanio]] al [[Rumonge]], ricevis de [[Belgio|belgo]] Emile Van Damme lernolibron "Metodo dekunu"<ref name="Raporto pri la unua Esperanto−kongreso en Burundo">[http://newsgroups.derkeiler.com/pdf/Archive/Soc/soc.culture.esperanto/2006-08/msg00492.pdf Raporto pri la unua Esperanto−kongreso en Burundo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{eo}}</ref>. Poste li mem interesigis kelkajn kiel Diallo Kashindi kaj Léopold Mugabaranoga, kiuj energie eklernis la Internacian Lingvon. Tiuj du varbis aliajn kaj establis diversajn klubojn ĉe lernejoj en Rumonge. Rezulte de kunlaborado de novaj organizaĵoj estiĝis "Club Burundais d’Espéranto" (CBE), inter anoj de kiu estis [[Jérémie Sabiyumva]], nuna prezidanto de [[Asocio Nacia por Esperanto en Burundo]] (ANEB), kiu en [[2008]] aliĝis al [[UEA]]. Dum la tuta [[aŭgusto 2005|aŭgusto]] kaj unuaj dek tagoj de [[septembro 2005|septembro]] de [[2005]] la [[Cseh-metodo|Cseh-metoda]] instruistino [[Tereza Kapista]] gvidis kursojn pri Esperanto, po du semajnoj en Buĵumburo kaj Rumonge. Tio okazis kadre de la iniciato ''Lingvo de paco''<ref>[https://uea.org/vikio/Tekstoj_Pri_Ururimi_Rw'amahoro Ururimi rw'Amahoro. Pri triboj, paco kaj Esperanto] {{eo}}</ref> de UEA, danke al la financa subteno de la [[Fondaĵo Espero]] de UEA kaj [[Fondaĵo Hans]]. La kursojn partoprenis lernantoj de [[Demokratia Respubliko Kongo]], Burundo kaj [[Tanzanio]]. La kursfinintoj sumis entute 73 personojn en Buĵumburo kaj 70 personoj en Rumonge.<ref name="Seminario en centra Afriko">Tereza Kapista. Seminario en centra Afriko // Esperanto. N 1187 (12). Decembro 2005. p. 244-246. (la unua parto); sama. N 1188 (1). Januaro 2006. p. 4-5. (la dua parto). {{eo}}</ref> Dum la seminario estis fondita ANEB.<ref>Esperanto. N 1185 (10). Oktobro 2005. p. 211. {{eo}}</ref> En [[marto 2008]] Klarita Velikova el [[Britio]] gvidis sportan seminarion en Rumonge, dum belgino Grietje Symoens alportis lernomaterialojn kaj tekokomputilojn. En [[januaro 2009]] Cseh-instruisto [[Johan Derks]] kaj lia edzino Svetlana Milanoviĉ faris instruvojaĝon al Burundo. Ilin asistis Hasano Ntahonsigaye, [[Jérémie Sabiyumva]], Léopold Mugabaranoga kaj Pamphile Bahati.<ref name="Projekto en Burundo, Esperanto-centro en Rumonge">[http://www.ipernity.com/blog/78358/174096 Projekto en Burundo, Esperanto-centro en Rumonge] {{eo}}</ref> La {{daton|8|januaro}} 2008 en Buĵumburo estis inaŭgurita la sidejo de [[Afrika Esperanto-Instituto]], direktata de Marteno Mbazumutima. Ĝi estas destinita precipe por organizi kursojn kaj renkontiĝojn de esperantistoj.<ref>[http://www.esperantio.net/index.php?id=473 Afrika Esperanto-Instituto en Burundio] {{eo}}</ref> La {{daton|9|januaro}} 2008 la burunda prezidento [[Pierre Nkurunziza]] akceptis [[Giorgio Silfer]], la Konsulon de la [[Esperanta Civito]], en oficiala aŭdienco ĉe sia rezidejo en [[Ngozi]]. La Konsulon akompanis Frederiko Nimubuna, la prezidanto de ''Societo Internacia de Paco Universala'' (SIPU) kaj Marteno Mbazumutima, la direktoro de Afrika Esperanto-Instituto. Ili traktis precipe la projekton pri konstruado de ''Civito de la Paco'' ({{fr}} ''Cité de la Paix ''). La prezidento promesis sian apogon por trovi la terenon.<ref>[http://www.esperantio.net/index.php?id=474 La burundia Prezidento renkontis la Konsulon] {{eo}}</ref> La {{daton|28|septembro}} [[2009]] la burunda ministerio pri akvo, medio kaj teritorio asignis al SIPU terenon de 25 hektaroj en la [[provinco Makamba]], borde de la lago [[Tanganjiko]]. SIPU estis devigita fari tion dum 12 monatoj.<ref>[http://www.esperantio.net/index.php?id=1005 Asigno de tereno al SIPU en Burundio] {{eo}}</ref> La {{daton|13|aprilo}} 2011 [[Mireille Grosjean]] el [[Svislando]], prezidanto de [[Internacia Ekzamena Komisiono]] atingis Buĵumburon. Ŝi faris tie kvin radioelsendojn kaj unu televidelsendon. Ŝi estis akceptita de ombudsman Sinjoro Rukara. Poste ŝi gvidis kvintagan kurson en Rumonge al 45 gestudentoj. Poste okazis [[Internaciaj Ekzamenoj]] de ILEI UEA. === Esperanto-edukado === Enkadre de la programo "Malnovaj Lernejoj Por Evoluo En Burundo" oni instruas Esperanton en pli ol dek lernejoj de la lando.<ref>[https://uea.org/vikio/Malnovaj_Lernejoj_Por_Evoluo_En_Burundo Malnovaj Lernejoj Por Evoluo En Burundo] {{eo}}</ref> En la lernojaro 2009-2010 funkciis esperanto-kursoj en 37 elementaj kaj mezaj lernejoj tra la lando. Lernejaj Esperanto-kluboj bone adaptiĝas al la loka eduka sistemo, ĉar el kvin tagoj de lernado, unu tago estas destinita por kulturaj aktivecoj kaj en tiu tago funkcias ankaŭ kluboj.<ref>[http://esperanto.cri.cn/641/2009/11/19/1s105601.htm Instruado de Esperanto progresas en Burundo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110902003534/http://esperanto.cri.cn/641/2009/11/19/1s105601.htm |date=2011-09-02 }} {{eo}}</ref> === Esperanto-aranĝoj === ==== Afrikaj kongresoj ==== La 6a [[Afrika_Komisiono_de_UEA#Afrikaj_Kongresoj_de_Esperanto|Afrika Kongreso de Esperanto]] devis okazi en [[Rumonge]] somere de 2016, sed pro subita malpliboniĝo de la politika situacio en Burundo, la [[Afrika Komisiono de UEA|Afrika Komisiono]] decidis fine de 2015 organizi la kongreson en Tanzanio, kaj en januaro 2016 decidis prokrasti ĝin al decembro 2016. La 7a Afrika Kongreso okazos decembre de 2019 en [[Buĵumburo]]. ==== Naciaj kongresoj ==== Naciaj esperanto-kongresoj en Burundo okazis en [[aŭgusto 2006]] en Rumonge (la unua)<ref name="Raporto pri la unua Esperanto−kongreso en Burundo" /> kaj samloke en [[julio 2009]] (la dua).<ref>[http://www.liberafolio.org/Members/jerrybs21/Kongreso Gilbert NIYUKURI. Dua nacia kongreso de Esperanto en Burundo: Kompareto kun la jam okazintaj aranĝoj] {{eo}}</ref> Ilin partoprenis dekoj da esperantistoj el diversaj provincoj de la lando. Funkciis klasĉambroj por komencantoj, progresantoj, kaj instrukapabluloj, estis aranĝitaj ekzamenoj. Eĉ okazis futbala matĉo inter esperantistoj kaj lokanoj.<ref name="Raporto pri la unua Esperanto−kongreso en Burundo" /> Dum la dua kongreso estis aprobita la decido organizi Esperanto-centron en Rumonge kaj eldoni trimonatan revuon «Esperanto en Burundo» (rete kaj papere).<ref>[http://www.ipernity.com/blog/78358/174099 Raporto pri la dua nacia kongreso de Esperanto en Burundo] {{eo}}</ref> La menciita centro devos kombini bibliotekon, publikan komputilejon kaj loĝoĉambron por turistoj (kiel la fonto de enspezoj). Ĝia konstruado kostos ĉirkaŭ 20 000 eŭrojn. Por tiu celo (kaj ne nur por ĉi tiu projekto) estis establita fondaĵo "Esperanto en Evoluo". Sendi mondonacojn por la Esperanto-centro en Rumonge oni povas jene: 1. al la konto de "St. Esperanto en evoluo" ĉe UEA, kodo eeer-u (kontonumero de UEA: 378964 ĉe ING-bank en Nederlando, la BIC estas PSTB NL21 aŭ uzu IBAN-numeron NL24PSTB0000378964); 2. al la konto de "St. Esperanto en evoluo" en IJsselmuiden, Nederlando ĉe RABObank, numero 1312.96.116 (la BIC estas RABO NL2U aŭ uzu IBAN-numeron NL72RABO0131296116).<ref name="Projekto en Burundo, Esperanto-centro en Rumonge" /> ==== Afrikaj Esperantologiaj Semajnoj ==== La ''Afrika Esperantologia Semajno'' okazis en Buĵumburo dufoje — en [[januaro 2007]]<ref>[http://www.esperantio.net/index.php?id=1111 Lingva Seminario en Buĵumburo] {{eo}}</ref> kaj [[januaro 2008]].<ref name="Tre sukcesa la dua AfrES">[http://www.esperantio.net/index.php?id=472 Tre sukcesa la dua AfrES] {{eo}}</ref><ref>[http://www.ipernity.com/blog/32172/38483?lg=nl Mia vojaĝo al Bujumbura] {{eo}}</ref> Ilin aranĝis la [[Societo Internacia por la Paco Universala]], Afrika Esperanto-Instituto kaj [[Kultura Centro Esperantista]]. La duan seminarion gvidis la profesoro [[Giorgio Silfer]].<ref name="Tre sukcesa la dua AfrES" /> ==== Internacia Junulara Festivalo ==== En [[septembro 2009]] en Buĵumburo okazis la internacia Junulara Festivalo, kiun partoprenis pli ol 600 personoj el [[Ruando]], [[Tanzanio]], [[Kenjo]], [[Ugando]], Burundo kaj [[Koreio]]. Ĝi estis organizita de la [[Internacia Junulara Amikeco]] (la religia organizaĵo el Koreio) kunlabore kun la burunda ministerio pri junuloj, kulturoj kaj sportoj. Ĉiuj junuloj, aĝantaj inter 18 ĝis 35 jaroj, estis bonvenaj en la festivalo, sen konsideri iliajn religiojn. Dum la festivalo, junuloj, kiuj havis komputilon, senpage ricevis kurson de Esperanto kaj en iliaj komputiloj oni instalis la edukadan programon Lernu (kurso de Esperanto).<ref>[http://groups.yahoo.com/group/afriko/message/2886 La Internacia Junulara Festivalo en Burundo]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{eo}}</ref><ref>[http://esp-evoluo.host22.com/1_16_Internacia-Junulara-Festivalo-en-Bu-309-umburo-Burundo.html Internacia Junulara Festivalo en Buĵumburo, Burundo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150402190709/http://esp-evoluo.host22.com/1_16_Internacia-Junulara-Festivalo-en-Bu-309-umburo-Burundo.html |date=2015-04-02 }} {{eo}}</ref> ==== Sporta projekto ==== En [[2006]] [[Monda Esperanta Ligo por Sporto]] (MELS) donacis al la burunda [[futbalo|futbala]] klubo "Esperanto", organizita ĉe ĝia loka filio (la prezidanto Venant Hakizimana), bonan pilkon kaj financan subtenon. Entute tiu filio de MELS havis en [[2007]] teamojn en tri sportoj: [[basketbalo]], futbalo kaj [[rugbeo]].<ref name="Sukceson kaj prosperon">[http://www.esperanto.org/mels/ESPERANTO_FK.rtf Sukceson kaj prosperon al FK "Esperanto" en Burundo cele al plia popularigo de Esperanto en Afriko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100716114651/http://www.esperanto.org/mels/ESPERANTO_FK.rtf |date=2010-07-16 }} {{eo}}</ref> Laŭ la iniciato de [[Klarita Velikova]], prezidanto de MELS, estis kreita «Esperanta eduka projekto por sporto kaj kulturo en Burundo, Afriko». Enkadre de tiu la organizaĵo planis kune kun la sia burundo filio kaj ANEB trejni lokanojn kaj popularigi futbalon kaj koreajn batalartojn, instrui sportistojn, organizi sportajn kaj esperantajn eventojn, eldoni kaj disvastigi materialojn pri sporto kaj Esperanto.<ref>[http://www.esperanto.org/mels/BURUNDAprojekto.rtf Esperanta eduka projekto por sporto kaj kulturo en Burundo, Afriko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100716114041/http://www.esperanto.org/mels/BURUNDAprojekto.rtf |date=2010-07-16 }} {{eo}}</ref> En [[aprilo 2008]] Klarita Velikova organizis en Rumonge la dusemajnan seminarion pri korea tradicia luktoarto [[tekvondo]] — unuafoje en Afriko.<ref>[http://www.esperanto.co.kr/bbs/zboard.php?id=korespond&page=50&sn1=&divpage=1&sn=off&ss=on&sc=on&select_arrange=headnum&desc=asc&no=2731&PHPSESSID=26ba7718d5ccebba15abe188dc59369b Unuan fojon kora tradicia Tekkjono en Afriko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120305052531/http://www.esperanto.co.kr/bbs/zboard.php?id=korespond&page=50&sn1=&divpage=1&sn=off&ss=on&sc=on&select_arrange=headnum&desc=asc&no=2731&PHPSESSID=26ba7718d5ccebba15abe188dc59369b |date=2012-03-05 }} {{eo}}</ref> == Ekonomio == Ĉirkaŭ 50 % de la teritorio konsistigas plugtero, 36 % paŝtejoj, restaĵon okupas ĉefe arbaroj kaj grundoj sentaŭgaj por plugado. En agrikulturo laboras pli ol 90 % de la laborkapabla loĝantaro. Plejparto de rikolto restas en la lando. [[Eksporto]] je 54 % konsistas el [[kafo]], ankaŭ oni eksportas [[teo]]n, [[kotono]]n kaj [[felo]]jn. En la lago Tanganjiko okazas [[fiŝkaptado]]. [[Industrio]] estas subevoluinta. [[Nutraĵa industrio|Nutraĵaj]] kaj [[Teksindustrio|teksaj]] [[entrepreno]]j, kaj tiuj pri fabrikado de [[konstrumaterialo]]j kaj [[palmoleo]] plejparte apartenas al [[Eŭropo|eŭropanoj]]. [[Stano]], [[bastnezito]], volframo, koltano, oro kaj [[torfo]] estas elminigataj nur en malgranda kvanto.<ref>[http://www.krugosvet.ru/enc/Earth_sciences/geografiya/BURUNDI.html Кругосвет Бурунди]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ru}}</ref> Same malgrande oni ekspluatas minaĵejojn de nikelo kaj [[uranio]]. Platino ĝis nun ne estas elminigata.<ref>[http://www.infoplease.com/ipa/A0107374.html Infoplease.com History, Geography, Government, and Culture of Burundi] {{en}}</ref> La burunda ekonomio estas unu el la plej malfortaj en la mondo kaj ĝia stato grave dependas de [[internacia helpo]], kiu tamen distribuiĝas ne ĉiam laŭregule. En januaro 2009 kelkaj landoj-kreditoroj malŝuldigis Burundon, entute je 833 milionoj da usonaj dolaroj.<ref name="Комиссия по миростроительству. Третья сессия. Структура по Бурунди. 29 июля 2009 года"/> La usona helpo al Burundo kreskis de 9,6 milionoj da usonaj dolaroj en [[2007]] ĝis preskaŭ 36 milionoj da usonaj dolaroj en 2009.<ref name="Комиссия по миростроительству. Третья сессия. Структура по Бурунди. 29 июля 2009 года"/> Estas realigataj programoj pri [[mikrokreditado]]. Grandskale disfloras [[korupto]]. Krome la komercon grave malhelpas la malbona reputacio de Burundo, kiu en [[2006]] estis agnoskita de spertuloj de [[Forbes]] kiel la 4-a el la plej danĝeraj landoj de la mondo.<ref>[http://www.forbes.com/2006/02/16/dangerous-travel-destinations-ĉ_sb_0216feat_ls.html Most Dangerous Destinations 2006]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}}</ref> === Detruaj sekvoj de enlanda milito === Gravan damaĝon al la ekonomio de la lando alportis longaj militaj konfliktoj. Laŭ taksado de la internacia koalicio de neregistaraj organizaĵoj [[Oxfam]], inter [[1993]] kaj [[2005]] Burundo perdis 37 % de [[MEP]], tio estas 5,7 miliardojn da [[usona dolaro|usonaj dolaroj]].<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/shared/bsp/hi/pdfs/11_10_07_africabillions.pdf Africa’s missing billions. International arms flows and the cost of conflict] {{en}}</ref> Laŭ taksoj de la [[Monda Banko]] ekde [[1999]] ĝis [[2004]] la burunda ekonomio reduktiĝis je 25 %.<ref name="Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004"/> MEP inter [[1991]] kaj [[2001]] duoniĝis — de 1,2 miliardoj da usonaj dolaroj al 0,69. La [[ekstera ŝuldo]] en 2004 egalis al 204 % MEP aŭ 99 % de ĉiuj enspezoj.<ref name="Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004"/> [[Malneta nacia enspezo|MNE]] pokape egalis en 2004 al 110 usonaj dolaroj (tiu averaĝa por landoj de [[Afriko sude de Saharo]] estis 490). La burunda franko inter 2001 kaj 2004 perdis preskaŭ 30 % de la valoro.<ref name="Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004"/> === Priekonomiaj taksadoj === La {{daton|8|septembro}} [[2009]] la [[Monda Ekonomia Forumo]] publikigis raporton «The Global Competitiveness Report 2009-2010», en kiu la konkurencpovo de la burunda ekonomio estis taksita ege malalte — ĝi okupis la lastan el 133 lokoj.<ref>[http://www.weforum.org/pdf/GCR09/GCR20092010fullrankings.pdf The Global Competitiveness Report 2009-2010] {{en}}</ref> Antaŭjare ĝi okupis la 132-an lokon, superinte [[Zimbabvo]]n. En la samjara raporto de la Monda Ekonomia Forumo, la burunda ekonomio okupis la 8-an lokon en la listo de landoj, kies ekonomioj estis plej fermitaj en la mondo.<ref>[http://www.weforum.org/documents/getr2009_explorer/index.html The Global Enabling Trade Report 2009] {{en}}</ref> En [[septembro 2009]] la gazeto [[The Times]] publikigis rezultojn de la esplorado de la konsulta firmao ''Maplecroft'', en kiu estas taksitaj la riskoj de la landoj, kiuj estos plej atakeblaj de la [[tutmonda varmiĝo]]. Burundo en tiu listo okupis la 5-an lokon.<ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/environment/article6821896.ece?token=null&offset=24&page=3 Worst climate change offenders to escape effects, report claims]{{404|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}}</ref> La lando havas grandan turisman potencialon, danke al sia naturo kaj pitoreskaj vidindaĵoj. La burunda aero estis agnoskita en 2006 unu el la plej puraj en la mondo (la 4-a loko).<ref>[http://www.guardian.co.uk/environment/2006/jan/24/science.climatechange UK ranked fifth best in world green list] {{en}}</ref> Tamen en 2008 Burundo okupis nur la 128-an lokon (el 130) en la listo de la landoj (fare de la Monda Ekonomia Forumo), ordigitaj laŭ ties agrableco por turistoj.<ref>[http://www.weforum.org/pdf/TTCR08/Rankings.pdf The Travel & Tourism Competitiveness Index] {{en}}</ref> === Agrikulturo === Burunda agrikulturo kreas 33,5 % de MEP ([[2005]]).<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> En ĝi laboras pli ol 90 % de la laborkapabla loĝantaro. Plugtero okupas 1 100 000 hektarojn (43 % de la areo), el kiuj 74 000 hektaroj (6,7 % de la plugtero) estas irigitaj.<ref name="Nationsencyclopedia.com Agriculture of Burundi">[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-AGRICULTURE.html Nationsencyclopedia.com Agriculture of Burundi] {{en}}</ref> La ĉefaj eksportaĵoj estas kafo kaj teo. En [[2001]] la eksporto de kafo egalis al 54 % de la tuta eksporto,<ref name="Nationsencyclopedia.com Agriculture of Burundi"/> en [[2006]] — 67,7 %.<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> La burunda registaro reguligas la prezan kaj komercan politikon rilate al kafo, ĉiuj eksportaj kontraktoj pri ĝi devas esti aprobitaj. Produktistoj de kotono kaj teo ankaŭ estas subtenetaj de la registaro cele al diversiigo de eksporto. Tia dependeco de la monoproduktoj plurfoje dolore trafis la burundan ekonomion. Ekzemple, falo de la kafoprezoj kaj malkresko de ties produktado kaŭzis reduktiĝon de la eksportaj enspezoj de 66 ĝis 40 milionoj da usonaj dolaroj.<ref name="Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004"/> La ĉefaj nutraĵoj por interna konsumado estas [[manioko]], [[fazeolo]], [[banano]]j, [[batato]], [[greno]]j kaj [[sorgo]]. En [[plantejo]]j apudbordaj al la lago Tanganjiko, oni produktas palmoleon. En montaraj regionoj oni kreskigas [[tabako]]n kaj [[tritiko]]n. La brutaro de [[Hejma kapro|kaproj]] en la lando konsistigas 750 000, grandaj kornobrutoj — 396 000, [[ŝafo]]j — 243 000 (2005)<ref name="Britannica World Data. Burundi"/>, [[porko]]j — 61 000, [[Koko (birdo)|kokoj]] — 4 milionoj ([[1999]]).<ref name="Nationsencyclopedia.com Animal Husbandry of Burundi"/> Entute la bruta produktiveco estas tre malalta. Ekzemple averaĝa bovino donas nur 350&nbsp;kg da lakto jare (17 % de la averaĝa tutmonda nivelo).<ref name="Nationsencyclopedia.com Animal Husbandry of Burundi">[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-ANIMAL-HUSBANDRY.html Nationsencyclopedia.com Animal Husbandry of Burundi] {{en}}</ref> Produktado de lakto en 1999 estis taksata je 23 000 tunoj. Konsumado de viando por persono, laŭ taksado, estas po 48 kalorioj diurne (10 % de la averaĝa tutmonda nivelo).<ref name="Nationsencyclopedia.com Animal Husbandry of Burundi"/> Produktado de agrikulturaj varoj en 2005 estis jena: bananoj — 1 600 000 tunoj, batato — 835 000 tunoj, manioko — 710 000 tunoj, fazeolo — 220 218 tunoj, [[maizo]] — 123 000 tunoj, sorgo — 67 947 tunoj, [[rizo]] — 67 947 tunoj, [[taro]] — 62 000 tunoj, [[Ĝardena pizo|pizo]] — 33 500 tunoj, kafo — 7 800 tunoj, teo — 7 500 tunoj, kotono — 4 654 tunoj.<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> === Industrio === Restarigo de la burunda industrio, grave damaĝita dum la enlanda milito, komenciĝis nur en [[1998]], kiam kreskis la produktado de sukero, lakto, [[sapo]], [[botelo]]j, [[kuracilo]]j kaj [[teksaĵo]]j; estis rekonstruitaj kelkaj gravaj fabrikoj kaj rekomenciĝis elminigado de nikelo kaj oro. Plejparto da industriaj entreprenoj troviĝas en Buĵumburo.<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-INDUSTRY.html Nationsencyclopedia.com Industry of Burundi] {{en}}</ref> Koltano, nikelo, oro, kaolino, stano kaj volframo estas elterigitaj por eksporto. Kalkoŝtono, torfo kaj [[gruzo]] estas konsumataj enlande.<ref name="Nationsencyclopedia.com Mining of Burundi"/> === Transporto kaj komuniksistemo === Burundo ne havas aliron al maro, ankaŭ [[fervojo]]j mankas. Longeco de la aŭtovojoj en [[2004]] estis 12 322&nbsp;km, el kiuj nur 7 % estis [[Asfalto|asfaltitaj]]. La kvanto de personaŭtoj estis 19 800, [[kamiono]]j kaj [[buso]]j — 14 400.<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> [[Aviado|Aera transporto]] estas reprezentita de la [[flugkompanio]] [[Air Burundi]], kiu faras flugojn ene kaj ekster de la lando — al Ruando, Tanzanio, Demokratia Respubliko Kongo. Internaciajn flugojn plenumas ankaŭ flugkompanioj [[Air Zaïre]], [[Sabena]] kaj aliaj<ref name="Nationsencyclopedia.com Transport in Burundi">[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-TRANSPORTATION.html Nationsencyclopedia.com Transport in Burundi] {{en}}</ref>. La internacia flughaveno en Buĵumburo en 2005 akceptis 73 072 pasaĝerojn, flugigis 63 908 pasaĝerojn, elkargis 3 093 tunojn, enkargis 188 tunojn.<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> Ankaŭ estas 7 pli malgrandaj flughavenoj kaj 1 [[aerodromo]] por [[helikoptero]]j.<ref name="Burundi on CIA Factbook"/> Por 1000 burundanoj estis 20 [[poŝtelefono]]j kaj 4,1 [[Fiksa telefono|fiksaj telefonoj]] (2005), 4,8 [[Persona komputilo|personaj komputiloj]] (2004), 7,7 [[Interreto|interretuzantoj]] (2006).<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> === Energiprodukta industrio === En 2005 en Burundo estis produktita 137 milionoj da kWh de elektroenergio, dum la konsumado de tiu konsistigis 161,4 milionoj da kWh.<ref name="Burundi on CIA Factbook"/> Ĉiuj [[Petrola produkto|petrolaj produktoj]] estas importitaj el [[Kenjo]] kaj Tanzanio. 94 % da elektroproduktado baziĝas sur la bruligado de ligno kaj torfo.<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-ENERGY-AND-POWER.html Nationsencyclopedia.com Energy and Power in Burundi] {{en}}</ref> === Valuto === La nacia valuto estas [[burunda franko]] (BIF), kiu estis enkursigita la {{daton|19|majo}} [[1964]],<ref>[https://www.globalfinancialdata.com/index.php3?action=showghoc&country_name=Burundi Global Financial Data The Global History of Currencies (GHOC). Burundi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929122832/http://www.globalfinancialdata.com/index.php3?action=showghoc&country_name=Burundi |date=2007-09-29 }} {{en}}</ref> kiam [[monbileto]]j de la ''Emisia banko de Ruando kaj Burundo'', kiuj havis nominalajn valorojn je 5, 10, 20, 50, 100, 500 kaj 1000 frankojn, estis represitaj de la Banko de la Reĝolando Burundo por nacia moncirkulado. En [[1966]] monbiletoj de la nominala valoro de 20 frankoj kaj pli estis represitaj de la Banko de la Respubliko Burundo por anstataŭigi sur ili la vorton «Reĝlando» per la vorto «Respubliko». En [[1968]] monbiletoj de la nominala valoro de 10 frankoj estis anstataŭigitaj per moneroj. En [[2001]] estis enkursigita la monbileto je 2000 frankoj, en [[2004]] году — je 10 000 frankoj. === Eksteraj ekonomiaj rilatoj === La importo en [[2006]] egalis al 429,6 milionoj da [[Usona dolaro|usonaj dolaroj]] kaj konsistis el jenaj varoj: maŝina aparataro — 21,3 %, transporta aparataro — 15,7 %, minerala brulaĵo — 13,4 %, metalaj konstruaĵoj — 7,2 %, kuraciloj — 6,6 %. La ĉefaj provizantoj estis [[Sauda Arabio]] (12,6 %), [[Belgio]] kaj [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] (11,7 %), Kenjo (8,2 %), [[Japanio]] (7,8 %), Rusio (4,7 %), [[Unuiĝinta Reĝlando]] (4,6 %).<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> La eksporto en 2006 egalis al 58,6 milionoj da [[Usona dolaro|usonaj dolaroj]] kaj konsistis el jenaj varoj: kafo — 67,7 %, teo — 17,0 %, ledoj kaj feloj — 2,6 %. La ĉefaj aĉetantoj estis: [[Svisio]] (34,4 %), Unuiĝinta Reĝlando (12,3 %), Pakistano (7,8 %), Ruando (5,1 %), aliaj landoj de la [[Eŭropa Unio]] (24,6 %).<ref name="Britannica World Data. Burundi"/> == Kulturo == La kulturo en eŭropa signifo de ĉi tiu vorto restas subevoluinta en la lando. Ege malalta nivelo de legpovo kontribuas al disvastiĝo de antaŭjuĝoj, inkluzive de tiuj savaĝaj kaj danĝeraj. Inter ili menciindas rilato al [[Albinismo|albinoj]], kiuj regule iĝas viktimoj de la fanatikaj murdistoj. Organoj kaj partoj de la korpoj de albinoj estas tre alte taksataj en la [[nigra merkato]]. De [[septembro 2008]] ĝis [[marto 2009]] estis murditaj 8 albinoj. En marto 2009 la burunda polico likvidis la reton de tiaj fikomercistoj en la provinco [[Provinco Ruyigi|Ruyigi]], kio kvietigis albinojn kaj plejparto da ili revenis hejmen el siaj kaŝejoj. Samtempe komenciĝis la albinnombrado por ekscii ties situojn kaj protekti ilin.<ref name="Комиссия по миростроительству. Третья сессия. Структура по Бурунди. 29 июля 2009 года"/> En [[provinco Ruyigi]] en 2004 estis murditaj 20 homoj, akuzitaj pri [[sorĉado]].<ref name="Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004"/> === Literaturo === Pro tre disvastigitaj [[Analfabeto|analfabeteco]] kaj [[malriĉeco]] la nacia literaturo preskaŭ tute mankas. Gravan disvastiĝon havas [[folkloro]], parto de kiu estis tradukita al la [[franca lingvo]]. Ankaŭ menciindas la unua verko de la burunda [[esperanto-literaturo]] — teatraĵo fare de ''Nzaniye B. Jesse-Le-Prince'' «La knabino estas mia».<ref>Nzaniye B. Jesse-Le-Prince. La knabino estas mia. Nzaniye B. Jesse-Le-Prince. 1992. 52 p. (La verko de la burunda aŭtoro — unua Esperanto-teatraĵo el Afriko — rakontas pri edzinigo de belulino)[http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=4546] {{eo}}</ref> === Muzeoj kaj bibliotekoj === Konserviĝis unu el palacoj de la burundaj reĝoj (''mvami''). En [[Gitego]] troviĝas la Nacia muzeo, establita en [[1955]]. En ĝi estas konservitaj specimenoj da la popola ornamarto, historiaj dokumentoj kaj raraĵoj, funkcias biblioteko. Gitego famas pro siaj potaĵoj. En Burundo estas 60 bibliotekoj, el kiuj plej grandaj troviĝas en Buĵumburo kaj ties ĉirkaŭaĵo: la Publika biblioteko (27 000 volumoj), la Biblioteko de Burunda universitato (192 000 volumoj), la Biblioteko de la Franca kulturcentro (33 000 volumoj).<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-LIBRARIES-AND-MUSEUMS.html Nationsencyclopedia.com Libraries and Museums of Burundi] {{en}}</ref> En [[Rumongo]] funkcias esperanto-biblioteko, establita de la fonduso [[Esperanto en Evoluo]]. Ĝi estas la unua [[publika biblioteko]] de la urbo kaj enhavas ankaŭ librojn en la franca, angla kaj aliaj lingvoj. === Muziko kaj dancoj === La burunda kaj ruanda muzikoj tre similas, ĉar ambaŭ landoj estas loĝataj de samaj etnoj. Dum familiaj kunvenoj oni kantas ''imvijno'' ([[burunde]] ''imvyino'') kun mallongaj rekantaĵoj kaj granda [[Tamburo|tamburado]]. Iuj kantistoj aŭ malgrandaj muzikaj grupoj plenumas kantojn ''indirimbo'' ([[burunde]] ''indirimbo''). Viroj plenumas ritmajn kantojn kun krioj ''kviŝongora'' ([[burunde]] ''kwishongora''), kaj virinoj — tiujn sentimentajn ''bilito'' ([[burunde]] ''bilito''). La tipa burunda muziko estas ankaŭ «flustrkantado».<ref name="Everyculture.com Culture of Burundi"/> La ĉefaj [[Muzika instrumento|muzikaj instrumentoj]] estas ''inanga'' ([[burunde]] ''inanga''), ''idono'' ([[burunde]] ''idono''), ''ikiĥuseĥama'' ([[burunde]] ''ikihusehama''), ''ikembe'' ([[burunde]] ''ikimbe''). Tamburoj gravas kiel ne nur muzikiloj, sed ankaŭ kiel simboloj de statuso kaj potenco. La plej fama tamburgrupo de la lando estas [[The Royal Drummers of Burundi]]. Unue ĝi konsistis el 20 homoj, kiuj sciis muziki dum multaj generacioj.<ref>[http://www.wisegeek.com/who-are-the-royal-drummers-of-burundi.htm Wisegeek.com The Royal Drummers of Burundi] {{en}}</ref> Ekde la [[1960-aj]] ĝi turneas tra la mondo. Aperis muzikalbumoj: «Batimbo (Musiques Et Chants)» ([[1991]]), «Live at Real World» ([[1993]]) kaj «The Master Drummers of Burundi» ([[1994]]).<ref>[http://www.mapsofworld.com/burundi/culture/royal-drummers.html Maps Of World The Royal Drummers of Burundi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110812095153/http://www.mapsofworld.com/burundi/culture/royal-drummers.html |date=2011-08-12 }} {{en}}</ref> Tamburadon ofte akompanas dancoj. Speciale famas la burunda danco ''budemera'' ([[burunde]] ''budemera''), kiun dancistoj plenumas ronde, ĉe tio la gvidanto tenas enmane bovinan voston. Dum dancado kantistoj prikantas nupton, virinan belecon, ktp.<ref>[Voyage.e-monsite.com Les Danses] {{en}}</ref> === Festoj === La oficialaj burundaj festoj estas jenaj:<ref>[http://www.worldtravelguide.net/country/46/public_holidays/Africa/Burundi.html Worldtravelguide.net Burundi Travel Guide - Public Holidays] {{en}}</ref> {|class="wikitable" align="center" ! Dato ! Nomo |---- |la {{daton|1|januaro}} |[[Novjaro]] |---- |la {{daton|5|februaro}} |La tago de unueco |---- |la {{daton|1|majo}} |La tago de laboro |---- |movebla<ref>la 40-a tago post Pasko ([[2009]] — la {{daton|21|majo}})</ref> |[[Ĉieliro|Ĉieliro de Jesuo Kristo]] |---- |la {{daton|1|julio}} |La tago de sendependiĝo |---- |la {{daton|15|aŭgusto}} |[[Ĉieliro de Maria]] |---- |la {{daton|13|oktobro}} |La tago de [[Louis Rwagasore|Rwagasore]] |---- |la {{daton|21|oktobro}} |La tago de [[Melchior Ndadaye|Ndadaye]] |---- |la {{daton|1|oktobro}} |[[Ĉiuj Sanktuloj]] |---- |la {{daton|28|oktobro}} |La tago de la respubliko |---- |la {{daton|25|decembro}} |[[Kristnasko]] |----|+ |} === Sporto === Ekde [[1996]] Burundo partoprenas la [[Someraj Olimpikoj|Somerajn Olimpikojn]], al kiuj sendis [[Atletiko|atletikistojn]] kaj [[Naĝado|naĝistojn]]. En la [[Somera Olimpiko 1996]] la burunda [[Kurado|kuristo]] [[Vénuste Niyongabo]] gajnis la unuan lokon en la kurado je 5000 metroj, akirinte la solan olimpikan medalon por sia lando. [[Fédération de Football du Burundi]] ({{eo}} ''La burunda futbala asocio'') estis fondita en [[1948]] kaj aniĝis al [[FIFA]] en [[1972]].<ref>[http://www.fifa.com/associations/association=bdi/ FIFA Burundi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110726182812/http://www.fifa.com/associations/association=bdi/ |date=2011-07-26 }} {{en}}</ref> En [[1995]] la junulara futbala teamo kvalifikis sin al la [[Futbala Mondpokalo]] por sportistoj ĝis 20 jaroj en [[Kataro (lando)|Kataro]], sed elturniriĝis post la etapo de la grupa turniro. == Edukado == Edukado en Burundo estas deviga por ĉiuj infanoj inter 7 kaj 13 jaroj. La {{daton|26|aŭgusto}} [[2005]] estis deklarite, ke la elementa edukado estos senpaga.<ref name="Совет Безопасности ООН. Пятый доклад">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N05/609/27/PDF/N0560927.pdf?OpenElement Совет Безопасности ООН. Пятый доклад Генерального секретаря об Операции Организации Объединенных Наций в Бурунди. 21 ноября 2005 г.] {{ru}}</ref> La [[Elementa lernejo|elementa edukado]] okazas en la burunda kaj franca lingvoj. Lerando en [[mezlernejo]]j daŭras 7 jarojn, en mezaj faklernejoj — 5 jarojn. La sola altlernejo de la lando estas la Burunda universitato, establita en [[1960]]<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-EDUCATION.html Nationsencyclopedia.com Education of Burundi] {{en}}</ref> kaj situanta en Buĵumburo. Tre mankas profesiaj instruistoj kaj administrantoj. En mezlernejoj kaj la universitato sekve al [[diskriminacio]] dominas tutsioj.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/85931/Burundi Britannica Education of Burundi] {{en}}</ref> [[Legopovo]] de la burunda loĝantaro (pli ol 15-jaraĝa) en 2003 egalis al 51,6 % (viroj — 58,5 %, virinoj — 45,2 %.<ref name="Britannica World Data. Burundi" /> En 2004 pli ol 560 miloj da infanoj ne frekventis lernejojn.<ref name="Доклад генерального секретаря по Бурунди. 16 марта 2004" /> La burundaj lernejoj en 2003-2004 estis jenaj:<ref name="Britannica World Data. Burundi" /> {| class="wikitable" align="center" ! Lernejoj ! Kvanto de lernejoj ! Kvanto de instruistoj ! Kvanto de lernantoj ! Kvanto de lernantoj <br />por instruisto |---- |Bazlernejoj (7-13 jaroj) |1 512<ref>La informo je [[1998]]</ref> || 18 889 || 968 488 || 51,2 |---- |Mezlernejoj (14-20 jaroj) |4 005 || 8 047 || 140 735 || 17,5 |---- |Altlernejoj |1 || 669 || 15 706 || 23,5 |---- |+ |} == Sano == En Burundo tre mankas kvalifikita medicina personaro kaj kuraciloj. Pro tio ofte eksplodas [[meningito]] kaj [[ĥolero]], kiuj kaŭzas multajn mortojn.<ref>[http://www.who.int/hac/crises/bdi/background/Burundi_May07.pdf WHO Burundi Profile. May 2007] {{en}}</ref> En [[2004]] por unu kuracisto estis 37 581 loĝantoj (entute 200 kuracistoj), por unu lito en malsanulejo — 1657 loĝantoj (entute 3380 litoj).<ref name="Britannica World Data. Burundi" /> Laŭ takso de la [[Unuiĝinta programo de la Unuiĝintaj Nacioj pri HIV/Aidoso]] (2005) Burundo estas unu el 15 landoj, plej trafitaj de ĉi tiu pandemio.<ref name="Совет Безопасности ООН. Четвертый доклад Генерального секретаря об Операции Организации Объединенных Наций в Бурунди. 19 мая 2005 г." /> En la fino de 2001 la kvanton de [[HIV|HIV-infektitoj]] oni taksis kiel 390 000 (tio estas 8,3 % de la plenkreska loĝantaro).<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-HEALTH.html Nationsencyclopedia.com Health in Burundi] {{en}}</ref> En 2003 pro malsanoj, ligitaj al HIV/Aidoso, mortis ĉirkaŭ 25 000 homoj.<ref name="Первый доклад Генерального секретаря об Операции Организации Объединенных Наций в Бурунди. 25 августа 2004 г">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N04/467/79/IMG/N0446779.pdf?OpenElement Совет Безопасности ООН. Первый доклад Генерального секретаря об Операции Организации Объединенных Наций в Бурунди. 25 августа 2004 г.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110309055423/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N04/467/79/IMG/N0446779.pdf?OpenElement |date=2011-03-09 }} {{ru}}</ref> La kvanto de georfoj, perdintaj gepatrojn pro HIV/Aidoso, en 2002 estis taksita kiel 160 000.<ref name="о положении в Бурунди. 18 ноября 2002 г">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N02/697/19/PDF/N0269719.pdf?OpenElement Совет Безопасности ООН. Доклад Генерального секретаря Совету Безопасности о положении в Бурунди. 18 ноября 2002 г.] {{ru}}</ref> En 2005 el 390 000 infektitoj 190 000 estis virinoj kaj 55 000 infanoj.<ref name="Совет Безопасности ООН. Четвертый доклад Генерального секретаря об Операции Организации Объединенных Наций в Бурунди. 19 мая 2005 г.">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N05/347/69/PDF/N0534769.pdf?OpenElement Совет Безопасности ООН. Четвертый доклад Генерального секретаря об Операции Организации Объединенных Наций в Бурунди. 19 мая 2005 г.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110309061112/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N05/347/69/PDF/N0534769.pdf?OpenElement |date=2011-03-09 }} {{ru}}</ref> == Amaskomunikiloj == Malgraŭ manko de la oficiala limigo de la [[parollibereco]] la burunda registaro firme kontrolas la solan ĉiutagan gazeton [[Le Renouveau du Burundi]], du ĉefajn [[radiostacio]]jn kaj [[televido]]n. Inter gazetoj menciindas: Le Renouveau du Burundi ({{eo}} ''La renoviĝo de Burundo''), Ubumwe ({{eo}} ''Unueco'') — ambaŭ registaraj, Ndongozi ({{eo}} ''Gvidanto'') — katolika, Arc-en-ciel ({{eo}} ''Ĉielarko'') — privata franclingva ĉiutaga gazeto.<ref name="BBC Country Profile of Burundi">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068873.stm BBC Country Profile of Burundi] {{en}}</ref> La sola televidkanalo [[La Radiodiffusion et Télévision Nationale de Burundi]] (RTNB) estas sub kontrolo de la registaro kaj dissendas en la burunda, [[svahila]], franca kaj [[angla]] lingvoj.<ref name="BBC Country Profile of Burundi" /> Ĝi estis fondita en [[1984]] kaj ekde 1985 dissendas en koloro.<ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-MEDIA.html Nationsencyclopedia.org Media of Burundi] {{en}}</ref> En 2004 la kvanto de televidiloj por 1000 loĝantoj estis 37.<ref name="Britannica World Data. Burundi" /> La ĉefa informfonto por la burundanoj estas radio. En la lando funkcias: [[Radio Burundi]] (RTNB), kontrolata de la registaro, dissendas en la burunda, svahila, franca kaj angla lingvoj; [[Bonesha FM]] estas subtenata de internaciaj organizaĵoj; [[Radio Publique Africaine]] estas la privata radiostacio, kiun subtenas la Unuiĝintaj Nacioj kaj aliaj internaciaj organizaĵoj; [[Radio CCIB+]] estas financata de la Komerca ĉambro de Burundo; [[Radio Culture]] parte estas financata de la ministerio pri sanprotektado; [[Radio Isanganiro]] estas la privata radiostacio.<ref name="BBC Country Profile of Burundi" /> Inter [[novaĵagentejo]]j menciindas: [[Agence Burundaise de Presse]] (ABP) kiu estas sub kontrolo de la registaro; [[Azania]] kaj [[Net Press]] estas privataj entreprenoj.<ref name="BBC Country Profile of Burundi" /> En 2006 en la lando estis 60 000 retuzantoj.<ref name="Burundi on CIA Factbook" /> En [[2004]] la burunda ĵurnalisto [[Alexis Sinduhije]], kiu establis en [[2000]] la [[Radio Publique Africaine]] ({{eo}} ''La publika afrika radio''), ricevis la premion de [[CPJ International Press Freedom Awards]] ({{eo}} ''La internacia komitato por defendi ĵurnalistojn «Por la libero por amaskomunikoloj»'').<ref>[http://cpj.org/awards/2004/sinduhije.php 2004 IPFA Alexis Sinduhije] {{en}}</ref> La {{daton|11|marto}} 2009 li estis senkulpigita rilate al akuzoj pri kolumno al prezidanto.<ref name="Совет Безопасности ООН. Пятый доклад" /> En [[2009]] en la listo de la landoj, ordigitaj laŭ nivelo de la parollibereco (fare de la organizaĵo [[Raportistoj sen limoj]]), Burundo okupis la 103-an lokon<ref>[https://web.archive.org/web/20091022183400/http://www.rsf.org/en-classement1003-2009.html Press Freedom Index 2009] {{en}}</ref> (en [[2008]] — la 94-an<ref>[https://web.archive.org/web/20090607100340/http://www.rsf.org/en-classement794-2008.html Press Freedom Index 2008] {{en}}</ref>, en [[2002]] — la 72-an).<ref>[https://web.archive.org/web/20090703081345/http://www.rsf.org/en-classement298-2002.html Press Freedom Index 2002] {{en}}</ref> La {{daton|19|junio}} 2009 la prezidanto Pierre Nkurunziza establis la premion "La ĵurnalisto de la jaro".<ref name="Шестой доклад Генерального секретаря" /> == Interesaĵoj == * En [[2009]] en [[Buĵumburo]] unuafoje okazis [[Beleco-konkurso|beleckonkurso]]. El 82 partoprenantinoj 20 iris al la finalo. Venkis [[Alida Kaneza]], kiu partoprenis internacian beleckonkurson<ref>{{Citaĵo el la reto | url = https://www.monato.be/2009/009711.php | titolo = Fraŭlino Paco | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Jérémie Sabiyumva]] | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2008-12-26 | eldonisto = [[Monato (gazeto)|Monato]] | paĝoj = 21 | lingvo = eo | arkivurl = https://www.webcitation.org/6CrLFroT8?url=http://www.esperanto.be/fel/2009/009711.php | arkivdato = 2012-12-12 | citaĵo = }}</ref><includeonly>2009. № 2. p. 21.</includeonly> * En Burundo loĝas la plej fama pro sia grandeco kaj krueleco [[krokodilulo]] laŭ nomo [[Gustav (krokodilulo)|Gustav]], kiu estis unue eltrovita de la [[Francio|franca]] naturalisto ''Patrice Faye'', loĝanta en la lando, en [[1998]] kaj nomita de li. Tiam oni taksis ĝin 60-jara kaj 6,1 metrojn longa.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2520815.stm | titolo = Burundi's not so gentle giant | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Christophe Nkurunziza | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2002-11-29 | eldonisto = [[BBC News]] | paĝoj = | lingvo = en | arkivurl = https://www.webcitation.org/6CrKH7QbD?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2520815.stm | arkivdato = 2012-12-12 | citaĵo = }}</ref> En [[2007]] estis kreita [[Usono|usona]] hororfilmo [[Primeval]], en kiu usonaj televid-ĵurnalistoj en Burundo ĉasas kun kameraoj grandegan, 9 metrojn longan krokodilulon Gustav.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.imdb.com/title/tt0772193/ | titolo = Primeval (2007) | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2007 | eldonisto = [[IMDb]] | paĝoj = | lingvo = en | arkivurl = https://www.webcitation.org/6CrKliG20?url=http://www.imdb.com/title/tt0772193/ | arkivdato = 2012-12-12 | citaĵo = }}</ref> * Fine de 2009 en [[Rusio]] eksplodis skandalo, kaŭzita de la informo, ke la registaro de [[Saĥalena provinco]] mendis por guberniestra novjara festeno la grupon da burundaj tamburistoj. Prezentado de la afrikaj muzikistoj kostus 340 milojn da [[rublo]]j (ĉ. 11 333 usonaj dolaroj). La mendo estis nuligita.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.kp.ru/daily/24399/576312/ | titolo = Чиновники Сахалина выписали себе бурундийских барабанщиков | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Сергей СЕМУШКИН | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2009-11-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://www.webcitation.org/6CrKzk8n8?url=http://www.kp.ru/daily/24399/576312/ | arkivdato = 2012-12-12 | citaĵo = }}</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Burundi|n=Kategorio:Burundo}} * {{ueavikio|Burundo}} {{eo}} * [http://www.ipernity.com/doc/97850/4787784/ Johan kaj Svetlana Derks rakontas pri sia vizito al Afriko kaj pri Esperanto-projekto en Burundo. 25 aprilo 2009 (video)] {{eo}} * [http://esperanto.wunderground.com/global/BI.html La vetero en Burundo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060629121201/http://esperanto.wunderground.com/global/BI.html |date=2006-06-29 }} {{eo}} * [http://www.burundi-gov.bi/ La oficiala retpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081106204744/http://www.burundi-gov.bi/ |date=2008-11-06 }} {{fr}} * [http://esperanto-afriko.webs.com/kurso%20agatabo.pdf Esperanto-lernolibro en runda lingvo - ''Agatabo ko kwiga esperanto mu kirundi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120324030903/http://esperanto-afriko.webs.com/kurso%20agatabo.pdf |date=2012-03-24 }}'' * [http://esperanto-burundo.webs.com/ Oficiala retpaĝo de la Asocio Nacia por Esperanto en Burundo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101130103758/http://esperanto-burundo.webs.com/ |date=2010-11-30 }} {{eo}} * [http://mirejo3.blogspot.com/2011/05/bujumbura.html Blogo de Mireille Grosjean, 5 ĉapitroj pri Burundo] {{eo}} kaj {{fr}} * {{en}} [http://www.eoearth.org/view/article/51cbf3c77896bb431f6ae0db/ Ekoregionoj de Burundo (''The Encyclopedia of Earth'')] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Portalo|Afriko}} {{Afrika Unio}} {{Elstara}} {{ADLS|2010|14}} <!-- kaj 15 --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Burundo| ]] [[Kategorio:Landoj sen maraliro]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1962]] pk5banolyfjkwpgcdw0l4w5y5jq3lk8 0 1685 9471978 9411846 2026-09-09T12:44:09Z Sj1mor 12103 9471978 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{Hinda filozofio}} [[Dosiero:Hindu_Temple_Rituals.jpg|eta|395x395ra|Hindua pastro funkcianta ritojn]] '''Hinduismo''' estas la ĉefa [[religio]] en [[Barato]] kaj [[Nepalo]]. La unua signifo de la vorto (uzita de [[islamano]]j) estis la religio de la popolo, kiu loĝas trans la rivero [[Sindhu]] aŭ la [[Induso]]. Paroli pri "Hinduismo" estas iom kiel paroli pri "Eŭropismo"; la popoloj de [[Hindio]] kompreneble havas multajn malsamajn kredojn, same kiel tiuj de [[Eŭropo]]. Iuflanke, en Barato oni povas trovi kelkajn pligrandajn [[sekto]]jn, ekz. [[viŝnuismo]]n aŭ [[ŝivismo]]n. Anoj de unu sekto konsentas la sanktecon de la aliaj kaj eĉ ofte, de aliaj religioj, do ilia rilato ne estas kiel ekzemple la rilato inter [[judismo]] kaj [[kristanismo]]. Aliaflanke, oni ofte aŭdas, ke la fundo de hinduismo estas la [[Vedoj]], la plejfruaj skribaĵoj de [[Hindio]]. Nur la sektoj, kiuj akceptas la Vedojn, estas "[[ortodoksismo|ortodoksaj]]". Ekzemploj de ne-ortodoksaj hindaj sektoj estas [[Budhismo]] aŭ [[Ĝajnismo]]. Laŭ la popola religio de Barato, ankaŭ la [[epiko]]j [[Mahabarato]] kaj [[Ramajano]] estas sanktaj fontoj de hinduismo, same kiel la [[Puranoj]] (dirakontoj). Laŭ multaj [[Hinduo]]j: * La sankta [[Vedoj]] estas dia verko, kiu manifestas la praan energion de la kreo kaj la eterneco. * [[Maja]] ("iluzio") estas la universo de la [[materio]], aŭ [[sansaro]], kiu ĉiam ŝanĝas kaj kaŝas la eternan realecon. * [[Brahmo]] estas la bazo de la ekzistado. Ĝi estas nekreita, nenaskita, senŝanĝa, kaj nekoruptita. * Ĉiu persono havas interne diecon. * La [[universo]] ekzistas tra senfinaj cikloj, nomitaj ''kalpoj.'' Unu [[kalpo]] daŭras 4.320.000.000 jarojn. * La plej interna [[animo]] de ĉiu individuo havas, aŭ estas mem senmorta [[atmo]] ''(atman)''. * La individua animo pasis de [[reenkarniĝo|enkarniĝo]] al enkarniĝo (la doktrino de [[reenkarniĝo]]). * La sorto en ĉi tiu vivo estas la rezulto de pasintaj faroj. La estonta feliĉo dependas de la nunaj faroj (la doktrino de [[karmo]]). * Ĉiu vivo estas sankta. Iam ĉiu animo atingos liberiĝon ''(mokṣa)'' kaj pacon en la kono de Brahmo. * Ĉiu religio povas konduki al la [[savo]]. * La kvar celoj de la vivo estas [[plezuro]] ''(kama)'', [[riĉeco]] ''(artha)'', [[devo]] ''(dharma)'' kaj spirita liberiĝo ''(mokŝa)''. Hinduismo prezentas multajn diojn, sed laŭ kelkaj hinduaj [[Teologio|teologoj]] ili estas nur diversaj aspektoj de la ununura [[Dio]]. <!-- Vidu la liston de [[hinduaj diaĵoj]] [- ankoraŭ kreinda!] -->Inter ili gravegas [[Ganeŝo]], [[Kalio (diino)|Kalio]], [[Lakŝmio]], kaj [[Sarasvatio]]. Hindua spiriteco praktikiĝas precipe laŭ du ĉefaj [[skolo]]j, kiuj originas el du malsamaj [[diaĵo]]j [[Viŝnuo]] kaj [[Ŝivo]], antikve el malsamaj devenoj, sed kiuj unuiĝis same kiel [[Brahmao]] en la komuna "stoko" kaj [[sinkretismo]] tipa por tiu religio: [[ŝivismo]] kaj [[viŝnuismo]]. == Etimologio == [[Dosiero:Akshardham_Delhi.jpg|eta|dekstra|300ra|[[Svaminarajana Akŝardhamo]], [[Nova Delhio]].]] ''Hindū'' estas la [[persa]] nomo de la rivero [[Induso]], unue menciita en la [[malnova persa lingvo]], korespondata al la Veda Sanskrita vorto ''Sindhu'', – la Induso<ref name="Hindu">{{en}} Julius Lipner, ''Hindus: Their Religious Beliefs and Practices'', Routledge, 1998. ISBN 0-415-05181-9 http://www.google.co.in/books?id=HDMLYkIOoWYC&printsec=frontcover&dq=sindhu+hindu&as_brr=3. Vidita 12/07/2007</ref>. La [[Rigvedo]] mencias la teron de la hindarjoj kiel ''Sapta Sindhu'' (la tero de la sep riveroj de la nordokcidento de Sudazio, unu inter ili estante la Induso). Tio korespondas al ''Hapta Həndu'' en Avesta (''Vendidad'' aŭ ''Videvdad'' 1.18) - la sankta skribo de [[zaratuŝtrismo]]. La vorton uzis la homoj vivantaj okcidente de la Induso por nomi la popolojn, kiuj loĝis sur la hinda subkontinento trans la "Sindhu"<ref>Vidu {{en}} [[:en:Indo-European sound laws|European sound laws]] por diskuto pri la transiĝo de "Sindhu" al "Hindu"</ref>. En [[islamo]], la vorto, kiun oni trovas en arabaj tekstoj - ''Al-Hind'' - rilatas ankaŭ al la tero de la popolo, kiu vivis sur la teritorio de la nuntempa Hindujo<ref>{{en}} R. Thapar, ''Interpreting Early India'', Oxford University Press, Delhi, 1993. p. 77</ref>. La persa vorto (malnovperse: ''Hindūk'', perse: ''Hindū'') estiĝis dum la islamaj invadoj, oficiale sub la sultanlando de Delhio kaj aperis kaj en Sudhindujo kaj en kaŝmiraj tekstoj ekde [[1323]]<ref>{{en}} David Lorenzen, ''Who Invented Hinduism?'', New Delhi, 2006, pp. 24-33 ; Rajatarangini of Yonaraja : "Hinduka"</ref>, sekve, pli kaj pli kutime, sub la brita koloniado. Konsekvence la vorto ''hinduo'' ne devenas de popoloj "hinduaj" mem, kvankam oni adoptis ĝin poste. Ekde la fino de la [[18-a jarcento]] la vorto estis uzata kiel termino ĝenerala por la plej multaj tradicioj religiaj, spiritaj kaj filozofaj de la subkontinento, krom la religioj ''hinddevenaj'' kiel [[siĥismo]], [[budhismo]] aŭ [[ĝajnismo]]. Tiel, laŭ tiu vidpunkto, estas ''hinduo'' tiu, kiu respektas la filozofion de la [[vedoj]] (tradukebla per ''scioj'') kaj akceptas ties aŭtoritaton. La vorton ''hinduo'' enkondukis en la okcidentan mondon la [[angla lingvo]]<ref>{{en}} "...that many-sided and all-enfolding culture which we in the West have chosen to call Hinduism" Jan Gonda, ''Visnuism and Sivaism'', Munshiram Manoharlal. 1996, ISBN 81-215-0287-X p. 1. citita per {{Citaĵo el gazeto|titolo=Review: Love of God According to Saiva Siddhanta: A Study in the Mysticism and Theology of Saivism by Mariasusay Dhanamoy|alirdato=2008-05-04|aŭtoro=G.R. Welbon|jaro=Journal of the American Academy of Religion, Vol. 43, No. 1, 98+100. Mar., 1975.}}</ref>. En Francujo oni uzis la terminojn ''brahmanismo'' aŭ ''religio de la brahmaanoj'' ĝis la [[19-a jarcento]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.jaia-bharati.org/culture/inde-voltaire-mi.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-04-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100911161343/http://www.jaia-bharati.org/culture/inde-voltaire-mi.htm |arkivdato=2010-09-11 }}</ref> Hinduismo aŭ ''sanātana dharma'' ("ordo socikosma eterna") similas pli al kultura substrato, viv- aŭ pensmaniero, ol al organizata religio. Tio, kion oni nomas nuntempe "hinduismo" estas la provo kunigi diversajn kredojn devenantajn de la malnova [[vedoj|veda]] [[panteono]] forgesita pro la populareco de [[Ŝivo]], [[Viŝno]] aŭ [[Kriŝno]]<ref name="yoga">[[Mircea Eliade]], ''Le yoga, immortalité et liberté'', Payot, Paris, 1991, 433 pp. ISBN 2-228-88350-6</ref>. Hinduismon oni nomas ankaŭ ''arja religio'' (''Arya Dharma''), kio signifas ''noblan religion''. Troveblas ankaŭ la termino ''Vaidika Dharma'' (religio veda). == Difino de hinduismo fare de la suverena kortumo de Barato == En [[1966]] la [[suverena kortumo]] de [[Barato]] difinis la kadron de la ''hindua kredo''<ref>{{en}} [http://www.himalayanacademy.com/resources/books/hbh/hbh_ch-5.html Sur la ttt-ejo de la akademio de Himalajo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061030072508/http://www.himalayanacademy.com/resources/books/hbh/hbh_ch-5.html |date=2006-10-30 }}</ref> tiel: # respektema akcepto de la [[vedoj]] kiel plej alta aŭtoritato pri temoj religiaj kaj filozofaj kaj respektema akcepto de la vedoj fare de la pensuloj kaj filozofoj hinduaj kiel ununura bazo de la hindua filozofio, # spirito de toleremo kaj de bona volo por kompreni kaj aprezi la vidpunkton de la malamiko, baziĝanta sur la revelacio, ke la vero havas diversajn aspektojn, # akcepto de la ses sistemoj de filozofio hindua kaj de mondoritmo kun epokoj kreaj, konservaj kaj detruaj, periodoj aŭ ''juga''-j sinsekvantaj senfine, # akcepto de la kredo pri renaskiĝo kaj antaŭekzisto de estuloj, # agnosko de la fakto, ke la rimedoj kaj manieroj atingi savon (''mokŝa'') estas multoblaj, # la fakto, ke malgraŭ la nombro de diaĵoj adorotaj, eblas esti hinduo kaj ne kredi je la neceso adori idolojn, # malsame ol aliaj religioj aŭ kredoj, la hindua religio ne estas ligata al difinita aro de filozofaj konceptoj. == Historio == === Epoko de la Vedoj === [[Dosiero:Varanasi 2.jpg|eta|240ra|Pilgrimuloj baniĝantaj en la [[Gango]] en [[Varanasi]]]] Laŭ teorio starigita de [[Max Müller]] migris ĉirkaŭ [[-2000|2000 a.K.]], fine de la [[Induso-civilizacio]] [[arjoj|arjaj triboj]] al norda [[Hindujo]]. Tiuj arjoj influis la postan kulturan evoluon en la tuta regiono. Iuj hindaj historiistoj tamen opinias, ke la arjoj jam estis setlanta tribo, kiu tiuepoke atingis la superregadon. Inter la plej malnovaj konservitaj tekstoj de Hindujo estas la [[Rigvedo]], la [[Samavedo]], la [[Jajurvedo]] kaj la [[Atarvavedo]] kaj krome kelkaj [[astronomio|astronomiaj]] tekstoj. Ne eblas certe datigi la plej malnovajn hindajn tekstojn. Ili ebligas bildigon de la frua religia vivo punktita de best- kaj plantoferaĵoj, ritaj purigoj kaj himnoj al dioj. Jam tiam oni adoris ĝis nun konatajn diojn kiel [[Viŝnuo]], [[Brahmo]] kaj [[Sarasvati]], kvankam ili tiam ankoraŭ ne estis inter la ĉefaj diaĵoj. * La [[Rigvedo]] entenas [[himno]]jn por glorigi kaj voki la diojn. Ĝi estas la plej malnova el ĉiuj vedoj, la tri aliaj uzas enhavojn el la Rigvedo. * La [[Samavedo]] estas kolekto de kantoj, kiuj muzike akompanis oferadon. * La [[Jajurvedo]] entenas prozon kaj versojn deklamatajn dum oferritoj. * La [[Atarvavedo]] enhavas [[mantro]]jn kaj formulojn kontraŭ malamikoj kaj malsanoj, kaj ankaŭ [[preĝo]]jn por pardono de eraroj dum oferceremonio. La frua veda religio havis nek templojn nek dibildojn. Al diaĵoj oni preĝis per fajrooferado, oferado de la sankta trinkaĵo [[somo]], de [[gio]] (घृत, klarigita buteraĵo), lakto, pano kaj foje viandaĵo. Hinduismo estas fandiĝo de pluraj diversaj religiaj sistemoj: la malnovaj hindaj religioj kaj la religioj de la verŝajne el la nordo venintaj [[arjoj]]. Granda parto de la indiĝenoj de Hindujo, kies historio situas ĉefe en mallumo, estis verŝajne dum la jarcentoj pelitaj al pli sudaj regionoj. El tiu kulturo eble devenas elementoj kiel adoro de diinoj kaj sanktaj bestoj. En la Rigvedo (datita ĉirkaŭ 1200 a.K., sed sen certeco) de la arjoj kontraŭe dioj estis priskribitaj kiel personigitaj naturfortoj, tekstoj parolis pri [[oro]], [[bovo]]j kaj luktoj kaj starigis demandojn pri dieco. ''"Al tio, kio estas unu vero, saĝuloj donas multajn nomojn, ili nomas ĝin [[Agni]], Jama, Matariŝvan."'' ([[Rigvedo]] 1,164,46) === Epoko de la Upaniŝadoj === [[Dosiero:Mahamantra.gif|eta|maldekstra|Mantro Hare Krishna]] En la sekva evoluŝtupo (ĉirkaŭ [[-800|800 a.K.]]) la kasto de la [[brahmano]]j atingis per komplikaj ritualoj altan influon. En la epoko de la [[upaniŝadoj]] ([[-700|700]] ĝis [[-500|500 a.K.]]) komenciĝis nova orientiĝo. Ĝi jam videblis en la [[brahmana]]-j, la [[aranjaka]]-j kaj la filozofio de la [[upaniŝadoj]]. La disigo en tiujn tri tekstogenrojn sekvas la hindan tradicion, sed la limoj inter la tekstogenroj estas flua. Brahmana-j evoluigis komplikan oferadan teologion; aranjaka-j (arbaraj aŭ sovaĝecaj libroj) traktas pri sekretaj instruoj, kiujn oni diskutis ne en vilaĝoj, sed ekstere, ĝuste en arbaroj; upaniŝadoj fine entenas mistikajn ideojn. Temas pri ĉirkaŭ 250 tekstoj, kiuj estiĝis tra jarcentoj kaj traktas temojn kiel [[reenkarniĝo]], [[jogo]] kaj [[karmo]]. Ĉefe la 13 vedaj upaniŝadoj influis la postan hinduismon. === Klasika epoko === La fino de la upaniŝada epoko estas ofte konsiderata kiel distranĉo: en hindologio la epoko antaŭa estas kutime nomata [[brahmanismo]], hinduismo rilatas nur al la sekva epoko. Ekde [[-500|500 a.K.]] hinduismo verŝajne spertis sian ĝis nun transdonitan formon. La lingvo de transdono estis la [[Sanskrita]], hindeŭropa lingvo, parenca al la plej parto de eŭropaj lingvoj. La ĉefaj dioj en tiu epoko estis [[Brahmao]], [[Viŝnuo]] kaj [[Ŝivo]]. Oni konstruis templojn, starigis statuojn kaj estiĝis multaj kultaj kaj benaj ritoj. [[Kriŝno]] kaj [[Rama]], laŭ hindua kredo homaj enkorpiĝoj de la dio [[Viŝnuo]], aperis en la epika literaturo inter [[-200|200 a.K.]] kaj [[400|400 p.K.]]. La ''[[Ramajano]]'' kaj la ''[[Mahabarato]]'' estas vastaj kaj ankoraŭ nuntempe multe legataj poeziaĵoj el tiu epoko. La plej grava parto de la ''[[Mahabarato]]'' estas la instrupoemo ''[[Bagavadgito]]''. En tiu epoko okazas la formiĝo de multaj diversaj kredoj, kiuj aparte adoras unuopajn diojn (kiel ekzemple [[Ŝaktismo]], [[Ŝivismo]] kaj [[Viŝnuismo]]), kiel ankaŭ la kodigo de la brahmana instruo en la ''dharma sutra'' kaj la ''dharma shastra''. Ekde la [[4-a jarcento a.K.]] la hinduismaj religioj perdis anojn pro [[budhismo]], sed ili neniam tute neniiĝis kaj estis ekde la [[4-a jarcento]] p.K. denove preferataj de la reĝoj. La sekvan periodon inter la jaroj [[400]] kaj [[1000]] karakterizas la ''[[Puranoj]]'' kaj multo da historiaj, mitaj kaj instruaj verkoj. Komenciĝis ankaŭ en tiu epoko [[tantrismo]]. En la [[8-a jarcento]] la filozofo [[Adi-Ŝankaro]] fondis la unuajn hinduajn ordenojn. === Islama influo === Ekde la jaro [[711]] kaj la konkero de [[Sindh]] fare de islamaj trupoj ekzistas islamanoj sur la hinda subkontinento. Fine de la [[11-a jarcento]] islamo disvastiĝis ĝis [[Panĝabo]] kaj gajnis superregon en vastaj partoj de norda Hindujo. La estreco de la [[mogola Imperio|mogoloj]] en la [[16-a jarcento|16-a]] kaj [[17-a jarcento]]j pligrandigis la islaman influon al hinduaj socioj de norda Hindujo, kaj kvankam la diversaj regnestroj sekvis malsame la konsilojn de siaj ortodoksaj islamaj elitoj kaj foje perforte atakis hinduajn templojn, atestas ĉeesto de multaj hinduaj oficistoj kaj armeestroj ĉe la mogola kortego kaj la superrego de hinduaj komercistoj ĉefe en la regiono de Guĝarato de ĉefe pacema kunvivado de islamanoj kaj hinduoj en Hindujo en la epoko de islama estreco super la lando. En [[Panĝabo]] estiĝis ekde la komenco de la [[16-a jarcento]] [[siĥismo]].<ref>Vidu Oberoi 1994.</ref> La falo de la mogola imperio samtempis kun la alveno de la [[Brita Orienthinda Kompanio]], kiu alfrontis hinduismon al kristana kaj okcidenta pensaroj. === Novhinduismo === En la [[19-a jarcento]] estiĝis en Hindujo diversaj religiaj sociaj reformmovadoj, kiuj naskiĝis el la renkontiĝo de hindaj kaj eŭropaj ideoj. Eĉ en hinduismo mem la [[Kasto]]sistemo kaj [[sati|vidvinbruligo]] estis diskutataj. Kadre de tia evoluo, hinduoj eksentis sin kiel unuiĝintaj (kio antaŭe ne okazis). Dekomence novhinduismo estis ligita al la sendependecstreboj. Kristanaj misiistoj en Hindujo sukcesis malpli konverti al kristanismon, ol pripensadon de la propra religio. La tradukoj de eŭropaj fakuloj pri hindologio de sanskrito al la angla kaŭzis la disponigon de tradiciaj tekstoj al plej vasta publiko, ankaŭ en Hindujo. Pluraj organizaĵoj kreiĝis tiutempe, kiel ekzemple ''Brahmo Samaj'' ([[1828]]) aŭ ''Arya Samaj'' ([[1875]]). Laŭ la modelo de kristana misio Svami [[Vivekananda]] fondis en [[1897]] la organizon de la [[misio Ramakriŝna]], celante disvastigi en la tuta mondo la instruadon de [[Vedanto]], kiun li konsideris la perfektaĵon de religioj. Lia instruisto, [[Ramakriŝna]], opiniis, ke ĉiuj religioj de la mondo proklamis la saman veron, ke la multeco de religioj estis nura ŝajno (''maya''). La parolado de Vivekananda antaŭ la ''universala parlamento de religioj'' en [[1893]] en [[Ĉikago]], kie li unue prezentis hinduismon kiel universalan religion, estis la unua okazo, kiam hinduismo prezentiĝis ekster Hindujo. La sendependecmovado de Hindujo gvidata de [[Mahatma Gandhi]] per ne-perforta rezisto plialtigis la intereson pri hinduaj tradicioj en la okcidenta mondo. [[Dosiero:SingaporeHindu01.jpg|eta|Enirejo de hinduja templo en [[Singapuro]].]] [[Dosiero:Sri Mariamman Temple, Singapore - 200509.jpg|eta|Templaro en [[Singapuro]].]] == La sanktaj skriboj == La sanktaj skriboj de antikva Hindujo ordiĝas en tri grandaj kategorioj. * La [[vedoj]], la antikvaj skriboj de la veda religio, de kiu devenas moderna hinduismo. La vedoj estas rigardataj la plej malnovaj religiaj tekstoj de la mondo. * La post-vedaj hinduaj skriboj. * La tuto de skriboj de disiĝantaj movadoj kiel [[budhismo]] kaj [[ĝajnismo]]. Ili grandparte estiĝis kiel reagoj kontraŭ la vedoj, sed ili multon pruntis el la du antaŭe nomataj tipoj, rilate al instruado kaj ĝenerala koncepto de la vivo. === Revelacio: la vedoj === [[Dosiero:Rigveda MS2097.jpg|dekstra|eta|Paĝo [[sanskrita]] de la [[Rigvedo]]]] Fakuloj konsentas, ke la vedoj estas la religiaj tekstoj la plej malnovaj en la mondo. La vedoj estas konsiderataj ''ŝruti'' (revelacio) de la hinduoj. Oni diras, ke ili estis revelaciitaj de la [[brahmano]] al saĝuloj (''riŝi''), kiam tiuj estis en profunda meditado. Sekve la ideoj, kiuj jam cirkulis delonge, estintus kodigataj kaj kompilitaj de saĝulo nomata Vyaça (laŭlitere, la ''kompilisto'', kvankam tiu nomo eble rilatis al grupo de personoj, personigita pro tradicia bezono). Surbaze de indicoj, internaj kaj eksteraj esploristoj proponis plurajn datojn por la estiĝo de la vedoj, de ĉirkaŭ [[5-a jarmilo a.K.]] ĝis [[15-a jarcento a.K.]]<ref>[http://www.monde-diplomatique.fr/2007/03/CHANDA/14513 Artikolo de ''Monde Diplomatique'']</ref>. En la tradicia hindua vido la vedoj estus ne-personaj, senkomencaj kaj senfinaj, kio signifas, ke la veroj priskribitaj en la vedoj estas eternaj, kaj ke ili ne estas kreaĵoj de la homo menso. En tio ili malsamus de la instruoj de budhismo kaj ĝajnismo. Ekzistas kvar vedoj: la [[rigvedo]], la [[jajurvedo]], la [[samavedo]] kaj la [[atarvavedo]] pli nova. La rigvedo entenas [[mantro]]jn por alvoki ''deva''-ojn por la ritoj de fajroferto; la samavedo estas kantaro kun notoj muzikaj; la jajurvedo havas detalajn klarigojn por ofertoj; kaj la atarvavedo konsistas el filozofaj kaj duonmagiaj tekstoj de ''ĉarmaĵoj kontraŭ malamikoj, sorĉistoj, malsanoj kaj eraroj dum oferado''. Ĉiu el ili estas dividita en kvar sekciojn: * la ''samhitâ'': mantroj kaj himnoj; * la ''brâhmana'': liturgiaj tekstoj kaj ritoj; * la ''aranyaka'': sekcio teologia; * la [[upaniŝadoj]]: sekcio abstrakta. La vedoj konsistas el mistikismaj kaj alegoriaj tekstoj. Multaj skoloj enkuraĝigas al filozofia kaj metafora interpretado anstataŭ tro laŭlitera. La sono de vedaj mantroj kaj ankaŭ de sanskrito mem estas taksata ''puriga''. Strikta parola tradicio pri la transdono de la vedoj konservis ilin tra la epokoj. === Tradicio: la postvedaj skriboj === [[Dosiero:Kurukshetra.jpg|eta|maldekstra|Paĝo de la ''[[Mahabarato]]''.]] La vedoj estas konataj sub la nomo ''[[ŝruti]]'' (''tio, kio estis revelaciita''). La pli novaj libroj estas nomataj ''[[smriti]]'' (''tio, kio estas memorigita'' aŭ ''memoro/tradicio''). La literaturo ''ŝruti'' estas skribita en veda [[sanskrito]], sed la tekstoj ''smriti'' en klasika (pli facila) sanskrito, kaj iuj eĉ en [[prakrito]], la komuna lingvo. Ĉar alireblaj al ĉiuj la tekstoj ''smriti'' estis rapide tre populara en ĉiuj tavoloj de la hinda socio. Eĉ nuntempe la plimulto de la hindoj pli bone konas la literaturon ''smriti'' ol ''ŝruti''. La aro de la ''smriti''-tekstoj estas la populara ekvivalento de la ''ŝruti'', per la historioj de dioj kaj herooj ĝi instruas la hindan pensadon. La plej multaj tekstoj referencas al la sanktaj vedoj, ilia celo estas malkodi kaj instrui la antikvajn mesaĝojn al la popolo. Tamen tiu literaturo ne estas malpli valora ol la ''ŝruti'', kontraŭe ĝi estas tre riĉa kaj prezentas filozofajn dialogojn tre profundajn. La tekstoj ''smriti'' inkluzivas: * la ''itihasa''-oj: eposoj kiel la [[Ramajano]] kaj la [[Mahabarato]] (entenanta la [[Bagavadgito]]n). * la [[puranoj]] aŭ mitaj tekstoj, kiuj temas pri apartaj aspektoj de la dieco. Inter la ĉefaj estas dek ok, la plej popularaj verkoj de Hindujo. * la ''agama''-oj, teologiaj tekstoj, entute dudek ok, kompletitaj de la ''upagama''-oj kaj * la ''darsana''-oj, filozofaj tekstoj. * La ''dharmashastra''-oj (aŭ leĝlibroj) estas ankaŭ parto de la ''smriti''. De tempo al tempo estiĝis grandaj leĝdonantoj, kiel ekzemple Manu, Jajnavalkia kaj Parasara, kiuj kodigis la ekzistantajn leĝojn kaj forprenis malnovajn regulojn por certigi, ke la hindua vivmaniero restu taŭga samtempe al la veda ideo kaj al la epoko. Sed, ĉar la religio hindua ne havas dogmon la ''smriti''-tekstoj ne estas devige akceptitaj de ĉiuj hinduoj. Fakte iuj eĉ diras, ke la britoj popularigis la ''Manu-smriti'' por establi ununuran leĝkodon al la hinduoj. La [[Bagavata Purano]] (sanskrite भागवतपुराण, Bhāgavata Purāṇa), ankaŭ nur la Bagavato, estas unu el la dek-ok grandaj Puranoj (Mahāpurāṇa, "Grandaj Rakontoj") de hinduismo. == Kosmogonio kaj diaĵoj == La hindua [[kosmogonio]] instruas, ke la principo de ĉiu ''vivo'', de ĉiu [[progreso]], de ĉiu [[energio]] devenas de la diferencoj, de la [[kontrasto]]j<ref name="lcdd">Alain Danielou, ''La civilisation des différences (La civilizo de la diferencoj)'', éditions Kailash, Les Cahiers du Mleccha, ISBN 2-84268-097-9</ref>. La hindua kosmogonio estas la hindua teorio pri la kreado de la [[universo]] kaj de ties bildo. Ĝin karakterizas daŭra apero de la cifero 7.<ref name="Belliger">Gerhard J. Belliger, ''Encyclopédie des religions'', LGF - Livre de Poche, Paris, 2000, 804 pages.ISBN 2-253-13111-3</ref> La mondo estis kreita en formo de [[ovo]] (la ''"ovo de [[Brahmao]]"''). La supera duono de la kosma ovo dividiĝas en sep regionoj: la tri unuaj, [[tero]], [[aero]] kaj [[ĉielo]], kune estas la ''triloka'' (tri mondoj) kaj superas ilin la kvar ĉielaj regionoj, kiuj estas la loĝejo de la dioj.<ref name=Belliger/> La malsupra parto de la kosma ovo entenas sep [[infero|inferajn]] regionojn (''patala''), kiuj formas etaĝojn en kiuj loĝas [[demono]]j kaj [[serpento]]j<ref name=Belliger/>. Malsuper la kosma ovo troviĝas la primitiva oceano, formita de sep aliaj inferaj regionoj.<ref name=Belliger/> La tero estas dividita en sep [[kontinento]]jn ĉirkaŭitajn de sep maroj.<ref name=Belliger/> === La Brahmo === [[Dosiero:Brahmā in "The Land of Temples Or Sketches from Our Indian Empire (1882)" by Mary Hield.jpg|eta]] La dio de la vedoj laŭ la [[panteismo|panteisma]], aŭ eĉ [[panenteismo|panenteisma]] akcepto de la termino, estas [[Brahmo]]<ref>[http://stehly.chez-alice.fr/notionbrahman.htm]</ref>, kiu estas la ultima realo, la absoluta aŭ universala animo (''paramatman''), la Unu-o<ref name=MMG/>. {{Citaĵo|Vi estas la virino. Vi estas la viro. Vi estas la blua abelo kaj la verda ruĝokula papilio. La fulmo estas via filo. Vi estas la sezonoj kaj la maroj. Vi estas la tuto, vi estas ĉieĉeesta; ĉio, kio naskiĝis, estas via.|[[Upaniŝadoj]].<ref name=GJB>Gerhard J. Bellinger, ''L'encyclopédie des religions''. ISBN 2-253-13111-3</ref>}} La Brahmo estas nepriskribebla, neŭtra, neelĉerpebla, ĉioscia, [[ĉieesteco|ĉiea]], originala, senfine ekzista, ... la finfina principo senkomenca kaj senfina de la tuta universo.<ref name=MMG/> La Brahmo, kiun oni nepre ne konfuzu kun la dio [[Brahmao]] aŭ la nomo de la hinduaj sacerdotoj, la [[brahmano]]j, estas rigardata kiel la [[kosmo|kosma]] [[animo]].<ref name=MMG/> Tia absoluo, kiun hinduoj nomas ankaŭ per la sanskrita ''tat'' ("tio") estas laŭ sia eco mem malfacile reprezentebla.<ref name=MMG/> {{Citaĵo|Ĝi moviĝas kaj ĝi ne moviĝas, ĝi estas for kaj ĝi estas proksima. Ĝi estas ene de ĉio kaj ĝi estas ekstere de ĉio.|Isa Upaniŝado<ref>Roger Caillos kaj Jean-Clarence Lambert, ''Trésor de la poésie universelle (Trezoroj de universala poezio)'', Gallimard (6-a eldono)</ref>.}} === Trimurti === [[Dosiero:Four-armed Seated Vishnu in Meditation - Mediaeval Period - Pannapur - ACCN 14-379 - Government Museum - Mathura 2013-02-23 5275.JPG|eta|maldekstre|Kvarbraka [[Viŝnuo]].]] La ĉefaj personigitaj dioj estas tiuj de la ''trimurti''. Ili estas [[Brahmao]], [[Viŝnuo]] kaj [[Ŝivo]], kiuj korespondas al la agado krea, konservema kaj detruema de la absoluta [[Brahmo]].<ref name=MMG/>. Ili estas tri aspektoj ne disigeblaj de la strukturo de la universo.<ref name=MMG/> La eco de Brahmo ne malhelpas, ke ĝi manifestiĝu sub formo de personigita dio<ref name=MMG>[[Pierre Grimal]], ''Mythologie de la Méditerranée au Gange (Mitologio de la Mediteraneo ĝis la Gango)'', Larousse, 1963</ref>. La hinduismo laŭ religiaj tendencoj donas diversajn nomojn al la persona dio. Ĝenerale ekzistas tamen tiu de ''[[Iŝvaro]]'' ("La plej alta sinjoro"), termino ĉefe filozofa, ĉar, en la praktika ĉiutaga kulto oni alparolas kutime unue el la anoj de la ''Trimurtî'': [[Ŝivo]] aŭ [[Viŝnuo]], kaj malpliofte, [[Brahmao]] (ĉar tiu lasta, kreante vivajn kreitaĵojn, generas [[sansaro]]n, la ciklon de renaskiĝoj, kiun oni provas forlasi).<ref name=MMG/> [[Ramo (dio)|Ramo]] (en Sanskrito: राम, IAST: Rāmaḥ) estas la sepa [[avataro]] de la dio Viŝnuo. En hinduismo kaj la Vedoj, [[Narajano]] (sanskrite नारायण, Nārāyaṇa) estas unu el la dioj aŭ kosmoprincipo. Li estas ofte identigita kun Viŝnuo. Pro la personaj manifestiĝoj (diaĵoj) de la ne-persona dio Brahmo, Hinduismo estas [[politeismo|politeisma]] religio<ref name=MMG/><ref>«Au fond du polythéisme est le sentiment de la nature vivante, immortelle, créatrice», Taine.</ref>; kaj tiel tiu religio havas grandan varion kaj diversecon de 330 milionoj da diaĵoj (tiu nombro estas foje konsiderata simbola<ref>{{en}} [http://ikashmir.net/hindudharma/3.html ''The number 330 million was simply used to give a symbolic expression to the fundamental Hindu doctrine that God lives in the hearts of all living beings''])</ref>). {{Citaĵo|Se en la multeco ni daŭrigas insiste la Unu-on, tio estas por reveni kun la beno kaj la revelacio de la Unu-o konfirmiĝanta en la multoblo.|[[Sri Aŭrobindo]]<ref>Bernard Baudouin, ''Le Védisme, l'éveil de la spiritualité indienne (La vedismo, vekiĝo al hinda spiriteco)'', eldonoj de Vecchi, ISBN 2-7328-3354-1</ref>.}} [[La Dek Enkarniĝoj]] (sanskrite: दशावतार, daśāvatāra) estas la dek ĉefaj enkarniĝoj de Viŝnuo, la hindua dio de konservado. Oni diras, ke Viŝnuo malsupreniras en formo de enkarniĝo por restarigi la kosman ordon. [[Ŝivismo]] estas unu el la plej grandaj branĉoj de Sanāthan Dharma (Hinduismo), kultanta [[Ŝivo]]n kiel la Superan Estaĵon. === Grandaj kaj malgrandaj diaĵoj === [[Dosiero:Rati on composite horse.jpg|eta|dekstre|[[Rati]] sur komponaĵa ĉevalo.]] {{Ĉefartikolo|Avataro}} La diversaj enkarniĝoj ([[avataro]]j) de la ''trimurti'' ([[Kriŝno]] estas avataro de [[Viŝnuo]]) estas grandaj diaĵoj. La malgrandaj diaĵoj estas kreaĵoj aŭ idoj de la grandaj diaĵoj. [[Ganeŝo]], kiu estas grava diaĵo de hinduismo, ligiĝas al [[Ŝivo]] kiel ido aŭ kreaĵo laŭ la mitoj evoluiĝantaj pri ĝi. En Hinduismo, la rivero [[Gango|Ganga]] estas konsiderata ''bhakti'' au sankta kaj estas personigita kiel ''Devi'' aŭ diino [[Ganga]]. Ŝi estas adorata de Hinduoj, kiuj kredas, ke banadi sin en la rivero havigas la pardonon de [[peko]]j kaj plifaciligas "mokŝa" (nome la liberigo el la ciklo de la vivo kaj morto); la akvo de Ganga estas konsiderata tre pura. Pilgrimantoj mergas la ''antĝesti'', nome la cindrojn de siaj parencoj en Gangon, kio estas konsiderata de ili kiel alportanto de spiritoj pli proksimen al la ''mokŝa''. [[Durgo]] (sanskrite दुर्गा, Durgā, kiu signifas "la nealirebla" aŭ "la nevenkebla"; bengale দুর্গা, durgā aŭ মা দুর্গা, mā durgā, kiu signifas "Patrino Durgo") estas la ĉefa formo de la patrina diino en hinduismo. [[Rati]] kaj [[Kamadevo]] estas gedioj asociaj al [[amo]] kaj al [[sekso]]. {{Ĉefartikolo|Tridek-tri dioj}} [[Ogro (hinduismo)|Ogro]] (sanskrite: : राक्षस, rākṣasa) estas supernatura estaĵo en Hinduismo kaj Budhismo. La vortoj "ogro" kaj "demono" estas iafoje interŝanĝeblaj. === ''Devaoj'' === {{Ĉefartikolo|Deva (hinduismo)}} [[Dosiero:Sri Chakra Meru with Lajja Gauri.JPG|eta|dekstra|Statuo de la diaĵo '''Lajjagauri''' (timema diino), nomata tiel pro sia florforma vizaĝo, kiu simbolas ne-personecon.<ref>«Le dieu des panthéistes est impersonnel» (La dio de la panteistoj estas ne-persona), Michelet.</ref> La korpo virina estas la [[naturo]], kaj la femuroj disigitaj aŭ la nasko de la mondo fenomena (hindaj virinoj naskas kaŭriĝantaj), aŭ la eblo fertiligi malsovaĝigitan naturon (diino kampara).]] La hindua religio kredas je la ekzisto de ĉielaj estaĵoj nomataj ''deva''. La eco de tiuj ''devaoj'' analizeblas laŭ tri punktoj: # Laŭ la filozofio de ''Advaita Vedānta'' kaj iuj tekstoj de la [[Bagavadgito]]<ref>''Bhagavad-Gītā'', tradukita al la franca de Camille Rao kaj Jean Herbert, komentoj de Sri Aŭrobindo, Paris, [[Albin Michel (eldonejo)|Albin Michel]], 1970</ref>, la [[upaniŝadoj]] kaj la [[vedoj]]; ĉiuj ''deva''-oj estas manifestaĵoj de la plej alta sinjoro ''Iŝvara''. La [[rigvedo]] diras: ''ekam sat vipra bahudha vadanti'' — "La vera Dio estas unu, kvankam saĝuloj alparolas ĝin per multaj nomoj". # Laŭ la filozofoj de la ''Niaja'', ''Vaiŝeŝika'', kaj ''[[jogo]]'', de iuj versoj de la ''ŝruti'' kaj de iuj pensoj ''ŝivaj'' kaj ''vajŝnavaj'', la ''devaoj'' estas ĉielaj estuloj sub gvidado de la plej alta ''Iŝvaro, sed staras super la homoj. # Laŭ la filozofio de la ''[[Mimamsa]]'', ĉiuj ge-''deva''-oj estas la estroj de naturaj fortoj kaj ''Iŝvara'' ne ekzistus. Por realigi deziron la homoj devas plaĉi al unu aŭ pluraj ''deva''-oj kaj adori ilin pri strikte kodigitaj ritoj. La plej malnovaj vedaj tekstoj parolas pri 33 ''deva''-oj. Sekve la nombro kreskegis - ĝis 330 milionoj, sed neforgesante la principon, ke Brahmo estas ĉiea.<ref>{{en}} [http://www.koausa.org/Gods/ Kahsmiri overseas association sur les devas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100420020149/http://www.koausa.org/Gods/ |date=2010-04-20 }}</ref> === La mistika silabo OM === [[Dosiero:Aum calligraphy.svg|maldekstra|eta|altdekstre=0.5|La ''omkara'' (aŭ ''aum'')]] ''[[Om (mantro)|Om]]'' (aŭ ''Aŭm'') estas unu el la sanktaj simboloj de hinduismo. Ĝi estas la originala sono, kiu devenis de la kaoso antaŭ la kreado, la fonto de ekzisto. Oni uzas ĝin kiel prefikso, kaj foje sufikso al [[mantro]] kaj al iu ajn hindua preĝo. Ĝi reprezentas la kuniĝon de tri materistatoj: ''sattva'', ''tamas'' kaj ''raja'', kaj la tutan universon. Skribita "Om", ĝi estas la mallongigo de ''Aŭm'', la originala vibro.<ref>Jean Varenne, ''Dictionnaire de l'Hindouisme'', éd. du Rocher, 2002 p211.</ref> [[Dosiero:Tamil om.png|eta|altdekstre=0.5|maldekstra|''Om'' en la [[tamila lingvo]]]] La sono Om estas plena je profunda simbola mesaĝo: ĝi estas la originala dia vibrado de la universo, kiu reprezentas ĉian ekziston, ĉirkaŭantan ĉiun naturon en ''unu fina vero''.<ref name=GJB/> == Skoloj == Filozofiaĵoj konstituantaj la fonton de tio, kion oni nomas nuntempe ''hinduismo'', estis transdonitaj parole dum jarcentoj kaj estis unue skribitaj en la unua duono de la [[1-a jarmilo a.K.]]. La sistemo religia kaj kultura, kiun oni nomas hinduismo evoluis sur la hinda subkontinento kaj nur malofte transiris ties limojn.<ref name="Bellinger">Gerhard J. Bellinger, ''Encyclopédie des religions''. ISBN 2-253-13111-3</ref> === La ses grandaj filozofi-teologiaj sistemoj === Hinduismo evoluigis antikvajn ''astika''-ojn aŭ ortodoksajn (ĉar ili akceptis la aŭtoritaton de la vedoj) skolojn de filozofio, aŭ ''ŝadarŝana''-oj. Tiuj sistemoj, aŭ ''darŝana''-oj de klasika hinduismo estas entute ses; ĉiu el ili estas la frukto de longa ellaborado kaj atestas pri vasta [[literaturo]]<ref name=Bellinger/>: # ''Samkja'', unu el la plej malnovaj estas sistemo de pensado fondita je [[dualismo]] inter la spirito (''puruŝa'') kaj la naturo (''prakriti''), kiu komence ne rilatis al teologiaj spekulacioj. # ''Purva-Mimamsa'' (ankaŭ nomata ''Karma Mimansa'' aŭ la ''Mimamsa''), sistemo rilata al klarigo de la vedoj. # ''Uttara Mimamsa'' (plej ofte nomata ''Advaita Vedanta''), sistemo centrita je metafiziko kaj la mistika eco de la upaniŝadoj. # ''[[Jogo]]'', sistemo bazita je persona praktiko (pozicia, spira kaj medita) por atingi liberiĝon kaj savon (मोक्ष, mokṣa). # ''[[Vaiŝeŝika]]'', sistemo, kiu unue proponis atoman teorion. # ''[[Njaja]]'', sistemo de la [[logiko]] de Hindujo kaj lasta el la hinduaj filozofaj skoloj. ''Nastika'' aŭ ne-ortodoksaj skoloj estas [[ĝajnismo]], [[budhismo]] kaj ''ĉarvaka'', la antikva klasika [[ateismo]] de Hindujo, kiu rifuzas la ekziston de la animo aŭ de ''atman''. === Hinduaj pensistoj === [[Dosiero:TemploBarato1.jpg|eta|250ra|''Hindua templo'']] * Tradiciaj: ** [[Ŝankara]] ** [[Madhva Arĉarja]] ** [[Ŝri Kriŝna Ĉajtanja Mahaprabhu]] * Modernaj: ** Movado [[Arja Samaĝ]] ** [[Sri Aŭrobindo|Ŝri Aŭrobindo]] ** [[Ramakriŝna]] === Budao en hinduismo === [[Dosiero:Buddha Kopf.jpg|altdekstre|eta|maldekstra|[[Budho]] estas adorata de hinduoj kiel unu el la [[avataro]]j de [[Viŝnuo]].]] En hinduismo [[Budho]] (Budao) estas rigardata kiel [[avataro]] de [[Viŝnuo]]. En la ''purana''-tekstoj li estas la dudekkvara de la dudek kvin avataroj indikante ontan finan reenkarniĝon.<ref>{{en}} [http://srimadbhagavatam.com/1/3/en1 Bhagavata Purana, Canto 1, Chapter 3] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130521022342/http://srimadbhagavatam.com/1/3/en1 |date=2013-05-21 }} - SB 1.3.24: "Then, in the beginning of Kali-yuga, the Lord will appear as Lord Buddha, the son of Anjana, in the province of Gaya, just for the purpose of deluding those who are envious of the faithful theist." ... SB 1.3.28: "All of the above-mentioned incarnations [avatars] are either plenary portions or portions of the plenary portions of the Lord [Krishna or Vishnu]"</ref> Iuj hinduaj tradicioj<ref>{{en}} [http://hinduwiki.com/index.php?title=Buddha_as_an_Avatar_of_Vishnu]</ref> mencias Budhon kiel la plej lastan el la dek ĉefaj avataroj konataj sub la nomo de ''dacavatar'' (dek enkarniĝoj de Dio). == Kredoj, ritoj kaj praktikoj == === La kvar vivoceloj === [[Dosiero:Kamadeva18thcenturyengraving.jpg|eta|[[Kamadevo]], la diaĵo de amo kaj deziro.]] Hinduismo aldone al kvar periodoj de la vivo de hinduo konsideras kvar vivocelojn aŭ ''puruŝarta''-ojn. Homaj deziroj estante naturaj, ĉiu el la celoj utilas por perfektigi la scion pri la homo, ĉar per vekiĝo de la sentoj kaj partopreno en la mondon, li malkovras la principojn. Tamen hinduo ne estu ĉarmata por ne senfine sekvi la ciklon de ''samsara''. # ''Kama'' aŭ deziro: kaj aparte deziro kaj plezuro amora. En la mitologio la dio amo, ''Kama'', estas fonto de la kreaĵo. La [[Kamasutro]]<ref>Alain Daniélou, ''Le Kâma sûtra'', 1992</ref> montras rimedojn por ekzalti sentojn kaj florigi la geedzan vivon. Viro kaj virino unuiĝas kaj rekreas la dian unuecon. La [[plezuro]] estu direktata al la celo de scio kaj ne iĝu vivmaniero, kiu kondukus al plenumo de agoj ne-moralaj kontraŭaj al ''darma''. # ''Artha'' aŭ materia prospero: homo partoprenu la socion, kreante havaĵojn kaj rilatojn, kiuj estas la fruktoj de lia laboro. Li atentu ne trompiĝi per ĉarmo de facila vivo, sed tiru el la vivo instruon. La periodo de ''grihasta'' estas bona tiucele. # ''Darma'' aŭ devo: la ''darma'' devas regi ĉiujn kvar periodojn de hindua vivo. La devo ebligas al homo daŭrigi sian vivon sur la justa vojo, konformiĝante al leĝo kaj moralo skribitaj en la ''darmasutro'' aŭ la ''Manu-Samhita'', nomataj ''[[leĝoj de Manu]]<ref>Lois de Manou, trad. A.loiseleur-Deslongchamps, Garnier 1976</ref>''. # ''Mokŝa'' aŭ al liberiĝo: dum la du lastaj periodoj de la vivo de hinduo, tiu ĉi serĉas ''mokŝa''-on, la liberiĝon de la ciklo de reenkarniĝoj. Sed temas ĉefe pri la fina celo de la vivo de hinduo, kiu povas atingi ĝin laŭ diversaj rimedoj, kiel la ''bakti-jogo''. Laŭ la tradicio hindua, la homo, kiu mistrafas sian liberiĝon devas trairi ciklon de 8.400.000 renaskiĝoj en aliaj kondiĉoj ol la homa antaŭ ol atingi tiun denove.<ref>Anne-Marie Esnoul, ''L'Hindouisme'', Fayard-Denoël</ref> Tamen, oni ne forgesu, ke por hinduo, danke al ''bakti'' (pieco) eĉ besto povas atingi liberiĝon danke al pieco al diaĵo, kontraŭe al [[budhismo]], [[ĝajnismo]] aŭ [[siĥismo]], religioj hindaj, kiuj konsideras, ke estas necese naskiĝi homa por atingi ''mokŝa''-on.<ref>L'Hindouisme, Anne-Marie Esnoul, Fayard-Denoël. Laŭ la Ramajano bestoj piaj al ''Rama'' atingis la gracon de Dio kaj finfinan feliĉon; oni memorigu, ke unu el la nomoj de Rama estas ''Rakŝavanar Sangatine'', kio signifas ''savanto de la simioj kaj de la aproj'', arbarbestoj, kiuj helpis lin pie pri tio. Laŭ ''108 names of Rama (108 nomoj de Rama)'' de Vijay Kumar. ISBN 81-207-2026-1</ref>. La atingo de tia absoluta liberiĝo estas la celo de ĉiuj filozofioj kaj de ĉiuj mistikaj teknikaj hindaj<ref name=yoga/>. Tiuj versoj de Kalidaca bone resumas tiun penson: {{Citaĵo|''Infanoj, ili strebas al studado; junuloj, serĉas plezuron; maljunuloj, praktikas asketismon; kaj per jogo ili finas sian ekziston.''|(''Raguvamca''<ref>''Kâlidasa, le Raghuvamça'', tradukita al la franca de Louis Renou, 1928</ref>)}} === La kvar etapoj de la vivo === La spirita vivo de hinduo estas tradicie dividita en kvar etapoj aŭ ''aŝrama''<ref>{{en}}[http://www.hinduwebsite.com/hinduism/h_ashramas.asp Ashrama Dharma in Hinduism, Brahmacharya, Grihastha, Vanaprastha, Sanyasa]</ref>. Tiuj kvar etapoj estas ligitaj al kvar vivoceloj, ĉiu etapo ebligas atingi plej bone unu el la celoj. # La ''[[brahmaĉarja]]'' estas la periodo de edukado. Ĝi konsistas en profunda studado de la sanktaj skriboj, ĉefe la [[vedoj]]. Tiu etapo estas rezervita al infanoj kaj studantoj. Abstinenco kaj ĉasteco estas ĝiaj ĉefaj [[virto]]j. La [[guruo]] aŭ [[spirita majstro]] estas vidata kiel la reprezentanto de la diaĵo, la lernanto devas al li obeon kaj respekton. # La ''garhastia'' korespondas al neceso sekvi aktivan kaj monduman vivon: ĝi estas tiu de la familipatro, kies celo estas havi idojn kaj riĉiĝi por la supervivo de la familio. # La ''vanaprastia'' estas la etapo, kiu korespondas al vivo de retiriĝo, for de la ligoj de materia kaj familia vivo. Post realigo de la materiaj celoj, la homo forlasas sian hejmon por atingi la savon. # La ''samniasa'' estas la lasta etapo de la vivo, kiu ebligas atingi ''mokŝa''-on, spiritan liberiĝon.<ref name=frederic >Louis Frédéric, ''Dictionnaire de la civilisation Indienne'', Robert Laffont 1987</ref> === Ahimsa (ne-perforto), vegetarismo kaj sanktaj bovinoj === [[Dosiero:Cow stroker.jpg|altdekstre|eta|300ra|Hinduo preĝante antaŭ du bovinoj]] ''[[Ahimsa]]'' estas koncepto, kiu rekomendas [[senperforto|ne-perforton]] kaj respekton por ĉia vivo, ĉu homa, ĉu besta, kaj eĉ vegetala. Ahimsa estas ofte tradukita kiel ne-perforto, sed fakte ĝi signifas ne-malutilon rilate al ĉiuj vivaj estuloj, aŭ respekton de vivo ĉia. En pozitiva aŭ aktiva senco ahimsa estas sinonimo de kompato, de bonintenco. La sanskrita radiko ''hims'' (malutili). Ahimsa fondiĝas je veda ordono: {{Citaĵo|माहिंस्यात सर्व्-भुतानि, ''mâhimsyât sarva-bhoutâni'' (''ke oni malutiliu al neniu vivulo'')<ref>http://stehly.chez-alice.fr/ahimsa.htm</ref>}} La termino ''ahimsa'' aperis unue en la [[upaniŝadoj]] kaj en la [[rajajogo]] ĝi estas la unu el la kvin ''jama'', aŭ eternaj ĵuroj, nemalhaveblaj por [[jogo]]. Tiurilate Bishma skribis en la ''[[Mahabarato]]'': {{Citaĵo|''Viando de bestoj estas kiel la karno de niaj propraj filoj''<ref>''[[Mahabarato]]'' sekcio 154, vidu [http://www.sacred-texts.com/hin/m13/m13b079.htm]</ref>}} La kredo je reenkarniĝo estas fundamento en budhismo, ĝajnismo kaj hinduismo: ni ĉiuj estis, estas kaj estos (eble) bestoj dum la vico de niaj multegaj vivoj. ''Ahimsa'' estas la filozofa nocio de hinduismo (sed ankaŭ de budhismo kaj ĝajnismo), kiu enkondukis [[vegetarismo]]n kiel idealan nutradmanieron. Laŭ iuj taksoj, 85% de la hinda popolo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://edition.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/south/05/04/india.mcdonalds/index.html |titolo=CNN |alirdato=2010-04-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081031213247/http://edition.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/south/05/04/india.mcdonalds/index.html |arkivdato=2008-10-31 }}</ref> nutras sin vegetare (sen viando, nek fiŝaĵo, nek ovoj; fekunditaj ovoj estas konsiderataj nutraĵoj ne-vegetaraj en Hindujo<ref>''Autobiographie ou mes expériences de la vérité'', [[Mohandas Karamchand Gandhi]]</ref>): ĉefe en la ortodoksaj komunumoj de suda Hindujo, en iuj nordaj ŝtatoj kiel [[Guĝarato]], aŭ en [[Karnatako]], kie grandas la ĝajna influo. Tiu nutradmaniero baziĝas ĉefe je laktaĵoj kaj legomoj. Iuj eĉ evitas [[cepo]]jn kaj [[ajlo]]n pro ties ecoj ''raja'', tio estas pasiigaj. En tradicia Hindujo, brahmano valoris nenion sen sia bovino, ĉar ĝi donis al li la plej ŝatatan oferaĵon por la dioj. La persona ''darma'' de brahmanoj inkluzivas vegetarismon, ĉar li devas havi vivon tute puran.<ref>Mahabarato mencias: ''"Kiu estas brahmano? Estas tiu, en kiu manifestiĝas karitato, pardono, bona konduto, boneco, kompato kaj observado de ritoj de lia ordeno. Homoj, en kiuj ne ekzistas tiuj kvalitoj estas ''ŝudra'', eĉ se ili naskiĝis de gepatroj brahmanaj"''.</ref> Hinduismo promocias vegetarismon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.hindujagruti.org/news/439.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-04-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110726151828/http://www.hindujagruti.org/news/439.html |arkivdato=2011-07-26 }}</ref> Ĝi ne promocias konsumon de viandoj, de fiŝaĵoj kaj de fekunditaj ovoj, ĝi tamen estas tolerita en la kadro de la rango indikita en la vedoj: malsupera, ne-respektema de ''ahimsa'' kaj nepura kompare al vegetara nutradmaniero.<ref name=Biardeau>Madeleine Biardeau, ''L'hindouisme, anthroplogie d'une civilisation'', Flammarion</ref> [[Dosiero:Haridwar.jpg|eta|altdekstre=1.2|maldekstra|300ra|[[Haridvar]]: en tiu sankta urbo de hinduismo [[alkoholaĵo]]j kaj ne-vegetaranaj manĝaĵoj (viando, fiŝaĵoj, ovoj) estas tute malpermesitaj, kiel en preskaŭ ĉiuj sanktaj hinduaj urboj.]] Iuj brahmanoj estas ne nur vegetaranaj, sed [[veganismo|veganaj]], manĝantaj nenian bestodevenan nutraĵon (laktaĵoj, ktp.). Ĝenerale, la upaniŝadoj jam ekde la [[6-a jarcento a.K.]] substrekas, ke bestoj kaj homoj estas gefratoj, ĉar loĝas en ambaŭ ''atman'', kaj estas tiel sanktejoj de [[Brahmao]]. Estas ĝuste, ĉar ĉiuj vivuloj estas sanktejoj de Brahmao, ke ne ekzistas en Hindujoj temploj de Brahmao, kiel ja ekzistas temploj de [[Viŝnuo]] aŭ de [[Ŝivo]].<ref>[http://stehly.chez-alice.fr/les2.htm]</ref> Rimarkeblas, ke en la plej multaj sanktaj hinduaj urboj ekzistas malpermeso pri ĉiuj ne-vegetaranaj manĝoj, ĉiuj alkoholaĵoj kaj leĝa malpermeso mortigi bovinojn en preskaŭ ĉiuj barataj ŝtatoj. La plejmultaj hinduoj rigardas bovinojn kiel plej bonajn reprezentantojn de boneco inter ĉiuj bestoj - ĉar ĝi estas la besto la plej aprezata pro ĝia lakto, oni adoras ĝin kiel patrinon. La bovino estas simbolo de la potenco brahmana kaj de ''ahimsa''.<ref>[http://www.wikilivres.info/w/index.php/Protection_de_la_vache Protection de la vache sur Wikilivres]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Somo]] (sanskrite सोम, soma aŭ aveste haoma) estis veda rita trinkaĵo grava inter la fruaj hindiranoj kaj la poste venintaj kulturoj de Granda Hindio kaj Granda Irano. === Kriŝnismo === [[Bala Kriŝno]] (sanskrito: बाल-कृष्ण bālakṛṣṇa, laŭvorte "infano Kriŝno") foje tradukita al "Dia Infano Kriŝno", historie estas unu el la fruaj kultadaj formoj en Kriŝnismo kaj elemento de la historio de [[Kriŝna]] adorado en antikva tempo. === Aliaj konceptoj === ''[[Satya]]'' ('''Satja''') estas la Sanskrita vorto por [[vero]]. Ĝi referencas ankaŭ al virto en Hinduismo kaj en aliaj hindiaj religioj, reference al estado verema en pensaro, parolado kaj agado. La ''[[puĵa]]'' (laŭlitere tradukita de sanskrito: respekti, admiri, adori), estas la baza rito kaj kultado faritaj de la religia kredanto en hinduismo. La ''puĵa'' estas parto de ĉiutaga kaj intima rilato inter persono kaj la dio ĉeestanta antaŭ li laŭ perceptebla kaj ĉiutaga maniero laŭ lia bildo (''arĉa''). == Kritikoj == [[Dosiero:A Hindoo Widow Burning Herself with the Corpse of her Husband.jpg|altdekstre=1.8|eta|''[[Sati]]'' (virta, fidela ĝismorte), simbolo de sindono totala de la edzino al sia edzo, kiu konsistas por la vidvino al grimpado sur la ŝtiparon de la formortinto por bruli vive. Tiu kutimo, kiu aperis nur malfrue en Hindujo ([[6-a jarcento]]) kaj ekzistis nur en la kasto de la ''kŝatrija'', ne menciiĝas en la atarvavedo, kie troviĝas ĉiuj funebraj ritoj, devenas de interpretado de unu el la legendoj de la diino [[Sati (Diino)|Sati]], tute sindonema al sia edzo, ŝi pretis ĵeti sin en la flamojn por defendi la honoron, kiun perdis ŝia edzo disputante kun sia bopatro. Malpermesita en [[Brita Hindujo]], ''sati'' estigis malkonfidon kontraŭ hinduismo.<ref name=Bellinger/>]] Hinduismo estis kritikata ekde la [[19-a jarcento]] de la [[Okcidento]], kiu proponis tiam sian [[koloniismo]]n kiel civilizilon savigan por la mondo, pro iuj tradicioj sociaj taksitaj antikvaj kaj fine nekompreneblaj.<ref>''"La priskriboj stereotipaj de la hinda socio, de kiujn ni heredis, estis inventitaj en la 19-a jarcento por pravigi koloniismon kaj ties bonaĵojn. Ili estu konsiderataj prudente. Multaj problemoj de moderna Hindujo devenas de islama kaj kristana varbemoj, kiuj provis detrui la tradiciajn konceptojn de socia justeco"'', Alain Danielou, ''La civilisation des différences'', éditions Kailash, Les Cahiers du Mleccha, ISBN 2-84268-097-9</ref> Jen tipaj ekzemploj: * La [[doto]], kiun la gepatroj de la edzino devas verŝi al la bofamilio, neleĝa laŭ la hinda konstitucio<ref>{{en}} [http://www.sudhirlaw.com/DOWRYACT.htm Dowry Prohibition Act, 1961] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20001214023100/http://www.sudhirlaw.com/DOWRYACT.htm |date=2000-12-14 }}</ref>, uziĝas en ĉiuj aliaj hindaj ne-hinduaj {{J|religia komunumo}} (islamaj, kristanaj, siĥaj, budhismaj, ĝajnaj, ...)<ref>[http://books.google.fr/books?id=5gJ1A3HBKsMC&pg=PA24&lpg=PA24&dq Véronique Bénéï, ''La dot en Inde, un fléau social ?'', Khartala, Paris/Institut français de Pondichéry, Pondichéry]</ref> kaj la hejmaj perfortoj, kiuj devenas de tiu kutimo.<ref>[http://www.un.org/womenwatch/daw/egm/vaw-gp-2005/docs/experts/kishwar.dowry.pdf Les femmes en danger de mort à cause des enjeux de la dot, sur le site des Nations Unies]</ref> Memorigindas, ke laŭ la hinda tradicio, la doto estis persona havaĵo de la juna virino, heredita de sia propra familio, kiun ŝi alportis kun si en la hejmon de sia edzo.<ref name="ReferenceB">Tarun Chopra, ''La vache sacrée, et autres histoires indiennes'', Prakash Book, ISBN 81-7234-041-9</ref> Sub malfrua formo, la doto iĝis la ''prezo'' pagenda de la familio de la junulino al la edzo.<ref name="ReferenceB"/> * La geedziĝo inter infanoj<ref>[http://www.unicef.fr/accueil/sur-le-terrain/pays/asie-du-sud/inde/var/lang/FR/rub/251/articles/4112.html 46% de la virinoj edziniĝintaj antaŭ 18-jariĝo, ĉe UNICEF]</ref>, kiu similas eble el hinda vidpunkto al la okcidentaj [[Unugepatra familio|unugepatraj familioj]], sufiĉe kutimaj nuntempe en okcidento<ref>''"La geedziĝoj de infanoj, tiel misfamigitaj, ofte tute ne estas problemo. Knabo dekjaraĝa scias, ke ekzistas knabino, kiu estas lia edzino, same kiel li havas patrinon, kiun li same ne elektis. La geedziĝo efektiviĝas kutime ĉirkaŭ la 15-a vivojaro, aĝo kiam la seksa kuriozo ne estas selektema. Krome la geedzoj ne vivas pare, sed en larĝa familia grupo"'', laŭ ''La civilisation des différences (La civilizo de la diferencoj)'', Alain Danielou, éditions Kailash, Les Cahiers du Mleccha, ISBN 2-84268-097-9</ref>. * La malpermeso al vidvino reedziniĝi<ref>[http://www.indianetzone.com/12/widow_marriage.htm Pri la geedziĝoj de vidvinoj en la historio de Hindujo]</ref>, relativiginda, ĉar ekzemple permesatas de ĉiam al virinoj de kulturo [[ŝaktismo|ŝakta]], tre respektataj en Hindujo.<ref name=GJB/> * La memmortigo de la vidvino sur la funebra ŝtiparo de la edzo aŭ ''[[sati]]''<ref>''Widow Burning in India'' de Sakuntal Narasimhan Anchor eldonisto, 1992</ref>, nekonata de la hinduaj skriboj kaj uzata ankaŭ kiel rita solvo, religia respondo al malfacila situo ligita al malpureco<ref>laŭ ''La civilisation des différences (La civilizo de diferencoj)'', (Alain Danielou, éditions Kailash, Les Cahiers du Mleccha, ISBN 2-84268-097-9,) ''"La praktiko de sati estas nekonata en la sanktaj tekstoj pri la devoj de varna''", sed ĝi estis ankaŭ en la kunteksto de la epoko maniero eskapi estontajn humiligojn per realigo de puriga idealo (komparebla al tiu de la unuaj martiroj kristanaj): tiel centoj da edzinoj de militistoj rajputaj sin ĵetis en la flamoj por ne fali inter la manojn de la islamaj invadantoj, kiuj sklavigus ilin. Sin mortigi laŭ la reguloj de mem-oferado al la fajrodio, Agni, estis por tiuj hinduaj virinoj morto multe pli nobla ol tiu donata de malamiko.</ref>. * La praktiko de homaj oferadoj<ref>[http://www.newkerala.com/topstory-fullnews-31742.html]</ref><ref>Laŭ la ''[[Hindustan Times]]'', okazus 25 homaj oferadoj en la okcidento de Uttar Pradesh en la ses lastaj monatoj. Tiaj mortigoj atentigis pri tantraj praktikoj, miksaĵoj de praktikoj diversaj de hinduismo. John Lancaster, ''Washington Post'', 29/11/2003)</ref><ref>La polico de Khurja anoncis, ke dekduoj da homaj oferadoj okazis en la lastaj monatoj. En vilaĝo proksime al Barha, virino mortigis la trijaran filon de siaj najbaroj por oferado, kiu promesis al ŝi senlimajn riĉecojn. En alia kazo, paro, kiu ne povis havis infanojn, homrabis sesjaran infanon kaj kripligis ĝin ĉantante mantrojn de tantra rito. La virino poste lavis sin per la sango de la infano. ''"Kulpas pri tio superstiĉo kaj malklerigo"'' diris policoficiro Ak Singh. ''"Tio jam okazis kaj ankoraŭ okazos. Oni ricevas facile denuncojn de la familioj."'' Estus deklaritaj entute 28 oferadoj en la ŝtato dum la kvar lastaj monatoj. Kvar sacerdotoj estis malliberigitaj kaj multaj fuĝis pro tio. «Indian cult kills children for goddess: Holy men blamed for inciting dozens of deaths», ''The Observer'', Dan McDougall à Khurja, Inde, 5-a de marto 2006</ref>, kiu, laŭ hinduismo valoras nur, se la homa viktimo estas ''volontula'', oferanta sian propran vivon al la universo<ref>[http://ganapati.club.fr/dieŭ/shakti/mahavidya.html]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref name="ReferenceC">laŭ ''La civilisation des différences'', Alain Danielou, eldonejo Kailash, Les Cahiers du Mleccha, ISBN 2-84268-097-9</ref>. * La ''jati'', sistemo de [[kasto]]j sociprofesiaj, kies problemojn jam kondamnis reformemuloj, filozofoj kaj saĝuloj hinduaj, kiel ekzemple [[Basava]] ekde la [[12-a jarcento]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.scienceshumaines.com/-0ales-castes-en-inde-aujourd-hui_fr_4463.html |titolo=60% de la hindoj konsideras la kastojn sociprofesiaj kiel gravaj, kontraŭ 40 % en la epoko de la sendependeco, sur la ttt-ejo de ''sciences humaines'' |alirdato=2010-04-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110524133250/http://www.scienceshumaines.com/-0ales-castes-en-inde-aujourd-hui_fr_4463.html |arkivdato=2011-05-24 }}</ref><ref>[http://www.jaia-bharati.org/histoire/tyran-castes.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101208220509/http://www.jaia-bharati.org/histoire/tyran-castes.htm|date=2010-12-08}} ''la mito de la tiranio de la kastoj'', de Meenakshi Jain, historiisto kaj profesoro ĉe la [[Universitato de Delhio]], artikolo de la « The Indian Express » de la 26-a de septembro 1990</ref>. == Socio == [[Kŝatrijo]] (sanskrite Kṣatriya, el kṣatra, "reganto, aŭtoritato") estas unu el la kvar varnoj de la hinduisma socio. == Hinduisma fundamentismo == [[Dosiero:Ahmedabad riots1.jpg|eta|250ra|maldekstre|Incendioj en Ahmedabad faritaj de hinduistoj kontraŭ islamanoj en 2002.]] Hinduisma fundamentismo estas komprenata kiel formata de la grupoj de fanatikuloj sekvantoj de hinduismo, ĉefe en [[Barato]]. Tiuj grupoj arigas [[Konservismo|ultrakonservativulojn]] kaj [[Naciismo|naciistojn]], kiuj konsideras, ke Barato devas esti lando nur por la [[hinduoj]], kaj proponas la forpelon de islamanoj, kristanoj kaj kredantoj de aliaj religioj. Ili proponas ankaŭ interpretadon laŭlitere de hinduismo kiu inkludas la restaŭradon de la sistemo de [[kasto]]j subigante la malsuprajn kastojn al [[sklaveco]], la absolutan subigon de virinoj kaj la malpermeson de la religioj ne-hindiaj same kiel de la okcidentaj simboloj (kio rezultis eĉ en la detruo de [[vendejo]]j kie oni vendas okcidentstilajn produktojn kiel ekzemple kartoj de [[Sankt-Valentena tago]]). La fundamentisma hinduismo estis rilata kun la konflikto inter hinduoj kaj islamanoj barat-pakistana, la konflikto inter hinduoj kaj [[siĥoj]] en [[Panĝabio]] kaj atakoj al minoritatoj. [[Mohandas Karamchand Gandhi|Mahatmo Gandhio]] estis murdita de fundamentismaj hinduoj. Pli ĵuse unu de la du ĉefaj [[politika partio|politikaj partioj]] de Barato, nome la [[Partio de la Popolo de Barato|PPB]] estis rilatigita kun la ekzisto de fundamentistaj grupoj ene de sia tendaro.<ref>James Tapper (2a de marto 2014). Toronto Star, eld. [https://www.thestar.com/news/world/2014/03/02/india_the_rise_of_the_hindu_fundamentalists.html «India: The rise of the Hindu fundamentalists»] (en angla). Konsultita la 6an de marto 2020.</ref> == Gravaj lokoj == {{Ĉefartikolo|Hinduisma templo}} * [[Templo Airavatesvara]] * [[Templo Brihadisvara]] * [[Templo Gangaikondaĉolapuramo]] == Fakuloj == * [[Wanda Dynowska]] * [[Georg Feuerstein]] * [[Mira (hinduismo)|Mira]] * [[Eugeniusz Słuszkiewicz]] * [[Vivekananda]] == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 4}} * [[Aŝramo]] * [[Hinda kalendaro]] * [[Sanskrito]] * [[Budhismo]] * [[Ĝajnismo]] * [[Reenkarniĝo]] * [[Sikismo]] * [[Taoismo]] * [[Zaratuŝtrismo]] * [[Hinda filozofio]] aŭ ''darŝan'' * [[Hindua juro]] * [[Brahmano]] * [[Jogo]] * [[Kasto]] * [[Sadhuo]] * [[Ŝivismo]] <!-- * [[Listo de hinduaj gedioj]] --> * [[Dvara]] * [[Gopuramo]] * [[Dhanuŝadham]] * [[Papaĝi]] * [[Bengalaj hinduoj]] * [[Djano]] * [[Darmo-rado]] * [[Leĝoj de Manuo]]{{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Hinduismo}} {{Projektoj|commonscat=Hinduism|n=Kategorio:Hinduismo|s=Kategorio:Hinduismo|ReVo=hindu.0ismo}} * [http://www.britannica.com/ebc/article?eu=402241 Artikolo pri ''Rigveda'' el la ''Encyclopaedia Britannica''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040807175005/http://www.britannica.com/ebc/article?eu=402241 |date=2004-08-07 }}([[angle]]). * [http://www.hindunet.org Hindunet.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190220171335/https://hindunet.org/ |date=2019-02-20 }} ([[angle]]) <br /> {{Havenda artikolo|Hinduismo}} {{Leginda|2016|08|28}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hinduismo| ]] gs0hryeh99jvdf1byrhmpbrnmsfjjbf 0 1857 9472212 9454951 2026-09-10T03:34:42Z Sj1mor 12103 9472212 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{IPStako}} [[Dosiero:WorldWideWebAroundWikipedia.png|eta|dekstra|300px|Mapo de la [[TTT]] ĉirkaŭ [[Vikipedio]].]]La '''interreto''' aŭ '''Interreto''' (nomita unue anglalingve: '''''Internet''''') estas tutmonda alirebla sistemo de [[komputila reto|komputilaj retoj]], kiu transsendas [[datumo]]jn laŭ [[IP|Interreta Protokolo]] kaj multaj aliaj [[protokolo]]j. Ĝi konsistas el miloj da pli malgrandaj [[komerco|komercaj]], organizaciaj, [[akademio|akademiaj]], [[registaro|registaraj]], kaj personaj komputilaj retoj. Ĝi portas diversajn informojn kaj servojn, kiel [[retpoŝto]]n, [[babilejo|retbabilon]], kaj la interligitajn retpaĝojn kaj aliajn dosierojn de la [[TTT|Tut-Tera Teksaĵo]]. Pli ĝenerale, '''interreto''' (minuskle) estas iu aro de interkonektitaj komputiloj. == Historio de interreto == [[Dosiero:Internet map 1024.jpg|eta|maldekstra|Bildo de multaj vojoj tra parto de interreto.]] La radiko de interreto estiĝis en la jaro [[1969]] kun la starigado de la [[ARPANET]], projekto de akademiaj studentoj sub la patroneco de la [[DARPA]], fako de la [[Usona Departemento de Defendo]]. Iu frua studo kiu aldoniĝis al ARPANET inkluzivis laboron por malcentralizaj retoj, teorion pri atendovicoj kaj pakaĵa ŝanĝado. Tamen, ARPANET mem ne kunfunkciis glate kun aliaj komputilaj retoj kiuj ne uzis ĝian propran protokolon. Ĉi tiu problemo inspiris plian disvolvadon de multtavola protokolo uzebla trans multaj specoj de retoj. Je la [[1-a de januaro]] [[1983]], la centra retprotokolo de ARPANET ŝanĝiĝis de [[NCP]] al [[TCP/IP]], kio markas la komencon de la Interreto, kiel ni nun ĝin konas. Alia grava klopodo en la disvolvado de la Interreto estis la konstruado de universitata ĉefreto (la [[NSFNet]]) en [[1986]] fare de la [[Nacia Scienca Fondaĵo (Usono)|Nacia Scienca Fondaĵo]]. Gravaj apartaj retoj kiuj estis sukcese akomoditaj en la Interreton inkluzivas la [[Usenet]]-on kaj la [[Bitnet]]-on. La reto ekhavis publikan fasadon en la [[1990-aj jaroj]]. En 1989, [[Tim Berners-Lee]] eklaboris pri [[HTTP]], [[HTML]] kaj la unuaj pluraj retpaĝoj ĉe [[CERN]] en [[Svislando]]. En aŭgusto [[1991]], li publikigis sian projekton [[Tut-Tera Teksaĵo]]. Kelkaj akademiaj kaj registaraj institucioj kontribuis paĝojn, sed la vasta publiko ankoraŭ ne vidis ilin. En [[1993]], la unua versio de la retumilo ''[[Mosaic]]'' estis eldonita, kaj ekde frua [[1994]], la intereso de la publiko kreskis. En [[1996]] la vorto "Interreto" iĝis ofta termino, sed ĝi rilatis preskaŭ tute al la TTT. Dume, tra la tuta jardeko, la Interreto sukcese sorbis la plej grandan parton el la antaŭe ekzistantaj komputilaj retoj, kvankam iuj retoj kiel [[FidoNet]] ankoraŭ apartas. Ĉi tiun kreskon oni ofte atribuis al la manko de centra administrado kiu permesas organan kreskon de la reto. Ankaŭ, la neproprieteco de la Interreto kuraĝigas kunfunkcieblon <!-- angla: "interoperability"? --> kaj malebligas al unuopaj firmaoj tro regi la reton. == Interreta protokolaro == [[Dosiero:First Internet Demonstration, 1977.jpg|thumb|dekstre|Unua Interreta protokolaro, ligante [[ARPANET]], PRNET kaj SATNET, la 22an de Novembro, 1977.]] Aparte de la kompleksegaj fizikaj konektaĵoj kiuj konsistigas sian substrukturon, la interreto kunteniĝas per protokoloj, kiuj priskribas kiel interŝanĝi [[datumo]]jn per la reto. Malsame de pli malnovaj komunikadaj sistemoj, la [[IP|Interreta protokolaro]] estis intence desegnita esti indiferenta pri la suba fizika medio. Kiu ajn komunikada reto, perdrata aŭ sendrata, kiu kapablas porti ambaŭsencajn ciferecajn datumojn, povas porti Interretajn signalojn. Tiel, Interretaj pakaĵoj fluas tra perdrataj retoj kiel kupra drato, [[samaksa kablo]] kaj [[Optika fibro|fibrooptika]] [[Optika kablo|kablo]]; kaj tra sendrataj retoj kiel "[[Wi-fi]]". <!--Ĉu estas pli bona vorto ol "Wi-fi"?--> Kune, ĉi-tiuj retoj, kiuj uzas la samajn altnivelajn protokolojn, formas la Interreton. La interretaj protokoloj devenas de diskutadoj en la ''Internet Engineering Task Force'' ([[IETF]], esperante: Task-komitato pri Interreta Inĝenierarto) kaj ĝiaj [[laborgrupo]]j kiuj estas malfermaj al publika partopreno kaj kontrolo. Ĉi tiuj komitatoj produktas dosierojn kiuj dokumentoj estas nomitaj "Petoj por Komentoj". Kelkaj el tiuj ĉi dokumentoj estas levitaj al la nivelo de "Interreta Normo" fare de la Interreta Arkitektura Komitato ([[IAB]] aŭ ''Internet Architecture Board'' anglalingve). Iuj el la plej uzataj protokoloj en la protokolaro de la Interreto estas IP, TCP, UDP, DNS, PPP, SLIP, ICMP, POP3, IMAP, SMTP, HTTP, HTTPS, SSH, Telnet, FTP, LDAP, SSL, kaj TLS. Iuj el la popularaj servoj en la Interreto kiuj uzas tiujn protokolojn estas retpoŝto, mesaĝ-forumoj (newsgroups) de Usenet, dosier-interŝanĝo ("file sharing"), Tuja mesaĝilo ("Instant Messenger"), la Tut-Tera-Teksaĵo, Gopher, "session access", WAIS, finger, IRC, MUDs, kaj MUSHs. El tiuj, retpoŝto kaj la Tut-Tera-Teksaĵo estas evidente la plej multe uzataj, kaj multaj aliaj servoj sin bazas sur tiuj, ekzemple poŝtlistoj kaj [[blogo]]j. La interreto ebligas la provizadon de realtempaj servoj, kiaj retradio kaj "webcasts" kiujn one povas ricevi ie ajn en la mondo. Iuj aliaj popularaj servoj de la Interreto ne tiel kreiĝis, sed estis originale bazitaj sur komerce privataj (proprietaj) sistemoj. Tiuj inkluzivas je IRC, ICQ, AIM, kaj Gnutella. Jam ekzistas multaj analizoj pri la Interreto kaj ties strukturo. Ekzemple, oni konstatis ke la vojrega strukturo ("routing structure"), IP, de la Interreto kaj la hipertekstaj ligiloj de la Tut-Tera-Teksaĵo estas ekzemploj de senskalaj retoj ("scalefree"). Laŭ maniero simila al tio kiel Interretaj provizantoj interkonektas per Interretaj interŝanĝnodoj, ankaŭ esplor-retoj emas interkonekti en grandaj subretoj kiaj: * GEANT * Internet2 * GLORIAD Tiuj siavice konstruiĝas sur relative pli malgrandaj retoj. Vidu ankaŭ la liston de akademiaj komputilaj ret-organizaĵoj. En grafikaĵoj pri interretoj, la Interreton ofte signas nub-simbolo, en kiun, kaj el kiu, retaj komunikaĵoj povas iri. == Fizike == La interreto konsistas el retoj kun diversaj administramaniero, kiuj estas kunmetataj. Inter ili estas precipe * provizantoretoj, al kiuj la komputiloj de klientoj estas konektita * firmaoretoj (Intraretoj), kiuj interkonektas firmaokomputilojn * universitataj kaj sciencaj retoj [[Dosiero:Erdfunkstelle Usingen 2005.jpg|eta|maldekstra|Parabolantenoj de la Germana alŝuta stacio en [[Uzingo]] norde de [[Frankfurto ĉe Majno]]. [[satelito|Satelitkomunikado]] helpis la interretan disvastigadon.]] Fizike, la interreto konsistas ĉefe el [[glasfibrokablo]]j ĉe la konektoj de la supre nomitaj retoj kaj en la [[ĉefretoj]] de grandegaj retoj. Glasfibrokabloj ebligas grandegan transmetkapaciton kaj estis instalita kaj lande kaj mare. Ankaŭ [[anteno|anten-]] kaj [[satelito|satelitkomunikado]] faras parte de ĝi, sed nur malmulte. Je la lasta parto, ĉe la domkonektejo, la datumaro ofte estas transportata tra kuprolineoj de [[telefono|telefon-]], [[televido|televidkabloj]] kaj plimultiĝante ankaŭ per antenoj, [[sendrata reto]] aŭ [[UMTS]]. Civilaj homoj atingas la interreton kun malgranda transmetrapido per [[Modemo]], [[ISDN]] aŭ kun granda transmetrapido per [[DSL]], [[Modemo|kabla modemo]], aŭ [[UMTS]] de iu [[peranto de retkonekto]]. Firmaoj aŭ ŝtataj organizoj ofte estas konektata per lukontrakta lineo konsistante el kupro aŭ glasfibroj. Teknikoj uzataj estas t.e. [[Nesinkrona Transmetada Reĝimo]] (angle ATM), [[Sinkrona Cifereca Hierarkio]] (angle Synchronous optical networking) aŭ – plioftiĝante – [[Eterreto]], kiuj estas aplikata kun ĉia rapideco. == Energikonsumo == La elektra konsumo rilate al la uzo de interreto kreskegis en la lastaj jaroj kaj daŭre faros tion en la sekvaj jaroj laŭ seriozaj taksadoj. En la jaro 2003 oni uzis en Germanujo ĉirkaŭ 6,8 miliardojn da [[kilovathoro]]j; taksadoj por la jaro 2010 mencias energibezonon de la interreto de ĉirkaŭ 31,3 miliardoj da kilovathoroj, nur en Germanujo. Tio rilatas kaj al la finaj iloj en hejmoj kaj entreprenoj kaj la necesa energio por pretigi la rilatan infrastrukturon de interreto ĉe servilejoj. Ne eniris tiun taksadon servilejoj ekster Germanujo.<ref>[http://winfuture.de/news,7539.html ''Internet Grund für hohen Stromverbrauch'', WinFuture.de, Benedikt Ziegenfuss, 27-an de januaro 2003]</ref> En privata hejmo, la uzo de interreto prezentas grandan parton de la elektra konsumo. Por la jaro 2005 oni supozas tutmondan energikonsumon de 123 miliardoj da kilovathoroj nur por funkciigi la infrastrukturon de interreto. Ne enkalkuliĝis la iloj de finaj konsumantoj.<ref>[http://www.wdr.de/themen/computer/schiebwoche/2007/index_08.jhtml?rubrikenstyle=computer ''Schadet Surfen dem Klima?'', WDR.de, Jörg Schieb, 19-an de februaro 2007]</ref> Pro la konstanta pligrandiĝo de interreto, ankaŭ en evoluantaj landoj oni supozas, ke la uzo daŭre kreskos. En 2007 ĉirkaŭ 0,8 procentoj de la tutmonde produktita elektro estis uzata por la interreto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://news.com.com/U.S.+servers+slurp+more+power+than+Mississippi/2100-1010_3-6159583.html |titolo=''U.S. servers slurp more power than Mississippi'', c{{!}}net news.com, Stephen Shankland, 14-an de februaro 2007 |alirdato=2012-05-29 |arkivurl=https://archive.is/20120529003351/http://news.com.com/U.S.+servers+slurp+more+power+than+Mississippi/2100-1010_3-6159583.html |arkivdato=2012-05-29 }}</ref> == Retpoŝto == :''Vidu la ĉefartikolon: '''[[Retpoŝto]]''''' Retpoŝto estas servo en [[komputilo|komputilaj]] retoj, kiu ebligas sendi kaj ricevi [[Retletero|leterojn]] (mesaĝojn). Nuntempe la plejparton de la retpoŝtaĵoj oni sendas trans la Interreto per protokoloj de la tipoj [[SMTP]], [[POP3]] kaj [[IMAP]]. Ĉar Esperanto uzas ĉapelitajn literojn kaj multa retpoŝta [[programaro]] traktis tekston nur en formato [[ASCII]] aŭ ISO-8859-1 (Latin-1), [[surogata skribosistemo]] ankoraŭ iam necesas por skribi Esperantan tekston retpoŝte. En Esperanto, oni povas uzi la formojn de adjektivo ("'''reta'''") aŭ adverbo ("'''rete'''") mallongigante la vorton "(per/de) retpoŝto". Kelkaj fruaj retpoŝtaj sistemoj postulis, ke kaj la sendanto kaj la ricevonto estu ene de interreto samtempe, same kiel por [[Tujmesaĝilo]]. Nuntempaj retpoŝtaj sistemoj estas bazitaj sur modelo de stokado kaj sendado. Tiele [[servilo]]j ricevas, akceptas, resendas, liveras, kaj stokadas mesaĝojn. Nek la uzantoj nek ties [[komputilo]]j estas postulitaj esti en reto samtempe; ili bezonas esti konektitaj nur dum mallonge, tipe por eniri en la servilo, nur tiom longe kiom necesas por sendi aŭ ricevi mesaĝojn. Historie, la termino ''elektronika poŝto'' estis uzata ĝenerale por ajn elektronika dokumento transmitita. Por ekzemplo, kelkaj verkistoj en la komenco de la [[1970-aj jaroj]] uzis tiun terminon por aludi al transmitado de dokumentoj pere de [[faksilo]]j.<ref>Ron Brown, Fax invades the mail market, [http://books.google.com/books?id=Ry64sjvOmLkC&pg=PA218 New Scientist]{{404|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Vol. 56, No. 817 (Oct., 26, 1972), pages 218–221.</ref><ref>Herbert P. Luckett, What's News: Electronic-mail delivery gets started, [http://books.google.com/books?id=cKSqa8u3EIoC&pg=PA85 Popular Science], Vol. 202, No. 3 (Marto 1973); paĝo 85</ref> Kiel rezulto, malfacilas trovi la unuan citaĵon por la uzado de tiu termino kun la pli specifa signifo kiun ĝi havas nuntempe. == Tut-Tera Teksaĵo == {{Ĉefartikolo|TTT}} [[Dosiero:First_Web_Server.jpg|eta|Tiu komputilo ''[[NeXT Computer]]'' estis uzita de [[Tim Berners-Lee]] ĉe [[CERN]] kaj iĝis la unua [[TTT-servilo]] en la mondo.]] La Tut-Tera Teksaĵo (TTT) estas unu el la multaj partoj de la Interreto, kaj post [[retpoŝto]] la due plej uzata parto. Ĝi estas sistemo de hipertekstaj dosieroj (aŭ paĝoj) interligitaj per la protokolo [[HTTP]]. Plej multaj TTT-paĝoj estas verkitaj en la hiperteksta [[Marklingvo|markolingvo]] [[HTML]] aŭ ĝia nova versio [[XHTML]]. Iuj paĝoj kaj servoj uzas iun formon de [[XML]] aŭ [[SGML]]. Ankaŭ alispecaj dokumentoj, kiel [[plata teksto]], [[Portebla dokumentformo|PDF]], [[Microsoft Word|Word]]-dokumentoj k.s. povas esti alligitaj hipertekste en TTT. TTT-dokumentoj povas ankaŭ esti uzataj kiel alirmaniero al aliaj partoj de la Interreto, kiel ekzemple [[retpoŝto]] kaj [[FTP]]. La Tut-Tera Teksaĵo estis lanĉita en marto [[1989]] kiel loka projekto de [[Tim Berners-Lee]] ĉe [[CERN]] en [[Ĝenevo]] en [[1991]]. Ĝi estis planita kiel "universal linked information system" (universale ligita informosistemo).<ref>Berners-Lee, Tim. [https://www.w3.org/History/1989/proposal.html "Information Management: A Proposal".] w3.org. The World Wide Web Consortium. Alirira la 12an de Februaro 2022.</ref> Li planis tion kiel sistemo por informadmnistrado uzanta kelkajn konceptojn kaj teknologiojn, el kiuj la plej fundamentaj estis la konektojn kiuj ekzistas inter informado.<ref>{{Cite journal |last1=Berners-Lee |first1=T. |last2=Cailliau |first2=R. |last3=Groff |first3=J.-F. |last4=Pollermann |first4=B. |date=1992 |title=World-Wide Web: The Information Universe |url=https://www.w3.org/History/1992/ENRAP/Article_9202.ps |journal=Electron. Netw. Res. Appl. Policy |volume=2 |pages=52–58 |doi=10.1108/eb047254 |language=en| issn=1066-2243}}</ref><ref name="AHT">{{cite news |last=Quittner |first=Joshua |date=[[29-a de marto]] [[1999]] |title=Network Designer Tim Berners-Lee |work=Time Magazine |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990627,00.html |url-status=dead |url-access=subscription |access-date=[[17-a de majo]] [[2010]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20070815090521/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C990627%2C00.html |archive-date=[[15-a de augusto]] [[2007]] |quote=He wove the World Wide Web and created a mass medium for the 21st century. The World Wide Web is Berners-Lee's alone. He designed it. He set it loose it on the world. And he more than anyone else has fought to keep it an open, non-proprietary and free. }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070815090521/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C990627%2C00.html |date=2007-08-15 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C990627%2C00.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071016213128/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C990627%2C00.html |arkivdato=2007-10-16 }}</ref><ref>{{cite book |last=McPherson |first=Stephanie Sammartino |url=https://archive.org/details/timbernerslee0000mcph |title=Tim Berners-Lee: Inventor of the World Wide Web |publisher=Twenty-First Century Books |year=2009 |isbn=978-0-8225-7273-2 |url-access=registration}}</ref> La unua propono estis verkita en 1989,<ref name="TBL Web Proposal" >Berners-Lee, Tim. [https://www.w3.org/History/1989/proposal.html "Information Management: A Proposal".] w3.org. The World Wide Web Consortium. Alirita la 12an de Februaro 2022.</ref> kaj laborsistemo estis plibonigita je la fino de 1990 inkludanta Tut-Ter-Teksaĵan [[serĉilo]]n kaj HTTP [[servilo]]n.<ref>W3 (1991) [https://www.w3.org/People/Berners-Lee/1991/08/art-6484.txt Re: Qualifiers on Hypertext links]</ref> <!-- ==Interreta kulturo== --> == Konektado al interreto == [[Dosiero:Internet users by country world map.PNG|eta|maldekstra|300px|Kvanto da uzantoj de interreto laŭ landoj (datumoj plejparte de la jaroj [[2002]], [[2003]]; por malmultaj landoj de la jaroj [[2001]], [[2004]].]] La ebleco por la loĝantaro de iu [[ŝtato]] konektadi al interreto multe dependas de la grado de la [[ekonomio|ekonomia evoluo]] de tiu ŝtato. La publikaj lokoj por uzado de Interreto povas esti [[biblioteko]]j kaj [[Retkafejo|interretaj kafejoj]], kie [[komputilo]]j kun konekto al Interreto estas disponeblaj. Estas ankaŭ punktoj por aliro al Interreto en multaj publikaj lokoj, kiel ekzemplo ĉe atendejoj de flughavenoj, hoteloj, kafejoj kaj trinkejoj, foje nur por mallongdaŭra uzado. Oni uzas variajn terminojn por tiaj interretejoj, kiel "kiosko de Interreto", "terminalo de publika aliro" kaj "publikaj ret-telefonoj". Multaj hoteloj disponigas lastatempe terminalojn de publika uzado, kiuj ĝenerale estas dependaj de pagopostuloj por neklientoj, dum ili havigas ŝlosilojn kaj pasvortojn por vifia alireblo al klientoj. Tiuj terminaloj estas tre vizitataj kaj uzataj de klientoj ĉefe por urĝaj aferoj, ekzemple por rezervoj de enirbiletoj, bankaj operacioj, retaj pagoj ktp. Siaflanke [[Wi-Fi]] havigas sendratan aliron al la informoretoj, kaj tial, oni povas aliri al la propra Interreto. Tiuj servoj povas esti senpagaj por ĉiuj, nur por klientoj, aŭ de pago. Alirpunkto ne nepre estas limigita al preciza loko, tial tuta universitata kampuso aŭ parko, aŭ eĉ tuta urbo povas funkcii kiel alirejo al interreto.<ref> Walter Willinger, Ramesh Govindan, Sugih Jamin, Vern Paxson, kaj Scott Shenker (2002). [https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.012583099 «Scaling phenomena in the Internet.»] En ''Proceedings of the National Academy of Sciences'', 99, supl. 1, 2573-2580. </ref><ref> Jesdanun, Anick (16a de aprilo 2007). [https://www.seattletimes.com/ «Internet Makeover? Some argue it's time».] Seattletimes.nwsource.com. Konsultita la 8an de aŭgusto 2011. </ref> ==Reta kunsido== [[Reta kunsido]] aŭ interreta kunveno estas kiel "virtualaj" renkontiĝoj inter partoprenantoj, organizitaj kaj efektivigitaj per la Interreto kaj kiuj efektive povas esti lokitaj en tre malsamaj lokoj. Kaze de [[retkunsido]]j, la labortablo de la moderiganto prenas la lokon de la reala kunsida tablo. Kontraste al la retkunsido, en kiu pluraj partoprenantoj kune havas dialogon, reta seminario (en: webinar) koncentriĝas sur la rolo de la preleganto (en principo "unu-al-multaj"). Retaj seminarioj estas ĉefe uzataj por interreta trejnado aŭ aliaj situacioj en kiuj parolanto prezentas informojn al granda nombro da partoprenantoj sen konstanta konsultado. == Socia efiko == [[Dosiero:InternetPenetrationWorldMap.svg|eta|300ra|dekstre|Uzantoj de Interreto en 2016 kiel procento de la landa populacio.]] Interreto faras fortan efikon sur la [[laboro|labora mondo]], la [[ripozo|distrado]] kaj la [[sciaro]] je tutmonda nivelo. Pere de la reto, milionoj da personoj havas facilan kaj tujtujan aliron al enorma kvanto etenda kaj diversa de [[informo|informaro]] el la reto. Tiu nova [[amaskomunikilo]] sukcesis rompi la fizikajn barierojn inter malproksimaj regionoj, kvankam, tamen, la lingvo plue estas grava malfacilaĵo. Kvankam dekomence ĝi naskiĝis kiel unuflanka komunikilo celita al la [[amaskomunikilo|homamasoj]], ĝia evoluo en la nomita [[Reto 2.0]] ([[Web 2.0]]) ebligis la partoprenon de la nunaj elsendantoj-ricevantoj, kreante tial variajn kaj grandajn publikajn areojn kiel renkontiĝejoj en la cifereca spaco. Kompare kun la tradiciaj [[enciklopedio]]j kaj [[biblioteko]]j, interreto ebligis tujan kaj ekstreman decentralizadon de la informaro kaj de la datumoj. Kelkaj kompanioj kaj individuoj adoptis la uzadon de la ''[[Blogo|retblogoj]]'', kiujn oni uzas grandparte kiel ĝisdatigeblaj ĵurnaloj, jam en dekadenco post la alveno de la [[Socia reto (sociologio)|sociaj retoj]]. La aŭtomatigo de la datumbazoj kaj la eblo konverti ajnan komputilon en terminalo por aliri al ili, kondukis kiel konsekvenco la [[Cifereco|ciferecigon]] de diversaj demarŝoj, bankoperacijo kaj ajnatipaj konsultoj, kio ŝparas administraciajn kostojn kaj tempon de la uzanto. Kelkaj komercaj organizaĵoj kuraĝigas sian laboristaron aligi siajn areojn de specializado en siaj laborejoj, cele al espero por impresigi la vizitantojn per fakula sciaro kaj libera informado.<ref>[http://www.eumed.net/cursecon/ EUMED Habla sobre bibliotecas y enciclopedias virtuales] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240424161500/https://www.eumed.net/cursecon/ |date=2024-04-24 }} (Konsultita la 14an de aŭgusto 2012)</ref> Tio ebligis ankaŭ la kreadon de projektoj de utmonda kunlaborado en la kreado de [[libera programaro]] kaj de [[malferma kodo]] (FOSS), por ekzemplo: la [[Free Software Foundation]] per siaj iloj [[GNU]] kaj [[GNU General Public License|permesilo por libera enhavo]], la kerno de operacia sistemo [[Linux]], la [[Mozilla-Fondaĵo]] kun sia reta navigilo [[Firefox]] kaj ĝia posta servilo [[Thunderbird]], la ofimatika aparataro [[Apache OpenOffice]] kaj la propra [[Fondaĵo Vikimedio]].<ref>[http://www.ubiobio.cl/cps/ponencia/doc/p1.1.htm Información sobre el Internet y la sociedad.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120508065139/http://www.ubiobio.cl/cps/ponencia/doc/p1.1.htm |date=2012-05-08 }} {{Wayback|url=http://www.ubiobio.cl/cps/ponencia/doc/p1.1.htm|date=20120508065139}} Consultado el 14 de agosto de 2012.</ref><ref>[http://owww.revista.unam.mx/vol.5/num8/art49/art49.htm/ Noticias de UNAM.]{{404|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Konsultita la 14an de aŭgusto 2012.</ref> Interreto etendiĝis tutmonde, tamen malegale. Ĝi floris grandparte ĉe la hejmoj kaj entreprenoj de riĉaj landoj, dumm ĉe malriĉaj landoj kaj sektoroj oni disponas de malalta penetrado kaj averaĝa rapideco de Interreto. La malegaleco de alirado al tiu nova teknologio estas konata kiel "cifreca fendo", kio rezultas en pli malgrandaj oportunoj por aliri al sciaro, komunikado kaj transmitado de kulturo. Tamen laŭlonge de la jardekoj oni observas konstantan kreskon kaj en penetrado kaj en rapideco de Interreto, kaj en la volumeno de stokitaj datumoj kaj en la totala larĝo de bendo uzata en la interŝanĝo de informaro tage, kio pliboniĝas laŭgrade en ĉiuj landoj. === Filantropio === La [[Volontulo|reta volontularo]] estas la formo de volontularo kiu funkcias pere de Interreto. Tiu maniero por malproksima volontulado pliigas la kapablon de la organizoj por disvolvigo samtempe kun la havigo de spaco por ke multaj hmoj partoprenu en la disvolvigo, kio alimaniere ne eblus.<ref> Unuiĝintaj Nacioj (2011). State of the World’s Volunteerism Report 2011. Unuiĝintaj Nacioj. ISBN 9211012465.</ref> Unu de la ŝlosilaj aspektoj de la reta volontularo estas ĝia kapablo por plena inkludo. Ĉar la reta volontularo postulas nek kostojn nek vojaĝojn, ajna persono el ajna mondoregiono povas kunlabori por la paco kaj la disvolvigo.<ref>[https://www.onlinevolunteering.org/es/vol/resources/newsletter_may_2010.html Desde el servicio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150627151329/https://www.onlinevolunteering.org/es/vol/resources/newsletter_may_2010.html |date=2015-06-27 }} {{Wayback|url=https://www.onlinevolunteering.org/es/vol/resources/newsletter_may_2010.html|date=20150627151329}}. Bulteno de la servo reta volontularo. Majo, 2010.</ref> === Distrado === Multaj uzantoj uzas Interreton por elŝuti [[muziko]]n, filmojn kaj aliajn distrajn, informajn aŭ ambaŭ samtempe verkojn. Estas fontoj kiuj postulas pagojn por ricevi uzrajton, aliaj postulas registradon aŭ akceptadon de uzado de propraj datumoj, dum aliaj estas senpagaj kaj senpostulaj, uzante servilojn centralizitajn kaj distribuitajn, nome la teknologiojn de [[samtavola komunikado]]. Aliaj uzantoj aliras al la reto por atingi novaĵojn aŭ aliajn informerojn el tradiciaj publikigaĵoj, same atingeblaj papere, kiel la tradiciaj [[gazeto]]j, aŭ el nur ciferecaj publikigaĵoj, same kiel por atingi la staton kaj prognozon de la [[vetero]], staton de ŝoseoj ktp. La tuja mesaĝeblo aŭ [[babilejo]] kaj la [[elektronika poŝto]] estas kelkaj de la servoj kies uzado estas plej etendita. Tre ofte la liverantoj de tiuj servoj proponas al siaj aliĝintoj aldonajn servojn kiel la kreadon de spacoj kaj publikaj profiloj kie la interretnavigantoj havas eblon alŝuti en la reto [[foto]]jn kaj personajn komentojn. Estas tutnivela debataro aktuala ĉu tiaj komuniksistemoj helpas aŭ malhelpas la kontaktojn de persono al persono inter homoj.<ref name="¿Las redes sociales aislan o comunican?"> DVDCano. [https://web.archive.org/web/20141006102730/http://lagateradigital.com/blog/2013/08/27/las-redes-sociales-aislan-o-comunican/ «¿Las redes sociales aislan o comunican?».] Arkivita el originalo la 6an de oktobro 2014. Konsultita la 30an de septembro 2014. </ref> En pli ĵusaj tempoj prosperis sociaj portoj kiel [[YouTube]], [[Twitter]], [[Facebook]] kaj [[TikTok]], inter aliaj, kie la uzantoj povas havi aliron al enorma vario de filmetoj pri praktike ajna temo, inklude al multaj centoj da esperantaĵoj. La [[pornografio]] okupas grandan parton de la trafiko en Interreto, estante ofte polemika aspekto de la reto pro la moralaj konsideroj kiujn ĝi povas okazigi, kaj speciale la kondiĉoj de homa ekspluatado kaj eĉ sklaveco kiuj ekzistas en kelkaj malmoralaj sektoroj de tiu agado. Aliflanke ĝi havigas foje gravan fonton de [[reklamado]] por aliaj retejoj aŭ kompanioj. Multaj registaroj malsukcesa klopodis kaj eĉ baraktis por restrikti la uzadon de ambaŭ industrioj en Interreto. [[Dosiero:Minecraft.png|eta|300ra|dekstra|''[[Minecraft]]'' estas fama ludo disponebla en [[Esperanto]], kiu havas aktivan esperantistan komunumon.]] Simila praktiko povas okazi en multaj sistemoj por [[vetludado]] (preskaŭ ĉiam kontraŭ pago), kio por uzantoj povas komenci kiel distrado, sed povas iĝi sistemo kiu ruinigas individuojn ĝis [[bankroto]], dum iĝas enspezilon por nemoralaj entreprenoj. Delonge startis praktiko por ludi per [[videoludo]]j. Kaj lastatempe la sistemo por multludantaro konstituas same grandan parton de la distrado en Interreto. [[Interreta defio]] (angle ''Internet Challenge'') estas fenomeno en la interreto, kiu konsistas el mem-reproduktantaj agadoj, ofte en formo de defioj, kiujn individuoj aŭ grupoj plenumas, filmas, kaj dissendas per sociaj retejoj. Tiuj defioj kutime implikas specifan taskon, kiu povas esti amuza, fizika, socia, aŭ eĉ riska, kaj ili instigas aliajn partopreni per imitado. La fenomeno fariĝis populara kun la kresko de platformoj kiel [[YouTube]], [[TikTok]], kaj [[Instagram]], kie uzantoj povas facile alŝuti kaj disdividi filmetojn. === Efiko en la cerbo === En 2008 la usona teknologo nome Nicholas Carr publikigis artikolon en kiu li asertis, ke Interreto estis damaĝanta la homan kapablon koncentriĝi kaj kritike pensi, kaj eĉ asertis, ke la Interreto ŝanĝos la strukturon de la [[cerbo]] kaj la manieron pensi ĉe la personoj. Fakuloj de diversaj kampoj ekde tiam ekrealigis studojn kaj elpensarojn pri la rilato inter la Reto kaj la kognaj kapabloj. Kelkaj koincidis kun Carr, sed aliaj kiel Clive Thompson malakceptis tiujn argumentojn, asertante, ke ĉiam, kiam aperas nova teknologio, okazas simila debato. Tiuj «teknooptimistoj» asertas, ke la Reto ne nur enpovigas la cerban lertecon, sed ke krome ebligas lerni pli kaj pli rapide, definitive, kio faras la personojn pli inteligentaj.<ref>[https://lab.cccb.org/ca/univers-internet-mes-superficials-o-mes-llestos/ «Internet, més superficials o més llestos?».] CCCB LAB (en ca-ES). 29a de decembro 2013. Konsultita la 24an de decembro 2019. </ref> === Efiko en la socio === Estas intensa debato pri la efiko de Interreto en la [[socio]]. Unuflanke estas tiuj kiuj pensas, ke Interreto, favorante la interŝanĝon de informado, favoras same la disvolvigon de la civitana partopreno kaj de la [[Demokratio|demokratiigo]]. Tio estus la celo de la Agendo de Libereco de Interreto (en angla ''The Internet Freedom Agenda'') de la [[Usona Departemento de Ŝtato|Departemento de Ŝtato]] de Usono.<ref>[https://www.aspi.org.au/publications/special-report-compelled-to-control-conflicting-visions-of-the-future-of-cyberspace2/SR58_control_cyberspace.pdf Compelled to control. Conflicting visions of the future of cyberspace]. Dave Clemente. Special Report. Australian Strategic Policy Institute. Oktobro de 2013</ref> Tiun kredon apogas la nomitaj [[utopio|kiberutopiuloj]], kiuj opinias, ke Interreto estas per si mem [[libereco|liberiga]].<ref>[https://www.theguardian.com/books/2011/jan/09/net-delusion-morozov-review The Net Delusion: How Not to Liberate the World by Evgeny Morozov – review]. The Guardian. Tom Chatfield. 9 de Januaro 2011</ref> Aliflanke, aliaj kiel por ekzemplo Evgenij Morozov, pensas, ke Interreto faciligas la [[Amasa gvatado|amasan gvatadon]], la [[politika subpremado|politikan subpremadon]] kaj la ekspansion de propagando [[Naciismo|naciisma]] kaj [[Ekstremismo|ekstremisma]].<ref> Morozov, Evgeny (Januaro 2011). [https://web.archive.org/web/20110913073036/http://www.foreignpolicy.com/articles/2011/01/02/freedomgov?page=0,1 «Freedom.gov».] ''Foreign Policy'' (en angla). Arkivita el la originalo la 13an de septembro 2011. Konsultita la 23an de septembro 2011. </ref> === Informofonto === [[Dosiero:Msc 2008-Saturday, 09.00 - 11.00 Uhr-Moerk001 Sa.jpg|eta|maldekstre|230ra|[[Gazetkonferenco]] tuj atingas la informitaron pere de la retaj dissendiloj.]] En 2009, studo farita en Usono indikis, ke ĉirkaŭ 56 % de 3 030 usonaj plenkreskuloj intervjuitaj per reta sondenketo montris, ke en okazo de nepra elekto de unusola informofonto, elektos Interreton, dum nur ĉirkaŭ 21 % preferos televidon kaj gazetaro kaj radio estos la elekto de nur ĉirkaŭ 10 % de la enketitoj. Tiu studo metis la ciferecajn rimedojn en privilegian pozicion rilate al la serĉado de informado, kio montras pliiĝon de la fidindeco en tiaj rimedoj.<ref>[http://lta.reuters.com/article/internetNews/idLTASIE55G1TU20090617 «Internet es la fuente de información más popular: estudio.»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090805103807/http://lta.reuters.com/article/internetNews/idLTASIE55G1TU20090617 |date=2009-08-05 }} {{Wayback|url=http://lta.reuters.com/article/internetNews/idLTASIE55G1TU20090617 |date=20090805103807 }} [[Reuters]] (17-6-2009). Konsultita la 19an de junio 2009.</ref><ref>''[http://www.zogby.com/news/ReadNews.cfm?ID=1710 Corrected Version, News Sources Top All Other Outlets.»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250414014954/https://zogby.com/news/ReadNews.cfm?ID=1710 |date=2025-04-14 }} Zogby International (15-6-2009). Konsultita la 19an de junio 2009.''</ref> Kompreneble la evoluo de [[politiko]] kaj sociaj aferoj en Usono mem dum du jardekoj povis ŝanĝi la rezultojn de tiu enketo, dum eĉ eksterlande la ciferoj povas multe varii depende de la politikaj, ekonomiaj, kaj sociaj kondiĉoj de la diversaj landoj, kaj eĉ de regionoj. === Laboro === Je la apero de la [[Larĝbenda|grandrapida konektado]] disponebla al la publiko, Interreto estis tute ŝanĝinta la manieron labori de kelkaj personoj, profesioj kaj sektoroj, ĉar ili nun povas fari tion el siaj respektivaj hejmoj. Interreto ebligis, ke tiuj personoj disponu de plej granda fleksebleco laŭ horaroj kaj laborloko, kontraŭ la tradicia labortago, kiu kutime okupas la matenon kaj parton de la vespero, por kio la dungitoj devas translokiĝi foje pene al la laborloko. Kompreneble tio postulas interkonsenton kun la koncernaj entreprenistoj, dungantoj, institucioj ktp. Tiukadre sperta kontisto el unu lando povas eĉ revizii la kontolibrojn de difinita kompanio el alia lando, pere de servilo eĉ el tria lando, bontenita demalproksime fare de fakuloj el kvara lando. La [[Kronvirusa malsano de 2019]] devigis milionojn da laboristoj de la tuta mondo ĉefe dum la jaro [[2020]] foresti de siaj kutimaj laborlokoj, kaj multaj miloj el ili esploris interkonsente kun siaj dungintoj, aŭ eĉ sendepende por aŭtonomaj laboristoj, la eblojn fari saman aŭ similan laboron el siaj hejmoj. Tiu sistemo, nomita "dedistanca laboro" aŭ "[[hejmlaboro]]", iĝis kutimo, kio malfermis novajn sistemojn labori. Interreto kaj ĉefe la [[blogo]]j havigis al laboristoj [[forumo]]n en kiu esprimi siajn opiniojn pri siaj laboroj, ĉefoj kaj kolegoj, kreante amasan kvanton de informado kaj de datumoj pri la laboro kiu estas kolektita ekzemple fare de la kolegio de advokatoj de [[Harvard]]. Interreto promociis la fenomenon de la [[tutmondiĝo]] kaj kun la nomita demateriigo de la ekonomio, ĝi rezultis en la nasko de la nomita Nova Ekonomio, karakterizita per la uzado de la reto en ĉiuj procezoj de pliigo de valoro de la entrepreno. === Reklamado === [[Dosiero:No-spam.svg|150px|eta|dekstre|150ra|Afiŝo kontraŭ-[[spamo]].]] Interreto iĝis la rimedo plej facile mezurebla kaj de plej alta kresko en la historio, krom rimedo per kiu multaj personoj konektas laŭ preskaŭ tuja maniero. Aktuale ekzistas multaj entreprenoj, kiuj enspezas monon el la [[reklamado]] farita en Interreto. Krome, estas multaj avantaĝoj kiujn la interagada reklamado havigas kaj por la uzanto kaj por la anoncantoj. Lastatempe, la diversaj [[entrepreno]]j kaj elsendantoj per Interreto profitas la akceptojn fare de la uzantoj por la informoj, fotoj, filmoj, muziko, ktp. Tiel la uzantoj ricevas, nepetinte ĝin, reklamadon, kiu siavice profitas de la preferoj montritaj de la uzantoj por sendi precize personigitan reklamadon, kiu povas esti utila por la elsendintoj. Tio rezultas en konsekvencoj, kiel nedezirata altrudado, persona spionado, enorma montrafiko ktp. Parto de tiu trudata reklamado estas farita pere de la sistemo nomita [[spamo]]. === Cenzuro === Estas ege malfacile, se ne maleble, establi kontrolon centralizitan kaj tutmondan (universalan) de Interreto. Kelkaj registaroj, de landoj kiaj [[Irano]], [[Sauda Arabio]], [[Nord-Koreio]] kaj [[Ĉinio]], limigas la eblojn ke uzantoj de ties landoj povas aliri al difinitaj enhavoj de Interreto, ĉefe politikaj kaj religiaj, konsideritaj kontraŭaj al ties kriterioj. La [[cenzuro]]n oni faras foje pere de ''filtroj'' kontrolitaj de la registaro, apogitaj sur leĝoj aŭ kulturaj tialoj, eĉ punante la propagadon de tiuj enhavoj. Tamen multaj uzantoj de Interreto povas ŝteleviti tiujn filtrojn, ĉar la plimulto de la enhavo de Interreto estas disponebla en la tuta mondo, senprobleme pri kie oni estas, kondiĉe ke oni havas la lertecon, kapablon kaj necesajn teknikajn rimedojn.<ref>[http://www.elprofesionaldelainformacion.com/.../censura_en_internet.html ¿Censura en Internet?]{{404|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Dosiero:Topology of the Chinese firewall.svg|thumb|maldekstre|200ra|Ĉinlingva kaj anglalingva simpligita topologio de la ĉina [[fajroŝirmilo]].]] Alia eblo, kiel ĉe la kazo de la cenzuro de Interreto en Ĉinio, estas ke tiun tipon de politikaj decidoj oni kombinas kun la memcenzuro de la propraj entreprenoj liverantaj de servoj de Interreto, nome la entreprenoj egalaj al telefonaj entreprenoj (havigantaj de servoj de Interreto), por tiel alĝustigi al la postuloj de la registaro de la ricevanta lando.<ref>[https://www.hrw.org/reports/2006/china0806/3.htm «II. How Censorship Works in China: A Brief Overview».] ''[[Human Rights Watch]]''. Konsultita la 20an de februaro 2008. </ref> Sed tamen, kelkaj serĉiloj kiel [[Google]] faris la decidon minaci la registaron de Ĉinio per la retiro de siaj servoj en tiu lando, se oni ne abolas la cenzuron en Interreto. Tamen poste ili asertis, ke ili ne plenumos tiun decidon.<ref>[https://www.elpais.com/articulo/tecnologia/Google/amenaza/cerrar/buscador/China/elpeputec/20100113elpeputec_1/Tes «II.Google amenaza con cerrar su buscador en China».] [[El País]]. Konsultita la 13an de januaro 2010. </ref> Por eviti ajnan tipon de cenzuro aŭ trudado en la uzado de Interreto, oni disvolvis multajn teknologiojn kaj ilojn. Inter ili menciindas unuflanke la teknikojn kaj [[kriptologio|kriptografiajn ilojn]] kaj aliflanke la teknologiojn enkadritajn en la nomita [[Darknet]] (malhela reto). La Darknet estas kolekto de retoj kaj teknologiojn kiuj celas la atingon de totala anonimeco de la komunikantoj, Kreante tiel zonon de totala libereco. Kvankam aktuale oni ne konsideras kutime, ke oni atingu totalan anonimecon, sed ja oni atingas gravan plibonigon en la privateco de la uzantoj. Tiu tipo de retoj estis uzita intense, por ekzemplo, en la okazaĵoj de la [[Araba Printempo]] kaj en la tuta maŝinaro de [[WikiLeaks]] por la publikigo de sekreta aŭ diskreta informaro. La teknologioj de la Darknet estas perfektiĝantaj kaj pliboniĝantaj ĉe siaj servoj.<ref>{{cite web|url=http://www.periodismociudadano.com/.../10-formas-de-censura-de-internet|title=10 formas de censura de Internet en regímenes sin libertades|accessdate=31a de marto 2016|date=|publisher=Periodismo Ciudadano}}</ref> Por lukti kontraŭ la cenzuro en Interreto, [[Raportistoj sen limoj|RSF]] decidis deblokigi naŭ informajn retejojn cenzuritajn en dek unu landoj, tio estas, ebligis aliron al ili el la teritorioj en kiuj ili estis malpermesitaj: Grani.ru, blokita en [[Rusio]]; Fregananews, cenzurita en [[Kazaĥio]], [[Uzbekio]] kaj [[Turkmenio]]; ''The Tíbet Post'' kaj ''Mingjing News'', malpermesitaj en Ĉinio; Dan Lam Bao, blokita en [[Vietnamio]]; Hablemos Press, cenzurita en [[Kubo]]; Gooya News, blokita en [[Irano]]; ''Gulf Center for Human Rights'', cenzurita en [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] kaj en Sauda Arabio, kaj ''Bahrain Mirror'', malpermesita en [[Barejno]] kaj en Sauda Arabio. == Esperanto kaj interreto == [[Dosiero:1992-02 uea retadreso.jpg|eta|Notoj de Pasquale Zapelli kiel aliri la UEA-retpoŝton, februare 1992]] La unua Esperanto-asocio kun retadreso estis supozeble [[UEA]], kiu komence eksperimentis kaj ekde aprilo 1992 pagis al universitato de Roterdamo por spaco kaj adreso: uea@wammers.erc.eur.nl. Komence oficisto Pasquale Zapelli kontrolis unufoje ĉiusemajne, kaj maksimume du mesaĝoj venis. Nur en la Jarlibro de 1995, UEA unuafoje tiel diskonigis sian tiaman retadreson, uea@inter.nl.net. Ekde sia formiĝo en 1999, la organizo [[E@I]] (origine "Esperanto@Interreto") estas la plej aktiva esperanto-organizo en la interreto. === Uzado de Interreto por konstati la uzadon de esperantaj vortoj === [[Sten Johansson]] en sia eseo ''Uzi interreton kiel tekstaron por lingvaj esploroj'' [2005]<ref>''[[Interlingvo inter Lingvoj. Prilingvaj Eseoj]]'', Diversaj aŭtoroj, [[UEA]], [[Roterdamo]], 2015. ISBN 9789290171232. 271 paĝoj. Paĝoj 221-241 </ref> klarigas kiel li uzis interretajn rimedojn, ĉefe [[serĉilo]]jn kaj la disponeblon de la [[Tekstaro de Esperanto]] (versioj kaj de antaŭ kaj de malantaŭ 1940) por studi kiuj vortoj, kombinoj kaj gramatikaj formoj estas uzataj, kaj laŭ kiu ofteco. La eseisto komparas la rezultojn de serĉiloj en 2002 kaj 2004. Antaŭ ĉio la aŭtoro avertas pri dek limigoj kiuj relativigas la trovitajn rezultojn, inter kiuj neceso trovi verajn esperantlingvajn tekstojn, nombro de [[retejo]]j anstataŭ veraj aperintaj vortoj, konsisto de interretanoj kiel aparta homgrupo, malatento pri sencoj, malatentindaj kvantoj de mencioj neindaj, konfuzoj pri supersignitaj literoj. Krom precizaj ekzemploj, li dediĉas partan atenton al klasikaj diskutoj. Ekzemple pri la nomitaj [[mal-vorto]]j, li konkludas ke inter "venkintaj" kazoj estus ''humida'' kontraŭ malseketa, ''stulta'' kontraŭ malsaĝa kaj ĉefa malsprita, ''kvereli'' kontraŭ malpaci, ''strikta'' kontraŭ malvasta, dum inter nesukcesintaj estus ''povra'' super kiu ankoraŭ hegemonias malriĉa aŭ eĉ kompatinda, ''leĝera'' super kiu ankoraŭ hegemonias malpeza, ''frida'' super kiu ankoraŭ hegemonias malvarma, aŭ ''olda'' super kiu ankoraŭ hegemonias maljuna kaj malnova. Pri la polemiko inter [[Landnomoj en Esperanto|landnomo]]j, la komparo inter diversaj epokoj konfirmas la venkon de [[landonomo]]j kun [[finaĵo]] ''-io'' super finaĵo ''-ujo'' (ĉiam en la interreta etoso kaj ne nepre en aliaj), la partikularan venkon de [[Barato]] super [[Hindio]], kaj la retenon de la finaĵo -ujo ĉe [[Esperantujo]] kaj ĉe antikvaj landoj kiaj [[Egiptujo]] antaŭ [[Egipto]] por la nuna ŝtato, aŭ [[Ĉinujo]] antaŭ [[Ĉinio]]. Pri la litero [[ĥo]] la komparoj faritaj en 2004 konstatas, ke ĝi pluhegemonias nur en kelkaj vortoj kiaj [[Ĥarkovo]], [[monaĥejo]], [[ĥimero]] aŭ [[jaĥto]] kontraŭ la respektivaj korespondoj kun litero [[ko]], dum tiuj klare venkas en [[kirurgo]], [[kameleono]], mekanika, [[kemio]], arkaika, [[anarkio]], [[tekniko]] kaj ĉefe [[arkitekturo]] kun 90 %; same ankaŭ en la Tekstaro hegemoniis monaĥejo kaj ĥaoso, dum ankaŭ tekniko. Pri la elekto inter kiel kaj kiom por indiki gradon, oni konstatas ke ĉe "adjektivoj kaj adverboj mezureblaj oni pli ofte uzas ''tiom''. Ĉe la vortoj ''multe'' kaj ''malmulte'' oni eĉ preferas ''tiom''. Ĉe nemezureblaj ecoj kiel ''bela'', ''bona'' kaj ''feliĉa'' oni plej ofte preferas esprimi gradon per ''tiel''."<ref>Paĝo 235.</ref> El la falsaj korelativoj formitaj el radiko ali- oni konstatas ke nur estas iomete uzata ''alies'', kiu relative malkreskas. Oni konstatas malgrandan uzon de vorto ''gepatro'' en singularo, de finaĵo -ika anstataŭ -a ĉefe ĉe ekzotika aŭ erotika kaj nedisputeble ĉe mekanika, de finaĵo -acio anstataŭ -o ĉefe en civilizacio aŭ konversacio, sed ne en inaŭguro. Oni konfirmas ankaŭ la finan venkon de modernaj vortoj kiaj ''[[komputilo]]'', ''[[aidoso]]'', ''[[retpoŝto]]'', ''[[poŝtelefono]]'', ''hamburgero'', ''fritoj'', ''kolao'' aŭ [[ĝinzo]]. == Samtempa uzo de interreto kaj televido == Intertempe pli kaj pli da [[eŭropo|eŭropanoj]] uzas [[televido]]n kaj interreton samtempe. Esploro de la komenco de 2010 de ''EIAA Mediascope Studie'' evidentigis, ke jam 70&nbsp;procentoj de televidspektantoj samtempe uzas interreton. 75&nbsp;procentoj de [[britoj]] kaj [[danoj]], 73&nbsp;procentoj de [[germanoj]] kaj 71&nbsp;procentoj de [[belgo]]j uzas almenaŭ unufoje semajne ambaŭ. La pridemandado montris ankaŭ, ke ĉiu dua persono post kontakto kun televida [[reklamo]], poste serĉas informojn rilatajn en interreto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.wuv.de/nachrichten/media_marktforschung/parallele_nutzung_von_tv_und_internet_in_europa_weit_verbreitet |titolo=wuv.de |alirdato=2010-09-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101123042156/http://www.wuv.de/nachrichten/media_marktforschung/parallele_nutzung_von_tv_und_internet_in_europa_weit_verbreitet |arkivdato=2010-11-23 }}</ref> Multaj homoj uzas samtempe televidon kaj interreton, ankaŭ se temas pri ne atentopostula afero en almenaŭ unu el la du komunikiloj. Ekzemple, oni povas aŭskulti muzikon per unu rimedo, dum oni laboras aŭ oni atentas per la alia. Por vikipediistoj, tiu kutimo povas helpi la kreadon aŭ plibonigon de artikoloj, se temas pri ne speciala atentopostula traduko kaj nur pri aŭtomataj taskoj. Tial oni povas kunlabori en [[Vikipedio]], dum oni ŝtelrigardas filmon, aŭskultas muzikon, flanke vidas sporton ktp. == Kritiko == En sia verko "This is for Everyone" Tim Berners-Lee li diskutas tendencojn kiuj minacas la socian kontrakton de la malfermita reto: datummonopoliojn de grandaj teknologiaj kompanioj, la gvatadan kapitalismon, la atentoekonomio kiu nutrante polarizon kaj AI-teknologion kiu pli rapide evoluas ol ni scias regi ĝin. Li montras ankaŭ kiel niaj ciferecaj vivoj en Interreto povas esti re-inĝenieritaj por la bono de homa prospero anstataŭ profito aŭ por potenco<ref>(en) ''[https://www.goodreads.com/book/show/222376492-this-is-for-everyone This Is for Everyone: The Unfinished Story of the World Wide Web]'', Goodreads</ref>. La [[Teorio de la mortinta interreto]] ({{En}}: ''Dead Internet Theory'') estas dekomence [[konspira teorio]], kiu asertas, ke plej multaj interagoj en la interreto, precipe en [[Socia retejo|sociaj retoj]], estas farataj de robotoj anstataŭ de realaj homoj. Poste la teorio pli ofte estis menciita sen referenco al konspiraj teorioj, simple por kritiki la kreskantan aperon de malaltkvalitaj enhavoj, kreitaj de [[Artefarita intelekto|artefaritaj intelektoj]]. == Literaturo == (en) [[Tim Berners-Lee]], ''This is for Everyone,The Unfinished Story of the World Wide Web'', 2025, eld. Farrar, Straus and Giroux, 400 paĝoj, <nowiki>ISBN 9780374612467</nowiki> == Vidu ankaŭ == <!-- Bonvolu gardu tiun liston alfabete organizata. --> {{Div col|cols = 3}} * [[Baŭncero]] * [[Blogo]] * [[DOCSIS]] * [[Dosiero-Transiga Protokolo]] * [[Hejma enkursigilo]] * [[HFC-reto]] * [[ICANN]] * [[Interreta memeo]] * [[Interreto de aĵoj]] * [[IP-adreso]] * [[IRC]] * [[Leĝo de Poe]] * [[Modemo]] * [[Novaĵgrupo]] * [[Pertelefonlinea konekto]] * [[Reta serio]] * [[Retkomunumo]] * [[Retkulturo]] * [[Semantika Reto]] * [[Servilo]] * [[Wi-Fi]] * [[Zoom (videokomunikilo)]] {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Bibliografio== === En Esperanto === * Yves Nevelsteen, ''Komputeko, prikomputila terminokolekto'', Espero por E@i, Partizanske, Slovakio, 2008 === Alilingve === * Abbate, Janet (1999). [https://archive.org/details/inventinginterne00abba ''Inventing the Internet''.] Cambridge, Massachusetts: MIT Press. ISBN 978-0-262-01172-3. * Castells, Manuel: ''La galaxia Internet – Reflexiones sobre Internet, empresa y sociedad''. Barcelona (Plaza & Janés), 2001. * Feenberg, A.: ''The Internet as network, world, co-construction, and mode of governance''. The Information Society, 2019. * Matthias Röhr: ''Der lange Weg zum Internet. Computer als Kommunikationsmedien zwischen Gegenkultur und Industriepolitik in den 1970er/1980er Jahren'', transcript, Bielefeld 2021, ISBN 978-3-8376-5930-6 == Eksteraj ligiloj == * [http://kontakto.tejo.org/2011/10/interreto-liberiga-au-dependiga.html "Interreto: Liberiga aŭ dependiga?"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190129064241/http://kontakto.tejo.org/2011/10/interreto-liberiga-au-dependiga.html |date=2019-01-29 }}, Kontakto, n-ro 244, 2011 La sekvaj eksteraj ligiloj ligas al listoj, kiuj donas ampleksan superrigardon pri la plejmulto de esperantlingvaj retejoj en la hodiaŭa interreto. * [http://memkompreneble.wordpress.com/2010/01/27/listo-de-kopirajtitaj-esperantlingvaj-retejoj/ listo de kopirajtitaj esperantlingvaj retejoj] * [http://memkompreneble.wordpress.com/2010/01/15/indekso-de-blogoj-esperantlingvaj/ indekso de blogoj esperantlingvaj] * [http://memkompreneble.wordpress.com/2010/01/03/listo-kun-retregionoj-de-la-formo-httpesp-kaj-httpeo-kaj-http-eo/ listo kun retregionoj de la formo http://*esp*.* kaj http://*eo.*.* kaj http://*.eo*.*] {{Projektoj |commons=Internet |commonscat=Internet |wikinewscat=Interreto |ReVo=ret#ret.inter0o |q=Interreto |s=Kategorio:Interreto }} {{Havenda artikolo|Interreto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Interreto| ]] cw3hc5mbw4805g6hemas3sah4zfl5l5 0 1906 9472295 9458341 2026-09-10T06:28:36Z Sj1mor 12103 9472295 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Insekto |koloro = pink |troveblo de fosilioj = [[Karbonio]] - Nun |dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Insecta Diversity.jpg | dosiero2 = Insects collage.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Artropodoj]] ''Arthropoda'' |subfilumo = [[Heksapodo]]j ''Hexapoda'' |klaso = '''Insecta''' |klaso aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |specioj de subdivizio = Ordoj |subdivizio2 = Vidu [[#Taksonomio|taksonomio]] |vikispecio = Insecta |komunejo = Insecta }} [[Dosiero:Blaberus giganteus MHNT.jpg|eta|Gujana blato]] [[Dosiero:Insect anatomy diagram.svg|eta|350px|Insekta anatomio <br /> '''A'''- Kapo (Caput) &nbsp; '''B'''- Torako (Thorax) &nbsp; '''C'''- Abdomeno (Abdomen) <br /> <div style="column-count:2;"> 1. anteno (''antenna'')<br /> 2. oceloj (subaj)<br /> 3. oceloj (supraj)<br /> 4. kunmetita okulo<br /> 5. cerbo (''cerebralis ganglion'')<br /> 6. antaŭtorako, protorako (''prothorax'')<br /> 7. dorsa arterio<br /> 8. [[traĥeo]]j (kun spirtruoj)<br /> 9. mezotorako (''mesothorax'')<br /> 10. fintorako (''metathorax'')<br /> 11. antaŭa flugilo<br /> 12. posta flugilo<br /> 13. meza intesto (stomako)<br /> 14. dorsa tubo (koro) (''cor'')<br /> 15. ovario (''ovarium'')<br /> 16. posta intesto (maldika kaj/aŭ dika intesto, rektumo & anuso)<br /> 17. anuso (''anus'')<br /> 18. vagino<br /> 19. ventra nerva sistemo kun ganglionoj; abdomenaj ganglionoj (''abdominalis ganglion'')<br /> 20. Malpigaj tuboj<br /> 21. tarsa plando aŭ antaŭtarso/pretarso<br /> 22. ungo<br /> 23. tarso (''tarsus'')<br /> 24. tibio (''tibia'')<br /> 25. femuro (''femur'')<br /> 26. trokantero (''trochanter'')<br /> 27. antaŭintesto (kropo, maĉstomako)<br /> 28. toraksa gangliono (''thoracicus ganglion'')<br /> 29. kokso (''coxa'')<br /> 30. saliva glando<br /> 31. subezofaga gangliono (''subesophagalis ganglion'')<br /> 32. buŝo (''os'')<br /> </div>]] [[Dosiero:Kp143-insekta-konduto.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri insekta konduto. La reproduktiĝa konduto de [[kokcinelo]]<nowiki/>j.]] '''Insektoj''' (science: ''Insecta''<ref>[http://vortaro.net/#insektoj insektoj en vortaro.net]</ref>) estas la ĉefa [[Klaso (biologio)|klaso]] de [[artropodo]]j kaj de [[animalo]]j ĝenerale. Ili vivas en preskaŭ ĉiuj [[medio]]<nowiki/>j, escepte de la [[oceano]]j. Estas facile identigi ilin per la formo de la korpo kiu estas dividita en tri partojn, [[kapo]], [[Torako|brusto]], [[ventro]] kaj la tri paroj de kruroj (6 kruroj entute). La scienca fako kiu okupiĝas pri la studo de insektoj nomiĝas [[entomologio]]. La fako de insektoj havas la plej grandan nombron da specioj en la natura mondo. Pli ol miliono da malsamaj specioj estas priskribitaj en la [[scienca literaturo]] kaj laŭ diversaj taksoj estas verŝajne ke multaj insektospecioj ankoraŭ devas esti malkovritaj kaj la totala nombro verŝajne varias de ses ĝis dek milionoj. La ordo de [[Koleopteroj]] (aŭ '''[[Skarabo|skaraboj]]'''[[Skarabo|)]] inkluzivas proksimume 400,000 malsamajn speciojn, igante ĝin la plej granda ordo en la natura mondo. La abelordo ([[Himenopteroj]]), kiu inkluzivas [[Abelo (insekto)|abelo]]<nowiki/>jn, '''[[Vespo (genro)|vespo]]<nowiki/>jn''' kaj [[Formikedoj|formiko]]<nowiki/>jn, havas entute proksimume 110,000 speciojn. Aliaj konataj ordoj de insektoj estas la [[Lepidoptera]] (aŭ '''[[papilioj]]''') (170.000 specioj), la '''[[muŝoj]]''' (120.000 specioj, inkluzive de [[Moskito|moskitoj]]), la '''[[Cimo (insekto)|cimoj]]''' (40.000 specioj), la '''[[Pulo|puloj]]''' (2,200 specioj) kaj '''[[Blato|blatoj]]''' (3,500 specioj). Multaj erare kredas, ke ankaŭ [[Araneo|araneoj]] estas insektoj; Fakte, ĉi tio estas klaso kiu apartenas, kune kun insektoj, al la [[Artropodoj]]. La insektoj estas dividitaj en [[Apterygota|senflugilajn]] (ankaŭ nomatajn senflugilajn) kaj flugilhavajn. Inter la flugilhavaj estas [[Endopterygota|plenflugilaj]] kaj [[Exopterygota|mankantaj flugiloj]]. La klaso de insektoj inkluzivas kelkajn aparte rezistemajn speciojn; Eksperimentoj montris la reziston de formikoj kaj blatoj al niveloj de [[varmo]], [[radiado]] kaj aliaj vundigoj kiujn aliaj bestoj ne kapablas elteni. ^{[ Fonto bezonata ]} La alta postvivkapablo de la insektoj estas kio permesis ilian enorman distribuadon en ĉiuj partoj de la tero kaj ilian diferencigon en tiom grandan nombron da specioj. Insektoj estas grava kolono en la [[manĝoreto]] en naturo. Multaj bestoj - [[birdoj]], [[amfibioj]] kaj [[mamuloj]] - manĝas insektojn ([[Insektovora|insektovoraj]]). La [[homo]] manĝas ankaŭ insektojn, tra ĝia ekzisto (eĉ antaŭ ol li komencis ĉasi pli grandajn [[Bestoj|bestojn]], kiel mamulojn) ĝis nuntempe, kutimo vaste akceptita en certaj [[Socio|socioj]]. Multaj insektoj manĝas [[nektaro]]<nowiki/>n kaj [[poleno]]<nowiki/>n ; Dum ili pasas de [[floro]] al floro serĉante nektaron kaj polenon, ili servas kiel unu el la plej gravaj rimedoj de [[polenado]], kaj tial multaj specioj de plantoj dependas de ili. Krom ilia grava rolo en la manĝoreto, insektoj estas gravaj al [[naturo]] ĝenerale kaj al homoj aparte kiel naturaj murdistoj de specioj damaĝaj al homoj, [[Polenigisto|polenigistoj]] en naturo kaj [[agrikulturo]], putrigantoj de [[Biorubo|organika rubo]] (ekz., bestaj [[Kadavro|kadavroj]]), kaj grundaj plibonigantoj (ekz., [[termitoj]], formikoj, [[sterkoskarabo]]). Nuntempe la [[Tero]] spertas [[amasa formorto|amasan formorton]] de multaj insektaj specioj <ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0185809 Pli ol 75-procenta malkresko dum 27 jaroj en totala biomaso de flugantaj insektoj en protektitaj areoj], la 18-an de oktobro 2017 </ref><ref>[https://www.zavit.org.il/%D7%A7%D7%A8%D7%99%D7%A1%D7%AA%D7%94-%D7%94%D7%A9%D7%A7%D7%98%D7%94-%D7%A9%D7%9C-%D7%9E%D7%9E%D7%9C%D7%9B%D7%AA-%D7%94%D7%97%D7%A8%D7%A7%D7%99%D7%9D/ La Silenta Kolapso de la Insekta Regno], la 25-an de decembro 2018</ref>. Inter [[1990]] kaj [[2020]], la tutmonda insekta populacio malpliiĝis je 27% laŭ studo de [[Miĉigana Ŝtata Universitato]] <ref>Associated Press, [https://www.nbcnews.com/news/world/earth-s-insect-population-shrinks-27-percent-30-years-n1191516?cid=public-rss_20200425La&#x20;insektopopulacio&#x20;de&#x20;la&#x20;Tero&#x20;ŝrumpas&#x20;27&#x20;procentojn&#x20;en&#x20;30&#x20;jaroj La insektopopulacio de la Tero ŝrumpas 27 procentojn en 30 jaroj], NBC News, la 24-an de aprilo 2020 (angle)</ref>. La kaŭzoj de formorto estas diversaj, kaj parte similas al la kaŭzoj de formorto de aliaj fakoj - [[klimata ŝanĝo]] kaj per tio ŝanĝoj en la ofteco de [[sezonoj]], redukto de [[Habitato (ekologio)|vivejoj]] ([[Arealo]]) - kaj krome, la uzo de kemiaj [[Pesticido|pesticidoj]]. Sekvante la gravan rolon de insektoj en la [[ekosistemo]], ilia formorto rekte kaj nerekte influas multajn aliajn aspektojn de [[ekologio]], ĉar ili povas esti trovitaj en gamo da [[Ekologia niĉo|ekologiaj niĉoj]]. == Ĝenerala aspekto == [[Dosiero:Insect collage.png|eta|dekstre|300px|Laŭhorloĝe el pinta maldekstro: dancomuŝo (''Empis livida''), longnaza rinotio (''Rhinotia hemistictus''), grilotalpo (''Gryllotalpa brachyptera''), germana vespo (''Vespula germanica''), eŭkalipta opodiptero (''Opodiphthera eucalypti''), murdocimo (''Harpactorinae'').]] [[Dosiero:Insect antennae comparison.jpg|eta|dekstre|260px|Evolucio produktis enorman varion en insektoj. En la bildoj estas montrataj kelkaj eblaj formoj de [[Anteno (biologio)|antenoj]].]] Insektoj ĝenerale estas tre malgrandaj kaj havas segmentitajn korpojn, dividitajn al [[kapo de insekto|kapo]], [[torako]], kaj [[abdomeno]]. La kapo subtenas paron da sensaj [[anteno]]j, paron da [[komponita okulo|komponitaj okuloj]] kaj buŝon, la torako havas ses krurojn, kaj la abdomeno havas ekskreciajn kaj reproduktajn organojn. La tuta korpo insekta estas fermita en ektoskeleto el organikaj substancoj; por subteni internajn organojn ĝin komplementas endoskeleto ligita al ĝi. Kelkloke la rigida [[tegumento]] estas malpli dika, membraneca. La formo kaj la grandeco de insektaj korpoj ekstreme varias: Ekzistas insektoj longaj nur kvinonon de milimetro, sed herkulskarabo ''(Dynastes hercules)'' povas atingi longon de 180&nbsp;mm kaj kobropapilio ''(Attacus atlas)'' atingas [[enverguro]]n de 25&nbsp;cm<ref name="stanek">{{Citaĵo de libro | aŭtoro=Václav Jan Staněk | titolo=Enciclopedia illustrata degli insetti. Italigis Elisabetta Ghisotti Steinman | url=https://archive.org/details/pictorialencyclo0000stan | loko=Prago | eldoninto=Artia (itala eldono de Librerie Accademia) | jaro=1970 (itala eldono 1978) | isbn=0600030857 | paĝoj=[https://archive.org/details/pictorialencyclo0000stan/page/377 377] }}</ref>. == Etimologio == La vorto "insekto" devenas de la [[latina lingvo|latina]] vorto ''insectum'', kiu signifas "entranĉita"; ĝi rilatas al la profunde malvastaj "talioj" de la insektoj. ''Insectum'' siavice estas [[paŭso]] de la greka vorto ''éntomon'' ''(ἔντομον)'', derivita de ''entémnein'' ''(ἐντέμνειν)'' = entranĉi. == Specioj == La scienca studado pri insektoj estas [[entomologio]]. Pli ol 800.000 [[specio]]j de insektoj estas priskribitaj<ref>{{Citaĵo de libro | aŭtoro=Ebbe Schmidt Nielsen, Laurence A. Mound | jaro=1997 | titolo=Global Diversity of Insects: The Problems of Estimating Numbers. | verko=Peter H. Raven & Tania Williams (kompil.): Nature and Human Society. The Quest for a Sustainable World. Proceedings of the 1997 Forum on Biodiversity. | eldoninto=National Research Council USA, Board on Biology | lingvo={{en}} }}</ref>. Estas 5.000 [[libelo|libelaj (odonataj)]], 20.000 [[ortopteroj|ortopteraj]], 170.000 [[papilio|papiliaj (lepidopteraj)]], 82.000 [[hemipteroj|hemipteraj]], 350.000 [[koleopteroj|skarabaj (koleopteraj)]], 110.000 [[himenopteroj|himenopteraj]] kaj 200.000 [[dipteroj|dipteraj]] specioj. Insektoj estas la plej multspecia bestoklaso surtera; pli ol 60 % el ĉiuj bestospecioj estas insektaj. La [[himenopteroj]] inkluzivas [[abelo]]jn, [[formiko]]jn kaj [[vespo]]jn. La [[dipteroj]] inkluzivas [[muŝo]]jn, [[moskito]]jn kaj [[kulo]]jn. Al la ordo Blatoformaj apartenas la [[blato]]j. == Taksonomio == N.B.: "†" signas mortintan [[Biologia klasado|grupon]] * '''Subklaso''' [[Apterigotoj]] ** [[Simfipleonoj]] * '''Subklaso''' [[Arĥaeognatoj]] * '''Subklaso''' [[Dicondilioj]] ** †[[Monuroj]] ** [[Tizanuroj]] * '''Subklaso [[Pterigotoj]]''' ** '''Infraklaso [[Palaeopteroj]]''' *** †[[Palaeodictiopteroj]] *** Efemeropteroj ([[Efemeroj]]) *** Odonatoj ([[Libelo]]) ** '''Infraklaso [[Neopteroj]]''' *** Blatoformaj ([[Blato|Blatoj]]) *** Mantodeoj ([[Mantedoj]], [[Manto|Mantoj]]) *** [[Isopteroj]] ([[Termito|Termitoj]]) *** [[Zorapteroj]] *** [[Griloblatodeoj]] *** [[Dermapteroj]] *** [[Plekopteroj]] *** [[Ortopteroj]] ([[Akrido|Akridoj]], [[Grilo|Griloj]]) *** [[Fasmatodeoj]] *** [[Embiopteroj]] *** [[Mantofasmatodeoj]] *** '''Superordo [[Hemipteredoj]]''' **** [[Psocopteroj]] **** Ftirapteroj ([[Ftiro|Ftiroj]]) **** [[Hemipteroj]] ([[Cimo (insekto)|Cimoj]]) **** [[Tizanoptero|Tizanopteroj]] *** '''Superordo [[Endopterigotoj]]''' **** †[[Miomopteroj]] **** [[Megalopteroj]] **** [[Rafidiopteroj]] **** [[Neŭropteroj]] **** [[Koleopteroj]] ([[Skarabo|Skaraboj]], k.t.p.) **** [[Strepsipteroj]] **** [[Mekopteroj]] **** [[Sifonapteroj]] ([[Pulo|Puloj]]) **** †[[Protodipteroj]] **** [[Dipteroj]] ([[Muŝo|Muŝoj]], [[Kulo|kuloj]]) **** [[Trikopteroj]] **** Lepidopteroj ([[Papilio|Papilioj]]) **** [[Himenopteroj]] ([[Formiko|Formikoj]], [[Abelo|Abeloj]], [[Vespo|Vespoj]], k.t.p.) == Vivo kaj reproduktado == [[Dosiero:Orgyia recens.jpg| thumb|maldekstre |La diferencaj formoj de la masklo (supre) kaj de la ino (malsupre) [[tineo]] ''Orgyia recens'' estas ekzemplo de [[seksa dimorfismo]] en insektoj.]] La longa [[evolucio|evolucia]], la granda nombro de specioj, la kapablo adaptiĝi al ekstremaj vivkondiĉoj igas la insektaron tre heterogena biologia sistemgrupo. Unueca traktado de la diversaj aspektoj, de fiziologio al la biologia ciklo, de sinnutrado al reproduktado, de rilato al [[etologio]] ĝenerale ne povas esti resuma kaj ĝenerala. Por profundiĝi en la temon necesas okupiĝi pri la sistemaj subgrupoj. === Vivociklo === La vivciklo de insekto povas daŭri, depende de la specio, inter kelkajn tagojn kaj plurajn jarojn, kaj ofte ĝia evoluo estas strike rilata al mediaj faktoroj klimataj (precipe la temperaturo) kaj nutradaj. Tiel insektoj povas adaptiĝi al variaj vivmedioj, inter ili la plej malvarmaj regionoj de la Tero, aplikante biologiajn rimedojn kiaj la [[vintrodormo]] kaj sezona migrado. La biologia ciklo nomiĝas unugeneracia, se naskiĝas unu generacio en ĉiu jaro, kaj plurgeneracia, se estas pluraj. La nombro de generacioj ne korelacias al la longo de la vivociklo; en unu populacio povas kunekzisti diversaj evolu-stadioj. tre specifaj kondiĉoj povas sinkronigi la ciklon kun tiu de alia, planta aŭ besta, specio, de kiuj la insekto dependas por nutraĵo. En tiaj okazoj povas esti koncentrado kaj sinkroneco de la reproduktaj eventoj kaj la evoluo de la individuoj, kun bone apartigitaj generacioj (ekz. ĉe ''prays oleae'', kiu dependas de [[olivarbo]]). === Reproduktado === [[Dosiero:Hoverflies mating midair.jpg|eta|dekstre|250px|Paro de muŝoj ''Simosyrphus grandicornis'' pariĝanta dumfluge.]] [[Dosiero:MatingGrasshopper.jpg|eta|dekstre|250px|Paro de pariĝantaj [[akrido]]j.]] La reproduktado ĝenerala estas seksa, kun kopulado inter du malsamaj seksoj kaj fekundigo de la ovoj per [[spermatozoo]]j. La meĥanismoj, kiuj regulas la reproduktadon, varias inter la specioj kaj foje estas tiom kompleksaj, ke ili kondiĉas la dinamikon de tuta insekta komunumo ([[bonsociemo|bonsociemaj]] insektoj). Al la seksa reproduktado aldoniĝas aliaj, neseksaj formoj, kiuj ofte influas la populacian dinamikon kaj en kelkaj specioj superas la seksan reproduktadon. En tiaj okazoj ofte estas [[partenogenezo]], trovebla en diversaj formoj en preskaŭ ĉiuj ordoj. Speciala okazo de partenogenezo estas la ''pedogenezo'' (reproduktado de nematuruloj), konfirmita en iuj ''cecidomyiidae'' kaj en la skarabo ''micromalthus debilis'': La [[larvo]] maturigas siajn ovariojn kaj generas novajn individuojn, kiuj evoluas je ĝiaj kostoj kaj mortigas ĝin<ref name="servadei">{{Citaĵo de libro | aŭtoro=Antonio Servadei, Sergio Zangheri, Luigi Masutti | titolo=Entomologia generale ed applicata | loko=Padova | eldoninto=CEDAM | jaro=1972 | lingvo={{it}} | paĝoj= 50; 105}}</ref>. Alia tipo de neseksa reproduktado estas la multĝemeleco, kiu konsistas en la evoluado de nedifinita nombro da larvoj el segmentiĝo de unu sola ovo; ĝi estas trovebla en iuj ''terebrantia''<ref>Servadei k aliaj, citita verko, p. 105.</ref>. La determinado de la sekso ne sekvas unuecan skemon. En la plimulto de la specioj la sekson difinas la ĉeesto de seksa X-[[kromosomo]] duopa en unu sekso kaj unuopa en la alia, tie eble kunigita kun Y-kromosomo. La du-X-a sekso estas la femala, escepte de la papilioj ([[lepidoptera]]) kaj la [[triĥoptero]]j. En iuj ordoj la sekson tamen determinas la rilato inter seksa reproduktado kaj ([[haploido|haploida]]) partenogenezo: El fekundigitaj ovoj ekestas femaloj, el partenogenezo maskloj<ref>Servadei k aliaj, citita verko, p. 100.</ref>. == Socia kutimaro == [[Dosiero:Termite Cathedral DSC03570.jpg|eta|maldekstre|Teramasego kreita de termitoj (''[[Isoptera]]'').]] [[Bonsociemo|Sociaj insektoj]], kiel [[termito]]j, [[formiko]]j kaj multaj [[abelo]]j kaj [[vespo]]j, estas la plej familiaraj specioj de [[Bonsociemo|bonsociemaj]] animaloj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ndsu.nodak.edu/entomology/topics/societies.htm|titolo=Social insects|alirdato=6a de Majo 2009|familia nomo=Brewer|persona nomo=Gary|eldoninto=North Dakota State University|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080321171246/http://www.ndsu.nodak.edu/entomology/topics/societies.htm|arkivdato=21a de Marto 2008}}</ref> Ili loĝas kune en grandaj bone organizitaj kolonioj kiuj povas esti tiom forte integritaj kaj genetike similaj ke la kolonioj de kelkaj specioj estas foje konsiderataj [[superorganismo]]j. Foje oni argumentas, ke variaj specioj de [[mielabelo]]j estas la nuraj senvertebruloj (kaj ja unu el malmultaj ne-homaj grupoj) kiuj evoluigis sistemon de abstrakta simbola komunikado en kiu kutimo estas uzata por ''reprezenti'' kaj esprimi specifan informadon pri io en la medio. En tiu komuniksistemo, nomita [[Mielabelo|danclingvo]], la angulo je kiu abelo dancas reprezentas direkton relativa al la suno, kaj la longo de la danco reprezentas la distanco flugenda.<ref name="Gullan and Cranston" />{{Rp|309–311}} Kvankam eble ne tiom antaŭenirintaj kiel mielabeloj, ankaŭ [[burdo]]j estas potenciale kapablaj havi iome sociajn komunikajn kutimojn. ''[[Bombus terrestris]]'', por ekzemplo, montras pli rapidan lernokurbon por viziti nefamiliarejon, dum serĉado de floroj, kiam ili povas vidi samspeciulon kiu manĝas en la sama specio.<ref>{{cite journal |author1=Leadbeater, E. |author2=L. Chittka | year = 2007 | title = The dynamics of social learning in an insect model, the bumblebee (''Bombus terrestris'') | journal = Behavioral Ecology and Sociobiology | volume = 61 | issue = 11 | pages = 1789–1796 | doi=10.1007/s00265-007-0412-4|s2cid=569654 |issn = 0340-5443}}</ref> Nur insektoj kiuj loĝas en nestoj aŭ kolonioj montras veran kapablon por ĝustaskala spaca orientigo aŭ hejmigo. Tio povas ebligi al insekto reveni senerare al unusola truo de nur kelkaj milimetroj en diametro inter miloj da ŝajne identaj truoj kunamasigitaj, post veturado de ĝis kelkaj kilometroj. En fenomenono konata kiel [[filopatrio]], insektoj kiuj [[Vintra dormo|vintrodormas]] montris kapablon reveni al specifa loko ĝis unu jaron post la lasta vido de la interesa areo.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Principles of Insect Cold-Hardiness|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-entomology_1961_6/page/n60|familia nomo=Salt|persona nomo=R.W.|dato=1961|gazeto=Annual Review of Entomology|volumo=6|COI=10.1146/annurev.en.06.010161.000415|paĝoj=55–74}}</ref> Kelkaj malmultaj insektoj laŭsezone [[Bestomigrado|migras]] grandajn distancojn inter diferencaj geografiaj regionoj (por ekzemplo, la vintrumaj areoj de la [[monarka papilio]]).<ref name="Gullan and Cranston">Gullan, P.J.; Cranston, P.S. (2005). [[iarchive:isbn_9781405111133|''The Insects: An Outline of Entomology'']] (3a eld.). Oxford: Blackwell Publishing. ISBN 978-1-4051-1113-3.</ref>{{Rp|14}} === Idozorgado === La [[Bonsociemo|bonsociemaj]] insektoj konstruas nestojn, zorgas ovojn, kaj nutras idaron tut-tempe (vidu artikolon [[Bonsociemo]]). Plej insektoj, tamen, vivas mallongdaŭrajn vivojn kiel plenkreskuloj, kaj rare interagadas unu kun alia escepte por pariĝadi aŭ konkurenci por partneroj. Malgranda nombro montras iome formon de idozorgado, laŭ kiu ili almenaŭ zorgas siajn ovojn, kaj foje pluzorgas siajn idarojn ĝis plenkreskeco, kaj eble eĉ nutrante ilin. Alia simpla formo de idozorgado estas konstrui neston (truon aŭ realan konstruaĵon, kiuj povas esti simpla aŭ kompleksa), stoki proviziadon en ĝi, kaj ovodemeti sur tiu proviziado. La plenkreskulo ne havas kontakton kun la kreskanta idaro, sed ĝi tamen havigas manĝaĵojn. Tiu speco de idozorgado estas tipa por plej specioj de abeloj kaj variaj tipoj de vespoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ndsu.nodak.edu/entomology/topics/societies.htm|titolo=Social Insects|alirdato=12a de Oktobro 2009|eldoninto=North Dakota State University|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080321171246/http://www.ndsu.nodak.edu/entomology/topics/societies.htm|arkivdato=21a de Marto 2008}}</ref> == Movado == === Flugado === [[Dosiero:White-lined sphinx moth.JPG|eta|''Hyles lineata'' manĝanta dumfluge.]] [[Dosiero:Motion of Insectwing.gif|dekstra|upright=1.15|eta|Baza movado de insektoflugilo en insekto kun nerekta flugmekanisma skemo de dorsventra sekco tra toraka segmento kun <br /> '''a''' flugiloj <br /> '''b''' artikoj <br /> '''c''' dorsventraj muskoloj <br /> '''d''' longitudinaj muskoloj.]] Insektoj estas la nura grupo de [[senvertebrulo]]j kiuj estis disvolvigintaj flugkapablon. La evoluo de insektoflugiloj estis celo de debato. Kelkaj [[entomologio|entomologoj]] sugestas, ke flugiloj devenas el paranotaj loboj, aŭ etendaĵoj el la insekta [[ekzoskeleto]] nomitaj ''notum'' (plurale ''nota'', en Esperanto eble noto), nomite la ''paranota teorio''. Aliaj teorioj estas bazitaj sur origino el "pleŭro". Tiuj teorioj inkluzivas sugestojn je flugiloj originiĝis el modifitaj brankoj, spiralaj frapiloj aŭ el apendico de la epikokso. La ''epikoksa teorio'' sugestas, ke la insektoflugiloj estas modifitaj epikoksaj elirejoj, modifita apendico ĉe la bazo de la gamboj aŭ kokso de la artropoda kruro.<ref>{{cite journal | title=Hypothesis testing in evolutionary developmental biology: a case study from insect wings | last1=Jockusch | first1=EL | last2=Ober | first2=KA | journal=Journal of Heredity |date=Septembro 2004 | volume=95 | issue=5 | pages=382–396 | doi=10.1093/jhered/esh064 | pmid=15388766| doi-access=free }}</ref> En la [[Karbonio|Karbonia erao]], kelkaj libeloj el formortinta genro ''Meganeura'' havis tiom multe kiom ĝis 50&nbsp;cm larĝan flugillarĝon. La aspekto de gigantaj insektoj estis trovita kongrua kun altatmosfera oksigeno. La spirsistemo de insektoj malhelpas sian grandon, tamen la alta oksigeno en la atmosfero estus ebliginta pli grandajn grandecojn.<ref>{{Cite journal| last=Dudley | first=R | year=1998 | title=Atmospheric oxygen, giant Paleozoic insects and the evolution of aerial locomotor performance | journal=Journal of Experimental Biology | volume=201 | issue=8 | pages=1043–1050 | doi=10.1242/jeb.201.8.1043 | pmid=9510518 | url=http://jeb.biologists.org/content/201/8/1043.full.pdf | access-date=8a de Decembro 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130124032600/http://jeb.biologists.org/content/201/8/1043.full.pdf | archive-date=24a de Januaro 2013 | url-status=live}}</ref> La plej grandaj flugantaj insektoj nuntempe estas multe pli malgrandaj, el kiu la plej granda enverguro estas de la blanka sorĉista tineo (''Thysania agrippina''), kun proksimume 28&nbsp;cm.<ref name="BIR">{{Cite web|title=Chapter 32: Largest Lepidopteran Wing Span &#124; The University of Florida Book of Insect Records &#124; Department of Entomology & Nematology &#124; UF/IFAS|url=https://entnemdept.ufl.edu/walker/ufbir/chapters/chapter_32.shtml|access-date=2022-01-13|website=entnemdept.ufl.edu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211028124644/https://entnemdept.ufl.edu/walker/ufbir/chapters/chapter_32.shtml|archivedate=2021-10-28}}</ref> Insektoflugado estis celo de granda intereso en [[aerodinamiko]] parte pro malkapablo de regul-stataj teorioj klarigi la malpezigon generatan per la fajnaj insektoflugiloj. Sed insektoflugiloj estas en movado, per frapado kaj vibrado, rezulte en [[kirlo]]j, kaj pro la miskoncepto, ke fiziko diras, ke [[Burdo|"burdoj ne povas flugi"]] persistas tra plej el la 20-a jarcento. Malkiel [[birdoj]], multaj malgrandaj insektoj estas forbalaitaj de la [[hegemoniaj ventoj]]<ref>{{Cite web|last=Yates|first=Diana|title=Birds migrate together at night in dispersed flocks, new study indicates|url=https://news.illinois.edu/view/6367/206246|access-date=2022-01-13|website=news.illinois.edu|language=en-US}}</ref> kvankam oni scias, ke multaj el pli grandaj insektoj faras [[bestomigrado|migradon]]. Oni konas, ke [[afido]]j estas transportataj longdistance pere de malaltnivelaj [[ŝprucfluo]]j.<ref>{{cite journal | last=Drake | first=V.A. |author2=R.A. Farrow | year=1988 | title=The Influence of Atmospheric Structure and Motions on Insect Migration | journal= Annual Review of Entomology | volume=33 | pages=183–210 | doi=10.1146/annurev.en.33.010188.001151}}</ref> Tial, fajnaj linimodeloj asociaj kun konverĝiĝintaj ventoj ene de la bildaro de veter-[[radaro]], kiel ĉe la radarreto WSR-88D, ofte reprezentas grandajn grupojn de insektoj.<ref>Bart Geerts kaj Dave Leon (2003). [http://www-das.uwyo.edu/wcr/projects/ihop02/coldfront_preprint.pdf P5A.6 "Fine-Scale Vertical Structure of a Cold Front As Revealed By Airborne 95 GHZ Radar"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130908074111/http://www-das.uwyo.edu/wcr/projects/ihop02/coldfront_preprint.pdf |date=2013-09-08 }}. [[University of Wyoming]]. Alirita la 26an de Aprilo 2009.</ref> [[Radaro]] povas ankaŭ estis intence uzata por kontroli insektojn.<ref name="Long-et-al-2020">{{cite journal | last1=Long | first1=Teng | last2=Hu | first2=Cheng | last3=Wang | first3=Rui | last4=Zhang | first4=Tianran | last5=Kong | first5=Shaoyang | last6=Li | first6=Weidong | last7=Cai | first7=Jiong | last8=Tian | first8=Weiming | last9=Zeng | first9=Tao | title=Entomological Radar Overview: System and Signal Processing | journal= IEEE Aerospace & Electronic Systems Magazine | publisher=[[Institute of Electrical and Electronics Engineers]] (IEEE) | volume=35 | issue=1 | date=2020-01-01 | issn=0885-8985 | doi=10.1109/maes.2019.2955575 | pages=20–32| s2cid=216536583 }}</ref> === Piedirado === [[Dosiero:Alternating Tripod Gait.webm|upright=1.15|maldekstre|eta|Spaca kaj tempa paŝadmodelo de piedirantaj dezertformikoj plenumantaj alternan tripiedan paŝadon.]] Multaj plenkreskaj insektoj uzas ses krurojn por piedirado kaj tial ili estis adoptintaj modelon de tripieda paŝado. Tiu tripieda paŝado ebligas rapidan piediradon ĉiam havante stabilan sintenon kaj tio estis zorge studita etende ĉe [[blato]]j kaj [[formiko]]j. La kruroj estas uzataj laŭ alternaj trianguloj kiuj tuŝas la grundon. Por la unua paŝo, la meza dekstra kruro kaj la antaŭa kaj malantaŭa maldekstraj kruroj estas en kontakto kun la grundo kaj movas la insekton antaŭen, dum la antaŭ kaj malantaŭa dekstraj kruroj kaj la meza maldekstra kruro estas levita kaj moviĝas antaŭen al nova pozicio. Kiam ili tuŝas la grundon por formi novan stabilan triangulon la aliaj kruroj povas esti levitaj kaj antaŭenigitaj siavice kaj tiel plu.<ref name="Locomotion">{{Citaĵo el libro|titolo=Animal Locomotion|url=https://archive.org/details/animallocomotion0000biew|familia nomo=Biewener|persona nomo=Andrew A|jaro=2003|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=978-0-19-850022-3}}</ref> La plej pura formo de la tripieda paŝado estas vidata ĉe insektoj kiuj moviĝas je altaj rapidoj. Tamen, tiu tipo de movado ne estas rigida kaj insektoj povas adapti varion de piediradaj modeloj. Por ekzemplo, se moviĝi malrapide, turni, eviti barojn, grimpi sur glitaj surfacoj, kvar (tetrapodoj) aŭ pliaj piedoj (onda modelo<ref>{{cite journal |author1=Grabowska, Martyna |author2=Godlewska, Elzbieta |author3=Schmidt, Joachim |author4=Daun-Gruhn, Silvia |title= Quadrupedal gaits in hexapod animals – inter-leg coordination in free-walking adult stick insects |journal= Journal of Experimental Biology | volume=215| issue=24| pages=4255–4266 |year=2012| doi=10.1242/jeb.073643|pmid=22972892 |doi-access=free }}</ref>) povas esti tuŝante la grundon. Insektoj povas ankaŭ adapti sian piediradan modelon por elturniĝi okaze de perdo de unu aŭ pliaj membroj. [[Blato]]j estas inter la plej rapide kurantaj insektoj kaj, je pleja rapido, adoptas dupiedan kuradon por atingi plej altan rapidon en proporcio al sia korpo. Ĉar blatoj moviĝas tre rapide, oni postulas filmoregistradon je kelkaj centoj de bildoj por sekundo por vidigi akurate ilian kuradon. Pli trankvila movado estas vidita ĉe la bastoninsektoj aŭ [[fantominsektoj]] (''[[Phasmatodea]]''). Kelkaj insektoj evoluis por piediri sur la akvosurfaco, speciale membroj de la familio [[Gerisedoj]] (''[[Gerridae]]''), foje konataj kiel akvopaŝeguloj. Kelkaj specioj de ocean-sketuloj de la genro ''[[Halobates]]'' eĉ vivas sur la surfaco de malfermaj oceanoj, nome habitato kiu havas malmultajn insektospeciojn.<ref>{{cite journal |author1=Ikawa, Terumi |author2=Okabe, Hidehiko |author3=Hoshizaki, Sugihiko |author4=Kamikado, Takahiro |author5=Cheng, Lanna |title=Distribution of the oceanic insects ''Halobates'' (Hemiptera: Gerridae) off the south coast of Japan |journal=Entomological Science | volume=7| issue=4| pages= 351–357 |year=2004| doi=10.1111/j.1479-8298.2004.00083.x|s2cid=85017400 |url=https://escholarship.org/uc/item/9r50k828 }}</ref> ==== Uzado en robotiko ==== Insektopaŝado estas de speciala intereso kiel alternativa formo de movado en [[roboto]]j. La studo de insektoj kaj [[dupiedulo]]j havas gravan efikon por eblaj robotmetodoj de transporto. Tio povas ebligi, ke novaj robotoj estu desegnitaj tiel ke ili povas trairi [[tereno]]n, kian robotoj sen [[rado]]j povas esti malkapablaj suriri.<ref name="Locomotion" /> === Naĝado === {{Ĉefartikolo|Akvinsekto}} [[Dosiero:Notonecta glauca01.jpg|eta|dekstra|La dorsonaĝulo ''Notonecta glauca'' duone subakve, montranta sian padelecan adaptadon de la malantaŭaj kruroj]] Granda nombro de insektoj vivas ĉu parton ĉu la tuton de siaj vivoj subakve. En multaj el la plej primitivaj ordoj de insektoj, la nematurulaj stadioj estas pasigitaj en akva medio. Kelkaj grupoj de insektoj, kiel kelkaj akvoskaraboj, havas ankaŭ akvajn plenkreskulojn.<ref name="aquins">{{cite book |author1=Richard W. Merritt |author2=Kenneth W. Cummins |author3=Martin B. Berg (eldonistoi) |year=2007 | title=An Introduction to the Aquatic Insects of North America | publisher=Kendall Hunt Publishers | isbn=978-0-7575-5049-2 | edition= 4a}}</ref> Multaj el tiuj specioj havas adaptojn por helpi en subakva movado. Akvoskaraboj kaj akvaj [[hemipteroj]] havas krurojn adaptitan al padelecaj strukturoj. [[Nimfo]]j de libeloj uzas ŝpruc-elpelon, forte forigante akvon el sia rektumo.<ref>{{cite journal | last=Mill|first=P.J. |author2=R.S. Pickard | year=1975 | title=Jet-propulsion in anisopteran dragonfly larvae | journal=Journal of Comparative Physiology A | volume=97 | issue=4 | pages=329–338 | doi=10.1007/BF00631969|s2cid=45066664 }}</ref> Kelkaj specioj, kiel la [[Gerisedoj]], estas kapablaj piediri sur la akvosurfaco. Ili povas fari tion ĉar iliaj ungoj ne estas ĉe la pintoj de la kruroj kiel ĉe plej insektoj, sed iom malantaŭe en speciala fendo iom supre en la kruro; tio evitas, ke la ungoj penetru la filmon de la akvosurfaco.<ref name="aquins" /> Oni scias, ke aliaj insektoj, kiel la stafilineda genro ''[[Stenus]]'', elsendas pug-glandajn sekreciojn kiuj limigas la surfacan tension ebligante, ke ili povas moviĝi sur la akvosurfaco pere de la efiko Marangoni (konata ankaŭ laŭ la [[Germana lingvo|germanlingva]] termino ''Entspannungsschwimmen'').<ref>{{cite journal | last=Linsenmair | first=K. |author2=Jander R. | year=1976 | title=Das "entspannungsschwimmen" von ''Velia'' and ''Stenus'' | journal=Naturwissenschaften | volume=50 | page=231 | doi=10.1007/BF00639292 | bibcode=1963NW.....50..231L | issue=6| s2cid=40832917 | url=https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:bvb:20-opus-44663 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Bush |first=J.W.M. |author2=David L. Hu |year=2006 |title=Walking on Water: Biolocomotion at the Interface |journal=Annual Review of Fluid Mechanics |volume=38 |issue=1 |pages=339–369 |url=http://www.cims.nyu.edu/~dhu/Pubweb/Bush_Hu_06.pdf |doi=10.1146/annurev.fluid.38.050304.092157 |bibcode=2006AnRFM..38..339B |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070710022624/http://www.cims.nyu.edu/~dhu/Pubweb/Bush_Hu_06.pdf |archive-date=10a de Julio 2007 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070710022624/http://www.cims.nyu.edu/~dhu/Pubweb/Bush_Hu_06.pdf |date=2007-07-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.cims.nyu.edu/~dhu/Pubweb/Bush_Hu_06.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-06-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070710022624/http://www.cims.nyu.edu/~dhu/Pubweb/Bush_Hu_06.pdf |arkivdato=2007-07-10 }}</ref> == Rilato kun homoj == === Kiel plago === [[Dosiero:Aedes aegypti biting human.jpg|eta|dekstra|''[[Aedes aegypti]]'', estas parazito kaj la transiga vektoro de [[dengo]] kaj de [[flava febro]].]] Multaj insektoj estas konsiderata [[plago]]j fare de homoj. Insektoj ofte konsiderataj kiel plagoj estas tiuj kiuj estas parazitaj (ekz. [[laŭso]]j, [[cimo]]j), transmisias malsanojn ([[moskito]]j, [[muŝo]]j), damaĝas strukturojn ([[termito]]j), aŭ detruas agrikulturajn havaĵojn ([[saltulo]]j, [[Kurkuliedoj|kurkulioj]]). Multaj [[entomologo]]j estas engaĝiĝintaj en variaj formoj de luktado kontraŭ la plagoj, kiel en esplorado por kompanioj kiuj produktas [[insekticido]]j, sed pliiĝante fidante en metodoj de [[biologia lukto kontraŭ plagoj]], aŭ biokontrolo. Biokontrolo uzas unu organismon por redukti la populacidensecon de alia organismo — la plago — kaj estas konsiderata ŝlosila elemento de [[integrita lukto kontraŭ plagoj]].<ref>{{cite journal | title=Biological control and sustainable food production | last1=Bale | first1=JS | last2=van Lenteren | first2=JC | last3=Bigler | journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences | date=[[27-a de februaro]] [[2008]]| volume=363 | issue=1492 | pages=761–776 | doi=10.1098/rstb.2007.2182 | pmid=17827110 | pmc=2610108 | first3=F.}}</ref><ref>{{Cite book|author=Davidson, E. | year=2006 | title=Big Fleas Have Little Fleas: How Discoveries of Invertebrate Diseases Are Advancing Modern Science|url=https://archive.org/details/bigfleashavelitt0000davi |url-access=registration | isbn= 978-0-8165-2544-7|publisher=University of Arizona Press|location=Tucson, Ariz.}}</ref> Spite la grandan kvanton de klopodoj direktita al la luktado kontraŭ insektoj, homaj klopodoj por mortigi la plagojn per insekticidoj povas retroe malsukcesi. Se uzita senzorge, la veneno povasn mortigi ĉiajn tipojn de organismoj en la areo, kiel la naturajn predantojn fakte de la celitaj insektoj, kiel birdoj, musoj kaj aliaj insektovoruloj. La efikoj de la uzado de [[DDT]] estis ekzemplo kiel kelkaj insekticidoj povas fakte minaci la tutan naturon krom la celitajn populaciojn de plaginsektoj.<ref>{{cite journal | title=Developmental effects of endocrine-disrupting chemicals in wildlife and humans | last1=Colborn | first1=T | last2=vom Saal | first2=FS | last3=Soto | first3=AM | journal=Environmental Health Perspectives |date=Oktobro 1993 | volume=101 | issue=5 | pages=378–384 | pmc=1519860 | pmid=8080506 | doi=10.2307/3431890 | jstor=3431890}}</ref><ref>{{cite journal | title=Extinction risk to bird populations caused by DDT exposure | last1=Nakamaru | first1=M | last2=Iwasab | first2=Y | last3=Nakanishic | first3=J | journal=Chemosphere |date=October 2003 | volume=53 | issue=4 | pages=377–387 | doi=10.1016/S0045-6535(03)00010-9 | pmid=12946395| bibcode=2003Chmsp..53..377N }}</ref> === En bonfaraj roloj === [[Dosiero:European honey bee extracts nectar.jpg|eta|maldekstra|Ĉar ili helpas florplantojn [[Polenado|krucpolenadi]], kelkaj insektoj estas ŝlosilaj por agrikulturo. Tiu [[Apis mellifera|mielabelo]] estas kolektanta nektaron dum poleno kolektiĝas sur ĝia korpo.]] [[Dosiero:Common brown robberfly with prey.jpg|eta|maldekstra|Asilieda muŝo kun sia predo, nome [[Sirfedoj|sirfedo]]. Agado fare de insektaj [[insektovoruloj]] kiel tiuj helpas lukti kontraŭ insektaj populacioj.]] Kvankam plagaj insektoj altiras plej atenton, multaj insektoj estas bonfaraj kaj al [[medio]] kaj al [[homo]]j. Kelkaj insektoj, kiel [[vespo]]j, [[abelo]]j, [[papilio]]j kaj [[formiko]]j, [[polenado|polenigas]] [[florplanto]]jn. Polenado estas [[Mutualismo|mutualisma]] rilato inter plantoj kaj insektoj. Ĉar insektoj kolektas [[nektaro]]n el diversaj plantoj de la sama specio, ili ankaŭ disvastigas [[poleno]]n el plantoj en kiuj ili estis antaŭe manĝantaj. Tio ege pliigas la kapablon de plantoj por [[Polenado|krucpolenado]], kio eltenas kaj eble eĉ plibonigas sian evoluan bonfarton kaj taŭgecon. Tio finfine grave tuŝas homojn ĉar sekurigi sanajn rikoltojn ludas gravan rolon por [[agrikulturo]]. Same kiel per polenado, formikoj helpas per semodistribuado de plantoj. Tio helpas disvastigi plantojn, kio pliigas plantodiversecon. Tio kondukas al ĝenerala pli bona medio.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/journeytoantss00holl/page/196|titolo=Journey to the ants: a story of scientific exploration|familia nomo=Holldobler|persona nomo=Wilson|jaro=1994|loko=Westminster college McGill Library|eldoninto=Cambridge, Mass.:Belknap Press of Haravard University Press, 1994|ISBN=978-0-674-48525-9|paĝoj=[https://archive.org/details/journeytoantss00holl/page/196 196–199]}}</ref> ordoza media problemo estas la malpliigo de populacioj de [[polenigisto|polenigistaj]] insektoj, kaj nombraj specioj de insektoj estas nune bredataj ĉefe por polenadministrado por havi sufiĉajn polenigistojn en la kampoj, [[fruktoĝardeno]]j kaj [[forcejo]]j en la epoko de [[floro|burĝonado]].<ref name="The 1991 Yearbook of Agriculture">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=fDTbAAAAMAAJ|titolo=Agriculture and the Environment: The 1991 Yearbook of Agriculture|familia nomo=Smith|persona nomo=Deborah T|dato=1991|eldono=1991|eldoninto=United States Government Printing|ISBN=978-0-16-034144-1}}</ref>{{Rp|240–243}} Alia solvo, kiel montrita en Delavaro, konsistis en kultivado de indiĝenaj plantoj por helpi eltenadon de indiĝenaj polenigistoj kiel ''Lasioglossum vierecki''.<ref name="Farming for native bees">{{Cite web|title=Farming for native bees - SARE Grant Management System|url=https://projects.sare.org/sare_project/lne07-261/|access-date=2022-01-13|website=projects.sare.org}}</ref> La ekonomia valoro de polenado fare de insektoj estis ĉirkaŭkalkulita je ĉirkaŭ 34 mil milionoj da usonaj dolaroj nur en Usono mem.<ref>{{Cite journal|last1=Jordan|first1=Alex|last2=Patch|first2=Harland M.|last3=Grozinger|first3=Christina M.|last4=Khanna|first4=Vikas|date=2021-01-26|title=Economic Dependence and Vulnerability of United States Agricultural Sector on Insect-Mediated Pollination Service|url=https://pubs.acs.org/doi/pdf/10.1021/acs.est.0c04786|journal=Environmental Science & Technology|volume=55|issue=4|pages=2243–2253|doi=10.1021/acs.est.0c04786|pmid=33496588|bibcode=2021EnST...55.2243J|s2cid=231710967|issn=0013-936X}}</ref> '''Produktoj faritaj de insektoj'''. Insektoj produktas ankaŭ utilajn substancojn kiel [[mielo]], [[vakso]], [[lako]] kaj [[silko]]. [[Mielabelo]]j estis bredataj kaj celitaj de homoj dum miloj da jaroj pora kiri mielon, kvankam lastatempe kontraktado por polenado de kultivoj estas iĝanta same grava por [[abelisto]]j. La [[silkraŭpo]] ludis gravan rolon en la tuta homa historio, ĉar la [[Silka Vojo|silkokomerco]] establis rilatojn inter Ĉinio kaj la cetero de la mondo. '''Plagokontrolo'''. [[Insektovoruloj|Insektovoraj]] insektoj, tio estas insektoj kiuj manĝas aliajn insektojn, estas profitigaj por homoj se ili manĝas insektojn kiuj povus okazigi damaĝon al agrikulturo kaj al homaj strukturoj. Por ekzemplo, [[afido]]j manĝas rikoltojn kaj okazigas problemojn al farmistoj, sed [[kokcinelo]]j manĝas afidojn, kaj povas esti uzataj kiel rimedo por grava malpliigo de plagafidaj populacioj. Kvankam [[birdoj]] estas eble plej videblaj insektopredantoj, insektoj mem estas fakte la plej vasta majoritato de insektokonsumantoj. Ankaŭ formikoj helpas lukti kontraŭ animalaj populacioj konsumante malgrandajn vertebrulojn.<ref>{{Cite journal|last=Camargo|first=Rafael|author2=Paulo Oliveira|title=Natural history of the Neotrobical arboreal ant, ''Odontomachus hastatus'': Nest sites, foraging schedule, and diet|journal=Journal of Insect Science|date=2011|volume=12|issue=18|pages=48|pmid=22957686|pmc=3476954|doi=10.1673/031.012.4801}}</ref> Sen predantoj kiuj kontrolu ilin, insektoj povus ĝui preskaŭ nehaltigeblan [[troloĝado|populacieksplodon]].<ref name="Gullan and Cranston" />{{Rp|328–348}}<ref name="Gullan and Cranston" />{{Rp|400}}<ref>{{cite web | title=Biocontrol Network – Beneficial Insects | url=http://www.biconet.com/biocontrol.html | publisher=Biocontrol Network | access-date=9a de Majo 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090228043847/http://www.biconet.com/biocontrol.html | archive-date=28a de Februaro 2009 | url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090228043847/http://www.biconet.com/biocontrol.html |date=2009-02-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.biconet.com/biocontrol.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-06-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090228043847/http://www.biconet.com/biocontrol.html |arkivdato=2009-02-28 }}</ref><ref>{{cite book |author1=Davidson, RH |author2=William F. Lyon | year=1979 | title=Insect Pests of Farm, Garden, and Orchard |publisher=Wiley, John & Sons |page= 38| isbn=978-0-471-86314-4}}</ref> == Lamarko == [[Jean-Baptiste Lamarck|Lamarko]] konsideris la insektojn kiel '''kvinan klason''' de organiziteco de animaloj el la plej simplaj ([[infuzorio]]j, [[polipo]]j, [[radiulo]]j kaj [[vermo]]j) al la plej perfekta (la [[homo]]). Li difinis la insektojn kiel jam ovonaskajn kaj metamorfozajn, kun diferencaj seksoj, trakeo kaj kompleta [[nerva sistemo]], sed ankoraŭ sen cerbo nek [[sangocirkulado]]<ref>{{Citaĵo de libro|aŭtoro=Jean-Baptiste Lamarck | titolo=Filozofio zoologia | lingvo={{fr}}, al Esperanto tradukis Valo | jaro=1987 | originjaro=1809 | eldoninto=SAT-Broŝurservo | paĝoj=p. 122}}</ref>. == En Esperanto == En Esperanto ekzistas Provizora Listo de Esperanto-nomoj por ĉirkaŭ 1000 (grupoj de) insektoj, fare de aŭtoro Wouter F. Pilger. Inter ili oni listigas la Esperanto-nomojn apud la latinlingva [[scienca nomo]] de pra-insektoj - [[libelo]]j - [[forfikulo]]j - [[termito]]j - [[blato]]j - [[akrido]]j/[[lokusto]]j - ŝtonmuŝoj - besto-[[laŭso]]j - [[cimo]]j - [[cikado]]j - planto-laŭsoj - retflugiluloj - [[skarabo]]j - [[pulo]]j - [[kulo]]j - [[muŝo]]j - [[papilio]]j - folio-[[vespo]]j - [[formiko]]j - vespoj/[[abelo]]j - cent-, mil-pieduloj ktp.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/insektu8.htm Insektoj - provizora listo pri nomoj de insektoj.] - Wouter F. Pilger, 1996, alirita la 14an de novembro 2020.</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Chinery, Michael (1993), Insects of Britain & Northern Europe (3a eld.), London, ktp.: HarperCollins, ISBN 978-0-00-219918-6 * Hird, Vicki (2021). "Rebugging the Planet: The Remarkable Things that Insects (and Other Invertebrates) Do – And Why We Need to Love Them More". Chelsea Green Publishing. ISBN 978-1645020189 * Milman, Oliver (2022). "The Insect Crisis: The Fall of the Tiny Empires That Run the World". Norton & Company. ISBN 978-1324006596 * Vogel, Gretchen (2017). [https://www.sciencemag.org/news/2017/05/where-have-all-insects-gone "Where have all the insects gone?".] Science. doi:10.1126/science.aal1160. == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Zoologio}}{{Projektoj|n=Kategorio:Insektoj|ReVo=insekt}} * [[Entomologio]] * [[Polenado]] * [[vostsaltuloj]] * [[samflugilaj|homopteroj]] {{Havenda artikolo|Insekto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Insektoj| ]] [[Kategorio:Artropodoj]] 2wf5wcl4u1n7uhu5g1nd3k8xfgpcot5 0 3566 9471983 9438856 2026-09-09T12:44:54Z Sj1mor 12103 9471983 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=stato de foresto de milito aŭ maltrankvilo|revuo|PACO (revuo)|apa=Paco (apartigilo)}} [[Dosiero:Gari-Melchers-Peace-Highsmith.jpeg|eta|755px|[[Gari Melchers]], Murpentraĵo pri Paco, 1896.]] {{citaĵo|''Kiom da viktimoj, kiom da sango kaj sufero'' ''ne gluas al konfliktoj pri landlimoj?'' ''Senlimaj estas la tombejoj por ĉiuj, kiuj donis sian vivon'' ''ie ajn en la mondo por defendi landlimojn''|[[Ryszard Kapuściński]]}} [[Dosiero:Peace button large.png|eta|La plej konata moderna [[pacsimbolo]], kiu estas nur unu el kelkaj pac-[[simbolo]]j. Origine ĝi signifis lukton kontraŭ nukleaj armiloj.]] [[Dosiero:Peace dove.svg|eta|La [[kolombo]] kun olivarbbranĉo enbeke estas [[simbolo]] de paco, devena el la biblia rakonto, kie la birdo tiele anoncis al [[Noa]] la finon de la diluvo. Ĝi validas por judoj, islamanoj kaj kristanoj]] [[Dosiero:Friede.jpg|Paco en la Tero|eta|''Paco sur la Tero'', litografio de [[Franz Hanfstaengl]].]] [[Dosiero:Jan Brueghel de Oude en Peter Paul Rubens - Het aards paradijs met de zondeval van Adam en Eva.jpg|eta|Laŭ la abrahamaj religioj, [[Adamo kaj Evo]] (la plej unuaj homoj kiuj iam vivis sur la Tero) vivis en paco kaj harmonio kun ĉiuj [[bestoj]] en la [[Edena ĝardeno|Edena Ĝardeno]].]] '''Paco''' kutime difiniĝas kiel stato de kvieto aŭ trankvilo, kiel manko je perturbo aŭ agito, stato, kie ne okazas [[milito]]. La vorto "paco" devenas el la [[latina]] samsignifa "pax". Paco estas okazo de harmonio karakterizita per manko je perforto, konfliktokondutoj kaj ĝi signifas ankaŭ la liberigon de timo pri perforto. Ofte komprenite kiel la foresto de malamikeco kaj venĝo, paco ankaŭ indikas sincerajn provojn ĉe repaciĝo, la ekziston de sanaj aŭ lastatempe resanigitaj interhomaj aŭ internaciaj rilatoj, prosperon en aferoj de socia aŭ ekonomia bonfartoj, la establadon de egaleco, kaj de funkciada politika ordo, kiu servas la verajn interesojn de ĉiuj. == Konceptoj == Pli specife paco estas manko je [[perforto]], aŭ [[milito]]. Laŭ tiu senco paco inter nacioj estas celo de multaj homoj kaj organizoj, ekz. [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Paco povas esti libervola, kie eblaj agitantoj decidas deteni sin je perturbo, aŭ paco povas esti trudata, se tiuj, kiuj povus komenci militon estas malhelpataj. Ĝi devas esti sen akuzantoj; tio estas forte komprenata kiel baza regulo, ĉar akuzoj estas grava minaco kontraŭ la paco kaj instigas perforton en ĉiu sfero; la finfina konsekvenco de tia afero estas klara pro la fakto, ke la nazioj murdis la gefilojn de Zamenhof dum aliaj nacioj pretendis klopodi por paco, sed faris nenion por helpi ilin. [[Dosiero:2013-03-30 Ostermarsch Hannover vom Kröpcke aus, Regenbogenfahne Frieden Peace hebräisch Schalom arabisch Salam.jpg|eta|[[Ĉielarka flago]] el surstrata [[manifestacio]] por ''Paco'' kun [[hebrea]] vorto ''ŝalom'' kaj [[araba]] vorto ''salām'', fakte kun sama radikdeveno]] Laŭ [[PIV]] estas: * stato de regno, nacio aŭ alia homgrupo, kiu ne estas militanta kontraŭ alia, * stato de anaro (nacio, gento, familio, societo ks), inter kies anoj ekzistas nenia malakordo aŭ malkonsento, * stato de psiko, kiu ne estas maltrankviligata de zorgoj, timoj ks. Oni povas paroli pri socia paco kiel interkonsento kaj bona rilataro inter grupoj, klasoj aŭ sociaj tavoloj ene de lando. Tio malofte okazas, kvankam estas nemilita epoko. [[File:Friedensdenkmal Apolda.jpg|thumb|Pacmonumento en [[Apolda]]]] Se ni konsideras la individuan vidpunkton, paco rilatas al interna stato, senkolera, senmalama kaj pli ĝenerale sen negativaj sentoj. Pro tio homoj deziras ĝin por si mem kaj same por la aliuloj, ĝis tiu vorto iĝas saluto en multaj lingvoj, kiel ĉe la [[araba]] (''salam alejkum''), [[hebrea]] (''ŝalom'') ktp., dum en aliaj lingvoj estas apartaj esprimoj samsignifaj, kvankam ne temas pri la ĉefa salutvorto, kiel en la [[hispana]] arkaika "A la paz de Dios" (iru en dia paco). == Religiaj kredoj kaj paco == Religiaj kredoj ofte serĉas identigi kaj trakti la bazajn problemojn de homa vivo, inkluzive de la konfliktoj inter kaj ene de personoj kaj socioj. Multaj kristanoj nomas [[Jesuo]]n de [[Nazareto]] la "Princo de Paco", kaj vidas lin 'Mesio,' (kiu, transliterumita, signifas 'Sakrigitulo'),<ref>Benner, Jeff: Ancient Hebrew Research Center:http://www.ancient-hebrew.org/27_messiah.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141020212307/http://www.ancient-hebrew.org/27_messiah.html |date=2014-10-20 }}></ref> la "Kristo", kiu por la kristanoj manifestiĝis kiel la Filo de Dio sur la Tero por establi la Dian Regnon de Paco, en kio personoj, socioj, kaj ĉio el la mondo estas kuracotaj de malico. La [[Paco de Dio]] estis spirita movado de la 10-a kaj 11-a jarcentoj, organizita de la [[Katolika Eklezio]] kaj subtenata de civila aŭtoritato. Ĝia celo estis atingi pacigon de la okcidenta kristana mondo kaj kontroli la uzon de perforto en la socio. [[Budhismo|Budhanoj]] kredas, ke paco povas esti ekhavita, post kiam ĉia suferado finiĝas. Ili rigardas ĉian suferon kiel devenadon de avidoj (en la ekstremaĵo, avideco), malemoj (timoj), aŭ iluzioj. Elimini tian suferon kaj atingi personan pacon, anoj en la pado de la [[Budho]] adheras al aro de instruoj nomitaj la Kvar noblaj veroj - centra dogmo en budhana [[filozofio]]. [[Islamo]] volas diri submetadon al [[Alaho]]. La nomo "islamano" - etimologie rekte ligita al ''salam'' (paco) kaj la nomo Islamo - volas diri personon, kiu submetiĝas al [[Alaho]] en ''salam''.<ref>En [[araba lingvo]] rilataj vortoj kunhavas samajn tri konsonantojn, kaj kaze de [[Islamo]] kaj ''salam'' (paco) kunhvas la literojn [[so]], [[lo]], kaj [[mo]], en tiu ordo.</ref> La submetado al [[Alaho]] (la araba nomvorto por "La dio", unu kaj unika) estas bazita sur humileco. Sinteno de humileco ene de onia propra memo ne povas esti plenumita sen totala malakcepto de perforto, kaj persona sinteno kaj paraleligo direkte al paco. == Politika paco == [[Dosiero:Peace pipe.jpg|eta|[[Lakota]] "[[pacopipo]]", sen la [[pipo]] mem, [[Library of Congress]], [[Usono]]]] Ne en ĉiuj kulturoj kaj epokoj oni konsideris pacon pozitive. En popoloj kiel [[Vikingoj]] aŭ [[Hunoj]], kies ĉefa agado estis [[Rabo|rabado]] kaj [[marodado]] de komunumoj ĉu proksimaj ĉu malproksimaj, oni laŭdis male la militistojn kaj la proprajn virtojn de tiuj. Por modernaj [[imperio]]j, kiel la [[Hispana Imperio|hispana]], [[Franca Imperio|franca]], [[Brita Imperio|brita]] ktp, milito estis [[sinonimo]] de [[konkero]] kaj pligrandigo de la propra gloro, do paco ne estis interese konsiderata. Eĉ aktuale militon oni konsideras foje ne kiel la lastan rimedon de la [[politiko]] kaj [[diplomatio]], sed foje kiel la ĉefa agado por plifortigi la propran povon, kiel [[Usono]] dum la invado al [[Irako]], kiam paco estis tute nekonsiderinda valoro. Krome paco malebligas disvolvigon de povega [[industrio]] de [[armilo]]j. Male milito estas la konstanta stato en la [[Sciencfikcio|scienc-fikcia]] mondo de ''[[1984 (romano)|1984]]'' nome la fama romano de [[George Orwell]]. En [[I Ĉing]] malo de paco estas stagnado. Simbole tio indikas, ke paco ne estas absoluta valoro, sed serĉo konstanta. Krome ĝi indikas, ke konflikto ne estas malo de paco. Konvenas en trapaso al paco, transformi la konflikton kaj ne forigi ĝin. La paca administro plenumas tiun trapason de paca transformado de la konflikto. ''[[Pax Romana]]'' (latinaĵo por "Romia paco") estis la longa periodo de relativa paco kaj minimuma vastiĝo de [[Militfortoj|militforto]] travivita de la [[Romia Imperio]] en la unua kaj duaj jarcentoj a.K. Poste oni uzis similajn esprimojn por similaj historiaj situacioj en kiuj ne estis milito, sed ankaŭ ne justa egaleco inter popoloj, kiel ĉe la ''[[Pax Europaea]]'', la ''[[Pax Americana]]'', la ''[[Pax Britannica]]'', la [[Mongola Paco]] kaj la ''[[Pax Ottomana]]''. La fama nederlanda filozofo [[Erasmo de Roterdamo]] asertis: "La plej malavantaĝa paco estas pli bona ol la plej justa milito." [[Martin Luther King]] diris en sia [[Letero el la Birmingama prizono|''Letero de Birmingham'']] verkita en prizono<ref>[http://www.sas.upenn.edu/African_Studies/Articles_Gen/Letter_Birmingham.html Letero de Birmingham verkita en prizono]</ref> ke ''la vera paco ne estas simple neesto de streĉiteco: estas stato de [[justeco]].'' === Ecoj === Politika paco ne nur entenas en foresto de milito. Unu el la multaj aspektoj de paco estas ankaŭ kunlaboro inter la landoj en diversaj kampoj, kiel [[internacia komerco]], komunaj [[Turismo|turismaj]] kaj [[Infrastrukturo|infrastrukturaj]] entreprenoj kaj [[kulturaj kaj sportaj interŝanĝoj]]. Pacrilatoj kiuj ne inkluzivas tiujn kromajn aspektojn estas foje referitaj kiel "[[malvarma paco]]". La atingo kaj mastrumado de paco inter landoj, ĉefe najbaraj kiuj kundividas komunan [[landlimo]]n, estas la celo de multaj individuoj kaj organizoj, inkluzive de Unuiĝintaj Nacioj. Paco povas esti atingita per memvola elekto, kiam la partioj konsentas sindeteni de perforto, aŭ per devigo - subpremante tiujn faktorojn kiuj povas malobservi la pacon, eĉ per tiel nomata [[preventa milito]]. Kvankam la pinto de porpacaj politikaj klopodoj estas la ambaŭflanka signado de [[packontrakto]], kutime en publika ceremonio per la [[ŝtatestro]]j, tamen la klopodoj al paco ofte komencas per la muljaraj agadoj de [[Eksterparlamenta opozicio (APO)|eksterparlamentaj]] politikaj kaj sociaj movadoj, kiuj celas prepari la publikan opinion kaj faciligi la ŝtatan politikon al la deziro atingi pacon. Multaj pensuloj konsideris pacon kiel la preferatan staton de aferoj, ĉar ĝi reprezentas staton de sekureco sendependa de militforto. Ekzemple, [[Spinoza]] en sia ''[[Tractatus Politicus]]'', ĉapitro 5, sekcio 4, asertis ke "Paco ne estas nura foresto de milito, sed estas virto kiu fontas de forto de karaktero.", tiel argumentante ke paco estas la "celo de la politika situacio", tio estas, la kialo de la ekzisto de la ŝtato (male al la vidpunkto de [[faŝismo]], kiu kultadis la militon kaj malhonoris la pacon kiel deĝeneriga stato). Iuj landoj en la mondo ĝuas precipe longajn periodojn de pacaj rilatoj, ĉefe [[Svislando]], kiu ne estis implikita en neniu milito ekde 1814 kaj prenas [[Neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtralan pozicion]] en siaj [[eksteraj rilatoj]], kaj [[Svedio]], kiu ankaŭ ĝuadas similan longan pacan periodon. === Batalhalto kaj armistico === [[Batalhalto]] estas la fino de milito aŭ alia perforta konfrontiĝo (kverelo) post la interkonsento de la militantaj partioj pri ĉi tiu paŝo. Tio estas stato de [[modus vivendi]], en kiu la du flankoj de aparta konflikto kunhavas provizoran kaj neoficialan interkonsenton pri ĉesigo de tiu konflikto, pro volo atingi aŭ obei certajn aranĝojn kiuj certigos la ĝustan kurson de siaj vivoj. ==Pacismo kaj senperforto== {{Ĉefartikolo|Pacismo|Senperforto}} [[Dosiero:Gandhi 1944.jpg|eta|maldekstre|'''''La''''' aktivulo de senperforto: [[Mohandas Karamchand Gandhi]], 1944|alternative=|209x209ra]] '''Pacismo''' estas persona [[filozofio]], socia movado kaj politika doktrino celantaj forigi ĉiajn militojn kaj konstanta ĝuo de paco. La vorto "'''pacisto'''" estas uzata kiel traduko de la angla "''[[:en:Peacekeeping|peacekeeper]]''" [en]. Ne eblas atingi tiun rangon sen rekta partopreno en iu projekto, aŭ sen konstanta engaĝiĝo en komplementa aktiveco (ekzemple administrado)<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3509 Kreskas la stabo de Civila Esperanta Servo], HeKo 678 3-C, la 27-an de aprilo 2018.</ref>. '''Senperforto''' estas koncepto forĝita de [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]] el la sanskrita vorto ''ahimsa'' (''a'': sen kaj ''himsa'': perforto), estas metodo de [[politiko|politika]] batalado kontraŭ [[violento]] teoriita de [[Mohandas Karamchand Gandhi]] dum lukto por sendependigo de [[Hindio]] el [[Brita imperio|Britia]] [[kolonio]]rego. Hindia proverbo, kiu klarigas la filozofion de senperforto, asertas jenon: "La justulo devas simili je l'santal-ligno, kiu bonodorigas la hakilon per kiu ĝi estas batita." La 2-a de oktobro, la naskiĝdatreveno de Gandhi, estas observata kiel [[Internacia tago de senperforto]]. La [[pacismo]] estas la aktiva opozicio al [[milito]]j, al la [[militarismo]] (inklude kontraŭ la [[deviga militservo]]) kaj al la [[violento]]. La vorto "pacismo" estis stampita de la franca pac-aktivulo [[Émile Arnaud]] kaj adoptita de aliaj pac-aktivuloj en la Deka Kongreso de Universala Paco en Glasgovo en 1901.<ref>''The Abolition of War: the Peace Movement in Britain, 1914–2029'' de Keith Robbins. University of Wales Press, 1976. {{ISBN|978-0-7083-0622-2}} (p.10).</ref> Rilata termino estas ''[[ahimsa]]'' (ne damaĝi), kiu estas kerna filozofia koncepto en hindiaj religioj kiel [[hinduismo]], [[budhismo]] kaj [[ĝajnismo]]. Kvankam la moderna uzado de la koncepto estas relative ĵusaj, ĉar ili estis esprimitaj en Okcidento nur ekde la 19-a jarcento, abundas la historiaj antikvaj referencoj. [[Dosiero:Lev tolstoi carstvo bozhie vnutri vas.jpg|eta|La 1a eldono de ''La Regno de Dio estas ene de vi'', 1894.]] En modernaj tempoj, [[Lev Tolstoj]] revivigis la intereson al pacismo en siaj lastaj verkoj, kaj partikulare en [[La Regno de Dio estas ene de vi]]. [[Mahatma Gandhi]] proponis la praktikon de firma opozicio neviolenta kiun li nomis "satjagraha", fundamenta en sia rolo en la [[Movado por Sendependigo de Hindio]]. Ties efektiveco utilis kiel inspiro por [[Martin Luther King]] Jr., [[James Lawson]], [[Mary Ritter Beard]] kaj [[Charles A. Beard]], James Bevel,<ref>James L. Bevel, The Strategist of the 1960s Civil Rights Movement" de Randy Kryn, artikolo en la libro de David Garrow de 1989 nome ''We Shall Overcome, Volume II'', Carlson Publishing Company</ref> [[Thich Nhat Hanh]] <ref name="aavw.org">"Searching for the Enemy of Man", en Nhat Nanh, Ho Huu Tuong, Tam Ich, Bui Giang, Pham Cong Thien. ''Dialogue''. Saigon: La Boi, 1965. P.&nbsp;11–20., arkivita en la retejo de African-American Involvement in the Vietnam War, [http://www.aavw.org/protest/king_journey_abstract09.html King's Journey: 1964 – April 4, 1967] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061027000000/https://web.archive.org/web/20061027112237/http://www.aavw.org/protest/king_journey_abstract09.html |date=2006-10-27 }}</ref> kaj multaj aliaj en la [[Movado por civitanaj rajtoj]]. La [[senperforto]] estas la persona praktiko fari damaĝon nek al si mem nek al aliulo en ajna situacio. Ĝi povas deveni el la kredo, ke damaĝi personon, animalon aŭ la [[medio]]n ĝenerale estas nenecesa kaj neutila por atingi rezulton kaj povas referenci al ĝenerala filozofio sindeteni el violento. Ĝi povas ankaŭ esti bazita sur moralaj, religiaj aŭ spiritaj principoj, sed ties tialoj povas esti ankaŭ pure strategiaj aŭ pragmataj.<ref>Klarigo pri tiu kaj aliaj rilataj terminoj videblas ĉe Gene Sharp, ''Diccionario de poder y lucha de Sharp: Lenguaje de resistencia civil en conflictos'', Oxford University Press, Novjorko, 2012.</ref> La senperforto havas elementojn "aktivajn" aŭ "aktivulojn", en la senco ke la sekvantoj ĝenerale akceptas la neceson de la senperforto kiel rimedo por akiri la politikajn kaj sociajn ŝanĝojn celitajn. Tiel, por ekzemplo, la senperforto de Tolstoj kaj de Gandhi estas kaj filozofio kaj [[strategio]] de socia ŝanĝo kiu malakceptas la uzadon de la senperforto, sed samtempe rigardas la senperfortan agadon (nomita ankaŭ civitana rezistado) kiel alternativo al la pasiva akceptado de la subpremado aŭ al la armita lukto kontraŭ tiu. Ĝenerale, la defendantoj de aktivema filozofio de la senperforto uzas diversajn metodojn en siaj kampanjoj por la socia ŝanĝo, inklude kritikajn formojn de edukado kaj konvinkado, amasa malkunlaborado, [[civila malobeo]], senperforta [[rekta agado]] kaj formojn de sociaj, politikaj, kulturaj kaj ekonomiaj intervenoj. Dum la [[1960-aj jaroj]] la [[Hipio|hipia subkulturo]] estis tre forta socia movado kies ĉeftemoj de propagando kaj vivpraktiko estis la [[amo]] kaj paco. La t.n. [[flor-infanoj]] de la [[flowerpower]] estas tre konataj per ties tipaj desegnoj kaj sloganoj pri ambaŭ amo kaj paco. === Konstitucio de Japanio === La [[Konstitucio de Japanio|Konstitutcio de Japanio]] (la dua klaŭzo de artikolo 9) stipulas ke la japana popolo "ne tenas landan, maran kaj aliajn militfortojn. Ĝi ne agnoskas la rajton de la ŝtato al milito". Tio jam havis la efikon ke Japanio ne aktive aliĝis al militoj post la Dua Mondmilito, nek mortigis alilandanojn en batalkampoj, kvankam la registaro subtenis la usonajn militojn en Azio kaj finance kontribuis al la [[Golfa Milito]]. La artikolo 9 entenas implicitan intencon liberigi la homaron disde la milita sistemo (la nuna internacia sistemo de suverenaj ŝtatoj) kiu faras militon laŭleĝa<ref>(eo) Teraĵima Toŝio, Eseoj pri Paco kaj Esperanto - Interkompreniĝo kaj lingva demokratio, paĝoj 136-137, Eld. Japana Esperanta Librokooperativo, [[Osako|Osaka]], 2011, ISBN 978-4-88887-068-9</ref>. por realigi senmilitan mondon, ĉiuj ŝtatoj devas eksterleĝigi militon kaj tiubaze konstrui mondskalan sekurecan sistemon. Japanio per sia Konstitucio deklar!s "''rezigni'' militon kiel rimedon por solvi internacian konflikton" (inkluzive memdefendan militon) antaŭ ol aliaj ŝtatoj, tiurilate pioniris en la movado survoje al la ''abolo'' de militado en la tuta mondo<ref>(eo) [[Teraĵima Toŝio]], Eseoj pri Paco kaj Esperanto - Interkompreniĝo kaj lingva demokratio, Artikolo 9 de la japana konstitucio kaj la vojo al la mondo sen militoj, paĝoj 138-140, Eld. Japana Esperanta Librokooperativo, [[Osako|Osaka]], 2011, ISBN 978-4-88887-068-9</ref>. == Teorioj == {{Ĉefartikolo|Teorio de demokratia paco}} Estas multaj diversaj teorioj pri "paco" en la mondo fare de la fakuloj pri paco, kiuj enhavas studojn pri malkonfliktigo, transformado de konfliktoj, [[malarmado]] kaj ĉeso de perforto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.einaudi.cornell.edu/peaceprogram/ |titolo=einaudi.cornell.edu |alirdato=2022-01-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110820051826/http://www.einaudi.cornell.edu/PeaceProgram/ |arkivdato=2011-08-20 }}</ref> La difino de "paco" povas varii laŭ la religio, la kulturo aŭ la studfako. === Ekvilibro de povo === [[Dosiero:Otto+von+bismarck.jpg|eta|200px|maldekstre|Otto von Bismarck kiel Ministro-Prezidento de Prusio, montranta emblemon de kavaliro de la ''[[Brandenburga Johanitordeno|Johanniterorden]]''. Li estis unu el teoriuloj pri la povekvilibro kiel teoria rimedo kontraŭ militoj.]] {{Ĉefartikolo|Povekvilibro}} La klasika "realisma" sinteno asertas, ke la ŝlosilo por promocii la ordon inter la ŝtatoj kaj tiel por pliampleksigi la oportunojn por pluteni pacon, estas la elteno de povekvilibro inter la ŝtatoj, nome situacio en kiu neniu ŝtato estu tiom dominanta ke tiu povas "trudi la leĝon al la cetero". La eksponantoj de tiu vidpunkto inkludis [[Metternich]], [[Otto von Bismarck|Bismarck]], [[Hans Morgenthau]] kaj [[Henry Kissinger]]. Rilata kompreno, pli en la tradicio de [[Hugo Grotius]] ol de [[Thomas Hobbes]], estis esprimita de la nomata "angla skolo de teorio de la internaciaj rilatoj", kiel ekzemple fare de [[Martin Wight]] en sia libro ''Power Politics'' (1946, 1978) kaj [[Hedley Bull]] en ''The Anarchical Society'' (1977). Ĉar la plutenado de povekvilibro en kelkaj cirkonstancoj povus necesigi la volon iri al milito, kelkaj kritikistoj rigardis la ideon de povekvilibro kiel fakta promocio de milito anstataŭ de paco. Tiu estis radikala kritiko fare de tiuj partianoj de la Aliancaj kaj Asociaj Potencoj kiuj justigis la eniron en la [[Unua Mondmilito]] sur la bazo ke necesas konservi la povekvilibron en Eŭropo kontraŭ la germanaj klopodoj por akiri la totalan hegemonion. En la dua duono de la 20-a jarcento, kaj speciale dum la [[Malvarma Milito]], aperis partikulara formo de povekvilibro, nome la reciproka [[atomarmilo|atomarmila konvinko]], kiel doktrino amplekse akceptita kiel ŝlosilo por paco inter la grandaj potencoj. La kritikistoj argumentis, ke la disvolvigo de atomaj arsenaloj pliigis la eblojn de milito anstataŭ de paco, kaj ke la "atoma pluvombrelo" faris "sekurecon" ĉe malgrandaj militoj (por ekzemplo, ĉe la [[milito de Vjetnamio]] kaj la soveta invado de [[Ĉeĥoslovakio]] por finigi la ribelon de la [[Praga Printempo]]), kio faras, ke tiaj militoj kaj konfliktoj estas pli probablaj. === Libera komerco, interdependeco kaj tutmondiĝo === [[Dosiero:Lopokova and Keynes 1920s cropped.jpg|eta|dekstre|200px|[[John Maynard Keynes]], defendanto de la libera komerco, jam en la 1920-aj jaroj, post la Unua Mondmilito.]] Estis kerna principo de la [[klasika liberalismo]], por ekzemplo inter la anglaj liberalaj pensuloj de fino de la 19-a jarcento kaj komenco de la 20-a, ke la [[libera komerco]] tendencas al la promocio de la paco. Por ekzemplo, la ekonomikisto de [[Kembriĝo]] nome [[John Maynard Keynes]] (1883-1946) diris, ke oni lin "edukis" en tiu ideo kaj li plutenis ĝin sendispute ĝis almenaŭ la 1920-aj jaroj.<ref>Citita el Donald Markwell, ''[[John Maynard Keynes]] and International Relations: Economic Paths to War and Peace''. Oxford: Oxford University Press, 2006, chapter 2.</ref> Dum la [[tutmondiĝo]] de la ekonomio en la jardekoj antaŭ la Unua Mondmilito, verkistoj kiel la poste Nobel-premiito [[Norman Angell]] argumentis, ke la pliigo de la ekonomia interdependeco inter la grandaj potencoj faris, ke la milito inter ili estas neutila kaj, tial, malprobabla. Li esprimis tiun argumenton en 1913. Unu jaron poste, la ŝtatoj ekonomie interkonektitaj de Eŭropo interplektiĝis en tio kio poste estos konata kiel la [[Unua Mondmilito]].<ref>[https://www.nato.int/docu/review/articles/2019/01/14/the-end-of-the-great-illusion-norman-angell-and-the-founding-of-nato/index.html]</ref> Tiuj ideoj regraviĝis inter la liberalaj internaciistoj dum la tutmondiĝo de fino de la 20-a jarcento kaj komenco de la 21-a.<ref>Por fontoj, vidu artikolojn pri [[liberalismo]] kaj [[klasika liberalismo]].</ref> Tiuj ideoj rigardis [[kapitalismo]]n kiel kohera kun la paco, kaj eĉ tendenca al tiu. Abstrakte, ili pravas, ĉar kapitalismo postulas ĝeneralan trankvilecon por la disvolvigo de libera komerco kaj la ekonomia fluado. Tamen, konkrete, la precizaj interesoj en militaj necesaĵoj (armiloj, municioj, liveraĵoj ktp.) kaj la konkurenco por alirado al [[krudmaterialo]]j kaj al mondoregionaj [[merkato]]j povas rezulti kaj fakte rezultas en militoj, kaj konfliktoj kontraŭ fakta paco. === Militludo === Militludo kaj pacludo estas fokuso de la [[teorio de ludoj]] por komprenigi la rilaton inter la paco kaj la konfliktoj. La hipotezoj de la ripetoludoj estis uzita origine fare de grupoj akademiaj kaj per [[Komputilsimulado|komputilaj ŝajnigoj]] por studi eblajn strategiojn de [[kunlaborado]] kaj [[Agreso|agresemo]].<ref>Shy, O., 1996, ''Industrial Organization: Theory and Applications'', Cambridge, Mass.: The [[MIT]] Press.</ref> Kiam la pacistoj pliriĉiĝis laŭlonge de la tempopaso, evidentiĝis, ke militagado estas pli kosta ol tio antaŭvidita dekomence. Unu de la strategioj bone studitaj por akiri riĉaĵojn plej rapide estis pruvita per la evoluo de [[Ĝingis-Ĥano]], tio estas, konstanta agresanto kiu militagadas kontinue por akiri resursoojn. Tio rezultis kontraste en la disvolvigo de tio kion oni konas kiel la "strategio de la agrabla provokulo", nome pacisto ĝis oni atakas lin, kio pliboniĝas simple por atingi porokazan pardonon eĉ se oni atakas lin. Kiel rezulto de la strategio, oni konstatas, ke oni akiras riĉon per kunlaborado dum oni venkas ludiston konstante agreseman.<ref name=Miller>N.R. Miller, [https://www.jstor.org/pss/4235437 "Nice Strategies Finish First: A Review of ''The Evolution of Cooperation''"], ''Politics and the Life Sciences'', Association for Politics and the Life Sciences, 1985.</ref> === Socialismo kaj administrita kapitalismo === La liberalaj, socialistaj, komunistaj kaj ĝenerale maldekstremaj verkistoj de la 19-a kaj 20-a jarcentoj (por ekzemplo, [[Lenin]], [[J.A. Hobson]], [[John Strachey]]) argumentis, ke estis la [[kapitalismo]] kio okazigis la militon (por ekzemplo, promociante imperiajn aŭ ekonomiajn rivalecojn kio kondukas al internaciaj konfliktoj). Pro tio multaj fakuloj argumentis, ke la internacia [[socialismo]] estos la ŝlosilo por atingi la pacon. [[Dosiero:World Bank building at Washington.jpg|eta|maldekstre|230px|Sidejo de la [[Monda Banko]] en [[Vaŝingtono]]. La internaciaj organizoj por kunordigi ekonomion aperis kiel alternativo al la socialismo, kiel kreanto de bonfarto kaj paco.]] Tamen, reage al tiaj teoriuloj de la 1930-aj jaroj kiuj subtenis, ke estis la kapitalisma sistemo kio okazigis la militon, la ekonomikisto [[John Maynard Keynes]] (1883-1946) argumentis, ke la kapitalismo ĝenerale, ĝuste kaj juste administrita povus promocii la pacon. Tio rezultis en la internacia kunordigo de la fiskaj kaj moneldonaj politikoj, en internacia monsistemo kiu ne kontraŭu la interesojn de la landoj inter si kaj en alta grado de [[libera komerco]]. Tiuj ideoj estas la bazo de la laboro de Keynes dum la [[Dua Mondmilito]] kiu kondukis al la kreado de la [[Internacia Monfonduso]] kaj de la [[Monda Banko]] en Bretton Woods en 1944, kaj poste de la Ĝenerala Interkonsento pri Doganoj kaj Komerco (poste [[Monda Organizo de Komerco]]).<ref>. Vidu Donald Markwell. ''[[John Maynard Keynes]] and International Relations: Economic Paths to War and Peace''. Oxford: Oxford University Press, 2006.</ref> === Justeco kaj integreco === Sekvante la instruojn de la norvega teoriulo [[Johan Galtung]], nome unu de la pioniroj de la fako de pacesploroj pri la 'pozitiva paco',<ref>Galtung, J: ''Peace by peaceful means: peace and conflict, development and civilization'', paĝo 32. Sage Publications, 1996.</ref> kaj la verkojn de la kvakero de [[Maine]] Gray Cox, konsorcio de teoriuloj, aktivuloj kaj profesiuloj en la eksperimentaj iniciatoj de la John Woolman College alvenis al teorio pri la "aktiva paco". Tiu teorio postulas parte, ke la paco estas parto de triopo, kiu inkludas ankaŭ justecon kaj integrecon (aŭ bonfarto), interpreto kongrua kun la bibliaj interpretoj fare de la fakuloj pri la signifo de la fruhebrea vorto "ŝalom". Krome, tiu konsorcio integris la instruon de Galtung pri la signifoj de la esprimoj "establado de paco", "plutenado de paco" kaj "plifirmigo de paco", por ke ankaŭ ili kongruu en triopa formulado aŭ strukturo interdependa. La kvakero de Vermont nome John V.Wilmerding postulas kvin kresketapojn aplikeblaj al individuoj, komunumoj kaj socioj, en kiuj oni transiras unue la 'supraĵan' konscion kiun plej parto de homoj havas pri tiu tipo de problemoj, kaj aperas sinsekve en la konsento, la pacismo, la pasiva rezistado, la plena rezistado, kaj fine la aktiva paxo, konduke al la stablado de paco, la plutenado de paco kaj la plifirmigo de paco.<ref>{{cite web | last = Wilmerding | first = John | title = The Theory of Active Peace | url = http://internationalpeaceandconflict.ning.com/forum/topics/the-theory-of-active-peace | access-date = 7a de Februaro 2010 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20090620023950/http://internationalpeaceandconflict.ning.com/forum/topics/the-theory-of-active-peace | archive-date = 20a de Junio 2009 | df = dmy-all | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2022-01-14 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20090620023950/http://internationalpeaceandconflict.ning.com/forum/topics/the-theory-of-active-peace | arkivdato = 2009-06-20 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090620023950/http://internationalpeaceandconflict.ning.com/forum/topics/the-theory-of-active-peace |date=2009-06-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://internationalpeaceandconflict.ning.com/forum/topics/the-theory-of-active-peace |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090620023950/http://internationalpeaceandconflict.ning.com/forum/topics/the-theory-of-active-peace |arkivdato=2009-06-20 }}</ref> === Internaciaj juro kaj organizado === [[Dosiero:Council of Four Versailles.jpg|225px|eta|George, Orlando, Clemenceau kaj Willson, la "Komitato de la Kvar", dum ripozo en la negocado de la Konferenco de Parizo.]] Unu de la plej gravaj kaj influaj por la estonteco pacteorioj, speciale ekde kiam [[Woodrow Wilson]] estris la kreadon de la [[Ligo de Nacioj]] en la [[Konferenco de Parizo 1919|Konferenco de Parizo]] de [[1919]], asertas, ke la paco progresos se oni anstataŭas la malordon en la intencoj de la ŝtatoj pere de la disvolvigo de la promociita internacia juro. Tiu klopodo estas aplikata tra internaciaj organizoj kiel la Ligo de Nacioj, la Unuiĝintaj Nacioj kaj aliaj funkciantaj internaciaj organizoj. Unu de la unuaj eksponantoj plej gravaj pri tiu vidpunkto estis [[Alfred Zimmern]], por ekzemplo en sia libro de 1936 ''The League of Nations and the Rule of Law''.<ref>Macmillan, 1936.</ref> === Solidareco internacia === Multaj "idealistaj" pensuloj pri la temo de internaciaj rilatoj - por ekzemplo, en la tiom diversaj tradicioj de [[Kant]] kaj [[Karl Marx]] - argumentis, ke ŝlosilo por atingi pacon estas la kresko de ia formo de [[solidareco]] inter popoloj (aŭ [[sociaj klasoj]]) kiu preterpasu la dividliniojn inter nacioj aŭ ŝtatoj. kiuj kondukas al militoj.<ref>Vidu, ekz., Sir Harry Hinsley. ''Power and the Pursuit of Peace'', Cambridge: Cambridge University Press, 1962.</ref> Specifa versio de tio estas la ideo promocii la internacian interkomprenon inter nacioj tra la internacia interŝanĝo de studentoj, ideo tre elpelita de [[Cecil Rhodes]] per la kreado de la Stipendioj Rhodes kaj ties sukcedantoj, kiel [[J. William Fulbright]].<ref>Vidu, ekz., Donald Markwell. "Instincts to Lead": ''On Leadership, Peace, and Education'' (2013).</ref> Tiu klopodo estas ankoraŭ plenumita pere de la diversaj tiucelaj projektoj de la [[Eŭropa Unio]], nome Erasmo, Komenio, Leonardo ktp.<ref>[https://erasmus-plus.ec.europa.eu/es/node/56 Proyectos de movilidad para jóvenes: «Intercambios Juveniles»] Alirita la 16an de Januaro 2022.</ref> Alia teorio asertas, ke la paco estas disvolvigebla inter landoj sur la bazo de aktiva administrado de la [[Akvo|akvaj resursoj]].<ref>[https://strategicforesight.com/publications.php#.WBm94-V94dU "Publications – Strategic Foresight Group, Think Tank, Global Policy, Global affairs research, Water Conflict studies, global policy strategies, strategic policy group, global future studies".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161101013118/http://strategicforesight.com/publications.php#.WBm94-V94dU |date=2016-11-01 }} strategicforesight.com. Arkivita el la originalo la 1an de Novembro 2016. Alirita la 16an de Januaro 2022.</ref> === Manifesto Russell-Einstein === La Manifesto Russell-Einstein estas teksto redaktita de [[Bertrand Russell]] kaj apogita de [[Albert Einstein]], subskribita en [[Londono]] la 9an de julio [[1955]]. Meze de la [[Malvarma Milito]], la subskribintoj avertis pri la danĝero de la abundigo de la [[atomarmilo]]j kaj postulis al tutmondaj estroj serĉadon de pacaj solvoj al internaciaj konfliktoj. Ĝi estis subskribitaj de dek unu unuarangaj sciencistoj kaj intelektuloj, inter kiuj elstaris Bertrand Russell mem kaj Albert Einstein, kiu subskribis nur kelkajn tagojn antaŭ sia morto la 18an de aprilo 1955.<ref>Huzimaki K, "Manifesto de Russell-Einstein la 9an de septembro 1955", [[Sennaciulo]], julio-aŭgusto-septembro 2024, nº 07-09 (1429-1431) pp. 14-15. </ref> === Posmodernismo de Lyotard === Sekvante la idearojn de [[Wolfgang Dietrich]], Wolfgang Sützl<ref>Wolfgang Dietrich/Wolfgang Sützl: ''A Call for Many Peaces''; en: Dietrich, Wolfgang, Josefina Echavarría Alvarez, Norbert Koppensteiner eld.: ''Key Texts of Peace Studies''; LIT Münster, Vieno, 2006</ref> kaj la proponojn de la Skolo de Pac-studoj de [[Innsbruck]], kelkaj pac-pensuloj estis abandonintaj la klopodojn unike kaj tutmonde difini la koncepton de paco. Male, ili promocias la ideon ke ekzistas multaj pacoj, tio estas, multaj konceptoj kaj praktikoj de paco. Ili argumentas, ke ĉar ne povas ekzisti unika kaj ĝusta difino de paco, la paco devas esti perceptita kiel plureco. Tiu postmodernisma kompreno de la paco estis bazita sur la filozofio de [[Jean-François Lyotard]]. Ĝi utilis kiel fundamento por la plej ĵusa koncepto transracia paco kaj transformado de alvenantaj konfliktoj. En 2008, Dietrich ampleksigis sian fokuson al la koncepto de multaj pacoj al la nomitaj kvin familioj de interpretado de la paco: nome la energia, morala, moderna, postmoderna kaj transracia fokusoj.<ref>Wolfgang Dietrich: ''Interpretations of Peace in History and Culture''; Palgrave Macmillan, London, 2012</ref> La transracieco kunigas la racian kaj mekanikisman komprenon de la moderna paco per rilata maniero bazita sur la kulturo kun spiritaj diskursoj kaj energiaj interpretadoj.<ref>Wolfgang Dietrich, Josefina Echavarría Alvarez, Gustavo Esteva, Daniela Ingruber, Norbert Koppensteiner eld.: ''The Palgrave International Handbook of Peace Studies. A Cultural Approach''; Palgrave MacMillan London, 2011</ref> La sistemeca kompreno de transraciaj pacoj celas metodon de transformado de konfliktoj centrita en la kliento (ricevanto), nome la nomita "okazigita fokuso".<ref>John Paul Lederach: ''Preparing for Peace''; [[Syracuse University Press]], 1996</ref> == Internaciaj klopodoj == [[Packonstruado]] estas termino, kiu priskribas eksterajn intervenojn por malhelpi la eksplodon aŭ eksplodon de [[milito]] / [[konflikto]] en lando. Packonstruado traktas la fundamentajn kaŭzojn de [[perforto]] kaj konflikto. En 2007, [[Unuiĝintaj Nacioj]] difinis packonstruadon jene: ''"Packonstruado implikas gamon da iniciatoj celitaj por redukti la riskon de falo aŭ refalo en konflikto plifortigante naciajn kapacitojn sur ĉiuj niveloj por konfliktadministrado, kaj meti la fundamentojn por daŭrigebla paco kaj evoluo. Strategioj pri packonstruado devas esti koheraj kaj adaptitaj al specifaj bezonoj de la koncerna lando, bazitaj sur nacia proprieto, kaj devus konsisti el zorge prioritatita, sekvencita, kaj do relative malvasta aro da agadoj celantaj atingi la suprajn celojn"''. [[Packonservado]] konsistas el agadoj intencitaj por krei kondiĉojn kiuj favoras daŭran pacon - ofte per [[pacmisio]] en difinita kriza areo. Esplorado ĝenerale trovas ke packonservado reduktas civilajn kaj batalkampajn mortojn, same kiel ĝi reduktas la riskon de renovigita milito. La [[Pariza Konferenco por Paco]] estas internacia ĉiujara konferenco fondita en [[2018]], celante progresigi pacon kaj plibonigi internaciajn rilatojn, okazanta en [[Parizo]]. Estas gastigataj regnestroj kaj reprezentantoj de internaciaj organizaĵoj kaj de neregistaraj organizaĵoj. [[Dosiero:Unpicture.jpg|300px|eta|maldekstre|La Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj estis dum jardekoj la plej elstara forumo kie oni klopodis sekurigi pacon, tre ofte malsukcese.]] La [[UNESKO-premio por pacedukado]] estis kreita en la jaro 1980 kaj estas ĉiujare aljuĝata ekde 1981. Ĉi tiu premio, en valoro de 60 000 usonaj dolaroj, ĉefe celas antaŭenigi ĉiajn agadojn, kiuj celas "konstrui en la mensoj de homoj la defendon de paco" per la honorigo de eksterordinaraj aktivecoj por [[pacedukado]] en la spirito de la konstitucio de [[Unesko]]. Laŭ ĝia konstitucio, la ĉefa celo de Unesko estas kontribui al paco kaj sekureco en la mondo per kunlaborado inter nacioj per edukado, scienco, kulturo kaj komunikado por antaŭenigi universalan respekton por justeco, por la regado de juro, kaj por homaj rajtoj, fundamentaj liberecoj kaj toleremo, kiuj estas konfirmitaj por la popoloj de la mondo, sendepende de raso, sekso, lingvo, aŭ religio, laŭ la [[Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj]]. La [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] proklamis la unuan jardekon de la 21a jarcento kaj de la tria jarmilo, nome la jarojn 2001 ĝis 2010, la [[Internacia Jardeko por Kulturo de Paco kaj Senperforto por la Infanoj de la Mondo]]. Je la 29a de novembro 2000, la Ĝenerala Asembleo decidis doni al Unesko la respondecon kunordigi "la agadojn de la organizaĵoj de la sistemo de la Unuiĝintaj Nacioj por progresigi kulturon de paco, kaj interlabori kun aliaj organizaĵoj rilataj al tiu afero." La [[Internacia jaro de paco]] [[1986]] estis oficiale agnoskita kaj proklamita de de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Ĝi estis unue proponita dum la UN-konferenco de novembro 1981 de la [[Ekonomia kaj Socia Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj]], kun dato asociita kun la kvardeka datreveno de la establado de UN.<ref name="UN-rezolucio">[[Dosiero:UN emblem blue.svg|20ra]] rezolucio de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] pri "Internacia Jaro de Paco", 16-a de novembro 1992. Alirita [http://www.un-documents.net/a37r16.htm ĉi tie]</ref> La [[Departemento de la Unuiĝintaj Nacioj pri Pacaj Operacioj|Departemento pri Pacaj Operacioj]] ({{lang-en|''Department of Peace Operations''}} (''DPO'') ({{lang-fr|Département des opérations de maintien de la paix}}; antaŭe nomata ''Departemento pri Packonservadaj Operacioj'') estas departemento de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] komisiita pri konservado de tutmondaj paco kaj [[sekureco]]. Ĝi estis fondita en [[1992]], kiam [[Butros Butros-Gali]] oficis kiel [[Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj]] <ref>http://www.globalgovernance.eu/wp-content/uploads/2015/02/GGI-Factsheet-History-of-UN-Peacekeeping_October2012.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201229224152/https://www.globalgovernance.eu/wp-content/uploads/2015/02/GGI-Factsheet-History-of-UN-Peacekeeping_October2012.pdf|date=2020-12-29}} <sup class="noprint Inline-Template " style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[Vikipedio:Bare URLs|<span title="A full citation of this PDF document is required to prevent link rot. (March 2022)">bare URL PDF</span>]]''&#x5D;</sup></ref><ref><cite class="citation book cs1" id="CITEREFFindlay2002"><span class="cx-segment" data-segmentid="235">Findlay, Trevor (2002). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="236">[https://web.archive.org/web/20200809213937/http://www.operationspaix.net/DATA/DOCUMENT/6010~v~The_Use_of_Force_in_the_UN_Peace_Operations.pdf ''The Use of Force in UN Peace Operations''] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="237">[[Stockholm International Peace Research Institute|SIPRI]], Oxford University Press. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="239">p.&nbsp;164. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="240">Archived from [http://www.operationspaix.net/DATA/DOCUMENT/6010~v~The_Use_of_Force_in_the_UN_Peace_Operations.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 9 August 2020.</span></cite></ref>. [[Internacia Civila Servo]], aŭ SCI kiel Servo Civila Internacia estas [[ne-registara organizo]], kies celo estas la organizo de naciaj kaj internaciaj staĝoj, longdaŭraj, edukaj kaj klerigaj. Dum konkreta laboro por paco homoj el diversaj kulturoj konatiĝadas kaj interkompreniĝadas por realigi komunan celon. La [[Stokholma Internacia Pacesplora Instituto]] ({{Lang-en|Stockholm International Peace Research Institute}}, [[Akronimo|mallongigita]] '''SIPRI''') estas [[fondaĵo]] de tipo de esplorinstituto-[[pensfabriko]] situanta en [[Stokholmo]], [[Svedio]]. La instituto estis fondita en 1966 kaj ĝia misio estas disponigi informojn, analizojn kaj rekomendojn pri armitaj konfliktoj, elspezoj por aĉetado de [[armilo]]j, armilkomerco, same kiel la malmuntado kaj kontrolo de armiloj <ref>{{Cite web|url=https://www.sipri.org/about|title=About SIPRI {{!}} SIPRI|website=sipri.org|access-date=2016-06-12}}</ref>. La esplorado de la instituto estas bazita sur malfermaj fontoj kaj estas celita por decidantoj, esploristoj, amaskomunikilaj kanaloj same kiel la ĝenerala publiko <ref>James G. McGann, [https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1019&context=think_tanks 2020 Global Go To Think Tank Index Report], 2020, [[University of Pennsylvania]] Lauder Institute, p. 56.</ref>. La [[Instituto pri Paca Esploro de Oslo]] ({{Lang-no|Instituto por fredsforskning}}; {{Lang-en|Peace Research Institute Oslo}}, akronime konata kiel '''PRIO''') estas Instituto (organizaĵo) por Esplorado pri Paco kaj Konflikto en [[Oslo]]. Ĝi estis unu el la unuaj centroj de paca esploro en la mondo kaj ĝi estas ununura paca esplora instituto de Norvegio <ref name="Forr2">Forr, Gudleiv. (2009). ''Strid og fred. Fredsforskning i 50 år: PRIO 1959-2009''. Oslo: Pax</ref> La [[Nobela Pacocentro]] ({{Lang-no|Nobels Fredssenter}}) estas "montrilo" por la [[Nobel-premio pri paco]] kaj la idealoj kiujn ĝi reprezentas. La Centro ankaŭ estas areno kie kulturo kaj politiko kunfandiĝas por antaŭenigi engaĝiĝon, debaton kaj pripensadon pri temoj kiel [[milito]], [[paco]] kaj [[Konflikto|konfliktosolvado]] <ref>Jon Gunnar Arntzen [http://www.snl.no/Nobels_fredssenter ''Nobels Fredssenter''] {{Wayback|url=http://www.snl.no/Nobels_fredssenter|date=20171207084707}} ''Store norske leksikon''</ref>. La centro situas en [[Oslo]], [[Norvegio]], ĉe la placo de la urbodomo (''Rådhusplassen'') <ref>{{cite web|url=https://www.oslo.kommune.no/radhuset/radhusplassen/|title=Rådhusplassen|website=Oslo kommune|access-date=2020-10-01|archive-date=2020-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018085650/https://www.oslo.kommune.no/radhuset/radhusplassen/|deadlink=no}}</ref>. Ĝi estis establita post decido de la [[Storting]] en 2000, kaj estis malfermita en 2005. [[Dosiero:Global_Peace_Index_2023.png|eta|Tutmonda Paca Indico 2023. Landoj aperantaj kun pli profunda ombro de verda estas rangita kiel pli pacaj, landoj aperantaj pli ruĝaj estas rangitaj kiel pli perfortaj. <ref>{{Cite web|date=Junio 2023|title=Global Peace Index Map » The Most & Least Peaceful Countries|url=https://www.visionofhumanity.org/maps/|access-date=2023-07-02|website=Vision of Humanity|language=en-US}}</ref>]] La [[Tutmonda Pac-Indico]] ({{Lang-en|Global Peace Index}}, akronime '''GPI''') estas [[raporto]] produktita de la Instituto por Ekonomiko kaj Paco (IEP), kiu mezuras la nivelon de paco en la [[Ŝtato|landoj]] de la mondo <ref name=":0">{{Cite web|last=[[Institute for Economics & Peace]]|title=Global Peace Index 2017|url=http://visionofhumanity.org/app/uploads/2017/06/GPI17-Report.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401040211/http://visionofhumanity.org/app/uploads/2017/06/GPI17-Report.pdf|archive-date=2019-04-01|access-date=2017-11-27|website=visionofhumanity.org}}</ref>. La ĉefaj faktoroj influantaj la indicon estas la nivelo de [[perforto]] kaj [[krimo]] ene de la lando, kaj la nivelo de ekstera minaco al ĝi fare de aliaj landoj kaj entoj <ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/monicawang/2016/06/17/the-worlds-most-and-least-peaceful-countries-in-2016/#24c9f81a644f|title=The World's Most And Least Peaceful Countries In 2016|last=Wang|first=Monica|work=Forbes|access-date=2017-11-26|language=en|archive-date=2019-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190618125703/https://www.forbes.com/sites/monicawang/2016/06/17/the-worlds-most-and-least-peaceful-countries-in-2016/#24c9f81a644f|url-status=live}}</ref>. La indico unue publikiĝis en [[2007]] laŭ iniciato de la [[Aŭstralio|aŭstralia]] [[Informa teknologio|teknologia]] entreprenisto Steve Killey kaj estas la unua, kiu vicigis 163 landojn en la mondo laŭ la grado de paco kaj trankvilo, kiuj regas en ili <ref>{{cite web|url=https://www.economicsandpeace.org/global-peace-index/#:~:text=Produced%20by%20the%20Institute%20for,how%20to%20develop%20peaceful%20societies|title=Global Peace Index}}</ref>. La publikigon de la Tutmonda Pac-indico subtenas mondfamaj publikaj figuroj kiel [[Kofi Annan]], la [[Dalai-lamao]], [[Desmond Tutu]], [[Muhammed Yunus|Muhammad Yunus]], [[Jimmy Carter]], kaj aliaj <ref name="Endorsers">''Endorsers for GPI — Vision of Humanity.'' Retrieved 2013-08-16.</ref>. Entute, la Monda Pac-Indico nuntempe dividas 162 landojn en 5 ĉefajn kategoriojn, kie kategorio 1 estas la plej paca regiono kaj kategorio 5 estas la regiono kun la plej altaj statistikoj de [[perforto]], bazitaj sur la lerneja taksosistemo. ==Organizoj== La Internacia Solidareca Movado (angle ''[[International Solidarity Movement]]'', akronime konata ISM) estas internacia pacmovado kiu, per neperforta rezista laboro, dokumentado de misuzoj kaj ĉeesto en [[Palestiniaj teritorioj|okupata Palestino]], laboras por krei "atenton al la palestina liberecbatalo kaj por fini la [[Israele okupataj teritorioj|israelan okupadon]]". La [[Internacia Pacesplora Asocio]] (angle ''International Peace Research Association''; konata akronime IPRA) estas tutmonda reto de akademiuloj. La asocio estis fondita en [[1964]] kaj antaŭenigas pacon subtenante naciajn organizaĵojn, gastigante konferencojn, eldonante kaj subtenante la publikigon de gazetoj por antaŭenigi pacon kaj konfliktostudojn. La [[Semoj de Paco]] (angle ''Seeds of Peace'') estas internacia neregistara organizaĵo fondita en 1993, dediĉita al donado al junuloj el diversaj partoj de la mondo, kiuj travivis militon aŭ konflikton, de la ŝanco evoluigi siajn gvidkapablojn necesajn por agi favore al kaj direkte al paco kaj kunvivado. Dum la lasta jardeko, la 2010-aj jaroj, la organizaĵo kreskigis sian influon, draste pliigante la nombron da membroj, naciecoj kaj programoj. La [[Internacia Instituto por Paco]] aŭ Internacia Pacinstituto (angle ''International Peace Institute'', akronime IPI, antaŭe la Internacia Akademio por Paco) estas pensfabriko bazita en Novjorko, establita en 1970 laŭ iniciato de la tiama Ĝenerala Sekretario de UN, [[U Thant]]. [[Paco kaj Sporto]] (angle ''Peace and Sport''; france ''Organisation pour la Paix par le Sport'') estas internacia, neŭtrala kaj sendependa organizaĵo, kies celo estas uzi sporton kaj ĝiajn valorojn kiel instrumenton de paco tra la mondo. La [[Ago-Repaciga Servo por Paco]] (germane ''Aktion Sühnezeichen Friedensdienste'', akronime ASF; ankaŭ konata precipe en anglalingvaj landoj kiel angle ''Action Reconciliation / Service for Peace'', akronime ARSP) estas germana organizaĵo de la pacmovado. [[Religioj por paco]] (RfP), angle ankaŭ konata kiel ''World Conference of Religions for Peace'' (WCRP) estas internacia koalicio de reprezentantoj de [[religio]]j en la mondo, dediĉita al la antaŭenigo de paco. La organizaĵo organizas mondajn konferencojn al kiuj partoprenas politikistojn kiel observantojn por ke tiuj vidu la potencialon de {{J|religia komunumo}} kaj por memorigi ilin pri ilia devo kontribui al paco. [[Batalantoj por Paco]] (BpP; {{Lang-he|לוחמים לשלום}}; {{Lang-ar|مقاتلون من أجل آلسلام}}; {{Lang-en|Combatants for Peace}}, akronime CfP) estas israela-palestina [[Ne-registara organizaĵo|NRO]] kaj egalrajteca, du-nacia, civitana movado farita al paco kaj precize al ne-perforta [[aktivismo]] kontraŭ la “[[Israel-okupaciataj teritorioj|israela okupacio]] kaj ĉiuj formoj de [[perforto]]” en [[Israelo]] kaj la [[Palestiniaj teritorioj|palestinaj teritorioj]] <ref name="about2">{{Cite web|url=http://cfpeace.org/about-us/our-vision/|title=Pri Ni (angle)|website=cfpeace.org|access-date=2017-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831190022/https://cfpeace.org/about-us/our-vision/|archive-date=2019-08-31}}</ref>. Multaj el la fondintaj membroj estis eks-soldatoj ([[Veterano|veteranoj]]) de la [[Israelaj Defendaj Fortoj|IDF]], ''Refuznik-oj'', loka termino por [[Konscienceca obĵeto|Konsciencecaj obĵetantoj]], aŭ iamaj batalintoj de palestinaj [[Milico|milicoj]] <ref>{{Cite journal|url=https://muse.jhu.edu/article/502489|title=Palestinian Nationalism: An Overview|journal=Israel Studies|year=2013|volume=18|issue=2|pages=11–29|last1=Ghanem|first1=As'ad|doi=10.2979/israelstudies.18.2.11|s2cid=145627992}}</ref>. La '''Ĝeneva Centro por Sekurecsektora Regado''' ([[DCAF]], angle ''Geneva Centre for Security Sector Governance'', france ''le Centre pour la gouvernance du secteur de la sécurité –Genève'', germane ''Das Genfer Zentrum für die Gouvernanz des Sicherheitssektors'', ĝis 2019 nomita Ĝeneva Centro por la Demokrata Kontrolo de la Armitaj Fortoj) estas interregistara fond-bazita pensfabriko bazita en Svislando kies vizio estas mondo en kiu la sekureco de homoj kaj Ŝtatoj estas certigita de demokratie regataj sekurecsektoroj kiuj estas travideblaj kaj efikaj. La laboro de la DCAF estas bazita sur la principo ke bona sekureca sektoradministrado kaj ekvivalentaj reformoj (angle: ''Security Sector Governance and Reform'' - akronime SSG/R) estas decida faktoro por paco kaj daŭripovo. ===Per Esperanto=== === Esperanto, lingvo de paco kaj internacia amikeco === Paroli la saman lingvon ne nepre alportas pacon, sed se oni ligas ĝin al amikeco, ĝi prezentas la plej bonan ŝancon por paco. Jen kial Esperanto-parolantoj uzas sian lingvon por antaŭenigi amikecon tutmonde<ref>(eo) [[Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Amikeco]], Gazetara Komuniko de Universala Esperanto-Asocio, n-ro 1049 (2022-07-28)</ref>. === ''Eirenefest'' === ''Eirenefest'' estis festivalo de la libro por la paco kaj kontraŭ la perforto okazigita en la kvartalo San Lorenzo en [[Romo]] de la 2-a ĝis la 5-a de junio. La ĉeforganizanto, mem esperantisto, Olivier Turquet, decidis ke la {{J|oficiala lingvo}} estu la [[itala]] kaj Esperanto, tiel ke la afiŝoj estis dulingvaj. Dum kvar tagoj okazis 130 eventoj, plej diversaj, prezento de libroj, teatraĵoj, prelegoj, diskutrondoj, koncertoj ktp. Itala Esperanto-Federacio partoprenis per konstanta deĵoro ĉe stando, per prezento de kelkaj libroj en itala traduko, kaj per prezento de la teatraĵo “Doktoro Esperanto” de Mario Migliuc.<ref>Michela Lipari, "Eirenefest – festivalo de la libro por la paco kaj kontraŭ la perforto", [[Esperanto (gazeto)|Esperanto]], 1370(7-8) Julio-Aŭgusto 2022, p. 149.</ref> ==Nobel-premio pri paco== {{Ĉefartikolo|Nobel-premio pri paco}} [[Dosiero:Martin Luther King press conference 01269u edit.jpg|eta|325x325px|[[Martin Luther King]] ricevis la Nobel-premion pri paco en 1964; en la foto dum [[gazetarkonferenco]] en Marto 1964.]] La '''Nobel-premio pri paco''' estas unu el la kvin originalaj [[Nobel-premio]]j, kreitaj per la testamento de [[Alfred Nobel]], laŭ kiu ĝi estu donata al tiu persono kiu :''"laboris plej multe aŭ plej bone por komuneco kaj frateco inter la nacioj, kaj por la forigo aŭ malpliigo de permanentaj militaj fortoj kaj por la antaŭenigo de packunvenoj."'' Ĉiujare, meze de Oktobro la ricevanto de la premio estas elektata de la [[Norvega Nobel-Komitato]] (kvin komitatanoj nomumitaj de la [[Norvegio|norvega]] [[parlamento]] ''[[Stortinget]]''), kaj la premio transdonata je la [[10-a de decembro]] en la urbodomo en [[Oslo]] - Tio malsamas al la aliaj [[Nobel-premio]]j, kiujn disdonas la [[Sveda Akademio]] en [[Stokholmo]]. La Nobel-premio pri paco estas iafoje donita al eminentaj politikistoj, kiuj laŭ la premio-komitato kontribuis al pacigo, al registaraj oficialuloj aŭ [[Ne-registara organizaĵo|ne-registaraj organizaĵoj]] kiuj traktis ĝin, kaj ankaŭ estas kelkaj pacaktivuloj inter ĝiaj ricevantoj. Foje okazas polemikoj ĉar multaj konsideras, ke tiuj politikistoj ne estas tiom meritoplenaj kiom tiuj ĉi pacaktivuloj. Ekzemple [[Mahatma Gandhi]], plej konata reprezentanto de moderna pacismo ne ricevis la Nobel-premion. === Aliaj premioj === * [[Sidneja Paco-Premio]] * [[Pacpremio Wateler]] == Proverboj == Ekzistas pluraj [[proverbo]]j pri paco en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2008-12-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref><ref>[[Portebla dokumentformo|PDF]]-libro [http://i-espero.info/files/elibroj/eo%20-%20zamenhof,%20l.l.%20-%20esperanta%20proverbaro.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150217032447/http://i-espero.info/files/elibroj/eo%20-%20zamenhof,%20l.l.%20-%20esperanta%20proverbaro.pdf|date=2015-02-17}}</ref>: * {{citaĵo|''Geedzoj en paco vivas en reĝa palaco.''}} * {{citaĵo|''Kiu akceptas donacon, perdas la pacon.''}} * {{citaĵo|''Pli valoras paco malbona, ol malpaco plej bona .''}} * {{citaĵo|''Disputoj kondukas al malpaco.''}} == Literaturo == *[http://www.sas.upenn.edu/African_Studies/Articles_Gen/Letter_Birmingham.html Letero el Birmingham Prizono] de [[Martin Luther King]]. * [http://www.peacefulsocieties.org/index.html Peaceful Societies, Alternatives to Violence and War] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220412014737/http://peacefulsocieties.org/index.html |date=2022-04-12 }} Mallongaj profiloj en 25 pacemaj societoj. *''The Path to Peace,'' de Laure Paquette. === En Esperanto === * (eo) Teraĵima Toŝio, ''Eseoj pri Paco kaj Esperanto - Interkompreniĝo kaj lingva demokratio'', Eld. Japana Esperanta Librokooperativo, 2011, ISBN 978-4-88887-068-9 * "La Kongresa Temo de la 2-a VK"; Javier Alcalde, "''Enkonduko al la Kongresa Temo. La pacisma aliro al Esperant''o"; En ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]'', 114-a jaro, n-ro 1360 (9) | septembro 2021, pp.&nbsp;182–184. (en, eo) Sandra Haber, ''Baxter parolas! / Baxter Speaks!,'' eld. Mondial, 2023. Novelo verkita dum la pinto de la kronvirusa epidemio, kiu temas pri parolanta hundo kiu estas gvidanto de monda paco kiun ĝi volas akceli per [[Esperanto]]<ref>(en) [https://www.thriftbooks.com/w/baxer-speaks-baxer-parolas-esperanto-edition_sandra-haber/52100060/#edition=70803689&idiq=63152654 Baxer Speaks. Baxer parolas]. ISBN 1595694676</ref><ref>Sandra Haber, [https://katalogo.uea.org/?inf=2622 ''Baxter Parolas!'' ''Baxter speaks!''] , eld. Mondial, 2023, 59 paĝoj. Novelo pri hundo kun misio kreskigi internacian pacon. Kun ilustraĵoj de la aŭtorino, trad. R.J. García, Libroservo de Universala Esperanto-Asocio, ISBN 9781595694676.</ref>. === Klasika bibliografio === *[[Jeremy Bentham]]: "A Fragment on Government; being an Examination of what is delivered on the Subject of Government in General, in the Introduction to William Blackstone's Commentaries: with a Preface in which is Given a Critique of the Work at Large" (1-a eld.). London: T. Payne. 1776. * [[Émeric Crucé]], Le Nouveau Cynée de Émeric Crucé. Réimpression du texte original de 1623 avec introduction et traduction anglaise, Philadelphia 1909“ von Walther Neft in: K. v. Raumer 1953 S. 289–320. * Johanna J. Danis: Krieg und durchkreuzter Frieden, Triangulierung der Gegensätze, München 1996, ISBN 3-925350-70-5 *[[Erasmo de Roterdamo]]: ''Querela Pacis undique gentium ejectae profligataeque'', 1517. *[[Sebastian Franck]]: Das Krieg Büchlin des frides. Ein krieg des frides, wider alle lermen, aufrur und unsinnigkait zu kriegen, mit gründlicher anzaigung, auß wichtigen eehafften ursachen, auß gründtlichen argumenten der Hailigen Schrifft, alten Leeren, Concilien, Decreten, der Hayden schrifft und vernunfft widerlegt, 1539 und 1. Nachdruck von Cyriacus Jacob zum Bock, Frankfurt am Main 1550. * [[Friedrich Gentz]]: ''Über den ewigen Frieden'', in: Historisches Journal, S. 709–790, 1800. * ''[[I Ching|I Ging]] – Das Buch der Wandlungen''. Hier verwendete Ausgabe 1974, Eugen Diederichs Verlag Düsseldorf; Köln. ISBN 3-424-00061-2 *[[Immanuel Kant]]: ''[[Al Eterna Paco|Zum ewigen Frieden]]. Ein philosophischer Entwurf''. Verlag Friedrich Nicolovius, Königsberg 1795 und als vermehrte Auflage ebenda, Königsberg 1796. Esperantigita: [[Al Eterna Paco]]. *[[William Penn]]: ''[http://olldownload.libertyfund.org/Texts/LFBooks/Penn0200/PDFs/0479_Pt13_Peace.pdf An Essay towards the Present and Future Peace of Europe by the Establishment of a European Dyet, Parliament or Estates] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080911000315/http://olldownload.libertyfund.org/Texts/LFBooks/Penn0200/PDFs/0479_Pt13_Peace.pdf |date=2008-09-11 }} (1693)''] *[[Jean-Jacques Rousseau]]: 1755 : ''Jugement du Projet de paix perpétuelle de Monsieur l'Abbé de Saint-Pierre''. * Kurt von Raumer: Ewiger Friede. Friedensrufe und Friedenpläne seit der Renaissance. Karl Alber Verlag, Freiburg 1953. * [[Carl Friedrich von Weizsäcker]]: Bedingungen des Friedens. Göttingen 1964 === Moderna verkaro === * Sir [[Norman Angell]]. ''The Great Illusion''. 1909 * [[Raymond Aron]], ''Peace and War''. London: Weidenfeld & Nicolson, 1966 * [[Hedley Bull]]. ''The Anarchical Society''. Macmillan, 1977 * Sir Herbert Butterfield. ''Christianity, Diplomacy and War''. 1952 * Andrea Cagan: ''Frieden ist möglich''. Prem Rawat – Sein Leben, sein Weg. 2007, ISBN 978-3-85219-031-0 * Martin Ceadel. ''Pacifism in Britain, 1914–1945: The Defining of a Faith''. Oxford: Clarendon Press, 1980 * Martin Ceadel. ''Semi-Detached Idealists: The British Peace Movement and International Relations, 1854–1945''. Oxford: Oxford University Press, 2000. * Martin Ceadel. ''The Origins of War Prevention: The British Peace Movement and International Relations, 1730–1854''. Oxford: Oxford University Press, 1996 * Martin Ceadel. ''Thinking about Peace and War''. Oxford: Oxford University Press, 1987 * Inis L. Claude, Jr. ''Swords into Ploughshares: The Problems and Progress of International Organization''. 1971 * Wolfgang Dietrich, Josefina Echavarría Alvarez, Norbert Koppensteiner (Eld.): ''Schlüsseltexte der Friedensforschung'', Wien, LIT-Verlag, 2006. * [[Wolfgang Dietrich]]: ''Variationen über die vielen Frieden''. Band 1: Deutungen, Schriften des UNESCO Chair for Peace Studies der Universität Innsbruck, Wiesbaden, VS-Verlag, 2008. * Wolfgang Dietrich, Josefina Echavarría Alvarez, Gustavo Esteva, Daniela Ingruber, Norbert Koppensteiner (Eld.): ''The Palgrave International Handbook of Peace Studies. A Cultural Perspective''. London, Palgrave MacMillan, 2011 * Michael W. Doyle. ''Ways of War and Peace: Realism, Liberalism, and Socialism''. W.W. Norton, 1997 * [[Johan Galtung]] k. a.: ''Neue Wege zum Frieden. Konflikte aus 45 Jahren'': Diagnose, Prognose, Therapie. 2003. * Hans-Werner Gensichen: ''Weltreligionen und Weltfrieden''. Göttingen 1985 * Sir Harry Hinsley. ''Power and the Pursuit of Peace''. Cambridge: Cambridge University Press, 1962 * Alfred Hirsch, Pascal Delhom (Eld.): ''Denkwege des Friedens. Aporien und Perspektiven''. Alber, Freiburg/München 2007. ISBN 978-3-495-48204-9 * Andrew Hurrell. ''On Global Order''. Oxford: Oxford University Press, 2008 * Karlheinz Koppe: ''Der vergessene Frieden. Friedensvorstellungen von der Antike bis zur Gegenwart''. Opladen 2001. ISBN 3-8100-3099-6. * Norbert Koppensteiner: ''The Art of the Transpersonal Self; Transformation as Aesthetic and Energetic Practice''. ATROPOS New York/Dresden 2009. * Samrat Schmiem Kumar: ''Bhakti – the yoga of love''. Trans-rational approaches tp Peace Studies; (= Masters of Peace/1) LIT Verlag Münster, Wien; 2010 * Donald Markwell. ''John Maynard Keynes and International Relations: Economic Paths to War and Peace''. Oxford: Oxford University Press, 2006. * Donald Markwell. "Instincts to Lead": ''On Leadership, Peace, and Education''. Connor Court, 2013 Hans Morgenthau. Politics Among Nations. 1948 * [[Hans Morgenthau]]. ''Politics Among Nations''. 1948 * Terry Nardin: ''The Ethics of War and Peace: Religious and Secular Perspectives''. The Ethikon Series in Comparative Ethics, Princeton University Press 1996. * Terry Nardin: ''The Philosophy of War and Peace''. en: [[Routledge Encyclopedia of Philosophy]]. 9 (1998), S. 684–691. * Laure Paquette, ''The Path to Peace'' * Steven Pinker. ''The Better Angels of Our Nature: Why Violence Has Declined''. Viking, 2011 * Kenneth Waltz. ''Man, the State and War''. Princeton: Princeton University Press, 1978 * [[Michael Walzer]]. ''Just and Unjust War''. Basic Books, 1977 * J. Whalan. ''How Peace Operations Work''. Oxford University Press, 2013 * [[Martin Wight]]. P''ower Politics''. 1946 (2nd edition, 1978) * Nigel Young (Eld.): ''The Oxford International Encyclopedia of Peace''. Oxford University Press, 2010 * Sir [[Alfred Eckhard Zimmern]]. ''The League of Nations and the Rule of Law''. Macmillan, 1936 * "Pennsylvania, A History of the Commonwealth," esp. pg. 109, eld. Randall M. Miller kaj William Pencak, The Pennsylvania State University Press, 2002 * ''Peaceful Societies, Alternatives to Violence and War Short profiles on 25 peaceful societies''. * '''Prefaces''' en Peace: a Symposium [i.e. anthology], Consisting of [works by] Wendell L. Willkie, Herbert Hoover and Hugh Gibson, Henry A. Wallace, [and] Sumner Welles. "Cooperatively published by Simon and Schuster; Doubleday, Doran, and Co.; Reynal & Hitchcock; [and] Columbia University Press", [194-]. xii, 437 p. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Pacismo]] * [[Pacedukado]] * [[Premio Nobel de Paco]] * [[Premio Gusi pri paco]] * [[PACO|"Paco"]] (revuo de [[Mondpaca Esperantista Movado]]) * [[Pacpastroj]] ([[kunlaborismo]]) * [[Israel Loves Iran]] (kampanjo kontraŭ la diskurso de timo) * [[Michel Kichka]] * [[Armistico]] * [[Libertarianismo]] * [[Ligo internacia de la paco kaj de la libereco]] * [[Senperforto]] * [[Utopio]] * [[Immanuel Kant]] * [[Homaj rajtoj]] * [[La-Pazo]] * [[Malpaco (mezepoko)]] * [[Monda paco]] * [[Paca movado]] * [[Paca Oceano]] * [[Pacismo]] * [[Pax Romana]] * [[Pax Britannica]] * [[Taiping]] * [[Teorio de demokratia paco]] * [[WRI]] * [[Pacsimbolo]] * [[Internacia Tago de la Paco]] * [[Ligo de Nacioj]] * [[Unuiĝintaj Nacioj]] * [[Ĉielarka flago]] * [[Deklaro kaj Programo de Agado pri Kulturo de Paco]] * [[Diplomatiaj rilatoj]] * [[Aldo Capitini]] * [[Anarki-pacismo]] * [[Kristana pacismo]] * [[Kontraŭmilitarismo]] * [[Nuklea senarmiĝo]] * [[Henriette Ith-Wille]] * [[Homaranismo]] * [[Irokezoj]] * [[Kampanjo por Nuklea Senarmigado]] * [[Mohandas Karamchand Gandhi]] * [[Martin Luther King]] * [[Mozio]] * [[Ruĝa Kruco]] * [[Konvencioj de Ĝenevo]] * [[ne-perforto]] * [[Lev Tolstoj]] * [[1960-aj jaroj]] * [[civila malobeo]] * [[Adolfo Pérez Esquivel]] * [[Internacia Reto de Muzeoj por Paco]] * [[Vrede vzw]] * [[Alan Watts]] * [[Religioj por paco]] * [[Diplomatia agnosko]] * [[Al Eterna Paco]] {{Div col end}} {{Projektoj|q=Paco|ReVo=pac}} == Eksteraj ligiloj == * (eo) [https://universitato.info/milito.htm Alfronti militon] (20 lecionoj de 2 horoj en Vimeo aŭ YouTube), Universitato de Esperanto, 2012. *(eo) [https://worldbeyondwar.org/eo/ WorldBeyondWar.org] (MondoPreterMiliton) *(eo) [http://podkasta.net/index.php?id=25&podcast=vortoj&num=1 Vortoj por justa paco] fare de [[Federico Gobbo]] en spreaker ({{iwiki|IHeartRadio|en|en}}) (la vortoj estas montritaj en Podkasta.net kaj la sondosiero estas elŝutebla) En ĉi tiu [[podkasto]] mi intencas donaci momenton por mediti pri vortoj por justa paco, el la klasikaj aŭtoroj de la [[Esperanta literaturo]]. En ĉiu epizodo mi laŭtlegos citaĵon kaj donos je la fino la referencon. La ideo estas elsendi ĉiusemajne kelkminutan podkaston por rezervi al ni mem momenton de [[medito]], kun iom da muziko el mia Langodrumo (speco de Handpan, laŭ la vortigo de vikipedio), nova muzikinstrumento. La projekto daŭras unu jaron. *[http://www.carnegieendowment.org Carnegie Endowment for International Peace] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200605112929/https://carnegieendowment.org/ |date=2020-06-05 }} *[http://www.carnegiecouncil.org/index.html Lemonade a la Carnegie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121013220950/http://www.carnegiecouncil.org/index.html |date=2012-10-13 }} alirita la 16-an de oktobro, 2012 *[http://peacewiki.pbworks.com/ PeaceWiki] *[http://peace.maripo.com/ Peace Monuments Around the World] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221104114639/https://peace.maripo.com/ |date=2022-11-04 }} *[http://www.frient.de Working Group on Peace and Development (FriEnt)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180828084516/https://www.frient.de/ |date=2018-08-28 }} *[http://www.quora.com/How-do-we-achieve-world-peace Answers to: "How do we achieve world peace?"] *(angla) Filmo pri [[Gary Davis|Gary Davies]]: "[https://vimeo.com/ondemand/theworldismycountry La mondo estas mia lando]" * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Peace|revizio=1065551734}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Paz|revizio=140951695}} {{Havenda artikolo|Paco}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Paco| ]] [[Kategorio:Pacmovado]] ckl1tcjfrnwa5bg9qiubgsly126gj19 0 3856 9472347 9470882 2026-09-10T10:10:20Z Sj1mor 12103 {{Informkesto verkisto}} 9472347 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto|priskribo=La aŭtoro fotita en sia oficejo, somere 2007}} '''Spomenka ŠTIMEC''' {{prononco|'''spo'''menka '''ŝti'''mec}} (naskiĝis en [[Orehovica]] la {{daton|4|januaro|1949}}) estas [[Kroatio|kroata]] verkistino, tradukisto, instruisto de [[Esperanto]], kaj iama sekretario de la [[Esperantlingva Verkista Asocio]]. Ŝi estas interalie konata pro sia verkado de originalaj esperantaj libroj. Ŝi nuntempe estas ano de la [[Akademio Literatura de Esperanto]] kaj loĝas en bieno en Kroatio. == Biografio == Post la lernejaj jaroj ŝi translokiĝis al [[Zagrebo]] por ekstudi. En 1972 ŝi diplomiĝis pri la germana kaj franca lingvoj. En la sama jaro ŝi eklaboris profesie por Esperanto en la [[Internacia Kultura Servo]] kaj daŭrigis sian laboron tie ĝis 1994. Ŝi eklernis Esperanton en 1964, 16-jaraĝe, per kurso gvidita de [[Zdenka Ivek]] en la gimnazio de [[Varaždin]]. Ŝi partoprenis sian unuan [[UK]]-on en [[Budapeŝto]] en 1966. En la movado ŝi ekaktiviĝis kiam ŝi enmembriĝis en la [[Studenta Esperanto-Klubo (Zagrebo)|Studenta Esperanto-Klubo de Zagrebo]] (1967). Ŝi poste aktivis en [[TEJO]] kaj [[UEA]], kaj interalie organizis la [[IJK 1973|IJK en Sarajevo]] en [[1973]] kaj sekretariis ĉe [[IJK 1974|TEJO-kongreso en Münster en 1974]]. Ŝi estis [[estraro de UEA|estrarano de UEA]] pri kulturo en la oficperido [[1989]]-[[1992]], kaj lanĉis la [[Tago de Libro|Tagon de Libro]]^{<small>ĉu? kio?</small>} dum la UK ^{<small>kiam?</small>}. Ŝi tradukis por pupteatroj kaj helpis en organizo de la [[Pupteatra Internacia Festivalo]] (PIF) inter 1968 kaj 1982. Krome ŝi estis sekretario de la [[Kroata Esperanto-Ligo]] en 1995-2018<ref>[[Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007|''Concise Encyclopedia of the Literature of Esperanto'']], p. 481</ref> (kaj plue...). Sekretariino de LKK en la [[UK 2001|Universala Kongreso de Esperanto en Zagreb 2001]]. Redaktoro de la landasocia organo Tempo 1996-2018. Dum sia vivo ŝi gastprelegis en multaj landoj (Francio, Svedio, Irano, Koreio, Japanio). Krome ŝi gastinstruis pri Esperanto en la usona [[universitato de Hartford]]. Plurfoje ŝi lekciis Esperanton en la [[Nord-Amerika Somera Kursaro]] – NASK. Ŝi gvidis plurajn Esperanto-kursojn en elementaj lernejoj de [[Zagrebo]] kaj [[Velika Gorica]]. Ŝi instruis mez- kaj altnivelan Esperanton enkadre de la [[Kroata Esperanto-Ligo]] dum 2003 kaj 2004. De 1995 ŝia familia bieno ''Njeguš'' en la vilaĝo Hrašćina-Trgovišće servas por Esperanto-aranĝoj. == Verkista vivo == Ŝi verkis romanon, novelarojn kaj vojaĝopriskribajn rakontojn. Ŝia plej konata kaj eble plej grava verko estas la romano ''[[Ombro sur interna pejzaĝo]]'', kiu kun delikata psikologio prezentas disiĝon de kunvivantoj. Ŝi verkis por pluraj revuoj, i.a. por la [[magazino]] [[Monato (gazeto)|MONATO]]. Dum pluraj jaroj ŝi uzis Esperanton kiel hejman lingvon. Pluraj el ŝiaj vojaĝopriskribaj rakontoj estis disaŭdigitaj en la Kroata Radio. == Prezentoj de Esperanto == En [[2004]] ŝi prezentis al la kroatia Ministerio pri eksterlandaj aferoj kroatajn verkojn tradukitajn per Esperanto en la ĉinan, persan kaj japanan lingvojn. Oni akceptis ŝin kaj gratulis al esperantistoj pro la laboro farita en la kultura kampo. <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://liberafolio.org/2005/Kurte/stimecministrejo/?searchterm=spomenka |titolo=Artikolo en Libera Folio |alirdato=2007-05-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070929103310/http://liberafolio.org/2005/Kurte/stimecministrejo/?searchterm=spomenka |arkivdato=2007-09-29 }}</ref> == Distingoj == En [[1994]] Spomenka Štimec estis honorigita per [[FAME-premio]]. En 2009 ŝi ricevis OSIEK-premion por la verko ''Kroata Milita Noktlibro''. En 2010 ŝi ricevis en Havano diplomon de UEA por arta agado. En 2011: Diplomo pri Elstara Arta Agado. En 2017 ŝi gajnis literaturan premion „Viktor Jorgovanić“ por sia kroatlingva verko „Dom u Srednjoj Europi“. == Verkaro == * ''[[Ombro sur interna pejzaĝo]]'' (romano 1984; 2a eld. 1996) — ISBN 88-7036-019-9 ** itala traduko aperis en 2018 ** slovena traduko aperis en 2023 * ''Tibor Sekelj. Pioniro de la dua jarcento'' (skiza biografio, 1989) * ''[[Nesenditaj leteroj el Japanio]]'' (persona vojaĝraporto 1990) ** Aperis tradukoj al la ĉina kaj la japana * ''Vojaĝo al disiĝo'' (noveloj 1990) — ISBN 963-571-106-9 * ''Geografio de miaj memoroj'' (vojaĝraportoj 1992) — ISBN 3-85182-009-6 * ''[[Kroata milita noktlibro]]'' (noveloj 1993) — ISBN 3-85182-011-8 ** japana traduko aperis en 1993 ** germana traduko aperis en 1994 ** franca traduko aperis en 2004 ** ĉina traduko aperis en 2007 ** islanda traduko aperis en 2009 ** angla traduko (''Croatian War Nocturnal'', Phoneme Media, angligo de [[Sebastian Schulman]]) aperis en 2017 ** itala traduko aperis en 2021 * ''[[Tena (romano)|Tena]]: Hejmo en Mezeŭropo'' (familia kroniko 1996) ** ''[[Dom u Srednjoj Europi]]'' (kroatlingva, 2016) * ''La Aŭstralia Pupo'' (noveloj kun [[sonkasedo]], 1997) * ''Gastamo'' (teatraĵo 1982) * ''Virino kiu Flustris en Uragano'' (teatraĵo 1986) * ''[[Tilla]]'' (romano 2002) ** japana traduko aperis en 2005 ** korea traduko aperis en 2021 * ''[[Hodler en Mostar]]'' (romano 2006) ** japana traduko aperis en 2017 ** kroata traduko aperis en 2020 ** korea traduko aperis en 2021 == Tradukoj == Zlatko Kirilić: ''Ovo'' (pupteatraĵo, Zagreb 1989, versojn Lucija Borčić) == Vidu ankaŭ == * ''[[Words Without Borders]]'' (Vortoj sen landlimoj) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.esperanto.hr/spomenka.htm La plej kompleta paĝo pri Spomenka Štimec (retejo de Kroata Esperanto-Ligo)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171029161707/http://www.esperanto.hr/spomenka.htm |date=2017-10-29 }}, sed bedaŭrinde ne arkiviĝis ĉiuj subpaĝoj * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basi&highlight=true&query=any,contains,Spomenka%20Štimec Libroj kaj aliaj dokumentoj] de kaj pri Spomenka Štimec en la [[Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] ({{de}}) * [https://www.monato.be/2007/009099.php Histori-romano] (recenzo pri [[Ferdinand Hodler]] en [[Mostar]] de Spomenka Štimec) el ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'' * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/nu-kion-diri-pri-ci-tiu-libro-mi.html | titolo = [[Ombro sur interna pejzaĝo]] (Spomenka Štimec) | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-01-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918025320/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/nu-kion-diri-pri-ci-tiu-libro-mi.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} ''(recenzo pri «Ombro sur interna pejzaĝo»)'' * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/kroata-milita-noktlibro-historio-trista.html | titolo = Kroata milita noktlibro: historio trista, sed bone konata | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-12-31 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918025411/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/kroata-milita-noktlibro-historio-trista.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} ''(recenzo pri «Kroata milita noktlibro»)'' * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-disigo-taglibro-de-sentoj.html | titolo = Vojaĝo al Disiĝo: taglibro de sentoj | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-12-09 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918025526/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-disigo-taglibro-de-sentoj.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} ''(recenzo pri «Vojaĝo al disiĝo»)'' * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/geografio-de-miaj-rememoroj-legera-kaj.html | titolo = Geografio de Miaj Rememoroj: leĝera kaj fajna | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-09-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918025605/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/geografio-de-miaj-rememoroj-legera-kaj.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} ''(recenzo pri «Geografio de Miaj Rememoroj»)'' * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2017/02/tilla-la-neglektita-romano.html | titolo = Tilla: la neglektita romano | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-02-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170919154005/http://stanobelov.blogspot.ru/2017/02/tilla-la-neglektita-romano.html | arkivdato = 2017-09-19 | citaĵo = }} ''(recenzo pri «Tilla»)'' == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Stimec, Spomenka}} [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] [[Kategorio:Kroataj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperantologoj]] [[Kategorio:FAME-premiitoj]] [[Kategorio:Estraranoj de UEA]] [[Kategorio:Verkistinoj]] e00ipa6114awn97vpvtphbzk03knxbp 0 3970 9471934 9459226 2026-09-09T12:26:49Z Sj1mor 12103 9471934 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:World_laws_pertaining_to_homosexual_relationships_and_expression.svg|eta|altdekstre=2|Samseksaj partnerecoj tutmonde<br /> <p style="margin:0px;font-size:90%">'''Permesataj:'''</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#025;background-color:#025">██</span>&nbsp;Enlanda [[samseksa edzeco]]</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#90C;background-color:#90C">██</span>&nbsp;Alilanda samseksa edzeco plene akceptata</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#06F;background-color:#06F">██</span>&nbsp;[[Registrita partnereco]]</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#9CF;background-color:#9CF">██</span>&nbsp;Enlanda registrado limigita</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#CAF;background-color:#CAF">██</span>&nbsp;Alilanda samseksa edzeco akceptata nur por loĝaj rajtoj</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#CCC;background-color:#CCC">██</span>&nbsp;Neniu registrado</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#decd87;background-color:#decd87">██</span>&nbsp;Leĝoj kontraŭ libera esprimo</p> <br /> <p style="margin:0px;font-size:90%">'''Malpermesataj:'''</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#f9dc36;background-color:#f9dc36">██</span>&nbsp;Sen malliberiga puno dum almenaŭ tri jaroj</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#ec8028;background-color:#ec8028">██</span>&nbsp;Kelkjara malliberigo</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#e73e21;background-color:#e73e21">██</span>&nbsp;Dumviva malliberigo</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#cc6633;background-color:#cc6633">██</span>&nbsp;Sen mortpuno dum almenaŭ dek jaroj</p> <p style="margin:0px;font-size:90%"><span style="border:none;color:#800000;background-color:#800000">██</span>&nbsp;[[Mortpuno]]</p>]] [[Dosiero:Rainbow flag and blue skies.jpg |eta|dekstre|[[Ĉielarka flago]], uzata kiel simbolo de la movado pri samseksemo.]] '''Samseksemo''' aŭ '''samseksamo''' ({{lang-en|gay}}, esperantigo: '''gejo''') estas [[seksa orientiĝo]], kiu konsistas el [[Romantika amo|romantika]], [[Amo|ama]] aŭ [[Seksumado|amora]] deziro direktita al samseksuloj<ref>[http://dle.rae.es/srv/fetch?id=KbvDDyj]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/homosexual |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-07-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180719143339/https://en.oxforddictionaries.com/definition/homosexual |arkivdato=2018-07-19 }}</ref><ref>[http://www.cnrtl.fr/lexicographie/homosexualité]</ref>. La vorto estas uzata ankaŭ koncerne seksumajn rilatojn, anstataŭ allogiĝon, inter homoj de la sama sekso.<ref>[https://www.reta-vortaro.de/revo/art/seks.html#seks.sam0emo]</ref> En la plej multaj okcidentaj landoj samseksaj agoj inter du libervolaj adoltoj ne plu estas kontraŭ la leĝo. Antaŭe ankaŭ okcidentlande oni pensis pri homsekseco vere negative, sed en la 20-a jarcento la komceptoj komencis rapide ŝanĝi. Homoj, kies seksumaj deziroj kaj aktivaĵoj forte direktiĝas al samseksemuloj, estas minoritato taksata nombre inter 1 kaj 10 [[elcento]]j de homoj. La [[Kinsey-raporto]] konstatis ke 37 procentoj de usonaj viroj almenaŭ unufoje atingis ian [[orgasmo]]n per kontakto kun alia viro, kvankam oni jam disputis ĉi tiun nombron kiel tre troigitan.<ref name="Human Male p. 656">Sexual Behavior in the Human Male, p. 656</ref> Kelkaj homoj, kiuj estas ĝenerale [[aliseksemo|aliseksemaj]], povas havi mildan aŭ fojan intereson pri anoj de la sama sekso. Inverse, multaj homoj, kiuj identigas sin kiel samseksemuloj aŭ kiuj preferas samseksemajn aktivaĵojn aŭ rilatojn, implikis sin en aliseksaj aktivaĵoj aŭ eĉ en longdaŭraj aliseksaj rilatoj. Tia "aliseksema" sinteno de homoj, kiuj alie vivus samsekseme, ofte estas parto de la stato "(r)esti en la [[Elŝrankiĝo|ŝranko]]", tio estas kaŝi sian samseksemon, kaj verŝajne malplioftiĝas dum akceptado de samseksemo pliiĝas.<ref name="apahelp">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|titolo=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|alirdato=10a de aŭgusto 2013|eldoninto=[[Usona Asocio pri Psikologio]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|arkivdato=8a de aŭgusto 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |page=30|title=Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365[...] – APA California Amicus Brief&nbsp;— As Filed |format=PDF|accessdate=21an de Decembro 2010}}</ref> Estas ankau eventuale, ke aliseksulo komencas interisigxi sekse pri sia propra sekso, kiam devas longe esti en situacio, kie renkontas nur sian propran sekson, ekzemple en ŝipo sur maro aŭ en malliberejo. Seksuma ago kun homo de la sama sekso, en si mem, ne nepre estas konsiderata kiel samseksemo<ref name="apahelp"/>, kvankam tio estas samseksema aktivaĵo.<ref>{{cite book |doi=10.1542/peds.113.6.1827 |author=Frankowski BL|author2=American Academy of Pediatrics Committee on Adolescence |title=Sexual orientation and adolescents|journal=[[Pediatrics (journal)|Pediatrics]]|volume=113 |issue=6|pages=1827–32 |date=Junio 2004|pmid=15173519|url=http://pediatrics.aappublications.org/content/113/6/1827.long}}</ref> Ne ĉiuj kiuj estas allogataj aŭ seksume rilatas al homoj de la sama sekso identigas sin kiel samseksemulojn aŭ [[ambaŭseksemo|ambaŭseksemulojn]]. Kelkaj ofte seksumas kun samseksuloj sed tamen vidas sin kiel aliseksemajn.<ref name="Lamanna">{{Cite book|author1=Mary Ann Lamanna|author2= Agnes Riedmann|author3= Susan D Stewart|title=Marriages, Families, and Relationships: Making Choices in a Diverse Society|publisher= Cengage Learning |isbn=1305176898|year=2014|page=82|accessdate=11an de februaro 2016|url=https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&pg=PA82|.}}</ref> Gravas do distingi inter samseksemaj agoj, samseksema allogado, kaj samseksema identeco, kiuj ne ĉiam kunokazas.<ref name="Stuart">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&pg=PA502|titolo=Principles and Practice of Psychiatric Nursing|alirdato=11a de februaro 2016|aŭtoro=Gail Wiscarz Stuart|jaro=2014|eldoninto=Elsevier Health Sciences|citaĵo=No conclusive evidence supports any one specific cause of homosexuality; however, most researchers agree that biological and social factors influence the development of sexual orientation.|ISBN=032329412X|paĝo=502}}</ref> Estas pluraj klasoj de homoj kiuj samsekseme agas pro kialoj aliaj ol deziro. Unu ekzemplo estas [[Prostituo|virprostituistoj]], kiuj ofte estas junaj aliseksamaj viroj kiuj gajnas monon per prostituado kun viroj. Pluraj virprostituitoj verŝajne estas samseksemuloj mem, sed grava kvanto ne estas.<ref name="Lamanna"/><ref name="Kersey-Matusiak">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&pg=PA169|titolo=Delivering Culturally Competent Nursing Care|alirdato=10a de februaro 2016|aŭtoro=Gloria Kersey-Matusiak|jaro=2012|eldoninto=Springer Publishing Company|citaĵo=Most health and mental health organizations do not view sexual orientation as a 'choice.'|ISBN=0826193811|paĝo=169}}</ref> Kelkaj studoj, rimarkinde ''[[kinsey-raporto|Sexual Behavior in the Human Male]]''<ref>''Sexual Behavior in the Human Male'', ISBN 978-0-253-33412-1. {{en}}</ref> (1948) kaj ''[[Kinsey-raporto|Sexual Behavior in the Human Female]]'' (1953)<ref>[[Alfred Kinsey|Kinsey, A.]]; Pomeroy, W.; Martin, C., & Gebhard, P. ''Sexual Behavior in the Human Female'', Philadelphia: Saunders (1953), ISBN 978-0-253-33411-4 {{en}}.</ref> (kiuj kune konsistigas la tiel nomatajn [[Kinsey-raporto]]jn), konstatas ke kiam oni petas ke homoj metu sin en kontinuo inter komplete aliseksema ĝis komplete samseksema, kaj kiam la agoj kune kun la respondoj estas analizitaj, plejparto de homoj ŝajnas esti almenaŭ iom ambaŭseksama. Plejparto de homoj havas ian allogiĝon al ambaŭ seksoj, kvankam kutime unu sekso estas preferata. Kinsey kaj liaj studentoj do konsideras nur malplimulton (5-10%) plene aliseksemaj aŭ samseksemaj. Konverse, nur eĉ pli malgranda malplimulto konsideras sin kiel "plene" ambaŭseksemajn. Postaj studoj sugestis ke la studoj de Kinsey troigas okazadon de ambaŭseksemo en vasta popolo,<ref name="rcp2007">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|titolo=Submission to the Church of England's Listening Exercise on Human Sexuality|alirdato=13a de junio 2013|eldoninto=The Royal College of Psychiatrists}}</ref><ref name="Långström2010">{{Cite book| last1 = Långström | first1 = N. | last2 = Rahman | first2 = Q. | last3 = Carlström | first3 = E. | last4 = Lichtenstein | first4 = P. | title = Genetic and Environmental Effects on Same-sex Sexual Behavior: A Population Study of Twins in Sweden | doi = 10.1007/s10508-008-9386-1| journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 39 | issue = 1| pages = 75–80 | year = 2008 | pmid = 18536986| pmc = }}</ref> sed lia ideo de kontinuo de seksa orientiĝo ankoraŭ estas vaste akceptata.<ref name="rcp2007"/><ref name="Bailey">{{Cite journal|vauthors=Bailey JM, Vasey PL, Diamond LM, Breedlove SM, Vilain E, Epprecht M|title=Sexual Orientation, Controversy, and Science |journal= Psychological Science in the Public Interest |volume=17|issue=21|date=2016|doi=10.1177/1529100616637616|PMID=27113562|pages=45–101 | issn = 1529-1006 }}</ref> Kelkaj spertuloj en [[kvira teorio]], kaj plej fame la franca filozofo [[Michel Foucault]] (kvankam kelkaj argumentis ke postaj spertuloj distordigis liajn opiniojn tiutemajn) atakis la ideon ke seksidentiĝoj kiel "samseksemo," "aliseksemo" aŭ "ambaŭseksemo" iel ajn ekzistas objektive, vidante ilin anstataŭe kiel sociaj konstruojn.<ref name="PAHO"/> Ofta argumento estas ke samseksemo antaŭ la moderna periodo malsamis al moderna samseksemo (aĝ-, seks- aŭ klas-strukturita anstataŭ egaleca).<ref name="apa2009">[[Usona Asocio pri Psikologio]] : [http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts]</ref> Kritikantoj argumentas ke, kvankam samseksemo en diversaj periodoj malsame estis esprimata, la baza [[fenomeno]] ĉiam ekzistis kaj ne estas lastatempa invento de nia socio.<ref name="religioustolerance">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.religioustolerance.org/hom_fixe.htm|titolo=Divergent beliefs about the nature of homosexuality|alirdato=12a de septembro 2011|familia nomo=Robinson|persona nomo=B. A.|jaro=2010|eldoninto=Religious Tolerance.org|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190510051718/http://www.religioustolerance.org/hom_fixe.htm|arkivdato=2019-05-10}}</ref>.<ref name="levay">[[Simon LeVay|LeVay, Simon]] (1996). ''[https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm Queer Science: The Use and Abuse of Research into Homosexuality].'' Cambridge: The MIT Press {{ISBN|0-262-12199-9}}</ref> Samseksemo ankaŭ estas vaste rigardata ĉe multaj bestaj ne-homaj specioj, kvankam tre malmulte profunde dokumentita ĉe sovaĝaj bestoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|titolo=Same-sex Behavior Seen In Nearly All Animals, Review Finds|verko=ScienceDaily}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx |titolo=''1,500 animal species practice homosexuality''. ''The Medical News'', 23an de oktobro 2006 |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110210172226/http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx |arkivdato=2011-02-10 }}</ref><ref>Sommer, Volker & Paul L. Vasey (2006), Homosexual Behaviour in Animals, An Evolutionary Perspective. [[Cambridge University Press]], Cambridge. {{ISBN|0-521-86446-1}}</ref><ref name=Bagemihl>{{harv|Bagemihl|1999}}</ref> == Etimologio == [[Dosiero:Hyakinthos.jpg|eta|altdekstre|''[[anemoj|Zefiro]] kaj [[Hiakinto]]''<br /> [[Atiko|Atika]] [[ruĝfigura ceramiko]] el [[Tarquinia]], 480 a.K. ([[Bostona Belarta Muzeo]]).]] La vorto ''samseksema'' estas la ekvivalento de ''homoseksa'', uzata tiel aŭ kun kelkaj variantoj en multaj lingvoj. [[K. R. C. Sturmer]] uzis la vorton '''samseksama'' jam en 1934 en sia verko [[El la Notlibro de Praktika Esperantisto]] kvankam en la sama paragrafo li uzas la vorton ''homoseksa''. ''Homoseksa'' estas greka kaj latina hibrida kunmetita vorto, kun la unua elemento derivita de la greka ὁμός homos, "sama" (ne rilata al la latina ''homo'', "viro", kiel en [[Homo|Homo sapiens]]), tiel konotaciante seksajn aktivaĵojn kaj amikojn inter membroj de la sama sekso, inkluzive [[Samseksemulino|lesbanismon]]<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A Dictionary of True Etymologies|familia nomo=Room|persona nomo=Adrian|jaro=1986|ISBN=978-0710203403|paĝo=84}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A Student's Dictionary of Psychology|url=https://archive.org/details/studentsdictiona0000stat|familia nomo=Statt|persona nomo=David A.|jaro=2004|eldoninto=Psychology Press|ISBN=978-1841693422|paĝo=[https://archive.org/details/studentsdictiona0000stat/page/n102 93]}}</ref>. La unua konata apero de geja presaĵo troviĝas en germana broŝuro de 1869 de la aŭstra romanverkisto [[Karl-Maria Kertbeny]],<ref name=glbtq>{{citation |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |title=Karl-Maria Kertbeny: The Coinage and Dissemination of the Term |accessdate=12an de junio 2012 |periodical=glbtq.com |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120927020758/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |archivedate=27a de septembro 2012 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120927020758/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |arkivdato=2012-09-27 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150626100855/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |arkivdato=2015-06-26 }}</ref> publikigita anonime, argumentante kontraŭ prusa ''[[kontraŭ-sodomia leĝo]]''.<ref name=glbtq /><ref>{{cite journal |author1=Feray Jean-Claude |author2=Herzer Manfred | year = 1990 | title = Homosexual Studies and Politics in the 19th Century: Karl Maria Kertbeny | url =| journal = Journal of Homosexuality | volume = 19 | issue = | page = 1 | doi=10.1300/j082v19n01_02}}</ref> En 1886, la psikiatro [[Richard von Krafft-Ebing]] uzis la terminojn ''homosexual'' ([[Gejo|samseksemulo]]) kaj ''heterosexual'' ([[Aliseksemo|aliseksemulo]]) en sia libro [[Psychopathia Sexualis]]. La libro de Krafft-Ebing estis tiel populara inter kaj laikaj kaj kuracistoj, ke la terminoj "malgeja" kaj "samseksema" iĝis la plej vaste akceptitaj esprimoj por [[seksa orientiĝo]]. Kiel tio, la nuna uzo de la termino havas siajn radikojn en la pli ampleksa tradicio de personeca taksonomio de la [[19-a jarcento]].<ref>[http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html Krafft-Ebing, Richard von (1840–1902)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120409220543/http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html |date=2012-04-09 }} . ''glbtq.com''.</ref><ref name=psexualis>{{citation|url=http://www.kino.com/psychopathia/history.html |title=Psychopathia Sexualis |accessdate=7an de septembro 2007 |periodical=Kino.com |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071004223140/http://www.kino.com/psychopathia/history.html |archivedate=4an de oktobro 2007 |df= }}</ref> Multaj modernaj gvidiloj en Usono pensas kontraŭ uzo de ''samseksemulo'' (angle homosexual) kiel substantivo, anstataŭ uzi gejon aŭ lesbon. Simile, iuj rekomendas tute eviti uzadon de ''homosexual'' ĉar ĝi havas negativan, klinikan historion kaj ĉar la vorto nur rilatas al onia [[Sekseco|seksa konduto]] (kontraste al romantikaj sentoj) kaj tiel ĝi havas negativan implicon.<ref name=glaad>[http://www.glaad.org/referenceguide Media Reference Guide] (citaĵo AP, NY Times, [[The Washington Post|Washington Post]] style guides), [[GLAAD]]. Alirita la 10-an de majo 2007.</ref> Geja kaj lesba estas la plej oftaj alternativoj. La unuaj literoj ofte estas kombinitaj por krei la inicialon LGBT (foje skribite kiel GLBT), en kiu B kaj T rilatas al ambaŭseksemaj kaj transgenruloj.<ref name=glaad/> En esperanto tiuj sigloj fakte estas [[GLAT]]. [[Gejo]] precipe rilatas al vira samseksemulo,<ref>{{Cite web|url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|title=gay|website=Oxford Dictionaries|access-date=7an de aŭgusto 2015|quote=(de homo, speciale geja).|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160827054658/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|archivedate=2016-08-27}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160827054658/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay |arkivdato=2016-08-27 }}</ref> sed povas esti uzata en pli larĝa senco por rilati al ĉiuj GLATaj homoj. En la kunteksto de [[sekseco]], lesbanino rilatas nur al ina gejeco. La vorto lesba estas derivita de la nomo de la greka insulo [[Lesbo]], kie la poeto [[Sapfo]] verkis plejparte pri siaj emociaj rilatoj kun junaj virinoj.<ref>Marguerite Johnson, Terry Ryan: ''Sexuality in Greek and Roman society and literature: a sourcebook'' p.4</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://dictionary.reference.com/browse/lesbian|titolo=Lesbian &#124; Define Lesbian at Dictionary.com|alirdato=24a de aŭgusto 2010|eldoninto=Dictionary.reference.com}}</ref> Kvankam fruaj verkistoj ankaŭ uzis la adjektivon ''homosexual'' por ajna samseksa kunteksto (kiel porknabina lernejo)<ref name=bbcgay>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/7289390.stm|titolo=How 'gay' became children's insult of choice|alirdato=4a de oktobro 2012|aŭtoro=Denise Winterman|dato=18a de marto 2008|eldoninto=BBC News}}</ref>, hodiaŭ la termino estas uzata ekskluzive rilate al seksa amo, agado kaj orientiĝo. La termino ''homosocia'' estas nun uzata por priskribi ununuran seksan kuntekston, kiu ne estas specife seksa. Ekzistas ankaŭ vorto, kiu rilatas al samseksa amo, samseksamo.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=HCikDlcEHw8C&pg=PA394&lpg=PA394#v=onepage&q=word%20%27gay%27%20was%20preferred%20to%20previous%20designations%20such%20as%20homosexual%20or%20homophile|titolo=Homosexualities|familia nomo=Murray|persona nomo=Stephen O.|jaro=2000|loko=Chicago [u.a.]|eldoninto=University of Chicago Press|ISBN=9780226551944|paĝo=394}}</ref> Kelkaj sinonimoj por samseksa allogo aŭ seksa agado inkluzivas [[Viroj kiuj seksumas kun viroj|virojn, kiuj seksumas kun viroj]] aŭ VSV (uzataj en la [[Medicino|medicina komunumo]] kiam ili specife diskutas seksan agadon) kaj [[Gejerotiko|gejerotikaj]] (rilate al artaĵoj)<ref name=UNAIDS>{{Cite web|title=UNAIDS: Men who have sex with men |publisher=[[UNAIDS]] |url=http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |accessdate=4an de oktobro 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120320001221/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |archivedate=20 Marto 2012 }}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Seksumado en la klasika periodo de A ĝis Z|url=https://archive.org/details/sexinancientworl0000youn|familia nomo=Younger|persona nomo=John G.|jaro=2005|eldono=1|loko=London [u.a.]|eldoninto=Routledge|ISBN=0-415-24252-5|paĝo=[https://archive.org/details/sexinancientworl0000youn/page/38 38]}}</ref>. Komence de la 1990-aj jaroj, multaj fivortoj kiuj aĉe priskribis aŭ rilatis al samseksemuloj estis readoptitaj aŭ akceptitaj kiel pozitivaj vortoj de gejaj viroj kaj lesbaninoj, bona ekzemplo de tio estas ilia uzado ĉe kulturaĵoj aŭ ĉe televida serio [[Queer Eye]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition|jaro=2000|eldoninto=Houghton Mifflin|ISBN=0-618-70172-9}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://dictionary.reference.com/browse/faggot|titolo=Fag|alirdato=4a de oktobro 2012|familia nomo=Spears|persona nomo=Richard A.|jaro=2007|verko=Dictionary of American Slang and Colloquial Expressions}}</ref><ref>{{harv|Dalzell|2008|p=1104}}</ref><ref name=terms>{{cite web |url=http://www.sex-lexis.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20041015054212/http://www.sex-lexis.com/ |dead-url=yes |archive-date=15an de oktobro 2004 |title=Dictionary of Sexual Terms |publisher=Sex-lexis.com |accessdate=4an de oktobro 2012 }}</ref> La vorto ''homo'' (t.e. mallongigo de homosexual) ekzistas en multaj lingvoj sen la malestimaj implicoj kiujn ĝi havas en la angla.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&pg=PA49&lpg=PA49#v=onepage&q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet|titolo=Gays and the military : Joseph Steffan versus the United States|familia nomo=eds|persona nomo=Marc Wolinsky|jaro=1993|eldono=[Online-Ausg.].|loko=Princeton, NJ|eldoninto=[[Princeton University Press]]|ISBN=0691033072|paĝoj=49–55}}</ref> Kiel ĉe etnaj insultoj kaj rasaj malhonoroj, la misuzo de ĉi tiuj esprimoj ankoraŭ povas esti tre ofendaj. La rango de akceptebla uzado por ĉi tiuj esprimoj dependas de la kunteksto kaj parolanto.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&pg=PA49&lpg=PA49#v=onepage&q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet|titolo=Gays and the military: Joseph Steffan versus the United States|familia nomo=eds|persona nomo=Marc Wolinsky ...|jaro=1993|eldono=[Online-Ausg.].|loko=Princeton, NJ|eldoninto=[[Princeton University Press]]|ISBN=0691033072|paĝoj=40–48}}</ref> Male, ''samseksemulo'', vorto origine akceptita de gejaj viroj kaj virinoj kiel pozitiva termino (kiel en geja liberiĝo kaj [[Samseksemo en la mondo|gejaj rajtoj]]), ĝeneraligis fian uzon inter junuloj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|titolo=Queer Things from Old Closets: Libraries Gay and Lesbian Studies – Queer Theory|alirdato=4a de oktobro 2012|familia nomo=Taylor|persona nomo=Marvin J.|eldoninto=Association of College and Research Libraries|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160116080410/http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|arkivdato=2016-01-16}}</ref> La usona organizaĵo pri [[Samseksemo en Eŭropo|GLATaj rajtoj]] [[GLAAD]] konsilas la amaskomunikilojn eviti uzi la terminon ''homosexual'' por priskribi gejajn homojn aŭ samseksajn rilatojn, ĉar la termino estas "ofte uzata de kontraŭ-samseksemaj ekstremistoj por denigrigi gejojn, parojn kaj rilatojn". == Historio == [[Dosiero:Silenus Eros CdM.jpg|eta|eta | [[Eroso]] kaj [[Sileno]].]] Sociaj sintenoj rilate al samseksaj rilatoj variis tra la tempo kaj lokoj, el atendado ke ĉiuj maskloj engaĝiĝu en samseksaj rilatoj, al hazarda integriĝo, per akcepto, al vidado de la praktiko kiel leĝera peko, aŭ subpremante ĝin per policaj fortoj kaj juĝaj mekanismoj kaj en plej malbonaj kazoj, malpermesante ĝin per [[mortpuno]]. En detala kompilaĵo de historiaj kaj etnografiaj materialoj de [[antaŭindustria civilizo]], "forta malaprobo de samseksemo estis raportita je ĉirkaŭ 41% el 42 kulturoj; ĝi estis akceptita aŭ ignorita de 21%, kaj 12% ne raportis tian koncepton. El 70 etnografioj, 59% raportis ke samseksemeco forestas aŭ maloftas kaj 41% raportis ĝin ĉeestanta aŭ ne malofta."<ref>Adolescence and puberty By John Bancroft, June Machover Reinisch, p.162</ref> En kulturoj influitaj de [[Abrahama religio|Abrahamaj religioj]], la leĝo kaj la eklezio establis [[sodomio]]n kiel malobservon kontraŭ dia leĝo aŭ krimo kontraŭ naturo. La kondamno pro [[anusa seksumado]] inter viroj, tamen, antaŭas kristanan kredon. Ĝi estis ofta en [[antikva Grekio]]; "nenatura" povas esti spurita al [[Platono]].<ref>"... semu neleĝan kaj bastardan semon ĉe korteganoj, aŭ sterilan semon ĉe maskloj defiante naturon." Plato in THE LAWS (Book VIII p.841 edition of Stephanus) or p.340, edition of Penguin Books, 1972.</ref> Multaj historiaj figuroj, inkluzive de [[Sokrato]], [[George Byron|Lord Byron]], [[Eduardo la 2-a (Anglio)|Eduardo la 2-a]] kaj [[Hadriano]]<ref>''Romia samseksemo'' de Craig Arthur Williams, p.60</ref>, uzis terminojn kiel gejaj aŭ ambaŭseksemaj; kelkaj akademianoj, kiel [[Michel Foucault]], konsideris tion kiel riskanta la anakronan enkondukon de nuntempa konstruado de sekseco fremda al iliaj tempoj, kvankam aliaj defias ĉi tion..<ref>{{Cite book| author = Hubbard Thomas K | title = Review of David M. Halperin, ''How to Do the History of Homosexuality.'' | url = | journal = [[Bryn Mawr Classical Review]] | date=22an de septembro 2003 }}</ref> En [[socia scienco]], okazis disputo inter vidpunktoj "esencaj" kaj "konstruistaj" rilate al samseksemo. La debato dividas tiujn, kiuj kredas, ke terminoj kiel "gejo" rilatas al objektivaj, kulture nevariantaj trajtoj de personoj de tiuj, kiuj kredas, ke la spertoj, kiujn ili nomas, estas artefaktoj de unikaj kulturaj kaj sociaj procezoj. "Esencistoj" tipe kredas, ke seksaj preferoj estas determinitaj de biologiaj fortoj, dum "konstruistoj" supozas, ke seksaj deziroj estas lernitaj kaj poste akiritaj<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=One Hundred Years of Homosexuality: And Other Essays on Greek Love|url=https://archive.org/details/onehundredyearso0000halp|aŭtoro=Halperin, David M.|jaro=1990|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Routledge|ISBN=0-415-90097-2|paĝoj=[https://archive.org/details/onehundredyearso0000halp/page/41 41]–42}}</ref>. La filozofo pri scienco [[Michael Ruse]] deklaris, ke la socia konstruista alproksimiĝo, influita de Foucault, baziĝas sur legado de la historia registro, kiu konfuzas la ekziston de samseksemuloj kun la maniero kiel ili estas etikeditaj aŭ traktataj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=bJFCAwAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PT971|titolo=The Oxford Companion to Philosophy|aŭtoro=Ruse, Michael|jaro=2005|loko=Oksfordo|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-926479-1|paĝo=399|redaktinto=Honderich, Ted}}</ref> === Afriko === {{Ĉefartikolo|Samseksemo en Afriko}} [[Dosiero:Mastaba of Niankhkhum and Khnumhotep embrace.jpg|eta|left | [[Khnumhotep kaj Niankhkhnum]] kisante sin.]] La unua registro de ebla samseksema paro en la historio estas ofte konsiderata kiel tiu de [[Khnumhotep kaj Niankhkhnum]], antikva egipta vira paro, kiu vivis ĉirkaŭ la jaro 2400 a.K. La paro estas portretita en nazo-kisanta pozicio, la plej intima pozicio en [[Arto de Antikva Egiptio|egipta arto]], ĉirkaŭita de tio kio ŝajnas esti iliaj heredantoj. La antropologoj [[Stephen Murray]] kaj [[Will Roscoe]] raportis, ke virinoj en [[Lesoto]] okupis socie sankciitajn "longperspektivajn, erotikajn rilatojn" nomitaj ''[[motsoalle]]'''<ref name=murrayroscoe>{{Cite book|title=Boy Wives and Female Husbands: Studies of African Homosexualities |last=Murray |first=Stephen |authorlink= |author2=[[Will Roscoe|Roscoe, Will]] |year=1998 |publisher= St. Martin's Press |location=New York |isbn=0-312-23829-0}}</ref> . La antropologo [[E. E. Evans-Pritchard]] ankaŭ registris, ke viraj [[Azandeoj|azandeaj]] batalantoj en la norda [[Kongo]] kutime akceptis junajn virajn amantojn inter la aĝoj de dek du kaj dudek jaroj, kiuj helpis kun hejmaj taskoj kaj partoprenis [[Interkrura seksumado|interkruran seksumadon]] kun siaj pli aĝaj edzoj. Bone konata historio, kiu devenas de la [[Meza Imperio de Egiptio|Meza Regno]], rakontas pri anonima civitano, kiu venas al la aŭdienca halo de reĝo [[Pepi la 2-a]] (ĉi tie nomata laŭ naskiĝnomo, Neferkarê). La civitano volas lamenti pri nemenciita cirkonstanco, sed la reĝo ne volas aŭskulti la lamentojn, do li ordonas al siaj reĝaj muzikistoj droni la paroladon de la fremdulo per bruo. Elreviĝinta, la fremdulo forlasas la palacon. Kiam ĉi tio okazas plurfoje, li ordonas al sia amiko, la alta oficialulo Tjeti, sekvi la reĝon. La reĝo siavice ofte forlasas la palacon dum la nokto. Tjeti malkovras, ke reĝo Pepi la 2-a vizitas sian lojalan generalon Sasenet dum pluraj horoj, tiam revenante hejmen<ref name=evanspritchard>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Sexual Inversion among the Azande|url=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1970-12_72_6/page/1428|familia nomo=Evans-Pritchard|persona nomo=E. E.|aŭtoroligilo=E. E. Evans-Pritchard|jaro=1970|gazeto=American Anthropologist|volumo=72|numero=6|COI=10.1525/aa.1970.72.6.02a00170|paĝoj=1428–1434}}</ref>. La ĉapitro, en kiu reĝo [[Pepi la 2-a]] vizitas sian lojalan generalon, estas temo de pasiaj diskutoj. Speciale iu frazo restas en la centro de debatoj: la teksto diras, ke "lia moŝto eniris la domon de Sasenet kaj faris al li, kion deziras lia moŝto". La frazo "farante tion, kion li deziras" estas ofta floreca frazo por priskribi seksumadon. Tial iuj erudiciuloj konvinkiĝis, ke la papiruso malkaŝas la samseksemajn interesojn de reĝo Pepi kaj lian samseksan rilaton kun sia generalo. Sed aliaj kleruloj anstataŭe estas konvinkitaj, ke la paŝo estas nur alegoria stilo de religiaj tekstoj, en kiu la suna dio [[Reo|Râ]] vizitas la transtomban dion [[Oziriso]] dum la mezaj kvar horoj de la nokto.<ref>Günter Burkard, Heinz J. Thissen: ''Einführung in die altägyptische Literaturgeschichte'' vol. 1 (= ''Einführungen und Quellentexte zur Ägyptologie'',vol. 1). LIT, Berlin 2003, {{ISBN|3-8258-6132-5}}, pp.&nbsp;187–191.</ref> Tiel, reĝo Pepi la 2-a prenus la rolon de Râ kaj Sasenet prenus la rolon de Oziriso. La frazo "farante tion, kion li deziras" estus do troiga kaj misinterpretita.<ref>Emma Brunner-Traut: ''Altägyptische Märchen. Mythen und andere volkstümliche Erzählungen''. 10a eldono Edition. Diederichs, Munkeno 1991, {{ISBN|3-424-01011-1}}, pp.&nbsp;178–179.</ref> === Ameriko === [[Dosiero:Larco Museum Erotic Art V.jpg|eta|left | Erotika ceramiko de [[Muzeo Larco]] en [[Limo]]]] Inter indiĝenaj popoloj de [[Ameriko]] antaŭ [[Eŭropa koloniado de Ameriko|eŭropa koloniigo]], ofta formo de samseksa sekseco temis pri la figuro de la [[Duspiritulo|duspirita]] individuo. Tipe ĉi tiu individuo estis rekonita frue en la vivo, elektita de la gepatroj por sekvi la vojon kaj, se la infano akceptis la rolon, kreskis laŭ la konvena maniero, lernante la kutimojn de la vojo, kiun li elektis. Du-Spiritaj individuoj estis kutime [[ŝamano]]j kaj estis respektataj kiel havantaj potencojn preter tiuj ordinaraj ŝamanoj. Ilia seksa vivo estis kun la ordinaraj tribaj membroj de la sama sekso. Gejaj kaj transgenraj individuoj ankaŭ estis oftaj inter aliaj antaŭ-konkeraj civilizoj en [[Latinameriko]], kiel ekzemple la [[aztekoj]], [[majaoj]], [[keĉuoj]], [[moĉe]]oj, [[zapotekoj]] kaj la [[Tupinamba (tribo)|tupinambaoj]] de Brazilo.<ref name=glbtqlatinamerica>{{citation |first=Ben |last=Pablo |year=2004 |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |title=Latin America: Colonial |periodical=glbtq.com |accessdate=1an de aŭgusto 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |archivedate=11an de decembro 2007 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |arkivdato=2007-12-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |arkivdato=2007-12-11 }}</ref><ref name=glbtqmex>{{Cite book |last=Murray |first=Stephen |authorlink= |editor=Claude J. Summers |encyclopedia=glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture |title=Mexico |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |accessdate=1an de aŭgusto 2007 |year=2004 |publisher=glbtq, Inc. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071102132531/http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |archivedate=2an de novembro 2007 |df=dmy-all |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071102132531/http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |arkivdato=2007-11-02 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071102132531/http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |arkivdato=2007-11-02 }}</ref> Dum periodo de 800 jaroj, la antaŭkolumbaj centraj andaj kulturoj, precipe la [[moĉe]]oj, kreis almenaŭ dekojn da miloj da ceramikoj nomitaj ''[[huako]]j'', kiuj ofte montras skeletojn plenumante lesban anusan seksumadon kaj samseksemajn kuniĝojn. Multaj el la ceramikoj, kune kun la plej multaj indiĝenaj ikonoj, estis detruitaj. En la 1570-aj jaroj, vicreĝo Toledo kaj liaj klerikaj konsilistoj organizis sin por forigi sodomion, masturbon kaj komunan socian praktikon, la ''servinacuy'', kiu, ĝenerale, estas tradukita el indiĝena [[Keĉua lingvaro|keĉua]], kiu signifas "testan edzecon". Kiel priskribite de Terrazos, "Vi ne povis paroli pri ili ĉar ili estis konsiderataj [pornografiaj]." Ili estis malpermesitaj pro la "tabuo trudita de la kristana religio, ke homoj nur havas sekson por generi kaj ke virinoj ne spertas seksan plezuron." Malgraŭ ĉi tiu klopodo por detrui ĉi tiujn artefaktojn, multaj restis ĝis nun. Dum jardekoj, erotika ceramiko estis tenita for de la publiko, kiu povis esti alirita nur de elita grupo de peruaj sociaj sciencistoj. Foje kaj malvolonte ili estis haveblaj al elektitaj eksterlandaj esploristoj de Usono kaj Eŭropo. La Muzeo Larco en Limo, Peruo, estas bone konata pro ĝia antaŭkolumba erotika galerio.<ref>{{Cite book| title = Erotic Ceramics Reveal Dirty Little Secret | first = Rick | last = Vecchio | url = http://articles.latimes.com/2004/mar/07/news/adfg-pottery7 | agency = [[Associated Press]] | newspaper = [[LA Times]] | publisher = LA Times| location = [[Los Angeles]] | accessdate = 1an de decembro 2009 | date=7an de marto 2004}}</ref> La hispanaj konkerantoj teruriĝis pro malkovro de [[sodomio]] malkaŝe praktikita inter indiĝenaj popoloj,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-25927595|titolo=Where is it illegal to be gay?|alirdato=23a de februaro 2014|verko=BBC News}}</ref> kaj provis subpremi ĝin submetante ilin sub ilia regado al severaj punoj, inkluzive de publika ekzekuto, brulvundo kaj disŝiro per hundoj.<ref>Mártir de Anglería, Pedro. (1530). ''[http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction Décadas del Mundo Nuevo]''. Quoted by Coello de la Rosa, Alexandre. "Good Indians", "Bad Indians", "What Christians?": The Dark Side of the New World in Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés (1478–1557), ''[[Delaware]] Review of Latin American Studies'', Vol. 3, No. 2, 2002.</ref> ==== En Kubo ==== En [[Kubo]], jam en 1965, la [[Kastrisma revolucio|kastrima reĝimo]] establis la ''Unidades Militares para el Aumento de la Producción'' (UMAP) aŭ "armeajn produktadajn unuojn", laŭŝajne por anstataŭigi militservon al tiuj, kiuj estis sendevigitaj de [[militservo]], portante armilojn, inkluzive konsciaj objektantoj kaj samseksemuloj. Fakte ili bonvenigis ĉiujn, kiuj ne kondutis kiel la reĝimo, inter ili, gejoj. Rapide konataj pro ilia malhumana traktado, ĉi tiuj establoj estis fermitaj 18 monatojn poste, la indigno de la arta medio instigis [[Fidel Castro]] mem fermi persone tiujn lokojn en 1967, kredante, ke ili ne plenumas la revoluciajn celojn, sed aliaj malpli pezaj estis anstataŭaĵo.<ref>[http://www.huffingtonpost.com/2013/05/17/cuba-gay-celebration-_n_3294770.html "Cuba's Gay Community Celebrates 'International Day Against Homophobia And Transphobia' (PHOTOS)", ''Associated Press'', printed in the ''Huffington Post'', 17an de majo 2013]</ref> En intervjuo en 2010, Fidel Castro pardonpetis pro tiuj persekutoj, konsiderante sin respondeca, sed alvokante la geopolitikajn novaĵojn de la tempo por klarigi tian agadon.<ref>[http://www.thegully.com/essays/cuba/010621gay_cuba.html "Gays Wed In Cuba: The Second Revolution", ''The Gully.com'', authored by Juan Pérez Cabral, 2001]</ref><ref>[http://www.washingtonblade.com/2012/09/17/cuban-lgbt-activists-cite-progress-ongoing-harassment/ "Cuban LGBT activists cite progress, ongoing harassment", ''Washington Blade'', reported by Michael K. Lavers, 17an de Septembro 2012]</ref> ==== Usono ==== [[Dosiero:Celebrating a new America -lovewins 58242 (18588276403) (cropped).jpg|eta|La [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]] de Usono kun ĉielarkaj koloroj en majo 2015.]] En 1986, la [[Supera Kortumo de Usono]] regis en [[Bowers v. Hardwick]], ke ŝtato povus krimigi sodomion, sed en 2003 ĝin renversis per [[Lawrence v. Texas]] kaj tiel laŭleĝigis samsekseman agadon tra Usono.<ref>{{Cite web|url=https://corrientemartianacuba.org/2015/12/07/nosotros-tambien-amamos/|title=Nosotros también amamos: Campaña a favor del matrimonio igualitario en Cuba|last=Cuba|first=Corriente Martiana|date=2015-12-07|website=Corriente Martiana|access-date=2016-08-09|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160910020331/https://corrientemartianacuba.org/2015/12/07/nosotros-tambien-amamos/|arkivdato=2016-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160810094652/https://corrientemartianacuba.org/2015/12/07/nosotros-tambien-amamos/|archivedate=2016-08-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://corrientemartianacuba.org/|title=Corriente Martiana|website=Corriente Martiana|language=es-ES|access-date=2016-08-10|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170709045048/https://corrientemartianacuba.org/|arkivdato=2017-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160810214919/https://corrientemartianacuba.org/|archivedate=2016-08-10}}</ref> Samseksa edzeco en Usono pligrandiĝis de unu ŝtato en 2004 al ĉiuj kvindek ŝtatoj en 2015, tra diversaj ŝtataj kortumaj verdiktoj, ŝtatleĝaro, rektaj popularaj voĉdonoj (referendumoj kaj iniciatoj), kaj federaciaj kortumaj verdiktoj.<ref>[http://www.washingtonblade.com/2018/05/26/cuban-authorities-not-directly-targeting-lgbti-asylum-seekers-partner/ Cuban authorities not ‘directly’ targeting LGBTI asylum seeker’s partner], ''The Washington Blade'', 26-an de majo 2018</ref> === Orienta Azio === [[Dosiero:Woman spying on male lovers.jpg|eta|left | Virino spionas paron de viraj amantoj. [[Ĉinio]], [[Dinastio Qing|Qing-dinastio]].]] En [[Orienta Azio]], [[Samseksemo kaj budhismo|samseksa amo]] estis menciita ekde la plej frua registrita historio. Gejeco en Ĉinio, konata kiel la'' pasioj de la tranĉita persiko'' kaj diversaj aliaj eŭfemismoj, estis registrita ekde proksimume 600 a.K. Gejeco estis menciita en multaj famaj verkoj de [[Ĉinlingva literaturo|ĉina literaturo]]. La kazoj de samseksaj korinklinoj kaj seksaj interagoj priskribitaj en la klasika romano ''[[Ruĝdoma sonĝo]]'' ŝajnas tiel konataj al observantoj nuntempe, kiel samvaloraj rakontoj de am-aferoj inter aliseksemaj homoj dum la sama periodo. [[Konfuceismo|Konfucianismo]], estanta ĉefe socia kaj politika filozofio, enfokusigis malmulte pri [[sekseco]], ĉu samseksema aŭ aliseksema. Literaturo de [[Dinastio Ming|Ming-dinastio]], kiel Bian Er Chai (弁 而 釵 / 弁 而 钗), portretas samseksemajn rilatojn inter viroj kiel pli plaĉaj kaj pli "harmoniaj" ol aliseksemaj rilatoj.<ref>Kang, Wenqing. ''Obsession: male same-sex relations in China, 1900–1950'', Hong Kong University Press. Page 2</ref> Skriboj de [[dinastio Liu Song]] de Wang Shunu asertis, ke la samseksemo estis tiel komuna kiel la malgeja sekseco en la malfrua [[3-a jarcento]].<ref name="Geng">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=ei4PJ92qy6IC&pg=PA1443|titolo=The fragile scholar: power and masculinity in Chinese culture|aŭtoro=Song Geng|jaro=2004|eldoninto=Hong Kong University Press|ISBN=978-962-209-620-2|paĝo=144}}</ref> Opozicio al samseksemo en Ĉinio originas de la mezepoka [[dinastio Tang]] (618-907), atribuita al la kreskanta influo de kristanaj kaj islamaj valoroj,,<ref name="Hinsch, Bret 1990 p. 77-78">Hinsch, Bret. (1990). ''Passions of the Cut Sleeve''. University of California Press. p. 77-78.</ref> sed ne fariĝis plene establita ĝis la okcidentiĝaj klopodoj de la forpasinta [[Dinastio Qing|Qing-dinastio]] kaj de la [[Respubliko Ĉinio (1912-1949)|Respubliko de Ĉinio]].<ref name="Kang1">Kang, Wenqing. ''Obsession: male same-sex relations in China, 1900–1950'', Hong Kong University Press. Page 3</ref> Kvankam [[Konfuceismo]] apenaŭ menciis seksemon ĝenerale, tamen, ĝia ideologio emfazis virajn amikecojn,<ref>Kang, Wenqing. ''Obsession: male same-sex relations in China, 1900-1950'', Hong Kong University Press. Page 2</ref> kaj [[Louis Crompton]] argumentis, ke la "proksimeco de la ligo majstro-disĉiplo kiun ĝi kreskigis eble subtile faciligis samseksemon". Kvankam [[Taoismo|taoisma]] [[alkemio]] rigardis al la aliseksema seksumado, sen ejakulado, kiel maniero subteni viran "vivosencon", geja koito estis vidita kiel "neŭtrala", ĉar la ago havas neniun damaĝan aŭ utilan efikon al la vivo-esenco de persono.<ref>Hinsch, Bret. (1990). ''Passions of the Cut Sleeve''. University of California Press. p. 56</ref> Simile al [[budhismo]], taoistaj lernejoj serĉis tra la historio difini kio estus seksa miskonduto. La [[precepto]] kontraŭ seksa miskonduto estas sekso ekster [[edzeco]]. La edziĝintoj (夫婦) kutime en la ĉina sugestas viro kun ino, kvankam la skribo mem ne eksplicite diras ion ajn kontraŭ samseksaj rilatoj. Multaj specoj de ordonoj menciitaj en la [[Yunji Qiqian|Sep Glitigoj de Nuba Ŝtofo]] (雲 笈 七 籤), La eta [[Taoismo|taoisma regularo]], diras nenion kontraŭ samseksaj rilatoj <ref>Robert Hans Van Gulik 1961. Sexual life in Ancient China: a preliminary survey of Chinese sex and society from ca. 1500 B.C. till 1644 A.D. Leiden: Brill.</ref><ref>Needham, J: Science and Civilization in China: Sexual Techniques. Cambridge, England: Cambridge University Press, Vol. 2, 1954.</ref>, konservante neŭtralecon.<ref>Penrose, Walter (2001). Hidden in History: Female Homoeroticism and Women of a "Third Nature" in the South Asian Past, Journal of the History of Sexuality 10.1 (2001), p.4</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Scripture of the Lotus Blossom of the Fine Dharma(The Lotus Sutra)|url=https://archive.org/details/scriptureoflotus0000unse_e2e5|familia nomo=Hurvitz|persona nomo=Leon|jaro=1976|eldoninto=Columbia University Press|ISBN=978-0231148955|paĝoj=209}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=An Introduction to Buddhist Ethics|url=https://archive.org/details/introductiontobu0000harv|familia nomo=harvey|persona nomo=peter|jaro=2000|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=9780511800801|paĝoj=[https://archive.org/details/introductiontobu0000harv/page/421 421]-}}</ref><ref>Cutler/Newland ''The Great Treatise On The Stages Of The Path To Enlightnment'' p.220</ref> La plej frua leĝo kontraŭ geja ago devenas de la Song-dinastio, punante "junajn virojn, kiuj agas kiel prostituitinoj." La unua statuto ekskluzive malpermesanta samsekseman seksrilaton estis realigita en la [[Ĝiaĝing|erao Ĵiaĵing]] de la [[Dinastio Ming|Ming-dinastio]].<ref>China Decides Homosexuality No Longer Mental Ilness. Associated Press, South China Morning Post, Marto 08 2001. See http://www.hartford-hwp.com/archives/55/325.html</ref> [[Dosiero:Bartholomew Roberts.png|eta|left | [[Bartholomew Roberts]]]] === Samseksemo ĉe piratoj === En ĉemara etoso, senigitaj de virinoj kaj en socia grupo de la sama sekso, la samseksemo kaj gejaj praktikoj estis vaste akceptitaj kaj parto de ĉiutaga vivo en la mondo de [[bukaneroj]] kaj piratoj. Plejmulto el la piratoj malakceptis aliseksemon en havenoj eĉ kiam ekzistis la eblo havi seksuman kontakton kun virinoj, kutime prostituitinoj. La kaptitaj virinoj estis tre malofte seksume uzataj, sed estis uzitaj por monpeto. Kelkaj piratoj preferis junajn knabojn kaj ofte forkaptis ilin kaj devige tiuj knaboj devis lerni pri la maro kaj pri ĉemaraj taskoj kutime gvidataj de pli sperta pirato. La pirato kaj lia "metilernanto" kreis fortajn ligojn eĉ dormis kaj manĝis kune, kelkfoje dividis la akiraĵojn. Piratoj formis la unuajn "edziĝojn" aŭ [[Registrita partnereco|sam-seksajn kuniĝojn]] en la [[Moderna epoko|moderna historio]] en la institucio nomata ''[[matelotado]]''. Temis pri kontrakta unuiĝo inter du viroj, kiu inkluzivis la posedaĵojn kaze de forpaso de unu el la edzoj. La "matelot-o" estis kutime pirato, seksa partnero aŭ pli juna kunulo aŭ ekonomie pli malfavorata . Kelkaj rimarkindaj piratoj kiuj praktikis tiun ''matelotadon'' estis [[Alexandre Exquemelin]], franco kirurgo de la ekspedicio de [[Henry Morgan]]; pirato [[Bartholomew Roberts]] kaj John Walden; Robert Culliford kaj John Swann. Ankaŭ estas konataj aliaj kazoj de piratoj virinoj kun samseksemaj tendencoj aŭ trajtoj, kiel estis la kazo de [[Anne Bonny]] kaj [[Mary Read]]. Kvankam samseksemaj praktikoj estis oftaj inter bukaneroj kaj piratoj, ''matelotado'' ne ĉiam implicis tiajn rilatojn. Ekzistis kazoj en kiuj unu el la pirato ankaŭ estis edziĝinta al virino. En tiu situacio, la edzino povus esti seksume komuna kun la partnero. Oni notu, ke kelkaj reguloj aŭ pirataj kodoj strikte malpermesas virinojn enŝipiĝi kaj la puno por ĉi tiu malobservo estis la morto. La kutimo de piratoj kaj [[bukaneroj]] uzi kromnomojn anstataŭ iliajn realajn nomojn, precipe kiam ili alvenis en [[Karibio]]n, devis resti anonimaj antaŭ [[Okcidenta civilizo|eŭropa socio]], por kaŝi siajn piratajn agadojn, praktikojn kaj seksajn preferojn kiel ekzemple ''matelotado''. Ekzemple, sur la insulo [[Hispaniolo]], nur tiuj viroj, kiuj laboris en la plantejoj kaj edziĝintaj al virinoj, uzis siajn verajn nomojn. === Eŭropo === ==== Klasika periodo ==== [[Dosiero:Lafond Sappho and Homer.jpg|dekstra|eta|Junulinoj ĉirkaŭ Sapfo en pentraĵo de Lafond, 1824.]] La plej fruaj okcidentaj dokumentoj (en la formo de literaturaj verkoj, artaj objektoj kaj mitografiaj materialoj) pri samseksaj rilatoj devenas de [[antikva Grekio]]. Koncerne [[Gejo|viran samseksemon]], tiaj dokumentoj priskribas kelkajn kompleksajn komprenojn, en kiuj rilatoj kun virinoj kaj rilatoj kun adoleskantoj povus esti parto de amema vivo de normala viro. Samseksaj interrilatoj estis socia institucio diverse konstruita dum tempo kaj de unu urbo al alia. La formala praktiko, [[Gejerotiko|erotika]], tamen ofte retenita rilato inter libera plenkreska viro kaj libera adoleskanto, estis taksita pro ĝiaj pedagogiaj avantaĝoj kaj kiel rimedo de loĝantara rego, kvankam foje kulpis pro kaŭzado de malordo.<ref>Plato, Laws, 636D & 835E</ref> [[Dosiero:NAMA Sappho lisant.jpg|eta|left |Sapfo legas al ŝiaj kunulinoj en [[Atiko|atika]] ujo ĉ. 435 a.K.]] [[Platono]] laŭdis ĝiajn avantaĝojn en liaj fruaj skribaĵoj sed en liaj malfruaj verkoj proponis ĝian malpermeson. [[Aristotelo]], en ''Politikoj'', malakceptis la ideojn de Platono pri abolicio de gejeco; li klarigas, ke [[barbaroj]] kiel la [[keltoj]] donis al ĝi specialan honoron , dum la [[Kreto (insulo)|kretanoj]] uzis ĝin por reguligi la loĝantaron.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|titolo=Lesbian|alirdato=7a de februaro 2009|aŭtoro=Douglas Harper|jaro=2001|eldoninto=Online Etymology Dictionary}}</ref> Malmulto estas konata pri ina samseksemo en la antikvaj epokoj. [[Sapfo]], naskita sur la insulo [[Lesbo]], estis inkludita de postaj grekoj en la kanona listo de naŭ lirikaj poetoj. La adjektivoj derivitaj de ŝia nomo kaj naskiĝo estis aplikataj al ina gejeco ekde la 19-a jarcento. La poezio de Sapfo centriĝas sur pasio kaj amo por diversaj gravuloj kaj ambaŭ seksoj. La rakontantoj de multaj el ŝiaj poemoj parolas pri enamiĝoj kaj amo (foje rekuperitaj, foje ne) por diversaj inoj, sed priskriboj de fizikaj agoj inter virinoj estas malmultaj kaj estas submetataj al debato.<ref name=sapphic>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|titolo=Sapphic|alirdato=7a de Februaro 2009|aŭtoro=Douglas Harper|jaro=2001|eldoninto=Online Etymology Dictionary}}</ref> En [[Romio|Antikva Romo]] la juna vira korpo restis fokuso de vira seksa atento, sed rilatoj estis inter pli malnovaj liberaj viroj kaj sklavoj aŭ liberigitaj junuloj, kiuj akceptis la pasivan rolon en seksumado. La helenema imperiestro [[Hadriano]] estas fama pro rilato kun [[Antinoo]], sed la kristana imperiestro [[Teodozo la 1-a]] dekretis leĝon la [[6-a de aŭgusto|6-an de aŭgusto]] 390, kondamnante pasivajn virojn bruli sur la ŝtipo. Malgraŭ ĉi tiuj reguloj, impostoj sur bordeloj kun knaboj disponeblaj por geja seksumado daŭre estis kolektitaj ĝis la fino de la regado de [[Anastazio la 1-a]] en 518. [[Justiniano la 1-a|Justiniano]], ĉe la fino de sia regado, vastigis la proskribon al la aktiva partnero ankaŭ (en 558) avertante, ke tia konduto povas konduki al detruo de urboj pro la "kolero de Dio".<ref>Denys Page, ''Sappho and Alcaeus'', Oxford UP, 1959, pp. 142–146.</ref> ==== Sankta Inkvizicio ==== [[Dosiero:Burning of Sodomites.jpg|dekstra|eta|altdekstre=0.7|Brulado de du samseksemuloj ( [[Kavaliro]] kaj ties [[varleto]]) ĉe la ŝtiparo en [[Zuriko]], 1482 ([[Spiezer Schilling]])]] La persekutado de samseksemo fare de la [[Katolika Eklezio]] estis konstanta tra la [[Mezepoko]], kvankam [[sodomio]] estis utila akuzo, kiu foje kuniĝis kaj ne ĉiam distingiĝis de tiu pri [[herezo]], kio malfaciligas pli detalajn analizojn pri la tiamaj procesoj. La plej konataj procesoj, kiel la atako kontraŭ la [[templanoj]], akuzitaj pro praktiko de samseksemaj kaj herezaj praktikoj, estas ĉiuj suspektataj kaj antaŭenigitaj pro politikaj kialoj. En normalaj cirkonstancoj la nobeluloj kaj privilegiitoj malofte estis akuzitaj pri tia speco de krimo, kiu preskaŭ tute falis sur negravajn homojn kaj pri kiuj estas malmultaj datumoj. Dum la 5-a ĝis la 18a jarcentoj, [[torturo]] kaj [[mortpuno]], kutime ĉe la [[ŝtiparo]], estis la turmentoj, kiujn gejoj estis kondamnitaj en plej parto de Eŭropo. La [[Inkvizicio|Sankta Inkvizicio]] de la Romkatolika Eklezio ne multe diferencas, en sia persekutado de samseksemo, de tio, kio estis ofta preskaŭ ĉie, kaj kulpas pri la torturo kaj morto de sennombraj homoj akuzitaj pri la tielnomata ''[[Sodomio|malfeliĉa peko]]''. Ankoraŭ estas esprimoj en diversaj lingvoj, kiuj rilatas al bruligado de gejoj ĉe la ŝtiparo: ''finocchio'' , kiu en la itala signifas 'gejaĉo' kaj ankaŭ '[[fenkolo]]' (ĉar la persono estis envolvita en fenkolo-foliojn por prokrasti sian agonion en la flamoj); kvankam estas erara opinio (ŝarĝita de homofobio), ke la insulta signifo estas moderna kaj devenas de la termino ''surgenuiĝi'' (por plenumi [[Buŝa seksumado|buŝan seksumado]]n). Sed en la itala, genuo estas ginocchio, kaj ne finocchio; ''faggot'', kiu en moderna angla signifas "gejo", sed kiu en la pasinteco signifis "brullignon", kaj rilatas al la ligno per kiu samseksemuloj estis bruligitaj vivaj por morti pro sia peko kontraŭ naturo. ==== Renesanco ==== [[Dosiero:De Constitutio criminalis Carolina (1577) 01.jpg|eta|maldekstra|Kovrilpaĝo de la [[Constitutio Criminalis Carolina]].]] Dum la [[Renesanco]], riĉaj urboj en [[norda Italio]], aparte [[Florenco]] kaj [[Venecio]], estis famaj pro la vasta praktiko de samseksa amo, farita de konsiderinda parto de la vira loĝantaro kaj konstruita laŭ la klasika modelo de [[Grekio]] kaj [[Romio]].<ref>Rocke, Michael, (1996), ''Forbidden Friendships: Homosexuality and male Culture in Renaissance Florence'', {{ISBN|0-19-512292-5}}</ref><ref>Ruggiero, Guido, (1985), ''The Boundaries of Eros'', {{ISBN|0-19-503465-1}}</ref> Sed eĉ kiam multaj el la viraj loĝantoj okupiĝis pri samseksaj rilatoj, la aŭtoritatoj, sub la premo de la oficiroj de la Nokta kortumo, procesadis, monpunis kaj malliberigis bonan parton de tiu loĝantaro. Ekde la dua duono de la [[13-a jarcento]], morto estis la puno por vira gejeco en plejparto de [[Eŭropo]]. La rilatoj de socie elstaraj figuroj, kiel Reĝo [[Jakobo la 1-a (Anglio)|Jakobo la 1-a]] kaj la [[Duko de Buckingham]], servis por reliefigi la aferon, inkluzive de anonime verkitaj strataj pamfletoj. En la Renesanco ekzistis multaj kulturaj kaj politikaj ŝanĝoj sed la persekutado al samseksemuloj ne nur daŭrigis kun la sama intenseco, sed dum la tempo estis kelkaj el la plej grandaj persekutoj kaj kaj ekleziaj kaj de civilaj aŭtoritatoj ĉie en Eŭropo. La [[Inkvizicio|Hispana Inkvizicio]] havis potencon super la krimo je ''[[sodomio]]'' en la [[Reĝlando Aragono|Kronlando de Aragono]]. En la kortegoj de [[Barcelono]], [[Valencio]] kaj [[Zaragozo]], 12% el tiuj juĝitoj de la Inkvizicio estis kondamnitaj je morto ĉe la ŝtiparo; juĝataj pro sodomio inter 1570 kaj 1630 estis ĉirkaŭ 1000. Precipe severa estis la tribunalo de Zaragozo, kiu inter 1571 kaj 1579 juĝis 543 homojn pro sodomio, el kiuj 102 estis ekzekutitaj. De 1536 ĝis 1821 la portugala Inkvizicio okupiĝis pri pli ol 4000 homoj kondamnitaj pro sodomio, el kiuj proksimume 500 estis kaptitaj kaj 30 mortis ĉe la ŝtiparo, plej ofte dum la [[17-a jarcento]]. Dum la 15-a kaj fruaj jaroj de la 16-a jarcento, estis gravaj persekutoj de la civilaj aŭtoritatoj en [[Venecio]] kaj [[Florenco]]. Tiel, de 1342 ĝis 1402, ekzistis 13 ekzekutoj en Venecio, kaj en Florenco, kie la punoj ne estis tiom severaj, kvankam ili inkludis kastradon kaj morton ĉe la ŝtiparo, estis 2500 kondamnoj pro sodomio de 1432 ĝis 1502 faritaj de la ''Ufficiali di Notte ''(de 1478 ĝis 1502 estis 4062 akuzoj, ĉirkaŭ 12.500 viroj entute). Ekster la influo kaj regado de la Katolika Eklezio, en landoj kun reformitaj eklezioj kreiĝis propraj inkviziciaj institucioj kaj subpremaj leĝoj. Ekzemple, en [[Anglio]] la ''[[Buggery Act (1533)]]'' estis adoptita dum la regado de [[Henriko la 8-a (Anglio)|Henriko la 8-a]], la unua registara leĝo en ĉi tiu lando kontraŭ sodomio ĉar ĝis tiam la persekutado de samseksemuloj kaj la ekzekuto de iliaj frazoj estis plenumitaj de la klerikoj. Ĉi tiu leĝo difinis kiel krima ajnan seksan praktikon "kontraŭnatura kontraŭ la volo de Dio kaj homo." Poste la kortumoj reformis ĝin por nur inkludi [[Anusa seksumado|anusan seksumado]]n kaj [[zoofilio]]n. Ĉi tiu leĝo estis tre influa poste ĉar ĝi disvastiĝis tra ĉiuj britaj kolonioj, kaj estis la bazo de leĝoj, kiuj restis validaj ĝis la [[21-a jarcento]] en landoj de [[Ameriko]], [[Afriko]] kaj [[Azio]]. En 1532, [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 5-a]] de Germanio, kaj 1-a de Hispanio, kreis leĝan bazon kiu malpermesis la samajn praktikojn en la [[Constitutio Criminalis Carolina]], kiu restis valida en la [[Sankta Romia Imperio]] ĝis la fino de la 18-a jarcento. Inter la malmultaj gravuloj de la epoko, kiujn oni povas citi kiel samseksemulojn, estas la artistoj [[Mikelanĝelo]] kaj [[Leonardo da Vinci]]. Ĉi-lasta devis submetiĝi al jura proceso kaj malliberigo akuzita je sodomio dum sia juneco, de kiu li fine estis absolvita. ==== Moderna periodo ==== [[Dosiero:Day, Fred Holland (1864–1933) - Edward Carpenter.jpg|eta |thumb |[[Edward Carpenter]], frua aktivulo por gejaj rajtoj ]] ''Love Letters Between a Certain Late Nobleman and the Famous Mr. Wilson'' estis eldonita en 1723 en [[Anglio]] kaj laŭ kelkaj modernaj kleruloj ĝi estas romano. La eldono de 1749 de la populara romano de [[John Cleland]] ''[[Fanny Hill]]'' inkluzivas samsekseman scenon, sed ĉi tio estis forigita en la eldono de 1750. Ankaŭ en 1749, la plej frua etendita kaj serioza defendo de samseksemo en la angla, antikva kaj moderna [[pederastio]] esplorita kaj ekzempligita, verkita de [[Thomas Cannon]], estis publikigita, sed estis subpremita preskaŭ tuj. Ĝi inkluzivas la tekston "Sennatura Deziro estas Kontraŭdiro laŭ Terminoj; sincere sensencaĵo. Deziro estas amema Impeto de la plej intimaj hompartoj."<ref>Gladfelder, Hal (Majo 2006) ''In Search of Lost Texts: Thomas Cannon's 'Ancient and Modern Pederasty Investigated and Exemplified"'', Institute of Historical Research</ref> [[Jeremy Bentham]] skribis ĉirkaŭ 1785 alian defendon, sed tio ne estis publikigita ĝis 1978. Ekzekutoj pro sodomio daŭris en [[Nederlando]] ĝis 1803, kaj en [[Anglio]] ĝis 1835.<ref>Journal of Homosexuality ({{ISSN|0091-8369}}) Volume: 3 Issue: 4, Volume: 4 Issue: 1</ref> Inter 1864 kaj 1880 [[Karl Heinrich Ulrichs|Karl Heinrich Ulrich]] eldonis serion de dek du traktatojn, kiujn li kolektive titolis Esplorado pri la Enigmo de Vir-Vireca Amo. En 1867, li fariĝis la unua memproklamita samseksema persono, kiu publike parolis defende de samseksemo kiam li petis ĉe la Kongreso de Germanaj Juristoj en [[Munkeno]] rezolucion instigante la nuligon de kontraŭgejaj leĝoj. ''Sexual Inversion'' de [[Havelock Ellis]], publikigita en 1896,<ref name="levay" /> defiis teoriojn ke samseksemo estis nenormala, same kiel stereotipoj, kaj insistis pri ĉieeco de samseksemo kaj ĝia asocio kun intelektaj kaj artaj atingoj.<ref name="sexualinversion">{{citation |title=Sexual Inversion |first=Havelock |last=Ellis |first2=John Addington |last2=Symonds |year=1975 |publisher=Arno Press |isbn=0-405-07363-1}} (reprint)</ref> Kvankam medicinaj tekstoj kiel tiuj skribitaj parte en [[Latina lingvo|latino]] por kaŝi la seksajn detalojn ne estis vaste legitaj de la ĝenerala publiko, ili kondukis al la kreskado de la [[Scienc-Humanitara Komitato]] de [[Magnus Hirschfeld]], kiu kampanjis de 1897 ĝis 1933 kontraŭ la [[Artikolo 175]] en kontraŭsodomia leĝo de [[Germanio]], kaj multe pli neformale, ne publikigita movado inter britaj intelektuloj kaj verkistoj, gviditaj de tiaj reprezentantoj kiel [[Edward Carpenter]] kaj [[John Addington Symonds]]. Komence de 1894 kun ''Homogenic Love'', socialisma aktivulo kaj poeto [[Edward Carpenter]] verkis aron da prisamseksemaj artikoloj kaj pamfletoj, kaj ''[[Elŝrankiĝo|elŝrankiĝis]]'' en 1916 en sia libro Miaj Tagoj kaj Sonĝoj. En 1900, [[Elisar von Kupffer]] publikigis antologion pri geja literaturo de antikva tempo ĝis nuno, ''Lieblingminne und Freundesliebe in der Weltliteratur''. === Persekutado sub Naziismo === [[Dosiero:Pink triangle.svg|eta|maldekstra|[[Rozkolora triangulo]], simbolo per kiu la [[naziismo|nazioj]] markis samseksemulojn en la [[koncentrejo]]j dum la [[Dua Mondmilito]]]] Post la apero de [[Adolf Hitler]] kaj la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] (la [[Nazia Partio]]) en [[Germanio]], gejoj kaj, en plej malgranda kvanto, lesboj, estis du el la multnombraj grupoj celitaj de la nazioj kaj fine estis inter la [[Holokaŭsto|holokaŭstaj]] viktimoj. Komence de 1933, gejaj organizoj estis malpermesitaj, sciencaj libroj pri samseksemo, kaj [[sekseco]] ĝenerale (kiel tiuj de la [[Institut für Sexualwissenschaft]], prizorgita de juda geja rajt-kampanjo Magnus Hirschfeld), estis bruligitaj, kaj samseksemuloj ene de la Nazia Partio mem estis murditaj. La [[Gestapo]] kompilis listojn de gejoj, kiuj estis sekse konformaj al la "germana normo". Inter 1933 kaj 1945 proksimume 100.000 viroj estis arestitaj kiel samseksemuloj, el kiuj 50.000 estis oficiale kondamnitaj. La plej multaj el tiuj viroj servis tempon en regulaj malliberejoj, kaj ĉirkaŭkalkulitaj 5,000 ĝis 15,000 el tiuj kondamnitaj estis enprizonigitaj en naziajn koncentrejojn. Estas neklare kiom multaj el la 5.000 al 15.000 mortis en la tendaroj, sed elstara erudiciulo [[Rüdiger Lautmann]] kredas, ke la mortokvoto de samseksemuloj en [[koncentrejo]]j eble estis ĝis 60%. Gejoj en la tendaroj suferis nekutiman gradon de krueleco fare de iliaj kaptantoj. Ĉi tiuj pritaksoj inkluzivas nur individuojn apartigitajn pro la [[seksa orientiĝo]]. Multaj aliaj jam estis senditaj al la tendaroj simple pro ilia religio sen bezono de alia pravigo. Malmulte da studoj estis faritaj por taksi la nombron de judaj gejoj, kiuj mortis en la tendaroj. Post la milito, la plejmulto el la landoj ne akceptis la mistraktadon de samseksemuloj en koncentrejoj, kaj kelkaj viroj eĉ estis denove arestitaj kaj malliberigitaj surbaze de pruvoj trovitaj dum la naziaj jaroj. Ne estis ĝis la 1980-aj jaroj, kiam registaroj ekkonis ĉi tiun epizodon, kaj ne ĝis 2002, kiam la germana registaro pardonpetis al la geja komunumo. En 2005, la [[Eŭropa Parlamento]] adoptis rezolucion pri la [[Holokaŭsto]], kiu inkluzivis la persekutadon de samseksemuloj. === Mezoriento === {{Ĉefartikolo|Islamo kaj samseksemo}} [[Dosiero:An ottoman miniature from the book Sawaqub al-Manaquib depicting Homosexuality.jpg|eta|Otomana miniaturo el la libro <nowiki>''</nowiki>Sawaqub al-Manaquib<nowiki>''</nowiki> pri samseksa rilato.]] Estas pluraj rakontoj de araboj kiuj vojaĝis al Eŭropo en la mezo de la 1800-aj jaroj. Du el ĉi tiuj vojaĝantoj, Rifa'ah al-Tahtawi kaj Muhammad as-Saffar, montras sian surprizon, ke la francoj kelkfoje intence tradukis aman poezion pri juna knabo, anstataŭ de juna virino, por konservi siajn sociajn normojn kaj moralon.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Before Homosexuality in the Arab-Islamic World, 1500–1800|url=https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro|familia nomo=El-Rouayheb|persona nomo=Khaled|jaro=2005|eldoninto=The University of Chicago Press|ISBN=0-226-72988-5|paĝo=[https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro/page/2 2]}}</ref> [[Israelo]] estas konsiderita la plej tolerema lando en [[Mezoriento]] kaj [[Azio]] al samseksemuloj kun [[Tel-Avivo]] konata kiel "la geja ĉefurbo de la [[Proksima Oriento]]",<ref>{{Citaĵo el novaĵo|titolo=Was Arafat Gay?|aŭtoro=James Kirchick|eldoninto=''Out''}}</ref> kaj estas konsiderita unu el la plej gejemaj urboj en la mondo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|titolo=Gay Tel Aviv|familia nomo=Grant|persona nomo=Anthony|dato=2an de julio 2010|verkaĵo=The New York Times}}</ref> La [[Tel-Aviva Parado|ĉiujara parado]] por subteni samseksemon okazas en [[Tel-Avivo]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|titolo=The world's most gay-friendly places|dato=29a de junio 2011|verkaĵo=Calgary Herald}}</ref> Aliflanke, multaj registaroj en [[Mezoriento]] ofte ignoras, neas la ekziston de, aŭ krimigas samseksemon.<ref>{{Cite news|title=Iran 'must stop youth executions' |author=Steven Eke |date=28an de julio 2005 |newspaper=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm}}</ref> Samseksemo estas kontraŭleĝa en preskaŭ ĉiuj [[Islamo|islamaj landoj]]. Samseksaj interrilatoj oficiale okazigas mortpunon en pluraj islamaj nacioj: [[Sauda Arabio|Saŭda Arabio]], [[Irano]], [[Maŭritanio]], norda [[Niĝerio]], [[Sudano]], [[Somalio]] kaj [[Jemeno]].<ref>{{Cite web |url=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |title=7 countries still put people to death for same-sex acts |publisher=ILGA |accessdate=24an de aŭgusto 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |archivedate=29an de oktobro 2009 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |arkivdato=2009-10-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071013200339/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |date=2007-10-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071013200339/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |arkivdato=2007-10-13 }}</ref> Irana eksa prezidanto [[Mahmud Ahmadineĵad|Mahmoud Ahmadineĵad]], dum lia parolado en 2007 en [[Universitato Kolumbio]], asertis, ke en Irano ne estas gejaj homoj. Tamen, la verŝajna kialo estas, ke ili kaŝas sin pro timo de registara sankcio aŭ malakcepto de iliaj familianoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html|titolo=Despite Denials, Gays Insist They Exist, if Quietly, in Iran|alirdato=1a de oktobro 2007|familia nomo=Fathi|persona nomo=Nazila|dato=30a de septembro 2007|eldoninto=New York Times}}</ref><ref>Nahavandi and Bomati, illustration opposite p.162</ref> ==== Antaŭ-islama periodo ==== [[Dosiero:Portrait de Shah Abbas Ier et son page - MAO 494 - v5.jpg|eta|left | [[Ŝaho]] [[Abaso la Granda|Abaso]] de [[Persa Imperio|Persio]] kun knabo, 1627.]] En antikva [[Sumero]], aro de pastroj konataj kiel [[galao]]j, laboris en la temploj de la diino [[Inano|Inanna]], kie ili plenumis elegiojn kaj lamentojn.<ref name="Leick">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=WKoWblE4pd0C&pg=PA64#v=onepage|titolo=Sex and Eroticism in Mesopotamian Literature|familia nomo=Leick|persona nomo=Gwendolyn|originjaro=1994|jaro=2013|loko=New York City, New York|eldoninto=Routledge|ISBN=978-1-134-92074-7|referenco=harv}}</ref> 285 [[galao]]j alprenis inajn nomojn, parolis en la [[Sumera lingvo|eme-sal]] dialekto, kiu tradicie rezerviĝis por virinoj, kaj ŝajne okupiĝis pri samseksemaj seksrilatoj.<ref name="Roscoe">{{Cite book|last1=Roscoe|first1=Will|last2=Murray|first2=Stephen O.|date=1997|title=Islamic Homosexualities: Culture, History, and Literature|location=New York City, New York|publisher=New York University Press|isbn=0-8147-7467-9|url=https://books.google.com/books?id=6Zw-AAAAQBAJ&pg=PA65&lpg=PA65#v=onepage&q=Gordon%201959%20gala|pages=65–66|ref=harv}}</ref> La sumeria signo por galao estis ligilo de la signoj por "peniso" kaj "anuso".<ref name="Roscoe"/> Sumeria proverbo diras: "Kiam la galavesto forviŝis sian azenon [li diris]," Mi ne devas veki tion, kio apartenas al mia amatino [t.e. Inanna]<ref name="Roscoe"/> de la diino [[Iŝtar]] (ekvivalenta al la [[Ŝemida lingvaro|ŝemida]] orienta [[Inano|Inana]]), kiu vestis sin per ina vestaĵo kaj faris armilajn dancojn en la temploj de [[Iŝtar]]. Pluraj akadaj proverboj ŝajnas sugesti, ke ili eble ankaŭ partoprenis samsekseman interrilaton.<ref name="Roscoe"/> En antikva [[Asirio]], samseksemo ĉeestis kaj oftis kiel komunaĵo; ĝi ankaŭ ne estis malpermesita, kondamnita, nek rigardata kiel malmorala aŭ malorda. Kelkaj religiaj tekstoj enhavas preĝojn por diaj benoj pri samseksemaj rilatoj.<ref>Gay Rights Or Wrongs: A Christian's Guide to Homosexual Issues and Ministry, by Mike Mazzalonga, 1996, p.11</ref><ref>The Nature Of Homosexuality, Erik Holland, paĝo 334, 2004</ref> La Almanako de Sorĉoj enhavis preĝojn, kiuj favoris egale la amon de viro por virino, de virino por viro, kaj de viro por viro.<ref>Pritchard, p. 181.</ref> En la [[Granda Irano]], samseksemo kaj gejerotikaj esprimoj estis tolerataj en multaj publikaj lokoj, de monaĥejoj kaj seminarioj ĝis tavernoj, militaj tendaroj, banĉambroj kaj kafejoj. En la frua [[Safavidoj|Safavida dinastio]] (1501-1723), viraj domoj de prostituado estis laŭleĝe agnoskitaj kaj pagis impostojn. Kelkaj kleruloj argumentas, ke ekzistas ekzemploj de samseksema amo en antikva literaturo, kiel en la [[Mezopotamia mitologio|mezopotamia]] Epopeo de [[Gilgameŝ]], same kiel en la [[Biblio|biblia rakonto]] pri [[Davido kaj Jonatano]]. En la [[Epopeo pri Gilgameŝ]], kelkaj rilatoj inter la ĉefrolulo Gilgameŝ kaj la [[Enkidu]] estis viditaj de iuj kiel samseksemaj. Simile, la amo de Davido al Jonatano estas "pli granda ol la amo de virinoj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage|titolo=Homosexuality in the Ancient World|familia nomo=Dynes|persona nomo=Wayne|jaro=1992|ĉapitro=Introduction|eldoninto=Garland Publishing|ISBN=978-0-8153-0546-0|paĝoj=vii–xv}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Parallels between The Gilgamesh Epic and Plato's Symposium|familia nomo=Held|persona nomo=George F.|jaro=183|paĝoj=199–207|redaktinto=Wayne R. Dynes & Stephen Donaldson}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A Note on an Overlooked Word-Play in the Akkadian Gilgamesh|familia nomo=Kilmer|persona nomo=Anne Draffkorn|jaro=1992|eldoninto=Garland Publishing, Inc.|paĝo=264|redaktinto=Wayne R. Dynes and Stephen Donaldson}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=What Can the Gilgamesh Myth Tell Us about Religion and the View of Humanity in Mesopotamia?|familia nomo=Thorbjørnsrud|persona nomo=Berit|jaro=1992|eldoninto=Garland Publishing, Inc.|paĝo=452}}</ref> === Suda Pacifiko === En multaj socioj de [[Melanezio]], precipe en [[Papuo-Nov-Gvineo]], samseksaj rilatoj estis integra parto de la kulturo ĝis la mezo de la 1900-aj jaroj. La [[etoroj]] kaj [[marindoj]], ekzemple, konsideras la aliseksemon kiel pekema kaj okazigis samseksemon anstataŭe. En multaj tradiciaj melaneziaj kulturoj antaŭpubera knabo estus parigita kun pli aĝa adoleskanto, kiu fariĝus lia mentoro kaj kiu "inseminus" lin (buŝe, anuse, depende de la tribo) dum kelkaj jaroj por la plej junaj. Multaj melaneziaj socioj, tamen, fariĝis malamikaj al samseksaj rilatoj ekde la enkonduko de [[kristanismo]] fare de eŭropaj misiistoj.<ref name=melanesia>{{citation |title=Ritualized Homosexuality in Melanesia |first=Gilbert H. |last=Herdt |year=1984 |publisher=University of California Press |isbn=0-520-08096-3 |pages=128–136}}</ref> == Sekseco kaj identeco == [[Dosiero:Men kissing1.jpg|dekstra|eta|Du viroj kisas unu la alian en [[Londono]] (2011)]] === Konduto kaj deziro === La [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]], la [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usona Psikiatria Asocio]], kaj la [[Nacia Asocio de Socialaj Laboristoj]] identigas [[Seksa orientiĝo|seksan orientiĝon]] kiel "ne nur personan trajton, kiu povas esti difinita izolite. Pli bone dirite, la seksa orientiĝo de iu persono difinas la universon de personoj kun kiuj plej probable trovos la kontentigajn kaj plaĉigajn rilatojn": {{Citaĵo|Seksa orientiĝo estas kutime diskutita kiel karaktero de la individuo, kiel biologia sekso, [[Genra identeco|seksa identeco]] aŭ aĝo. Ĉi tiu perspektivo estas nekompleta ĉar seksa orientiĝo estas ĉiam difinita rilate terminojn kaj nepre rilatas al aliaj individuoj. Seksa agoj kaj romantikaj altiroj estas konsiderataj samseksemaj aŭ aliseksemaj laŭ la biologia sekso de la individuoj implikitaj en ili, rilate al ĝi. Efektive, estas per agado, aŭ dezirado agi, kun alia persono, ke individuoj esprimas sian malgejan seksecon, samseksemon aŭ bisekson. Ĉi tio inkludas agojn tiel simplaj kiel teni manojn kun aŭ kisi al alia persono. Tiel, [[seksa orientiĝo]] estas integre ligita al la intimaj personaj rilatoj, kiujn homoj formas kun aliaj, por renkonti siajn profundajn sentojn de amo, korinklino kaj intimeco. Krom [[Sekseco|seksa konduto]], ĉi tiuj interligoj inkluzivas neesperan fizikan amon inter partneroj, komunaj celoj kaj valoroj, reciproka subteno kaj daŭra sindevontigo."}} La [[Kinsey-skalo ]], ankaŭ nomata ''skalo de geja-aliseksema taksado'', ĝi provas priskribi seksan historion aŭ epizodojn de homoj laŭ difinita tempo.<ref name="kinsey">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.kinseyinstitute.org/research/ak-hhscale.html|titolo=Kinsey's Heterosexual-Homosexual Rating Scale|alirdato=8a de septembro 2011|eldoninto=The [[Kinsey Institute]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160510163753/http://www.kinseyinstitute.org/research/ak-hhscale.html|arkivdato=2016-05-10}}</ref> Ĝi uzas skalon de 0, kiu signifas ekskluzive aliseksema, al 6, signifante ekskluzive samseksema. Kaj en la Viraj kaj Virinaj volumenoj de la [[Kinsey-raporto]]j, aldona grado, listigita kiel "X", estis interpretita de akademianoj por indiki seksecon.<ref name="Stange">{{Cite book|author1=Mary Zeiss Stange|author2= Carol K. Oyster|author3= Jane E. Sloan |title = Encyclopedia of Women in Today's World|ISBN = 1-4129-7685-5 |publisher=Sage Pubns|year=2011|page=2016|accessdate=17an de decembro 2011|url=https://books.google.com/books?id=bOkPjFQoBj8C&pg=PA158&sqi=2#v=onepage}}</ref> === Seksorientita identeco kaj seksa flueco === Ofte, [[seksa orientiĝo]] kaj seksa orientiĝo-identeco ne distingiĝas, kio povas efiki precize taksi seksan identecon kaj sendepende de tio, ĉu [[seksa orientiĝo]] povas ŝanĝiĝi; seksa orientiĝo-identeco povas ŝanĝiĝi dum la vivo de individuo, kaj eble ne konformiĝas kun la [[Sekso|biologia sekso]], [[seksa konduto]] aŭ reala [[seksa orientiĝo]].<ref name="Sinclair">Sinclair, Karen, About Whoever: The Social Imprint on Identity and Orientation, NY, 2013 {{ISBN|9780981450513}}</ref><ref>{{Cite book| last1 = Rosario | first1 = M. | last2 = Schrimshaw | first2 = E. | last3 = Hunter | first3 = J. |last4 = Braun | first4 = L. | year = 2006 | title = Sexual identity development among lesbian, gay, and bisexual youths: Consistency and change over time | url = | journal = Journal of Sex Research | volume = 43 | issue = 1| pages = 46–58 | doi=10.1080/00224490609552298| pmc = 3215279 }}</ref><ref name="Concordance/discordance in SO">{{Cite book|first=Michael W.|last=Ross|author2=Essien, E. James |author3=Williams, Mark L. |author4= Fernandez-Esquer, Maria Eugenia. |title=Concordance Between Sexual Behavior and Sexual Identity in Street Outreach Samples of Four Racial/Ethnic Groups|publisher=American Sexually Transmitted Diseases Association|year=2003|pmid=12567166|journal=Sexually Transmitted Diseases|volume=30|issue=2|pages=110–113|doi=10.1097/00007435-200302000-00003}}</ref> Dum la Centro por Dependeco kaj Mensa Sano kaj [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usona Psikiatria Asocio]] deklaras, ke seksa orientiĝo estas denaska, kontinua aŭ fiksita dum iliaj vivoj por iuj homoj, sed estas flua aŭ ŝanĝiĝas dum la tempo por aliaj,<ref>{{Cite web |title=Question A2: Sexual orientation |url=http://knowledgex.camh.net/amhspecialists/Screening_Assessment/assessment/ARQ2/Pages/arq2_question_a2.aspx |publisher=Centre for Addiction and Mental Health |accessdate=3an de februaro 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141228033920/http://knowledgex.camh.net/amhspecialists/Screening_Assessment/assessment/ARQ2/Pages/arq2_question_a2.aspx |archivedate=28an de decembro 2014 |df=dmy-all |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141228033920/http://knowledgex.camh.net/amhspecialists/Screening_Assessment/assessment/ARQ2/Pages/arq2_question_a2.aspx |arkivdato=2014-12-28 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141228033920/http://knowledgex.camh.net/amhspecialists/Screening_Assessment/assessment/ARQ2/Pages/arq2_question_a2.aspx |date=2014-12-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://knowledgex.camh.net/amhspecialists/Screening_Assessment/assessment/ARQ2/Pages/arq2_question_a2.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141228033920/http://knowledgex.camh.net/amhspecialists/Screening_Assessment/assessment/ARQ2/Pages/arq2_question_a2.aspx |arkivdato=2014-12-28 }}</ref><ref name="What is">[http://www.psychiatry.org/lgbt-sexual-orientation "LGBT-Sexual Orientation: What is Sexual Orientation?"] Alirita la 9an de aprilo 2015</ref> la [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]] distingas inter [[seksa orientiĝo]] (denaska emo) kaj [[identeco]] de seksa orientiĝo (kiu eble ŝanĝiĝos je iu ajn punkto en la vivo de persono).<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/therapeutic-response.pdf|titolo=Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation|alirdato=3a de februaro 2015|dato=2009|eldoninto=[[Usona Asocio pri Psikologio]]|paĝoj=63, 86}}</ref> === Samseksaj rilatoj === [[Dosiero:Love play in China.jpg|eta|left | ''Junuloj trinkas teon, legas poezion kaj seksumas''<br /> [[dinastio Qing]] (ĉ. 18–19 jc.); Kinsey-Instituto, Bloomington, Indiana]] Homoj kun [[Gejo|samseksa orientiĝo]] povas esprimi sian [[sekseco]]n en diversaj manieroj, kaj povas, aŭ ne, esprimi ĝin per siaj kondutoj.<ref name=apahelp /> Multaj havas seksajn rilatojn ĉefe kun homoj de sia propra seksa identeco, kvankam iuj havas seksajn rilatojn kun tiuj de la kontraŭa sekso, ambaŭseksemaj rilatoj aŭ neniaj rilatoj ([[fraŭleco]]).<ref name=apahelp/> La datumoj prenitaj el la enketoj indikas, ke inter 40% kaj 60% el gejaj viroj kaj inter 45% kaj 80% el lesboj estas nuntempe engaĝitaj en [[Romantika amo|romantika rilato]]<ref name=aparesolution>{{Cite web|title=Resolution on Sexual Orientation and Marriage – Research Summary |url=http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |publisher=[[Usona Asocio pri Psikologio]] |accessdate=4an de oktobro 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130603131046/http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |archivedate=3an de junio 2013 }}</ref>. La enketo-datenoj ankaŭ indikas, ke inter 18% kaj 28% el gejaj paroj kaj inter 8% kaj 21% el lesbaj paroj en Usono estis kune dek aŭ pli da jaroj.<ref name=aparesolution/> Studoj trovis samseksajn kaj aliseksajn parojn ekvivalentaj unu al la alia en mezuroj de kontentigo kaj sindevigo en rilatoj,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php|titolo=Relationship Satisfaction and Commitment|alirdato=24a de aŭgusto 2010|dato=22a de januaro 2008|eldoninto=Eurekalert.org|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150919044541/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php|arkivdato=2015-09-19}}</ref><ref name=Duffy>{{Cite book|doi=10.1300/J082v12n02_01|title=Satisfaction and commitment in homosexual and heterosexual relationships|journal=Journal of Homosexuality|year=1985|first=S.M/|last=Duffy|author2=C.E. Rusbult|volume=12|issue=2|pages=1–23|url=http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|accessdate=29an de julio 2009|pmid=3835198|ref=harv|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20171019190212/http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|arkivdato=2017-10-19}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171019190212/http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships |arkivdato=2017-10-19 }}</ref><ref name=Baccman>{{Cite book|title=Expectations of romantic relationships: A comparison between homosexual and heterosexual men with regard to Baxter's criteria|journal=Social Behavior and Personality|year=1999|first=Baccman|last=Charlotte|author2=Per Folkesson|author3= Torsten Norlander|url=http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|accessdate=4an de oktobro 2012|ref=harv}}</ref> ke aĝo kaj sekso estas pli fidindaj ol seksa orientiĝo kiel antaŭdirilo de kontento kaj devontigo al rilato, kaj ke homoj kiuj estas [[Aliseksemo|aliseksemaj]] aŭ samseksemaj kunhavas kompareblajn esperojn kaj idealojn rilate al romantikaj rilatoj. Historie, [[anusa seksumado]] estis populare asociita kun viraj samseksemuloj. Multaj [[viroj kiuj seksumas kun viroj]], aliflanke, ne okupiĝas pri anusa seksumado, kaj eble okupiĝas pri [[buŝa seksumado]], [[seksfrotado]], aŭ [[reciproka masturbado]] anstataŭe.<ref>{{Cite book|author1=Kaye Wellings|author2=Kirstin Mitchell|author3= Martine Collumbien|title=Sexual Health: A Public Health Perspective|isbn = 978-0335244812|publisher= McGraw-Hill International |year=2012|page=91|accessdate=Aŭgusto 29, 2013|url=https://books.google.com/books?id=ZKveuj7dLd4C&pg=PA91}}</ref><ref>{{Cite web|title=Not all gay men have anal sex|publisher=Go Ask Alice!|date=Junio 13, 2008|accessdate=Aŭgusto 19, 2015|url=http://goaskalice.columbia.edu/not-all-gay-men-have-anal-sex|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150706220546/http://goaskalice.columbia.edu/not-all-gay-men-have-anal-sex|arkivdato=2015-07-06}} {{Citaĵo el la reto |url=http://goaskalice.columbia.edu/not-all-gay-men-have-anal-sex |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150706220546/http://goaskalice.columbia.edu/not-all-gay-men-have-anal-sex |arkivdato=2015-07-06 }}</ref><ref>{{cite book | last1 = Goldstone| first1 =Stephen E. | last2 = Welton| first2 = Mark L.| year = 2004 | title = Sexually Transmitted Diseases of the Colon, Rectum, and Anus| journal = Clin Colon Rectal Surg | volume = 17 | issue = 4 | pages = 235–239| doi = 10.1055/s-2004-836944| pmc=2780055 | pmid=20011265}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/?id=LPyhsuVbUlAC&pg=PA139&dq=en#v=onepage&q&f=false|titolo=Gay Perspective: Things Our Homosexuality Tells Us about the Nature of God & the Universe|alirdato=Februaro 12 2011|aŭtoro=Edwin Clark Johnson, Toby Johnson|jaro=2008|eldoninto=Lethe Press|ISBN=978-1-59021-015-4|paĝo=139}}</ref> Gejoj ankaŭ povas okupiĝi pri malsamaj formoj de buŝa seksumado, kiel ekzemple [[midzado]], [[skrotlekado]] kaj [[anuslekado]]. Dum enreta enketo de 18.000 viroj kiuj seksumas kun viroj en Eŭropo "montris ke buŝa seksumado estis plej ofte praktikita, sekvata de reciproka masturbado, kun anusa koito triavice. "Enketo de ''The Journal of Sexual Medicine'' (2011) trovis similajn rezultojn por usonaj gejaj kaj ambaŭseksemaj viroj. Buŝa kisado al paro (74,5%), buŝa seksumado (72,7%) kaj masturbado kun partnero (68,4%) estis la tri plej oftaj kondutoj, kun 63.2% de la speco mem-raportante kvin al naŭ seksajn kondutojn. Inter viroj, kiuj seksumas kun aliaj viroj, la penetranta partnero povas esti aludata kiel ''aktiva'', kaj la penetrata, povas esti nomata ''pasiva'', kaj tiuj, kiuj ĝuas ĉiujn rolojn, povas esti nomataj kiel ''multflankaj''. Plezuro, doloro, aŭ ambaŭ povas akompani anusan seksumadon. Dum la nervaj finaĵoj en la anuso povas provizi plezurajn sentojn, [[orgasmo]] povas esti atingita per akceptema anusa penetrado per nerekta stimulo de la prostato.<ref>{{Cite web|title=The male hot spot — Massaging the prostate|publisher=Go Ask Alice!|date=Aprilo 1, 2011|accessdate=Aprilo 21, 2010|url=http://goaskalice.columbia.edu/male-hot-spot-massaging-prostate|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150729172510/http://goaskalice.columbia.edu/male-hot-spot-massaging-prostate|arkivdato=2015-07-29}} {{Citaĵo el la reto |url=http://goaskalice.columbia.edu/male-hot-spot-massaging-prostate |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150729172510/http://goaskalice.columbia.edu/male-hot-spot-massaging-prostate |arkivdato=2015-07-29 }}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=d58z5hgQ2gsC&pg=PT153|titolo=Human Sexuality: From Cells to Society|alirdato=Septembro 17 2012|familia nomo=Rosenthal|persona nomo=Martha|jaro=2012|eldoninto=Cengage Learning|ISBN=978-0618755714|paĝoj=133–135}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Orgasm Answer Guide|isbn = 978-0-8018-9396-4|publisher=[[JHU Press]]|year=2009|pages=108–109|accessdate=Novembro 6, 2011|url=https://books.google.com/books?id=Kkts3AX9QVAC&pg=PA108|author1=Komisaruk, Barry R. |author2=Whipple, Beverly |author3=Nasserzadeh, Sara |author4=Beyer-Flores, Carlos }}</ref>. === Elŝrankiĝo === [[Dosiero:Karl Heinrich Ulrichs.jpg|eta|La advokato por gejaj rajtoj de la 19-a jarcento [[Karl Heinrich Ulrichs]] enkondukis la ideon pri ''coming out of the closet'' (elŝrankiĝi) kiel simbolo de emancipiĝo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|titolo=Iceland Picks the World's First Openly Gay PM|alirdato=13a de novembro 2013|aŭtoro=Moody, Jonas|dato=30a de januaro 2009|verkaĵo=TIME}}</ref>]] ''Elirado de la ŝranko'' aŭ ''[[elŝrankiĝo]]'' estas frazo rilata al onia malkaŝo de la [[seksa orientiĝo]] aŭ [[genra identeco]], kaj estas priskribita kaj spertita kiel psikologia procezo aŭ vojaĝo.<ref name="Coming Out: A Journey">{{Citaĵo el la reto|url=http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&task=view&id=25&Itemid=44|titolo=Coming Out: A Journey|alirdato=22an de julio 2012|eldoninto=Utahpridecenter.org|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150924194203/http://www.utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&task=view&id=25&Itemid=44|arkivdato=2015-09-24}}</ref> Ĝenerale, la elŝrankiĝo estas priskribita en tri fazoj. La unua fazo estas la "koni sin mem", kaj la realigo aperas, ke oni estas malfermita al samseksaj rilatoj. Ĉi tio ofte estas priskribita kiel interna eliro. La dua fazo implikas onian decidon veni al aliaj, ekz. [[familio]], [[Amikeco|amikoj]] aŭ [[kolego]]j. La tria fazo pli ĝenerale engaĝas vivi malkaŝe kiel [[GLAT|GLATa persono]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html|titolo=Just the Facts About Sexual Orientation & Youth: A Primer for Principals, Educators and School Personnel|alirdato=28a de aŭgusto 2007|jaro=1999|eldoninto=American Academy of Pediatrics, American Counseling Association, American Association of School Administrators, [[Usona Federacio de Instruistoj]], [[Usona Asocio pri Psikologio]], American School Health Association, The Interfaith Alliance, National Association of School Psychologists, National Association of Social Workers, [[Usona Nacia Eduka Asocio]] |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070807205013/http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html|arkivdato=7a de aŭgusto 2007}}</ref> En Usono hodiaŭ homoj ofte elŝrankiĝas dum mezlernejo aŭ gimnazio. Je ĉi tiu aĝo, ili eble ne fidas aŭ petas helpon de aliaj, precipe kiam ilia orientiĝo ne estas akceptita en la socio. Foje iliaj propraj familioj eĉ ne estas informitaj.<ref name=biasfreeusage>{{citation |title=The Dictionary of Bias-Free Usage: A Guide to Nondiscriminatory Language |last=Maggio |first=Rosalie |year=1991 |publisher=Oryx Press |isbn=0-89774-653-8 |page=208}}</ref> Laŭ Rosario, Schrimshaw, Hunter, Braun (2006), "la disvolvo de seksa identeco lesba, geja aŭ ambaŭseksema estas kompleksa kaj ofte malfacila procezo. Male al membroj de aliaj minoritataj grupoj (ekz. etnaj kaj rasaj malplimultoj) ), plej multaj Glat-anoj ne kreskas en komunumo de similuloj, de kiuj ili lernas pri sia identeco kaj kiuj plifortigas kaj subtenas tiun identecon. Prefere, GLAT-anoj ofte kreskas en komunumoj, kiuj estas aŭ nesciantaj aŭ malkaŝe malamikaj al samseksemo.<ref name=glbtqouting>{{citation |last=Neumann |first=Caryn E |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |title=Outing |year=2004 |periodical=glbtq.com |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |archivedate=9 June 2007 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |arkivdato=2007-06-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |arkivdato=2007-06-09 }}</ref> Elŝrankiĝo estas la praktiko malkaŝi publike la seksan orientiĝon de fermita persono. Famaj politikistoj, famuloj, militistaj homoj, kaj pastroj membroj estas senlimaj, kun motivoj kiuj iras de malico ĝis politikaj aŭ moralaj kredoj. Multaj komentistoj tute kontraŭas la praktikon, dum kelkaj kuraĝigas ekskursajn publikajn figurojn, kiuj uzas siajn influojn por damaĝi aliajn gejojn.<ref name=statesmanouting>{{citation |url=http://www.newstatesman.com/life-and-society/2007/04/human-rights-gay-outing-outed |title=Outing hypocrites is justified |first=Peter |last=Tatchell |date=23an de aprilo 2007 |accessdate=4an de majo 2007 |periodical= [[New Statesman]]}}</ref> Observata ĉiujare la [[11-a de oktobro|11-an de oktobro]] de membroj de la GLATaj komunumoj kaj iliaj rektaj aliancanoj, la'' Nacia Tago por Elŝrankiĝo'' estas ekster civitana konscio por eliri kaj diskuti pri GLAT-aj problemoj inter la ĝenerala popolo por doni konatan vizaĝon al la Movado de GLATaj rajtoj.<ref>{{cite web | title = History of National Coming Out Day | publisher = Human Rights Campaign | url = http://www.hrc.org/issues/3338.htm | doi = | accessdate = 2008-10-17 | deadurl = yes | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081012081415/http://www.hrc.org/issues/3338.htm | archivedate = 2008-10-12 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2019-05-10 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20081012081415/http://www.hrc.org/issues/3338.htm | arkivdato = 2008-10-12 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081012081415/http://www.hrc.org/issues/3338.htm |date=2008-10-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.hrc.org/issues/3338.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081012081415/http://www.hrc.org/issues/3338.htm |arkivdato=2008-10-12 }}</ref> Ĉi tiu tago estis la inspiro por ekhavi GLAT-an Monaton en [[Usono]] en oktobro. La tago estis fondita en 1988, de Robert Eichberg, lia partnero William Gamble, kaj Jean O'Leary por festi la Duan Nacian Marŝon al [[Vaŝingtono]] pri Lesbaj kaj Gejaj Rajtoj jaron antaŭe, en kiu 500,000 homoj marŝis kontraŭ Vaŝingtona registaro, por geja kaj lesba egaleco. En Usono, la Kampanjo pri [[Homaj rajtoj|Homaj Rajtoj]] administras la eventon sub la Nacia Elŝrankiĝa Projekto, ofertante rimedojn al GLATaj individuoj, paroj, gepatroj kaj infanoj, same kiel al rektaj amikoj kaj parencoj, por antaŭenigi konscion pri GLATaj familioj vivantaj honeste kaj malferme. Candace Gingrich iĝis la reprezentanto de la tago en aprilo 1995. Kvankam ankoraŭ nomata "Nacia Tago," oni observas ĝin en [[Kanado]], [[Germanio]], [[Nederlando]] kaj [[Svislando]] ankaŭ la 11-an de oktobro, kaj en [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] la [[12-a de oktobro|12-an de oktobro]]. === Lesbaj rakontoj kaj konscio pri seksa orientiĝo === [[Dosiero:Lautrec in bed 1893.jpg|eta|left | ''[[La Lito]]'', 1892, [[Musée d'Orsay]], de [[Henri de Toulouse-Lautrec]] (1893). La pariza artisto ligis lesbanismon kaj prostituadon por siaj verkoj]] Lesbaninoj ofte spertas sian seksecon malsame al gejaj viroj, kaj havas malsamajn komprenojn pri [[etiologio]] de tiuj derivitaj de studoj enfokusigitaj plejparte al viroj. Por informoj pri ina gejeco, vidu [[Lesbanino]].<ref name="Hite-Rpt">Shere Hite, ''The Hite Report: A Nationwide Study of Female Sexuality'' (N.Y.: Seven Stories Press, 2004 ed. pbk. <nowiki>[</nowiki>1st printing?<nowiki>]</nowiki> © 1976, 1981, 2004), pp. 325–328 & 330 ({{ISBN|1-58322-569-2}}).</ref> En usona poŝta enketo de [[Shere Hite]] de la 1970-aj jaroj, lesbaninoj mem-raportis siajn kialojn por esti lesbaj. Ĉi tiu estas la ununura grava esplorado pri ina sekseco, kiu esploris kiel virinoj komprenas esti samseksemaj ekde Kinsey en 1953. La esploroj donis informojn pri ĝenerala kompreno de virinoj pri lesbaj rilatoj kaj ilia seksa orientiĝo. Virinoj donis diversajn kialojn por preferi seksajn rilatojn kun virinoj al seksaj rilatoj kun viroj, inkluzive trovante virinojn pli sentemajn al bezonoj de aliaj homoj.<ref name="Jules">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2009/jan/30/women-gayrights | work=The Guardian | location=London | title=My sexual revolution | first=Julie | last=Bindel | date=30an de januaro 2009 | accessdate=4an de majo 2010}}</ref> De kiam Hite efektivigis sian studon, ŝi agnoskis, ke kelkaj virinoj eble elektis la politikan identecon de lesbanino. [[Julie Bindel]], brita ĵurnalisto, reasertis, ke "politika [[lesbanismo]] daŭre sentas sin en ĝi, ĉar ĝi plifortigas la ideon, ke sekseco estas elekto, kaj ni ne estas destinitaj al specifa sorto pro niaj kromosomoj." === Genra identeco === [[Dosiero:TransgenreatParis2005.JPG|eta|Transgenra aktivulino en transgenrula manifestacio en [[Parizo]], 2005]] Verkistoj de la frua [[20-a jarcento]] pri samseksa orientiĝo kutime komprenis, ke ĝi estas nepre ligita al la propra sekso de la individuo. Ekzemple, oni pensis, ke tipa ina persono, allogita de inaj korpoj, havus virajn atributojn, kaj inverse. Tamen, ĉi tiu kompreno kiel seksa inversigo estis pridisputata tiutempe, kaj tra la dua duono de la [[20-a jarcento]], [[genra identeco]] ĉiam pli vidiĝis kiel fenomeno diferenca de [[seksa orientiĝo]].<ref>Minton, H. L. (1986). ''Femininity in men and masculinity in women: American psychiatry and psychology portray homosexuality in the 1930s'', Journal of Homosexuality, 13(1), 1–21.<br /><br />*Terry, J. (1999). ''An American obsession: Science, medicine, and homosexuality in modern society.'' Chicago: University of Chicago Press</ref> [[Transgenrulo]]j kaj [[cisgenrulo]]j povas esti allogataj de viroj, virinoj aŭ ambaŭ, kvankam la superregado de malsamaj seksaj orientiĝoj estas tre malsama en ĉi tiuj du komunumoj. Individua samseksema, aliseksema aŭ ambaŭseksema persono povas esti vira, ina aŭ [[Androgeno|androgena]], kaj krome multaj membroj kaj subtenantoj de lesbaj kaj gejaj komunumoj nun vidas la "seks-konforman gejecon" kaj la "seks-nekonforman samseksemon" kiel negativajn stereotipojn. Tamen, studoj de J. Michael Bailey kaj K.J. Zucker trovis, ke la plimulto de gejaj viroj kaj lesbaninoj raportas, ke ili estas malkonformaj pri seksuloj dum la infanaĝo.<ref>J. Michael Bailey, Zucker, K.J. (1995), ''Childhood sex-typed behavior and sexual orientation: a conceptual analysis and quantitative review.'' Developmental Psychology 31(1):43</ref> Ekzistas pluraj teorioj pri kiel kaj kiam genra identeco formiĝas, kaj studado de la temo estas malfacila ĉar infanoj manko de lingvo postulas esploristojn fari supozojn de nerekta indico. John Money sugestis, ke infanoj povus konsciiĝi kaj doni iom da signifo al sekso jam de 18 monatoj ĝis du jaroj; Lawrence Kohlberg argumentas, ke [[genra identeco]] ne formiĝas ĝis la aĝo de tri jaroj. Estas vaste konsentite, ke kerna seksa identeco estas firme formita de aĝo tri. Ĉe tiu punkto, infanoj povas fari firmajn asertojn pri sia sekso kaj emas elekti agadojn kaj ludilojn, kiujn oni konsideras taŭgaj por sia sekso (kiel [[pupo]]j kaj [[pentrado]] por knabinoj, kaj ludpafiloj kaj ĉaretoj por knaboj). == Demografio == [[Dosiero:Tim Cook 2009 cropped.jpg|eta|maldekstra|altdekstre|En oktobro 2014, [[Tim Cook]], estro de [[Apple]], iĝis la unua el la [[Fortune 500]] kiu elŝrankiĝis publike.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|titolo=Apple's CEO Tim Cook Is First Fortune 500 to Come Out as Gay|alirdato=6a de novembro 2014|dato=31 de outubro de 2014|eldoninto=NBC News}}</ref>]] Fidindaj datumoj pri la grandeco de geja kaj lesba loĝantaro valoras je informado de publikaj politikoj. Ekzemple, demografio helpus kalkuli la kostojn kaj profitojn de [[registrita partnereco|hejmaj partneraj avantaĝoj]], la efikon de laŭleĝigado de [[Infanadoptado de samseksaj paroj|geja adopto]], kaj la efikon de la uson-armea politiko ''[[Don't ask, don't tell]]''<ref name=black>{{cite book | last1 = Black | first1 = Dan | last2 = Gates | first2 = Gary | last3 = Sanders | first3 = Seth | last4 = Taylor | first4 = Lowell | year = 2000 | title = Demographics of the Gay and Lesbian Population in the United States: Evidence from Available Systematic Data Sources | url = | journal = Demography | volume = 37 | issue = 2| pages = 139–154 | doi=10.2307/2648117 | pmid=10836173}}</ref>. Krome, scio pri la grandeco de la "geja kaj lesba loĝantaro" promesas helpi sociajn sciencistojn kompreni ampleksan gamon de gravaj demandoj, demandoj pri la ĝenerala naturo de labormerkataj elektoj, akumulado de homaj rimedoj, fakado pri domanaroj,.<ref name=black/> diskriminacio kaj decidoj pri geografia loko." <ref>{{Cite web|url = http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|title = Apple's CEO Tim Cook Is First Fortune 500 to Come Out as Gay|publisher = NBC News|date = 31an de oktobro 2014|accessdate = 6an de novembro 2014|website = www.nbcnews.com}}</ref> Mezuri la superecon de samseksemo prezentas malfacilaĵojn.<ref name=black/> Estas necese konsideri la mezurajn kriteriojn uzatajn, la elirpunktojn kaj la tempoperiodon prenitan por difini [[Seksa orientiĝo|seksan orientiĝon]]. Multaj homoj, kvankam ili havas samseksajn altirojn, eble ne volas identigi sin kiel gejaj aŭ ambaŭseksemaj. La esplorado devas mezuri certajn trajtojn kiuj povus difini seksan orientiĝon.<ref name=black/> La kvanto da homoj kun samseksaj deziroj povas esti pli granda ol la kvanto da homoj, kiuj agas laŭ tiuj deziroj, kiuj siavice povas esti pli grandaj ol la kvanto da homoj, kiuj memidentigas sin kiel gejaj, lesbaj aŭ ambaŭseksemaj..<ref name="levay"/> En 1948 kaj 1953, [[Alfred Kinsey]] raportis, ke preskaŭ 46% el la viroj "reagis" seksume al personoj de ambaŭ seksoj dum sia plenaĝa vivo, kaj 37% havis almenaŭ unu samsekseman sperton. John Tukey kritikis la metodon de Kinsey pro uzado de [[muestro|taŭgaj sampladoj]] kaj ne [[muestro|hazardaj sampladoj]]. Posta studo provis forigi la sampladan direkton, sed ĝi daŭre atingis similajn konkludojn. [[Simon LeVay]] citas ĉi tiujn Kinsey-rezultojn kiel ekzemplon de la singardemo necesa por interpreti demografiajn studojn, ĉar ili povas doni tre malsamajn ciferojn laŭ kiuj kriterioj estas uzataj por konduki ilin, malgraŭ uzado de solidaj [[Scienca metodo|sciencaj metodoj]].<ref name="Human Male p. 656"/><ref name="more-or-less-2010-10-01">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|titolo=More or Less examines Office for National Statistics figures on gay, lesbian and bisexual people|familia nomo=Harford|persona nomo=Tim|dato=1a de oktobro 2010|eldoninto=BBC}}</ref> Laŭ gravaj studoj, el 2% al 11% de homoj havis ian specon de sam-seksa kontakto ene de sia vivdaŭro;<ref name = Billy1993>{{Cite book|doi=10.2307/2136206|vauthors=Billy JO, Tanfer K, Grady WR, Klepinger DH |title=The sexual behavior of men in the United States|jstor=2136206 |journal=Family Planning Perspectives |volume=25 |issue=2 |pages=52–60 |year=1993 |pmid=8491287|ref=harv}}</ref><ref name = Binson1995>{{Cite book|doi=10.1080/00224499509551795|first1=Diane |last1=Binson |first2=Stuart |last2=Michaels |first3=Ron |last3=Stall |first4=Thomas J. |last4=Coates |first5=John H. |last5=Gagnon |first6=Joseph A. |last6=Catania |year=1995 |title=Prevalence and Social Distribution of Men Who Have Sex with Men: United States and Its Urban Centers |journal=The Journal of Sex Research |volume=32 |issue=3 |pages=245–54 |jstor=3812794|ref=harv}}</ref><ref name = Johnson1992>{{Cite book|vauthors=Johnson AM, Wadsworth J, Wellings K, Bradshaw S, Field J |title=Sexual lifestyles and HIV risk |journal=Nature |volume=360 |issue=6403 |pages=410–2 |date=Decembro 1992 |pmid=1448163 |doi=10.1038/360410a0|ref=harv}}</ref><ref name = Laumann1994>Laumann, E. O., Gagnon, J. H., Michael, R. T., & Michaels, S. (1994). ''The social organization of sexuality: Sexual practices in the United States.'' Chicago: University of Chicago Press.</ref><ref name = Wellings1994>Wellings, K., Field, J., Johnson, A., & Wadsworth, J. (1994). ''Sexual behavior in Britain: The national survey of sexual attitudes and lifestyles.'' London, UK: Penguin Books.</ref><ref name = ACSF1992>{{Cite book| doi = 10.1038/360407a0 | author = Investigators ACSF | year = 1992 | title = AIDS and sexual behaviour in France | url = | journal = Nature | volume = 360 | issue = 6403| pages = 407–409 | pmid = 1448162 | ref = harv }}</ref> tiu procento pliiĝas al 16-21% kiam unu aŭ ambaŭ sam-seksaj altiroj kaj kondutoj estas informitaj. En esploro de 2006, 20% el la respondintoj anonime sciigis kelkajn samseksemajn sentojn, kvankam nur 2-3% identigis sin kiel samseksemaj. Alia esploro en 1992 informis, ke 6,1% el la viroj de Britio havis samsekseman sperton, dum en Francio oni registris nombron je 4,1%. En Usono, laŭ raporto de [[The Williams Institute]] en aprilo 2011, 3,5% aŭ ĉirkaŭ 9 milionoj da plenkreskuloj estas lesbaninoj, samseksemaj aŭ ambaŭseksemaj. Laŭ la usona censo de 2000, estis ĉirkaŭ 601,209 samseksaj needziĝaj hejmoj partneroj.<ref name = Fay1989>{{Cite book|vauthors=Fay RE, Turner CF, Klassen AD, Gagnon JH |title=Prevalence and patterns of same-gender sexual contact among men |journal=Science |volume=243 |issue=4889 |pages=338–48 |date=Januaro 1989 |pmid=2911744 |doi=10.1126/science.2911744|ref=harv}}</ref><ref name = Sell1995>{{Cite book|doi=10.1007/BF01541598|vauthors=Sell RL, Wells JA, Wypij D |title=The prevalence of homosexual behavior and attraction in the United States, the United Kingdom and France: results of national population-based samples |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=24 |issue=3 |pages=235–48 |date=June 1995 |pmid=7611844|ref=harv}}</ref><ref name=SavinWilliams2009>{{Cite book | editor1-last = Hope | editor1-first = Debra A | title = Contemporary Perspectives on Lesbian, Gay, and Bisexual Identities | doi = 10.1007/978-0-387-09556-1 | series = Nebraska Symposium on Motivation | volume = 54 | year = 2009 | isbn = 978-0-387-09555-4 | pmid = | pmc = }}</ref> Studo farita de la CDC en 2013, en kiu pli ol 34.000 usonanoj estis intervjuitaj, metas la procenton de lesbaninoj kaj gejoj je 1,6% kaj 0,7% kiel ambaŭseksemaj. [[Dosiero:São_Paulo_LGBT_Pride_Parade_2014_(14108541924).jpg|eta | Geja parado en [[San-Paŭlo]], 2014.]] [[Dosiero:Gay Couple Savv and Pueppi 02.jpg|eta|dekstre | Geja paro.]] La loĝantoj nomataj "gejoj" en Okcidento ne estas priskriba termino, kiun ĉiuj viroj, kiuj seksumas kun viroj, agnoskas en la cetera mondo. Dum samseksema kulturo estas ĉiam pli malferma kaj diskutita, la mondo de viroj kiuj seksumas kun viroj konsistas el diversa loĝantaro, kiu ofte povas respondi alimaniere depende de kiel estas komunikitaj en klinikaj konektoj. "Geja" ĝenerale uziĝas por priskribi [[Seksa orientiĝo|seksan orientiĝon]], dum "viroj kiuj seksumas kun viroj" priskribas konduton.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0D91E3EF93BA35751C1A964958260|titolo=Sexual Behavior Levels Compared in Studies In Britain and France|dato=8a de decembro 1992|verko=nytimes.com}}</ref> Kelkaj viroj, kiuj havas seksrilaton kun aliaj viroj, ne rilatas al la termino "samseksema" aŭ ambaŭseksema, kaj ne konsideras seksumadon kun aliaj viroj kiel seksa agado, esprimo kiun ili rezervas por seksaj rilatoj kun virinoj.<ref>{{cite web |url=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender |author=Gary Gates |title=How Many People are Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender? |publisher=''The Williams Institute'' |date=Aprilo 2011 |accessdate=12an de majo 2014 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170721165514/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender/ |arkivdato=2017-07-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130830202655/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender/ |arkivdato=2013-08-30 }}</ref> Ĉi tio estas precipe vera inter individuoj de ne-okcidentaj kulturoj. Tamen, ĝi estas ofta en [[Usono]]. Terminoj kiel ''viroj kiuj seksumas kun viroj'' aŭ "sam-seksa amanto" ofte estas uzataj anstataŭ la vorto ''gejo''. Viroj en Afriko kaj [[Latinameriko]] okupiĝas pri seksaj rilatoj kun aliaj viroj, dum ili ankoraŭ aludas sin kiel "aliseksemaj". Same pri viroj, kiuj partoprenas samseksemajn agadojn en la armeo, lernejoj kaj universitatoj, aŭ malliberejo; la plej multaj el ili ne konsideras sin gejaj sed daŭre engaĝiĝas sekse kun samseksuloj por plenumi siajn dezirojn, senti sin potencaj, akiri favorojn aŭ pro aliaj kialoj.<ref>{{cite web |url=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |format=PDF |author=Gary Gates |title=How many people are lesbian, gay, bisexual, and transgender? |publisher=''The Williams Institute'' |page=1 |date=Aprilo 2011}}</ref> Mankas informo pri [[Sekseco|seksa konduto]] en plej multaj evolulandoj. La limigitaj fontoj haveblaj indikas, ke kvankam samseksemaj mem-identigoj eble okazos relative malofte, la superregado de samseksema konduto estas pli alta.<ref name="cdc.gov">[https://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf "Sexual Orientation and Health Among U.S. Adults: National Health Interview Survey, 2013."] ''CDC''. 15an de julio 2014. 15an de julio 2014.</ref> Ĉi tiuj viroj ne estas konsiderataj en kelkaj seksaj identecaj esploroj, kiuj povus konduki al subinformado kaj malĝustaĵoj.<ref>{{cite web |title=Gay and Lesbian Families in the United States: Same-Sex Unmarried Partner Households |url=http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |last1=Smith |first1=David M. |last2=Gates |first2=Gary J. |date=22an de aŭgusto 2001 |accessdate=26an de Januaro 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110107082654/http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |archivedate=2011-01-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110107082654/http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |arkivdato=2011-01-07 }}</ref> === Balotado === Laŭ baloto de 2008, 13% el la britoj havis ian specon de samseksa kontakto dum nur 6% el la britoj identigas sin kiel gejojn aŭ ambaŭseksemajn. En kontrasto, enketo farita de la [[Oficejo pri Naciaj Statistikoj (Britio)|Brita Oficejo pri Naciaj Statistikoj]] en 2010 trovis, ke 95% el la britoj identigis sin kiel aliseksemaj, 1,5% identigis sin kiel gejaj aŭ ambaŭseksemaj,.<ref name=guardianpoll>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/oct/26/relationships |title=Sex uncovered poll: Homosexuality |publisher=Guardian |date= 26an de oktobro 2008|accessdate=24an de aŭgusto 2010 | location=London}}</ref> kaj la lastaj 3,5% donis pli malprecizajn respondojn kiel ekzemple "mi ne scias ", "alian", aŭ ne respondis la demandon.<ref name="more-or-less-2010-10-01"/><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/ethnicity/measuring-sexual-identity---evaluation-report/2010/index.html|titolo=Measuring Sexual Identity : Evaluation Report, 2010|dato=23a de septembro 2010|eldoninto=Office for National Statistics|alirdato=2019-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160116080411/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/ethnicity/measuring-sexual-identity---evaluation-report/2010/index.html|arkivdato=2016-01-16}}</ref> En oktobro 2012, [[Enketo Gallup|Gallup]] komencis realigi jarajn enketojn por studi la demografion de [[GLAT|GLATaj homoj]], determinante ke 3,4% (± 1%) el la plenkreskuloj identigitaj kiel GLATa en Usono.<ref name=gallup>{{Cite web|url=http://www.gallup.com/poll/158066/special-report-adults-identify-lgbt.aspx |title=Special Report: 3.4% of U.S. Adults Identify as LGBT |last1=Gates|first1=Gary J.|last2=Newport|first2=Frank|date=2012-10-18|website=[[Gallup (company)|Gallup]]|accessdate=2015-01-13}}</ref> Ĝi estis la plej granda enketo de la nacio pri la afero tiutempe. En 2017, oni taksis, ke la procento leviĝis al 4,5% de plenkreskuloj, kun la pliiĝo plejparte veninta el la [[Y-Generacio|jarmilulo]]j. La enketo atribuas la plialtiĝon al pli granda volemo de junuloj malkaŝi sian seksan identecon.<ref>{{Cite web|url=http://www.cbsnews.com/news/gallup-survey-claims-34-percent-in-us-are-lgbt|title=Gallup survey claims 3.4 percent in U.S. are LGBT |date=2012-10-18 |website=[[CBS News]] |publisher=[[Associated Press]] |accessdate=2015-01-13}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2012/10/18/adults-lesbian-gay-bisexual/1642203|title=New survey: 3.4% of U.S. adults are LGBT |last1=Jayson|first1=Sharon|date=2012-10-19|website=[[USA Today]]|accessdate=2015-01-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=[https://news.gallup.com/poll/234863/estimate-lgbt-population-rises.aspx? source=link_NEWSV9&g_medium=TOPIC&g_campaign=item_&g_content=In%2520U.S.%2c%2520Estimate%2520of%2520LGBT%2520Population%2520Rises%2520to%25204.5%2525]|title=In U.S., Estimate of LGBT Population Rises to 4.5%|last=Newport|first=Frank|date=2018-05-22|website=[[Gallup (company)|Gallup]]|accessdate=2018-06-17}}</ref> == Psikologio == [[Dosiero:Oscar Wilde and Alfred Douglas, 1893.jpg|dekstra|eta|La britaj verkistoj [[Oscar Wilde]] kaj '''Alfred Douglas''', la fama paro de samseksemuloj (1893). Wilde pro tio estis malliberigita]] La [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]], la [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usona Psikiatria Asocio]] kaj la [[Nacia Asocio de Socialaj Laboristoj]] asertas: {{Citaĵo|En 1952, kiam la [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usona Psikiatria Asocio]] publikigis sian unuan [[Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj|Diagnozan kaj Statistikan Manlibron pri Mensaj Malordoj]], samseksemo estis inkluzivita kiel malordo. Preskaŭ tuj, tamen, tiu klasifiko estis submetita al kritika ekzamenado en esploroj financitaj de la [[Nacia Instituto pri Mensa Sano]]. Tiu studo kaj posta esploro ne sukcesis produkti ajnan empirian aŭ sciencan bazon por konsideri samseksemon kiel malordo aŭ nenormaleco, anstataŭ normala kaj sana [[seksa orientiĝo]]. Kiel rezultoj de tiaj esploroj akumulitaj, profesiuloj pri [[medicino]], [[mensa sano]], kaj la kondutaj kaj sociaj sciencoj alvenis al la konkludo, ke estis malprecize klasifiki la samseksemon kiel mensan malordon kaj ke la [[Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj|DSM-klasigo]] reflektis ne provitajn supozojn bazitajn sur iam oftaj sociaj normoj kaj klinikaj impresoj de nenombreblaj specimenoj konsistantaj el pacientoj serĉantaj terapion kaj individuojn kies konduto kondukis ilin al la krima jursistemo. Agnoske al la scienca pruvo,<ref>Staff report (12an de aŭgusto 1998). [http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?articleid=187846 Gay Is Okay With APA—Forum Honors Landmark 1973 Events.] ''JAMA'' 1998;280(6):497–499. {{DOI|10.1001/jama.280.6.497}}</ref> la Usona Psikiatria Asocio forigis samseksemon el la [[Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj|DSM]] en 1973, deklarante ke "samseksemo per si implicas neniun difekton laŭ juĝo, stabileco, fidindeco, aŭ ĝeneralaj sociaj aŭ metiaj kapabloj." Post zorgema revizio de la sciencaj datumoj, la Usona Psikologia Unuiĝo adoptis la saman pozicion en 1975, kaj instigis ĉiujn profesiulojn pri mensa sano "por ekuzi la forigon de la stigmo je mensa malsano, kiu delonge rilatas al samseksema orientiĝo." La [[Nacia Asocio de Socialaj Laboristoj]] adoptis similan politikon. Tiel, profesiuloj kaj esploristoj pri mensa sano agnoskis jam delonge, ke esti samseksemulo prezentas neniun enecan obstaklon por konduki feliĉan, sanan kaj produkteman vivon, kaj ke la vasta plimulto de gejaj kaj lesbaj homoj bone funkcias en la plena aro de sociaj institucioj kaj {{J|interhoma rilato}}.}} La interkonsento pri esplorado kaj klinika literaturo montras, ke samseksaj seksumaj kaj romantikaj altiroj, sentoj kaj kondutoj estas normalaj kaj pozitivaj variaĵoj de [[homa sekseco]].<ref name=response>[[Usona Asocio pri Psikologio]] : [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation]</ref> Nun estas granda esploraro, kiu indikas, ke esti geja, lesba aŭ ambaŭseksema estas kongrua kun normala [[mensa sano]] kaj socia alĝustigo.<ref name="rcp2007" /> La [[Klasifiko Internacia de Malsanoj|KIM-9]] (1977) de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (1977) listigis samseksemon inter la mensaj malsanoj; ĝi estis forigita de la [[Klasifiko Internacia de Malsanoj|ICD-10]], apogita de la 43-a Monda Asembleo pri Sano, la [[17-a de majo|17-an de majo]] [[1990]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women|titolo=Stop discrimination against homosexual men and women|alirdato=8a de marto 2012|dato=17a de majo 2011|eldoninto=World Health Organisation — Europe|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120709194330/http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women|arkivdato=2012-07-09}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 |title=The decision of the World Health Organisation 15 years ago constitutes a historic date and powerful symbol for members of the LGBT community |publisher=ILGA |accessdate=24an de aŭgusto 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 |archivedate=30an de oktobro 2009 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 |arkivdato=2009-10-30 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 |date=2009-10-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 |arkivdato=2009-10-30 }}</ref><ref name=pinknewsstigma>{{citation |title=Homophobic stigma&nbsp;– A community cause |url=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |date=17an de majo 2006 |periodical=PinkNews.co.uk |first=Marc |last=Shoffman |accessdate=4an de majo 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |archivedate=19an de aprilo 2007 |df=dmy-all |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |arkivdato=2007-04-19 }}</ref> Kiel la [[Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj|DSM-II]], la [[Klasifiko Internacia de Malsanoj|KIM-10]] aldonis mem-distonan seksan orientiĝon al la listo, kiu rilatas al homoj, kiuj volas ŝanĝi sian [[Genra identeco|seksan identecon]] aŭ [[Seksa orientiĝo|seksan orientiĝon]] pro psikologia aŭ konduta malordo. La [[Ĉina Psikiatria Societo]] forigis samseksemon de la ''Ĉina Klasado de Mensaj Malordoj'' en 2001 post kvin jaroj da studado de la asocio.<ref>''The New York Times'': [https://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html Homosexuality Not an Illness, Chinese Say]</ref> Laŭ la [[Reĝa Kolegio de Psikiatroj]] "Ĉi tiu malfeliĉa historio montras, kiel marĝenado de homgrupoj, kiuj havas apartan personecon (en ĉi tiu kazo la samseksemeco) povas konduki al damaĝa medicina praktiko kaj bazo por diskriminacio en la socio.<ref name="rcp2007" /> [[Dosiero:Wedding-chantelois-gomez.jpg|maldekstra|thumb |La kanada televida prezentisto [[Mathieu Chantelois]] kun sia edzo Marcelo dum ilia nuptofesto]] Ekzistas nun granda kvanto da esploraj atestoj kiuj indikas, ke esti geja, lesba aŭ ambaŭseksema estas kongrua kun normala [[mensa sano]] kaj socia alĝustigo. Tamen, la spertoj pri diskriminacio en socio kaj ebla malakcepto de amikoj, familioj kaj aliaj homoj, kiel dungantoj, tio signifas ke kelkaj [[GLAT|GLAT-homoj]] spertas pli grandan ol antaŭviditan dominadon de mensaj sanproblemoj kaj problemoj pri misuzaj substancoj. Kvankam ekzistas [[Konservismo|konservativaj politikaj grupoj]] en Usono, ke ĉi tiu pli alta tropezo de mensaj sanaj malfacilaĵoj estas konfirmo, ke samseksemo mem ne estas mensa malordo kaj ke ekzistas neniuj indikaĵoj por konfirmi tian aserton."<ref name=rcp2008>Royal College of Psychiatrists: {{Cite web|url=http://www.rcpsych.ac.uk/pressparliament/pressreleases2008/pr14.aspx |title=Royal College of Psychiatrists response to comments on Nolan Show regarding homosexuality as a mental disorder |accessdate=2009-06-28 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080611014113/http://www.rcpsych.ac.uk/pressparliament/pressreleases2008/pr14.aspx |archivedate=11 June 2008 |df=dmy-all }}</ref> Plejparto de lesboj, gejoj, kaj ambaŭseksemuloj, kiuj serĉas [[psikoterapio]]n faras tion pro la samaj kialoj kiel gejaj personoj ([[streso]], malfacilaĵoj de la amrilatoj, malfacileco alĝustiĝi al sociaj aŭ laboraj situacioj, ktp.); ilia seksa orientiĝo povas esti primara, hazarda aŭ negrava al iliaj problemoj kaj kuracado. Kio ajn estas la temo, estas alta risko por kontraŭ-samseksemaj antaŭjuĝoj en psikoterapio kun lesbaj, gejaj kaj ambaŭseksemaj klientoj.<ref name=textbook>Cabaj, R; Stein, T. eds. ''Textbook of Homosexuality and Mental Health'', p. 421</ref> Psikologia esplorado en ĉi tiu kampo estis grava por kontraŭagi antaŭjuĝojn ("gejfobiajn") sintenojn kaj agojn, kaj al la [[GLAT|GLAT-rajtoj]] movado ĝenerale.<ref name=intro>ed. Sandfort, T; et al. Lesbian and Gay Studies: An Introductory, Interdisciplinary Approach. Chapter 2.</ref> La taŭga apliko de psikoterapio baziĝas sur la sekvaj sciencaj faktoj: * Samseksaj allogoj, kondutoj kaj orientiĝoj en si mem estas normalaj kaj pozitivaj variantoj de [[homa sekseco]]; alivorte, ili ne estas indikiloj je mensaj aŭ evoluaj malsanoj. * Samseksemo kaj ambaŭseksemo estas stigmatizitaj, kaj ĉi tiu stigmo povas havi diversajn negativajn konsekvencojn dum la tuta vivo (D'Augelli & Patterson, 1995; DiPlacido, 1998; Herek & Garnets, 2007; Meyer, 1995, 2003). * Samseksaj allogoj kaj kondutoj povas okazi en la kunteksto de diversaj seksaj orientiĝoj kaj identecoj de seksa orientiĝo (Diamond, 2006; Hoburg et al., 2004; Rust, 1996; Savin-Williams, 2005). * Gejaj, lesbaj, kaj ambaŭseksemaj individuoj povas vivi kontentigante vivojn kaj ankaŭ formas stabilajn, plenumitajn rilatojn kaj familiojn, kiuj egalas al aliseksemaj rilatoj en esencaj aspektoj (APA, 2005c; Kurdek, 2001, 2003, 2004; Peplau & Fingerhut, 2007) . * Ekzistas neniuj empiriaj studoj aŭ fakaj esploroj, kiuj subtenas teoriojn, kiuj atribuas samseksan orientiĝon al familia misfunkcio aŭ traŭmato (Bell et al., 1981; Bene, 1965; Freund & Blanchard, 1983; Freund & Pinkava, 1961; Hooker 1969; McCord et al., 1962; DK Peters & Cantrell, 1991; Siegelman, 1974, 1981; Townes et al., 1976). == Kaŭzoj == === Biologiaj kontraŭ mediaj determinantoj === [[Dosiero:Human_male_karyotpe_high_resolution_-_Chromosome_8.png|eta|dekstra|Kromosomo 8, ruĝe enkadrigita, verŝajne unu el la kaŭzantoj de samseksemeco]] Kvankam sciencistoj preferas biologiajn modelojn por la kaŭzo de [[seksa orientiĝo]], ili ne kredas, ke ĝi estas la rezulto de iu ajn faktoro. Ili ĝenerale kredas, ke ĝi estas determinita de biologiaj kaj mediaj faktoroj; ili deklaras ke la plej multaj seksaj orientiĝoj de homoj estas determinitaj frue, kaj evoluo de seksa orientiĝo implikas kompleksan interrilaton inter naturo kaj vivnutriĝo. La biologiaj faktoroj estas genetikaj kaj hormonaj, kiuj ambaŭ influas la fetan disvolviĝon de la cerbo, dum mediaj faktoroj povas esti sociologiaj, psikologiaj aŭ implikas la fruan uteran medion.Sciencistoj ĝenerale ne kredas, ke seksa orientiĝo estas afero elektita.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|titolo=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|alirdato=31a de marto 2015|eldoninto=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170809182830/http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|arkivdato=2017-08-09}}</ref> La [[Usona Pediatria Akademio]] deklaris ĉe ''[[Pediatrics]]'' en 2004: {{Citaĵo|Ne ekzistas sciencaj pruvoj, ke nenormala vartado de gepatroj, seksaj misuzoj aŭ aliaj negativaj vivaj eventoj influas la seksan orientiĝon. Nuntempa scio sugestas, ke [[seksa orientiĝo]] estas kutime establita dum frua infanaĝo.<ref>{{Cite book | last = Perrin | first = E. C. | title = Sexual Orientation in Child and Adolescent Health Care | publisher = Kluwer Academic/Plenum Publishers | year = 2002 | location = New York | isbn = 0-306-46761-5 }}</ref>}} La [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]], kaj la [[Nacia Asocio de Socialaj Laboristoj]] de Usono, asertis en 2006: "Nuntempe ne ekzistas [[scienca interkonsento]] pri la specifaj faktoroj, kiuj igas individuon fariĝi aliseksema, samseksema aŭ ambaŭseksema, inkluzive de eblaj biologiaj, psikologiaj aŭ sociaj efikoj de la seksa orientiĝo de la gepatroj. Tamen, la haveblaj indicoj indikas, ke la vasta plimulto de gejaj kaj lesbaj plenkreskuloj estis edukitaj de aliseksemaj gepatroj, kaj la granda plimulto el infanoj kreskigitaj ĉe lesbaj kaj gejaj gepatroj eventuale kreskas kaj iĝas aliseksemuloj. " [[Dosiero:Homosexuality symbols (4 colors).svg|maldekstra|[[Simbolo]]j de virina (maldekstre) kaj vira (dekstre) samseksemo]] Esplorado pri la kaŭzoj de samseksemo ludas rolon en politikaj kaj sociaj debatoj kaj ankaŭ zorgas pri genetika profilado kaj antaŭnaska testado.<ref>{{citation|url=http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |title=Study of gay brothers may find clues about sexuality |first=Robert |last=Mitchum |periodical=[[Chicago Tribune]] |date=12an de aŭgusto 2007 |accessdate=4an de majo 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |archivedate=23an de aŭgusto 2008 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |title=How much is known about the origins of homosexuality? |publisher=Church Times |date=16an de novembro 2007 |accessdate=24an de aŭgusto 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100406055257/http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |archivedate=6an de aprilo 2010 }}</ref> Malgraŭ multaj provoj, neniu "geja geno" estis identigita. Tamen estas grava pruvo por genetika bazo de samseksemo precipe ĉe maskloj bazitaj sur ĝemelaj studoj, kun iu rilato ĉe regionoj de [[Kromosomo 8]] kaj kun la [[Xq28|Xq28-geno]] sur la [[kromosomo X]]<ref>{{cite book | last1 = Ngun | first1 = TC | last2 = Vilain | first2 = E | year = 2014 | title = The biological basis of human sexual orientation: is there a role for epigenetics? | url = | journal = Adv Genet | volume = 86 | issue = | pages = 167–84 | doi = 10.1016/B978-0-12-800222-3.00008-5 | pmid = 25172350 }}</ref>. Ekde la 2010-aj jaroj, eblaj [[Epigenetiko|epigenetikaj]] faktoroj fariĝis temo de pliigita atento en [[Genetiko|genetika esplorado]] pri seksa orientiĝo. Studo prezentita ĉe la Jara kunveno en 2005 de la [[Usona Societo pri Homa Genetiko]], trovis, ke la [[Metilacio|metilacia]] skemo en naŭ regionoj de la genaro aperis tre proksime ligita al [[seksa orientiĝo]], kun rezulta algoritmo uzanta la metilacian skemon por antaŭdiri la seksan orientiĝon de kontrola grupo kun preskaŭ 70% da precizeco.<ref>{{Cite book|last=Balter|first=Michael|date=2015-10-09|title=BEHAVIORAL GENETICS. Can epigenetics explain homosexuality puzzle?|journal=Science|volume=350|issue=6257|pages=148|doi=10.1126/science.350.6257.148|issn=1095-9203|pmid=26450189}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ashg.org/press/201510-sexual-orientation.html|title=Epigenetic Algorithm Accurately Predicts Male Sexual Orientation ASHG|website=www.ashg.org|access-date=2019-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190320154048/http://www.ashg.org/press/201510-sexual-orientation.html|archivedate=2019-03-20}}</ref> === Evoluismaj perspektivoj === Ĉar samseksemeco tendencas malpliigi reproduktan sukceson, kaj ĉar ekzistas konsiderinda pruvo ke homa seksa orientiĝo estas genetike influita, estas neklare kiel ĝi estas konservita en la loĝantaro je relative alta frekvenco.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.chronicle.com/article/The-Evolutionary-Mystery-of/135762/|titolo=The Evolutionary Mystery of Homosexuality|aŭtoro=David P. Barash|dato=19a de novembro 2012|eldoninto=The Chronicle of Higher Education}}</ref> Ekzistas multaj eblaj klarigoj, kiel genoj, kiuj havas antaŭvidon, ke samseksemeco ankaŭ asignas avantaĝon al aliseksemuloj, efekto de parencaj elektoj, socia prestiĝo, kaj tiel plu. Studo (2009) ankaŭ sugestis signifan kreskadon de fekundeco en la inoj ligitaj al la samseksemaj homoj de la patrina linio (sed ne en tiuj rilataj al la patra).<ref>{{Cite book|title=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |author1=Iemmola, Francesca |author2=Camperio Ciani, Andrea|journal=Archives of Sexual Behavior|publisher=Springer Netherlands|year=2009|volume=38|doi=10.1007/s10508-008-9381-6|pmid=18561014|pages=393–9}}</ref> === Seksa orientiĝo kaj ŝanĝ-klopodoj === [[Dosiero:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|eta|[[Sigmund Freud|Freud]] (1856–1939) estis skeptika pri efikoj de la [[konverta terapio]].]] Ne estas studoj de taŭga scienca rigoreco, kiuj konkludas, ke la klopodoj kun la celo ŝanĝi la seksan orientiĝon povas vere ŝanĝi personan seksan orientiĝon. Tiuj klopodoj estas kontestataj pro streĉiĝoj inter la valoroj de kelkaj religiaj organizoj, unuflanke, kaj tiuj tenitaj de GLATaj rajtaj organizoj kaj profesiaj kaj sciencaj organizoj kaj aliaj kredaj organizoj,.<ref name="apa2009"/> aliflanke. La delonga interkonsento pri la kondutaj kaj sociaj sciencoj kaj la profesioj pri sano kaj [[mensa sano]] estas, ke samseksemo per si mem estas normala kaj pozitiva variaĵo de [[Homa sekseco|homa seksa]] [[Seksa orientiĝo|orientiĝo]], kaj tial ne [[Psika malsano|mensa malordo]].<ref name="apa2009"/> La [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]] diras, ke "la plej multaj homoj spertas malmultan aŭ nenian senton je elekto de la seksa orientiĝo". Kelkaj individuoj kaj grupoj antaŭenigis la ideon je samseksemo kiel simptomoj de evoluaj difektoj aŭ spiritaj kaj moralaj mankoj kaj argumentis, ke seksaj orientiĝoj,<ref name="answers">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf|titolo=Answers to Your Questions. For a Better Understanding of Sexual Orientation & Homosexuality|alirdato=20a de decembro 2010|eldoninto=Usona Asocio pri Psikologio}}</ref> inkluzive de psikoterapio kaj religiaj penoj, povus ŝanĝi samseksemajn sentojn kaj kondutojn. Multaj el ĉi tiuj individuoj kaj grupoj ŝajnis esti enigitaj en la pli grandan kuntekston de konservativaj religiaj politikaj movadoj, kiuj subtenis la stigmatizigon de samseksemo laŭ politikaj aŭ religiaj kialoj.<ref name="apa2009" /> Neniu grava pri-mensa profesia organizaĵo sankciis klopodojn ŝanĝi seksan orientiĝon kaj preskaŭ ĉiuj adoptis politikajn deklarojn avertante la profesion kaj publikon pri traktadoj, kiuj celas ŝanĝi seksan orientiĝon.<ref>{{Cite web |url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |archiveurl=https://www.webcitation.org/5sEshQkXj?url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |archivedate=25an de aŭgusto 2010 |title=Expert affidavit of Gregory M. Herek, Ph.D. |format=PDF |accessdate=24an de aŭgusto 2010 |deadurl=yes |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://www.webcitation.org/5sEshQkXj?url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |arkivdato=2010-08-25 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100828054600/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |date=2010-08-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100828054600/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |arkivdato=2010-08-28 }}</ref> Tiuj inkludas la [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usonan Psikiatrian Asocion]], Usonan Psikologian Asocion, Usonan Asocion pri Konsultado, [[Nacia Asocio de Socialaj Laboristoj|Nacian Asocion de Socialaj Laboristoj]] en [[Usono]], la [[Reĝa Kolegio de Psikiatroj|Reĝan Kolegion de Psikiatroj]], kaj la [[Aŭstralia Psikologia Societo|Aŭstralian Psikologian Societon]]. La [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]] kaj la [[Reĝa Kolegio de Psikiatroj]] esprimas zorgojn, ke la pozicioj protektitaj de la Usona Asocio por la Esplorado kaj Terapio pri Samseksemo ne estas subtenitaj de la scienco kaj kreas la etoson en kiu [[antaŭjuĝo]]j kaj diskriminacio povas prosperi.<ref name=royal2009>Royal College of Psychiatrists: [http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx Statement from the Royal College of Psychiatrists' Gay and Lesbian Mental Health Special Interest Group] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100527055029/http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx |date=2010-05-27 }}</ref> La [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]] deklaras, ke "[[seksa orientiĝo]] ne estas elekto, kiun oni povas ŝanĝi laŭvole, kaj ke seksa orientiĝo plej probable estas la rezulto de kompleksa interago de mediaj, kognaj kaj biologiaj faktoroj ... estas formita frue. .. [kaj indikaĵoj sugestas ke biologiaj, inkluzive de genetikaj aŭ denaskaj hormonaj faktoroj, ludas signifan rolon en la sekseco de persono. " Ili diras, ke "seksa orientiĝo-identeco, ne seksa orientiĝo, ŝajnas ŝanĝiĝi per psikoterapio, subtenaj grupoj, kaj vivokazaĵoj.<ref name="royal2009"/><ref name="apaexgay">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf|titolo=Statement of the American Psychological Association|alirdato=24a de aŭgusto 2010|formato=PDF}}</ref> " La [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usona Psikiatria Asocio]] diras, ke "individuoj eble ekkonscias je malsamaj punktoj en siaj vivoj, ke ili estas aliseksemaj, gejaj, lesbaj aŭ [[Ambaŭseksemo|ambaŭseksema]]j "kaj kontraŭas iun ajn psikiatrian kuracadon, kiel ekzemple "rekuraciga" aŭ "[[konverta terapio]], kiu baziĝas sur la supozo ke samseksemo en si mem estas mensa malordo, aŭ bazita sur antaŭa supozo, ke la paciento devas ŝanĝi sian samsekseman orientiĝon". Ili celas tamen, kuraĝigi geja asertan [[psikoterapio]]n.<ref name="What is"/> Similarly, the American *Psychological* Association<ref>{{Cite web|url=http://www.apa.org/about/policy/sexual-orientation.aspx|title=Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts|website=apa.org}}</ref> Simile, la Usona Psikologia Asocio dubas pri la efikeco kaj flankefika profilo de klopodoj pri seksa orientiĝo, inkluzive konvertan terapion.<ref name="Lamanna"/><ref name="aps">[[Aŭstralia Psikologia Societo]]: [http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ Sexual orientation and homosexuality] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070830140633/http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ |date=2007-08-30 }}</ref> La Usona Psikologia Asocio "instigas profesiulojn pri mensa sano eviti misprezenti la efikecon de klopodoj por [[seksa orientiĝo]] antaŭenigante aŭ promesante ŝanĝon en seksa orientiĝo<ref name="apa2009"/> dum provizado de helpo al individuoj afliktitaj de sia propra aŭ alia seksa orientiĝo kaj konkludas ke la avantaĝoj raportitaj de partoprenantoj en seksaj orientiĝoj povas esti atingitaj per aliroj, kiuj ne provas ŝanĝi seksan orientiĝon ".<ref name=apa2009/> == Adoptado kaj vartado de infanoj == [[Dosiero:P051702-149695.jpg|eta|Samseksama paro vartante bebon]] Sciencaj esploroj estis ĝenerale koheraj montrante, ke gepatroj samseksemaj estas tiom taŭgaj kaj kapablaj kiel la aliseksemaj gepatroj, kaj iliaj infanoj estas tiom psikologie sanaj kaj bone adaptitaj kiel infanoj edukitaj ĉe aliseksemaj gepatroj. Laŭ sciencaj literaturaj recenzoj, ekzistas neniu indikaĵo kontraŭa.<ref>{{Cite book|last=Starr|first=Karla|title=Adoption by Homosexuals: A Look at Differing State Court Opinions|journal=Heinonline|date=Winter 1998}}</ref> Revizio de 2001 sugestis, ke la infanoj kun samseksemaj patroj au patrinoj aspektas malpli tradicie genre markitaj kaj verŝajne estas pli malfermaj al gej-erotikaj rilatoj, parte pro genetiko (80% el la infanoj edukitaj de samseksaj paroj en Usono ne adoptitaj kaj plej multaj estas la rezulto de geedzeco) kaj procezoj de familiaj socialigado (infanoj kreskas en relative pli toleremaj lernejoj, najbarecoj kaj sociaj kuntekstoj, kiuj estas malpli aliseksemismaj), kvankam la plimulto de infanoj kreskadas ĉe samuloj... La seksaj paroj identigas sin aliseksemaj. Revizio de 2005 de [[Charlotte J. Patterson]] por la Usona Psikologia Asocio trovis, ke la disponeblaj datumoj ne sugestis pli altajn indicojn de samseksemo inter infanoj de samseksemaj gepatroj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.apa.org/governance/|titolo=Proceedings of the American Psychological Association, Incorporated, for the legislative year 2004. Minutes of the meeting of the Council of Representatives 28 & 30 Julio 2004|alirdato=18a de novembro 2004|familia nomo=Paige|persona nomo=R. U.|jaro=2005|loko=Honolulu, HI}} (To be published in Volume 60, Issue Number 5 of the American Psychologist.)</ref><ref>[http://www.apa.org/about/governance/council/policy/gay-marriage.pdf "Resolution on Sexual Orientation and Marriage"], Study finds gay moms equally-good parents, Julio 2004.</ref> [[Dosiero:Lesbian family.jpg|eta|eta|maldekstra|La du patrinoj - lesbaninoj kun la infanoj (2004)]] Enketo de [[Pew Research Center|Pew Research Centre]] en 2006 trovis mallarĝan disigon de publika opinio pri adopto de samseksemuloj, dum enketo farita en 2007 de [[CNN]] kaj [[Opinion Research Corporation]] diris, ke 57% el la enketitoj sentas, ke samseksemuloj devas havi rajton adopti kaj 40% diris, ke ili ne devus. En [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] en 2007, 64% el la enketitoj diris, ke ili pensas ke lesbaj edzinoj rajtas adopti kaj 32% diris, ke ili ne devus.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.cam.ac.uk/research/news/ive-got-two-dads-and-they-adopted-me|titolo=I've got two dads – and they adopted me|alirdato=8a de oktobro 2017|dato=4a de marto 2013|verkaĵo=[[Universitato de Kembriĝo]]}}</ref> 55% el enketitoj pensis, ke virparoj devus povi adopti kaj 59% el la homoj opinias, ke lesbaj paroj povus adopti. En 2010 enketo demandis: "Ĉu vi subtenas aŭ kontraŭas permesadon al samseksaj paroj adopti infanojn?" La balotenketo trovis, ke 51% kontraŭis adopton fare de samseksaj paroj kaj 39% subtenis ĝin.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/archives/eb/eb66/eb66_highlights_en.pdf|titolo=Eurobarometer 66: Public opinion in the European Union|alirdato=8a de oktobro 2017|dato=Decembro 2006|eldoninto=[[Eŭropa Komisiono]]}}</ref> Opinia enketo farita fine de 2006 laŭ peto de la [[Eŭropa Komisiono]] indikis, ke la [[Samseksemo en Pollando|pola opinio]] estis ĝenerale kontraŭa al [[samseksa edzeco]] kaj al [[Infanadoptado de samseksaj paroj|adopto de samseksaj paroj]]. La enketo de la ''Eurobarometer 66 '' trovis, ke 74% el poloj kontraŭas la samseksan edzecon kaj 89% kontraŭis adopton de samseksaj paroj.<ref>[https://web.archive.org/web/20090823142855/http://archive.psych.org/edu/other_res/lib_archives/archives/200214.pdf "Position Statement: Adoption and Co-parenting of Children by Same-sex Couples"], [[Usona Asocio pri Psikologio]] , Novembro 2002 (arkivigita el [http://www.psych.org/Departments/EDU/Library/APAOfficialDocumentsandRelated/PositionStatements/200214.aspx]).</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf|title=Lesbian & Gay Parenting|publisher=[[American Psychological Association]]|page=12|year=2005}}</ref> Ekde la jaro 2000 en 4 aŭtonomaj regionoj de [[Hispanio]]: [[Aragono]], [[Navaro]], [[Eŭskio]], kaj [[Katalunio]] estis reguligita la adoptado kune al gejaj paroj.<ref name="miesiecznik.znak.com.pl">{{Cite web|url=http://www.miesiecznik.znak.com.pl/12467/calosc/homoseksualni-rodzice-wywiad-z-psychologiem|title=Homoseksualni rodzice – wywiad z psychologiem|trans-title=Homosexual parents - interview with a psychologist|language=pl|accessdate=8an de oktobro 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150704000203/http://www.miesiecznik.znak.com.pl/12467/calosc/homoseksualni-rodzice-wywiad-z-psychologiem|archivedate=2015-07-04}}</ref> En [[Andaluzio]], ​​[[Asturio]] kaj [[Kantabrio]] iĝis laŭleĝa nur la akceptado de gejunuloj per [[Registrita partnereco|samseksemaj kuniĝoj]]. Nur poste, per la leĝo 13/2005, [[Hispanio]] estis la unua lando kiu establis plenan egalecon laŭ adopto kaj edzeco por samseksaj paroj, ekde kiam la nova hispana leĝaro ekvalidis la [[3-a de julio|3-an de julio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2012/10/121019094534.htm|titolo=Foster kids do equally well when adopted by gay, lesbian or heterosexual parents, study suggests|alirdato=8a de oktobro 2017|dato=19a de oktobro 2012|verko=ScienceDaily|eldoninto=[[Universitato de Kalifornio ĉe Los-Anĝeleso|Universitato de Kalifornio]]}}</ref> En 2005, la nederlanda leĝaro ne antaŭvidis la eblon, ke gejaj paroj povas adopti fremdajn infanojn kaj la belgoj ankoraŭ ne akceptis adopton de samseksema edzeco.<ref name="miesiecznik.znak.com.pl"/> Tamen, praktike edzeco inter homoj de la sama sekso havas preskaŭ neniun ŝancon adopti eksterlandajn infanojn, ĉar preskaŭ ĉiuj devenlandoj de tiaj infanoj kutime limigas adoptojn nur al geedziĝoj inter viroj kaj virinoj.<ref>{{Cite web|url=http://www.ama-assn.org/ama/pub/about-ama/our-people/member-groups-sections/glbt-advisory-committee/ama-policy-regarding-sexual-orientation.shtml|title=H-60.940 Partner Co-Adoption, H-65.973 Health Care Disparities in Same-Sex Partner Households "AMA Policy regarding sexual orientation"|publisher=Ama-assn.org|accessdate=16an de marto 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019042918/http://www.ama-assn.org/ama/pub/about-ama/our-people/member-groups-sections/glbt-advisory-committee/ama-policy-regarding-sexual-orientation.page|archivedate=19an de oktobro 2013|deadurl=yes|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131019042918/http://www.ama-assn.org/ama/pub/about-ama/our-people/member-groups-sections/glbt-advisory-committee/ama-policy-regarding-sexual-orientation.page|arkivdato=2013-10-19}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131019042918/http://www.ama-assn.org/ama/pub/about-ama/our-people/member-groups-sections/glbt-advisory-committee/ama-policy-regarding-sexual-orientation.page |date=2013-10-19 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ama-assn.org/ama/pub/about-ama/our-people/member-groups-sections/glbt-advisory-committee/ama-policy-regarding-sexual-orientation.page |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131019042918/http://www.ama-assn.org/ama/pub/about-ama/our-people/member-groups-sections/glbt-advisory-committee/ama-policy-regarding-sexual-orientation.page |arkivdato=2013-10-19 }}</ref> == Sano == === Fizika === [[Dosiero:Two men having gay sex 2.JPG|eta|right | Du viroj seksumas.]] La esprimoj "viroj kiuj seksumas kun viroj" kaj "[[virinoj kiuj seksumas kun virinoj]]" rilatas al homoj, kiuj realigas seksan agadon kun aliaj samseksaj uloj, sendepende de kiel ili identigas sin, kiel multaj elektas akcepti [[Identeco (sociaj sciencoj)|sociajn identecojn]] kiel lesbaj, gejaj kaj ambaŭseksemaj.<ref name=msmafrica>{{Cite web |url=http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?id=5208&nex=5 |title=MSM in Africa: highly stigmatized, vulnerable and in need of urgent HIV prevention |publisher=Aidsportal.org |accessdate=24an de aŭgusto 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |archivedate=13an de julio 2007 |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |arkivdato=2007-07-13 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |date=2007-07-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |arkivdato=2007-07-13 }}</ref><ref name=UNAIDS1>{{Cite web |title=UNAIDS: Men who have sex with men |publisher=[[UNAIDS]] |url=http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp |format=asp |accessdate=24an de julio 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080618190907/http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp |archivedate=18 June 2008 |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080618190907/http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp |arkivdato=2008-06-18 }}</ref><ref name=TGHIVINF>{{Cite web |last=Greenwood |first=Cseneca |author2=Mario Ruberte |title=African American Community and HIV (Slide 14 mentions TG women) |publisher=East Bay AIDS Education and Training Center |date=9an de Aprilo 2004 |url=http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |format=ppt |accessdate=24an de julio 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |archivedate=10an de septembro 2008 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |arkivdato=2008-09-10 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |date=2008-09-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |arkivdato=2008-09-10 }}</ref><ref name=MSTSW>{{Cite journal|vauthors=Operario D, Burton J, Underhill K, Sevelius J |title=Men who have sex with transgender women: challenges to category-based HIV prevention |journal=AIDS Behav |volume=12 |issue=1 |pages=18–26 |date=Januaro 2008 |pmid=17705095 |doi=10.1007/s10461-007-9303-y}}</ref><ref name=TGMSMNET>{{Cite journal|vauthors=Operario D, Burton J |title=HIV-related tuberculosis in a transgender network—Baltimore, Maryland, and New York City area, 1998–2000 |journal=MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. |volume=49 |issue=15 |pages=317–20 |date=Aprilo 2000 |pmid=10858008 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm}}</ref> Ĉi tiuj terminoj ofte estas uzataj en [[medicina literaturo]] kaj socia esplorado por priskribi tiajn grupojn por studado, sen bezono pripensi la problemojn de seksa mem-identeco. Kelkaj fakvortoj konsideras problemojn ĉar ili "bremsas sociajn dimensiojn de sekseco; [[subfoso|subfosas]] la mem-etikedadon de lesboj, gejoj kaj ambaŭseksemuloj; kaj ne sufiĉe priskribas variaĵojn de seksa konduto". Kontraste al ĝiaj avantaĝoj, seksa konduto povas esti malsana [[Vektoro (epidemiologio)|vektoro]]. [[Sekura seksumado]] estas signifa filozofio por [[Malpliigo de damaĝo|redukti damaĝojn]]. Multaj landoj nuntempe malpermesas donaci sangon de la viroj, kiuj seksumas kun viroj; la politiko de la Usona [[Manĝaĵa kaj Droga Administracio]] deklaras, ke "ili estas, kiel grupo, pliigita risko por [[HIV]], [[Hepatito|hepatito B]] kaj kelkaj aliaj infektoj, kiujn oni povas transdoni per transfuzo." [[Dosiero:076- Anonym,c.1885.jpg|eta|thumb left | Du virinoj seksumas, 1885.]] ==== Publika sano ==== Ĉi tiuj pli sekuraj seksaj rekomendoj estas interkonsentitaj de fakuloj pri [[publika sano]] por virinoj, kiuj seksumas kun virinoj por eviti seksajn malsanojn: * Eviti kontakton kun [[Menstruo|menstrua sango]] de la paro kaj kun eblaj videblaj genitalaj lezoj. * Kovri [[Dildo|seksajn ludilojn]], kiuj [[Penetro (seksumo)|penetras]] pli ol unu vaginon aŭ anuson per nova [[kondomo]] por ĉiu persono; konsideri uzi diversajn ludilojn por ĉiu persono. * Uzi [[bariero]]n (ekz., lateksaĵojn, dentajn digojn, inajn kondomojn, plastajn envolvaĵojn ) dum [[buŝa seksumado]]. * Uzi lateksajn aŭ vinilajn gantojn kaj [[lubrikaĵo]]n por ajna mana seksumado, kiu povus kaŭzi sangumadon.<ref name=mravack>Mravack, Sally A. (July 2006)."Primary Care for Lesbians and Bisexual Women", ''American Family Physician'' '''74''' (2) p. 279–286.</ref> Ĉi tiuj pli sekuraj seksaj rekomendoj estas interkonsentitaj de fakuloj pri la publika sano por viroj, kiuj seksumas kun viroj, por eviti seksajn malsanojn: * Eviti kontakton kun korpaj fluaĵoj kaj kun videblaj genitalaj lezoj. * Uzi kondomon por [[Anusa seksumado|anusa]] kaj [[buŝa seksumado]]j. * Uzi barieron (ekz., lateksaĵon, dentan digon, kondomon) dum buŝ-anusa seksumado. * Kovri [[Dildo|seksajn ludilojn]], kiuj penetras pli ol unu personon per nova kondomo por ĉiu persono; pripensi uzi diversajn ludilojn por ĉiu persono kaj uzi lateksajn aŭ vinilajn gantojn kaj lubrikaĵon por ajna seksumado kiu povus kaŭzi sangumadon.<ref>Catalyst, Sr. Kitty, Staff of [[San Francisco]] City Clinic; "Reading This Might Save Your Ass"; 2001, San Francisco HIV Prevention and STD Prevention and Control.</ref><ref>Men Like Us: The GMHC Complete Guide to Gay Men's Sexual, Physical, and Emotional Well-being; Wolfe, Daniel; Gay Men's Health Crisis, Inc; Published by Ballantine Books, 2000; {{ISBN|0-345-41496-9}}, 9780345414960.</ref> === Mensa === Kiam ĝi estis priskribita unue en [[:Kategorio:Medicina literaturo|medicina literaturo]], samseksemo ofte estis kontaktita el vidpunkto, kiu celis trovi propran [[Psika malsano|psikopatologio]]n kiel ĝian radikan kaŭzon. Multe da literaturo pri [[mensa sano]] kaj samseksemaj pacientoj temis pri ilia [[Deprimo|deprimiĝo]], [[droga misuzado]] kaj [[Sinmortigo|memmortigo]].<ref> Schlager, Neil, ed. (1998). ''Gay & Lesbian Almanac''. St. James Press. {{ISBN|1-55862-358-2}}, p. 152.</ref> Kvankam ĉi tiuj temoj ekzistas inter homoj ne-aliseksemaj, diskuto pri iliaj kaŭzoj ŝanĝiĝis post forigo de samseksemo de la [[Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj|Diagnoza kaj Statistika Manlibro]] en 1973. Male, socia [[ostracismo]], [[Diskriminacio|jura diskriminacio]], internigo de negativaj stereotipoj kaj limigitaj subtenaj strukturoj, indikas faktorojn de samseksemaj homoj en [[Okcidenta civilizo|okcidentaj socioj]], kiuj ofte malhelpas la mensan sanon. Stigmoj, antaŭjuĝoj kaj diskriminacio el negativaj sociaj sintenoj al samseksemo kondukas al pli alta superregado de mensaj sanaj malordoj inter lesbaninoj, gejoj, kaj ambaŭseksemuloj kompare kun iliaj aliseksemaj samuloj.<ref>{{Cite book|author= Meyer, Ilan H. |title=Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: conceptual issues and research evidence |journal=Psychological Bulletin |volume=129 |issue=5 |pages=674–97 |date=Septembro 2003 |pmid=12956539 |pmc=2072932 |doi=10.1037/0033-2909.129.5.674}}</ref> Indico indikas, ke la liberaligo de ĉi tiuj sintenoj dum la 1990-aj jaroj tra la 2010 estas asociita kun malpliigo de tiaj mensaj sano-riskoj inter pli junaj [[GLAT|GLAT-anoj]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php|titolo=Black gay men, lesbians, have fewer mental disorders than whites, says Mailman School of PH study|alirdato=24a de aŭgusto 2010|eldoninto=Eurekalert.org|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100507073023/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php|arkivdato=2010-05-07}}</ref> === Geja kaj lesba juneco === [[Dosiero:Remembering trans young people 2015.jpg|eta|left |Junaj transgenruloj kiuj sin mortigis. Supre dekstren: [[Leelah Alcorn]] (15/11/97-28/12/14), Ash Haffner (28/12/98-26/2/15), Melonie Rose (7/8/95-11/22/15), Zander Mahaffey (2000-15/2/15) kaj Taylor Alesana (1999-2/4/15).]] Samseksema juneco havas pli grandan riskon je memmortigo, misuzo de drogoj, lernejaj problemoj kaj izoleco pro "malamika kaj kondamnata medio, parolaj kaj fizikaj misuzoj, malakcepto kaj izoleco de familio kaj samuloj".<ref name=dhhs>{{citation |title=Report of the Secretary's Task Force on Youth Suicide |editor-first=Marcia R. |editor-last= Fenleib |year=1989 |publisher=United States Government Printing Office |isbn=0-16-002508-7 |last=Gibson |first=P. |contribution=Gay and Lesbian Youth Suicide}}</ref> Plue, GLATaj junuloj pli probable raportas psikologiajn kaj fizikajn misuzojn de gepatroj aŭ domzorgistoj, kaj pli da seksa misuzo. Sugestaj kialoj por ĉi tiu malegaleco estas, ke: (1) GLATaj junuloj povas esti specife trafe celataj surbaze de ilia perceptita [[seksa orientiĝo]] aŭ seksa malkonforma aspekto,<ref>{{Cite book|url=http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |title=Victimization Over the Life Span: A Comparison of Lesbian, Gay, Bisexual, and Heterosexual Siblings |first=Kimberly F. |last=Balsam |author2=Esther D. Rothblum |date=June 2005 |journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology |volume=73 |issue=3 |pages=477–487 |format=PDF |ref=harv |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070311233920/http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |archivedate=11an de marto 2007 |doi=10.1037/0022-006x.73.3.477 |pmid=15982145}}</ref> kaj (2) ke "riskaj faktoroj asociitaj kun seksa minoritata statuso, inkluzive de diskriminacio, nevidebleco, kaj malakcepto de familianoj ... povas konduki al plialtiĝo de kondutoj asociitaj kun risko por viktimigo, kiel ekzemple misuzo de drogoj, seksumado kun multoblaj partneroj, aŭ forkuro el la hejmo dum adoleskeco." Korelativeco inter la grado de malakceptado de gepatroj de GLATaj junulinoj kaj negativaj sanproblemoj en la junuloj studitaj: {{Citaĵo|Pli altaj indicoj de familia malakcepto estis signife asociitaj kun pli malbonaj rezultoj pri sano. Surbaze de probabloj, lesbaj, gejaj kaj ambaŭseksemaj junuloj, kiuj raportis pli altajn nivelojn de familia malakcepto dum [[Adolesko|adoleskeco]], estis 8,4 fojojn pli inklinaj informi pri provoj por sinmortigo, 5,9 fojojn pli multe raportas altajn nivelojn de [[deprimo]], 3,4 fojojn pli verŝajna uzo de kontraŭleĝaj drogoj, kaj 3,4 fojojn pli verŝajne raportas pri senprotekta seksumado kompare kun samuloj el familioj kiuj raportis neniun aŭ malaltan nivelon de familia malakcepto.<ref>{{Cite book |doi=10.1542/peds.2007-3524 |url=http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346 |title=Family Rejection as a Predictor of Negative Health Outcomes in White and Latino Lesbian, Gay, and Bisexual Young Adults |first=Caitlin |last=Ryan |journal=Pediatrics |author2=[[David Huebner]] |author3=Rafael M. Diaz |author4=Jorge Sanchez |date=Januaro 2009 |publisher=Pediatrics |volume=123 |issue=1 |pages=346–352 |pmid=19117902 |ref=harv}}</ref>}} Krizaj centroj en pli grandaj urboj kaj informejoj ĉe la interreto aperis por helpi junulojn kaj plenkreskulojn.<ref name=suicideorg>{{citation |title=Gay, Lesbian, Bisexual, and Transgender Suicide|url=http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |first=Kevin |last=Caruso |periodical=Suicide.org |accessdate=4an de majo 2007}}</ref> La [[Projekto Trevor]], helikoptero pri preventa sinmortigo por geja junulo, estis establita post la elsendado en la jaro 1998 ĉe [[HBO]] de la [[mallonga filmo]] ''[[Trevor]]''.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html|titolo=24-hour help for gay youth|alirdato=26an de julio 2015|aŭtoro=Wilson, Jacque|dato=2an de julio 2008|verko=CNN}}</ref> == Leĝo kaj politiko == === Laŭleĝeco === [[Dosiero:Iran.StopKillingGays.WDC.19jul06.jpg|eta|Protestanto kontraŭ murdado de samseksemuloj en Irano. Vaŝingtono, julio 2006.]] Plej multaj landoj ne malpermesas la interkonsentitajn seksrilatojn inter ne-rilatantaj personoj super la varianta loka [[aĝo de konsento por seksumado]]. Kelkaj jurisdikcioj plue agnoskas identajn rajtojn, protektojn kaj privilegiojn por la familiaj strukturoj de samseksaj paroj, inkluzive de [[edzeco]]. Kelkaj landoj kaj jurisdikcioj asertas, ke ĉiuj individuoj limigas sin al [[Aliseksemo|aliseksemeco]] kaj malpermesas samsekseman agadon per [[kontraŭ-sodomia leĝo|sodomiaj leĝoj]]. Krimuloj povas alfronti [[mortpuno]]n en islamaj landoj kaj jurisdikcioj regataj de [[ŝario]]. Tamen ekzistas ofte gravaj diferencoj inter [[Politiko|oficiala politiko]] kaj reala ĉiutagaĵo. Kvankam samseksemaj agoj estas malpermesataj en kelkaj partoj de la okcidenta mondo, kiel [[Pollando]] en 1932, [[Danio]] en 1933, [[Svedio]] en 1944, kaj [[Anglio]] kaj [[Kimrio]] en 1967, ne estis ĝis meze de la [[1970-aj jaroj]], kiam la geja komunumo unue komencis atingi limigitajn civitanajn rajtojn en kelkaj evoluintaj landoj. Turnopunkto estis atingita en 1973 kiam la [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usona Psikiatria Asocio]], kiu antaŭe listigis samseksemon en la [[Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj|DSM-I]] en 1952, forigis samseksemon en la [[Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj|DSM-II]]<ref>{{cite news |last=Shyamantha |first=Asokan |title=India's Supreme Court turns the clock back with gay sex ban |url=https://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211 |accessdate=23an de decembro 2013 |newspaper=[[Reuters]] |date=11an de decembro 2013 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131216040454/http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211 |arkivdato=2013-12-16 }}</ref>, kiel agnosko de sciencaj pruvoj. En 1977, [[Kebekio]] fariĝis la unua ŝtata jurisdikcio en la mondo, kiu malpermesis diskriminacion pro [[seksa orientiĝo]]. Dum la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj, la plej multaj evoluintaj landoj adoptis leĝojn aprobante samsekseman konduton kaj malpermesante diskriminacion kontraŭ lesboj kaj gejoj rilate al dungado, loĝado kaj servoj. Aliflanke, multaj landoj nuntempaj en [[Proksima Oriento]] kaj [[Afriko]], same kiel kelkaj landoj en [[Azio]], [[Karibio]] kaj [[Suda Pacifiko]], malpermesas la samseksemon. En 2013, la [[Barata Supera Kortumo]] konfirmis Sekcion 377 de la Barata Krimkodo, sed en 2018 renversigis ĝin kaj laŭleĝigis samsekseman agadon ĉie en Barato. La Sekcio 377, brita kolonia-epoka leĝo kiu krimigas samsekseman agadon, restas efika en pli ol 40 iamaj britaj kolonioj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.ndtv.com/india-news/supreme-court-verdict-of-section-377-full-text-1912373|titolo=Supreme Court of India scraps ban on homosexuality with its judgment on Section 377.|dato=2018-09-09|verkaĵo=NDTV}}</ref> Dek landoj aŭ [[Justica povo|jurisdikcio]]j, ĉiuj islamaj kaj regataj de [[ŝario]], trudas [[mortpuno]]n por samseksemo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://edition.cnn.com/2018/09/11/asia/british-empire-lgbt-rights-section-377-intl/index.html|titolo=The homophobic legacy of the British Empire|dato=2018-09-12|eldoninto=CNN}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://qz.com/india/1380947/section-377-the-former-british-colonies-with-laws-against-gay-people/|titolo=In over 40 countries, laws against homosexuality are a lasting legacy of British rule|dato=6a de Septembro 2018|verkaĵo=Quartz}}</ref> === Leĝoj kontraŭ diskriminacio pro seksa orientiĝo === [[Dosiero:Matthew Shepard and James Byrd, Jr. Hate Crimes Prevention Act.jpg|eta |thumb |Shepard (centro), Louvon Harris (maldekstre), Betty Byrd Boatner (dekstre) kun prezidanto [[Barack Obama]] en 2009 por antaŭenigi la Leĝon por preventado de {{J|malama krimo}}.]] [[Dosiero:Gay stituation in Europe 1900-2021.gif|eta|Aprobo de samseksema amorado, [[Registrita partnereco|civilaj kuniĝoj]] kaj [[Edzeco|edziĝoj]] en Eŭropo el 1900 ĝis 2016.]] ==== Usono ==== * '''[[Dunga diskriminacio]]''' rilatas al diskriminaciaj dungaj praktikoj kiel antaŭjuĝo en dungado, promociado, tasko-asignado, maldungo, kaj kompenso, kaj diversaj specoj de ĉikanado. En Usono ekzistas "tre malgranda laŭleĝa, ĝenerala juro, kaj jurisprudenco establante dungan diskriminacion bazitan sur seksa orientiĝo kiel laŭleĝa malbono."<ref name=clintonexecorder>{{citation |title=Executive Order 13087 of May 28, 1998 |url=http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&docid=fr02jn98-135.pdf |format=PDF |periodical= Federal Register |volume=63 |number=105 |date=2an de junio 1998 |accessdate=7 September 2007}}</ref> Kelkaj esceptoj kaj alternativaj laŭleĝaj strategioj estas haveblaj. La Plenuma Ordono 13087 (1998) de la prezidanto [[William J. Clinton|Bill Clinton]] malpermesas diskriminacion bazitan sur [[seksa orientiĝo]] en la konkurenciva servo de la federacia civila laboristaro, [kaj federaciaj ne-civilaj dungitoj povas prezenti rimedon laŭ la ''Due Process Clause''<ref name=ashtonciviletti>''Ashton v. Civiletti'', 613 F.2d 923, 20 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1601, 21 Empl. Prac. Dec. (CCH) ¶ 30297 (D.C. Cir. 1979)</ref> de la [[Usona Konstitucio|usona konstitucio]]. Privataj sektoraj laboristoj povas havi Titolon VII de la agado pri Civilaj Leĝoj de 1964 sub teorio pri seksa ĉikanado, teorio pri "malfavora laboro-medio", teorio pri seksa stereotipado, aŭ aliaj.<ref name=soandthelaw>{{citation |title=Sexual Orientation and the Law |first=James M |last=Donovan |author2=American Association of Law Libraries Standing Committee on Lesbian and Gay Issues |year=2007 |publisher=William S. Hein & Co. |isbn=0-8377-0166-X}} § 5:17</ref> * '''[[Loĝdiskriminacio]]''' rilatas al diskriminacio kontraŭ potencialaj luantoj aŭ aktualaj domposedantoj.<ref name=findlawrenters>{{citation |accessdate=7 September 2007 |url=http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071210161544/http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |archivedate=10an de decembro 2007 |title=Renter's Rights Against Sexual Orientation Discrimination}}</ref> En Usono, ekzistas neniu federacia leĝo kontraŭ tia diskriminacio surbaze de seksa orientiĝo aŭ [[Genra identeco|seksa identeco]], sed almenaŭ dek tri ŝtatoj kaj multaj gravaj urboj proklamis leĝojn malpermesante ĝin.<ref name=kellyoakland>''Kelly v. City of Oakland'', 198 F.3d 779, 81 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1455, 77 Empl. Prac. Dec. (CCH) ¶ 46281 (9th Cir. 1999)</ref> * '''[[Malam-krimo|Malamaj krimoj]]''' (ankaŭ konataj kiel antaŭjuĝaj krimoj) estas krimoj motivitaj de antaŭjuĝo kontraŭ identigebla socia grupo, kutime grupoj difinitaj de raso (homa klasifiko), [[religio]], [[seksa orientiĝo]], [[Malkapablo|handikapo]], [[Etno|etneco]], [[nacieco]], aĝo, sekso, [[Genra identeco|seksa identeco]] aŭ [[Partio (politiko)|politika alligiteco]].<ref name=adl>{{citation |url=http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |format=PDF |title=State Hate Crime Laws |periodical=[[Anti-Defamation League]] |date=Junio 2006 |accessdate=4an de majo 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |archivedate=14an de junio 2007 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |arkivdato=2007-06-14 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |date=2007-06-14 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |arkivdato=2007-06-14 }}</ref> En Usono, 45 subŝtatoj kaj la [[Vaŝingtono|Distrikto Kolumbio]] havas statutojn kiuj krimigas diversajn tipojn de perforto aŭ timigado. Ĉiu el ĉi tiuj statutoj kovras antaŭjuĝon surbaze de raso, religio, kaj etneco; 32 el ili kovras seksan orientiĝon, 28 genron, kaj 11 kovras transgenran/genran identecon. En oktobro 2009, la Leĝo por preventado de malamo kaj krimoj de Matthew Shepard kaj James Byrd, Jr. donis al la Departmento pri Justico la povon prienketi kaj procesi pro antaŭjuĝoj, motivigitaj perforto kie la kriminto elektis la viktimon diversaj kialoj: raso, haŭtkoloro, religio, nacia origino, sekso, seksa orientiĝo.<ref>{{Cite web |url=http://www.hrc.org/13699.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |dead-url=yes |archive-date=28-an de oktobro 2009 |title=President Barack Obama Signs Hate Crimes Legislation Into Law |publisher=HRC |date=28-an de oktobro 2009 |accessdate=24an de aŭgusto 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |arkivdato=2009-10-28 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |date=2009-10-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.hrc.org/13699.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |arkivdato=2009-10-28 }}</ref> ==== Eŭropa Unio ==== En la [[Eŭropa Unio]], ajna diskriminacio pro [[seksa orientiĝo]] aŭ [[genra identeco]] estas neleĝa laŭ la [[Ĉarto de Fundamentaj Rajtoj de la Eŭropa Unio]]..<ref>[[s:Charter of Fundamental Rights of the European Union#CHAPTER III. EQUALITY|Charter of Fundamental Rights of the European Union]]</ref> === Politika aktivismo === Ekde la 1960-aj jaroj, multaj GLAT-aj homoj en Okcidento, precipe tiuj loĝantaj en gravaj metropolaj areoj, disvolvis samsekseman kulturon. Por multaj, [ĝi estas ekzempligita per la movado de [[Geja Fiero|geja fiereco]], kun ĉiujaraj defiladoj kaj elmontroj de [[Ĉielarka flago|ĉielarkaj flagoj]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038|titolo=Employer's Dilemma: When Religious Expression and Gay Rights Cross|familia nomo=Moldover|persona nomo=Judith|dato=31a de oktobro 2007|verkaĵo=New York Law Journal}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645 |title=Collision of religious and gay rights in the workplace |work=Humanist |date=Januaro–Februaro 2008 |first=Bob |last=Ritter |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/ |archivedate=5an de marto 2012 |df= }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081003105836/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645 |date=2008-10-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/ |arkivdato=2012-03-05 }}</ref> Tamen ne ĉiuj GLATaj homoj elektas partopreni "[[Kviro|kviran kulturon]]", kaj multaj samseksemuloj specife rifuzas tion fari. Por kelkaj ĝi ŝajnas esti frivola ekrano, eternigante gejajn stereotipojn.<ref>{{Cite web |author=Salt Lake City, UT |url=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |archivedate=3an de junio 2008 |title=First Presidency Message on Same-Gender Marriage |publisher=Newsroom.lds.org |date=20an de oktobro 2004 |accessdate=24an de aŭgusto 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |arkivdato=2008-06-03 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |date=2008-06-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |arkivdato=2008-06-03 }}</ref> Post la ekapero de [[aidoso]] en la fruaj 1980-aj jaroj, multaj GLAT-aj grupoj kaj individuoj organizis kampanjojn por antaŭenigi klopodojn pri aidos-eduko, preventado, esplorado, pacienca subteno kaj komunuma klopodo, kaj ankaŭ postuli registaran subtenon por ĉi tiuj programoj.<ref name=DMD>{{Cite web |last=Brownback |first=Sam |title=Defining Marriage Down&nbsp;– We need to protect marriage. |work=National Review |date=9an de julio 2004 |url=http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080601155703/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |archivedate=1an de junio 2008 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20040710092937/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |arkivdato=2004-07-10 }}</ref> La mortnombro kaŭzita de la aidoso komence ŝajnis malrapidigi la progreson de la geja rajto-movado, sed ĝustatempe ĝi instigis kelkajn partojn de la GLAT-a komunumo partopreni en komunumaj servoj kaj politika agado, kaj defiis la alisekseman komunumon respondi kompate. Gravaj usonaj filmoj de ĉi tiu periodo kiuj dramecigis la respondon de individuoj kaj komunumoj al la aidosa krizo inkludas [[An Early Frost]] (1985), [[Longtime Companion]] (1990), [[And the Band Played On]] (1993), [[Philadelphia (filmo)|Philadelphia]] (1993) kaj [[Common Threads: Stories from the Quilt]] (1989).<ref>{{Cite news |url=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=496871&in_page_id=1770 |title=Gay hate law 'threat to Christian free speech'|date=28an de novembro 2007 |first=Steve |last=Doughty |work=[[Daily Mail]] | location=London}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&in_page_id=1770 |title=Christian faces court over 'offensive' gay festival leaflets |first=Steve |last=Doughty |date=6an de septembro 2006 |work=[[Daily Mail]] | location=London}}</ref> Publike samseksemaj politikistoj atingis multajn registarajn postenojn, eĉ en landoj kun sodomiaj leĝoj en sia lastatempa pasinteco. Ekzemploj estas [[Guido Westerwelle]], la vic-kanceliero de [[Germanio]]; [[Peter Mandelson]], ministro de la [[Brita Laborista Partio]] kaj [[Per-Kristian Foss]], antaŭe norvega financministro.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.lds.org/topics/family-proclamation|titolo=''The Family: A Proclamation to the World''|alirdato=24a de aŭgusto 2010|dato=23a de septembro 1995|eldoninto=Lds.org}}</ref> GLAT-aj movadoj estas kontraŭataj de diversaj individuoj kaj organizoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm|titolo=Bishop loses gay employment case|dato=18an de julio 2007|verkaĵo=[[BBC News Online]]}}</ref> Kelkaj sociaj konservativuloj kredas, ke ĉiuj seksaj rilatoj kun homoj krom kontraŭ-seksa edzino subfosas la tradician familion kaj ke infanoj devas edukiĝi en hejmoj kun patro kaj patrino.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html |title=Catholic adoption service stops over gay rights |date=5an de junio 2008 |work=[[The Daily Telegraph]] |first=Martin |last=Beckford | location=London}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/|titolo=Catholic Charities to halt adoptions over issue involving gays|familia nomo=LeBlanc|persona nomo=Steve|dato=10a de marto 2006|verkaĵo=[[The Boston Globe]]}}</ref> Kelkaj argumentas, ke gejaj rajtoj eble konfliktas kun parolo-libereco de individuoj,<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.therecord.com/News/CanadaWorld/article/341201|titolo=Christian Horizons rebuked: Employer ordered to compensate fired gay worker, abolish code of conduct|alirdato=21a de aŭgusto 2009|familia nomo=Mercer|persona nomo=Greg|dato=24a de aprilo 2008|verkaĵo=The Record}}</ref> religiaj liberecoj en la laborejo, la kapablo administri preĝejojn, bonfaraj organizoj kaj aliaj religiaj organizoj laŭ oniaj religiaj opinioj, kaj ke la akcepto de samseksemaj rilatoj de religiaj organizoj povus esti devigita per minacado forigi la impost-esceptitan statuson de preĝejoj kies vidoj ne vicigi kun tiuj de la registaro.<ref name=BannedBoston>{{Cite news |url=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp |title=Banned in Boston: The coming conflict between same-sex marriage and religious liberty |first=Maggie |last=Gallagher |date=15an de majo 2006 |volume=011 |issue=33 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060516000949/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp |date=2006-05-16 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060516000949/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp |arkivdato=2006-05-16 }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html |date=14an de aŭgusto 2007 |title=Church Group Complains of Civil Union Pressure |first=Jill |last=Capuzzo |newspaper=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html |title=Group Loses Tax Break Over Gay Union Issue |first=Jill |last=Capuzzo |newspaper=[[The New York Times]] | date=18an de septembro 2007 | accessdate=31an de marto 2010}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901 |title=Conduct unbecoming a free society |date=9an de aprilo 2008 |last=Kempling |first=Chris |work=National Post |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140328143153/http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901 |arkivdato=2014-03-28 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140328143153/http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901 |date=2014-03-28 }}</ref> Kelkaj kritikantoj akuzas, ke politika korektado kaŭzis, ke la asocio de sekso inter maskloj kaj HIV estas malmultekostigita.<ref>{{Cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece |publisher=The Times |title=I'd like to say this, but it might land me in prison |date=24an de decembro 2002 |first=Michael |last=Gove |location=London }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080918211024/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece |date=2008-09-18 }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |title=Christian group likens Tory candidate review to witch hunt |date=28an de novembro 2007 |publisher=[[CBC News]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080605082143/http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |archivedate=5an de junio 2008 }}</ref> === Militservo === [[Dosiero:Obama signs DADT repeal.jpg|eta | La usona prezidanto [[Barack Obama]] forigas la leĝon [[Don't ask, don't tell]]]] Politikoj kaj sintenoj rilate al geja kaj lesba [[Militfortoj|milita personaro]] varias multe ĉirkaŭ la mondo. Kelkaj landoj permesas gejojn, lesbojn kaj ambaŭseksemulojn servi malkaŝe kaj donis al ili la samajn rajtojn kaj privilegiojn kiel iliaj aliseksemaj kolegoj. Multaj landoj ne malpermesas nek subtenas GLAT-anojn kiel parto de la militfortoj. Kelkaj landoj daŭre malpermesas samseksemulan dungitaron.<ref>{{Cite news |url=http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html |title=LDS Church expresses disappointment in California gay marriage decision |date=15an de majo 2008 |first=Carrie |last=Moore |work=[[Deseret News]] |accessdate=21an de aŭgusto 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1%2C5143%2C700226242%2C00.html |archivedate=1an de junio 2009 |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html |arkivdato=2009-06-01 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1%2C5143%2C700226242%2C00.html |date=2009-06-01 }}</ref> Plej multaj okcidentaj militaj fortoj forigis politikojn ekskluzive de seksaj minoritataj membroj. El la 26 landoj, kiuj partoprenas armee ĉe [[NATO]], pli ol 20 landoj permesas malkaŝajn [[Geja Fiero|gejaj]]n, [[Samseksemulino|lesbaj]]n kaj [[Ambaŭseksemo|ambaŭseksemajn]] homojn servi en la respektivaj armeoj. El la konstantaj membroj de la [[Konsilio pri Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj|Sekureca Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj]], tri ([[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Francio]] kaj [[Usono]]) faras tion. La aliaj du ĝenerale ne faras: Ĉinio malpermesas gejajn kaj lesbajn homojn rekte, [[Rusio]] ekskludas ĉiujn gejojn kaj lesbojn dum tempo de paco sed permesas iujn gejajn virojn servi dum milita tempo. Israelo estas la sola lando en Mezorienta regiono kiu permesas malkaŝe GLATajn homojn servi en la armeo.<ref>{{Cite news |url=http://www.netassets.co.za/medical/medical.asp?websiteContentItemID=67274 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303222949/http://www.netassets.co.za/medical/medical.asp?websiteContentItemID=67274 |dead-url=yes |archive-date=3an de marto 2016 |first=James |last=Chin |title=The risks in hiding the HIV/AIDS truth |work=Business Day |date=12an de marto 2007 |volume=9 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160303222949/http://www.netassets.co.za/medical/medical.asp?websiteContentItemID=67274 |arkivdato=2016-03-03 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303222949/http://www.netassets.co.za/medical/medical.asp?websiteContentItemID=67274 |date=2016-03-03 }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-347665/The-people-punish-Mr-Blair.html |title=The people punish Mr Blair |work=[[Daily Mail]] |date=6an de majo 2005 | location=London}}</ref> Dum la demando pri samseksemo en la militistaro estis tre politikigita en Usono, ĝi ne nepre estas tiel en multaj landoj. Parolante ĝenerale, sekseco en ĉi tiuj kulturoj estas konsiderata pli persona aspekto de onia identeco ol en Usono.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.apa.org/about/governance/council/policy/military.aspx|titolo=Proceedings of the American Psychological Association, Incorporated, for the legislative year 2004. Minutes of the meeting of the Council of Representatives Julio 28 & 30, 2004, Honolulu, HI|alirdato=18a de novembro 2004|eldoninto=[[Usona Asocio pri Psikologio]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100215235251/http://www.apa.org/about/governance/council/policy/military.aspx|arkivdato=15a de februaro 2010}}</ref> Laŭ [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]], empiriaj indikaĵoj ne montras, ke seksa orientiĝo estas ĝusta al iu ajn aspekto de milita efikeco inkluzive de unuobla kohereco, moralo, varbado kaj retenado. Seksa orientiĝo estas senrilata al tasko-kohereco, la ununura tipo de kohereco, kiu kritike antaŭdiras la armean pretecon kaj sukceson de la teamo.<ref>American Psychological Association: [Report of the APA Joint Divisional Task Force on Sexual Orientation & Military Service]</ref> == Socio kaj sociologio == [[Dosiero:Joseph McCarthy.jpg|eta|left | Senatano [[Joseph McCarthy]] uzis akuzojn pri samseksemo kiel ŝerco-taktiko en sia kontraŭ-komunisma krucmilito.]] === Publika opinio === Socia akcepto de ne-aliseksemaj orientiĝoj kiel samseksemo estas tre malalta en aziaj kaj afrikaj landoj, kaj estas multe pli alta en [[Eŭropo]], [[Aŭstralio]] kaj [[Ameriko]]. Okcidenta socio pli kaj pli akceptas samseksemon ekde la 1990-aj jaroj. En 2017, profesoro Amy Adamczyk asertis, ke ĉi tiuj transnaciaj diferencoj rilate al la akcepto povas plejparte esti klarigitaj per tri faktoroj: la relativa forto de demokratiaj institucioj, la nivelo de ekonomia disvolviĝo kaj la religia kunteksto de la lokoj kie la homoj vivas.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage|titolo=Cross-National Public Opinion about Homosexuality: Examining Attitudes across the Globe|familia nomo=Adamczyk|persona nomo=Amy|jaro=2017|eldoninto=University of California Press|paĝoj=3–7}}</ref> === Rilatoj === En 2006, la [[Usona Asocio pri Psikologio|Usona Psikologia Asocio]], [[Usona Asocio pri Psikiatrio|Usona Psikiatria Asocio]] kaj [[Nacia Asocio de Socialaj Laboristoj]] asertis per ''[[Amicus curiae]]'', raporto prezentita al la Kalifornia Supera Kortumo: "Gejoj kaj lesboj formas stabilajn, plenumitajn rilatojn, kiuj egalas al aliseksemaj rilatoj ĉe esencaj aspektoj. La institucio de la [[edzeco]] ofertas sociajn, psikologiajn kaj sanajn avantaĝojn, kiuj estas rifuzitaj al samseksaj paroj: rifuzante al samseksa paro la rajton edziĝi, la ŝtato plifortigas kaj daŭrigas la stigmon historie asociitan kun la samseksemo. stigmo havas negativajn konsekvencojn: la malpermeso de Kalifornio geedziĝi por samseksaj paroj reflektas kaj plifortigas ĉi tiun stigmon ". Ili konkludis: "Ne ekzistas scienca bazo por distingi inter samseksaj paroj kaj aliseksaj paroj rilate al la juraj rajtoj, devoj, avantaĝoj kaj ŝarĝoj donitaj de civila edzeco." === Religio === {{Ĉefartikolo|Samseksemo kaj religioj}} [[Dosiero:2015MarchaGayDF039.JPG |eta|dekstra|Juda junulo portanta [[kipao]]n kun la [[Ĉielarka flago|ĉielarkaj koloroj]] en la geja parado de [[Meksik-urbo|Meksikurbo]], 2015 ]] La rilato inter religio kaj samseksemo variis multe tra la tempo kaj loko, ene kaj inter malsamaj religioj kaj konfesioj, kaj koncerne malsamajn formojn de samseksemo kaj ambaŭseksemo. Nuntempaj doktrinoj de la ĉefaj religioj de la mondo estas tre vastaj kaj diversaj kaj laŭ la konfesio estas diversaj sintenoj al seksaj orientiĝoj.<ref name=OPCtrial>{{Cite web|url=http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|title=Charge #1 and specifications preferred by the Presbytery of Southern California against The Rev. C. Lee Irons|accessdate=27an de junio 2008|format=PDF|publisher=Presbytery of Southern California of the Presbitera Ortodoksa Eklezio|quote=asertante, ke gejeco estas malkaŝita "kondiĉo", pli ol peko de koro, [...] kontraŭdiras la instruon de Skriboj, ke ambaŭ la deziro kaj la ago estas peko.|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080723194409/http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|arkivdato=2008-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080723194409/http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|archivedate=2008-07-23}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080723194409/http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf |arkivdato=2008-07-23 }}</ref> Inter tiuj konfesioj ĝenerale negativaj al ĉi tiuj orientiĝoj, ekzistas multaj diversaj specoj de aktivaĵoj, kiujn ili povas entrepreni: ĉi tio povas varii el kvieta, senbrua senkuraĝiga samseksema agado, al eksplicita malpermeso de samseksaj rilatoj inter ĝiaj anoj kaj aktive kontraŭi socian akcepton de samseksemo, ekzekuto, enkarcerigo, ktp. Oni trovis, ke [[Fundamentismo|religia fundamentismo]] rilatas pozitive al kontraŭ-samseksemaj antaŭjuĝoj. Ĉi tiu estas la kazo de komuna religio ankaŭ, kiu tipe antaŭdiras gejfobiajn sintenojn sed ankaŭ oni trovis ke ili kondukas al fizika damaĝo kontraŭ gejoj. Religia opozicio al [[Infanadoptado de samseksaj paroj|geja adopto]] estis klarigita de kolektivismaj valoroj (lojaleco, aŭtoritato, pureco) kaj malalta fleksebleco pri ekzistecaj temoj, kaj ne pro altaj prosociaj inklinoj favore al la malfortuloj.<ref>Cabezón, p. vii, "Introduction"</ref> Oni trovis, ke sintenoj rilate al samseksemo ne estas determinataj nur de personaj religiaj kredoj, sed ankaŭ de la interagado de tiuj kredoj kun la superreganta nacia religia kunteksto, eĉ por homoj malpli religiaj aŭ kiuj ne kundividas sian lokan superregan religian kuntekston. Multaj argumentas, ke temas pri samseksemaj agoj pekemaj, anstataŭ samseksaj allogoj mem. Tiucele iuj malinstigas etikedadon de individuoj laŭ [[seksa orientiĝo]]. Ekzistas pluraj organizoj, kiuj asertas, ke [[konverta terapio]] povas helpi malpliigi samseksan allogon.<ref>The Wiley-Blackwell Companion to Religion and Social Justice – Page 543, Michael D. Palmer, Stanley M. Burgess – 2012</ref> Tamen kelkaj anoj de multaj religioj rigardas la du seksajn orientiĝojn pozitive, kaj kelkaj religiaj konfesioj povas beni samseksan edzecon kaj subteni GLATajn rajtojn, kaj la kvanto de tiuj, kiuj faras tion senĉese kreskas ĉirkaŭ la mondo, kiam multe da evoluintaj mondaj leĝoj subtenas GLATajn rajtojn.<ref>Deak, C., & Saroglou, V. (2015). Opposing abortion, gay adoption, euthanasia, and suicide: Compassionate openness or self-centered moral rigorism? ''Archive for the Psychology of Religion, 37,'' 267-294.https://doi.org/10.1163/15736121-12341309</ref> Historie, kelkaj kulturoj kaj religioj akomodis, instituciigis aŭ respektis, samseksan amon kaj seksecon; tiaj mitologioj kaj tradicioj troviĝas ĉirkaŭ la mondo. Ekzemple, [[hinduismo]] ne konsideras samseksemon kiel religian pekon. En 2009, la hindua Brita KOnsilio publikigis la deklaron "Hinduismo ne kondamnas la samseksemon". [[Sikismo|Sikaj]] geedziĝaj ceremonioj estas ne-seksecaj specife, kaj tial samseksa edzeco estas ebla ene de [[Sikismo]].<ref>Blogowska, J., Saroglou, V., & Lambert, C. (2013). Religious prosociality and aggression: It’s real. ''Journal for the Scientific Study of Religion, 52,'' 524-536.https://dx.doi.org/10.1111/jssr.12048</ref> Sendepende de ilia pozicio pri samseksemo, multaj religiemaj homoj ambaŭ sanktajn tekstojn kaj tradicion por gvidi ĉi tiun temon. Tamen, la aŭtoritato de diversaj tradicioj aŭ skribaj versaĵoj kaj la ĝusteco de tradukoj kaj interpretoj estas kontinue pridisputataj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage|titolo=Cross-National Public Opinion about Homosexuality: Examining Attitudes across the Globe|familia nomo=Adamczyk|persona nomo=Amy|jaro=2017|eldoninto=University of California Press|ISBN=9780520963597|paĝoj=17–18}}</ref> La [[Abrahama religio|Abrahamaj religioj]] [[judismo]], [[kristanismo]], [[islamo]] kaj [[Bahaa Kredo|bahaismo]] tradicie malpermesis [[sodomio]]n, kredante kaj instruante, ke tia konduto estas peka. Hodiaŭ kelkaj konfesioj ene de ĉi tiuj religioj akceptas samseksemon kaj inkluzivantajn gejajn homojn, kiel [[Reformisma Judismo]], la [[Unuiĝinta Eklezio de Kristo]] kaj la [[Metropola Komunuma Eklezio]]. Kelkaj [[Presbiterianismo|presbiterianaj]] kaj [[Anglikana Komunio|anglikanaj]] eklezioj bonvenigas membrojn sendistinge de samseksaj praktikoj,<ref>[https://web.archive.org/web/20080930122028/http://www.catholic.org/national/national_story.php?id=29699 Bishop Soto tells NACDLGM: 'Homosexuality is Sinful'] catholic.org, alirita la 29an de septembro 2008</ref><ref>[http://oncourse.ag.org/help/index.cfm?targetBay=24b28860-fb44-4e27-92a1-a2fe92076e8b&ModID=2&Process=DisplayArticle&RSS_RSSContentID=9123&RSS_OriginatingChannelID=1202&RSS_OriginatingRSSFeedID=3859&RSS_Source= Help topics] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160920164503/http://oncourse.ag.org/help/index.cfm?targetBay=24b28860-fb44-4e27-92a1-a2fe92076e8b&ModID=2&Process=DisplayArticle&RSS_RSSContentID=9123&RSS_OriginatingChannelID=1202&RSS_OriginatingRSSFeedID=3859&RSS_Source= |date=2016-09-20 }} Assemblies of God (USA), alirita la 6an de julio 2009</ref> kun kelkaj provincoj permesantaj ordigon kaj inkludon de gejaj kaj lesbaj klerikoj, kaj aserto de samseksaj sindikatoj. Reformisma judismo inkluzivas lesbajn kaj gejajn rabenojn kaj samseksajn edzecajn liturgiojn, dum [[Rekonstruisma judismo]] kaj la konservema branĉo en Usono permesas malĉastajn kaj gejajn rabenojn kaj sam-seksajn kuniĝojn. <ref>{{Cite web|title=Code of Ethics, American Association of Christian Counselors|url=http://aacc.net/files/AACC%20Code%20of%20Ethics%20-%20Master%20Document.pdf#page=15|website=www.aacc.net|publisher=American Association of Christian Counselors|accessdate=1an de majo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213065814/http://aacc.net/files/AACC%20Code%20of%20Ethics%20-%20Master%20Document.pdf#page=15|archive-date=13an de februaro 2015|dead-url=yes|df=dmy-all|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150213065814/http://aacc.net/files/AACC%20Code%20of%20Ethics%20-%20Master%20Document.pdf#page=15|arkivdato=2015-02-13}} {{Citaĵo el la reto |url=http://aacc.net/files/AACC%20Code%20of%20Ethics%20-%20Master%20Document.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150213065814/http://aacc.net/files/AACC%20Code%20of%20Ethics%20-%20Master%20Document.pdf |arkivdato=2015-02-13 }}</ref> === Gejaj paradoj === [[Dosiero:2018 San Francisco Pride.jpg|eta|[[Geja Fiero|Geja parado]] en [[San-Francisko]], 2018.]] La [[Geja Fiero|Geja fiero]] aŭ ''GLAT-a fiero'' estas la pozitiva sinteno kontraŭ diskriminacio kaj perforto kontraŭ lesbaj, gejaj, ambaŭseksemaj kaj transgenraj homoj (GLATaj homoj) por antaŭenigi sian mem-aserton, dignon, egalecajn rajtojn, pliigi la videblecon kiel socia grupo, konstrui [[komunumo]]n, kaj celebri seksan diversecon kaj seksan diferencon. Fiero, kontraste al honto kaj socia stigmatizado, estas la superreganta perspektivo, kiu subtenas la plej multajn GLATajn rajtajn movadojn tra la mondo. ''Fiero'' (angle ''Pride'') pruntedonis sian nomon al GLAT-temaj organizoj, institutoj, fondaĵoj, libro-titoloj, periodaĵoj kaj eĉ [[OutTV|kablaj televidstacioj]] kaj la [[Fiera Biblioteko]].<ref>[http://www.villagevoice.com/2010-06-22/news/1970-a-first-person-account-of-the-first-gay-pride-march// Sargeant, Fred. "1970: A First-Person Account of the First Gay Pride March." ''The Village Voice''. 22an de junio, 2010.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150608161710/http://www.villagevoice.com/2010-06-22/news/1970-a-first-person-account-of-the-first-gay-pride-march/ |date=2015-06-08 }} .</ref> Okazante ekde solena ceremonio ĝis karnavala festego, foirokazaĵoj kutime koincidas kun la tiel nomata ''GLAT-fiera monato'' aŭ iu alia periodo, kiu memorfestas turnopunkton en la historio de la diversaj GLAT-aj komunumoj, ekzemple [[Moskva Geja Parado]] en majo pro la datreveno de la rusa senpunigo de samseksemo en 1993. Kelkaj gejfieraj eventoj inkluzivas GLAT-ajn defiladojn kaj marŝojn, amaskunvenojn, memorfestojn, komunumajn aranĝojn, dancfestadojn kaj grandajn festivalojn.<ref>Marotta, pp. 164–165</ref><ref>Teal, pp. 322–323</ref><ref>Duberman, pp. 255, 262, 270–280</ref> [[Dosiero:MoscowPride.jpg|eta|left | thumb | Logoo de la Moskva Parado 2011.]] En 2017, planoj antaŭeniris en [[Nov-Jorkio|Novjorkio]] por gastigi en 2019 la plej grandan internacian feston de GLAT-a fiero en historio, konata kiel ''Stonewall 50 / WorldPride'', por memorfesti la 50-an datrevenon de la [[Stonewall Inn|tumultoj ĉe Stonewall]]. En Novjorko, la eventoj ''Stonewall 50 / WorldPride'' produktitaj de ''[[Heritage of Pride]]'' plifortigos kunlaboradon kun la GLAT-a filio de [[I Love New York|I LOVE NY]] kaj inkluzivos bonvenan centron dum la semajnoj ĉirkaŭ la eventoj ''Stonewall 50 / WorldPride'' malferma al ĉiuj. Pliaj memoraj artoj, kulturaj kaj edukaj programoj okazos dum la 50-a datreveno de la ribelo ĉe la [[Stonewall Inn]] tra la tuta urbo kaj la mondo.<ref>Duberman, p. 227</ref> Oftaj simboloj de fiero estas la [[Ĉielarka flago|flago de ĉielarko]] aŭ fiero, la minuskla [[Greka literaturo|greka litero]] [[lambdo]] (λ), la [[rozkolora triangulo]] kaj la [[nigra triangulo]], ĉi tiuj lastaj rekuperiĝis el uzo kiel insigno de honto en naziaj koncentrejoj.<ref>[https://www.nytimes.com/2000/06/25/nyregion/for-gays-party-search-purpose-30-parade-has-gone-mainstream-movement-s-goals.html Nagourney, Adam. "For Gays, a Party In Search of a Purpose; At 30, Parade Has Gone Mainstream As Movement's Goals Have Drifte." ''The New York Times''. 25an de junio, 2000.]</ref> Du [[Prezidanto de Usono|prezidantoj de Usono]] deklaris oficiale la Monaton de Fiero. Unue, prezidanto [[William J. Clinton|Bill Clinton]] deklaris junion "Monato de Geja kaj Lesba Fiero" en 1999 kaj 2000.<ref>LaFrank, p. 20.</ref> Tiam ekde 2009 ĝis 2016, ĉiun jaron li estis en la posteno, prezidanto [[Barack Obama]] deklaris junion kiel GLAT-an fieran monaton.<ref>Carter, p. 247</ref><ref>Teal, p. 323</ref> Komence de 2012, [[Google]] montris kelkajn GLAT-rilatajn serĉrezultojn kun malsamaj ĉielarkaj koloraj ŝablonoj ĉiun jaron dum junio. En 2017, Google ankaŭ inkludis stratojn el ĉielarkaj koloroj ĉe [[Google Maps]] por montri marŝojn de [[Geja Fiero|Gaja Fiero]], kiuj okazis tra la mondo.<ref>{{cite web |last1=Estepa |first1=Jessica |title=President Trump hasn't declared June as Pride Month — at least, not yet |url=https://eu.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2017/06/01/president-trump-hasnt-declared-june-pride-month-least-not-yet/102393004/ |website=[[USA Today]] |accessdate=12an de marto 2019 |language=en |date=1an de junio 2017}}</ref> === Gejerotiko === {{Ĉefartikolo|Gejerotiko}} [[Dosiero:SaraceniSebastian.jpg|eta|dekstra|''[[Sankta Sebastiano]]'', de [[Carlo Saraceni]] (ĉ. 1610-15), [[Prago]]. La martirigo de Sebastiano estas ofte priskribita kiel gejerotika.<ref name="glbtq.com">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.glbtq.com/arts/subjects_st_sebastian.html |titolo=glbtg: an encyclopaedia of gay, lesbian, bisexual, transgender and queer culture |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070901002221/http://www.glbtq.com/arts/subjects_st_sebastian.html |arkivdato=2007-09-01 }}</ref>]] La gejerotiko estas seksa altiro inter membroj de la sama sekso, ĉu viro-viro aŭ ino-ino. La koncepto parte diferencas de la koncepto de samseksemo kvankam troviĝas en ĝia sino: ĝi rilatas specife al la deziro mem, kiu povas esti portempa, dum "samseksemo" implicas pli konstantan staton de identeco aŭ [[seksa orientiĝo]].<ref>John Berger, [http://www.studio-international.co.uk/archive/Caravaggio_1983_196_998.asp Caravaggio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070519213317/http://www.studio-international.co.uk/archive/Caravaggio_1983_196_998.asp |date=2007-05-19 }}, Studio International, p.1983, Volume 196 Number 998.</ref> Ĝi estas multe pli malnova koncepto ol la ideo pri samseksemo kiu fontas el la frua 19-a jarcento, kaj estas prezentita aŭ manifestita tra la historio de la [[vidaj artoj]] kaj [[literaturo]]. Ĝi ankaŭ povas troviĝi ĉe prezentaj formoj; el teatro al la teatrigo de uniformitaj movadoj (ekz., la [[Wandervogel]] kaj [[Adolf Brand|Gemeinschaft der Eigenen]]). Laŭ [[Oxford English Dictionary]], ĝi estas "apartenanta aŭ karakterizita per tendenco al erotikaj emocioj esti centrita al persono de la sama sekso; aŭ apartenanta al gej-erotika persono."<ref name="glbtq.com"/> Ĉi tio estas relative lastatempa [[Diĥotomio|dikotomio]], kiu estis studita en la plej fruaj tempoj de antikva poezio al moderna dramo de modernaj fakuloj. Tiel, akademianoj analizis la historian kuntekston en multaj gejerotikaj reprezentoj kiel ekzemple [[klasika mitologio]], [[renesanca literaturo]], [[Pentrado|pentraĵo]]j kaj [[Ceramiko de antikva Grekio|vazpentraĵoj de antikva Grekio]] kaj [[romia ceramiko]].<ref>Quoted by Flood, 2007, p.307.</ref> Kvankam gejerotikismo povas diferenci de la interpersona gejerotiko,<ref>According to Flood, 2007, p.308.</ref> kiel aro de artaj kaj performaj tradicioj, en kiuj tiaj sentoj povas esti enkorpigitaj en kulturo kaj tiel esprimitaj en pli vasta socio, kelkaj aŭtoroj citis la influon de personaj spertoj ĉe antikvaj aŭtoroj kiel [[Katulo]], [[Tibulo]] kaj [[Propercio]] en ilia gejerotika poezio.<ref>Flood, 2007, p.307.</ref> Laŭ [[Sigmund Freud]], "anstataŭ esti afero nur por malplimulto de viroj, kiuj identigas sin kiel gejo, gejerotikismo estas parto de la sama formado de ĉiuj viroj kiel homaj subjektoj kaj sociaj aktoroj."<ref>Quoted by Kontje, 2002, p.327.</ref> La vidpunkto de Freud estas inkrustita en siaj psikanalizaj studoj pri komplekseco de [[narcisismo]] kaj de [[Edipo]].<ref>Younger, 2005, p.38.</ref> === Samseksemo en kino === [[Dosiero:Jake Gyllenhaal (Berlinale 2012).jpg|maldekstra|eta| [[Jake Gyllenhaal]], unu el la ĉefroluloj de ''[[Brokeback Mountain]]'' ([[Ang Lee]], [[2005]]), filmo kiu montris la samseksemon en maskla kaj [[Aliseksemismo|aliseksemisma]] tereno kia estas la [[vakera filmo|vakeraj filmoj]].]] Samseksemo en kinarto estas portretita tre malsame laŭ la epoko, la lando aŭ la persona vidpunkto de la reĝisoro. Ĝi estis reflektita en [[komedio]]j, eksperimentaj, hororaj, historiaj, policaj, sociaj, biografiaj aŭ B-seriaj filmoj.<ref>[[Annie Proulx|Proulx, Annie]]; [[Larry McMurtry|McMurtry, Larry]]; Ossana, Diana (2005, 2006). ''Brokeback Mountain: Story to Screenplay''. London, New York, Toronto and Sydney: Harper Perennial. {{ISBN|978-0-00-723430-1}}.</ref> Laŭlonge de la historio de [[Kino|kinarto]] estis konsiderinda evoluo laŭ la maniero pritrakti ĉi tiun temon. En la grandaj produktaĵoj de [[Holivudo]], ekde ĝiaj komencoj ĝis preskaŭ la 1980-aj jaroj, samseksemuloj estis portretitaj kun malestimo kaj laŭ stereotipa maniero aŭ en dokumentoj de senkompataj murdintoj aŭ de perturbitaj sinmortigoj. Speciala mencio estus {{J|sendependa filmo}} aŭ produktadoj faritaj en aliaj lokoj kiel [[Eŭropo]].<ref>{{Cite web|title = Brokeback Mountain: 10 Years On an Oral History|url = http://www.out.com/out-exclusives/2015/7/28/brokeback-mountain-10-years-oral-history|website = www.out.com|access-date = 19an de februaro 2016}}</ref> Ĉi tiu situacio iom post iom ŝanĝiĝis ĝis la nuntempo, en kiu la grandaj produktistoj produktas filmojn direktitaj preskaŭ ekskluzive al la GLATaj publikoj, montrante pli realismajn karakterojn kaj scenarojn, ekspoziciitajn en komercaj [[teatro]]j aŭ en la plej multaj festivaloj pri ĉi tiu temo, kiuj estas festitaj tra la mondo.<ref>{{Cite book|url = |title = Ride the High Country|last = Bowen|first = Peter|date = Aŭtuno 2005|journal = Filmmaker|doi = |pmid = |volume = 14|issue = 1|pages = 34–39}}</ref> Multaj el ĉi tiuj nunaj filmoj montras kiom malfacile estas "[[Elŝrankiĝo|eliri el la ŝranko]]" kaj projekti al la spektanto la realon, en kiu samseksemuloj troviĝas.<ref>{{Cite web|title = The Lie Anne Hathaway Told To Get Hired For Brokeback Mountain|url = http://www.cinemablend.com/new/Lie-Anne-Hathaway-Told-Get-Hired-Brokeback-Mountain-73797.html|website = www.cinemablend.com|date = 28an de julio 2015|access-date = Februaro 18, 2016}}</ref> Subsequently, she took horse-riding lessons for two months.<ref>Logo Movie Special: "Brokeback Mountain" 2005, TV Movie, Logo, (Interviews with Cast and Crew) 5an de decembro</ref> Tamen, tiu ŝanĝo jam okazis en eŭropa kinarto antaŭe.<ref>{{Cite web|url=https://www.loc.gov/item/prn-18-144/library-of-congress-national-film-registry-turns-30/2018-12-12/|title=Library of Congress National Film Registry Turns 30|website=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA|access-date=2018-12-13}}</ref> Oni povas diferenci inter GLAT-temeca kinarto, kies temo rilatas al samseksemaj karakteroj kaj iliaj rilatoj kun la resto, kaj filmoj kun GLATaj karakteroj en sekundaraj roloj aŭ kies sekseco ne influas la intrigon de la filmo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.boston.com/news/globe/ideas/articles/2006/03/05/if_it_aint_broke_dont_fix_it|titolo=If it ain't broke, don't fix it|alirdato=4a de junio 2006|familia nomo=Freeman|persona nomo=Jan|dato=Marto 5 2006|verkaĵo=The Boston Globe}}</ref> Granda nombro de ĉi tiuj filmoj temigis viran samseksemon kaj ambaŭseksemon, dum inaj filmoj kaj transgenraj estis traktitaj malpli ofte.<ref>{{Cite book|url = |title = The Searchers|last = Smith|first = Adam|date = Januaro 2006|journal = Empire|doi = |pmid = |issue = 199|pages = 120–125|type = Magazine Interview with Ang Lee}}</ref> == Diskriminacio == [[Dosiero:Cologne Germany Cologne-Gay-Pride-2015 Parade-17a.jpg|eta|GLAT-aktivistoj en la Kolonja geja parado kun granda flago enhavanta la flagojn de la 70 landoj kie samseksemo estas kontraŭleĝa.]] === Ĉikanado === La ĉikanado al gejoj povas esti parola aŭ [[fizika misuzo]] kontraŭ persono, kiun la agresanto perceptas kiel lesban, gejan, ambaŭseksan aŭ transgenran, inkluzive personojn kiuj fakte estas aliseksemaj aŭ el nespecifa aŭ nekonata [[seksa orientiĝo]]. En Usono, adoleskaj studentoj aŭdis kontraŭ-gejajn insultojn kiel "kacsuĉanto", "ineca" kaj "inja" ĉirkaŭ 26 fojojn ĉiutage averaĝe, aŭ unufoje ĉiun 14 minutojn, laŭ studo de ''Mental Health America'' en 1998 (antaŭe Nacia Asocio pri Mensa Sano).<ref name=fbicrime>{{citation |title=Victims |url=https://www.fbi.gov/about-us/cjis/ucr/hate-crime/2011/narratives/victims |periodical=[[FBI]] |accessdate=26an de julio 2013}}</ref> [[Egale Canada]] efektivigis enketon kun partopreno de pli ol 3700 gimnazianoj en [[Kanado]] inter decembro 2007 kaj junio 2009. La fina raporto de la enketo, "Every Class in Every School", publikigita en 2011, trovis ke 70% el ĉiuj studentoj-partoprenantoj aŭdis ĉiutage "li estas tre geja" en la lernejo, kaj 48% el la respondantoj aŭdis plurajn fiaĉajn ofendajn vortojn pri samseksemo ĉiutage. 58% aŭ ĉirkaŭ 1400 el la 2400 aliseksemaj studentoj partoprenantaj en la enketo de EGALE eltrovis, ke gejfobiaj komentoj renversiĝas.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.cbsnews.com/news/honor-killings-target-turkeys-lgbt-community/|titolo="Honor killings" target Turkey's LGBT community|alirdato=23a de decembro 2013|dato=12-a de oktobro 2011|eldoninto=CBS News}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://bari.repubblica.it/cronaca/2011/08/05/news/sei_il_disonore_della_famiglia-20061452/|titolo="Sei il disonore della famiglia" e accoltella il fratello gay|alirdato=23a de decembro 2013|aŭtoro=Di Piero Russo|eldoninto=bari.repubblica.it}}</ref> Plue, EGALE trovis, ke studentoj ne rekte trafitaj de GLAT-fobio estis malpli konsciaj pri tio. Ĉi tiu konkludo rilatas al esplorado farita en la areo de empatia malpleneco por socia doloro, kiu sugestas, ke tiuj, kiuj ne rekte spertas socian doloron (en ĉi tiu kazo, ĉikanado) konstante subtaksas ĝiajn efikojn kaj tial eble ne adekvate respondas al la bezonoj de iu spertanta socian doloron.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hurriyetdailynews.com/father-confesses-to-killing-his-own-son-in-landmark-homosexual-murder-case.aspx?PageID=238&NID=47579&NewsCatID=341|titolo=Father confesses to killing his own son in landmark homosexual murder case|alirdato=23a de decembro 2013|eldoninto=hurriyetdailynews.com}}</ref> Esplorado de 78 al 14-jaraĝaj knaboj en 12 lernejoj en [[Londono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], inter 1998 kaj 1999 malkaŝis, ke la respondintoj, kiuj uzis la vorton "gejo" por alparoli alian knabon laŭ malĝusta maniero, celis la vorton kiel "nur ŝerco" kaj ne kiel aserto de onia perceptita [[seksa orientiĝo]]. La usona sociologo [[Michael Kimmel]] kaj la usona psikologo [[Gregory Herek]] skribis, ke la virsekseco estas rezigno pri la ina kaj ke maskloj subtenas sian senton pri sia virsekseco denigrante la virinan kaj finfine la samsekseman . Baziĝante sur la nocio de vireco difinanta sin per tio, kio ĝi ne estas, kelkaj esploristoj sugestas, ke fakte la rezigno de la ino eble estas [[mizogineco]]. Ĉi tiuj interrilaj temoj estis ekzamenitaj en 2007, kiam usona sociologo [[C.J. Pascoe]] priskribis, kion ŝi nomas la "geja diskurso" en usona mezlernejo en ŝia libro'' Dude, You're a Fag''.<ref>{{cite news|title = Alberta flaunts cowboy image in Manhattan|publisher = [[CBC News]]|accessdate =18an de februaro 18, 2016|url = http://www.cbc.ca/news/canada/calgary/alberta-flaunts-cowboy-image-in-manhattan-1.611047|date =4an de februaro 2006|deadurl = No|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070203090428/http://www.cbc.ca/canada/story/2006/02/24/20060224-albertatourism.html|archivedate = Februaro 3, 2007}}</ref> Geja kaj lesba juneco pli ofte raportas ĉikanadon. En unu studo, knaboj, kiuj estis ĉikanitaj kun mokado pri samseksemeco, suferis pli da ĉikanado kaj pli da negativaj efikoj kompare kun knaboj, kiuj estis ĉikanitaj kun aliaj kategorioj de mokado.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.playbackmag.com/articles/magazine/20060220/brokeback.html|titolo=Alberta back on Oscar Mountain|alirdato=4a de januaro 2007|familia nomo=Dinoff|persona nomo=Dustin|dato=20a de februaro 2006|verko=Playback|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070927001639/http://www.playbackmag.com/articles/magazine/20060220/brokeback.html|arkivdato=2007-09-27}}</ref> === Aliseksemismo kaj homofobio === {{Ĉefartikolo|Homofobio |Aliseksemismo }} [[Dosiero:Protestors at a pride parade in Jerusalem with sign that reads, "Homo sex is immoral (Lev. 18-22)".jpg|eta|Religiaj protestantoj ĉe la geja parado de [[Jerusalemo]], [[Israelo]], kun afiŝo kun bibliaĵo, "Geja seksumado estas nemorala (Levidoj 18:22)". ]] En multaj kulturoj gejoj estas ofte submetataj al antaŭjuĝoj kaj diskriminacioj. Nederlanda studo en 2011 konkludis, ke 49% el la nederlandaj junuloj kaj 58% el junuloj fremdaj al la lando malakceptas samseksemon. Simile al aliaj malplimultaj grupoj ili povas ankaŭ esti submetataj al stereotipoj. Ĉi tiuj sintenoj tendencas esti pro formoj de [[Homofobio|gejfobio]] kaj [[aliseksemismo]] (negativaj sintenoj, antaŭjuĝoj, kaj diskriminacio favore al kontraŭseksaj sekseco kaj rilatoj). Aliseksemismo povas inkluzivi la supozon, ke ĉiuj estas aliseksemaj aŭ ke kontraŭaj seksaj allogoj kaj rilatoj estas la normo kaj tial superaj. [[Homofobio]] estas timo, aversio aŭ diskriminacio kontraŭ samseksemaj homoj. Ĝi manifestiĝas laŭ diversaj formoj, kaj oni postulis kelkajn malsamajn tipojn, inter kiuj estas internigitaj [[homofobio]], socia homofobio, emocia homofobio, raciigita homofobio, kaj aliaj. Simila estas la [[lesbofobio]] kaj [[bifobio]]n (kontraŭ ambaŭseksemuloj). Kiam tiaj sintenoj manifestiĝas kiel krimoj, ili ofte nomiĝas malam-krimoj kaj geja batado.<ref name="Love That Dare Not Squeak">{{Cite news |last=Smith |first=Dinitia |title=Love That Dare Not Squeak Its Name |newspaper=the New York Times |date=7an de februaro 2004 |url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0C1EF83A5F0C748CDDAB0894DC404482 |accessdate=10an de septembro 2007}}</ref> Negativaj stereotipoj karakterizas GLAT-anojn kiel malpli romantike stabilaj, pli disamaj kaj pli inklinaj al misuzado de infanoj, sed ekzistas neniu scienca bazo por tiaj asertoj. Gejoj kaj lesboj formas stabilajn, plenumitajn rilatojn, kiuj egalas al aliseksemaj rilatoj ĉe esencaj aspektoj. Seksa orientiĝo ne influas la probablecon ke homoj misuzos infanojn. Asertoj, ke ekzistas sciencaj pruvoj, kiuj subtenas asocion inter esti gejo kaj esti [[Pedofilio|pedofilo]], baziĝas sur misuzoj de tiuj terminoj kaj misprezento de la efektiva indikaĵo.<ref name=Bagemihl/> [[Dosiero:WBC protest.jpg|eta|left |thumb | Protesto homofobia de la [[Baptista Eklezio de Vestboro]].]] [[Homofobio]], formo de aliseksemismo, rilatas kaj al "senkaŭza timo aŭ antipatio al samseksemuloj kaj samseksemo" kaj al "konduto baziĝinta sur tia sento". Aliseksemismo, tamen, pli larĝe signifas la "sistemon de ideologia penso kiu igas la alisekseman sekson la sola normo por seksumado kaj pri aliaj seksaj praktikoj". Kiel antaŭjuĝo favoranta la aliseksemulojn kaj ties seksumadon, oni priskribis la aliseksemecon "ĉifrita kaj karakteriza de la ĉefaj sociaj, kulturaj kaj ekonomiaj institucioj de nia socio" kaj fontas el la esencisma kultura nocio, ke masklismo-vireco kaj virineco estas komplementaj.<ref>{{Cite web|url=http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |title=Gay Lib for the Animals: A New Look At Homosexuality in Nature – 2/1/1999 – Publishers Weekly |publisher=Publishersweekly.com |accessdate=2an de septembro 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120729131204/http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |archivedate=29an de julio 2012 }}</ref> Esploristo, verkisto kaj psikologia profesoro [[Gregory Herek]] deklaras, ke "[Aliseksemismo] funkcias tra duobla procezo de nevidebleco kaj atako. La samseksemo kutime restas kulture nevidebla; kiam homoj, kiuj okupiĝas pri samseksema konduto aŭ kiuj estas identigitaj kiel samseksemaj, fariĝas videblaj, ili estas submetataj al atako de la socio.<ref>{{cite web |url=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/HTML/prej_defn.html |author=Gregory M. Herek |title=Definitions: Sexual Prejudice, Homophobia, and Heterosexism |publisher=Psychology.ucdavis.edu |accessdate=2014-01-12 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131229154227/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/prej_defn.html |archivedate=2013-12-29 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131229154227/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/prej_defn.html |arkivdato=2013-12-29 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/prej_defn.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131229154227/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/prej_defn.html |arkivdato=2013-12-29 }}</ref> "Krome, en intervjuoj kun krimuloj de kontraŭ-geja perforto, krimmedicina psikologo [[Karen Franklin]] atentigas, ke "aliseksemismo ne estas nur persona valorsistemo, [prefere] ĝi estas ilo por la konservado. Ŝi daŭrigas dirante ke "atakoj kontraŭ samseksemuloj kaj aliaj individuoj, kiuj deviiĝas el la seksaj normoj estas rigardataj kiel lernita formo de socia kontrolo de devio anstataŭ defenda respondo al persona minaco.<ref>Corsini, Raymond J. (1992). ''The Dictionary of Psychology''. {{ISBN|1-58391-328-9}}.</ref> La plejmulto el internaciaj homrajtaj organizoj, kiel [[Human Rights Watch]] kaj [[Amnestio Internacia]], kondamnas leĝojn, kiuj faras samseksemajn rilatojn inter konsentantaj plenkreskuloj krimo. Ekde 1994, la [[Komitato pri Homaj Rajtoj de Unuiĝintaj Nacioj]] ankaŭ juĝis, ke tiaj leĝoj malrespektis la rajton je privateco garantiita en la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]] kaj la [[Internacia Pakto pri Civilaj kaj Politikaj Rajtoj]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Gender Knot|url=https://archive.org/details/genderknotunrave0000john|familia nomo=Johnson|persona nomo=Allan J.|jaro=1997|loko=Philadelphia|eldoninto=Temple University Press|ISBN=1-56639-519-4|paĝo=[https://archive.org/details/genderknotunrave0000john/page/149 149]}}</ref> En 2008, la [[Katolika Eklezio|Romkatolika Eklezio]] eldonis deklaron, kiu "instigas ŝtatojn nuligi krimajn punojn kontraŭ samseksemaj personoj". La aserto tamen celis malakcepti rezolucion de la UN-Asembleo, kiu ĝuste postulis la finon de punoj kontraŭ samseksemuloj en la mondo.<ref>LGBTQ on-line encyclopedia of gay, lesbian, bisexual, transgender, and queer culture</ref> En marto 2010, la Komitato de Ministroj de la [[Konsilio de Eŭropo]] adoptis rekomendon pri mezuroj kontraŭ la diskriminacio pro [[seksa orientiĝo]] aŭ [[genra identeco]].<ref>Rodwell, Craig. ' 'The Tarnished Golden Rule' ' pg. 5, QQ Magazine, Queen's Quarterly Publishing, New York. (Januaro/Februaro 1971 issue, Vol. 3, No. 1) Retrieved Julio 21, 2011.</ref> === Perforto kontraŭ GLAT-anoj === [[Dosiero:Istanbul LGBT Protest.jpg|eta|eta|Gejaj turkoj kaj homrajtaj aktivistoj kantas sloganojn kontraŭ homofobiaj turkaj politikoj en [[Istanbulo]]]] [[Dosiero:Gay Pride in Marseille - June 2004 - AGLA France.jpg|eta|dekstra|Armeno marŝas en 2004 dum la Marsejla parado kun afiŝo "Amo ne havas sekson".]] [[Samseksemulino|Lesbaninoj]], [[gejo]]j, [[Ambaŭseksemo|ambaŭseksemuloj]] kaj [[transgenrulo]]j ([[GLAT|GLATaj homoj]]) povas alfronti perforton motivitan de malamemaj sintenoj rilate al ilia [[sekseco]] aŭ [[genra identeco]]. Perforto povas esti plenumita de la ŝtato, kiel en leĝoj preskribantaj korpan punon por samseksemaj aktivaĵoj, aŭ de individuoj kiuj timigas, persekutas, atakas, ĉikanas aŭ linĉas ilin.<ref>[[Usona Asocio pri Psikologio]]: [http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts]</ref> Perforto celata al homoj pro ilia perceptita sekseco povas esti psikologia aŭ fizika kaj povas etendiĝi al murdo. Ĉi tiuj agoj povas esti motivitaj de [[homofobio]], [[lesbofobio]], [[bifobio]], [[transfobio]], kaj povas esti influitaj de kulturaj, religiaj aŭ politikaj kutimoj kaj antaŭjuĝoj.<ref>[[John Boswell]], ''Christianity, Social Tolerance, and Homosexuality: Gay People in Western Europe from the Beginning of the Christian Era to the Fourteenth Century'' (University of Chicago Press, 1980), pp. 63, 67–68,</ref> Nuntempe, samseksemaj aktivaĵoj estas laŭleĝaj en preskaŭ ĉiuj okcidentaj landoj, kaj en multaj el ĉi tiuj landoj la perforto kontraŭ GLATaj homoj estas klasifikita kiel malamo, kun tia perforto ofte rilate al konservativaj aŭ religiaj kliniĝantaj ideologioj, kiuj kondamnas la samseksemon, aŭ estas plenumita de individuoj, kiuj ligas gejecon kun malforta, malsana, ina aŭ malmorala manieroj. Ekster Okcidento, multaj landoj, precipe tiuj kie la reganta religio estas [[Islamo]], plej multaj afrikaj landoj (krom [[Sud-Afriko|Sudafriko]]), plej multaj aziaj landoj (krom pli GLAT-amikaj landoj kiaj [[Israelo]], [[Japanio]], [[Sud-Koreio]], [[Tajvano]] kaj [[Filipinoj]])<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|titolo=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|alirdato=10a de aŭgusto 2013|eldoninto=[[American Psychological Association]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|arkivdato=8a de aŭgusto 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |page=30|title=Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365[...] – APA California Amicus Brief&nbsp;— As Filed |format=PDF|accessdate=21an de decembro 2010}}</ref> kelkaj iamaj komunismaj landoj en [[Orienta Eŭropo]] kaj [[Centra Azio]], kiel [[Rusio]], [[Pollando]], [[Albanio]], [[Kosovo]], [[Montenegro]] kaj [[Bosnio kaj Hercegovino]], estas nuntempe tre danĝeraj por GLATaj homoj pro diskriminacio kontraŭ samseksemuloj, kiu influas kaj diskriminacian leĝaron kaj fizikan perforton.<ref>{{Cite web|url=http://www.netz-gegen-nazis.de/artikel/schwule-nazis-ein-brisantes-thema-f%C3%BCr-die-rechtsextreme-szene-8724|title=Schwule Nazis? Ein brisantes Thema für die rechtsextreme Szene|publisher=|accessdate=14an de junio 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170313010116/http://www.netz-gegen-nazis.de/artikel/schwule-nazis-ein-brisantes-thema-f%C3%BCr-die-rechtsextreme-szene-8724|arkivdato=2017-03-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170313010116/http://www.netz-gegen-nazis.de/artikel/schwule-nazis-ein-brisantes-thema-f%C3%BCr-die-rechtsextreme-szene-8724|archivedate=2017-03-13}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.netz-gegen-nazis.de/artikel/schwule-nazis-ein-brisantes-thema-f%C3%BCr-die-rechtsextreme-szene-8724 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170313010116/http://www.netz-gegen-nazis.de/artikel/schwule-nazis-ein-brisantes-thema-f%C3%BCr-die-rechtsextreme-szene-8724 |arkivdato=2017-03-13 }}</ref> En [[Eŭropa Unio]], la ''Equality Framework Directive 2000'' kaj [[Ĉarto de Fundamentaj Rajtoj de la Eŭropa Unio]] ofertas ian protekton kontraŭ diskriminacio pro seksa identeco.<ref>{{cite journal |doi=10.1542/peds.113.6.1827 |author=Frankowski BL|author2=American Academy of Pediatrics Committee on Adolescence |title=Sexual orientation and adolescents|journal= Pediatrics |volume=113 |issue=6|pages=1827–32 |date=Junio 2004|pmid=15173519|url=http://pediatrics.aappublications.org/content/113/6/1827.long}}</ref> Historie, ŝtat-sankciita persekutado de samseksemuloj estis plejparte limigita al vira samseksemo, nomita "[[sodomio]]". Dum la mezepoka kaj frua moderna periodo, la puno por sodomio estis kutime morto. Dum la moderna periodo (de la 19-a jarcento ĝis meze de la 20-a jarcento) en la okcidenta mondo, la puno kutime estis [[monpuno]] aŭ [[Karcero|malliberigo]]. Okazis falo en lokoj kie samseksemaj agoj restis kontraŭleĝaj de 2009, kiam ekzistis 80 landoj tutmonde (precipe tra la [[Proksima Oriento]], [[Centra Azio]] kaj en plejmulte Afriko, sed ankaŭ en kelkaj landoj de [[Karibio]] kaj [[Oceanio]]) kun kvin portantaj la mortpunon ĝis 2016 kiam 72 landoj krimigis interkonsentitajn seksumajn rilatojn inter plenkreskuloj de la sama sekso.<ref name=PAHO>{{cite web |title="Therapies" to change sexual orientation lack medical justification and threaten health |url=http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&task=view&id=6803&Itemid=1926 |publisher=Pan American Health Organization |accessdate=26an de majo 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120523040848/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&task=view&id=6803&Itemid=1926 |archivedate=23an de majo 2012 |df=dmy-all }}</ref> Brazilo estas raportita kun la plej alta monda GLAT-mortiga nombro, kun pli ol 380 murdoj en 2017 nur, pliigo de 30% kompare al 2016.<ref name="religioustolerance"/> == Samseksemo ĉe bestoj == {{Ĉefartikolo|Samseksemo ĉe bestoj}} [[Dosiero:Two Giraffes.PNG|eta|left | Paro de virĝirafoj.]] Samseksema konduto ĉe bestoj estas [[Sekseco|seksa konduto]] inter [[Bestoj|ne-homaj specioj]], interpretata kiel samseksema aŭ ambaŭseksema. Ĉi tio povas inkluzivi samseksan amoradon, amindumadon, amon, paron, kaj gepatrojn inter samseksaj bestaj paroj. Esplorado indikas, ke diversaj formoj de ĉi tio troviĝas en ĉiu grava geografia regiono kaj en ĉiuj gravaj bestaj grupoj. La [[Sekseco|seksa konduto]] de ne-homaj bestoj prenas multajn malsamajn formojn, eĉ ene de la sama specio, kvankam samseksa konduto estas plej konata el sociaj specioj.<ref>Braithwaite, L. W., "Ecological studies of the Black Swan III – Behaviour and social organization", ''Australian Wildlife Research'' 8, 1981: 134–146</ref> Sciencistoj perceptas samsekseman konduton en bestoj laŭ malsamaj gradoj. La motivoj kaj implicoj de ĉi tiuj kondutoj ankoraŭ ne estis plene komprenataj, ĉar la plej multaj specioj ankoraŭ ne plene estas studataj. Laŭ [[Bruce Bagemihl]], la [[Bestoj|besta regno]] okupiĝas pri geja konduto "kun multe pli granda seksa diverseco, inkluzive de samseksema, ambaŭseksema kaj neproduktiva seksumado, ol la scienca komunumo kaj socio ĝenerale pretis akcepti." Bagemihl aldonas, tamen, ke ĉi tio estas "nepre raporto pri homaj interpretoj de ĉi tiuj fenomenoj".<ref>{{Cite book| last1 = Braithwaite | first1 = L. W. | year = 1970 | title = The Black Swan | url = | journal = Australian Natural History | volume = 16 | issue = | pages = 375–379 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|title=Same-sex Behavior Seen In Nearly All Animals, Review Finds|author=|date=|website=sciencedaily.com|accessdate=25an de marto 2018}}</ref> [[Simon LeVay]] prezentis averton, ke "kvankam samseksema konduto estas tre komuna en la besta mondo, ŝajnas esti tre malofta, ke individuaj bestoj havas longdaŭran dispozicion engaĝiĝi en tia konduto ekskluziva de aliseksemaj aktivaĵoj. Tiel, geja orientiĝo, se oni povas paroli pri tia afero ĉe bestoj, ŝajnas esti rareco". Unu specio en kiu okazas ekskluziva samseksema orientiĝo, tamen, estas tiu de malsovaĝaj ŝafoj ([[Ŝafo|Ovis aries]]). "Ĉirkaŭ 10% el la virŝafoj rifuzas pariĝi kun ŝafinoj sed rapide pariĝas kun aliaj virŝafoj."<ref>{{Cite web|last=Gordon |first=Dr Dennis |title='Catalogue of Life' reaches one million species |publisher= National Institute of Water and Atmospheric Research |date=10an de Aprilo 2007 |url=http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3 |accessdate=2007-09-10 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713004634/http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3 |archivedate=13an de Julio 2007 |df= }}</ref> Laŭ Bagemihl (1999), samseksa konduto (konsistanta el pariĝado, seksa, paro-ligo, kaj gepatra agado) estis dokumentita en pli ol 450 specioj de bestoj tutmonde.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.physorg.com/news164376975.html|titolo=Same-sex behavior seen in nearly all animals|alirdato=2010-11-17|dato=2009-06-16|eldoninto=Physorg.com}}</ref> [[Dosiero:Homosexual behavior of dogs.jpg|eta|Du inaj [[Labradora ĉashundo|labradoraj ĉashundoj]] seksumas.]] La termino ''homosexual'' (samseksemo) estis kreita de [[Karl-Maria Kertbeny]] en 1868 por priskribi seksan altiron kaj samseksan konduton ĉe homoj. Ĝi uzo ĉe bestaj studoj estis kontraŭdira kaj polemika pro du ĉefaj kialoj: besta sekseco kaj motivigaj faktoroj estis kaj restas nebone komprenitaj, kaj la termino havas fortajn kulturajn implicojn en okcidenta socio, kiuj ne gravas por specioj krom homoj. Tiel la samseksema konduto ricevis multajn esprimojn tra la jaroj. Laŭ Bruce Bagemihl, dum priskribado de bestoj, la termino ''samseksemulo'' estas preferata anstataŭ gejaj, lesbaj kaj aliaj terminoj uzataj nuntempe, ĉar ĉi tiuj estas konsiderataj eĉ pli ligitaj al homa samseksemo.<ref>{{Cite web|url=http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html|title=Book Reviews, Bestselling Books & Publishing Business News - Publishers Weekly|author=|date=|website=publishersweekly.com|accessdate=25an de marto 2018}}</ref> Bestaj preferoj kaj instigoj estas ĉiam konkluditaj laŭ ilia konduto. Ĉe sovaĝaj bestoj, esploristoj kutime ne povos sekvi kaj esplori la tutan vivon de individuo, kaj devas konkludi el ofteco de unuopaj observaĵoj de ilia konduto. La ĝusta uzado de la termino'' samseksemulo'' estas ke besto elmontras samsekseman konduton aŭ eĉ samseksan konduton aplikante la esprimon ''samseksemo'' al ĉiu seksa konduto ([[kopulacio]], genitala stimulado, pariĝaj ludoj kaj seksa elmontra konduto) inter bestoj de la sama sekso."<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Queer Science: The Use and Abuse of Research into Homosexuality|url=https://archive.org/details/queerscienceusea00leva|familia nomo=Levay|persona nomo=Simon|jaro=1996|loko=Cambridge, Massachusetts|eldoninto=MIT Press|paĝo=[https://archive.org/details/queerscienceusea00leva/page/n220 207]}}</ref> En la plej multaj kazoj, oni supozas, ke la samseksema konduto estas nur parto de la ĝenerala seksa konduta repertuaro de la besto, igante la beston "ambaŭseksema" anstataŭ "samseksema" ĉar la terminoj estas komune komprenataj de homoj sed estas konataj kazoj pri samseksema prefero kaj ekskluzivaj samseksemaj paroj.<ref>Bagemihl, 1999, page 2</ref> == Samseksemo ĉe amaskomunikiloj == [[Dosiero:PortiadeRossiEllenDeGeneresHWOFSept2012.jpg|eta|Portia de Rossi kaj DeGeneres en septembro 2012.]] La nuntempa [[GLAT|lesba kaj geja komunumo]] havas kreskantan kaj kompleksan lokon ĉe usonaj kaj okcidentaj eŭropaj [[amaskomunikilo]]j. Lesboj kaj gejoj ofte estas portretitaj malĝuste en [[televido]], filmoj, kaj aliaj amaskomunikiloj. La geja komunumo ofte estas portretita kun multaj tipaj stereotipoj, kiel ekzemple gejoj estas inecaj, ekstravagancaj kaj aŭdacaj. Kiel aliaj malplimultaj grupoj, ĉi tiuj karikaturoj kutime celas ridindigi ĉi tiun marĝenigitan grupon.<ref>{{Cite web |url=http://www.galha.org/glh/214/norton.html |title=Mea Culpa! |publisher=Gay and Lesbian Humanist |author=Rictor Norton |year=2002 |accessdate=2007-01-20 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061011043346/http://www.galha.org/glh/214/norton.html |archivedate=2006-10-11 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20061011043346/http://www.galha.org/glh/214/norton.html |arkivdato=2006-10-11 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061011043346/http://www.galha.org/glh/214/norton.html |date=2006-10-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.galha.org/glh/214/norton.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20061011043346/http://www.galha.org/glh/214/norton.html |arkivdato=2006-10-11 }}</ref> Estas nuntempe ĝeneraligita malpermeso de referencoj ĉe por-infanaj spektakloj, kaj kiam referencoj okazas, ili preskaŭ senescepte generas polemikojn. En 1997, kiam usona komikisto [[Ellen DeGeneres]] elŝrankiĝis en sia populara komedia programo, multaj sponsoroj, kiel la [[rapida manĝaĵo|rapida manĝaĵ-ĉeno]] de Wendy, reklamis. Ankaŭ parto de la amaskomunikiloj provis igi la gejan komunumon inkluzivita kaj publike akceptita kun televidaj programoj kiel [[Will and Grace]] aŭ [[Queer Eye|Queer Eye por la Straight Guy]].<ref>{{Cite book|last1=Raley|first1=Amber B.|last2=Lucas|first2=Jennifer L.|title=Stereotype or Success? Prime-time television's portrayals of gay male, lesbian, and bisexual characters|journal=Journal of Homosexuality|date=Oktobro 2006|volume=51|issue=2|pages=19–38|doi=10.1300/J082v51n02_02}}</ref> Ĉi tiu pliigita publikeco reflektas la Elirantan movadon de la [[GLAT|GLAT-a komunumo]]. Ĉar pli da famuloj aperis, pli da programoj aperis, kiel en 2004 la programo [[The L Word]]. Ĉi tiuj bildigoj de la GLAT-a komunumo estas kontestataj, sed utilaj por la komunumo. La pliiĝo de videbleco de GLATaj homoj permesis ke la GLAT-a komunumo unuiĝu por organizi kaj postuli ŝanĝon, kaj ĝi ankaŭ inspiris multajn GLAT-anojn elŝrankiĝi.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Broadcasting It|url=https://archive.org/details/broadcastingiten0000howe|familia nomo=Howes|persona nomo=Keith|jaro=1993|loko=London/New York|eldoninto=Cassell|ISBN=978-0-304-32700-3}}</ref> En [[Usono]], gejoj estas ofte uzataj kiel simbolo de socia dekadenco fare de famulaj [[Evangeliismo|evangeliisto]]j kaj de organizoj kiel Fokuso sur la Familio. Multaj GLAT-organizoj ekzistas por reprezenti kaj defendi la gejan komunumon.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=2Kc46h0Nu6IC&pg=PR13&q=medias%20protrayal%20of%20gays%20and%20lesbians|titolo=Up from Invisibility: Lesbians, Gay Men, and the Media in America|familia nomo=Gross|persona nomo=Larry P.|dato=2001|eldoninto=Columbia University Press|ISBN=9780231119535|lingvo=en}}</ref> Ekzemple, la Geja kaj Lesba Alianco Kontraŭ Kalumnio en Usono kaj Stonewall en Britio laboras kun la amaskomunikiloj por helpi portreti justajn kaj precizajn bildojn de la geja komunumo.<ref>{{Cite web |url=http://www.galha.org/glh/214/humphreys.html |title=The Law that Dared to Lay the Blame... |publisher=Gay and Lesbian Humanist |author=Brett Humphreys |year=2002 |accessdate=2007-01-20 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070305051706/http://www.galha.org/glh/214/humphreys.html |archivedate=2007-03-05 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070305051706/http://www.galha.org/glh/214/humphreys.html |arkivdato=2007-03-05 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070305051706/http://www.galha.org/glh/214/humphreys.html |date=2007-03-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.galha.org/glh/214/humphreys.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070305051706/http://www.galha.org/glh/214/humphreys.html |arkivdato=2007-03-05 }}</ref> Ĉar [[kompanio]]j reklamas pli kaj pli al la geja komunumo, GLATaj aktivuloj uzas reklamajn sloganojn por antaŭenigi vidpunktojn de geja komunumo.<ref>Fetto, John. In Broad Daylight – Marketing to the gay community – Brief Article. BNet. Feb. 2001. {{Cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m4021/is_ISSN_0163-4089/ai_75171025/ |title=Archived copy |accessdate=2016-02-06 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016142008/http://findarticles.com/p/articles/mi_m4021/is_ISSN_0163-4089/ai_75171025/ |archivedate=2015-10-16 |df= }} {{Citaĵo el la reto |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m4021/is_ISSN_0163-4089/ai_75171025/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://archive.is/20120708033959/findarticles.com/p/articles/mi_m4021/is_ISSN_0163-4089/ai_75171025/ |arkivdato=2012-07-08 }}</ref> Subaru surmerkatigis ĝian Forestest kaj Outback kun la slogano "Ĝi ne estas Elekto. Wayi estas la Maniero kiun Ni Konstruas", kiu poste estis uzita en ok usonaj urboj sur stratoj aŭ en gejaj rajtoj.<ref>{{cite news|last=Bindel|first=Julie|url=http://standpointmag.co.uk/node/6193/full|title=Britain's Apologists For Child Abuse|work=Standpoint|date=Septembro 2015|accessdate=15an de novembro 2016|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160806060901/http://standpointmag.co.uk/node/6193/full|arkivdato=2016-08-06}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160806060901/http://standpointmag.co.uk/node/6193/full |date=2016-08-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://standpointmag.co.uk/node/6193/full |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160806060901/http://standpointmag.co.uk/node/6193/full |arkivdato=2016-08-06 }}</ref><ref>Ken Plummer ''Gay News'', No.202</ref> == Samseksemo kaj Esperanto == Samseksemaj, kaj GLAT-aj esperantistoj ĝenerale estas grava parto de [[Esperantujo|Esperantio]], kiu verŝajne estas unu el la plej toleremaj kaj akceptemaj movadoj rilate al seksa diverseco. En la [[Esperanto-movado]] ekzistas faka asocio de GLAT-anoj, la tiel nomata ''[[Ligo de Samseksamaj Geesperantistoj]]'' fondita ekde la jaro 1977, de [[Peter Danning]], judgerman-devena brito kiu saviĝis el [[Naziismo|hitlera persekutado]]<ref>https://legacy.esperanto.org.uk/lbe/arkivo/954/19.html</ref>. LSG kutime kaj regule kunsidis dum la Universalaj Kongresoj kaj organizis plurajn aktivaĵojn por GLAT-anoj dum la kongresa semajno. Okaze de UK, LSG ankaŭ havis sian informbudon por la ĝenerala publiko. Kutime, antaŭ la interreta erao, LSG estis la ĉefa ligo inter samseksamaj esperantistoj, kies organo [[Forumo (LSG)|Forumo]], informis pri la plej gravaj novaĵoj GLAT-temaj, movadaj, asociaj kaj distraj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://lsgesperanto.org/wp/forumo/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190513065108/http://lsgesperanto.org/wp/forumo/ |arkivdato=2019-05-13 }}</ref> La bulteno estis diskrete sendita al ĝiaj membroj ekde 1978 kaj entute eldoniĝis 150 numeroj, kies lasta apero okazis ĉirkaŭ la [[UK 2005|Universala Kongreso]] en [[Lillo|Lilo]], kie, LSG-anoj, post dormiĝanta epoko de la asocio, decidis pluvivigi la bultenon por revivigi la asocion sed malgraŭ tio, ĝi ne plu aperis.<ref>Bulteno Forumo, numero 150, jaro 2015: "Sekretario kaj Kasisto ne denove kandidatiĝos", paĝoj 3-4.</ref> Ligo de Samseksamaj Geesperantistoj ekde marto 1978 eldonis la bultenon Forumo, krome ankaŭ organizis loĝigan servon kiu similis al [[Pasporta Servo]] sed nur por LSG-anoj kaj okazigis aranĝojn ĉirkaŭ Esperanto-kongresoj dum kiuj liganoj konatiĝis kun la loka GLAT-kulturo kaj samseksama vivo. Samseksemaj esperantistoj nuntempe plejparte komunikas kaj ekkonas unu la alian per sociaj retoj (kelkfoje fermitaj) ĉe [[Facebook|fejsbuko]], [[instagram]]o aŭ [[Telegram (aplikaĵo)|telegramo]]. Ekzistas retaj personaj blogoj aŭ personaj novaĵ-agentejoj kiuj kelkfoje diskonigas GLAT-ajn novaĵojn en esperanto<ref>http://neniammilitointerni.over-blog.com/kubo-havano-manifestacio-por-defendo-de-samseksamaj-rajtoj</ref><ref>http://neniammilitointerni.over-blog.com/2019/05/kubo-la-glatia-komunumo-defias-la-registaron-paradante-en-havano.html</ref><ref>http://neniammilitointerni.over-blog.com/2016/08/turkio-hande-kader-figuro-de-la-geja-fiero-en-istanbulo-brulmortigita.html</ref> kaj GLAT-aranĝoj estas foje organizataj<ref>https://www.instagram.com/p/BxPLWDiJQ2C/</ref>. La revuo [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]] ankaŭ dediĉis sian numeron 2015:4 al ''Geedziĝo '' kaj ankaŭ oni traktis la [[samseksa edzeco|samseksan edzecon]] kaj iom pli frue la ĉeftemo estis ''Samseksemo kaj la GLAT-situacio en la mondo''.<ref>'' Nia ĉefartikolo pritraktas gravan temon. Samseksemo ankoraŭ estas ĉirkaŭita de mitoj, miskompreno kaj timo. Marjorie Garber, profesorino ĉe Harvard, sugestas ke anstataŭ diri “aliseksemo”, ‘samseksemo”, “ambaŭseksemo”... ni diru simple “seksemo”. Ĉu ne bona interpreto por pli bone kompreni la ecojn kaj la seksajn orientiĝojn de la homoj?'' http://kontakto.tejo.org/2013/12/samseksemo-duobla-numero-de-kontakto-en.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190129064145/http://kontakto.tejo.org/2013/12/samseksemo-duobla-numero-de-kontakto-en.html |date=2019-01-29 }}</ref> En esperanto aperis geja antologio ''Glaŭka lum''' (ĉe eldonejo [[Pro Esperanto]], [[Vieno]] 1994) de la germana poeto [[Benoît Philippe]]<ref>https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=4591</ref><ref>http://esperanto.net/literaturo/fo/glauklumrec.html</ref>. Kelkaj el la gravaj verkistoj en esperanto malkaŝe samseksemaj estas [[K. R. C. Sturmer]], [[Suso Moinhos]] kiu, interalie, verkis eseon pri [[Lajos Tárkony]], ankaŭ samseksemulo, kaj [[Paulo Silas|Paŭlo Silas]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://egalecen.org/category/poezia-angulo/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190513070443/https://egalecen.org/category/poezia-angulo/ |arkivdato=2019-05-13 }}</ref>, juna poeto kiu sin mortigis, havis riĉan blogon pri gejaj poemoj. Ankaŭ en ''Verda stelo kaj roza triangulo'' de [[Giorgio Silfer]] kiu estas antologieto pri amotemoj interalie pri samseksemeco<ref>(eo) [[Tazio Carlevaro]], Antologio pri io plne natura, [[Literatura Foiro]], n-ro 314, decembro 2021, paĝoj 376-377</ref>. == Samseksemo en sportoj == La situacio de gejoj, lesboj, ambaŭseksemuloj kaj transgenruloj en sportoj estas kaj estis tre diversa laŭ la landoj kaj tempoj de konkurencaj turniroj. Nuntempe plej multaj okcidentaj landoj forigis la limojn kaj restriktojn por ke membroj de seksaj malplimultoj partoprenu en malsamaj sportaj turniroj kiel la [[Olimpiaj ludoj|Olimpikoj]] kaj la [[Futbala Mondpokalo|Monda Pokalo]]. Tamen kelkaj gvidantoj aŭ teknikaj direktoroj de la diversaj sportaj disciplinoj diskonigis siajn homofobiajn paroladojn en plenaj intervjuoj agnoskante, ke ili ne akceptos samseksemulojn en la teamoj.<ref>ROB MORSE, ''[[San Francisco Chronicle]]'', Perspiration Condemnation for N.Y. Games, Published 4:00 am, Wednesday, 30an de oktobro, 2002</ref> Politikoj kaj sintenoj rilate gejojn kaj lesbojn kiel membroj de sportaj teamoj varias multe en la mondo. En multaj landoj ili ĝuas samajn rajtojn kaj devojn kiujn iliaj aliseksemaj kompanoj havas, dum en aliaj kvankam kaŝitaj de la direktoroj aŭ trejnistoj suferas la homofobian persekutadon. Kiel estas logike, en ĉiuj landoj kie samseksemo estas kontraŭleĝa, eĉ ne estas reguloj, kiuj limigas la funkciojn en turniroj, ĉar ili jam estas persekutitaj de la krimuloj kaj la aŭtoritatoj. Ekzistas ankaŭ grupo de landoj kie samseksemo estas laŭleĝa sed ankoraŭ estas provo restrikti la enmeton de samseksemuloj en [[sportteamo]]jn kaj konkuradojn, citante diversajn kialojn.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://gaygames.org/wp/wp-content/uploads/2012/07/lgbtolympics.pdf |titolo=The History of LGBT Participation in the Olympics |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140221145359/http://gaygames.org/wp/wp-content/uploads/2012/07/lgbtolympics.pdf |arkivdato=2014-02-21 }}</ref> Aliflanke, transgenruloj estas limigitaj aliĝi al konkuradoj en teamoj en landoj kie ĝi estas limigita al viroj, ĉar nek ina transgenruloj nek viraj transgenruloj povas esti kvalifikitaj por reprezenti landon en sporta turniro, en aliaj ili estas ekskluditaj per preteksto je psikiatriaj kialoj.<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,5853139,00.html "Cologne gears up to play and party as host to Gay Games"] .</ref> Se mankas malkaŝe GLATaj sportistoj, GLAT-fokusitaj ligoj kaj eventoj kreiĝis ekde la fino de la [[1970-aj jaroj]]. Unu el la plej fruaj registritaj gejaj sportokazaĵoj organizitaj de komitatoj estas la [[Federacio de Gejaj Ludoj]] (komence konata kiel la Komisiono pri Gejaj Olimpikoj de Usono), kiu estis fondita en 1980 de [[Tom Waddell]],<ref>{{Cite web |author=Federation of Gay Games |url=http://www.gaygames.com/index.php?id=24 |title=FAQs |accessdate=Julio 5, 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101020125852/http://gaygames.com/index.php?id=24 |archivedate=Oktobro 20, 2010 |df=mdy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101020125852/http://gaygames.com/index.php?id=24 |arkivdato=2010-10-20 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101020125852/http://gaygames.com/index.php?id=24 |date=2010-10-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://gaygames.com/index.php?id=24 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101020125852/http://gaygames.com/index.php?id=24 |arkivdato=2010-10-20 }}</ref> Mark Brown kaj Paul Mart por organizi la unuajn [[Gejaj Ludoj|Gejajn Ludojn]] (1982) en [[San-Francisko]]. Alia organizo, ''Apollo - Friends in Sports'', estis establita en 1981 por organizi la Okcidentan Pokalon, mult-sporta okazaĵo por gejaj kaj lesbaj atletoj en [[Kalgario]], [[Alberto]]. En 1989, la [[Eŭropa Federacio de Gejaj kaj Lesbaj Sportoj]] estis formita por organizi la [[EŭroLudoj]]n por GLAT-aj atletoj en Eŭropo. En 2006, okazis skismo inter la Federacio de Gejaj Ludoj kaj la Montreala organiza komitato por la Gejaj Ludoj, kondukante al la Montreala komitato organizi rivalan mult-sportan okazaĵon, la Mondajn Eksterludojn, kiuj daŭras ĝis nun. La sponsoranta organizo por la WorldOutgames, la Geja kaj Lesba Internacia Sporta Unuiĝo, ankaŭ organizis pli malgrandajn regionajn mult-sportajn okazaĵojn, inkluzive de la Nordamerika kaj Azia-Pacifika Outgames.<ref>{{Cite web|url=https://ussporthistory.com/2014/08/21/the-gay-games-then-and-now/|title=The Gay Games: Then and Now|last=|first=|date=2014-08-21|website=Sport in American History|access-date=2017-03-10}}</ref> En 2002, oni kreis la unuajn gejajn [[Rugbeo|rugbeajn]] mondĉampionecojn. Ĉi tiuj ludoj estis kreitaj por antaŭenigi la ludon de [[Rugbeo]] kiel ĉio-inkluziva, tutmonda sporto.<ref>{{Cite web|url = http://www.globaltoronto.com/sports/Outgames+kick+Vancouver/5154928/story.html|title = Outgames kick off in Vancouver|author = Thomas, Sandra|publisher = ''Vancouver Courier'' via Global Toronto|date = Julio 25, 2011|titolo = Arkivita kopio|alirdato = 2019-05-09|arkivurl = https://web.archive.org/web/20120320072319/http://www.globaltoronto.com/sports/Outgames+kick+Vancouver/5154928/story.html|arkivdato = 2012-03-20|accessdate = 2019-05-09|archiveurl = https://web.archive.org/web/20120320072319/http://www.globaltoronto.com/sports/Outgames+kick+Vancouver/5154928/story.html|archivedate = 2012-03-20}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.globaltoronto.com/sports/Outgames+kick+Vancouver/5154928/story.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120320072319/http://www.globaltoronto.com/sports/Outgames+kick+Vancouver/5154928/story.html |arkivdato=2012-03-20 }}</ref> {{Bildgalerio |titolo=Famaj GLAT-aj sportistoj |vicigo=centre |alto=120 |Dosiero:Jason Collins Nets 2014.jpg|[[Korbopilkisto]] [[Jason Collins]] |Dosiero:Jpcalderon.jpg|[[Flugpilkisto]] [[J. P. Calderon]] |Dosiero:Nongthoomfairtex.jpg|[[Boksisto]] [[Nong Thoom|Parinya Charoenphol]] |Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-1986-0826-036, Stuttgart, Leichtathletik-EM, Kugelstoßerin Heidi Krieger errang den ersten Titel für die DDR.jpg|[[Vojkampa atletiko]] [[Andreas Krieger]] |Dosiero:Greglouganis.jpg|[[Plonĝisto]] [[Greg Louganis]] |Dosiero:Hana_Mandlíková_2009_US_Open_02.jpg|[[Tenisisto]] [[Hana Mandlíková]] |Dosiero:Matthew Mitcham.jpg|Plonĝisto [[Matthew Mitcham]] |Dosiero:Dominik Koll Wien2008.jpg|[[Naĝisto]] [[Dominik Koll]] |Dosiero:Charline Labonté in 2014 crop.jpg|[[Glacihokeisto]] [[Charline Labonté]] |Dosiero:Katja Nyberg2.jpg|[[Manpilkisto]] [[Katja Nyberg]] |Dosiero:Anja Pärson Semmering 2008.jpg|[[Alpa skiisto]] [[Anja Pärson]] |Dosiero:Michael Sam final Mizzou home game.jpg|Ludisto de usona piedpilkado [[Michael Sam]] |Dosiero:Gareth Thomas (rugby player).jpg|[[Rugbeisto]] [[Gareth Thomas]] |Dosiero:Darren Young April 2012.jpg|[[Luktisto]] [[Darren Young]] }} == Referencoj == {{Referencoj|3}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|GLAT}} * [[Samseksa edzeco]] * [[Listo de famaj samseksemuloj]] * [[Samseksemo en la mondo]] * [[Samseksemo kaj religioj]] * [[Sekseco]] * [[Ambaŭseksemo]] * [[Aliseksemo]] * [[Kontraŭ-sodomia leĝo]] * [[Kviro]] * [[Tria genro]] * [[Uranismo]] * [[Deklaracio de Montrealo]] * [[Ligo de Samseksamaj Geesperantistoj]] * [[Gejerotiko]] * [[GLAT-simboloj|GLAT]] (LGBTQ+) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Samseksemo|ReVo=seks.sam0emo}} * [http://1drv.ms/1czboxp Dokumento pri seksa orientiĝo kaj samseksemo de la Usona Psikologiista Asocio (traduko en esperanton)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.glbtq.com Enciklopedio pri GLAT kulturo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050317094204/http://www.glbtq.com/ |date=2005-03-17 }} * [http://www.lsg-esperanto.org Ligo de Samseksamaj Geesperantistoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081221142842/http://lsg-esperanto.org/ |date=2008-12-21 }} * [http://neniammilitointerni.over-blog.com/2020/05/samseksemo-germanio-malpermesas-la-konvertigajn-terapiojn.html Germanio malpermesas la konvertigajn terapiojn] * http://kontakto.tejo.org/2013/12/samseksemo-duobla-numero-de-kontakto-en.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190129064145/http://kontakto.tejo.org/2013/12/samseksemo-duobla-numero-de-kontakto-en.html |date=2019-01-29 }} Samseksemo], revuo Kontakto, 2013. {{Sekso}} {{Elstara|2020|12|27}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Seksa orientiĝo]] [[Kategorio:Samseksemo| ]] [[Kategorio:GLAT]] [[Kategorio:Interpersona allogo]] [[Kategorio:Interpersona rilatado]] [[Kategorio:Elstaraj artikoloj]] ltr4xfyjfvd0xrkz27f79r6r036yrj6 0 4189 9471981 9462480 2026-09-09T12:44:36Z Sj1mor 12103 9471981 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando | | nomoenlokalingvo = Ҷумҳурии Тоҷикистон | eonomo = Respubliko Taĝikistano | flago = [[Dosiero:Flago-de-Taĝikio.svg|120ra|La flago de Taĝikio]] | blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Tajikistan.svg|120ra|La ŝtata blazono]] | nacia himno = [[Surudi milli]] | nacia devizo = neniu | lokigo-bildo = [[Dosiero:Tajikistan (orthographic projection).svg|270ra|Situo]] | lingvoj = [[taĝika lingvo|la taĝika]] | ĉefurbo = [[Duŝanbo]] | religio = [[Islamo|Islamanoj]] (plejmulto), [[Kristanismo|kristanoj]], [[Ateismo|ateistoj]], [[Judismo|judoj]] ka. | km2 = 143.100 | akvo = 0.3 | loĝantaro = 9537645 | loĝantaro-jaro = 2020 | loĝdenso = 66 | valuto = [[Somoni]] | valuta kodo = TJS | horzono = +5 (somere +6) | ttt = tj | landkodo = TJ | tel = 992 | politika sistemo = [[Prezidenta respubliko]] | ŝtatestro = Prezidento [[Emomalii Raĥmon]] | ĉefministro = [[Okil Okilov]] | nacia tago = [[9-a de septembro]] | sendependeco = [[9-a de septembro]] [[1991]] (de [[Sovetunio]]) }} '''Taĝikio''' ankaŭ nomata '''Taĝikujo''' aŭ '''Taĝikistano''' (elp.[taˈd͜ʒiːkɪsta[ː]n]; [[taĝika lingvo|taĝike]] en [[cirila alfabeto]] Тоҷикистон, ''Toĝikiston'', en [[persa]] alfabeto جمهوری تاجیکستان), oficiale '''Respubliko Taĝikistano''', taĝike: ''Ҷумҳурии Тоҷикистон/Ĝumhurii Toĝikiston'') estas [[lando sen maraliro]] en [[Centra Azio]], kun surfaco de {{nombro|143100}} km², havante pli ol 9 milionojn da loĝantoj<ref name=":1">(angla) ''[https://www.bbc.com/news/world-asia-16201032 Tajikistan country profile]'' (Taĝikio landa profilo), BBC News, la 31-an de julio 2018, alirite la 26-an de decembro 2019</ref><ref name=":0">(angla, rusa, taĝika) ''[http://www.stat.tj/en/img/695c206e2b1ce86f333f33fdc268a469_1439617381.pdf Tajikistan in Figures 2015] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170113205753/http://www.stat.tj/en/img/695c206e2b1ce86f333f33fdc268a469_1439617381.pdf |date=2017-01-13 }}'' (pdf)</ref>. Ĝi estas membro de la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]] (KSŜ) kaj eksa respubliko de [[Sovetunio]]. Ĉefurbo estas [[Duŝanbo]]. == Historio == En antikvaj tempoj la lando estis parto de [[Baktrio]] (vidu ankaŭ: [[Aleksandro la Granda]], [[Kuŝana imperio]]). En la 13-a jarcento [[Ĝingis-Ĥano]] konkeras Taĝikion kaj la reston de [[Centra Azio]], kiu fariĝas parto de la [[Mogola Imperio|Mongola Imperio]]. Inter 1860 kaj 1900 Taĝikio estas dividita, la nordo sub la [[Nikolao la 2-a (Rusio)|carisma]] rusa regado dum la sudo estas aneksita de la [[Buĥara emirlando|Buĥara Emirlando]]. En 1921 Norda Taĝikio fariĝas parto de la [[Turkestana Aŭtonoma Soveta Socialisma Respubliko]] (ASSR), kiu ankaŭ inkluzivis [[Uzbekio|Uzbekion]], [[Kirgizio|Kirgizion]], parton de norda [[Turkmenio]] kaj suda [[Kazaĥio]]. En [[1929]] la taĝika ASSR fariĝis memstara respubliko de Sovetunio, la [[Taĝika Soveta Socialisma Respubliko]], disde Uzbekio. 1991- Taĝikio sendependiĝis de Sovetunio kaj Rahmon Nabiyev, komunista gvidanto, fariĝis la unua sendependa ŝtatestro (1930–1992) En 1992 [[Emomalii Raĥmon|Emomali Rahmon]] estis elektita. kiel prezidanto de la parlamento post kiam Rahmon Nabiyev estis devigata eksiĝi. Sekvis samjare kontraŭregistaraj manifestacioj kiuj kondukis al [[interna milito]], Li subtenis la intervenon de rusaj fortoj por venki [[Islamismo|islamismajn]] kaj demokratiajn rivalojn en la interna milito, kiu finiĝis en malkomforta politika kompromiso en 1997. Ekde tiam li sciis plifirmigi sian potencon kaj kontrolon per subpremo de la opozicio, fortigita de rusoj, ĉinoj kaj okcidentanoj kiuj subtenis la landon kiel [[bufroŝtato]] kontraŭ la [[Talibano|talibanoj]] kaj aliaj islamismaj grupoj en Afganio kaj ĉirkaŭaĵo<ref>(angla) ''[https://www.bbc.com/news/world-asia-16206099 Tajikistan profile - Leaders]'', BBC News, la 26-an de aprilo 2016</ref>. Armitaj konfliktoj tamen sporade okazis ankaŭ post la jaro 1997. == Loĝantaro == La ĉefa popolgrupo konsistas el [[taĝikoj]] (79,9% en [[2000]]). Aliaj grupoj estas popoloj parolantas lingvon apartenantan al la [[irana lingvaro]] (multe influitaj de la taĝika kulturo kaj lingvo), sed ankaŭ [[rusoj]], [[uzbekoj]], [[kirgizoj]] kaj aliaj. == Sano == Pro revenantaj naturaj katastrofoj, senarbarigo, erozio kaj sekaj periodoj, nur 24% de la kampara loĝantaro estas sekura de nutraĵoj<ref>(angla) "[https://www.wfp.org/countries/tajikistan Tajikistan]". WFP ([[Monda Nutraĵa Programo]] de la Unuiĝintaj Nacioj)</ref>. En 2010, la malriĉa indico en la lando estis 46,7%<ref name=":3">(angla) ''[https://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/1021tajikistan.pdf Tajikistan country profile]'', paĝo 14, en: National review towards a «green» economy in tajikistan, UNDP, Dushanbe, 2012.</ref>. La ĉefaj sanorilataj riskofaktoroj en Taĝikio estas dietaj riskoj, alta sangopremo kaj alta korpomasa indico<ref>(angla) ''"[http://www.healthdata.org/sites/default/files/files/country_profiles/GBD/ihme_gbd_country_report_tajikistan.pdf Global burden of diseases, injuries, and risk factors study 2010]{{404|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Tajikistan"'' (pdf), The Global Burden of Disease Study, 2010.</ref>. La tradicia dieto en Taĝikio tendencas esti alta en graso, salo, sukero, kaj malalta en antioksidantoj. Oni kredas, ke ĝis 2.000.000 taĝikaj civitanoj vivas kaj laboras eksterlande, ĉefe en la Rusa Federacio. Tiaj niveloj de migrado al Rusio (lando kun granda prevalenco) povas rezultigi pliigitan nombron da [[HIV]] en Taĝikio. == Klimato == Dise tra Taĝikio ekzistas diversaj klimataj donitaĵoj kaj temperaturoj. Taĝikio havas kontinentan klimaton kaj, en la pli malaltaj regionoj, subtropikan klimaton. Estas multe da [[duondezerto]] kaj [[dezerto]]. La temperaturo forte dependas de la alteco de la tereno. En [[Duŝanbo]] temperaturo en la dua duono de majo povas jam esti sufiĉe alta (26 °C) kun UV-indekso inter 8 kaj 10<ref>(nl) ''[https://www.klimaatinfo.nl/tadzjikistan/ Het klimaat van Tadzjikistan]'' (klimato de Taĝikio), Klimaatinfo.nl</ref>. Pro la klimata ŝanĝiĝo la temperaturoj altiĝis de 1,2-1,90 С en urboj. Pro la sama kialo ankaŭ la glaĉeroj en la lando ŝanĝiĝis kaj oni taksas ke ili perdis dum la lastaj 50-60 jaroj 20% en sia volumo kaj 30% en sia surfaco<ref name=":3" />. == Naturo == Estas kvar naturrezervejoj kaj 13 aliaj protektitaj areoj aŭ naciaj parkoj<ref name=":0" />. == Politiko == Taĝikio estas [[prezidenta respubliko]] kaj la prezidento [[Emomali Rahmonov]] elektas la ĉefministron. == Religioj == La plej granda religio de Taĝikio estas Islamo kiu estis forta unuiga forto en la batalo de Taĝikio kontraŭ sovetia regado kaj dum la [[interna milito]]. Ĝia efiko kreskis en la 2000-aj jaroj. Alkoholo kaj tabako ne plu estis vendataj en iuj lokoj kaj la uzo de [[Kaptuko|kaptukoj]] oftiĝis. Malpermesitaj ekstremismaj movadoj ankaŭ akiris subtenon, precipe inter junuloj ĉar ili kreas esperon al senespera junularo sen perspektivoj kaj trafita de malriĉeco kaj pro la malstabileco de la ŝato en la du jardekoj post la soveta epoko<ref>(angla) Khayrullo Fayz, ''[https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-11398444 Tajikistan youth turn to radical Islam]'', BBC News, Uzbeka servo, la 27-an de septembro 2017, alirite la 24-an de decembro 2019.</ref><ref name=":1" />. En [[2009]], la konstruado de la plej granda moskeo en Centra Azio komenciĝis en Duŝanbo<ref>(angla) Khayrullo Fayz,''[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8304970.stm Tajikistan begins Central Asia's biggest mosque]'' (Taĝikio komencas la plej grandan Moskeon), BBC News-centra azia servo, la 23-an de oktobro 2009, alirite la 24-an de decembro 2019.</ref>. Islamaj movadoj komencis aperi en Taĝikio en la 1970-aj jaroj, sed ne estis signifaj antaŭ la falo de Sovetunio en la 1990-aj jaroj<ref>(angla) [http://countrystudies.us/tajikistan/25.htm Religio], [[Kongresa Biblioteko de Usono]]</ref>. Religia leĝo de 2009 signife restriktis liberecon de penso kaj religio<ref>(franca) ''[https://www.liberte-religieuse.org/tadjikistan/ Le cadre juridique de la liberté religieuse et son application effective] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191226184506/https://www.liberte-religieuse.org/tadjikistan/ |date=2019-12-26 }}'' (la jura kadro de la religia libereco kaj sia efektiva aplikado), franca observejo de la religia libereco.</ref>: la praktiko de religio sen ŝtata permeso estas malpermesata<ref>(angla) Mushfig Bayram, ''[http://www.forum18.org/archive.php?article_id=2354 Tajikistan, Amendments impose even tighter state control]'', Forum18, Oslo.</ref> En 2011 ekestis nova leĝo kiu malpermesas al neplenaĝuloj partopreni religiajn servojn, religiajn eventojn kaj religian instruadon de ne registritaj {{J|religia komunumo}}. Gepatroj, kiuj provas transdoni religiajn valorojn kaj kredojn al siaj infanoj, atendas altegaj monpunoj kaj eĉ riskas enkarcerigon. Do konkrete, pro la nova leĝo, nur tiuj infanoj kaj gejunuloj kiuj ĉeestas ŝtatan agnoskitan kristanan aŭ islaman lernejon (madraso), povas ricevi religian instruadon<ref>(germana) ''[https://katholisches.info/2011/06/24/tadschikistan-8-jahre-gefangnis-fur-eltern-die-eigene-kinder-religios-erziehen/ Tadschikistan: Acht Jahre Gefängnis für Eltern, die eigene Kinder religiös erziehen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191225105841/https://katholisches.info/2011/06/24/tadschikistan-8-jahre-gefangnis-fur-eltern-die-eigene-kinder-religios-erziehen/ |date=2019-12-25 }}'' (ok jaroj da enkarcerigo por gepatroj kiuj religie edukas siajn infanojn), Katholiches, la 24-an de novembro 2011, alirite la 24-an de decembro 2019.</ref>. == Kulturo, lingvoj kaj Esperanto-movado == La taĝika kulturo estas historie forte ligita al la persa kulturo. Maljunaj persaj poetoj [[Omar Ĥajam]], [[Aliŝer Navoi]] kaj [[Abol-Gasem Ferdousio]] (inter alie sia [[Ŝahnameo]]) ankaŭ estas konsiderataj kiel parto de la kultura heredaĵo de Taĝikio. Vidu ankaŭ [[:Kategorio:Taĝikaj poetoj|taĝikaj poetoj]]. Alexandre Akilov<ref>(franca) ''[https://fr.sputniknews.com/culture/2007010458404668/ L'âme du Tadjikistan dans la peinture d'Alexandre Akilov]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' (la animo de Taĝikio en la pentro-arto de Aleksandro Akilov), Sputnik France, la 5-an de oktobro 2015.</ref> kaj Eraj Olimov<ref>(franca) [http://carolatours.eklablog.com/peintre-tadjik-a117794398 Taĝika pentristo Eraj Olimov], Carola74, la 10-an de junio 2015.</ref> estas nuntempaj pentristoj. Amri Aminov estas skulptisto de Unesco por la Paco<ref>(franca) ''[http://portal.unesco.org/fr/ev.php-URL_ID=44084&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html Nomination de M. Amri Aminov en tant qu’Artiste de l’UNESCO pour la Paix]'' (nomumo de Amri Aminov kiel Unesko-artisto por la paco), Unesko. la 17-an de septembro 2008, alirtie la 26-an de decembro 2019.</ref>. Konataj kantistinoj estas interalie [[Nigina Amonkulova]], [[Maniĵa Davlatova]] kaj [[Ŝabnami Surajo]]. La domo de Centra Azio en [[Parizo]] regule okazigas renkontojn, koncertojn, konferencojn, ekspoziciojn, teatron kaj dancojn. * [[Emblemo de Taĝikio]] * ''[[Surudi milli]]'', taĝika [[nacia himno]] * [[Nacia poeto|Naciaj poetoj]] : [[Rudaki]], [[Abol-Gasem Ferdousio]], [[Mosleh-od-din Sadio]], [[Ĝalal-ed-din Mohammad Rumi]], [[Naser Ĥosro]], Gulnazar Keldi. * Naciaj koloroj: verdo, flava, ruĝa, blanka * Naciaj pladoj : ekzemple [[pilafo]] (''oshi palav''), ''[[kofto]]'' (köfte), ''ĉebureki'', ''[[börek]]'', mantı, boortsog, [[Samoso (manĝaĵo)|samosa]], orama, [[ŝaŝliko]]. * Naciaj trinkaĵoj: laktaĵoj kiel [[kumiso]] kaj [[ajrano]]. * Naciaj festoj : interalie la Tago de la sendependeco kaj [[Noruzo]]. * Tradicia ŝporto: [[kaptolukto]] * Tradiciaj muzikinstrumentoj: interalie [[rubabo]], gajĉako, [[dombro]]. === Monda heredaĵo de Unesko === La pra-urba loko de [[Sarazm]] eniris en julio 2010 la liston [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo de Unesko]] kiel "arĥeologia ejo atestantan la evoluon de homaj setlejoj en [[Centra Azio]], de la 4-a jarmilo antaŭ Kristo ĝis la fino de la 3-a jarmilo antaŭ Kristo". Ĝi estas la unua Monda Naturheredaĵo en Taĝikio. Alia heredaĵo en la sama listo estas la [[Nacia Parko de Pamiro]]. === Programo Memoro de la Mondo (Unesko) === En 2013 la manuskripto de [[Obejd-e Zakani]] (perse:عبيد زاکانى) kun la titolo ''Kulliyyāt'', konservita en Taĝikio, estis inkluzivita de [[Unesko]] en la programo [[Memoro de la Mondo|Memoro de la mondo]], kune kun ''Ghazāliyyāt'' (Kolekto Ghazal) de la irana poeto [[Hafizo|Ḥāfeẓ Shirāzi]]. La du manuskriptoj datiĝas el la 14-a jarcento. === Listo de nemateria kultura heredaĵo de Unesko === La Listo de nemateria kultura heredaĵo de Unesko listigis la 12-an de januaro 2016 ankaŭ : * 2008 : la muziko [[Shashmaqom]]<ref>http://www.unesco.org/culture/ich/fr/RL/la-musique-shashmaqom-00089?RL=00089</ref> * 2015 : la epopea kanto [[gorogly]]<ref>http://www.unesco.org/culture/ich/fr/RL/le-chant-epique-gorogly-01028</ref> * 2017 : Oshi Palav ([[pilafo]]), tradicia plado kaj ĝiaj sociaj kaj kulturaj kuntekstoj en Taĝikio<ref>https://ich.unesco.org/fr/RL/l-oshi-palav-plat-traditionnel-et-ses-contextes-sociaux-et-culturels-au-tadjikistan-01191</ref> * 2018 : la [[ĉakano]], arto de la [[brodado]] en Respubliko de Taĝikio<ref>https://ich.unesco.org/fr/RL/le-chakan-art-de-la-broderie-en-republique-du-tadjikistan-01397</ref> == Lingvoj == {{Ĉefartikolo|Lingvoj de Taĝikio}} La plej parolataj lingvoj en Taĝikio estas la [[Taĝika lingvo|taĝika]], la [[Rusa lingvo|rusa]] kaj la [[Uzbeka lingvo|uzbeka]]. Vidu ankaŭ pri [[Taĝika lingvo#Lingva diskriminacio|lingva diskriminacio en Taĝikio.]] === Esperanto en Taĝikio === En Taĝikio ekzistas bona tradicio de [[Esperanto-movado]]. Kvankam ĉefe pro la ekonomia situacio la movado nun stagnas, la lokaj esperantistoj penas okazigi Esperanto-eventojn, renkontiĝojn, kursojn de la lingvo ks. En [[2005]] taĝika esperantisto ''Saidnabi Saidilhomzoda'', subtenite de [[UEA]], gvidis kurson de Esperanto en [[Kabula Universitato]] ([[Afganio]]) al kiu aliĝis ĉirkaŭ 150 personoj<ref>[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2005/Agado/kabulokurso/ Novaj kursoj de Esperanto en Afganio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190818074209/http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2005/Agado/kabulokurso/ |date=2019-08-18 }}, Libera Folio, la 15-an de decembro 2005.</ref>. [[Viktor But]], [[poligloto]] kiu ankaŭ lernis Esperanton en Duŝanbo, fifamiĝis kiel armilvendisto. [[Natalja Kazimova]], blinda taĝika kantistino kantis en Esperanto<ref>Floréal Martorell, "[http://www.cinquantini.it/esperant/scarico/201006.pdf Historio de la Esperanto-muziko (3)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191226153250/http://www.cinquantini.it/esperant/scarico/201006.pdf |date=2019-12-26 }}" (PDF), paĝo 15, [[L'Esperanto]], n-ro 6, nov-dec 2010, FEI, alirite la 26-an de decembro 2019</ref> dum la [[UK 2006|Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Florenco]], Italio. Dum la [[interna milito]] inter [[1992]] kaj [[1994]] la arkivoj kaj aliaj posedaĵoj de la movado en Taĝikio. Vandalismo en la Palaco de Kulturo de Duŝanbo pereigis la dokumentaron, [[Kasedo|kasedojn]] kaj la bibliotekon de la Esperanto-klubo en [[Duŝanbo]].<ref>(eo) Firdaŭs Ŝukurov, [http://www.esperantotj.narod.ru/e_agado/agado.htm Esperanto-movado en Taĝikio]. [https://web.archive.org/web/20220918204404/http://www.esperantotj.narod.ru/e_agado/agado.htm arkivita] de la originalo, [[Wayback Maŝino]], la 18-an de septembro 2022 </ref> == Ekonomio == Nacia valuto: [[taĝika somonio]] ([[taĝike]] cомонӣ) Eksporto''':''' krom [[nutraĵo]]j ([[frukto]]j, [[legomo|legomoj]]), la ekonomio plejparte baziĝas ĉefe sur eksporto de naturaj resurcoj ([[aluminio]], [[kotono]], [[Hidroelektra centralo|hidorelektro]], [[silko]], ...) Pokapa GNP''':''' 1200 USD. Malriĉeco: Taĝikio estas la plej malriĉa lando de la eksa Sovetunio, kaj unu el la plej malriĉaj landoj en la mondo. Laŭ la Programo de Unuiĝintaj Nacioj pri Disvolviĝo. Ĉirkaŭ 44,4% de la loĝantaro vivas sub la limo de malriĉeco<ref>(angla) [http://hdr.undp.org/en/media/HDI_2008_EN_Tables.pdf Population living below national poverty line (2000-2007)], UNDP: Human development indices - Table 3: Human and income poverty</ref>. Taĝikio plifirmigis siajn ligojn kun Ĉinio por konstrui infrastrukturon. Ĉinaj firmaoj investas en oraj minejoj kaj la nafta kaj gasa industrioj<ref name=":1" />. [[Akvobaraĵo|Akvo]] estas la plej grava rimedo de la lando, grava en la produktado de kotono. Taĝikio posedas pli ol 40% de akvorezervoj en centra Azio kaj 60% de la hidroelektra potencialo de la regiono. Unu el la plej altaj [[Akvobaraĵo|akvobaraĵoj]] de la mondo estas tiu en la rivero Wash kiu trafluas la landon oriente de [[Norak]]. Plia akvobaraĵo (Rogun) estas planata kiu estos la plej alta en la mondo. Ĝi servos al hidroelektra centralo. La produktita elektro egalus al tri nukleaj centraloj kaj estos kredeble kapablaj ĉesigi la malabundecon de elektro en la lando kaj vendi la troan kapaciton al Afganio kaj Pakistano<ref>(angla) ''[https://eurasianet.org/tajikistan-italians-picked-rogun-dam-contract Tajikistan: Italians Picked for Rogun Dam Contract]'', Eurasianet, la 1-an de julio 2016, alirite la 26-an de decembro 2019.</ref>. En 2009, interkonsento estis atingita inter Taĝikio, [[Pakistano]] kaj Afganio por plibonigi kaj konstrui 1 300 km da fervojoj kiuj ligas la tri landojn kun la havenoj de Pakistano. La proponita itinero pasus tra la Aŭtonoma Provinco Gorno-Badakhshan en la orienta parto de la lando<ref>(angla) "''[https://web.archive.org/web/20150406174251/http://www.tehrantimes.com/politics/96460-iran-afghanistan-tajikistan-sign-agreement-on-road-railway-construction- Iran, Afghanistan,Tajikistan sign agreement on road, railway construction]''" (Prezidanto Zardari prezidas konsilan kunvenon de PPP), [[Teheran Times]]. la 25-an de marto 2012, arĥivite de la originalo la 12-an de aŭgusto 2014.</ref>. La internacia flughaveno de Duŝanbo estas flughaveno proksime de la ĉefurbo Duŝanbo. Kun malmultaj esceptoj, la flughaveno nur servas en Azio. === Turismo === Daŭrebla montara turismo estas kreskanta faktoro en la loka ekonomia disvolviĝo<ref>(en) Veronika KORČEKOVÁ, [https://scholar.google.be/scholar?q=Tourism+in+Tajikistan&hl=nl&as_sdt=0&as_vis=1&oi=scholart#:~:text=%5BPDF%5D%20Sustainable%20mountain%20tourism%20as%20a%20factor%20of%20local%20development%3A%20The%20case%20study%20of%20Tajikistan Sustainable mountain tourism as a factor of local development: The case study of Tajikistan] [PDF], Palacy Universitato de Olomouc, 2012</ref>. Ankaŭ literatura turismo ludas gravan rolon en la disvolviĝo de turismo en Taĝikio<ref>(en) [https://www.cabdirect.org/cabdirect/abstract/20153030014 Literary tourism as a modern approach for development of tourism in Tajikistan].</ref>. Inter la vidindaĵoj menciindas la [[maŭzoleo]] de [[Abu Abdullo Rudaki]], la fondinto de la klasika perslingva poezio en Taĝikio<ref>(7 lingvoj) [https://tourstotajikistan.com/en/sights/dushanbe/rudaki-mausoleum.html Rudaki Mausoleum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220920171441/https://tourstotajikistan.com/en/sights/dushanbe/rudaki-mausoleum.html |date=2022-09-20 }}</ref>. == Komunikilaro == === Gazetaro === ''Jumhuriyat'' (eo: respubliko), ''Khalq Ovozi'' kaj ''Narodnaya Gazeta'' estas ŝtatposedataj taggazetoj eldonitaj respektive en la taĝika, la uzbeka kaj rusa lingvoj. La kritikaj gazetoj ''Ozodagon'' kaj ''Payk'' estis malpermesitaj. BBC raportas ke Taĝikio fariĝas malpli libera por akiri sendependajn novaĵojn: sociaj retejoj kiel ''Odnoklassniki'', [[Facebook]] kaj [[YouTube]] ne alireblas<ref>(angla) ''[https://rsf.org/en/tajikistan Reporters without borders]'' (Raportistoj sen landlimoj)</ref><ref name=":2">(angla) ''[https://www.bbc.com/news/world-asia-16201088 Tajikistan profile - Media]'', BBC News, la 9-an de oktobro 2018.</ref>. === Televido === Televido estas la plej populara komunikilo. Ekzistas pli ol 12 privataj televido-stacioj. En Duŝanbo elsendas SMT, privata, sendependa televida stacio<ref name=":2" />. === Radio === En kamparaj regionoj radio estas ofte la sola fonto de informoj. Radio Taĝikio (ŝtatposedata) grupigas Radion Taĝikio, Radion Sado-i Dushanbe, la kulturan reton Radio Farhang kaj la Voĉon de Taĝikio (celas eksterlandan publikon)<ref name=":2" />. === Informagentejoj === Avesta, Khovar kaj Asia-Plus estas agentejoj kiuj ankaŭ iom informas en la angla. == Geografio == Taĝikio estas la plej malgranda ŝtato en [[Centra Azio]]. Unu el la plej altaj montaroj en la mondo, [[Pamiro]] kaj [[Altajo]], kuras tra la lando. Taĝikio ne havas aliron al [[maro]]. Ĉirkaŭ 93% de ĝia teritorio estas montara<ref name=":0" /> de kiu 2/3 estas [[alta montaro]] (ĉirkaŭ 3 000 metroj kaj eĉ pli alta). En la orienta parto de la lando troviĝas en la montaro [[Pamiro]] kie situas la plej alta monto de la lando, la [[montopinto Ismail Somoni]] (7 495 m). La plej granda el la lagoj (380 km²) kaj la plej fama estas la salakva [[Lago Karakul]] [taĝike: Қарокӯл] je 4 200 metroj. Taĝikio havas komunan limon kun [[Afganio]], [[Ĉinio]], [[Kirgizio]] kaj [[Uzbekio]]. Taĝikio havas du eksklavojn en Kirgizio kaj unu en Uzbekio — ili formiĝis dum disdivido de fekunda Fergana valo inter la centr-aziaj respublikoj laŭ la etna principo. [[Tertremo|Tertremoj]] oftas: ĉirkaŭ 160 tertremojn jare, 50 el kiuj estas severaj. Centoj da [[Kanjono|kanjonoj]] trairas la montarojn kun riveroj kurantaj tra ili. == Teritoria organizado == === Provincoj === {{Ĉefartikolo|Teritoria organizado de Taĝikio}}[[Dosiero:Tajikistan-map.gif|eta|645x645px|'''Mapo de Taĝikio'''|alternative=|maldekstra]][[Dosiero:Tajikistan provinces.png|eta|320x320px|<center>provincoj de Taĝikio. Pri la numeroj vidu la apudan tabelon.|alternative=]] Taĝikio dividiĝas en du provincojn (вилоятҳо/''vilojatho'' respektive ولایتها; inter parentezoj la respektiva [[ĉefurbo]]: * [[Ĥatlon]] ([[Kurgontepa]]) * [[Sugd]] ([[Ĥuĝand]]) en unu aŭtonoman provincon (вилояти мухтор/''vilojati muĥtor'' respektive ولایت مختار): * [[Monta Badaĥŝano]] ([[Ĥorug]]) kaj en unu [[Registare administrataj regionoj de Taĝikio|regionaron rekte administratan de la centra registaro]] (Ноҳияҳои тобеъи ҷумҳурӣ respektive ناحیه‌های تابع جمهوری): * la eksa provinco ''Karotegin'' (''Kofarnihon'') kaj la ŝtata ĉefurbo [[Duŝanbo]], kiu havas specialan statuson (шаҳр/''ŝahr'' respektive شهر). {| class="wikitable" |- bgcolor="#efefef" ! Administra unuo !! [[ISO 3166-2:TJ|ISO 3166-2]] !! ĉefurbo !! areo (km²)!! loĝantaro (2006) !! n-ro |- ! [[Sugd]] | |TJ-SU|| [[Ĥuĝand]] || 25 400 || 2 060,900 || 1 |- ! [[Registare administrataj regionoj de Taĝikio|registaraj regionoj]] | TJ-RR || [[Duŝanbo]] || 28 600 || 1 531 300 || 2 |- ! [[Ĥatlon]] | TJ-KT|| [[Kurgontepa]] || 24 800 || 2 463 300 || 3 |- ! [[Monta Badaĥŝano]] | TJ-BG|| [[Ĥorug]] || 64 200 || 218 400 ||4 |} <small>Fonto: Statistika jarlibro, Duŝanbo, [[2006]] (ruse)</small> === Urboj === La 6 plej grandaj urboj estas (stato komence de la jaro [[2005]]): # [[Duŝanbo]] 543 107 loĝantoj # [[Ĥuĝand]] (de 1939 ĝis 1992 Ленинобод/''Leninobod'' ) 144 865 loĝantoj # [[Kulob]] (ruse ''Kuljab'') 78 786 loĝantoj # [[Kurgonteppa]] (ruse ''Kurgan-Tjube'') 60 084 loĝantoj # [[Istaravŝan]] (ĝis 2002 ''Uroteppa''; ruse ''Ura-Tjube'') 52 851 loĝantoj kaj # [[Konibodom]] 50 359 loĝantoj. == Literaturo == (angla) ''[http://countrystudies.us/tajikistan/ Tajikistan, a country study]'' (Taĝikio, landostudo), [[Kongresa Biblioteko de Usono]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Historio de Centra Azio]] * [[2469 Taĝikistano]] * [[Taĝika lingvo]] * [[Taĝika Soveta Socialisma Respubliko]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Tajikistan|n=Kategorio:Taĝikujo|ReVo=tagxiki}} * {{Ueavikio|Taĝikujo|Taĝikio}} {{eo}} * [http://www.flickr.com/photos/babasteve/sets/72057594051249821/ Belaj kaj interesaj fotoj de taĝikio] * [http://dushanbepics.blogspot.com/ Aliaj fotoj pri Taĝikio] * [https://tj.esperanto.bak.re/posts/asocio Pri Asocio de Esperantistoj de Taĝikio kun fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220920171133/https://tj.esperanto.bak.re/posts/asocio |date=2022-09-20 }} * [http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/asie/tadjikistan.htm Lingvaj situacio kaj leĝaro en Taĝikio (france)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040627010716/http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/asie/tadjikistan.htm |date=2004-06-27 }} * Intervjuo donita de Saidnabi Saidilhomzoda al Slavik Ivanov pri la Kabula kurso de Esperanto [http://www.liberafolio.org/2005/Agado/kabulokurso eo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060716011835/http://www.liberafolio.org/2005/Agado/kabulokurso |date=2006-07-16 }} [http://www.e-novosti.info/blog/01.11.2005/1 ru] * (taĝike) [http://avesta.tj/ Avesta] * (angla) [http://khovar.tj/eng/ Khovar] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191226120537/http://khovar.tj/eng/ |date=2019-12-26 }} * (franca) [http://lamaisondasiecentrale.typepad.com/la_maison_dasie_centrale/ La domo de centra Azio en Parizo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191226184502/https://lamaisondasiecentrale.typepad.com/la_maison_dasie_centrale/ |date=2019-12-26 }} {{Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj}} {{ŜOK}} {{Ŝtatoj en Azio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Taĝikio| ]] [[Kategorio:Landoj sen maraliro]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1991]] fvi58g8jonhxtkf77yrpbfvhn9k3t7a 0 4228 9471933 9378926 2026-09-09T12:26:22Z Sj1mor 12103 9471933 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Gender sign (bold, pink and blue).svg|eta|Transgenrula simbolo]] [[Dosiero:TransgenreatParis2005.JPG|eta|Transgenra aktivulino en transgenrula manifestacio en [[Parizo]], 2005]] [[Dosiero:Laws_concerning_gender_identity-expression_by_country_or_territory.svg|eta|Leĝoj rilataj al la esprimo de seksa identeco laŭ lando aŭ teritorio en 2015.]] [[Dosiero:Transgender_people_collage.jpg|eta|Fotomuntaĵo de famaj transgenruloj]] '''Transgenrulo''' estas homo kun malakordo inter sia [[socia sekso]] kaj sia biologia [[sekso]]. La vorto estas vaste uzata kvankam [[neologismo|neologisma]] fakvorto, elpensita por konservi la spiriton de la originala anglalingva termino kaj distingi transseksulojn (homojn kun seksa [[Genra disforio|disforio]]) disde aliaj specoj de soci-seksa diverseco (por "genro" en la senco de "socia sekso" vidu ankaŭ [[socia sekso|socian sekson]]). Ĝi estas uzata por pli aŭ malpli vastaj kategorioj de homoj. Sub la rubriko "transgenro", oni foje inkluzivas [[transvestulo|transvestulojn]] kaj [[reĝinjo|reĝinjojn]], kaj eĉ ĉiujn kiuj agas de maniero forte kontraŭ la genra ŝablono de sia biologia sekso. Tamen, la plej ofta uzado estas pli specifa: persono al kiu ne taŭgas ŝia aŭ lia sekso pro malakordo kun ŝia aŭ lia genra identeco. Transgenraj homoj havas profundan senton de strangeco en la korpo de sia denaska sekso, sentante sin virino en vira korpo aŭ inverse. Ili vivas, aŭ volas vivi, tuttage en la alia sekso, ne pro kialo de seksuma plezuro sed pro profunda sento de idento. Ili povas havi [[seksoŝanĝ-operacio|sekso-ŝanĝan ĥirurgion]]; en tiu kazo, ili ofte nomiĝis [[transseksulo|transseksuloj]], tamen nun ĉi tiu vorto estas malnova kaj povas esti insulta. [[Dosiero:Hate Hurts Wales - Portrayal of Transgender Hate Crime.webm|eta|maldekstre |Mallonga konsila registara filmeto pri la portretado de transgenraj {{J|malama krimo}}, kun esperantaj subtekstoj]] Transgenruloj ĉiam formis parton de la [[kviro|kvira]] aŭ [[:Kategorio:GLAT-rajtoj|GLAT-rajta]] movado; en [[Usono]], nigraj transgenruloj eĉ komencis la movadon per la [[Ribelo de Stonewall]]. Tamen iuj ne konsentas kun ilia partopreno, inklude iuj transgenruloj, kiuj vidas sian kondiĉon kiel medicinan (vidu ankaŭ [[transsekseco]]n). Transgenruloj ofte suferas [[diskriminacio]]n, [[perforto|malfacilojn]] en civilaj procedoj por ŝanĝi la sekson notitan en siaj [[identiga karto|dokumentoj]], kaj ankaŭ perforton kaj eĉ murdon, pro sia [[seksa identeco|genra identeco]]. == Vidu ankaŭ == {{Portalo GLAT}} * [[Abby Stein]] * [[Movado por transgenraj rajtoj]] * [[Principoj de Jogjakarto]] * [[Kathoey]] * [[João W. Nery]] * [[Transseksulo]] * [[Transfobio]] * [[Jin Xing]] * [[The Admiral Was a Lady|''The Admiral Was a Lady'']] == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20060811210620/http://jweissdiary.blogspot.com/2006/03/for-newcomers.html Transgender Workplace Diversity] * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/dana-junulino-malvera-historio-pri-la.html | titolo = Dana junulino: malvera historio pri la vera amo | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-11-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918032011/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/dana-junulino-malvera-historio-pri-la.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} ''(pri la filmo «Dana junulino», bazita sur la vivhistorio de transgenrulo [[Lili Elbe]])'' * [https://egalecen.org/category/transgenraj-aferoj/ Kategorio 'transgenraj aferoj' ĉe Egalecen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170724225912/https://egalecen.org/category/transgenraj-aferoj/ |date=2017-07-24 }} *Transgenrulo, en: [https://tersiso.net/ Terminaro pri Seksa Identeco kaj Seksa Orientiĝo] {{projektoj|n=Kategorio:Transgenreco|ReVo=genr.trans0ulo}} [[Kategorio:Transgenruloj| ]] [[Kategorio:Transgenreco| ]] jch8l65x6l52n12vepoygnrcg72vjyi 0 5228 9472291 9440081 2026-09-10T06:22:28Z Sj1mor 12103 9472291 wikitext text/x-wiki {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=1904}} [[Dosiero:1904_Events_Collage_V_1.0.jpg|eta|243x243ra|Montraĵo de okazaĵoj en la jaro.]] '''1904''' estis [[superjaro komenciĝanta vendrede]] (ligilo montras kalendaron). En la jaro '''1904''' post Kristo okazis, interalie: == Eventoj == === Esperantujo === * Fonditaj [[Brita Esperanto-Asocio]], la [[Centra Presejo Esperantista]], la "[[Unua virina klubo Esperantista]]" en [[Prago]], [[Amikaro Esperantista de Lyon]] kaj Esperanto-Grupo en [[Versec]]. * Unua E-kurso por Blinduloj en [[Ĉeĥio]]. * Esperanto eniris en [[Kolombio]] kaj [[Kubo]]. * [[Jean Couteaux]], [[Hugo William Salokannel]], [[Carl Wictor Sjögren]], [[Tódor Kovács]] kaj [[Eduard Mybs]] esperantiĝis. * [[7-a de aŭgusto]] : [[Renkontiĝo de Calais]]: en [[Calais]], okazis kunveno de Esperantistoj, kiu estis la "patrino" de [[UK]]-j. === Mondo === * [[27-a de oktobro]] : [[Usono]] : La [[metroo]] en [[Novjorko]] malfermiĝis. * ''The Sea-Wolf'' ("La mar-lupo") de [[Jack London]]. * [[Skeet-Giörling]] publikigis sian E-lernolibron por Danoj kaj gvidas la unuan E-kurson en [[Danio]]. * [[Olimpiaj ludoj]] en [[Sankta Luiso]], [[Usono]]. * [[22-a de januaro]]: [[Alesund]] ([[Norvegio]]) detruida de fajrego. * [[2-a de februaro]]: publikita [[Encikliko]] Ad Diem Illum Laetissimum de [[Papo]] [[Pio la 10-a]]; * [[5-a de februaro]]: [[Japanio]] rompis diplomatiajn rilatojn al [[Rusio]]; * [[8-a de februaro]]: [[Japanio]] atakis [[Rusio]]n; * [[10-a de februaro]]: [[Japanio]] formale deklaris militon al [[Rusio]]; * [[17-a de februaro]]: unua prezentado de opero 'Madamo Butterfly' de [[Giacomo Puccini]] ([[Milano]] - [[Italio]]); * [[29-a de februaro]]: [[Theodore Roosevelt]], [[prezidento]] de [[Usono]], nomis komisionon por studi la eblecon de [[Kanalo de Panamo]]; * [[12-a de marto]]: publiko de [[Encikliko]] 'Iucunda Sane' de [[Papo]] [[Pio la 10-a]]. * [[18-a de marto]]: unua konsulejo de [[Ĉilio]] en [[Kobeo]] ([[Japanio]]); * [[31-a de marto]]: [[Tibeto]] petis eliro de [[Britio|Brita]] [[armeo]] kaj estis masakrataj; * [[1-a de aprilo]]: [[Henry Royce]] provas la unuan [[Rolls Royce]]; * [[8-a de aprilo]]: urbestro [[George McCLELLAN]] ŝanĝis la nomon de Longacre Square al [[Times Square]] [[Nov-Jorko]]; * [[Mundelingvo (Hummler)]] kaj [[Perio]] kreitaj. == Naskiĝoj == * [[18-a de januaro]]: [[Cary Grant]], brita-usona aktoro (m. [[1986]]) * [[23-a de januaro]]: [[Lorenz Friis]], dana esperantisto (m. nekonata) * [[29-a de januaro]]: [[Lidja Zamenhof]], filino de L.L. Zamenhof (m. [[1942]]) * [[2-a de februaro]]: [[József Major]], hungara esperantisto (m. [[1993]]) * [[16-a de februaro]]: [[George F. Kennan]], usona diplomato (m. [[2005]]) * [[29-a de februaro]]: [[Jimmy Dorsey]], usona ĵazmuzikisto (m. [[1957]]) * [[2-a de marto]]: [[Theodor Seuss Geisel]] (pseŭdonime: D-ro Seuss), usona verkisto kaj ilustristo (m. [[1991]]) * [[7-a de marto]]: [[Reinhard Heydrich]], germana nazia amas-ekzekutisto (m. [[1942]]) * [[13-a de marto]]: [[René Dumont]], franca ekologiisto kaj politikisto (m. [[2001]]) * [[30-a de marto]]: [[Edgar P. Jacobs]], belga bildliteraturisto (m. [[1987]]) * [[8-a de aprilo]]: [[John Richard Hicks]], brita ekonomikisto (m. [[1989]]) * [[22-a de aprilo]]: [[Robert Oppenheimer]], usona fizikisto (m. [[1967]]) * [[4-a de majo]]: [[Bude Borjan]], kroata esperantisto (m. [[1941]]) * [[6-a de majo]]: [[Harry Martinson]], sveda verkisto (m. [[1978]]) * [[11-a de majo]]: [[Salvador Dalí]], kataluna artisto (m. [[1989]]) * [[17-a de majo]]: [[Jean Gabin]], franca aktoro (m. [[1976]]) * [[27-a de junio]]: [[Johan Weinhengst]], aŭstro-germana esperantisto (m. nekonata) * [[30-a de junio]]: [[Léon Bergiers]], franca esperantlingva verkisto (m. nekonata) * [[12-a de julio]]: [[Pablo Neruda]], ĉilia verkisto (m. [[1973]]) * [[27-a de julio]]: [[Ljudmila Rudenko]], rusa grandmajstrino de ŝako (m. [[1986]]) * [[28-a de julio]]: [[Pavel Ĉerenkov]], sovetia nobelpremiita fizikisto (m. [[1990]]) * [[19-a de aŭgusto]]: [[František Omelka]], ĉeĥa esperantisto (m. [[1960]]) * [[28-a de aŭgusto]]: [[Secondo Campini]], itala inĝeniero kaj inventisto de ĵetmotoro (m. [[1980]]) * [[4-a de septembro]]: [[Witold Gombrowicz]], pola verkisto (m. [[1969]]) * [[14-a de septembro]]: [[Umberto la 2-a (Italio)|Umberto la 2-a]], reĝo de Italio (m. [[1983]]) * [[2-a de oktobro]]: [[Graham Greene]], brita verkisto (m. [[1991]]) * [[30-a de oktobro]]: [[Alexander Gode]], inventinto de la planlingvo Interlingua (m. [[1970]]) * [[25-a de novembro]]: [[Ba Jin]], ĉina verkisto kaj esperantisto (m. [[2005]]) * [[11-a de decembro]]: [[Felix Nussbaum]], germana pentristo (m. [[1944]]) * [[Stanislav Bubeníček]], ĉeĥa esperantisto kaj verkisto (m. [[1979]]) * [[Vilibald Scheiber]], ĉeĥa esperantisto kaj komponisto (m. [[1974]]) * [[Vladimir Savviĉ Kuzmiĉ]], soveta esperantisto (m. [[1943]]) * [[Idyss Einihovici]], aŭstralia esperantistino (m. [[1998]]) == Mortoj == * [[1-a de majo]]: [[Antonín Dvořák]], ĉeĥa komponisto (n. [[1841]]) * [[5-a de majo]]: [[Mór Jókai]], hungara verkisto (n. [[1825]]) * [[15-a de julio]]: [[Anton Ĉeĥov]], rusia verkisto (n. [[1860]]) * [[25-a de aŭgusto]]: [[Henri Fantin-Latour]], franca pentristo (n. [[1836]]) * [[29-a de aŭgusto]]: [[Murad la 5-a]], imperiestro de Osmanida imperio (n. [[1840]]) * [[4-a de oktobro]]: [[Frédéric Auguste Bartholdi]], franca skulptisto (n. [[1834]]) * [[8-a de oktobro]]: [[Clemens Winkler]], germana kemiisto (n. [[1838]]) {{Projektoj}} 9ef65a3m12lzfiu757t7gq878dbx7bo 0 7280 9472041 9427161 2026-09-09T13:51:34Z Mirmal 58244 /* Verkoj (en Esperanto aŭ Eo-lernolibroj - elekto) */ tradukoj 9472041 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo = Petr Chrdle surpinte de [[Fuĵi-Monto]] en 2007 }} '''Petr CHRDLE''' [ĥr-dle], (naskiĝis la [[12-an de marto]] [[1946]] en [[České Budějovice]]), nomata '''Petro''', estas [[ĉeĥa]] esperantisto, posedanto de la agentejo [[KAVA-PECH]], inter 1987 kaj 2011 estrarano de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] en posteno de prezidanto aŭ vicprezidanto (kaj ekde [[2008]] ĝia [[Honoraj membroj de ĈEA|honora membro]]), [[Internacia Rajtigita Ekzamenantaro|rajtigita ekzamenanto]] de [[ILEI]] kaj verkinto de lernolibroj ''Esperantem za tři měsíce'' ("Per Esperanto dum tri monatoj"), "Esperanto od A do Z" kaj de ''Profesia uzo de Esperanto kaj ĝiaj specifaj trajtoj''. Ekde 2016 [[Listo de honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]]. == Kariero == Petr Chrdle naskiĝis en [[Ĉeĥoslovakio]], finstudis militistan teknikan akademion en [[Brno]], kie li diplomiĝis kiel [[inĝeniero]] pri [[elektrotekniko]], sekve doktoriĝis ĉe Instituto pri Elektroniko kaj radiotekniko de Ĉeĥoslovaka akademio de la sciencoj en [[Prago]] kaj poste fariĝis [[docento]] ĉe [[AIS]] en [[San Marino]] (kies senata sekretario li estis de [[1990]] ĝis [[1994]]). De [[1987]] ĝis [[2010]] li estis komitatano de [[UEA]] kaj en la elektoperiodo [[1998]] – [[2001]] ĝia estrarano respondeca pri faka kaj scienca agadoj. Lia agado estas ligita precipe al la kongresa kaj kleriga agentejo kaj eldonejo [[KAVA-PECH]], kiun li fondis en [[1992]] kaj kadre de kiu li efektivigas ankaŭ Esperanto-agadon (kontaktlingvoj de la agentejo estas la ĉeĥa, Esperanto, la germana kaj la angla). Sub propra ISBN ĝis 2017 li eldonis pli ol 190 librotitolojn (80 en Esperanto, la ceteron en la ĉeĥa, angla, germana, franca kaj aliaj lingvoj) kaj minimume la saman nombron pormende, ne nur por klientoj enlandaj (komunumoj, civitanaj grupiĝoj, unuopuloj), sed ankaŭ eksterlandaj (Svedio, Nederlando,Germanio, Francio, Hispanio, Koreio). En 2016, ĝuste dank al Esperanto-libroj, li eniris la "Ĉeĥan Libron de Rekordoj" kiel la ĉeĥa eldonejo eksportanta siajn librojn al plej multo da landoj. Li apartenas al la plej gravaj nuntempaj Esperanto-libroeldonistoj. Lia edzino estis ĉeĥa esperantistino [[Stanislava Chrdlová]] (1954 - 2000). == Fakaj terminaroj == Petro Chrdle, en sia artikolo ''SAEST kaj KAEST. Pri fakaplikaj aranĝoj en Ĉeĥio kaj Slovakio'', rakontas pri la diversaj eventoj pri fakterminaraj taskoj ekde 1978 sub la nomoj AEST, SAEST kaj KAEST, ekde tiu de 1978 en urbo [[Žilina]] (Slovakio) kun alterna periodeco inter Ĉeĥio kaj Slovakio. En 1980 ([[Ústí nad Labem]], (Slovakio)) krom la ĝenerala terminara temo oni proponis specifan ĉeftemon, tiam vivomedio; poste sekvis [[komputilo]]j (jam en ties fruepoko, 1981, [[Žilina]] kun 150 partoprenantoj kaj 48 prelegoj), [[energio]] kaj specife [[atomcentralo]]j kaj valbaraĵo [[Gabčíkovo]]/Nagymáros (1982, [[České Budějovice]], Ĉeĥio), nutraĵproduktado (1984, [[Brno]]), teknologio (1988, Poprad) kaj [[fervojo]] (1989, Strážnice). Dum la [[1990-aj jaroj]] la politika situacio en ambaŭ landoj malhelpis la trankvilan organizadon kaj nur ekde 1998 oni organizis denove jam sub la nomo KAEST ĉiam en Ĉeĥio kaj lanĉita de la agentejo KAVA-PECH fare de Petro Chrdle. La du unuaj eventoj okazis en [[Prago]], nome en 1998 kun ĉeftemo pri [[komunikado]] kaj en 2000 kun ĉeftemo pri [[ekonomio]]. Ekde tiam la afero okazis en [[Dobřichovice]], kiel sidejo de la agentejo mem, en 2002 kun ĉeftemo pri [[elektroniko|elektronikaj rimedoj]]. Tiuokaze elstara prelego estis tiu de [[Chuck Smith]], fondinto de la esperantlingva [[Vikipedio]] kiel unu el la unuaj ne-anglalingvaj versioj en 2001, samjare kun la ĝenerala sistemo. Ekde tiam la rilatoj inter KAEST kaj vikipediistoj estis oftaj. En 2004 la ĉeftemo estis Esperanto mem. En 2006 partoprenis membroj de la tiam ekiĝanta, poste grava laborgrupo en Esperantujo, [[E@I]], kaj inter aliaj aferoj [[Marek Blahuš]] prelegis pri [[Unikodo]]. En 2008 okazis trejnseminario por vikipedi-kontribuantoj fare de [[Pavla Dvořákova]] kun partopreno de [[Yves Nevelsteen]], redaktoro de manlibro pri Vikipedio. Ĉiuj menciitaj eventoj kaj prelegoj estis kolektitaj en la korespondaj prelegokolektoj.<ref>Petro Chrdle, ''SAEST kaj KAEST. Pri fakaplikaj aranĝoj en Ĉeĥio kaj Slovakio'', en [[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]], [[Roterdamo]], 2010, [[UEA]] (ISBN 978-92-9017-113-3) pp. 627-635.</ref> == Verkoj (en Esperanto aŭ Eo-lernolibroj - elekto) == <!-- ATENTIGO: Ne metu ĉi tien verkojn eldonitajn de KAVA-PECH, sed ne verkitajn de Chrdle mem! Tiujn anstataŭe metu en la artikolon [[KAVA-PECH]] --> * Chrdle P., Chrdlová S.: ''Esperanto od A do Z'' (reprilaborita kaj larĝigita 4a eldono de la lernolibro ''Esperantem za tři měsíce''), ISBN 978-80-87169-88-9, 2016, 183 p. * Chrdle P., Chrdlová S.: ''Esperantem za tři měsíce'' (lernolibro de Esperanto por ĉeĥoj), 3a relaborita eldono, ISBN 80-85853-84-1, 2006, 169 p. * Chrdle P.: ''Profesia uzo de Esperanto kaj ĝiaj specifaj trajtoj.'' 3a aktualigita eldono, ISBN 978-80-87169-40-7, 2013, 97 p. * Chrdle P. (red.): ''La stato kaj estonteco de la internacia lingvo Esperanto.'' ISBN 80-85853-08-6, 1993, 151 p. * Chrdle P. (red.): ''Intimaj temoj en Esperanto-beletro.'' ISBN 80-85853-74-4, 2005, 103 p. * Chrdle P.: Sen laco por paco: Vivo kaj Verko de Bertha von Suttner. ISBN 978-80-88326-04-5, 2019, 159 p. * Chrdle P.: Ĉinio, Koreio, Japanio: Landoj similaj sed diferencaj, ISBN 978-80-88326-24-3, 2022, 248 p. * Chrdle P.: Mia vivo kun Esperanto. ISBN 978-80-88326-41-0, 2023, 251 p. ===Tradukoj el Esperantaj originaloj * Zamenhof L. L.: Základ esperanta: Fundamento. ISBN 978-80-88326-12-0.2021,115 s. * Gbeglo K.: Strastiplně za vzděláním: Skutečný příběh z afrického Toga. ISBN 978-80-88326-53-3. 2025, 105 s. * Steele, T.: PAVEL: Zakladatel křesťanství. ISBN 978-80-88326-61-8. 2026107 s., ===Tradukoj en Esperanton=== * Vychodilová E.: Tri knaboj, Krepuskulino kaj Terurul. ISBN 978-80-88326-06-9, 12s., 2020 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Petr Chrdle}} * [http://www.kava-pech.cz/ Retpaĝaro de la firmao KAVA-PECH de Petr Chrdle] * [http://www.ais-sanmarino.org/isd/html/isd_ano.html?lingvo=&jaro=1690&aldono=AD&numero=4 Informoj pri Petro Chrdle en la retpaĝaro de AIS] * [http://www.liberafolio.org/2010/petr-chrdle-ne-alstrebas-estraran-postenon artikolo "Petr Chrdle ne alstrebas estraran postenon" de la 16-a de aŭgusto 2010 en la retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140820230023/http://www.liberafolio.org/2010/petr-chrdle-ne-alstrebas-estraran-postenon |date=2014-08-20 }} [[libera folio]] == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Chrdle, Petr}} [[Kategorio:AIS]] [[Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj eldonistoj]] [[Kategorio:Honoraj membroj de ĈEJ]] [[Kategorio:Estraranoj de UEA]] [[Kategorio:Honoraj membroj de ĈEA]] [[Kategorio:Prezidantoj de Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] gqn1fz58ppfpijeqk0l05z8k8hzvw87 9472042 9472041 2026-09-09T13:52:15Z Mirmal 58244 /* Verkoj (en Esperanto aŭ Eo-lernolibroj - elekto) */ 9472042 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo = Petr Chrdle surpinte de [[Fuĵi-Monto]] en 2007 }} '''Petr CHRDLE''' [ĥr-dle], (naskiĝis la [[12-an de marto]] [[1946]] en [[České Budějovice]]), nomata '''Petro''', estas [[ĉeĥa]] esperantisto, posedanto de la agentejo [[KAVA-PECH]], inter 1987 kaj 2011 estrarano de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] en posteno de prezidanto aŭ vicprezidanto (kaj ekde [[2008]] ĝia [[Honoraj membroj de ĈEA|honora membro]]), [[Internacia Rajtigita Ekzamenantaro|rajtigita ekzamenanto]] de [[ILEI]] kaj verkinto de lernolibroj ''Esperantem za tři měsíce'' ("Per Esperanto dum tri monatoj"), "Esperanto od A do Z" kaj de ''Profesia uzo de Esperanto kaj ĝiaj specifaj trajtoj''. Ekde 2016 [[Listo de honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]]. == Kariero == Petr Chrdle naskiĝis en [[Ĉeĥoslovakio]], finstudis militistan teknikan akademion en [[Brno]], kie li diplomiĝis kiel [[inĝeniero]] pri [[elektrotekniko]], sekve doktoriĝis ĉe Instituto pri Elektroniko kaj radiotekniko de Ĉeĥoslovaka akademio de la sciencoj en [[Prago]] kaj poste fariĝis [[docento]] ĉe [[AIS]] en [[San Marino]] (kies senata sekretario li estis de [[1990]] ĝis [[1994]]). De [[1987]] ĝis [[2010]] li estis komitatano de [[UEA]] kaj en la elektoperiodo [[1998]] – [[2001]] ĝia estrarano respondeca pri faka kaj scienca agadoj. Lia agado estas ligita precipe al la kongresa kaj kleriga agentejo kaj eldonejo [[KAVA-PECH]], kiun li fondis en [[1992]] kaj kadre de kiu li efektivigas ankaŭ Esperanto-agadon (kontaktlingvoj de la agentejo estas la ĉeĥa, Esperanto, la germana kaj la angla). Sub propra ISBN ĝis 2017 li eldonis pli ol 190 librotitolojn (80 en Esperanto, la ceteron en la ĉeĥa, angla, germana, franca kaj aliaj lingvoj) kaj minimume la saman nombron pormende, ne nur por klientoj enlandaj (komunumoj, civitanaj grupiĝoj, unuopuloj), sed ankaŭ eksterlandaj (Svedio, Nederlando,Germanio, Francio, Hispanio, Koreio). En 2016, ĝuste dank al Esperanto-libroj, li eniris la "Ĉeĥan Libron de Rekordoj" kiel la ĉeĥa eldonejo eksportanta siajn librojn al plej multo da landoj. Li apartenas al la plej gravaj nuntempaj Esperanto-libroeldonistoj. Lia edzino estis ĉeĥa esperantistino [[Stanislava Chrdlová]] (1954 - 2000). == Fakaj terminaroj == Petro Chrdle, en sia artikolo ''SAEST kaj KAEST. Pri fakaplikaj aranĝoj en Ĉeĥio kaj Slovakio'', rakontas pri la diversaj eventoj pri fakterminaraj taskoj ekde 1978 sub la nomoj AEST, SAEST kaj KAEST, ekde tiu de 1978 en urbo [[Žilina]] (Slovakio) kun alterna periodeco inter Ĉeĥio kaj Slovakio. En 1980 ([[Ústí nad Labem]], (Slovakio)) krom la ĝenerala terminara temo oni proponis specifan ĉeftemon, tiam vivomedio; poste sekvis [[komputilo]]j (jam en ties fruepoko, 1981, [[Žilina]] kun 150 partoprenantoj kaj 48 prelegoj), [[energio]] kaj specife [[atomcentralo]]j kaj valbaraĵo [[Gabčíkovo]]/Nagymáros (1982, [[České Budějovice]], Ĉeĥio), nutraĵproduktado (1984, [[Brno]]), teknologio (1988, Poprad) kaj [[fervojo]] (1989, Strážnice). Dum la [[1990-aj jaroj]] la politika situacio en ambaŭ landoj malhelpis la trankvilan organizadon kaj nur ekde 1998 oni organizis denove jam sub la nomo KAEST ĉiam en Ĉeĥio kaj lanĉita de la agentejo KAVA-PECH fare de Petro Chrdle. La du unuaj eventoj okazis en [[Prago]], nome en 1998 kun ĉeftemo pri [[komunikado]] kaj en 2000 kun ĉeftemo pri [[ekonomio]]. Ekde tiam la afero okazis en [[Dobřichovice]], kiel sidejo de la agentejo mem, en 2002 kun ĉeftemo pri [[elektroniko|elektronikaj rimedoj]]. Tiuokaze elstara prelego estis tiu de [[Chuck Smith]], fondinto de la esperantlingva [[Vikipedio]] kiel unu el la unuaj ne-anglalingvaj versioj en 2001, samjare kun la ĝenerala sistemo. Ekde tiam la rilatoj inter KAEST kaj vikipediistoj estis oftaj. En 2004 la ĉeftemo estis Esperanto mem. En 2006 partoprenis membroj de la tiam ekiĝanta, poste grava laborgrupo en Esperantujo, [[E@I]], kaj inter aliaj aferoj [[Marek Blahuš]] prelegis pri [[Unikodo]]. En 2008 okazis trejnseminario por vikipedi-kontribuantoj fare de [[Pavla Dvořákova]] kun partopreno de [[Yves Nevelsteen]], redaktoro de manlibro pri Vikipedio. Ĉiuj menciitaj eventoj kaj prelegoj estis kolektitaj en la korespondaj prelegokolektoj.<ref>Petro Chrdle, ''SAEST kaj KAEST. Pri fakaplikaj aranĝoj en Ĉeĥio kaj Slovakio'', en [[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]], [[Roterdamo]], 2010, [[UEA]] (ISBN 978-92-9017-113-3) pp. 627-635.</ref> == Verkoj (en Esperanto aŭ Eo-lernolibroj - elekto) == <!-- ATENTIGO: Ne metu ĉi tien verkojn eldonitajn de KAVA-PECH, sed ne verkitajn de Chrdle mem! Tiujn anstataŭe metu en la artikolon [[KAVA-PECH]] --> * Chrdle P., Chrdlová S.: ''Esperanto od A do Z'' (reprilaborita kaj larĝigita 4a eldono de la lernolibro ''Esperantem za tři měsíce''), ISBN 978-80-87169-88-9, 2016, 183 p. * Chrdle P., Chrdlová S.: ''Esperantem za tři měsíce'' (lernolibro de Esperanto por ĉeĥoj), 3a relaborita eldono, ISBN 80-85853-84-1, 2006, 169 p. * Chrdle P.: ''Profesia uzo de Esperanto kaj ĝiaj specifaj trajtoj.'' 3a aktualigita eldono, ISBN 978-80-87169-40-7, 2013, 97 p. * Chrdle P. (red.): ''La stato kaj estonteco de la internacia lingvo Esperanto.'' ISBN 80-85853-08-6, 1993, 151 p. * Chrdle P. (red.): ''Intimaj temoj en Esperanto-beletro.'' ISBN 80-85853-74-4, 2005, 103 p. * Chrdle P.: Sen laco por paco: Vivo kaj Verko de Bertha von Suttner. ISBN 978-80-88326-04-5, 2019, 159 p. * Chrdle P.: Ĉinio, Koreio, Japanio: Landoj similaj sed diferencaj, ISBN 978-80-88326-24-3, 2022, 248 p. * Chrdle P.: Mia vivo kun Esperanto. ISBN 978-80-88326-41-0, 2023, 251 p. ===Tradukoj el Esperantaj originaloj=== * Zamenhof L. L.: Základ esperanta: Fundamento. ISBN 978-80-88326-12-0.2021,115 s. * Gbeglo K.: Strastiplně za vzděláním: Skutečný příběh z afrického Toga. ISBN 978-80-88326-53-3. 2025, 105 s. * Steele, T.: PAVEL: Zakladatel křesťanství. ISBN 978-80-88326-61-8. 2026107 s., ===Tradukoj en Esperanton=== * Vychodilová E.: Tri knaboj, Krepuskulino kaj Terurul. ISBN 978-80-88326-06-9, 12s., 2020 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Petr Chrdle}} * [http://www.kava-pech.cz/ Retpaĝaro de la firmao KAVA-PECH de Petr Chrdle] * [http://www.ais-sanmarino.org/isd/html/isd_ano.html?lingvo=&jaro=1690&aldono=AD&numero=4 Informoj pri Petro Chrdle en la retpaĝaro de AIS] * [http://www.liberafolio.org/2010/petr-chrdle-ne-alstrebas-estraran-postenon artikolo "Petr Chrdle ne alstrebas estraran postenon" de la 16-a de aŭgusto 2010 en la retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140820230023/http://www.liberafolio.org/2010/petr-chrdle-ne-alstrebas-estraran-postenon |date=2014-08-20 }} [[libera folio]] == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Chrdle, Petr}} [[Kategorio:AIS]] [[Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj eldonistoj]] [[Kategorio:Honoraj membroj de ĈEJ]] [[Kategorio:Estraranoj de UEA]] [[Kategorio:Honoraj membroj de ĈEA]] [[Kategorio:Prezidantoj de Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] sbejp7rpc4zfwcvcg85yh2oom8owkch 0 7353 9472075 9433959 2026-09-09T15:35:07Z Roberto 609 /* Esperanto en la urbo */ 9472075 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Plzeň | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Pilsen}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Plzeň | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Plzeň Montage I.png | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = | dosiero_kompl = [[Dosiero:Logo of Pilsen.svg|200px|Emblemo de Plzeň]] <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Plzen.svg | blazono = Plzen small CoA.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Plzeň | distrikto = Distrikto Plzeň-urbo | municipo = Plzeň | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero_faldo = 1 | rivero = Mže | rivero1 = Radbuza | rivero2 = Úhlava | rivero3 = Úslava | rivero4 = Berounka | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = [[Granda sinagogo (Plzeň)|Granda sinagogo]] | memorindaĵo1 = [[Zoologia ĝardeno Plzeň|ZOO Plzeň]] | memorindaĵo2 = Monumento al viktimoj de malbono | memorindaĵo3 = [[Subterejo en Plzeň|Historia subterejo en Plzeň]] | konstruaĵo = Okcidentbohemia muzeo | konstruaĵo1 = Bierfareja muzeo | konstruaĵo_tipo = Muzeoj | ŝoseo = | montaro = Plasa montetaro | montaro1 = Ŝvihova montetaro | urbo = Statuta urbo | urbo_tipo = Tipo de urbo <!-- *** Situo *** --> | situo = Plzeň | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 44 | lat_s = 53 | lat_NS = N | long_d = 13 | long_m = 22 | long_s = 27 | long_EW = E | plej_alta_leviĝo = 452 | plej_malalta_leviĝo = 293 <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 137.65 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 976 | establita_tipo = Unua skribmencio | establita_noto = Starý Plzenec | establita1 = 1290 | establita1_tipo = fondo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 301 00 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ032 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0323 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0323 554791 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 23 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 10 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 31 | libera2_tipo = Lokaj partoj | libera3 = 104 | libera3_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = Plzen PM CZ.png | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Plzeň (ruĝa) | mapo1_lokumilo = | mapo2_priskribo = | mapo2_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.plzen.eu www.plzen.eu] | commons = Plzeň | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=11}} }} [[Dosiero:Plzeň od ZOO.jpg|eta|Plzeň vidata de Zoologia ĝardeno]] '''Plzeň''' {{Aŭdio|Cs-Plzen.ogg|aŭskultu}} (germana: ''Pilsen'', esperanto: '''''Pilzeno''''' - vidu Rimarkojn) estas regiona kaj [[distrikto|distrikta]] urbo de memstara [[distrikto Plzeň-urbo]] en [[Ĉeĥio]]. Ĝi situas en okcidenta [[Bohemio]] super kunfluiĝo de riveroj [[Mže]], [[Radbuza]], [[Úhlava]] kaj [[Úslava]]. La urbo kun {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}) estas mondfama pro sia [[Pilsena biero|biero]] (Prazdroj [= pra-fonto], Gambrinus) kaj pro la maŝinfabriko [[Škoda]]. En la kvartalo Bory troviĝas ŝtata malliberejo por pezaj krimuloj. En [[2015]] Plzeň kune kun la [[belgio|belgia]] urbo [[Mons (Belgio)|Mons]] estis la du [[Eŭropa Kultura Ĉefurbo|Eŭropaj Kulturaj Ĉefurboj]]. {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La urbo estis fondita en [[1290]]. En [[1468]] estis en Plzeň eldonita la unua ĉeĥlingva presita libro "Trajánská kronika". La ĉefa historia memorindaĵo estas la arkidekana [[gotiko|gotika]] [[katedralo]] de Sankta Bartolomeo el la [[14-a jarcento]], kies turoj estas la plej altaj kirkaj turoj de [[Ĉeĥio]] (102 metroj). En [[1599]] kaj [[1600]] Pilseno estis rezidejo de la bohemia [[reĝo]] [[Rudolfo la 2-a]]. La [[blazono]] de Pilseno enhavas [[kristanismo|kristanan]] krucon kun la [[Latina lingvo|latina]] devizo "''In hoc signo vinces''" (= "en tiu signo vi venkos"). Tiu devizo laŭlegende aperis al la [[romio|romia]] imperiestro [[Konstanteno]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Vidindaĵoj == La historia urbokerno estas proklamita kiel urba monumentrezervejo. Sur teritorio de la urbo kroma troviĝaj kelkaj aliaj vilaĝaj monumentrezervejoj kaj urbaj kaj vilaĝaj monumentzonoj. * Gotika katedralo de sankta [[Bartolomeo]] (el [[1292]]) kun 102 m alta turo, la plej alta en Ĉeĥio (alireblas ankaŭ belvidejo en alto de 62 m, al kiu kondukas 301 ŝtupoj) * eksa franciskana monaĥejo kun preĝejo de Ĉielenpreno de [[Virgulino Maria]] * renesanca urbodomo el [[16-a jarcento]], ornamita de sgrafitoj * baroka [[dominikanoj|dominikanina]] monaĥejo kun preĝejo de [[Sankta Anna]] el [[1711]]-[[1714]], rekonstruita en [[1805]]-[[1807]] je lernejo, nuntempe Ŝtata scienca biblioteko * Teatro de [[Josef Kajetán Tyl]] * Granda [[sinagogo]] kaj malgranda sinagogo * Historia [[subterejo]] * Okcidentbohemia muzeo * Bierfareja muzeo * Monumento al viktimoj de malbono kaj uniketosa medita ĝardeno en Plzeň-Doudlevce <gallery mode="packed"> St. Bartholomew's Church, Plzen, Czech Republic.jpg|Katedralo de sankta Bartolomeo Plzeň radnice.JPG|Urbodomo Namesti Republiky Plzen 092.JPG|Domoj sur la ĉefplaco PilsenSynagogue.JPG|Granda sinagogo Opera Plzen 176.JPG|Teatro de J.K.Tyl Plzen 104.JPG|Okcidentbohemia muzeo Plzeň knihovna fas DSCN0803.JPG|Ŝtata biblioteko Brewery Gate Plzen 152.JPG|Pordego de la bierfarejo Pilsner Urquell </gallery> == Transporto == En Plzeň estas vojkruco de kvin fervojaj linioj: * Linio numero 170 de [[Zdice]] al [[Mariánské Lázně]] kaj [[Cheb]] * Linio numero 190 de Plzeň en direkto [[Nepomuk]] - [[Strakonice]] - [[České Budějovice]] * Linio numero 183 en direkto [[Klatovy]] - [[Železná Ruda]] * Linio numero 180 en direkto [[Domažlice]] - [[Furth im Wald]] * Linio numero 160 en direkto [[Žatec]] [[Tramtransporto en Plzeň]] funkcias ekde la {{Dato|29|06|1899}}. == Ĝemelurboj == * {{ĝemeleco|Birmingham (Alabama)|Usono}} * {{ĝemeleco|Limoges|Francio}} * {{ĝemeleco|Regensburg|Germanio}} * {{ĝemeleco|Gera|Germanio}} * {{ĝemeleco|Takasaki|Japanio}} * {{ĝemeleco|Winterthur|Svislando}} * {{ĝemeleco|Santo André|Brazilo}} * {{ĝemeleco|Izmir|Turkio}} * {{ĝemeleco|Liège|Belgio}} * {{ĝemeleco|Hengelo|Nederlando}} == Famaj personoj == En la urbo naskiĝis * [[Josef Beran]], kardinalo * [[Jiří Trnka]], figurartisto kaj reĝisoro de animigitaj filmoj * [[Miroslav Horníček]], aktoro * [[Miroslav Zikmund]], vojaĝisto kaj verkisto * [[Jiří Suchý]], teatristo, poeto kaj muzikisto * [[Karel Gott]], kantisto * [[Kateřina Kůrková]], sportistino-pafistino * [[Petr Čech]], futbalgolejisto * [[Peter Grünberg]], germana fizikisto, Nobelpremiito * [[Gertrud Fussenegger]], germanlingva verkistino En la urbo studis aŭ agadis * [[Bedřich Smetana]], muzikkomponisto * [[Emil Škoda]], fondinto de la firmao [[Škoda]] * [[František Křižík]], inventisto * [[Josef Skupa]], kreinto de popularaj marionetoj Spejbl kaj Hurvínek * [[Pavel Nedvěd]], futbalisto == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=pilzen}} * [[Discopříběh]] - filmo, kiu estis filmita en Plzeň * [[Maketo de Uzinoj Škoda]] * [[Tramtransporto en Plzeň]] * [[Trolebusa transporto en Plzeň]] == Esperanto en la urbo == En Plzeň aktivas unu el plej malnovaj Esperanto-kluboj en la lando (fondita en [[1905]]). [[Rudolf Novák]] movade aktivis kaj antaŭenigis Esperanton tie en la frua 20-a jarcento. ===Lokaj esperantistoj=== *[[Josef Pech]] == Rimarkoj == La formo Pilzeno estas uzita en jenaj libroj: * Enciklopedio de Esperanto, Budapest 1935, p.&nbsp;294, vidu [[Frua Esperanto-gazetaro]] * Kamarýt, Stanislav: Historio de la Esperanto-movado en Ĉeĥoslovakio, Praha 1983 (uzita 29-foje) * Krause, Erich-Dieter: Großes Wörterbuch Esperanto-Deutsch, Hamburg 1999, p.&nbsp;576 * Krause, Erich-Dieter: Großes Wörterbuch Deutsch-Esperanto, Hamburg 2007, p.&nbsp;1050 * Eichholz, Rüdiger: Esperanta Bildvortaro, Ontario 1988, p.&nbsp;93/40 * Desmet', Petro - Horváth, Jozefo: Bildvortaro, Antverpeno 2012, p.&nbsp;247/21 * Schicke, Harald: Germanaj biero kaj bierkulturo, Bánská Bystrica 2006, p.&nbsp;5 kaj 43 * Pilzeno vokas vin! - invitilo al Renkonto Pilzeno 1967 {{Statutaj urboj en Ĉeĥio}} {{Plzeň}} {{Municipoj de Regiono Plzeň|Distrikto Plzeň-urbo}} [[Kategorio:Plzeň| ]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Plzeň-urbo]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Plzeň-urbo]] [[Kategorio:Regionaj urboj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Urboj en Bohemio]] [[Kategorio:Setlejoj en Plasa montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en Ŝvihova montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj sur Radbuza]] [[Kategorio:Setlejoj sur Úslava]] [[Kategorio:Setlejoj sur Berounka]] [[Kategorio:Setlejoj sur Mže]] [[Kategorio:Setlejoj sur Úhlava]] c3su7lvwey95t6ug03zv1t33j07b3g8 0 7512 9472126 9429292 2026-09-09T21:01:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472126 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo | stilo = Biblio }} {{Judismo}} '''Abraham''', [[hebree]] אֲבִירָם / אַבְרָהָם Avraham / Aviram, denaske אַבְרָם ''Avram aŭ Abram'', [[aramee]] ܐܒܪܗܡ Abrohom, esperantlingve '''Abrahamo''',<ref>[http://vortaro.net/#Abrahamo ''Abrahamo'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> estis la unua [[Biblio|biblia]] [[patriarko]], respektata de tri grandaj mondreligioj, interalie [[Judismo]], [[Kristanismo]] kaj [[Islamo]], laŭnome [[Abrahamaj religioj]]. Laŭ la [[biblia libro]] [[Genezo]], [[Dio]] diris al Abraham, ke li eliru el sia lando, [[Ur]] el [[Ĥaldeoj|Ĥaldeo]], kaj iru al la [[Kanaano|lando Kanaana]]. Dio promesis al Abraham, ke ''"Mi faros vin granda [[popolo]],"'' kaj, ke Li benus Abrahamon kaj grandigus lian nomon. Al Abraham naskiĝis ok [[filo]]j: [[Iŝmael]] de [[Hagar]], la dua edzino de Abraham kaj origine la sklavino de lia unua edzino Sara, [[Isaak]] de [[Sara]], kaj ses aliaj de lia tria edzino [[Ketura]]. Iŝmael estas rigardata kiel prapatro de la [[araboj]], kaj Isaak same por la hebrea nacio, nome [[judoj]]. Dio provis Abrahamon kaj ordonis al li, ke li [[Ofero de Isaako|oferdonu sian filon]] (Isaakon laŭ Judismo kaj Kristanismo, Iŝmaelon laŭ Islamo). Abraham malfeliĉis pro tio, sed volis fari tion, kiun Dio ordonis al li. Dio vidis lian [[fido]]n kaj haltigis lin antaŭ la faro. Anstataŭe li ordonis al li ke li [[Oferbuĉado|oferbuĉu]] ĉu [[ŝafo]]n ĉu [[kapro]]n apudan, kio poste iĝis kialo por festo de islamanoj ([[Eid ul-Adha]]). La historio de Abraham troviĝas en la [[Biblio|biblia]] libro [[Genezo]]. Abraham pritraktiĝas multloke ankaŭ en la [[Korano]], kie li nomiĝas ankaŭ ''Ibrāhīm'' laŭ la [[Araba lingvo|arablingva vorto]] ابراهيم. Li estas konsiderataj kiel patro de la popolo (prapatro), iel [[Metaforo|metafore]] de la [[homaro]]. == La promesoj de Dio al Abraham == Kiam Abraham akceptis la dian alvokon kaj obeis al la diaj ordonoj, Dio ŝanĝis lian nomon el Abram al Abraham por signifi novan vivon kaj novan [[destino]]n. Li havis la aĝon de sepdek kvin jaroj kiam Dio ordonis al li forlasi sian popolon kaj iri al lando kiun Li montros al li. La ordono estis kun sepobla promeso: {{Cquote| Dio faros lin granda popolo; Dio benos lin; Dio grandigos lian nomon; Li estos beno; Dio benos liajn benantojn; Liajn malbenantojn Li malbenos; Ĉiuj gentoj de la tero beniĝos per li |30ra|30ra|(Gn 12:1-4)}} Ĉi tiuj promesoj estis faritaj al homo kiu ne havis ian biologian filon je la aĝo de sepdek kvin jaroj. Tamen, li kredis je Dio kaj obeis Lin. Post kelka tempo, Dio reasertis Siajn promesojn por li, sed li miris kiel la promesoj estos plenumitaj ĉar li restis senfila. Li eĉ pensis ke lia ĉefservanto, ''Damesek Eliezer'', heredos lian posedaĵaron. Tamen, Dio recertigis lin ke "nur tiu, kiu eliros el [lia] internaĵo, estos [lia] heredanto" (Gn 15:4), kaj ke liaj idoj heredos la landon kie li estis fremdulo. Abraham kredis je Dio, kaj tio estis juĝita al li kiel [[virto]]. == La genta origino de Abraham == Pri Abraham ekparolis la [[Genezo]] en la ĉapitro 11-a, sed post tio li malaperis el la [[Biblio|biblia literaturo]] ([[profeto]]j kaj la kanonaj libroj pri li silentas kaj, referencante al la pasinto, ili citas nespecife la “patrojn” por indiki la generacion de la [[Eliro]]). Se la Genezo estas refaro de la sesa jarcento a.K., do dum la tempo de la [[Babilona Ekzilo|babilona ekzilo]], kritikistoj - nome historiistoj, antropologoj, arkeologoj, semiologoj, semidologoj ktp - lin izolis en kategorio de [[mito]]j aŭ lin identigis kun kolektiva aŭ triba grupo. La vojaĝo-elmigro de Abraham de [[Ur]] al [[Harran]] kreiĝus kiel retrospektiva elstarigo de la okazaĵo de la [[reveno al Ciono|reveno de la hebreoj]] el la babilona ekzilo. La alveno de Abrahamo al [[Palestino]] kaj la okazaĵoj de lia integriĝo kun la lokaj popoloj devis servi kiel modelo por la paca integriĝo de la revenantoj inter la popolo de la Palestino al ili samtempa. Hodiaŭ tamen la samspeca kritiko emas savi la rakontan substancon kiel esence veran historion de la personulo, kiu krome prezentiĝas, almenaŭ laŭ la komuna pensado, kiel la bazo de la hebrea kaj kristana, kaj ankaŭ iusence de la islama, kredoj. Ĉiuokaze oni multe diskutas pri la origina [[Gento (sociologio)|gento]] kaj lando kaj pri la historiaj aferoj okazigintaj la elmigron de Abraham.<ref>{{citaĵo el la reto|titolo=The Dictionary of the Bible|aŭtoro=McKenzie, John L.|url=http://www.nytimes.com/1991/03/06/obituaries/rev-john-l-mckenzie-80-dies-leader-in-catholic-bible-research.html}}</ref> == La biblia rakonto == [[Dosiero:Molnár Ábrahám kiköltözése 1850.jpg|eta|dekstra|Pentraĵo pri la eliro de Abraham de [[József Molnár (pentristo)|József Molnár]].]] Abram edziĝis al [[Sarah|Sarah (Sarai)]], kiu estis [[Nefekundeco|nefekunda]]. [[Teraĥ]], kun Abram, Sarai, kaj [[Lot (Biblio)|Lot]], eliris al Kanaan, sed setliĝis en loko nomita Haran, kie la patro Terah mortis estante 205-jaraĝa.<ref>[[Genezo]] 11:27–32.</ref> Dio estis ordoninta al Abram lasi sian landon kaj proksimulojn kaj iri al lando kiun Li montros al li, kaj promesis ke li faros el li grandan nacion, benos lin, faros lian nomon granda, benos tiujn kiuj benos lin, kaj malbenos tiujn kiuj povos malbeni lin.<ref>[[Genezo]] 12:1–3.</ref> Abram estis 75 jaraĝa kiam li lasis Haran kun sia edzino Sarai, sia [[nevo]] Lot, kaj ĉion kion li estis akirinta, kaj veturis al [[Sikem]] en [[Kanaano]].<ref>[[Genezo]] 12:4–6.</ref> === Sarai === [[Dosiero:Tissot Abram's Counsel to Sarai.jpg|eta|maldekstra|230ra|''Konsilo de Abraham al Sarai'' (akvarelo ĉ. 1896–1902 de [[James Tissot]]).]] Estis akra [[malsatego]] en la lando Kanaano, kaj tial Abram kaj Lot kaj siaj familianoj, veturis al [[Antikva Egipto|Egipto]]. Survoje Abram diris al Sarai ke ŝi diru esti lia fratino, por ke la Egiptianoj ne mortigu lin.<ref>[[Genezo]] 12:10–13.</ref> Kiam ili eniris en Egiption, la funkciuloj de la [[Faraono]] laŭdis la [[Belo|belecon]] de Sarai al la [[Faraono]], kaj ili portis ŝin en la palacon kaj donis al Abram havaĵojn interŝanĝe. Dio ĉikanis la Faraonon kaj lian subulojn per [[plago]]j, kio kondukis la Faraonon klopodi esplori tion kio okazas pro malpravo.<ref>[[Genezo]] 12:14–17.</ref> Malkovrinte ke Sarai estas edziniĝinta virino, Faraono petis ke Abram kaj Sarai foriru.<ref>[[Genezo]] 12:18–20.</ref> === Apartigo de Abram kaj Lot === [[Dosiero:Wenceslas Hollar - Abraham and Lot separating (State 2).jpg|eta|dekstra|250ra|Priskribo de la Apartigo de Abram kaj Lot fare de [[Wenceslaus Hollar]].]] Reveninte al Kanaano, kiam ili revenis al la areoj de [[Bet-El|Bet-el]] kaj [[Aj (Biblio)|Aj]], la grandaj brutaroj de Abram kaj de Lot okupis la samajn [[paŝtejo]]n. Tio iĝis problemo por la [[paŝtisto]]j, kaj tiuj konfliktoj iĝis tiom neelteneblaj ke Abram sugestis, ke Lot elektu apartan areon, ĉu maldekstren ĉu dekstren por ke ne estu konflikto inter samideanoj. Lot elektis iri orienten al la ebenaĵoj de la rivero [[Jordano]] (vidu [[jordana valo]]) kie la tero estis bone irigaciita ie ajn tiom for kiom ĝis Zoar, kaj li ekloĝis en la urboj de la ebenaĵo al [[Sodomo kaj Gomoro|Sodomo]]. Abram iris suden al [[Hebron]] kaj setliĝis sur la ebenaĵo de Mamre, kie li konstruis [[altaro]]n por adori [[Dio]]n.<ref>[http://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/246613/jewish/Abram-and-Lot.htm "Abram and Lot Separate", Chabad.org]</ref> === Kedorlaomer === [[Dosiero:Meeting of abraham and melchizadek.jpg|eta|175ra|Kunsido de Abraham kaj Melkicedek (pentraĵo ĉ. 1464–1467 de [[Dirk Bouts|Dirk Bouts la Maljuna]]).]] Dum la ribelo de la urboj de la [[Sodomo kaj Gomoro|rivero Jordano]] kontraŭ [[Elam]],<ref>[[Genezo]] 14:1–9</ref> la nevo de Abram, nome Lot, estis kaptita prizonulo kun sia tuta posedaĵo fare de la armeo de Elamanoj. Tiu venis kolekti la militrabadon, post esti venkinta super la armeoj de la reĝo de Sodomo.<ref>[[Genezo]] 14:8–12</ref> Lot kaj lia familio tiam estis setliĝintaj en la ĉirkaŭo de la [[Sodomo kaj Gomoro|regno Sodomo]] kio faris ilin tro videbla celo.<ref>[[Genezo]] 13:12</ref> Iu fuĝinto venis kaj informis al Abram pri tio kio okazis. Kiam Abram ricevis tiujn novaĵojn, li tuj arigis 318 trejnitajn servistojn. La armeo de Abram iris norden persekuti la Elamidan armeon, kiu estis jam elĉerpita pro la Batalo de Siddim. Kiam ili kaptis ilin ĉe la urbo Dan, Abram planis batalplanon disigante sian grupon en pli ol unu unuo, kaj lanĉis noktan atakon. Ne nur ili kapablis liberigi la kaptitojn, sed la unuo de Abram persekutis kaj mortigis la reĝon Elaman [[Kedorlaomer]] ĉe Hobah, ĝuste norde de [[Damasko]]. Ili liberigis Lot, same kiel liajn personaron kaj posedaron, kaj rekuperis ĉiujn el la havaĵoj el Sodomo kiujn ili estis kaptintaj.<ref>[[Genezo]] 14:13–16</ref> Post la reveno de Abram, la reĝo de Sodomo venis kunsidi kun li en la Valo de Ŝaveh, nome la "valo de la reĝo". Ankaŭ, [[Melkicedek]] reĝo de Salem ([[Jerusalemo]]), Moŝta Pastro de Dio, portis panon kaj vinon kaj benis Abram-on kaj Dion. Abram tiam donis al Melkicedek unu [[Dekonaĵo|dekonon]] de ĉio. La reĝo de Sodomo tiam proponis al Abram teni la posedojn se li nun deziris revenigi sian popolon. Abram malakceptis ajnan pakton kun la reĝo de Sodomo, nur pri tio ke ili havu la parton apartenantan al liaj aliancanoj.<ref>[[Genezo]] 14:17–24</ref> === Interkonsento === [[Dosiero:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 024.png|eta|maldekstra|200ra|La vizio de Dio adresanta al Abraham por kalkuli la stelojn (lignogravuraĵo de [[Julius Schnorr von Carolsfeld]] el la verko de 1860 nome ''Biblio en bildoj'').]] Laŭ la skribaĵoj, la voĉo de Dio venis al Abram en [[vizio]] kaj ripetis la promeson de lando kaj posteuloj tiom nombraj kiom la steloj. Abram kaj Dio faris interkonsentan ceremonion, kaj Dio parolis al li pri la estontaj ligoj de Israelo en Egipto. Dio priskribis al Abram la landon kiun liaj posteuloj postulos: nome la lando de Kenitanoj, Kenizianoj, Kadmonitanoj, Hititoj, Perizitanoj, Refaimanoj, Amoritanoj, Kanaananoj, Girgaŝanoj kaj Jebusanoj.<ref>[[Genezo]] 15:1–21</ref> === Hagar === {{Ĉefartikolo|Hagar}} [[Dosiero:Foster Bible Pictures 0032-1.jpg|eta|dekstra|''Abraham, [[Sarah]] kaj [[Hagar]]'', imagita tie en la Biblia ilustraĵo el 1897.]] Abram kaj Sarai klopodis kompreni kiel li iĝos prageneranto de nacioj, ĉar post 10 jaroj de vivo en Kanaano, neniun filon ili havis. Sarai tiam proponis sian egiptan servistinon, nome [[Hagar]], al Abram kun la intenco ke ŝi havigos al li filon. Post Hagar konstatis, ke ŝi gravedas, ŝi ekmalaprezis sian mastrinon, Sarai. Sarai reagis per mistraktado al Hagar, kaj Hagar foriris en la naturon. Anĝelo parolis kun Hagar ĉe [[fonto]] survoje al Ŝur. Li instruis ŝin reveni al la kampadejo de Abram, kaj kia ŝia filo estos. Ŝi devos nomi sian filon [[Iŝmaelo]]. Hagar tiam alvokis al Dio kiu parolis al ŝi "El Roi" (Dio). El tiu tago antaŭen, tiu puto estis nomita Beer-lahai-roi, ("La [[puto]] de tiu kiu amis kaj vidis min."). Ŝi tiam faris kiel oni instruis al ŝi nome revenante al sia mastrino por havi sian filon. Abram estis 86-jaraĝa kiam naskiĝis Iŝmaelo.<ref>[[Genezo]] 16:4–16.</ref> === Sarah === Dek tri jarojn poste, kiam Abram estis 99-jaraĝa, Dio deklaris la novan nomon de Abram: "Abraham" – "patro de multaj nacioj".<ref>[[Genezo]] 17:5.</ref> Abraham poste ricevis la instruojn por la Interkonsento, el kio la [[Cirkumcido|religia cirkumcido de maskloj]] estos la signalo.<ref>[[Genezo]] 17:10–14.</ref> Dio deklaris ankaŭ la novan nomon de: "[[Sarah]]", benis ŝin kaj diris al Abraham, "Mi donos al vi filon el ŝi".<ref>[[Genezo]] 17:15–16.</ref> Abraham ridis, kaj gapis kiel tio povas okazi konsiderinte, ke li estas centjara kaj Sarah naŭdekjara.<ref>[[Genezo]] 17:17.</ref> Tuj post la renkonto de Abraham kun Dio, jam estis la tuta viraro liafamilie, inklude li mem (99-jaraĝa) kaj Iŝmael (13-jaraĝa), cirkumcidita.<ref>[[Genezo]] 17:22–27.</ref> === Tri vizitantoj === [[Dosiero:Tissot Abraham and the Three Angels.jpg|eta|dekstra|300ra|''Abraham kaj la tri anĝeloj'' (akvarelo ĉ. 1896–1902 de [[James Tissot]]).]] Ne longe poste, dum la varmo de tago, Abraham estis sidanta ĉe la enirejo de sia tendo ĉe la [[Terebintarbo|terebintoj]] de Mamre. Li alrigardis kaj vidis tri homojn en ĉeesto de Dio. Tiam li kuris kaj adorklinis al la grundo por bonvenigi ilin. Abraham tiam proponis lavi iliajn piedojn kaj donis al ili pecon da pano, kion ili akceptis. Abraham urĝis al la tendo de [[Sarah]] por mendi kukojn el selektita faruno, poste li ordonis al servisto prepari selektitan bovidon. Kiam ĉio estis preparita, okazis la manĝo sub arbo.<ref>[[Genezo]] 18:1–8.</ref> Unu el la vizitantoj diris al Abraham ke post lia reveno la venontan jaron, Sarah havos filon. Estante je la tendenirejo, Sarah aŭskultis tion kion ili diris kaj ŝi kontentis pri la plano havi filon je sia aĝo. === Peto de Abraham === {{Ĉefartikolo|Sodomo kaj Gomoro|Lot (Biblio)}} [[Dosiero:Tissot Abraham Sees Sodom in Flames.jpg|eta|maldekstra|198ra|''Abraham vidas Sodomon brulantan'' (akvarelo ĉ. 1896–1902 de James Tissot).]] Post la manĝo, Abraham kaj la tri vizitantoj stariĝis. Ili supreniris al altaĵo el kio oni superrigardis la 'urbojn de la ebenaĵo' por studi la [[fato]]n de [[Sodomo kaj Gomoro]] pro siaj abomenindaj [[Peko (religio)|pekoj]] kiuj estis tiom grandaj, ke ili movis al Dio al la agado. Ĉar la nevo de Abraham estis loĝanta en Sodomo, Dio fidis planojn por konfirmo kaj juĝi tiujn urbojn. Je tiu punkto, la du aliaj vizitantoj iris al Sodomo. Tiam Abraham direktis sin al Dio kaj plendis al Li ke se estas almenaŭ malpli ol kvindek personoj justaj en la urbo, Dio pardonos la urbon. Tiel pro dek justuloj, Dio deklaris, ke li ne detruos la urbon.<ref>[[Genezo]] 18:17–33.</ref> Kiam ambaŭ vizitantoj venis al Sodomo por fari sian informon, ili planis resti en la urboplaco. Tamen, la nevo de Abraham, Lot, renkontiĝis kun ili kaj ege insistis, ke tiuj du "homoj" restu en lia hejmo por la nokto. Homamasa sturmo venis al la domo de Lot kaj petis al Lot ke li redonu siajn [[gasto]]jn ke ili povu "koni" (v. 5) ilin. Tamen, Lot objekciis kaj proponis eĉ siajn virgulinajn filinojn kiuj ne estis "konintaj" (v. 8) virojn al la homosturmo anstataŭe. Ili malakceptis tion kaj klopodis rompi la pordon de Lot por kapti liajn gastojn,<ref>[[Genezo]] 19:1–9.</ref> tiel konfirmante la malbonon de la urbo kaj provokante sian tujan detruon.<ref>[[Genezo]] 19:12–13.</ref> Frue la venontan matenon, Abraham iris al la placo kie li staris antaŭ Dio. Li "rigardis al Sodomo kaj Gomoro" kaj vidis kio estis okazinta al la urboj de la ebenaĵo, kie ne estis eĉ "dek justuloj" (v. 18:32), ĉar "la fumo de la lando supreniris kiel la fumo de forno."<ref>[[Genezo]] 19:27–29.</ref> === Abimeleĥ === [[Dosiero:Tissot The Caravan of Abraham.jpg|eta|dekstre|160ra|''La karavano de Abraham''. Akvarelo de Tissot, ''ĉ''. 1900.]] {{Ĉefartikolo|Endogamio|Abimeleĥ}} Abraham setliĝis inter Kadeŝ kaj Ŝur en la tero de [[Filiŝtoj]]. Dum li estis loĝanta en Gerar, Abraham malferme asertis, ke Sarah estis lia fratino. Malkovrinte tion, la reĝo [[Abimeleĥ]] portis ŝin al si. Dio tiam venis al Abimeleĥ en sonĝo kaj deklaris ke preni ŝin rezultos en morto ĉar ŝi estas la edzino de alia viro. Abimeleĥ ne tuŝis ŝin, kaj demandis ĉu li detruos ankaŭ justan nacion, speciale ekde Abraham diris, ke li kaj Sarah estas gefratoj. Dio respondis al Abimeleĥ, ke li estas justa. Tamen, se li ne redonos la edzinon al Abraham, Dio certe detruos Abimeleĥon kaj lian tutan parencaron. Oni informis al Abimeleĥ ke Abraham estas profeto kiu preĝos por li.<ref>[[Genezo]] 20:1–7.</ref> Frue la venontan matenon, Abimeleĥ informis al siaj servistoj pri sia sonĝo kaj alproksimiĝis al Abraham demandante kial li portis kulpon al lia regno. Abraham asertis, ke ne estas timo de Dio en tiu loko, kaj ke ili povas mortigi lin pro lia edzino. Tiam Abraham defendis, ke li ne mensogis: "Kaj fakte ''ŝi estas'' mia fratino; ŝi ''estas'' la filino de mia patro, sed ne la filino de mia patrino; kaj ŝi iĝis mia edzino."<ref>[[Genezo]] 20:12.</ref> Abimeleĥ revenigis Sarah-on al Abraham, kaj donacis al li ŝafojn, [[okso]]jn kaj servistojn; kaj invitis lin setliĝi kie plaĉos al li en la terojn de Abimeleĥ. Krome, Abimeleĥ donis al Abraham milon da pecoj de [[arĝento]] kiel justigo por Sarah. Abraham tiam preĝis por Abimeleĥ kaj lia parencaro, ĉar Dio estis frapinta la virinojn per nefekundeco pro la preno de Sarah.<ref>[[Genezo]] 20:8–18.</ref> Post loĝi dum iom da tempo en la tero de Filiŝtoj, [[Abimeleĥ]] kaj Fikol, la ĉefo de liaj trupoj, alproksimiĝis al Abraham pro disputo kiu rezultis en violenta polemiko ĉe [[puto]]. Abraham tiam plendis al Abimeleĥ pro la agresemaj atakoj de la filiŝta servanto kaj la kapto de la puto de Abraham. Abimeleĥ pledis nescion pri la okazo. Tiam Abraham proponis pakton por havigi ŝafojn kaj oksojn al Abimeleĥ. Krome, por atesti ke Abraham estis la nura kiu elfosis la puton, li ankaŭ donis al Abimeleĥ sep ŝafinojn kiel pruvo. Pro tiu [[ĵuro]], ili nomis la lokon de tiu puto: [[Be'er Ŝeba]], kio signifas "puto de la ĵuro" aŭ "sep putojn". Post Abimeleĥ kaj Fikol revenis al [[Filiŝtoj|Filiŝtujo]], Abraham plantis [[fruktoĝardeno]]n en Beerŝeba kaj nomis ĝin "la nomo de la Senjoro, la ĉiamdaŭra Dio."<ref>[[Genezo]] 21:22–34.</ref> === Isaak === [[Dosiero:Sacrifice of Isaac-Caravaggio (Uffizi).jpg|eta|maldekstre|''Buĉofero de Isaak'', de [[Caravaggio]].]] Kiel estis profetigita en Mamre la antaŭan jaron,<ref>[[Genezo]] 17:21.</ref> Sarah iĝis graveda kaj donis unu filon al Abraham, en la unua jariĝo de la interkonsento de cirkumcido. Abraham estis "centjaraĝa", kiam naskiĝis lia filo kiun li nomis Isaak; kaj li cirkumcidis lin kiam li estis oktaga.<ref>[[Genezo]] 21:1–5.</ref> Ĉe Sarah, la penso pri nasko kaj zorgo de filo, je tiom alta aĝo, ankaŭ multe ridigis ŝin, kaj kiel ŝi deklaris, ankaŭ tiu kiu aŭdos ridos kun ŝi.<ref>[[Genezo]] 21:6–7.</ref> Isaak plue kreskis kaj en la tago kiam li demamiĝis, Abraham faris grandan feston por honori la okazon. Dum la celebrado, tamen, Sarah trovis, ke Iŝmael mokis; observo kiu ekklarigos la naskorajton de Isaak.<ref>[[Genezo]] 21:8–13.</ref> === Iŝmael === {{Ĉefartikolo|Iŝmael}} [[Iŝmael]] estis dekkvar-aĝa kiam la filo de Abraham nome [[Isaak]] naskiĝis el Sarah. Kiam ŝi rimarkis, ke Iŝmael mokis Isaak-aon, Sarah diris al Abraham, ke li sendu kaj Iŝmael-on kaj Hagar-on foriri. Ŝi deklaris, ke Iŝmael ne kunhavos la heredon de Isaak. Abraham iĝis ege priokupita pro la vortoj de sia edzino kaj serĉis la konsilon de Dio. Dio diris al Abraham ne esti priokupita sed fari tion kion lia edzino ordonis. Dio recertigis al Abraham ke "la semo de Isaak estos via."<ref>[[Genezo]] 21:12.</ref> Li diris ankaŭ ke Iŝmael faros nacion, "ĉar li estos via semo".<ref>[[Genezo]] 21:9–13.</ref> Frumatene, Abraham forportis Hagar-on kaj Iŝmael-on kune. Li donis al ŝi panon kaj akvon kaj forsendis ilin. Ambaŭ vagadis en la naturo de [[Beerŝeba]] ĝis ŝia botelo de akvo estis komplete forkonsumita. En momento de despero, ŝi eksplodis larme. Post Dio aŭdis la voĉon de la knabo, anĝelo de Dio konfirmis al Hagar ke li iĝos granda nacio, kaj "vivos el sia glavo". Akvoputo tiam aperis por ke ili povus savi siajn vivojn. Dum la knabo kreskis, li iĝis lerta [[Arkpafado|arkpafisto]] kiu vivis en la naturo de [[Dezerto Farano|Paran]]. Finfine lia patrino trovis edzinon por Iŝmael el sia lando, nome la lando de Egipto.<ref>[[Genezo]] 21:14–21.</ref> === Ofero de Isaako === [[Dosiero:Abraham about to sacrifice Isaac.jpg|eta|Abraham antaŭ la ofero de Isaak. El 14a-jarcenta [[meslibro]].]] {{Ĉefartikolo|Ofero de Isaako}} Iam en la junaĝo de [[Isaak]], Dio ordonis al Abraham oferi sian filon kiel buĉofero en la tero de [[Morija]]. La patriarko veturis tri tagojn ĝis li venis al la monto, kiun Dio estis indikinta al li. Li tiam ordonis la servistojn resti dum li kaj Isaak sekvis solaj al la monto. Isaak portis la lignon per kiu li estos oferita. Survoje, Isaak demandis al sia patro kie estas la oferota animalo, al kio Abraham respondis "Dio havigos oferotan ŝafon". Ĝuste kiam Abraham estis oferonta sian filon, li estis haltigita de la anĝelo de la Sinjoro, kaj li vidis malantaŭ li "virŝafon kaptitan en dornarbusto je ties kornoj", kion li oferis anstataŭ lian filon. Pro sia obeo li ricevis alian promeson de nombraj posteuloj kaj abunda prospereco. Post tiu okazo, Abraham iris al [[Beerŝeba]].<ref>[[Genezo]] 22:1–19.</ref> == Abrahamaj religioj == {{Ĉefartikolo|Abrahamaj religioj}} [[Dosiero:016.The Testing of Abraham's Faith.jpg|eta|maldekstre|Abrahamo kaj Isaako ekvojaĝas al la monto [[Morija]] por la ofero.]] '''Abrahama religio''' (ankaŭ ''abrahamida religio'') estas iu el grupo da religioj, kiuj devenas de komuna antikva ŝemida tradicio, kiu povas sekvi sian religian heredaĵon al Abraham, prapatro kies vivo prirakontiĝas en la [[Malnova testamento]], kaj kiu taksiĝas kiel profeto en la [[Korano]]. La abrahama religiaro estas larĝa grupo de parencaj, plejparte [[Unudiismo|unudiismaj]] religioj, inter kiuj kutime inkluziviĝas [[Judismo]], [[Kristanismo]], kaj [[Islamo]], kaj ankaŭ [[Samarianoj|Samarianismo]] kaj la [[Bahaa Kredo]]. Proksimume duono de la homaro troviĝas en la abrahama religiaro teorie. Laŭ la judisma tradicio, Abraham estis la unua homo kiu malakceptis [[idolanismo]]n, tial li simbole estis la fondinto de unudiismaj religioj. Tiusence, abrahama religio povus simple egali al unudiisma religio, sed ne ĉiuj unudiismaj religioj estas abrahamaj. En Islamo li estas kredata esti la unua unudiismano, kaj ofte referenciĝas kiel ''Ibrahim al-Hanif'' aŭ Abraham la unudiismano. Ĉiuj la abrahamaj religioj iugrade devenas de la Judismo sekvata en la regnoj de [[Israelo|Izraelo]] kaj [[Regno de Judujo|Judujo]] antaŭ la [[Babilona ekzilo]] komence de la [[1-a jarcento a.K.]]. Multaj kredas, ke Judismo en biblia Izraelo renovigiĝis kaj reformiĝis iugrade en la [[6-a jarcento a.K.]] fare de [[Ezra]] kaj aliaj pastroj reveninte al Izraelo de la ekzilo. Samaritanismo disiĝis de Judismo dum la sekvaj kelkaj jarcentoj. Kristanismo originis en [[Judio]] fine de la [[1-a jarcento]] kiel draste reformita branĉo de Judismo; ĝi disvastiĝis al antikva Grekio kaj Romio, kaj sekve al la plimulto de Eŭropo, Azio, Ameriko, kaj multaj aliaj mondpartoj. Tra la jarcentoj, Kristanismo disbranĉiĝis en multajn apartajn ekleziojn kaj sektojn. Granda skismo dum la [[5-a jarcento]] apartigis diversajn orientajn ekleziojn de la [[Katolikismo|katolika eklezio]] en Romo. Aliaj grandaj skismoj estis la [[Orienta Skismo]] en la [[11-a jarcento]], kiu apartigis la romkatolikan eklezion de la [[Ortodoksismo|orienta ortodoksa eklezio]]; kaj la [[Protestanta Reformacio]] de la [[16-a jarcento]], kiu naskis centojn da sendependaj protestantaj dividiĝoj. [[Islamo]] originis en la [[7-a jarcento]] en la arabiaj urboj [[Mekao]] kaj [[Medino]]. Kvankam ne dividiĝo de aŭ Judismo aŭ Kristanismo, ĝi malimplice pretendis esti kontinuaĵo kaj anstataŭigo por ili, kaj ripetis multajn el iliaj principoj. Laŭ islama kredo, la Korano estis la fina vorto de Dio kaj ĝia mesaĝo estis tiu de ĉiuj la profetoj. Islamanoj, ekzemple, kredas version de [[Genezo]] kaj je la linia praideco de la araboj de Abraham tra [[Iŝmael]]. Iŝmael estus koncipiĝinta de la dua edzino de Abraham, [[Hagar]]. <!-- {{Biblia persono|pat=Teraĥ|fil=[[Iŝmael]], [[Isaak]], [[Zimran]], [[Jokŝan]], [[Medan (filo de Abraham)|Medan]], [[Midjan]], [[Jiŝbak]] kaj [[Ŝuaĥ]]|lib=[[Genezo]]}} --> == Religiaj tradicioj == Abraham ricevas altan pozicion de respekto en tri gravaj mondaj religioj, nome [[Judismo]], [[Kristanismo]] kaj [[Islamo]]. En Judismo li estas la prapatro fondinta de la Interkonsento, nome speciala rilato inter la popolo de [[Judoj]] kaj [[Dio]] – nome kredo kiu havigas al la Judoj unikan pozicion kiel [[Elektita popolo|popolo elektita de Dio]]. En kristanismo, la Apostolo [[Paŭlo de Tarso|Paŭlo]] lernigis, ke la fido de Abraham en Dio – tiel antaŭante al la [[Leĝo de Moseo]] – faris lin la prototipo de ĉiuj el la kredantoj, kaj [[Cirkumcido|cirkumciditaj]] kaj necirkumciditaj. La [[Islamo|islama]] [[profeto]] [[Muhammad]] postulis, ke Abraham, kies submeto al Dio konstitutis ''Islam'' kiel "kredanto antaŭ la fakto", [[subfoso|subfosis]] la judajn postulojn por ekskluda rilato kun Dio kaj pri la Interkonsento.{{sfn|Peters|2010|pp=[https://books.google.com/books?id=OaVf79Ui0i4C&pg=PA170#v=snippet&q=%22believer%20before%20the%20fact%22 170–71]}} === Judismo === [[Dosiero:Hebrew Pentateuch (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible - Plate VIII).jpg|200ra|eta|Paĝo el Torao.]] En la juda tradicio, Abraham estas nomita ''Avraham Avinu'' (אברהם אבינו), "nia patro Abraham," signife, ke li estas kaj la biologia generinto de la Judoj kaj la patro de Judismo, nome la unua judo.{{sfn|Levenson|2012|p=3}} Lia historio estas legata en la ĉiusemajna [[Torao]] legante partojn, hegemonie en la paraŝot: Leĥ-Leĥa (לֶךְ-לְךָ), Vaĝejra (וַיֵּרָא), Ĉaĝej Sarah (חַיֵּי שָׂרָה), kaj Toledot (תּוֹלְדֹת). En la Legendoj de la Judoj, Dio kreis ĉielon kaj teron por konto de la meritoj de Abraham.{{sfn|Ginzberg|1909|Vol I: The Wicked Generations}} Post la [[Tutmonda diluvo|diluvo]], Abraham estis la nura inter la piuloj kiu solene ĵuris neniam forlasi Dion,{{sfn|Ginzberg|1909|loc=Vol. I: In the Fiery Furnace}} kaj studis en la domo de [[Noah]] kaj [[Ŝem]] por lerni pri "Vojoj al Dio,"<ref>Samuel, Moses, 1840, ''Book of Jasher [https://holybooks-lichtenbergpress.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/Book-of-Jasher.pdf (Sefer Hayashar) Referred to in Joshua and Second Samuel] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201025165148/https://holybooks-lichtenbergpress.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/Book-of-Jasher.pdf |date=2020-10-25 }}'' Ĉapitro 9: 5-6]''</ref> kaj kontinuigante la linion de Altaj Sacerdotoj el Noah kaj Ŝem, poste li descendigis la postenon al [[Levi]] kaj al la Tribo de Levi kiel lia semo por ĉiam. Antaŭ lasi la teron de siaj patroj, Abraham estis mirakle savita el la arda fornego de [[Nimrod]] post lia kuraĝa agado disrompi la idolojn de [[Ĥaldeoj]] en pecojn.{{sfn|Ginzberg|1909}} Dum sia restado en Kanaan, Abraham alkutimiĝis al etendigo de gastigemo al veturantoj kaj eksterlandanoj kaj lernigis kiel laŭdi Dion kaj ankaŭ la konon de Dio al tiuj kiuj estis ricevinta lian gracion.{{sfn|Ginzberg|1909|loc=Vol. I: The Covenant with Abimelech}} Apud Isaak kaj Jakob, li estas la nura kies nomo aperas unuigita kun Dio, ĉar [[Dio laŭ Judismo]] estis nomita ''Elohei Abraham, Elohei Yitzchaq ve Elohei Ya`aqob'' ("Dio de Abraham, Dio de Isaak, kaj Dio de Jakobo") kaj neniam la Dio de iu ajn alia.{{sfn|Ginzberg|1909|loc=Vol. I: Joy and Sorrow in the House of Jacob}} Li estis ankaŭ menciita kiel la patro de tridek nacioj.{{sfn|Ginzberg|1909|loc=Vol. I: The Birth of Esau and Jacob}} === Kristanismo === Abraham ne elstaras tiom en Kristanismo kiel en Judismo kaj Islamo. Estas [[Jesuo]] kiel [[Mesio|Juda Mesio]] kiu estas centra al Kristanismo, kaj la ideo de dia [[Kristo|Mesio]] estas tio kio apartigas Kristanismon el la du aliaj religioj.{{sfn|Peters|2010|p=171}} En [[Epistolo al la romanoj|Romanoj]] 4, la merito de Abraham estas malpli lia obeo al la dia volo ol lia fido en la lasta graco de Dio; tiu fido havigas al li la meriton ke Dio elektis lin por la Interkonsento, kaj la Interkonsento estas el fido, ne el obeo.<ref>Firestone, Reuven. [http://cmje.usc.edu/articles/abraham.php "Abraham."] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170909233637/http://cmje.usc.edu/articles/abraham.php |date=2017-09-09 }} ''Encyclopedia of World History.''</ref> La [[Romkatolika Eklezio]] nomas Abraham "nia patro en la fido" en la [[Eŭkaristia preĝo]] de la Roma kanono, deklamata dum la [[Meso (diservo)|Meso]]. Li estas rememorata ankaŭ en la [[kalendaro de sanktuloj|kalendaroj de sanktuloj]] de kelkaj eklezioj: en la 20a de aŭgusto en la [[Maronita eklezio]], en la 28a de aŭgusto en la [[Kopta Ortodoksa Eklezio de Aleksandrio|Kopta Eklezio]] kaj en la [[Asiria Eklezio de la Oriento]] (kun kompleta taga servo en tiu lasta), kaj en la 9a de oktobro en la Romkatolika Eklezio kaj en la [[Luterana Eklezio - Sinodo de Misurio]]. En la enkonduko al sia traduko de la 15-a jarcento de la rakonto pri Abraham en la [[Ora Legendo]], [[William Caxton]] notis, ke la vivo de tiu patriarko estis legata en preĝejo en la [[dimanĉo]] antaŭ la [[Cindra merkredo]].<ref name=Caxton>{{Cite web|last=Caxton|first=William|title=Abraham|url=http://www.fordham.edu/halsall/basis/goldenlegend/GoldenLegend-Volume1.asp#Abraham|website=The Golden Legend|publisher=Internet Medieval Source Book|accessdate=3a de aprilo 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110813234236/http://www.fordham.edu/halsall/basis/goldenlegend/GoldenLegend-Volume1.asp#Abraham|archivedate=2011-08-13}}</ref> Li estas la [[Patrona Sanktulo|sankta patrono]] de tiuj kiuj dediĉas sin al la ekonomio de gastigado.{{sfn|Holweck|1924|p=}} La [[Ortodoksa Kristana Eklezio]] rememorigas lin kiel la "Justa Prapatro Abraham", kun du festotagoj en sia [[liturgio|liturgia kalendaro]]. La unua fojo estas en la 9a de oktobro (por tiuj eklezioj kiuj sekvas la tradician [[Julia Kalendaro|Julian Kalendaron]], la 9a de oktobro kuŝas en la 22a de oktobro de la moderna [[Gregoria Kalendaro]]), kie li estas rememorata kun sia nevo la "Justa Lot". La alia fojo estas en la "Dimanĉo de Prapatroj" (du dimanĉoj antaŭ Kristnasko), kiam li estas rememorata kun aliaj [[Kanonikaj Genealogioj de Jesuo|prauloj de Jesuo]]. Abraham estas menciita ankaŭ en la [[Dia liturgio]] de [[Sankta Bazilo|Sankta Bazilo la Granda]], ĝuste antaŭ la Anaforo, kaj Abraham kaj Sarah estas invokitaj en la preĝoj dirataj de la pastro al geedziĝantoj. [[Dosiero:Abraham - Isaac - Jacob - Judah by Michelangelo Buonarroti.jpg|eta|maldekstra|300ra|''Abraham, Isaak, Jakob kaj Judah'' de [[Michelangelo|Michelangelo Buonarroti]], [[Siksta Kapelo]], [[Vatikanurbo]].]] Tamen en historiaj epokoj de kunvivado de kristanismo kaj judismo en [[Eŭropo]], respektive en [[Nordameriko]], kie oni sekvas tieajn tradiciojn, oni komprenas populare, ke la figuro de Abraham korespondas pli al judoj ol al kristanoj, kaj tiel malmultaj kristanoj havis tiun nomon en modernaj epokoj, dum tiu estas tre populara inter judoj de multaj lingvoj, landoj kaj epokoj. Fakte tiu estis facile rekonebla nomo de judoj en epokoj de [[kontraŭjudismo|kontraŭjuda]] [[Holokaŭsto|persekutado]]. === Islamo === Islamo konsideras Abraham kiel ligilo en la ĉeno de profetoj kiu komenciĝas per [[Adamo]] kaj finiĝas per [[Muhammad]].{{sfn|Levenson|2012|p=[https://books.google.com/books?id=EUO2Mhd-drcC&pg=PA8#v=snippet&q=%22chain%20of%20prophets%22 PA8]}} ''Ibrāhīm'' estas menciita en 35 ĉapitroj de la [[Korano]], pli ofte ol ajna alia biblia rolulo krom [[Moseo]].{{sfn|Peters|2003|p=[https://books.google.com/books?id=HYJ2c9E9IM8C&pg=PA9#v=onepage&q=thirty-five%20chapters PA9]}} Li estas nomita kaj ''hanif'' ([[monoteismo|monoteista]]) kaj ''muslim'' (tiu kiu submetiĝas),{{sfn|Levenson|2012|p=[https://books.google.com/books?id=EUO2Mhd-drcC&pg=PA200#v=onepage&q=hanif%20muslim PA200]}} kaj islamanoj konsideras lin kiel [[profeto]] kaj [[patriarko]], nome arketipo de la perfekta [[islamano]], kaj la adorita reformisto de la [[Kaaba]] en [[Mekko]].{{sfn|Lings|2004|p=}} Islamaj tradicioj konsideras Ibrāhīm (Abraham) kiel la unua Pioniro de Islamo (kio estas nomata ankaŭ ''millat Ibrahim'', la "religio de Abraham"), kaj ke lia celo kaj misio tra sia tuta vivo estis proklami la [[Tawhid|Ununurecon de Dio]]. En Islamo, Abraham tenas elstaran pozicion inter la ĉefaj profetoj kaj li estas referencata kiel "Ibrahim Ĥalilullah", signife "Abraham la Amato de Allah". Apud [[Isaak]] kaj [[Jakub]], Ibrahim estas inter la plej honorigendaj kaj la plej elstaraj homoj en la vidatingo de Dio.<ref>[https://en.quranacademy.org/quran/38:45-47 Quran (chapter Shaad) 38:45–47]</ref>{{sfn|Maulana|2006|p=104}} Ibrahim estis menciita ankaŭ en la Korano kiel la "Patro de Islamanoj" kaj la modela rolo por la komunumo.<ref>[https://en.quranacademy.org/quran/22:78 Quran (chapter Al-Hajj) 22:78]</ref><ref>[https://en.quranacademy.org/quran/60:4-6 Quran (chapter Al-Mumtahanah) 60:4–6]</ref> == En artoj == === Pentrarto kaj skulptarto === [[Dosiero:Christ the Saviour Cathedral, preserved part no. 1, Donskoy Monastery, Moscow.jpg|eta|dekstra|Abraham renkontas Melkicedek, [[Monaĥejo]] Donskoi en Moskvo.]] La pentraĵoj pri la vivo de Abraham tendencas fokusiĝi nur al kelkaj malmultaj okazoj: nome la buĉofero de Isaak; la renkonto kun [[Melkicedek]]; la vizito de la tri anĝeloj; Hagar en la dezerto; kaj kelkaj aliaj.<ref name = "Abeart" >Pri pli detala reta rigardo al kolekto de ligiloj al artaĵoj pri Abraham vidu: [http://www.jesuswalk.com/abraham/abraham-artwork.htm Artwork Depicting Scenes from Abraham's Life]. Alirita la 25an de marto 2011</ref> Aldone, Martin O'Kane, profesoro de Bibliaj Studoj, verkis, ke la bildo de [[Lazaro]] ripozanta en la "Sino de Abraham", kiel estas priskribita en la [[Evangelio laŭ Luko]], iĝis ikona bildo en la kristanaj artaĵoj.{{sfn|Exum|2007|p=135}} Laŭ O'Kane, artistoj ofte elektas apartiĝi el la komuna literatura portreto de Lazaro sidanta apud Abraham dum bankedo en la Ĉielo kaj anstataŭe fokusiĝas al la "iome nekongrua nocio de Abraham, nome plej adorata el la patriarkoj, tenanta nudan kaj vundeblan knabon en sia sino".{{sfn|Exum|2007|p=135}} Kelkaj artistoj estis inspiritaj de la vivo de Abraham, kiel [[Albrecht Dürer]] (1471–1528), [[Caravaggio]] (1573–1610), [[Donatello]], [[Raphael]], [[Antoon van Dyck|Filip van Dyck]] (nederlanda pentristo, 1680–1753), kaj [[Claude Lorrain]] (franca pentristo, 1600–1682). [[Rembrandt]] (nederlanda, 1606–1669) kreis almenaŭ po sep verkojn pri Abraham, [[Peter Paul Rubens]] (1577–1640) faris kelkajn, [[Marc Chagall]] faris almenaŭ kvin pri Abraham, [[Gustave Doré]] (franca ilustristo, 1832–1883) faris ses, kaj [[James Tissot]] (franca pentristo kaj ilustristo, 1836–1902) faris ĉirkaŭ dudek verkojn pri la temo.<ref name = "Abeart"/> [[Dosiero:Isaac sarcifice Pio Christiano Inv31648.jpg|eta|Gipsaĵo de la 16a jarcento kiel kopio de malfruromana bildo de la [[Ofero de Isaako]] en sarkofago. La mano de Dio origine venas haltigi la tranĉilon de Abraham (ambaŭ estas nun perditaj).]] La [[Sarkofago de Junio Baso]] priskribas serion de bibliaj historioj, kiel tiu de Abraham dum la Ofero de Isaako. Tiuj skulptitaj scenoj estas ekster marmora [[Prakristana arto|prakristana]] [[sarkofago]] uzita por entombigo de Junio Baso. Li mortis en 359. Tiu sarkofago estis priskribita kiel "probable la nura plej fama peco de prakristana reliefa skulptarto."{{sfn|Rutgers|1993|p=}} Tiu sarkofago estis origine metita en aŭ sub la [[antikva baziliko Sankta Petro]], estis remalkovrita en 1597, kaj estas nune sub la moderna baziliko en la ''Museo Storico del Tesoro della Basilica di San Pietro'' (Muzeo de la [[Baziliko Sankta Petro]]) en [[Vatikanurbo|Vatikano]]. La bazo estas proksimume 4 × 8 × 4 futoj. La scenoj de la Malnova Testamento priskribitaj estis elektitaj kiel antaŭaĵoj de la memofero de Kristo kiu okazos en la [[Nova Testamento]], laŭ frua formo de tiparo. Ĝuste dekstre de la mezo estas Danielo en la leonejo kaj maldekstre estas Abraham ĝuste antaŭ la buĉofero de Isaak. [[George Segal]] kreis figurajn skulptaĵojn pere de muldado de gazaj gipsaĵoj laŭ modeloj de vivaj personoj en sia verko de 1987 nome ''Abraham's Farewell to Ishmael'' (Adiaŭo de Abraham al Iŝmael). La homa kondiĉo estis centra en liaj temoj, kaj Segal uzis la Malnovan Testamenton kiel fonto de sia bildaro. Tiu skulptaĵo priskribas la dilemon frontitan de Abraham kiam Sarah petis ke li forigu Hagar-on kaj Iŝmael-on. En la skulptarto, la tenereco de la patro, la kolero de Sarah, kaj la rezignita akcepto fare de Hagar portretas gamon de homaj emocioj. La skulptaĵo estis donacita al la ''Miami Art Museum'' post la morto de la artisto en 2000.<ref>[https://web.archive.org/web/20110429085513/http://www.miamiartmuseum.org/collection-selected-segalgeorge.asp Abraham's Farewell to Ishmael. ''George Segal.'' Miami Art Museum. Collections: Recent Acquisitions.]. Alirita la 10an de septembro 2014.</ref> ==== Kristana ikonografio ==== Kutime Abraham povas esti identigita per la kunteksto de la bildo - nome la renkonto kun [[Melkicedek]], la [[:commons:Category:Abraham and three angels|vizito de la tri anĝelo]], aŭ la [[ofero de Isaako]]. En soloaj portretoj glavo aŭ tranĉilo povas esti uzata kiel lia atributo, kiel en [[:commons:File:AbrahamMorlaiterJRS.JPG|tiu statuo]] de Gian Maria Morlaiter aŭ en [[:commons:File:AbrahamMonacoJRS.jpg|tiu pentraĵo]] de [[Lorenzo Monaco]]. Li ĉiam prezentas grizan aŭ blankan barbon. Tiom frue kiom ĝis la komenco de la 3a jarcento, la kristana arto sekvis [[kristana teologio|kristanan teologian]] [[tiparo]]n farante la buĉoferon de Isaak antaŭaĵo de la memofero de Kristo sur la kruco kaj de ties memorado en la memofero de la meso. Vidu por ekzemplo [[:commons:File:AltarFuldaClunyJRS.jpg|tun kristanan altaron de la 11-a jarcento]] gravurita per la ofero de Abraham kaj de aliaj oferoj uzitaj kiel antaŭaĵo de la memofero de Kristo en la Eŭkaristio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.christianiconography.info/abraham.html|titolo=Abraham the Patriarch in Art – Iconography and Literature|alirdato=2014-04-18|eldoninto=Christian Iconography – a project of Georgia Regents University.}}</ref> Kelkaj prakristanaj verkistoj interpretis la tri vizitantojn kiel la [[Sankta Triunuo|Triunua Dio]]. Tiel en Santa Maria Maggiore, Romo, [[:commons:File:HospitalityAbrahamSMMaggioreJRS.jpg|mozaiko de la 5-a jarcento]] portretas nur la vizitantojn kontraŭ ora fono kaj metas duontravideblajn kopiojn de ili en la "ĉiela" spaco super la sceno. En arto de Orienta Ortodoksismo la vizito estas la ĉefa rimedo per kiu la Triunuo estas pentrita ([[:commons:File:Russian - Hospitality of Abraham - Walters 371185.jpg|ekzemple]]). Kelkaj bildoj eĉ ne inkludas Abraham-on aŭ Sarah-on, kiel la ''Triunuo'' de Andrei Rublev, kiu montras nur la tri vizitantojn kiel senbarbaj junuloj ĉetable.<ref name=Boguslawski>{{Citaĵo el la reto|url=http://myweb.rollins.edu/aboguslawski/Ruspaint/trinity.html|titolo=The Holy Trinity|alirdato=24a de septembro 2019|familia nomo=Boguslawski|persona nomo=Alexander|eldoninto=Rollins.edu}}</ref> === Literaturo === ''Timo kaj tremo'' (originale [[Dana lingvo|dana]] titolo: ''Frygt og Bæven'') estas influa filozofia verko de [[Søren Kierkegaard]], publikigita en 1843 sub la pseŭdonimo ''Johannes de silentio'' (''Johano el silento''). Kierkegaard deziris kompreni la anksion kiun devis suferi Abraham kiam Dio petis lin buĉoferi sian filon.{{sfn|Kierkegaard|1980|pp=155–156}} === Muziko === En 1994, [[Steve Reich]] publikigis [[opero]]n nomitan ''The Cave'' (La groto). La titolo referencas al la [[Groto de la Patriarkoj]]. La rakontaro de la opero estas bazita sur la historio de Abraham kaj de lia tuja familio kiel tiu estas rakontita en la variaj religiaj tekstoj, kaj kiel ĝi estas komprenata de unuopaj individuoj el diversaj kulturoj kaj religiaj tradicioj. La kanto de [[Bob Dylan]] nome "Highway 61 Revisited"<ref>[http://www.bobdylan.com/songs/highway-61-revisited "Highway 61 Revisited"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190924000620/http://www.bobdylan.com/songs/highway-61-revisited/ |date=2019-09-24 }}. Alirita la 25an de marto 2011.</ref> estas la titoliga muzikpeco de lia albumo de 1965 nome ''[[Highway 61 Revisited]]''. En 2004, la gazeto ''[[Rolling Stone]]'' rangigis tiun kanton kiel la numero 364a en sia listo de 500 Plej Grandaj Kantoj de Ĉiuj Tempoj.<ref>{{cite news|title=Rolling Stone's 500 Greatest Songs of All Time|url=https://www.rollingstone.com/news/coverstory/500songs/page/4|accessdate=8a de aŭgusto 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080913125603/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/500songs/page/4|archivedate=13a de septembro 2008|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-09-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080208074701/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/500songs/page/4|arkivdato=2008-02-08}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080208074701/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/500songs/page/4 |date=2008-02-08 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.rollingstone.com/news/coverstory/500songs/page/4 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-09-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060820114526/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/500songs/page/4 |arkivdato=2006-08-20 }}</ref> La kanto havas kvin strofojn. En ĉiu el ili, iu priskribas malkutiman problemon kiu finfine estas solvita en la ŝoseo Highway 61. En la unua strofo, [[Dio]] postulas al Abraham "[[Ofero de Isaako|mortigu al mi filon]]". Dio deziras, ke la mortigo estu farita en Highway 61. Abram, la origina nomo de la biblia Abraham, estas ankaŭ la nomo de la patro de Dylan. == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Icon 01016 Zhertvoprinoshenie Avraama.jpg|''Ofero de Isaako'' en rusa ikono Dosiero:LA HYRE Laurent de Le Sacrifice d'Abraham Huile sur toile.jpg|''Ofero de Isaako'' de Laurent de La Hyre Dosiero:Isaac Cigoli.jpg|''Ofero de Isaako'' de Cigoli Dosiero:Rembrandt Harmensz. van Rijn 035.jpg|''Ofero de Isaako'' de [[Rembrandt]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|3}} == Literaturo == * Exum, Jo Cheryl (2007). Retellings: The Bible in Literature, Music, Art and Film. Brill Publishers. ISBN 978-90-04-16572-4. * Ginzberg, Louis (1909). The Legends of the Jews (PDF). Traduko de Henrietta Szold. Philadelphia: Jewish Publication Society. * Holweck, Frederick George (1924). A Biographical Dictionary of the Saints. B. Herder Book Co. * Kierkegaard, Søren (1980). The Concept of Anxiety: A Simple Psychologically Orienting Deliberation on the Dogmatic Issue of Hereditary Sin. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-02011-2. * Levenson, Jon Douglas (2012). Inheriting Abraham: The Legacy of the Patriarch in Judaism, Christianity, and Islam. Princeton University Press. * Lings, Martin (2004). Mecca: From Before Genesis Until Now. Archetype. ISBN 978-1-901383-07-2. * Maulana, Mohammad (2006). Encyclopaedia Of Quranic Studies(Set Of 26 Vols.). Anmol Publications. ISBN 978-81-261-2771-9. * Peters, Francis Edward (2003). Islam, a Guide for Jews and Christians. Princeton University Press. p.&nbsp;9. ISBN 978-1400825486. * Peters, Francis Edward (2010). The Children of Abraham: Judaism, Christianity, Islam. Princeton University Press. ISBN 978-1-4008-2129-7. * Rutgers, Leonard Victor (1993). "The Iconography of the Sarcophagus of Junius Bassus (review)". Journal of Early Christian Studies. 1 (1): 94–96. doi:10.1353/earl.0.0155. ISSN 1086-3184. == Vidu ankaŭ == * [[Abrahama religio]] * [[Isaak]] * [[Kabalo]] * [[Multevalora Perlo]] kaj [[Libro de Abrahamo]] * [[Nimrod]] * [[Ofero de Isaako]] * [[Zaratuŝtro]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Abraham}} * [http://www.morasha.com.br/conteudo/artigos/artigos_view.asp?a=186&p=0 Abraão] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061110092409/http://www.morasha.com.br/conteudo/artigos/artigos_view.asp?a=186&p=0 |date=2006-11-10 }} {{pt}} * [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/2000/documents/hf_jp-ii_hom_20000223_abraham_po.html Abraão, pai de todos os crentes] {{pt}} * http://www1.osu.cz/home/macha/texty/tora.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060709124433/http://www1.osu.cz/home/macha/texty/tora.htm |date=2006-07-09 }} * [http://al-islam.org/encyclopedia/chapter5a/8.html Father of Ibrahim] {{en}} * [http://www.breslov.com/bible Jewish Publication Society] {{en}} * http://www.blessedquietness.com/alhaj/append-1.htm * http://www.keyway.ca/htm2002/midian.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060113213828/http://www.keyway.ca/htm2002/midian.htm |date=2006-01-13 }} * [http://www.soundvision.com/info/hajj/abraham.asp Abraham in all three Abrahamic faiths] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051221120857/http://www.soundvision.com/info/hajj/abraham.asp |date=2005-12-21 }} {{en}} * [http://www.hajj.ca/Ismail.html Abraham's sacrifice: an Islamic perspective] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051201183002/http://www.hajj.ca/Ismail.html |date=2005-12-01 }} {{en}} * [http://www.GospelTruth.info GospelTruth] {{en}} * [http://www.BiblicalArcheology.Net Biblical Archeology] {{en}} * [https://web.archive.org/web/20030208022617/http://www.time.com/time/covers/1101020930 The Legacy of Abraham] {{en}} * [http://www.islamfrominside.com/Pages/Tafsir/Tafsir%286-74_to_79%29.html Abraham's vision in the Qur'an] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060219001141/http://www.islamfrominside.com/Pages/Tafsir/Tafsir(6-74_to_79).html |date=2006-02-19 }} * http://speakingoffaith.publicradio.org/programs/2004/09/09_abraham en:Children of Abraham] {{en}} * http://mikranet.cet.ac.il/pages/item.asp?item=10881 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070218213223/http://mikranet.cet.ac.il/pages/item.asp?item=10881 |date=2007-02-18 }} סיפורי אברהם, מאת צבי אדר ] {{he}} * http://www.islam.de/1422.php <!-- de:Ungefähre Bedeutung des Quran in deutscher Sprache de->eo:_Ungefähre_ Signifo _des_ _Quran_ _in_ _deutscher_ Lingvo --> * http://www.weltethos.org/pdf_dat/i_abraha.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051103114036/http://www.weltethos.org/pdf_dat/i_abraha.pdf |date=2005-11-03 }}. * http://www.c-b-f.org/start.php?CONTID=09_05_03_01_00&LANG.de {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928185454/http://www.c-b-f.org/start.php?CONTID=09_05_03_01_00&LANG.de |date=2007-09-28 }} * http://www.sedos.org/english/khoury.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060110020239/http://www.sedos.org/english/khoury.htm |date=2006-01-10 }} * http://www.horstkannemann.de/klappert.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051124180351/http://www.horstkannemann.de/klappert.html |date=2005-11-24 }} jud-kristan-islama trialogo * http://www.br-online.de/alpha/forum/vor9812/19981222_i.shtml {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060104103028/http://www.br-online.de/alpha/forum/vor9812/19981222_i.shtml |date=2006-01-04 }} alpha-Forum * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Abraham |revizio=918447837 }} {{Leginda|2024|3|9}} {{Havenda artikolo|Abraham}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Abraham}} [[Kategorio:Abrahamo]] [[Kategorio:Fondintoj de religioj]] [[Kategorio:Genezo]] [[Kategorio:Homoj solenitaj en la luterana liturgia kalendaro]] [[Kategorio:Judaj religiestroj]] [[Kategorio:Katolikaj sanktuloj]] [[Kategorio:Profetoj de la Malnova Testamento]] [[Kategorio:Profetoj en islamo]] [[Kategorio:Kristanaj sanktuloj el la Malnova Testamento]] [[Kategorio:Roluloj de la Malnova Testamento]] [[Kategorio:Roluloj de la Tanaĥo]] [[Kategorio:Legendaj prapatroj]] 40nc0nba7o43h386hqhy6zdbxvgbq1o 0 7589 9472069 8791817 2026-09-09T15:27:58Z Roberto 609 /* Kultura vivo */ 9472069 wikitext text/x-wiki :''Ne konfuzu ĝin kun pola [[Szczecin]]'' {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Štětí | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Wegstädtl}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Štětí | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = MestoSteti.jpg | dosiero_priskribo = Bezručovy Sady en Štětí <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Steti - vlajka.jpg | blazono = Steti - erb.gif <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Ústí nad Labem | distrikto = Distrikto Litoměřice | municipo = Štětí | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = [[Elbo (rivero)|Elbo]] | rivero1 = | memorindaĵo = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | ŝoseo = | montaro = Doksa montetaro | orogenezo = Malsupraohara tabulo | orogenezo_tipo = Tabulo <!-- *** Situo *** --> | situo = Štětí | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 155 | lat_d = 50 | lat_m = 27 | lat_s = 12 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 22 | long_s = 35 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 53.85 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1312 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 411 08, 411 73 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ042 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0423 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0423 565709 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 10 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 10 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 23 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = Steti LT CZ.png | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.steti.cz www.steti.cz] | commons = Štětí | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} [[Dosiero:Steti03.jpg|eta|maldekstre|250ra|Baroka preĝejo el 18-a jarcento]] La [[Ĉeĥio|ĉeĥa]] urbo '''Štětí''' [ŝtjetji] ({{lang-de|Wegstädtl}}) troviĝas en [[distrikto Litoměřice]], [[regiono Ústí nad Labem]] sur la dekstra bordo de la rivero [[Elbo (rivero)|Elbo]] proksimume 50&nbsp;km norde de la ĉefurbo [[Prago]]. La urbo troviĝas rande de fekunda ĉerivera [[ebenaĵo]], kiu etendiĝas de la urboj [[Pardubice]] ĝis [[Litoměřice]]. Al la urbo apartenas jenaj vilaĝoj: Brocno, Čakovice u Radouně (Ĉakovice), Hněvice (Hnjevice), Chcebuz (Ĥcebuz), Počeplice (Poĉeplice), Radouň u Štětí (Radounj), Stračí (Straĉi), Újezd u Chcebuze kaj Veselí. En {{WikidataLoĝantaroDato}} loĝis en la urbo {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La unua skriba mencio pri la urbo devenas el komenco de la [[14-a jarcento]]. Estas skribite, ke setlejo ''Sstiet'' estiĝis ĉirkaŭ la jaro [[1300]], kiam tie staris 24 domoj kaj ligna preĝejo. Tiu estis detruita de granda [[inundo]], tial en [[1784]] oni finkonstruis ŝtonan preĝejon de sankta [[Simono]] kaj [[sankta Judaso]], kiu kompreneble konserviĝis ĝis nun. En [[1549]] Štětí fariĝis reĝa urbo. Tiam ĝi ricevis urban blazonon kaj sigelon. Tiutempe en la urbo loĝis ĉirkaŭ 500 homoj (ĉeĥoj kaj germanoj). La urbanoj estis liberigitaj de tiutempe deviga [[servutulo|servutula]] laboro, tial en la urbo ekprosperis industrio. Nur milita mizero komence de la [[19-a jarcento]] haltis la kreskon. Tiu renoviĝis nur en la dua duono de la 19-a jarcento dum la regado de [[Aŭstrio-Hungario]]. En [[1848]] oni fondis poŝtoficejon, en [[1850]] distriktan juĝejon. En [[1871]] la urbo estis konektita al fervojo. Post kiam la urbo transiris de [[Aŭstrio-Hungario]] al [[Ĉeĥoslovakio]] en [[1918]], grave kreskis la nombro de ĉeĥoj en la urbo. En [[1934]] oni konstruis ĉeĥan lernejon. La nombro de loĝantoj en la jaro [[1938]] estis 2585, post la dua mondmilito kaj la perforta elpelo de la germanoj la nombro iom reduktiĝis - dum censo en la jaro [[1948]] oni kalkulis 2192 loĝantojn. Grava mejloŝtono en la urba historio estas la jaro [[1949]], kiam oni ekkonstruis [[paperfabriko]]n sur loko de estinta sukerfabriko. La paperfabriko SEPAP poste fariĝis la plej grava ne nur en la urbo, sed en la tuta lando. Nun ĝi apartenas al la eksterlanda firmao MONDI. La disvolviĝo de la paperfabriko kaŭzis ankaŭ disvolviĝon de la urbo. Estis konstruataj loĝdomoj, infanĝardenoj, lernejoj, sanzorga domo kaj poste eĉ naĝejo, sporta stadiono, urba biblioteko kaj superbazaro. En la apuda vilaĝo ''[[Račice]]'' troviĝas remboata kanalo pli ol 2&nbsp;km longa. Tie okazis jam kelkaj ĉampionadoj de [[remado]] kaj [[kanuado]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Kultura vivo == Ĉiun duan jaron oni organizas nacian festivalon de [[blovorkestro]]j (aŭ nur FEDO Štětí). Ĉiujare oni povas aŭdi [[Rok-muziko|rok]]-an kaj [[kontreo|kontrean]] muzikon. Kvankam al la urbo ofte alvenadas prezenti sin pragaj aktoroj, plimulto da loĝantoj preferas televidon, precipe nun kiam estis instalita kabla televido kun 28 program-kanaloj. ==Lokaj esperantistoj== *[[Karel Votoček]] == Rilataj artikoloj == * [[Mordloch ĉe Štětí]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.fotofort.estranky.cz/ Fotogalerio de la urbo] {{Štětí}} {{Municipoj de Regiono Ústí nad Labem|Distrikto Litoměřice}} {{Unua}} [[Kategorio:Štětí| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Litoměřice]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Litoměřice]] [[Kategorio:Urboj en Bohemio]] [[Kategorio:Setlejoj sur Elbo]] [[Kategorio:Setlejoj en Doksa montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en Malsupraohara tabulo]] [[Kategorio:Vinkultivada subregiono Mělník]] qjicguwwpg0mvysz686nsz6stz2qwqn 0 9098 9471975 9463246 2026-09-09T12:43:44Z Sj1mor 12103 9471975 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komunumo en Svislando |nomo=Zuriko |blazono=[[Dosiero:Ch zh wappen stadt.gif|120ra|centre|Blazono de Zuriko]] |priskribo de blazono=Blazono de Zuriko |bildo={{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Zuerich Fraumuenster St Peter.jpg | dosiero2 = Swiss Zurich Downtown.jpg | dosiero3 = Zurich city center.jpg | dosiero4 = 2013-05-05 Zuriko (Foto Dietrich Michael Weidmann) 088.JPG | priskribo4=Zuriko vidita el la Karola Turo de la Granda Monaĥejo | piedlinio = Fotomuntaĵo }} |priskribo de bildo= |kantono=Zuriko |distrikto=[[Zuriko (distrikto)|Zuriko]] |koord={{Koordinatoj |47|22|44|N|8|32|28|E}} |loĝantoj=410'404 |areo=91,88 |alteco=408 |poŝtkodo=8000 |kodo=0261 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Zürich 2007.png|centre|285ra|<small>Mapo de Zuriko</small>]] |priksribo de mapo=Mapo de Zuriko |kesteroj={{Informkesto urbo |bildo={{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = ZurichMontage.jpg | dosiero2 = City of Zürich.jpg | dosiero3 = | dosiero4 = | piedlinio = Fotomuntaĵo }} <!--uzenda nur ĉe bildaro kune kun la sekva!--> |vikidata-bildo=yes|bildo-larĝeco = 280px|regiono-ISO=CH|situo sur mapo2=Zuriĥo|zomo=11 |subŝablono=jes|dua ŝablono=jes}} }} '''Zuriko''' ({{Lang-de|Zürich}} [CÜriĥ], {{Lang-fr|Zurich}} [züRIK], {{Lang-it|Zurigo}} [dzuRIgo], [[romanĉa lingvo|romanĉe]] '''Turitg''' [tuRIĜ]) estas la [[Listo de urboj en Svislando|ĉefurbo]] de la samnoma [[Kantono Zuriko|kantono]] de [[Svisa Konfederacio]] ([[Svislando]]). La urbo estas krome formale ankaŭ la ĉefurbo de la samnoma [[Zuriko (distrikto)|distrikto Zuriko]], kiu fakte konsistas nur el la politika komunumo Zuriko mem. Loĝantaro: 410'404 ([[Komunumoj de Svislando|politika komunumo]], je la 30-a de septembro 2016), kun la ĉirkaŭa metropola regiono proksimume 1'200'000. Areo de la urbo: 91,88&nbsp;km². == Geografio == Zuriko situas ĉe la norda pinto de la [[Lago de Zuriko]], kiu ricevis sian nomon de la urbo. Okcidente de la urbo leviĝas ĝia hejmmonto [[Uetliberg]], kiu estas ŝatata ekskurscelo de ĉiuj zurikanoj. Tri riveroj fluas tra Zuriko, nome [[Limato]], kiu elfluas el la lago de Zuriko, [[Sihl]], kiu ĉe la ĉefstacidomo fluas al Limat kaj en nordo [[Glatt (Rejno)|Glatt]]. De la lago krome [[Schanzengraben]], kanalo de la iama urba fortikaĵo, kondukas al Sihl. Tiel parto de la malnova urbocentro efektive troviĝas sur granda insulo.<ref>[http://www.swissworld.org/de/geografie/staedte/zuerich/ Priskribo de Zuriko en la retejo de la Svisa departemento pri eksteraj rilatoj, multlingva retejo]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La nomo Zuriko devenas de la [[latina lingvo|latina]] nomo de la urbo ''Turicum'' (= kun turoj, vortevoluo: → Tsuric → Zürich), kiu unuan fojon estis dokumente menciita en la jaro 20 antaŭ kristo kiel romia fondaĵo. === Urbaj distriktoj kaj kvartaloj === La origina komunumo Zuriko antaŭ [[1893]] konsistis nur el la tereno de la hodiaŭa malnova urbo. Per du grandaj urboampleksigoj en la jaroj [[1893]] kaj [[1934]] oni enkomunuigis multajn ĉirkaŭajn vilaĝojn, kiuj dum la 19-a jarcento iom kunkreskis kun la urbo. Hodiaŭ Zuriko konsistas el 12 urbaj distriktoj, kiuj portas la numerojn 1 ĝis 2 kaj en kiuj situas inter 1 ĝis 4 kvartaloj, kiuj korespondas al la iamaj sendependaj komunumoj: {{Rektangulo-dekstre| Bildoj=<center><small>Blazono de Zuriko</small><br /> <table><tr><td>[[Dosiero:Wappen Zürich matt.svg|dekstra|50ra]]</td></table>}} ==== Urbodistrikto 1 ==== La urbodistrikto 1 konsistas nur el la [[Malnovurbo (Zuriko)|Malnovurbo Zuriko]] (germane [[Zürich-Altstadt]], kiu respondas al la origina urbo kaj komunumo Zuriko ĝis 1893. La malnova urbo konsistas unuflanke oriente de [[Limato]] el la kvartaloj [[Niederdorf (Zuriko)|Niederdorf]], Oberdorf kaj Rathaus, kaj aliflanke okcidente de Limato el la kvartaloj Bahnhofstrasse (stacidoma strato), Lindenhof (kie troviĝis la palatinato de Karolo la Granda), stacidomo, Löwenplatz kaj City.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.zuerich1.ch/quartier/institutionen.php?k=1&id=2 |titolo=Retejo de la kvartalasocio Zuriko 1 |alirdato=2014-04-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140420092322/http://www.zuerich1.ch/quartier/institutionen.php?k=1&id=2 |arkivdato=2014-04-20 }}</ref> {{Rektangulo-dekstre| Bildoj=<center><small>Blazonoj de Enge, Wollishofen kaj Leimbach</small><br /> <table><tr><td>[[Dosiero:CHE Enge COA.svg|dekstra|50ra]]</td> <td>[[Dosiero:CHE Wollishofen COA.svg|dekstra|50ra]]</td> <td>[[Dosiero:CHE Leimbach COA.svg|dekstra|50ra]]</td></tr></table>}} ==== Urbodistrikto 2 ==== La urbodistrikto 2 situas ĉe la okcidenta bordo de la lago kaj konsistas el la municipoj: * [[Enge]], * [[Wollishofen]] kaj * [[Leimbach]]. {{Rektangulo-dekstre| Bildoj=<center><small>Blazono de Wiedikon</small><br /> <table><tr><td>[[Dosiero:CHE Wiedikon COA.svg|dekstra|50ra]]</td></table>}} ==== Urbodistrikto 3 ==== La urbodistrikto 3 situas en la [[Limat-Valo]] inter [[Sihl]] kaj [[Uetliberg]] kaj konsistas el la municipo [[Wiedikon]]. {{Rektangulo-dekstre| Bildoj=<center><small>Blazono de Aussersihl</small><br /> <table><tr><td>[[Dosiero:CHE Aussersihl COA.svg|dekstra|50ra]]</td></table>}} ==== Urbodistrikto 4 ==== La urbodistrikto 4 situas en la ebenaĵo inter Sihl, Wiedikon kaj la fervojo kaj konsistas el la municipo [[Aussersihl]]. {{Rektangulo-dekstre| Bildoj=<center><small>Blazono de Aussersihl</small><br /> <table><tr><td>[[Dosiero:CHE Aussersihl COA.svg|dekstra|50ra]]</td></table>}} ==== Urbodistrikto 5 ==== La urbodistrikto 5 situas sur la ebenaĵo inter Limato, Sihl kaj la fervojlinio kaj konsistas el la industrikvartalo, kiu estas parto de la iama komunumo [[Aussersihl]]. {{Rektangulo-dekstre| Bildoj=<center><small>Blazonoj de Oberstrass kaj Unterstrass</small><br /> <table><tr><td>[[Dosiero:CHE Oberstrass ZH COA.svg|dekstra|50ra]]</td> <td>[[Dosiero:CHE Unterstrass COA.svg|dekstra|50ra]]</td></tr></table>}} ==== Urbodistrikto 6 ==== La urbodistrikto 6 situas ĉe la okcidenta deklivo de la monto [[Zürichberg]] kaj konsistas el la municipoj * [[Oberstrass]] kaj * [[Unterstrass]]. {{Rektangulo-dekstre| Bildoj=<center><small>Blazonoj de Fluntern, Hirslanden, Hottingen kaj Witikon</small><br /> <table><tr><td>[[Dosiero:CHE Fluntern COA.svg|dekstra|50ra]]</td> <td>[[Dosiero:CHE Hottingen COA.svg|dekstra|50ra]]</td> <td>[[Dosiero:CHE Hirslanden COA.svg|dekstra|50ra]]</td><td>[[Dosiero:CHE Witikon COA.svg|dekstra|50ra]]</td></tr></table>}} ==== Urbodistrikto 7 ==== La urbodistrikto 7 situas ĉe la okcidentaj deklivoj de [[Zürichberg]] kaj [[Adlisberg]]. Ĝi konsistas el la municipoj * [[Fluntern]], * [[Hirslanden]], * [[Hottingen]] kaj * [[Witikon]]. {{Rektangulo-dekstre| Bildoj=<center><small>Blazono de Riesbach</small><br /> <table><tr><td>[[Dosiero:CHE Riesbach COA.svg|dekstra|50ra]]</td></tr></table>}} ==== Urbodistrikto 8 ==== La urbodistrikto 8 situas ĉe la orienta bordo de la lago. Ĝi konsistas el la municipo [[Riesbach]]. {{Rektangulo-dekstre| Bildoj=<center><small>Blazonoj de Altstetten kaj Albisrieden</small><br /> <table><tr><td>[[Dosiero:CHE Altstetten COA.svg|dekstra|50ra]]</td> <td>[[Dosiero:Wappen-Albisrieden.svg|dekstra|50ra]]</td></tr></table>}} ==== Urbodistrikto 9 ==== La urbodistrikto 9 situas inter Limato kaj [[Uetliberg]] kaj konsistas el la municipoj * [[Altstetten]] kaj * [[Albisrieden]]. {{Rektangulo-dekstre| Bildoj=<center><small>Blazonoj de Wipkingen kaj Höngg</small><br /> <table><tr><td>[[Dosiero:CHE Wipkingen COA.svg|dekstra|50ra]]</td> <td>[[Dosiero:CHE Höngg COA.svg|dekstra|50ra]]</td></tr></table>}} ==== Urbodistrikto 10 ==== La urbodistrikto 10 situas dekstre de [[Limato]] ĉe la suda deklivo de la montoj [[Hönggerberg]] kaj [[Käferberg]]. Ĝi konsistas el la municipoj * [[Wipkingen]] kaj * [[Höngg]]. {{Rektangulo-dekstre| Bildoj=<center><small>Blazonoj de Affoltern, Örlikon kaj Seebach</small><br /> <table><tr><td>[[Dosiero:CHE Affoltern COA.svg|dekstra|50ra]]</td> <td>[[Dosiero:CHE Oerlikon COA.svg|dekstra|50ra]]</td> <td>[[Dosiero:CHE Seebach COA.svg|dekstra|50ra]]</td></tr></table>}} ==== Urbodistrikto 11 ==== La urbodistrikto 11 situas en la ebenaĵo norde de la montoj [[Hönggerberg]] kaj [[Käferberg]] inter [[Glat-Valo]] kaj la lago [[Katzensee]]. Ĝi konsistas el la municipoj * [[Affoltern]], * [[Örlikon]] kaj * [[Seebach]]. {{Rektangulo-dekstre| Bildoj=<center><small>Blazono de Schwamendingen</small><br /> <table><tr><td>[[Dosiero:CHE Schwamendingen COA.svg|dekstra|50ra]]</td></table>}} ==== Urbodistrikto 12 ==== La urbodistrikto 12 situas en [[Glat-Valo]] ĉe la norda piedo de la monto [[Zürichberg]]. Ĝi konsistas el la municipo [[Schwamendingen]]. == Historio == Jam antaŭ la romia tempo sur la tereno de la hodiaŭa urbo Zuriko troviĝis [[keltoj|keltaj]] surfostaj setlejoj. La unua dokumenta mencio de Zuriko sub la nomo [[Turicum]] datiĝas el la jaro [[-15|15 antaŭ Kristo]]. En la 4-a jarcento en Zuriko sur ''Lindenhof'' estis konstruita [[Romio|romia]] [[kastelo]] kiel parto de la romiaj defendolinioj kontraŭ la alemanoj. La plej malnovaj trovaĵoj datumas proksimume je la jaro 3000 antaŭ Kristo. Ĉirkaŭ en la jaro 800 post Kristo en Zuriko troviĝis unu el la Palatinatoj de imperiestro [[Karolo la Granda]], kiu laŭ la legendo ĉi-tie en Zuriko kristaniĝis, post kiam li dum ĉaso sekvis belan cervon de [[Aachen]] ĝis Zuriko, kie la cervo kliniĝis antaŭ la tombejo de la kristanaj [[martiro]]j Petro, Felikso kaj Eksuperacio. Laŭ dire ili en la tria jarcento estis senkapigitaj en Zuriko kaj poste levis siajn dehakitajn kapojn kaj marŝis sur la placo, kie hodiaŭ staras la [[Granda Monaĥejo]] (germane: Grossmünster). Karolo la Granda, tiel malkovrinte la tombejojn de la sanktuloj deklaris, ke estas la volo de Dio, ke li konstruu ĉi-tie por ili preĝejon. La legendo daŭrigas, ke Karolo la Granda tiam lasis sin bapti kaj ordonis la konstruon de la Monaĥejo, kiu entenis la unua kristanan preĝejon en Svislando norde de la Alpoj. Antaŭ sia morto Karolo la Granda konstruigis ankaŭ la Virinan Monaĥejon (germane Fraumünster) kaj nomumis sian filinon kiel unua abatino transdonante al ŝi tiel la regadon super la urbo. Zuriko poste dum jarcentoj estis regata far la [[abato]]inoj de la monaĥinejo. En la [[14-a jarcento]] la gildoj prenis la povon, tamen la vera potenco restis ĉe la abatinoj de Fraumünster. En [[1502]] Zuriko sendependiĝis de la [[Sankta Romia Imperio|Germana Imperio]] kaj aliĝis kun [[Lucerno]] kaj [[Berno]] al la [[Svisa Konfederacio]], kiu ĝis tiam konsistis el [[Kantono Urio|Uri]], [[Schwyz]] kaj [[Unterwalden]]. En 1519 la reformaciisto [[Zvinglo|Ulrich Zwingli]] (1484-1531), tiama pastro de la [[Granda Monaĥejo]], deklaris la sendependecon de la Zurika Eklezio de [[katolikismo|Romo]] kaj transprenis la regadon de la urbo. La tiama abatino de Fraumünster kaj regantino de la urbo transdonis al Zwingli simbole la ŝlosilojn de la urbo evitante tiel intercivitanan militon. Efektive ŝi estis la vera heroino de tiu epoko kaj ne la despoto Zwingli, kiu hodiaŭ estas rememorigita kiel unu el la "grandaj filoj de la urbo". Oni ja ŝatas prisilenti liajn militkrimojn kaj la [[masakro]]jn de 300 [[anabaptismo|rebaptistoj]] en Mejleno okazigitajn je lia ordono. En la sekvaj du jarcentoj Zuriko ekkreskis dank al la seta perlaboro kaj komerco kaj akiris pli kaj pli da ekonomia signifo. En la jaro 1789 sub la influo de la [[Franca revolucio de 1789|franca revolucio]] la liberalaj fortoj de la Zurika kamparo faligis la gildan reĝimon de Zuriko kaj donis al Zuriko liberalan konstitucion. Sekvis poste la [[Napoléon Bonaparte|Napoleona]] regado super Svislando, kiu trovis sian finon en la batalo de Zuriko inter la trupoj de la rusa generalo Suvorov kaj la francaj trupoj. La [[kongreso de Vieno]] tiam solene akceptis la Svisan neŭtralecon por ĉiam kaj garantiis al la Svisoj la integrecon de la tiam fondita Svisa Federacio. Post la kompleta malvenko de Napoleono kaj la radikala revolucio de [[1848]] la svisoj sukcesis fondi la hodiaŭan Liberalan Svisan Federacion, ĉar la eŭropaj reĝoj estis sufiĉe okupitaj pri siaj propraj problemoj.<ref>Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D171.php ''Max Schultheiss'': ''Zuriko (komunumo)'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2014-02-13)]</ref> [[Dosiero:granda monastero.jpg|eta|[[Granda Monaĥejo]] de Zuriko.]] La [[Traktato de Zuriko]] estis internacia pactraktato, subskribita la 10-an de novembro de 1859 de la Aŭstra imperio, la Franca imperio kaj Sardio en la urbo Zuriko. Nun sekvis tempo de rapida evoluo de Zuriko. La unua [[fervojo]] inter Zuriko kaj Badeno estis konstruita kaj poste en malmultaj jaroj el tiu unua fervojlinio fariĝis la plej densa fervojreto de la mondo. Grandaj personecoj kiel Alfred Escher, [[Gottfried Keller]] kaj [[Johann Heinrich Pestalozzi]] naskiĝis kaj laboris en tiu-ĉi epoko en Zuriko. Kun la kreskanta industrio la loĝantaro de Zuriko kreskis pli kaj pli kaj hodiaŭ en la grandregiono de Zuriko loĝas proksimume 1,2 milionoj da homoj. Zuriko ankaŭ fariĝis ŝatata [[azilo|azilurbo]] de gravaj politikaj gvidantoj. Komence de la unua mondmilito ĉi-tie vivis la rusa revoluciisto [[Lenino]] kiel antaŭ li jam [[Bakunino]] kaj aliaj gravaj personecoj. Inter la du militoj en Zuriko naskiĝis la [[dadaismo]] kaj dum la dua mondmilito Zuriko fariĝis kiel ununura libera germanlingva grandurbo la rifuĝejo de la tuta germana intelektularo kaj de la rezisto kontraŭ la [[naziismo|nazioj]]. Zuriko en la mezo de la 20-a jarcento estis konata kiel konservema cvinglia urbo, sed la [[Zurika Junulara Movado]] en 1980 kaŭzis kompletan paradigmoŝanĝon. El la spartana Zuriko fariĝis bunta miksopoto plene de vivĝojo. == Vidindaĵoj == == Servoj == * [[Lernejo pri Dezajno Zuriko]] * [[Svisa Akademio de Teknikaj Sciencoj]] * [[Zurika Arta Universitato]] == Ekonomio == [[Dosiero:Ratshaus Zurich.jpeg|eta|Parlamenta domo]] Zuriko estas hodiaŭ la kultura, financa kaj ekonomia centro de Svislando kaj laŭdire la plej riĉa urbo de la mondo. En diversaj enketoj Zuriko ricevas jam dum jaroj la unuan rangon en internaciaj listoj de la plej loĝindaj urboj de la mondo. Unuavice Zuriko estas scienca kaj kultura urbo. Ekzistas pluraj universitatnivelaj altlernejoj, la ĉefaj estas la [[Universitato de Zuriko]] kaj la [[Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Zuriko|Svisa Federacia Instituto pri Teknologio (ETH Zuriko)]] ĉe kiuj sume studas pli ol 60000 studentoj, kio estas preskaŭ 20% de la tuta loĝantaro. Plej grava ekonomia branĉo estas la servoperado. Fama Zuriko estas pro la bankoj, kiuj ne malsignife kontribuas al la ekonomia prospero de la urbo. Sed ankaŭ por la informatikindustrio Zuriko estas grava kaj profitas de la plej densa kaj efika kaj rapidega vitrofibrokabloreto de Eŭropo estante la eŭropa sidejo de Microsoft, Google kaj nun ankaŭ de Yahoo. Zuriko ludas hodiaŭ gvidan rolon en sunteknologio, kiel ĝi antaŭ 150 jaroj foje gvidis en la tekstilindustrio.<ref>[http://www.vd.zh.ch/internet/volkswirtschaftsdirektion/de/themen/wirtschaftsstandort.html Retejo de la ekonomia direkcio de Kantono Zuriko: "Ekonomia loko Zuriko"]</ref> [[Dosiero:Zuerich Hauptbahnhof-2.jpg|eta|[[Zürich HB (stacidomo)|Ĉefstacidomo Zuriko]]]] == Trafiko == En Zuriko troviĝas unu el la plej trafikriĉaj [[Flughaveno Zuriko|flughavenoj]] de Eŭropo kun preskaŭ 300 000 flugmovoj jare, kaj Zuriko estas gravega fervojnodo. La publika trafiksistemo de Zuriko, kiu estas unuigita en la [[Zurika Trafik-Unio]] estas unu el la plej efika de la tuta mondo, kaj pro tio en neniu alia urbo sur la planedo la proporcio de utiligantoj de la publikaj trafikiloj estas tiom alta kiel en Zuriko. La koron de la Zurika Trafik-Unio formas en la urbo la [[Tramtransporto en Zuriko|tramreto]], kiun funkciigas la [[Zurikaj Trafikentreprenoj]]. La [[Zürich HB (stacidomo)|Ĉefstacidomon de Zuriko]] utiligas ĉi-tage pli ol 340'000 pasaĝeroj. Tramoj kaj busoj veturas en kadenco de malmultaj minutoj, kaj regionaj trajnoj konektas la urbopartojn inter si kaj kun la resto de la kantono. Vendrede ĝis dimanĉe busoj kaj trajnoj funkcias la tutan nokton.<ref>[http://www.cdeli.org/sonarkivo/Arthur-Baur/SRI-1978-31-A-2-221-Arthur-Baur-Konstruo-de-nova-tramlinio-en-Zurich.mp3 Radioprelego de d-ro Arthur Baur ĉe SRI pri konstruo de nova tramlinio en Zuriko, 1978, Sonarkivo de CDELI]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Arto kaj kulturo == [[Dosiero:2014-04-18-Havengruo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 057.JPG|eta|dekstra|200ra|La [[Zurika havengruo]]]] En Zuriko ekzistas riĉa kultura vivo. En la urbo ekzistas pli ol 50 teatroj kaj multnombraj muzeoj. Tradicia festo okazas en printempo kun granda procezio de la gildoj kaj bruligo de la neĝoviro. Ĉiun trian jaron en Zuriko okazas la granda Zurika Lagofesto kun unu ĝis du milionoj da festantoj kaj jam tradicion havas la granda tekno-strato-parado, kiu amasigas ĉiun jaron preskaŭ unu milionon da dancantajn gejunulojn el la tuta mondo. En aprilo 2014 apud Limato estis starigita [[Zurika havengruo|havengruo]], kiu provokis multajn diskutojn kaj kritikojn.<ref>[http://www.nzz.ch/aktuell/zuerich/uebersicht/er-steht-1.18285953 Nova Zurika Gazeto: "Zurika havengruo estas starigita - Ĝi staras" (Urs Bühler, 17-an de aprilo 2014)]</ref> === Instancoj === * ''[[Pro Helvetia]]'' == Famuloj == * [[Zvinglo|Ulriko Zvinglo]], reformatoro agadis de [[1519]] ĝis [[1531]] kiel ĉefpastro de la [[Granda Monaĥejo]] kaj direktis kiel la sorton de Zuriko. * En la urbo mortis [[hungara]]j [[Antal Doráti]] (dirigento), [[Ignác Alpár]] (arkitekto), [[László Polgár (operokantisto)|László Polgár]], [[Zoltán Kelemen (1926)]] kaj [[Dezső Ernster]] operokantistoj, [[Max Herz]] (arkitekto), [[László Békeffi]] (komikisto), [[Dezső Korda]] (inĝeniero), [[Ernő Vashegyi]] (baletisto), [[Géza Anda]] (pianisto) kaj [[Pál Esterházy]] (mecenato). * [[Albert Einstein]] estis de 1909-1911 profesoro de la [[Universitato de Zuriko]] kaj de 1912-1914 profesoro de la [[Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Zuriko]]. * Hungardevena matematikisto, profesoro [[Marcell Grossmann]] mortis en Zuriko, li estis samklasano de Albert Einstein * hungara-svisa [[violonisto]] [[Stefi Geyer]] mortis en Zuriko * hungara [[dancisto]] [[Bea Goll]] mortis en Zuriko * [[Carl Gustav Jung]] estis profesoro de la Universitata Psikiatria Hospitalo de Zuriĥo. * [[Thomas Mann]] mortis la 12-an de aŭgusto [[1955]] en Zuriko. * [[Miĥail Bakunin]] restadis [[1842]] ekzile en Zuriko. * [[Lenin|Vladimir Iljiĉ ULJANOV (Lenin)]] vivis de [[1916]] ĝis [[1917]] ekzile en Zuriko. * [[Johann Wilheim von Tscharner]], pentristo * hungara-svisa dirigento [[Henrik Benkő]] mortis en 1918 * hungara pianisto [[Etelka Freund]] * hungardevena germana komponisto [[Ákos László]] * [[Roger Köppel]], eldonisto kaj politikisto * rumania hungara-juda, brita altlerneja instruisto [[Ladislaus Löb]] * hungara [[agronomo]] [[József Járfás]] == Sporto == En Zuriko okazas en la stadiono [[Letzigrund]] ĉiujare la fama [[atletiko|atletikrenkontiĝo]] ''Weltklasse Zürich'' (en Esperanto ''Mondklaso Zuriko''). En la stadiono Letzigrund en somero 2008 ankaŭ okazis 3 grupludoj de la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]]. La glacihokeklubo de Zuriko [[ZSC Lions]] gajnis en la sezono 2008-2009 la Ligon de la Glacihokeĉampionoj kaj fariĝis eŭropa glacihokeĉampiono. En somero 2014 en Zuriko okazas la Eŭropa ĉampionado en [[atletiko]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.zuerich2014.ch/ |titolo=Retejo pri la Eŭropa atletiko-ĉampionado 2014 en Zuriko |alirdato=2014-04-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140718153909/http://www.zuerich2014.ch/ |arkivdato=2014-07-18 }}</ref> == Esperanto-movado == Zuriko havas tradician Esperanto-movadon [[Esperanto-Societo Zuriko]] (ESZ), la plej malnova seninterrompe funkcianta loka Esperanto-klubo de la mondo estis fondita en [[1905]] kaj gastas hodiaŭ en la Esperantejo (www.esperanto.ch/esperantejo). De 1986 ĝis 2006 Esperanto-Societo Zuriko eldonis la retrevuon [[KOMENTOJ]]n. La societon prezidas [[Dietrich Michael Weidmann|Dietrich Michael WEIDMANN]] kiu ankaŭ fondis la internacian tradukservon [[Allsprachendienst Esperanto GmbH]].<ref>{{ULS|p=746-752}}</ref> En [[2005]] Zuriko gastigis la Ĝeneralan Kunvenon de [[Svisa Esperanto-Societo]]. == Lingvoj == [[Oficiala lingvo]] de Zuriko estas la [[germana]]. Parolata estas la zurika [[dialekto]] de la [[alemana]], kiu apartenas al la altalemanaj idiomoj. Pli ol triono de la loĝantaro de Zuriko tamen estas eksterlandanoj alilingvaj, la ĉefaj inter tiuj lingvoj estas la hispana, itala kaj la serbokroata, kiuj estas parolataj de po 10% de la loĝantaro. Laŭ la lasta oficiala popolnombrado de la jaro 2000 loĝis en Zuriko homoj kun 181 diversaj denaskaj lingvoj. == Religioj == Religie la urbo estas de post la reformacio oficiale [[protestantismo|protestanta]], sed intertempe nur 40 % de la loĝantoj apartenas al la ŝtata protestanta eklezio. Sama nombro estas [[katolikismo|katolikoj]], proksimume 10 % estas adeptoj de la [[islamo]] kaj aliaj 10 % apartenas al aliaj religioj, kiel [[budhismo]], [[hinduismo]], [[bahaismo]] kaj aliaj aŭ estas [[ateismo|ateistoj]]. Oficiale estas registritaj en Zuriko pli ol 370 {{J|religia komunumo}}, kaj la urbo estas konata pro la paca kunvivado de la diversaj religioj kaj lingvoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.zh.ref.ch/a-z/zwingli |titolo=Zvinglo, retejo de la reformita preĝejo de Zuriko |alirdato=2014-04-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140419233846/http://www.zh.ref.ch/a-z/zwingli |arkivdato=2014-04-19 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.statistik.zh.ch/internet/justiz_inneres/statistik/de/daten/themen/bevoelkerung_soziales/bevoelkerung.html |titolo=Statistikaj informoj pri la loĝantaro de Zuriko |alirdato=2014-04-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131019084650/http://www.statistik.zh.ch/internet/justiz_inneres/statistik/de/daten/themen/bevoelkerung_soziales/bevoelkerung.html |arkivdato=2013-10-19 }}</ref> == Bildaro == <gallery> Dosiero:2013-05-05 Zuriko (Foto Dietrich Michael Weidmann) 127.JPG|<small>Panorama rigardo de la Karola Turo de la Granda Monaĥejo</small> Dosiero:2013-05-05 Zuriko (Foto Dietrich Michael Weidmann) 105.JPG|<small>Urba domo de Zuriko</small> Dosiero:2013-05-05 Zuriko (Foto Dietrich Michael Weidmann) 083.JPG|<small>La horloĝo de Sankta Petro</small> Dosiero:2013-05-05 Zuriko (Foto Dietrich Michael Weidmann) 086.JPG|<small>''Prime Tower'', la plej alta domego de Svislando</small> </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Kantono Zuriko]] * [[Zuriko (distrikto)|Distrikto Zuriko]] * [[Sinagogo Leonostrato Zuriĥo]] * [[Bestoĝardeno de Zuriko]] * [[Tramtransporto en Zuriko]] * [[Trolebusa transporto en Zuriko]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=zurik}} * [http://www.stadt-zuerich.ch/ Oficiala retejo de la urbo Zuriko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040823014505/http://www.stadt-zuerich.ch/ |date=2004-08-23 }} (en germana lingvo) * [http://www.zurichtourism.ch/ Oficiala retejo de Zuriko Turismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140820124109/http://www.zurichtourism.ch/ |date=2014-08-20 }} (en germana, franca, itala kaj angla lingvoj) * [http://www.nzz-libro.ch/de/detail.php?actuel=1&pageNum_articlegroup=&totalRows_articlegroup=&up_oberKatNr=0&up_katNr=&up_oberArtikelNr=&up_oberArtikelNr=685&PHPSESSID=h442nh611e8jfc303rd3mjjej7 Vortaro de zurika germana lingvo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110522120933/http://www.nzz-libro.ch/de/detail.php?actuel=1&pageNum_articlegroup=&totalRows_articlegroup=&up_oberKatNr=0&up_katNr=&up_oberArtikelNr=&up_oberArtikelNr=685&PHPSESSID=h442nh611e8jfc303rd3mjjej7 |date=2011-05-22 }}, en germana lingvo, ''Zürichdeutsches Wörterbuch'' Heinz Gallmann, 696 paĝoj, mapoj(24), 16.5 x 23.5&nbsp;cm, 2009 Zuriko ISBN 978-3-03823-600-9 * [http://www.librejo.ch/ Retejo de la Esperanto-Librejo Zuriko] (en Esperanto, germana, franca, itala, hispana kaj angla lingvoj) {{Fervojaj stacioj en Zuriko}} [[Kategorio:Zuriko| ]] [[Kategorio:Kantono Zuriko]] [[Kategorio:Urboj de Svislando]] [[Kategorio:Kantonĉefkomunumoj de Svislando]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Svislando laŭ lokoj]] [[Kategorio:Zuriko (Distrikto)]] d5dy13kqotu9tanra50vjnyjvpi3nud 0 10005 9472058 8537647 2026-09-09T14:59:35Z Roberto 609 9472058 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Josef TAUBMANN''' ([[1883]]-[[1961]]), ankaŭ konata kiel ''Lehrer Taubmann'' (t. e. ''Instruisto Taubmann''), estis [[ĉeĥaj esperantistoj|ĉeĥ]]-[[germana esperantisto]]. Li estis militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito kaj restis arestita en Siberio.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. Post la [[2-a Mondmilito]] li loĝis en la [[Germanio|germana]] urbo [[Schriesheim]], kie li aktivis en la restarigo de la germana [[Esperanto-movado]], ekzemple kiel aŭtoro de informiloj kaj gazetartikoloj. En 1960 li ricevis honorinsignon de [[Germana Esperanto-Asocio]]. Lia filo [[Horst Taubmann]] ([[1934]]-[[2017]]) estis [[ĵurnalisto]] kaj kompilis en [[1987]] okaze de la 100-jara jubileo de [[Esperanto]] tre favoran, kortuŝan 90-minutan radioelsendon, kiun dissendis multaj germanaj [[radiostacio]]j. ==Verkado== Li verkis lernolibrojn por germanaj gimnazioj (1913, 1920), kiu atingis pli ol 20 000 ekzemplerojn kaj multaj reedonojn, kaj Esperantan Krestomation (1921). Krome li estis redaktoro de la revuo „[[Marto (revuo)|Marto]]“ en la komenco de la 20-a jarcento. ==Instrumetodo== El la dupaĝa germana antaŭparolo de lia instrulibro li sciigas, kiel li lernigis Esperanton: :„La lernanto devas depost la unua horo legi, skribi kaj paroli nur en la fremda lingvo ne pri ĝi". La [[leciono]]j enkondukiĝis laŭ jena ordo: *Demandaj vortoj ''ki-u, -o, -a, -e'', ''kiom da''; ''ĉu'', ''jes'', ''ne''; *personaj pronomoj; *komplementoj; *En la 6-a leciono interparolado; *En la 7-a: kalkulprocedoj. *En la 9.a jam estas skribata letero pri la grupa vivo. Tiel Taubmann per 15 tripaĝaj lecionoj havigas la lingvan materialon por la ĉiutaga vivo. ==Verkoj== *„Esperanto-Leitfaden mit Sprechübungen“, mit Erlaß d. Min. für Schulwesen und Volkskultur vom 7. XII. 1921 zum Unterrichtsgebrauch an Bürgerschulen mit deutscher Unterrichtssprache zulässig erklärt. 1. Aufl. 1920 120 pĝ. {{citaĵo|Tiu-ĉi broŝuro estas la germana traduko de la bonega, ĉie konata « [[Brochure rouge]]» de la firmo Hachette & Cie.|[[Belga Esperantisto]] n.023-024 (sep-okt 1910)}} *„Uebungsbuch zum Esperanto-Leitfaden mit Sprechübungen", 1924, 75 pĝ. {{Vivtempo|Taubmann, Josef}} {{EdE|T}} [[Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj]] [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] qht1tusnp02o5cu3zrhs88mits3h7e3 0 10229 9472286 9272551 2026-09-10T06:18:13Z Sj1mor 12103 9472286 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Bruna urso |dosiero2 = Ours brun parcanimalierpyrenees 1.jpg |dosiero=Kamchatka Brown Bear near Dvuhyurtochnoe on 2015-07-23.png | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |priskribo de dosiero=Kamĉatka brunurso (''Ursus arctos beringianus'') |priskribo de dosiero2 = Bruna urso en la [[Pireneoj]] |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |regno2 = animalo |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Mamulo]]j ''Mammalia'' |ordo = [[Karnovoro]]j ''Carnivora'' |familio = [[Ursedoj]] ''Ursidae'' |genro = [[Urso (genro)|Urso]] ''Ursus'' |specio = '''''U. arctos''''' |statuso = LR/lc |dunomo = Ursus arctos |dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]] |mapo de vivoteritorioj = Ursus arctos distribution.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Vivregiono de la bruna urso |vikispecio = Ursus arctos |komunejo = Ursus arctos }} '''Bruna urso''' (''Ursus arctos'') estas [[urso]] el la familio [[Ursedoj]] de la [[biologia ordo]] [[Karnovoroj]]. Ĝi havas longan, maldelikatan [[grizflava]]n ĝis nigrabrunan hararon. Ĝia korpo mezuras 150 – 250&nbsp;cm kaj pezas 150 – 300&nbsp;kg. Estas grandaj diferencoj laŭ [[subspecio]]j kaj sekso. Ekzemple hispanaj ursoj povas pezi inter 100 kaj 200&nbsp;kg se viroj kaj inter 80 kaj 150&nbsp;kg se inoj. == Kutimoj == La bruna urso loĝas en profundaj [[arbaro]]j solece, en teritorio 500 ĝis 3000 ha, kiun li gardas kontraŭ aliaj ursoj kaj signas ĝin per ekskrementoj kaj per forŝiro de arboŝelo. En la mezo de la teritorio ĝi havas sian rifuĝejon kaj ankaŭ helpajn kaŝejojn (ofte grotojn). La manĝon ĝi serĉas post vesperiĝo kaj manĝas ne nur viandon, sed ankaŭ radikojn, grenon, fungojn, insektojn, mielon. == Bredado == Geursoj pariĝas inter aprilo kaj junio, post 9 monatoj naskiĝas 1 ĝis kvar ursidoj grandaj kiel rato. La ursino ilin mamnutras 3 aŭ 4 monatojn -kiuj koincidas kun vintrado- kaj zorgas pri ili ĝis 3 jarojn, eĉ kiam jam komencis la dua bredado. Nur poste ŝi elpelas ilin el sia teritorio. La ursino bredas ĉiun duan jaron. == Disvastiĝo == La bruna urso (''Ursus arctos''), ĉefe [[Holarktiso|holarktisa]] [[specio]] el la ordo de [[karnovoruloj]] kaj familio de [[ursedoj]], vivas en la Nordoriento, Nordokcidento kaj Sudokcidento de Ĉinio kaj ankaŭ en iama Sovetunio, Eŭropo kaj Nord-Ameriko. Ili dividiĝas en dekkelkajn subspeciojn. Ĝenerale, ili estas malhelbrunaj, tamen malsamaj subspecioj en malsamaj lokoj surhavas hararon de malsamaj koloroj. Inter ili iuj preskaŭ estas nigraj kaj aliaj laktoflavaj. Ankaŭ la korpaj formoj de la malsamaj specioj estas tre diferencaj. La brunaj ursoj vivantaj en [[Alasko]] de Nord-Ameriko kaj en ĝiaj ĉirkaŭaĵoj estas la plej grandaj bestoj el la karnomanĝuloj, kun longeco de pli ol 2,8 metroj, alto de 1,5 metroj kaj pezo de 780 kilogramoj. Sed la brunaj ursoj loĝantaj en [[Sirio]] pezas ĉiuj malpli ol 90 kilogramojn, kaj tiuj en [[Ĉinio]] longas ĉiuj je du metroj, pezas pli ol 200 kilogramojn kaj altas je unu metro. La bruna urso troviĝas interalie en jenaj [[ekoregiono]]j : la [[anatoliaj koniferaj kaj deciduaj miksarbaroj]], la [[alpa stepo de Karakorumo kaj okcidenta Tibeta Altebenaĵo]], la [[apeninaj deciduaj montarbaroj]], la [[elborz-montara arbarstepo]], la [[okcident-himalajaj subalpaj koniferaroj]], la [[okcident-patrinmontaraj pinaroj-kverkaroj]], la [[pacifikaj moderaj pluvarbaroj]], la [[pireneaj koniferaj kaj miksaj arbaroj]], la [[skandinavaj marbordaj koniferaroj]], la [[skandinavaj montaraj betularoj kaj herbejoj]] kaj la [[sud-anatoliaj koniferaj kaj deciduaj montarbaroj]]. == Aliaj == La bruna urso loĝas en arbaroj. Somere ili vivas sur montoj alte super la marnivelo, printempe kaj aŭtune en lokoj malaltaj, kaj [[vintra dormo|vintre dormas]] en kavernoj. La brunaj ursoj loĝantaj en la nordo vintrodormas pli longe ol tiuj en la sudo, kiuj iam eĉ ne vintrodormas. La bruna urso ĉefe manĝas burĝonojn, herbojn, radikojn, sovaĝajn fruktojn kaj semojn, kaj ankaŭ insektojn, fiŝojn, putrintajn karnojn kaj ĉiujn kaptitajn animalojn, kiel ekzemple cervo, ŝafo kaj aliaj. == Subspecioj == La bruna urso havas multajn subspeciojn: * urso bruna eŭrosiberia ( ''Ursus arctos arctos'' ) - troviĝas en grandaj partoj de Rusio. * urso bruna orientsiberia - ''Ursus arctos yeniseensis'' * urso bruna kaŭkaza - ''Ursus arctos meridionalis'' * Siria brunurso ( ''Ursus arctos syriacus'' ) - la plej malgranda el la subspecioj. Hodiaŭ ĝi troviĝas nur en Turkio, Kaŭkazo kaj Irako. Li malaperis el la pejzaĝo de la Lando de Israelo, el la nordo de Jordan, el Libano kaj el Sirio. * Griza urso ( ''Ursus arctos horribilis'' ) - unu el la plej grandaj kaj plej famaj subspecioj de la brunurso. Li ricevis sian nomon pro sia griza "mantelo" ( Grizzled - griza en koloro). La nomo de Nacia Parko Yosemite devenas de la indiana nomo de tiu ĉi urso ("Yosemati" aŭ "Ozomati"), kiu kutimis vivi en la parko, kaj la plej granda giganta sekvoja arbo en ĉi tiu parko nomiĝas "Grizzly Giant". La plej fama naturrezervejo kie ĉi tiu urso povas esti trovita estas la Nacia Parko Yellowstone. * Kodiak-urso ( ''Ursus arctos middendorffi'' ) - la plej granda el la subspecioj. Ĝia pezo estas ĉirkaŭ 750 kg, sed estas kelkaj individuoj pli grandaj ol tio. Ĝi estas kutime eĉ pli fortika ol blanka urso, sed ĝia alteco estas pli mallonga. * [[Atlasa urso]] ( ''Ursus arctos crowtheri'' ) - la subspecio estas formortinta kaj la nura urso kiu vivas en Afriko. Ĝia grandeco estis relative malgranda. Formortinta en la 70-aj jaroj de la 19-a jarcento. * La urso de Bergman ( ''Ursus arctos piscator'' ) - subspecio kiu estis ofta en Kamĉatko kaj malaperis dum la dua duono de la dudeka jarcento. nun estas konsiderata formortinta specio. * Tibeta bluurso - urso bruna himalaja ( ''Ursus arctos pruinosus'' ) - subspecio kiu estas ofta en la orienta Tibeta malaltebenaĵo. Unu el la plej maloftaj ursoj en la mondo. * Gobiurso ( ''Ursus arctos gobiensis'' ) - subspecio kiu estas ofta en la Gobia dezerto de Mongolio. estas en grava danĝero de formorto. * Orienta Siberia urso ( ''Ursus arctos collaris'' ) - subspecio kies distribuo estas de Orienta Siberio, komencante de la Jeniseja Rivero  ĝis Trans-Baikalia, Stenovoy Ridge,  Lena Rivero, Kolyma kaj ĝenerale ĉie en  Jakutio  kaj la Altaja Montoj. La subspecio ankaŭ ekzistas en norda Mongolio. * Kamĉatka brunurso ( ''Ursus arctos beringianus'' ) - subspecio kiu estas ofta en Kamĉatko kaj estas konsiderita la prapatro de la Kodiak urso. * La himalaja brunurso - urso bruna irana ( ''Ursus arctos isabellinus'' ) - estas en serioza danĝero de formorto. * urso bruna usuria ( ''Ursus arctos lasiotus'' ) - unu el la plej grandaj subspecioj de la brunurso vivanta en Japanio. * [[Alaska urso]] ( ''Ursus arctos gyas'' ) - unu el la plej grandaj subspecioj de la brunurso, ekzistas debato ĉu ĝi devus esti nomita grizurso kiel ĉiuj brunursoj en Nordameriko (krom la Kodiak-urso ). * Marsica brunurso ( ''Orsus arctos marsicanus'' ) - danĝernivele endanĝerigita subspecio. Estas debato inter esploristoj ĉu trakti ĝin kiel subspecion aŭ kiel specion en sia propra rajto. * Alaskan brunurso ( ''Ursus arctos alascensis'' ) - vivas en norda Alasko, kutime agnoskita kiel aparta subspecio sed kelkaj esploristoj diras ke ĝi estas aparta populacio de grizursoj. * Kalifornia grizurso ( ''Ursus arctos californicus'' ) - la lasta konata urso estis pafita en Kalifornio en 1922. Muzeaj specimenoj montras ke tiu raso havis multe pli larĝan kranion ol grizurso. * Dahl brunurso ( ''Ursus arctos dalli)'' - ekzistas ebleco ke tiu urso estas alia subspecio kiu loĝas en strandoj. * Sitka brunurso ( ''Ursus arctos sitkensis'' ) - ŝajnas esti pli proksima al blanka urso ol al aliaj brunursoj. * Brunurso ( ''Ursus arctos stikeenensis'' ) - probable loĝas en Kanado. * Meksika grizurso ( ''Ursus arctos nelsoni'' ) - formortinta. La lasta registrita ekvido estis en 1962. * Bruna preriurso ( ''Ursus arctos priscus'' ) - formortinta. Ĝi povas esti aparta specio. {{-}} == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Grizzly sow and cubs near Fishing Bridge (17536374025).jpg Kodiak Brown Bear.jpg|[[Kodiaka urso]], la plej granda el la brunaj ursoj Karu-Ursus arctos-Erik Mandre.jpg Brown bear (Ursus arctic), Viiksimo, Kainuu region, Finland (50865628406).jpg Ust-Bolsheretsky District, Kamchatka Krai, Russia - panoramio (1).jpg Grizzly bear near Obsidian Creek (8651809223).jpg|[[Griza urso]] Ós bru (Ursus Arctos) a l'Aran Park, Bòssost, Vall d'Aran, Catalunya, Pirineus.jpg Bear in a River.jpg Brown Bear, Silver Salmon Creek.jpg Ursus arctos syriacus.jpg| Bear-footprint.jpg|Piedsigno de bruna urso ursa_spuro.jpg|Spuro de urso en Altaj Tatroj en Tichá valo </gallery> {{-}} <!--== Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}}--> == Vidu ankaŭ == <!--{{projektoj|commonscat=Ursus arctos}}--> * [[Blanka urso]] * [[Malaja urso]] * [[JJ1]] {{Portalo|Zoologio}} {{Karnomanĝuloj|C.}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Bruna Urso}} [[Kategorio:Ursedoj]] [[Kategorio:Holarktisa faŭno]] [[Kategorio:Orientalisa faŭno]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Simboloj de Kalifornio]] [[Kategorio:Mamuloj de Eŭropo]] [[Kategorio:Mamuloj de Azio]] [[Kategorio:Mamuloj de Azerbajĝano]] [[Kategorio:Mamuloj de Estonio]] [[Kategorio:Mamuloj de Litovio]] [[Kategorio:Faŭno de Kanado]] [[Kategorio:Mamuloj de Pakistano]] [[Kategorio:Faŭno de Finnlando]] [[Kategorio:Faŭno de Usono]] [[Kategorio:Faŭno de Rusio]] [[Kategorio:Formortintaj bestoj de la Unuiĝinta Reĝlando]] [[Kategorio:Mamuloj de Pollando]] 0ykbbsi8apfzozby1lsltnw99jswyl0 0 11048 9472249 9340448 2026-09-10T05:37:15Z Gliwi 110867 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Sondershausen.png]] → [[File:DEU Sondershausen COA.svg]] PNG → SVG 9472249 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Sondershausen COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Sondershausen in KYF.png |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Kyffhäuser]] |alto = 208 |areo = 201,21 |poŝtkodo = 99706 |tel_antaŭkodo = 03632, 036020 (Schernberg, [[Thalebra]]), 036330 (Großberndten, Himmelsberg, Immenrode, Kleinberndten, Straußberg) |aŭtokodo = KYF |oficiala_kodo = 16 0 65 067 |retpaĝaro = [http://www.sondershausen.de/ www.sondershausen.de] |komunumestro = Joachim Kreyer |komunumestro-titolo = Bürgermeister |kesteroj= {{Informkesto urbo |subŝablono=jes |bildo=|bildo-larĝeco= 300px|regiono-ISO=DE-TH |mapo=neniu|priskribo de mapo= |situo sur mapo=Sondershausen|situo de=Situa mapo de Sondershausen |situo sur mapo2=Centra Sondershausen|situo de2=Situa mapo de Centra Sondershausen |zomo=10}}}} '''Sondershausen''' {{prononco|zondasHAŬzn}} estas [[urbo]] en la [[nordo]] de la [[Germanio|germana]] [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]]. Ĝi etendiĝas en la valo inter la montaroj ''Hainleite'' en la sudo kaj ''Windleite'' en la nordo. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio||STATO}}}}]] la urba komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn. Ĝi evoluis en la [[8-a jarcento]] el [[frankoj|franka]] [[setlejo]] kaj estis unuafoje dokumente menciita en la jaro [[1125]]. Ekde [[1356]] la [[dinastio]] ''Schwarzburg'' regis en la urbo kaj ĝi fariĝis rezidejo de la princaro ''[[Schwarzburg-Sondershausen]]''. Sondershausen estas grava centro de la [[muziko]], kun grandaj tradicioj: la komponistoj [[Max BRUCH]], [[Franz Liszt]] kaj [[Max REGER]] agadis tie, same kiel la muziksciencisto [[Hugo Riemann]]. '''Iom da statistiko:''' *'''Situo:''' 51°22' NO, 10°52' OR *'''Loĝantaro''': ĉirkaŭ 22.641 (en januaro 2003) *'''Areo:''' 73,55&nbsp;km² *'''horzono:''' [[GMT]]+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro) == Vidindaĵoj en la urbo kaj en la ĉirkaŭaĵo== *[[Burgo Furra]] * [[Muzeo Kastelo Sondershausen]] * [[Harco|Harc-montaro]] * [[Juda tombejo de Sondershausen]] * [[Ĉaskastelo Possen]] * [[Preĝejo Sankta Kruco (Sondershausen)|Kirko Sankta Kruco]] *[[Preĝejo Sankta Petro (Jechaburg)]] * [[Preĝejo Sankta Triunuo (Sondershausen)|Kirko Sankta Triunuo]] == Gefiloj de la urbo == *[[Alexander Winckler]] *[[Andreas Toppius]], teologo kaj historiisto *[[Gunda Niemann-Stirnemann]], sportistino *[[Johann Karl Wezel]] *[[Stefanie Keyser]] *[[Thilo Irmisch]], botanikisto ==Vidu ankaŭ== *[[Juda vivo en Sondershausen]] <gallery widths=200> Dosiero:Rondell SDH3.jpg|panoramo Dosiero:Sondershausen-Schlossbrunnen.JPG|fontano en la kastela korto Dosiero:Schloss Sondershausen.JPG|kastelo, ĝardena flanko </gallery> {{projektoj}} {{distrikto Kyffhäuser}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Sondershausen|!]] pj6bcgqvq0vza7mbi0oz6ec3j8rtar2 0 11131 9472394 9412234 2026-09-10T10:56:41Z Sliwinski 12060 /* Eventoj */ entombigo de trovitaj 10 infanoj malliberigitaj en germana-nazia infankoncentrejo kaŝita ene de Lodza geto, kun partopreno de la pola prezidento Karol Nawrocki 9472394 wikitext text/x-wiki {{KalendaroSeptembro}} {{septembro}} La '''10-a de septembro''' estas la 253-a tago de la jaro (la 254-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 112 tagoj restas. Je la 10-a de septembro okazis, interalie: == Eventoj == * [[422]]: [[Celesteno la 1-a]] [[papo|papiĝis]] (sanktulo de [[Romkatolika Eklezio]] kaj [[Ortodoksismo]]) * [[1056]]: Venko de apud[[Elbo (rivero)|elbaj]] [[slavoj]] kontraŭ [[Saksio|saksiaj]] [[germanoj]] en la batalo de Przecława ([[Havelberg]]) - granda slava venko kontraŭ [[Sankta Romia Imperio]] * [[1419]]: Duko de Burgonjo [[Johano la 1-a (Burgonjo)|Johano la 1-a]] estis murdita de partianoj de la posta franca reĝo [[Karlo la 7-a (Francio)|Karlo la 7-a]] * [[1481]]: Itala urbo [[Otranto]] estis liberigita de la turka [[okupado]] * [[1509]]: [[Konstantinopolo]]: [[tertremo]] kaj kaŭzita de ĝi [[cunamo]] mortigis ĉirkaŭ 10 mil personojn * [[1526]]: [[Mazovio]] aliris al [[Krono de la Regno de Pollando]] * [[1578]]: [[Pollando]]: [[Biłgoraj]] ricevis [[urborajto]]n * [[1608]]: [[Nordameriko]]: [[John Smith]] estis elektita gvidanto de angla [[kolonio]] en [[Virginio (ŝtato)|Virginio]] * [[1721]]: [[Traktato de Nystad]]: [[Rusa carlando]] kaj Reĝlando [[Svedio]] packontraktis en [[Uusikaupunki|Nystad]], fininte la [[Granda Nordia Milito|3-an nordan militon]] * [[1759]]: [[Sepjara milito]]: sur [[laguno de Szczecin]] apud [[Nowe Warpno]] kaj [[Ueckermünde]] okazis prusa-sveda marbatalo, la unua en prusa historio, finita per venko de [[svedoj]] * [[1770]]: En [[Pollando]] komenciĝis preskaŭ dujara defendo de [[Jasna Góra|Klara Monto]], sub la komando de [[Kazimierz Pułaski]], kontraŭ rusa armeo * [[1813]]: Venko de usonanoj super britoj en batalo de [[Eria Lago]] * [[1823]]: [[Simón Bolívar]] fariĝis prezidento de [[Peruo]] * [[1836]]: [[Brazilo]]: venko de ribelantoj en batalo de [[Candiota|Seival]] * [[1839]]: Solena rekomenco de konstruo de la [[Katedralo de Kristo Savinto]] memore al la [[Franca invado al Rusio|Patriotisma Milito de 1812]] * [[1846]]: Usonano Elias Howe patentigis [[kudromaŝino]]n * [[1855]]: [[Krimea milito]]: armeoj de [[Anglio]], [[Francio]] kaj [[Regno de Sardio]] konkeris [[Sebastopolo]]n * [[1858]]: usona astronomo [[George Mary Searle]] malkovris [[asteroido]]n [[55 Pandoro]]; germana astronomo [[Hermann Mayer Salomon Goldschmidt]] malkovris asteroidon [[54 Aleksandro|Aleksandro]] * [[1889]]: [[Alberto la 1-a (Monako)|Alberto la 1-a]] iĝis princo de Monako * [[1893]]: En [[Berlino]] fondiĝis [[Pola Socialista Partio]] sub la [[dispartigoj de Pollando|prusa aneksaĵo]] * [[1897]]: En [[Pensilvanio]] okazis [[masakro]] de 19 polaj, slovakaj, litovaj kaj germanaj [[mino|ministoj]] pace [[striko|strikantaj]], fare de ŝerifo de [[Kantona sidejo]] James Martin kun liaj helpantoj - en vilaĝo Lattimer (proksime al [[Wilkes-Barre]]) * [[1898]]: En [[Ĝenevo]] reĝino [[Elizabeto de Aŭstrio-Hungario]] estis murdita de itala [[anarkiismo|anarkiisto]] [[Luigi Lucheni]] * [[1913]]: Unua [[aŭtovojo]] ligis [[oceanbordo]]jn de [[Usono]] * [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: Bataloj de la 1-a regimento de [[Polaj Legioj (1914-1918)|Polaj Legioj]] en 7 lokoj de [[Sanktakruca provinco]]: [[Opatów]] kaj aliaj * [[1915]]: Franca satira semajngazeto "[[Le Canard enchaîné|La Katenita Anaso]]" aperis * [[1918]]: [[Rusia enlanda milito]]: la [[Ruĝa Armeo]] konkeris [[Kazano]]n * [[1919]]: [[Kastelo de Saint-Germain-en-Laye]]: subskribo de [[Traktato de Saint-Germain-en-Laye]] - malfondo de [[Cislajtio|aŭstra duono]] de [[Aŭstrio-Hungario]] kun agnosko de [[sendependeco]] de [[Pollando]], [[Hungario]], [[Ĉeĥoslovakio]] kaj [[Jugoslavio]] * [[1920]]: [[Konstitucio]] de la [[Unua Respubliko Aŭstrio]] voĉdonita * [[1921]]: En [[Berlino]] oni malfermis la unuan [[eŭropa ŝoseo|eŭropan aŭtovojon]] (10 km) * [[1923]]: [[Irlando]] membriĝis al [[Ligo de Nacioj]] * [[1927]]: [[francoj|Francaj]] [[teniso|tenisistoj]] la unuan fojon gajnis [[Davisa pokalo|Davisan pokalon]] * [[1933]]: [[Ramón Grau San Martín]] iĝis prezidento de Kubo * [[1939]]: [[invado en Pollandon|10-a tago de la germana-pola milito]]: [[kapitulaco]] de la soldataro de kapitano [[Władysław Raginis|Raginis]] post la 4-taga [[defendo de Wizna]] — la komandanto [[sinmortigo|memmortiĝis]]; germana armeo eniris [[Poznano]]n; komenciĝis dutaga defendo de [[Jarosław]]; [[Luftwaffe]] atakis polajn trupojn moviĝantaj al [[Okcidenta Bugo]], [[ponto]]jn en Modlin, grupiĝojn apud [[Radom]], [[Sochaczew]], [[Kutno]] kaj fervojajn liniojn oriente de [[Vistulo]]; [[ekzekuto]] de 13 [[poloj]] flanke de [[Wehrmacht]] en [[Krakovo]], 1 500 en [[Bydgoszcz]], 43 en [[Rawa Mazowiecka]], 50 apud [[Łęczyca]], kelkdek en [[Kłecko]], 153 en du vilaĝoj apud [[Skierniewice]] kaj 353 en pli ol 20 lokoj; bataloj de [[Nowogród]] kaj [[Łomża]] finiĝis; marŝalo [[Edward Rydz-Śmigły|Rydz-Śmigły]] kreis Sudan Fronton kun generalo [[Kazimierz Sosnkowski|Sosnkowski]];<!--venko de pola soldataro [[distrikto Kozienice|ĉe Kozienice]]; se meti tiun informon, necesus streki 5-6 aliajn vortojn--> [[Kanado]] deklaris militon al [[Tria Regno]] * [[1940]]: [[Germana okupado de Pollando]]: en [[Poznano]] germanoj [[senkapigo|senkapigis]] 8 polojn; [[Parlamento de Norvegio]] decidis detronigi reĝon [[Haakon la 7-a (Norvegio)|Haakon la 7-a]] kaj lian [[dinastio]]n ĝis subskribo de [[pactraktato]]; [[Mediteraneo]]: oni komencis ĝis la 20-a de septembro veturigi italajn taĉmentojn al [[Albanio]] * [[1941]]: Germanaj trupooj pro neliveritaj kontingentoj de [[agrikulturo|agruikulturaĵoj]] kaj [[bredado|bredaĵoj]] sendis al [[ekstermejo]] [[Treblinka (koncentrejo)|Treblinka]] 86 polojn; en [[malliberejo]]j de [[Kievo]] retiriĝantaj sovetaj specialaj servoj pafmortigis ĉiujn malliberulojn sen juĝa verdikto; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: [[Batalo de Smolensko (1941)|Batalo de Smolensko]] finiĝis - trupoj de Okcidenta Fronto transiris al defendo; en [[Ukrainio]] sovetaj trupoj komencis retiriĝon de la regiono de [[Kievo]]; [[Sovetunio]]: generalo [[Georgij Konstantinoviĉ Ĵukov]] transprenis komandadon de [[Leningrado|Leningrada]] Fronto * [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: germana kaj [[ukraino|ukraina]] polico pafmortigis en Zastawie ([[Volina provinco]]) 500 judojn kaj la germana murdis 10 judojn en Kłocko (proksime al [[Sieradz]]); en [[Poznań]] Gestapo malkovris polan organizaĵon Polska Niepodległa (Pollando Sendependa) kaj arestis ĝiajn membrojn; en distrikto [[Varsovio]] kreiĝis staboj pri [[deportado]] de [[poloj]] por [[trudlaboro]] en [[Tria Regno]]; [[Pola Rezistomovado]]: germana 48-a Kirasita Korpuso atingis [[Volgo]]n sude de [[Stalingrado]], kaj surborde de [[Nigra Maro]] germanoj okupis Novorossijsk; Batalo de [[Madagaskaro]] komenciĝis - alteriĝo de [[Aliancanoj|aliancaj]] armeoj en [[haveno]] [[Mahajanga (urbo)|Mahajanga]] por batali kontraŭ armeo de la [[reĝimo de Vichy]], kie proviziĝis japanaj ŝipoj * [[1943]]: Germana polico murdis en Talczyn (apud Radzyń) ĉirkaŭ 70 personojn; de [[Aliancanoj|alianca]] aviadilo alteriĝis [[Elżbieta Zawacka]], unusola virino inter [[mutobskuruloj]]; germana [[okupado]] de [[Albanio]] komenciĝis; [[Ruĝa Armeo]] liberigis [[Mariupolo]]n kaj du aliajn urbojn; kapitulaco de itala grupiĝo defendanta [[Romo]]n - germana armeo eniris [[Romo]]n; en la japana urbo [[Tottori (urbo)|Tottori]] pro [[tertremo]] pereis 1190 personoj * [[1944]]: [[Ribelo de Varsovio]]: [[Ruĝa Armeo]] kaj du polaj militistaj unuoj atakas antaŭurbon de [[Varsovio]] - [[Praga]], super kiu batalas sovetaj kaj germanaj [[ĉasaviadilo]]j; laŭ [[Antoni Chruściel]] [[municio]] por defendi [[Śródmieście|Mezurbon]] kun averaĝa uzo sufiĉos nur por unu tago; brita radio informis pri 28 germanaj [[militkrimo|militkrimuloj]], kiuj estos juĝataj postmilite; usonaj trupoj liberigis [[Luksemburgo (urbo)|Luksemburgon]] * [[1945]]: Estinta ĉefministro de [[Norvegio]] [[Vidkun Quisling]] estis mortkondamnita pro [[kunlaborismo]] sub la germanaj [[okupado]] * [[1946]]: Atako de taĉmento de [[Ukraina Ribela Armeo]] kontraŭ tri polaj vilaĝoj en la distriktoj [[distrikto Sanok|Sanok]] kaj [[distrikto Brzozów|Brzozów]] — oni murdis 19 personojn; albana [[monaĥino]] [[Patrino Teresa|Teresa Bojaxhiu]] spertis "alvokon kadre de alvoko", direktanta ŝin "forlasi [[konvencio]]jn kaj helpi [[Senhejmulo|senhavulojn]] vivante inter ili" * [[1947]]: En [[Krakovo]] finiĝis proceso de la aktivuloj de la Asocio [[Libero kaj Sendependo]] kaj de Pola Popola Partio (1945-1949) — oni kondamnis al [[mortpuno]] 8 personojn; provo de murdo de tri ministroj de ĉeĥoslovaka registaro - Petr Zenkl, Prokop Drtina kaj [[Jan Masaryk]] ricevis paketojn da eksplodaĵoj per poŝto (malkovrita antaŭ la eksplodo) * [[1951]]: [[Britio]] [[embargo|embargis]] [[Irano]]n - altrudo de ekonomiaj sankcioj * [[1952]]: En [[Luksemburgo]] kanceliero de [[Germana Federacia Respubliko]] [[Konrad Adenauer]] kaj ministro pri eksterlandaj aferoj de Israelo [[Moŝe Ŝaret]] subskribis germanan-israelan pakton pri [[reparacio]] por la [[viktimo]]j de [[holokaŭsto]] * [[1960]]: Kurante nudpiede en [[maratono]] dum la [[Somera Olimpiko 1960|Somera Olimpiko]] en [[Romo]], etiopa [[Longdistanca kuro|longdistanca kuristo]] [[Abebe Bikila]] iĝis unua homo el [[Afriko sude de Saharo]] kiu gajnis olimpikan oran medalon * [[1963]]: [[Afrik-usonanoj|Afrik-usonaj]] [[lernanto]]j unuafoje komencis lernojaron en ŝtata lernejo en [[Alabamo]] * [[1967]]: Loĝantoj de [[Ĝibraltaro]] [[referendumo|referendumis]] por plu resti en [[Britio]]; [[primaso]] de Pollando [[Stefan Wyszyński]] [[kronado|kronis]] la bildon de [[Dipatrino]] de Gietrzwałd ([[distrikto Olsztyn]]) kun partopreno de 150 mil kredantoj * [[1974]]: Kvin monatojn post [[revolucio de la Diantoj]] kaj fino de [[diktaturo]] nova [[Registaro de Portugalio]] agnoskis sendependecon de [[Gvineo Bisaŭa]] * [[1977]]: Kun ekzekuto de [[Tunizio|tunizia]] krimulo, kulpa pri torturo kaj murdo, la [[gilotino]] estis uzita lastfoje en [[Francio]] * [[1979]]: [[José Eduardo dos Santos]] iĝis prezidento de Angolo * [[1981]]: Post 40 jaroj en [[Usono]] la pentraĵo [[Gerniko (pentraĵo)|''Gerniko'']] de [[Pablo Picasso]] revenis al [[Hispanio]] * [[1987]]: [[Mengistu Haile Mariam]] iĝis prezidento de Etiopio * [[1988]]: [[Afganio]]: [[Usama bin Laden]] fondis [[sunaismo|sunaisman]] organizon [[Al-Kaida]] * [[1989]]: [[Hungario]] malfermis sian okcidentan [[ŝtatlimo]]n al [[rifuĝinto]]j de [[Orienta Germanio]], markante la unuan trarompon de la [[fera kurteno]] - ministro pri eksterlandaj aferoj [[Gyula Horn]] anoncas la decidon de la hungara registaro, ke je la 24-a eblas por ili foriri al iu ajn ŝtato, kiu permesas eniron aŭ transiron * [[1990]]: [[Ebur-Bordo]]: papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] konsekris en [[Jamusukro]] [[malgranda baziliko|malgrandan bazilikon]] - la plej granda [[preĝejo]] en la mondo * [[1991]]: Likvido de la Komunista Partio de [[Latvio]] * [[1994]]: En [[Toronto]] aperis usona krima filmo ''[[The Shawshank Redemption|La Ŝouŝenka elsaviĝo]]'' * [[2000]]: Brita armeo liberigis 12 siajn soldatojn en [[Sieraleono]] * [[2002]]: [[Svislando]] aniĝis al [[Unuiĝintaj Nacioj]] * [[2003]]: [[Stokholmo]]: sveda politikistino [[Anna Lindh]] ponarde atakita * [[2008]]: En [[CERN]] ekfunkciis [[Granda Koliziigilo de Hadronoj]], la plej granda kaj plej energiŝpara [[partikla akcelilo]] en la mondo * [[2012]]: Usonaj [[arkivo|arkivejo]]j publikigis en [[Interreto]] ĉiujn dokumentojn pri la [[Masakro de Katin|Sovetunia krimo en Katin]] kontraŭ [[poloj|polaj]] [[oficiro]]j * [[2016]]: [[Centra ringo de Moskvo]] ekfunkciis okaze de la [[Urbofesto de Moskvo]] * [[2019]]: [[Rusia Federacio]]: [[Udmurtio|udmurta]] sciencisto Albert Razin [[sinbruligo|sinbruligis]] protestante kontraŭ malalta statuso de la [[udmurta lingvo]] * [[2022]]: [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|milito de Rusio kontraŭ Ukrainio]]: Pasinttage en la suda fronto estis likviditaj 70 rusiaj soldatoj, detruitaj 10 tankoj kaj 2 [[haŭbizo]]j de granda [[kalibro]], el kiuj estis pripafata regiono de [[Nikopol (Ukrainio)|Nikopol]]; ukraina armeo liberigis [[Kupjansk]], strategie gravan urbon en [[Ĥarkiva provinco]], kie en [[vilaĝo]] estis trovitaj kadavroj de du [[viro]]j, torturataj kaj marte mortigitaj de rusaj armeanoj; vicministro pri defendo de [[Donecka Popola Respubliko]]: [[Rusia armeo]] forlasis [[Izjum]], kien eniris ukraina armeo; en liberigita post [[sturmo]] [[Balaklijo]] estis arestita ĉefo de okupacia polico; uzurpa gvidanto de DPR forlasis [[Donecko]]n, kie neoficiale ukrainaj soldatoj okupis aviadilejon; [[Prezidanto de Ukrainio]] informis pri ĝisnuna liberigo de 2000 km² de teritorio — Ukrainio kontrolas pli ol 20 setlejojn; laŭ ukraina [[stabo]] en kelkaj direktoj [[Armitaj fortoj]] de Ukrainio ŝoviĝis ĝis 50 km, kaj inter 5-a kaj 7-s de septembro "ukrainaj defendantoj frakasis aercelojn de malamiko valorajn 157,5 mln da dolaroj"; prezidento de [[Latvio]] [[Egils Levits]] iĝis la unua el mondaj gvidantoj, kiuj tranoktis en [[Kievo]]; [[UN]] asertis, ke dokumentis "[[torturo]]jn kaj [[reprezalio]]jn" de ukrainaj [[militkaptito]]j fare de [[rusia armeo]]; laŭ komuna pritakso de [[Monda Banko]], [[Eŭropa Komisiono]] kaj [[ukraina registaro]] la riparo de damaĝoj kostos 349 miliardojn da dolaroj * [[2023]]: Apud [[Muzeo al poloj savintaj judojn]] okazis solena [[beatigo]] de la tuta [[Józef Ulma|familio Ulma]], murdita de okupaj ĝendarmoj pro kaŝo de du judaj [[familio]]j * [[2026]]: Laŭ militista ceremonio okazis entombigo de trovitaj 10 [[infanoj]], inkluzive de du identigitaj knaboj, malliberigitaj en germana-nazia infankoncentrejo kaŝita ene de [[Lodza geto]], kun partopreno de la pola prezidento [[Karol Nawrocki]] == Naskiĝoj == * [[1487]]: [[Julio la 3-a]], papo (m. [[1555]]) * [[1619]]: [[Johann Rosenmüller]], germana komponisto (m. [[1684]]) * [[1638]]: [[Maria Tereza de Aŭstrio (1638-1683)|Maria Tereza de Aŭstrio]], reĝino de Francio (m. [[1683]]) * [[1649]]: [[Bernardo la 1-a (Saksio-Meiningen)]], germana nobelo kaj duko, politikisto (m. [[1706]]) * [[1652]]: [[Jan Kozina]], ĉeĥa [[kamparano]], gvidanto de kamparana [[ribelo]] (m. [[1695]]) * [[1655]]: [[Caspar Bartholin, la Juna]], dana kuracisto kaj [[anatomio|anatomo]] (m. [[1738]]) * [[1659]]: [[Henry Purcell]], angla operkomponisto (m. [[1695]]) * [[1719]]: [[Johann Wilhelm Baumer]], germana mineralogo kaj kuracisto (m. [[1788]]) * [[1758]]: [[Philipp Friedrich von Hetsch]], germana pentristo (m. [[1838]]) * [[1759]]: [[Maximilian Joseph von Montgelas]], germana politikisto (m. [[1838]])´´ * [[1839]]: [[Charles Sanders Peirce]], usona sciencisto, filozofo (m. [[1914]]) * [[1843]]: [[Aimé von Palézieux-Falconnet]], svisa kaj germana oficiro kaj mecenato (m. [[1907]]) * [[1857]]: [[James Edward Keeler]], usona astronomo (m. [[1900]]) * [[1860]]: [[Marianne von Werefkin]], rusia, svisa pentristino (m. [[1938]]) * [[1866]]: [[Jeppe Aakjær]], dana verkisto, poeto, ĵurnalisto (m. [[1930]]) * [[1866]]: [[František Kaván]], ĉeĥa pentristo-pejzaĝisto, poeto kaj tradukisto (m. [[1941]]) * [[1871]]: [[Anton Renk]], aŭstra verkisto kaj regionhistoriisto (m. [[1906]]) * [[1882]]: [[Oszkár Gellért]], hungara poeto, ĵurnalisto kaj redaktoro (m. [[1967]]) * [[1882]]: [[Károly Huszár]], [[ĉefministro de Hungario]] (m. [[1941]]) * [[1886]]: [[H.D.|Hilda Doolittle]], usona poetino kaj romanverkistino (m. [[1961]]) * [[1887]]: [[Gyula Bálint]], hungara pentristo (m. [[1956]]) * [[1887]]: [[Giovanni Gronchi]], prezidento de Italio (m. [[1978]]) * [[1888]]: [[Alfréd Macalik]], hungara pentristo kaj grafikisto (m. [[1979]]) * [[1889]]: [[Wilhelm Czermak]], aŭstra egiptologo kaj fakulo pri Afriko (m. [[1953]]) * [[1890]]: [[Franz Werfel]], aŭstra poeto kaj verkisto (m. [[1945]]) * [[1891]]: [[Ignacy Matuszewski]], pola politikisto, diplomato, publicisto kaj ministro, membro de [[Internacia Olimpika Komitato]] (m. [[1946]]) * [[1892]]: [[Arthur Holly Compton]], usona fizikisto Nobelpremiita (m. [[1962]]) * [[1894]]: [[Oleksandr Dovĵenko]], ukraina kino-reĝisoro kaj verkisto (m. [[1956]]) * [[1897]]: [[Adele Astaire]], usona dancistino kaj [[amuzo|amuzistino]] (m. [[1981]]) * [[1897]]: [[Otto Strasser]], germana politikisto kaj publicisto (m. [[1974]]) * [[1899]]: [[Wolf Messing]], pola kaj soveta [[klarvideco|klarvidanto]] (m. [[1974]]) * [[1903]]: [[Elemér Szádeczky-Kardoss]], hungara geologo kaj [[geokemio|geokemiisto]] (m. [[1984]]) * [[1905]]: [[Eŭgeno Aisberg]], rusia kaj franca inĝeniero kaj esperantisto, aŭtoro de [[scienca popularigo|sciencpopularaj]] ''[[Fine! Nun mi komprenas la radion!|libroj]]'', eldonita de esperanta originalo en 20 naciaj lingvoj (m. [[1980]]) * [[1909]]: [[László Halmos]], hungara komponisto, dirigento (m. [[1997]]) * [[1912]]: [[Oswald Putzer]], aŭstra pedagogo kaj pentristo (m. [[1983]]) * [[1913]]: [[Lincoln Gordon]], usona diplomato, prezidanto de [[Johns Hopkins Universitato]] (m. [[2009]]) * [[1914]]: [[Robert Wise]], usona filmreĝisoro (m. [[2005]]) * [[1915]]: [[David Shugar]], pola-kanada biologo kaj [[biofiziko|biofizikisto]] (n. [[2015]]) * [[1916]]: [[Dezső Benedek (pupaktoro)|Dezső Benedek]], rumania hungara advokato, pupaktoro (m. [[2010]]) * [[1921]]: [[András Péter Diósi]], rumania hungara kuracisto (m. [[2009]]) * [[1923]]: [[Uri Avnery]], israela politikisto kaj publicisto (m. [[2018]]) * [[1927]]: [[Béla Mátis]], rumania hungara verkisto, poeto (m. [[1987]]) * [[1929]]: [[János Vodnár]], rumania hungara kemiisto kaj profesoro (m. [[2016]]) * [[1933]]: [[Karl Lagerfeld]], germana mododesegnisto (m. [[2019]]) * [[1935]]: [[Paul van Vliet]], nederlanda kabaredisto (m. [[2023]]) * [[1935]]: [[Gyula Varga]], rumania hungara lokhistoriisto * [[1937]]: [[Jared Diamond]], usona evolua biologo, fiziologo, biogeografo, aŭtoro de [[scienca popularigo|sciencpopularigaj]] verkoj * [[1946]]: [[Gábor Beyer]], rumania hungara arkitekto * [[1948]]: [[Charles Simonyi]], usona komputikisto kaj [[kosmoturismo|kosmoturisto]] * [[1950]]: [[Nina Pawlak]], pola [[orientalisto]] pri [[Afriko]], profesorino, lekciistino de [[Varsovia Universitato]] * [[1952]]: [[Imre Kasza]], rumania hungara-sveda grafikisto * [[1956]]: [[Rainer Lämmerhirt]], germana instruisto kaj regionhistoriisto * [[1957]]: [[Murat Zjazikov]], rusia politikisto, prezidanto de [[Inguŝio]] 2002-2008 * [[1960]]: [[Colin Firth]], angla aktoro * [[1965]]: [[Annamária Albu]], rumana-hungara aktorino * [[1968]]: [[Florence Nibart-Devouard]], franca [[agrarscienco|agrarsciencistino]], prezidantino de [[Fondaĵo Vikimedio]] * [[1973]]: [[Attila Balázs K.]], rumania hungara inĝeniero kaj poeto * [[1973]]: [[György Dragomán]], hungara verkisto, tradukisto, filmkritikisto == Mortoj == * [[-210]]: [[Qin Shihuangdi]], unua ĉina imperiestro, fondinto de la [[dinastio Qin]] * [[690]]: [[Teodoro de Tarso]], ĉefepiskopo de Canterbury, reformisto de [[anglosaksoj|anglosaksa]] eklezio, katolika sanktulo * [[954]]: [[Ludoviko la 4-a (Francio)|Ludoviko la 4-a]], reĝo de [[Okcidenta Frankio]] (n. [[921]]) * [[1167]]: [[Matilda (Anglio)|Matilda]], reĝino de Anglio kaj de Germanio (n. [[1102]]) * [[1305]]: [[Nikolao de Tolentino]], itala monaĥo, [[Aŭgustenanoj|aŭgustenano]], mistikulo, sanktulo (n. [[1246]]) * [[1382]]: [[Ludoviko la 1-a (Hungario)|Ludoviko la 1-a]], reĝo de Hungario kaj Pollando (n. [[1326]]) * [[1384]]: [[Johana de Pentievro]], dukino de Bretonio (n. [[1319]]) * [[1419]]: [[Johano la 1-a (Burgonjo)|Johano la 1-a]], duko de Burgonjo (n. [[1371]]) * [[1482]]: [[Federico da Montefeltro]], itala [[kondotiero]] kaj aventuristo (n. [[1422]]) * [[1504]]: [[Filiberto la 2-a de Savojo]], duko de Savojo (n. [[1480]]) * [[1559]]: [[Anthony Denny]], konsilinto de reĝo Henriko la 8-a de Anglio (n. [[1501]]) * [[1602]]: [[Aodh Rua Ó Dónaill]], irlanda revoluciulo (n. [[1572]]) * [[1607]]: [[Luzzasco Luzasschi]], itala komponisto, orgenisto kaj instruisto (n. ĉirkaŭ [[1545]]) * [[1649]]: [[Pèire Godolin]], okcitana verkisto kaj poeto (n. [[1580]]) * [[1669]]: [[Henrietta Maria de Francio]], reĝino de Anglio (n. [[1609]]) * [[1676]]: [[Gerrard Winstanley]], angla socia kaj religia reformisto (n. [[1609]]) * [[1712]]: [[Martin von Cochem]], germana [[kapucenoj|kapuceno]], teologo kaj edifa verkisto (n. [[1634]]) *[[1714]]: [[Johannes Riemer]], germana verkisto kaj retorikisto * [[1716]]: [[Ferenc Pápai Páriz]], hungara kuracisto, sciencisto, [[leksikografo]] (n. [[1649]]) * [[1749]]: [[Émilie du Châtelet]], franca verkistino, matematikistino kaj fizikistino (n. [[1706]]) * [[1797]]: [[Mary Wollstonecraft]], brita verkistino, filozofino kaj frutempa feministino (n. [[1759]]) *[[1800]]: [[Franz Xaver von Bendel]], aŭstra jezuito kaj poeto * [[1804]]: [[Sámuel Pataki (filo)|Sámuel Pataki]], hungara kuracisto kaj natursciencisto (n. [[1731]]) * [[1806]]: [[Johann Christoph Adelung]], germana bibliotekisto kaj lingvisto (n. [[1732]]) * [[1827]]: [[Ugo Foscolo]], itala poeto kaj verkisto (n. [[1778]]) * [[1859]]: [[Thomas Nuttall]], angla botanikisto kaj zoologo (m. [[1786]]) * [[1898]]: [[Elizabeto de Aŭstrio-Hungario]], imperiestrinio de Aŭstrio (n. [[1837]]) * [[1908]]: [[Miksa Falk]], hungara ĵurnalisto kaj politikisto (n. [[1828]]) * [[1914]]: [[Robert Lucius von Ballhausen]], germana kuracisto kaj politikisto (n. [[1835]]) * [[1930]]: [[Eugen Diederichs]], germana [[eldonisto]] (n. [[1867]]) * [[1939]]: [[Władysław Raginis]], pola [[kapitano]], komandanto de la [[defendo de Wizna]] (n. [[1908]]) * [[1942]]: [[Izajasz Fragner]], pola advokato, partoprenanto de [[UK 1912]] kaj [[UK 1931]] en [[Krakovo]], subtenanto de "[[Pola Esperantisto]]" * [[1945]]: [[Josef Gočár]], ĉeĥa arkitekto (n. [[1880]]) * [[1945]]: [[Mór Kiss]], hungara juristo, profesoro (n. [[1857]]) * [[1953]]: [[Róbert Berény]], hungara pentristo, grafikisto (n. [[1887]]) * [[1956]]: [[Robert Julius Trumpler]], usona astronomo (n. [[1886]]) * [[1971]]: [[Nikita Ĥruŝĉov]], sovetia politikisto kaj partia gvidanto (n. [[1894]]) * [[1972]]: [[Tomáš Pumpr]], ĉeĥa juristo, tradukisto kaj [[Esperanto-verkisto]], kunlaboranto de ''[[Ĉeĥoslovaka Antologio]]'', [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de ĈEA]], [[Akademio de Esperanto|akademiano]] (n. [[1906]]) * [[1974]]: [[Melchior Wańkowicz]], pola verkisto kaj [[militisto|militista]] raportisto (n. [[1892]]) * [[1975]]: [[George Paget Thomson]], angla fizikisto Nobelpremiita (n. [[1892]]) * [[1976]]: [[Ignác Balla]], hungara verkisto, poeto, ĵurnalisto, tradukisto (n. [[1885]]) * [[1979]]: [[Agostinho Neto]], prezidento de [[Angolo]] (n. [[1892]]) * [[1983]]: [[Felix Bloch]], svisa-usona fizikisto Nobelpremiita (n. [[1905]]) * [[1984]]: [[Trummy Young]], usona ĵaz[[trombonisto]], kantisto kaj komponisto (n. [[1912]]) * [[1993]]: [[Lajos Vákár]], rumania hungara glacihokeisto, trejnisto (n. [[1910]]) * [[1999]]: [[Alfredo Kraus]], hispana kantisto ([[tenoro]]) (n. [[1927]]) * [[2007]]: [[László Gazda]], rumania hungara geografo, lokhistoriisto (n. [[1933]]) * [[2010]]: [[Zsolt Irsai]], rumania hungara pentristo (n. [[1957]]) * [[2010]]: [[Árpád Szabó (episkopo)|Árpád Szabó]], rumania hungara unitariisma episkopo (n. [[1935]]) * [[2015]]: [[Adrian Frutiger]], svisa [[tipografo]], kreinto de [[tiparo]]j, [[markemblemo]]j kaj [[Internacia tipografia stilo|svisa tipografio]] (n. [[1928]]) * [[2016]]: [[Magda Šaturová]], slovaka eldoneja redaktorino, tradukistino, kontribuanta al ''[[Slovaka Antologio]]'', landa reprezentanto de [[IKUE]], [[honora membro de UEA]] (n. [[1929]]) * [[2018]]: [[Nijolė Šivickas]], litova skulptistino (n. [[1925]]) * [[2020]]: [[Edward Kajdański]], pola verkisto, ĵurnalisto kaj diplomato (n. [[1925]]) * [[2020]]: [[Diana Rigg]], angla aktorino (n. [[1938]]) * [[2021]]: [[Jorge Sampaio]], portugala politikisto, prezidento (n. [[1939]]) <!-- * [[2022]]: William Klein, uson-franca fotisto (n. [[1926]]) artikolo pri li ĝis nun ne estas --> * [[2022]]: [[B. B. Lal]], barata arkeologo (n. [[1921]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Nikolao de Tolentino]], itala [[monaĥo]], sanktulo * [[Ĝibraltaro]] - Nacia Tago * Monda [[Prevento]]-Tago de [[Sinmortigo]]j - ekde 2003 == Tagoj de [[semajno]] == La '''10-a de septembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; {{Projektoj|wikinewscat=10-a de septembro}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]. [[Kategorio:10-a de septembro| ]] [[Kategorio:Septembro|10]] [[Kategorio:10-a tago de la monato|#09]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0910]] rsaqr5hzwxynssg2ioevj2ryvwdcugy 0 14381 9472085 8005485 2026-09-09T16:38:02Z Cocolino1 107659 /* Rolularo */ 9472085 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo | bildo = 200px-Topaz movieposter.jpg | bildpiedo = Afiŝo de la film }} '''Topaz''' estas usona [[filmo]] reĝisorita de [[Alfred Hitchcock]] en [[1969]]. La gvidlibro estis de Samuel Taylor. == Historio == [[Dosiero:Topaz wounded Subor Jade Robin.jpg|eta|Sceno el la filmo]] {{spoiler}} [[KGB]]-oficiro Boris Kusenov (Per-Axel Arosenius), dizertas al Usono kun la edzino kaj la filino. La dizertulo havas informon pri traktato inter [[Sovetunio]] kaj [[Kubo]]; kaj pri la ekzisto de "talpo" ene de la franca spionaro (reto ''Topaz''). La agento Nordstrom (John Forsythe) de la [[CIA]] petas helpon de sia amiko, la franca agento André Devereaux (Frederick Stafford) kiu akompanas sian filinon Michèle (Claude Jade) en ŝia mielmonato kun François Picard (Michel Subor). Post ricevi pruvojn de la kuba oficiro Rico Parra (John Vernon), Devereaux flugas al Kubo kie li renkontiĝas kun sia amantino Juanita de Cordoba (Karin Dor), kontraŭkastrisma spionino rilata al Parra. Parra malkovras tion kaj mortigas ŝin. Ĉio ĉi okazas dum la [[Karibia krizo]] kaj la ĉefa spiona celo estas la sovetiaj nukleaj misiloj en Kubo. Devereaux revenas al [[Parizo]], dum lia edzino Nicole (Dany Robin) perfidas kaj kokras lin kun la estro de "Topaz", Jacques Granville (Michel Piccoli). François daŭrigas enketadon kaj intervjuas la oficiron de la [[NATO]] Henri Jarre (Philippe Noiret), kiu baldaŭ pereas. Malmulte poste François montras al Michele kaj ties gepatroj desegnon de Jarre. Nicole konfesas, ke ŝi konas lin kaj ke Grantville estas la estro de Topaz. == Rolularo == * Frederick Stafford * Dany Robin * [[Karin Dor]] * John Vernon * [[Claude Jade]] * Michel Subor * [[Michel Piccoli]] * [[Philippe Noiret]] * John Forythe * Roscoe Lee Browne * Per Axel Arosenius * Tina Hedstrom == Komentarioj == La historio enradikiĝas en la epoko kaj kunteksto de la [[Malvarma Milito]] kaj kompreneble en filmo produktita inter britoj, usonanoj kaj francoj, la bonuloj estas la kontraŭsovetaj kaj la malboneguloj estas la sovetoj kaj ties amikoj (perfiduloj). La filmo estas bazita sur la romano de [[Leon Uris]]. Kiel en aliaj liaj filmoj, Hitchcock aperas kiel preterpasanto, en tiu ĉi filmo en la [[flughaveno]] kun virino kiu transportas lin en [[rulseĝo]]. Hitchcock vidas konatulon kaj staras por saluti lin. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Filmo}} * {{citaĵo el la reto | url = https://stanobelov.blogspot.com/2020/01/topazo-spiona-dramo-pri-amo-perfido-kaj.html | titolo = “Topazo” — spiona dramo pri amo, perfido kaj Kubo | titolo-aldono = | alirdato = 2020-01-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-01-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = }} ''(recenzo pri la filmo)'' * {{IMDb titolo}} * {{Amg titolo}} * {{TCMDb titolo}} * {{Box Office Mojo titolo}} * {{Rotten Tomatoes titolo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj]] [[Kategorio:Usonaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1969]] [[Kategorio:Trileraj filmoj]] [[Kategorio:Kubo en filmoj]] [[Kategorio:Malvarma milito en filmoj]] [[Kategorio:Detektivaj filmoj]] [[Kategorio:Kariba krizo]] [[Kategorio:Usonaj spionadaj filmoj‎]] [[Kategorio:Filmoj de Universal Pictures]] [[Kategorio:Filmoj de Alfred Hitchcock]] [[Kategorio:Anglalingvaj filmoj]] eiu3s3x2t0h2vhvz9fs8yzbpvsmq713 0 15944 9471980 9436431 2026-09-09T12:44:29Z Sj1mor 12103 9471980 wikitext text/x-wiki {{Geokesto2 | urbo | nomo = Teherano | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-fa|تهران }} | kategorio = ĉefurbo | etimologio = | oficiala_nomo = تهران | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Tehran sky.jpg | dosiero2 = Tehran_skyline_may_2007.jpg | dosiero3 = Azadi Tower (29358497718) (cropped).jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_priskribo = | flago = Flag of Tehran.svg | blazono = لوگو شهرداری تهران.svg | lando = Irano | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = [[Provinco Teherano|Teherano]] | ŝtato_tipo = Provinco | regiono = | regiono_tipo = Gubernio | distrikto = | distrikto_tipo = Regiono | municipo = | municipo_tipo = | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | histregiono = Osmanida imperio | histregiono1 = Safavidoj | histregiono2 = | histregiono_tipo = | rivero = Ĝaĝrud | rivero1 = Karaĝ | rivero_tipo = | memorindaĵo = Nacia muzeo de Irano | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = Parko Laleh | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | montaro = Montaro Elborz | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = | situo = Teherano | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 1200 | lat_d = 35 | lat_m = 41 | lat_s = 46 | lat_NS = N | long_d = 51 | long_m = 25 | long_s = 23 | long_EW = E | areo = 730.0 | areo_urbo = 400 | areo_rondumo = 1 | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_urbo = 8429807 | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro_urbo_denseco = auto | establita = 942 | establita_tipo = Unua skribmencio | horzono = [[Irana norma tempo|IST]] | utc_offset =+3,30 | horzono_DST = neniu (historie, ĝis 2022, estis: [[Irana norma somera tempo|ISST]]) | poŝtkodo = | areo_kodo = 021 | areo_kodo_tipo = Telefona antaŭkodo <!-- ** Mapoj ** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situa mapo de Teherano | mapo_lokumilo = Teherano | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situa mapo de centra Teherano | mapo1_lokumilo = Centra Teherano | mapo2 = | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Irano | mapo2_lokumilo =Irano | retpaĝo = [http://www.tehran.ir/ www.tehran.ir] | commons = Tehran | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center|frame-width=260}} }} '''Teherano'''<ref name="poŝatlaso">La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Teherano" interalie en la du-paĝaj mapoj 15, 19 kaj 20.</ref> (ankaŭ '''Tehrano'''<ref>Noto: fakte literumita "'''Tehrano"''' estas la en [[Irano]] uzata nomo por Teherano, kie ambaŭ variaĵoj (Tehrano kaj Teherano) estis uzataj en libroj ekde almenaŭ 1800, kaj "Teherano" estanta la dominanta formo depost la [[Dua Mondmilito]], ĝis antaŭ la [[Irana revolucio|irana revolucio en 1979]]. Tial ankaŭ la [[PIV]], jen en la eldono de 2020, reta versio, dokumentigas [https://vortaro.net/#Teherano_kd ambaŭ formojn].</ref>, {{lang-fa|تهران|t=tehrAn}}, {{aŭdigo|Tehran.ogg}}) estas ĉefurbo kaj de [[Irano]] kaj de la [[Provinco Teherano]]. Ĝi situas je 1220 m super la [[marnivelo]] ĉe piedoj de la [[Elborz-Montaro]], kies plej alta monto-pinto nomiĝas [[Damavando]] kaj altas 5610 metrojn. Kun ĉirkaŭ 8.3 milionoj da loĝantoj kaj surpasanta 15 milionojn en la pli larĝa metropola areo, Teherano estas la plej granda urbo kaj urba areo de Irano, kaj la plej granda urbo en [[Okcidenta Azio]]. Kvankam gamo da neoficialaj lingvoj estas parolitaj, ĉirkaŭ 99% de la loĝantaro komprenas kaj parolas la persan. La plimulto de homoj en Teherano identigas sin kiel persaj.<ref>"Chand Darsad Tehranihaa dar Tehran Bedonyaa Amadand" (Kioma procento de Teherananoj naskiĝis en Teherano) - Aktuala censo fare de la Universitato de Teherano – Sociologia Departmento, alirita Decembro, 2010 [http://www.tabnak.ir/fa/news/133668] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120227033705/http://www.tabnak.ir/fa/news/133668 |date=2012-02-27 }}[http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8909091131l][http://www.aftabnews.ir/vdchimnzw23nzid.tft2.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101204044652/http://www.aftabnews.ir/vdchimnzw23nzid.tft2.html |date=2010-12-04 }}[http://www.jahannews.com/vdcgw39qzak9tn4.rpra.html][http://www.asriran.com/fa/news/147352/%DA%86%D9%86%D8%AF%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%9F]</ref><ref name="Mohammad">Mohammad Jalal Abbasi-Shavazi, Peter McDonald, Meimanat Hosseini-Chavoshi, "The Fertility Transition in Iran: Revolution and Reproduction", Springer, 2009. pp 100–101: "La unua kategorio estas 'Centra' kie la majoritato de popolo estas persaparolantoj etne ''Farsoj'' (provincoj Fars, Hamedan, Isfahano, Markazi, Qazvin, Qom, Semnan, Yazd kaj Teherano..."</ref> La majoritato de loĝantoj estas persaparolantoj, sed estas ankaŭ loĝantaroj de [[Luroj]], [[Kurdoj]], [[Azerioj]], kaj [[Norda Irano|Nordirananoj]] (Ŝomalioj).<ref>Mareike Schuppe, "Coping with Growth in Tehran: Strategies of Development Regulation", GRIN Verlag, 2008. pp 13: "Krom Persoj, estas Azarioj, Armenoj, Judoj kaj persafganaj komunumoj en Teherano. La vasta majoritato de la loĝantoj de Teherano estas persaparolantoj (98.3%)"</ref> Ĝis 1796, Teherano estis negrava vilaĝo. En 1796, [[Agha Mohammed Ĥano]] elektis Teherano kiel nove [[ĉefurbo]] de Irano. Laŭlonge de la [[historio de Irano|Irana historio]], la ĉefurbo estis translokigita multajn fojojn, Teherano estas la 32a nacia ĉefurbo de Irano. En antaŭ-islama epoko, parto de la areo de nuntempa Teherano estis okupita de Rey (kiu ĉe [[Avesto]] vivas laŭ la formo<ref>George Erdösy, "The Indo-Aryans of ancient South Asia: Language, material culture and ethnicity", Walter de Gruyter, 1995. p. 165: "Possible western place names are the following: Raya-, which is also the ancient name of Median Raga in the Achaemenid inscriptions (Darius, Bisotun 2.13: "a land in Media called Raga") and modern Rey south of Tehran"</ref> de Raga, nuna parto de la urbo Teherano, kiu graviĝis post la detruado de Rey fare de la [[Mongola Imperio|Mongoloj]] komence de la 13a jarcento. En la 20a kaj 21a jarcentoj, Teherano estis celo de amasmigrado de personoj el la tuta Irano.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/585619/Tehran|titolo=Tehran (Iran) : Introduction – Britannica Online Encyclopedia|alirdato=2012-05-21|eldoninto=Britannica.com}}</ref> La urbo estas hejmo de multaj historiaj [[moskeo]]j same kiel de kelkaj [[preĝejo|kristanaj preĝejoj]], [[sinagogo]]j kaj [[Zoroastrismo|zoroastraj]] fajrtemploj. Tamen, modernaj strukturoj, ĉefe [[Turo Azadi]] kaj [[Turo Milad]], venis iĝi simboloj de la urbo. Teherano estas rangita la 29a en la mondo laŭ loĝantaro de sia [[Metropolaj regionoj|metropola areo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.citymayors.com/statistics/urban_2006_1.html|titolo=World's largest urban areas in 2006 (1)|alirdato=2010-09-25|eldoninto=City Mayors}}</ref> Teherano havas multajn industriojn, ekzemple pri elektraj ekipaĵoj, teksaĵoj, [[sukero]], [[cemento]] kaj [[aŭtomobilo]]j. Modernan [[Metroo de Teherano|metroo]]n havas Teherano ekde [[2001]] kaj modernan [[flughaveno]]n. Ĝi havas ses universitatojn kun aktiva studenta movado, akademiojn kaj muzeojn. Teherano estas grava centro de komerco pri [[tapiŝo]]j. == [[Historio]] == En la [[16-a jarcento]] Teherano estis urbeto, sed [[Tahmasb-Ŝaho]] konstruis urbomuron en la jaro [[1653]] kaj fondis bazaron. Ekde [[1786]] Teherano estas ĉefurbo de Irano. La [[Teherana Konferenco]] (laŭ [[kodonomo]] '''Eureka'''<ref name="WSC_Closing the Ring">{{Citaĵo el libro|titolo=The Second World War: Closing the Ring|familia nomo=Churchill|persona nomo=Winston Spencer|jaro=1951|eldoninto=Houghton Mifflin Company, Boston|paĝo=642}}</ref>) estis strategia kunsido de [[Josif Stalin]], [[Franklin Delano Roosevelt|Franklin D. Roosevelt]], kaj [[Winston Churchill]] el la 28a de novembro al la 1a de decembro [[1943]], post la Angl-soveta invado de Irano. Ĝi estis la unua el la konferencoj de la [[Dua Mondmilito]] de la "Tri Grandaj" estroj de la [[Aliancanoj]] (nome [[Sovetunio]], [[Usono]], kaj [[Unuiĝinta Reĝlando]]). La ĉefa rezulto de la Teherana Konferenco estas la engaĝiĝo de la Okcidentaj Aliancanoj malfermi novajn operacojn en [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|duan fronton]] kontraŭ [[Nazia Germanio]]. Aparta protokolo subskribita en la konferenco engaĝis la Tri Grandulojn rekoni la Iranan sendependecon. == [[Geografio]] == Teherano troviĝas ĉe la piedoj de Elborz-Montaro, kie renkontiĝas 2 [[aŭtovojo]]j kaj aliaj ĉefvojoj. [[Dosiero:Tehran district map (blank).svg|eta|maldekstre|230ra|Distriktoj de Teherano]] [[Dosiero:Carte téhéran.png|eta|maldekstre|230ra|Teherano]] La metropolon Teheranon oni dividas en 22 municipaj distriktoj, el kiuj ĉiu kun sia propra administracia centro. El la 22 municipaj distriktoj, 20 estas en la Centra Distrikt(ar)o de la Kantono Teherano, dum la distriktoj 1a kaj 20a estas respektive en la kantonoj Ŝemiranat (norde) kaj Raj (sude). Kvankam administracie apartaj, la urboj Raj kaj Ŝemiran estas ofte konsiderataj parto de Granda Teherano. Norda Teherano estas la plej riĉa parto de la urbo,<ref>{{cite news |url=http://articles.chicagotribune.com/1993-05-09/features/9305090413_1_islamic-revolution-islamic-codes-tehran |title=Iran Lightens Up On Western Ways |newspaper=[[Chicago Tribune]] |date=9a de Majo, 1993 |access-date=2017-08-06 |archive-date=2017-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170806210515/http://articles.chicagotribune.com/1993-05-09/features/9305090413_1_islamic-revolution-islamic-codes-tehran |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170806210515/http://articles.chicagotribune.com/1993-05-09/features/9305090413_1_islamic-revolution-islamic-codes-tehran |date=2017-08-06 }}</ref> konsistanta el variaj distriktoj kiel Zafaraniyeh, Jordan, Elahiyeh, Pasdaran, Kamranieh, Ajudanieh, Farmanieh, Darrous, Niavaran, Jamaran, Aghdasieh, Mahmoodieh, Velenjak, Gheytarieh, Ozgol kaj Ekhtiarieh.<ref name="washingtonpost.com">Buzbee, Sally. [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/04/AR2007100401405_pf.html "Tehran: Split Between Liberal, Hard-Line"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170806000000/https://web.archive.org/web/20170806141930/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/04/AR2007100401405_pf.html |date=2017-08-06 }}. [[Associated Press]] tra ''[[The Washington Post]]''. 4a de Oktobro 2007.</ref><ref name="accessmylibrary.com">Hundley, Tom. [http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-8331982_ITM "Pro-reform Khatami appears victorious after 30 million Iranians cast votes"]. ''[[Chicago Tribune]]''. 8a de Junio 2001.</ref> Kvankam la urbocentro estas hejmo de registaraj ministerioj kaj sidejoj, komercaj centroj estas pli norde. La [[provinco Teherano]] - {{lang-fa|استان تهران}}, ankaŭ latinliterigata ''Tehran'' - estas unu el tridek provincoj en [[Irano]]. Ĝia administra centro estas la samnoma urbo Teherano, respektive Tehran. La provinco kovras areon de {{unuo|18637}} kvadrataj kilometroj kaj laŭ la stato de oktobro 2016 havis {{unuo|13267637}} loĝantojn. === [[Klimato]] === Laŭ la [[klimata klasifiko de Köppen]], Teherano havas duon-sekan klimaton. La [[somero]] (kun [[temperaturo]]j 21-37 estas&nbsp;{{GdC|}}-oj) kutime varma kaj seka kun tre malgranda [[pluvo]]. La [[vintro]] estas malvarma kaj modere malsekaj, kun oftaj [[frosto]]j kaj fojaj sed jara [[neĝo]]. La plej varma [[monato]] estas [[julio]], la plej malvarma estas [[januaro]]. Jare pluvas kaj neĝas (plejparte vintre) po 242&nbsp;mm-oj. [[Dosiero:North of tehran Ir.jpg|eta|Norde de Teherano - [https://safargig.ir/ Turismaj vidindaĵoj en Teherano]]] === Medio === [[Dosiero:Air pollution of Tehran - 5 January 2013 06.jpg|eta|Forta [[aerpoluado]] en Teherano.]] Oni studis planon translokigi la landan ĉefurbon kelkajn fojojn en antaŭaj jaroj, ĉefe pro la mediaj problemoj de la regiono. Teherano estas unu el la plej poluataj urboj de la mondo kaj estas ankaŭ proksime al du gravaj [[faŭlto]]j. La urbo suferas pro akra aerpoluado, 80% el kio pro aŭtoj.<ref>{{cite web |url=http://www.payvand.com/news/09/jan/1007.html |title=Car exhaust fumes blamed for over 80% of air pollution in Tehran |website=Payvand.com |date=2006-11-22 |access-date=2010-09-25 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629091518/http://www.payvand.com/news/09/jan/1007.html |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110629091518/http://www.payvand.com/news/09/jan/1007.html |date=2011-06-29 }}</ref> La cetera 20% pro [[industria poluado]]. Aliaj ĉirkaŭkalkuloj sugestas, ke nur motorcikloj respondecas pro 30% de aer- kaj 50% de [[brupoluado]] en Teherano.<ref>{{cite web |url=http://www.payvand.com/news/10/oct/1239.html |title=Motorcycles Account for 30% of Air Pollution in Tehran |website=Payvand.com |date=2006-11-22 |access-date=2010-11-12 |archive-date=2011-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110107063229/http://www.payvand.com/news/10/oct/1239.html |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110107063229/http://www.payvand.com/news/10/oct/1239.html |date=2011-01-07 }}</ref> Oni konsideras Teheranon unu el la plej fortaj fontoj de elsendaĵoj de forcejgasoj en Mezoriento. Pliiĝantaj koncentroj de karbondioksido super la urbo (plej verŝajne originita el la homdevenaj urbaj tialoj en la urbo) estas facile detekteblaj el satelita observado laŭlonge de la tuta jaro.<ref>{{Cite journal|last=Labzovskii|first=Lev|date=2a de Aŭgusto 2019|title=Working towards confident spaceborne monitoring of carbon emissions from cities using Orbiting Carbon Observatory-2|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0034425719303785|journal=Remote Sensing of Environment|volume=233 (2019) 11359|access-date=27a de Januaro 2020|archive-date=27a de Januaro 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200127042353/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0034425719303785|url-status=live}}</ref> En 2010, la registaro anoncis, ke "pro sekureco kaj administraciaj tialoj, la plano translokigi la ĉefurbon el Teherano estis finigita."<ref name="Relocation">{{cite web |url=http://www.payvand.com/news/10/may/1322.html |title=For Security and Administrative [sic] Reasons: Plan to Move Capital From Tehran Finalized |website=Payvand.com |access-date=2010-09-25 |archive-date=2010-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100603033101/http://www.payvand.com/news/10/may/1322.html |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100603033101/http://www.payvand.com/news/10/may/1322.html |date=2010-06-03 }}</ref> Estas planoj reloki 163 ŝtatajn firmajn kaj kelkajn [[universitato]]jn el Teherano por eviti damaĝoj el eventuala [[tertremo]].<ref name="Relocation" /><ref>{{cite web |url=http://www.payvand.com/news/10/jul/1064.html |title=Iran Moots Shifting Capital from Tehran |website=Payvand.com |date=2006-11-22 |access-date=2010-09-25 |archive-date=2010-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100710192546/http://www.payvand.com/news/10/jul/1064.html |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100710192546/http://www.payvand.com/news/10/jul/1064.html |date=2010-07-10 }}</ref> Funkciuloj estas engaĝiĝintaj en luktado por redukti aerpoluadon. Ekzemple oni kuraĝigis taksiojn kaj busojn konvertiĝi el petrolmotoroj al motoroj funkciigitaj per [[kunpremita tergaso]]. Krome, la registaro kreis "Trafikan Zonon" kiu kovras la urbocentron dum la pintotrafikaj horoj. Eniri kaj ŝofori ene de tiu zono estas rajtigita nur havante specialan permesilon. Estis ankaŭ planoj por pliigi la popolan konscion pri la danĝero de poluado. Unu metodo uzata estas la instalado de Poluindikiloj tra la tuta urbo por kontroli la nivelon de [[Partikla materialo|partikloj]] (PM10), nome de [[nitrogena dioksido]] (NO₂), [[ozono]] (O₃), [[sulfura dioksido]] (SO₂), kaj [[karbona monooksido]] (CO). == Demografio == [[Dosiero:Tehran Population (1956-2016).png|eta|dekstra|Populacio de Teherano.]] [[Dosiero:Tehran Urbanization.gif|eta|dekstra|Teherano en 1985 kaj 2009.]] [[Dosiero:Tehran population pyramid in 2016.svg|eta|Loĝantarpiramido de [[provinco Teherano]] en 2016.]] La urbo Teherano havis 7 711 230 loĝantojn en 2 286 787 familioj en la epoko de la Nacia Censo de 2006.<ref name="2006 census">{{cite web | title = Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006) | page = 23 | language = fa | publisher = The Statistical Center of Iran | website = AMAR | url = http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/23.xls | access-date = 25a de Septembro 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110920084534/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/23.xls | format = Excel | archive-date = 20a de Septembro 2011}}</ref> La sekva censo de 2011 kalkulis 8 154 051 personojn en 2 624 511 familioj.<ref name="2011 census">{{cite web | title = Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011) | page = 23 | language = fa | publisher = The Statistical Center of Iran | website = Iran Data Portal | url = https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Tehran.xls | access-date = 19a de Decembro 2022 | format = Excel}}</ref> La lasta censo de 2016 montris populacion de 8 693 706 personoj en 2 911 065 familioj.<ref name="2016 census">{{cite web | title = Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016) | page = 23 | language = fa | publisher = The Statistical Center of Iran | website = AMAR | url = https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_23.xlsx | access-date = 19a de Decembro 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211212171617/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_23.xlsx | format = Excel | archive-date = 12 December 2021}}</ref> Kun sia kosmopoliteca etoso, Teherano estas hejmo de diversaj etnaj kaj lingvaj grupoj el la tuta lando. La nuntempa hegemonia lingvo de Teherano estas la Teherana parolvariaĵo de la [[persa lingvo]], kaj la majoritato de personoj en Teherano identigas sin kiel [[Persoj]].<ref name="Mohammad" /><ref name="tabnak"/> Tamen, antaŭe, la indiĝena lingvo de la Teheran–Raja regiono ne estis la persa, kiu estas lingve sudokcidentirana kaj originiĝis en [[provinco Farso]], sed nune formortinta [[Okcidentaj iranaj lingvoj|nordokcidentirana]].<ref>{{cite encyclopedia|title=Central Dialects|author-last=Windfuhr|author-first=Gernot L.|author-link=Gernot Windfuhr|encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]]|editor-last=Yarshater|editor-first=Ehsan|editor-link=Ehsan Yarshater|year=1991|publisher=Routledge|location=London and New York|pages=242–252|url=http://www.iranicaonline.org/articles/central-dialects|access-date=23a de Aŭgusto 2013|volume=5|archive-date=5a de Septembro 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130905072810/http://www.iranicaonline.org/articles/central-dialects|url-status=live}}</ref> [[Azeroj en Irano|Iranaj Azeroj]] formas la duan plej grandan etnan grupon de la urbo, enhavante ĉirkaŭ 10-15% <ref name="Iran-Azeris">{{cite news |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+ir0052) |title=Iran-Azeris |publisher= Library of Congress Country Studies |date=Decembro 1987 |access-date=13a de Aŭgusto 2013 |archive-date=25a de Januaro 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200125044513/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+ir0052%29 |url-status=live }}</ref><ref name="Country Study Guide-Azerbaijanis">{{cite news |url=https://books.google.com/books?id=0KOSUrLPC6IC&pg=PA152 |title=Country Study Guide-Azerbaijanis |year=2005 |publisher=STRATEGIC INFORMATION AND DEVELOPMENTS-USA |isbn=9780739714768 |access-date=13a de Aŭgusto 2013 |archive-date=4a de Septembro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904062040/https://books.google.com/books?id=0KOSUrLPC6IC&pg=PA152 |url-status=live }}</ref> de la totala loĝantaro, kaj etnaj [[Mazandarananoj]] estas la tria plej granda grupo, enhavanta ĉirkaŭ 5% de la totala loĝantaro.<ref>{{Cite news |url=http://www.irna.ir/fa/News/82021017/ |title=یک و نیم میلیون مازندرانی پایتخت نشین شدند |publisher= Islamic Republic News Agency, IRNA |date=3a de Aprilo, 2016 |language=fa |access-date=30a de Aprilo, 2017 |archive-date= 20a de Aŭgusto, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170820072730/http://www.irna.ir/fa/News/82021017 |url-status=live }}</ref> Aliaj etnaj komunumoj de Tehrano estas [[Kurdoj]], [[Armenoj en Irano|Armenoj]], [[Kartveloj]], [[Baĥtiaroj]], [[Taliŝoj]], [[Baluĉoj]], [[Asirianoj]], [[Araboj]], [[Judoj]], kaj [[Ĉerkesoj]]. Laŭ censo de 2010 fare de la Sociologia Departemento de la [[Teherana universitato|Universitato de Teherano]] en multaj distriktoj de Teherano tra variaj soci-ekonomiaj klasoj en proporcio al la populacigrando de ĉiu distrikto kaj de la soci-ekonomia klaso, 63% de la homoj estis naskiĝintaj en Teherano, 98% konis la persan, 75% identigis sin kiel etnaj persoj, kaj 13% havis ioman gradon de regado en eŭropa lingvo.<ref name="tabnak">{{Cite web |url=http://www.tabnak.ir/fa/news/133668 |title=چنددرصد تهرانی‌ها در تهران به دنیا آمده‌اند؟ |website=tabnak.ir |language=fa |date=3a de Novembro, 2010 |access-date= 18a de Decembro, 2010 |archive-date= 27a de Februaro, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120227033705/http://www.tabnak.ir/fa/news/133668 |url-status=live }}</ref> En Teherano okazis drasta ŝanĝo en ĝia etna-socia kompono komence de la [[1980-aj jaroj]]. Post la politikaj, sociaj, kaj ekonomiaj sekvoj de la [[Irana revolucio|Revolucio de 1979]] kaj de la sekvaj jaroj, nombraj irananoj, ĉefe teherananoj, lasis Iranon. La majoritato de iranaj elmigrintoj foriris al [[Usono]], [[Germanio]], [[Svedio]], kaj [[Kanado]]. Je la eksplodo de la [[Iran–Iraka Milito]] (1980–1988), dua ondo de loĝantoj foriris el la urbo, speciale dum la irakaj aeratakoj al la ĉefurbo. Kiam la ĉefaj eksterlandaj potencoj apogis Irakon tiam, ekonomia izoligo havigis ankoraŭ plian tialon al multaj loĝantoj por foriri el la urbo (kaj el la lando). Forlasinte ĉion kion ili havis kaj luktinte por adaptiĝi al nova lando kaj konstrui al si novan vivon, plej granda parto el ili neniam revenis kiam la milito finiĝis. Dum la milito, Teherano ankaŭ ricevis grandan nombron de migrantoj el la okcidentaj kaj sudokcidentaj regionoj de la lando limaj kun [[Irako]]. La nestabila situacio kaj milito en najbaraj [[Afganio]] kaj Irako peli tajdon de rifuĝintoj en la landon, kiuj alvenis laŭ milionoj, kaj Teherano estis magneto por multaj laborserĉantoj, kiuj konsekvence helpis la urbon rekuperiĝis el la militvundoj, laborante kontraŭ multe pli malaltaj salajroj ol la lokaj konstruistoj. Multaj el tiuj rifuĝintoj estas reenlandigitaj helpe de la [[Alta Komisiito de Unuiĝintaj Nacioj pri Rifuĝintoj|UNHCR]], sed estas ankoraŭ grandaj grupoj de afganaj kaj irakaj rifuĝintoj en Teherano kiu malpretas foriri, estante pesimismaj pri la situacio en siaj propraj landoj. Afganaj rifuĝintoj estas ĉefe [[Daria lingvo|Dari]]-parolantaj [[Taĝikoj]] kaj [[Hazaroj]], kiuj parolas variaĵon de persa, kaj irakaj rifuĝintoj estas ĉefe parolantoj de [[Mezopotamia araba dialekto|Mezopotamia araba]] kiuj estas ofte de Irana kaj Persa etna heredo. === Religio === La majoritato de Teheranoj estas oficiale [[Dekduimamismo|ŝijaismaj]] [[Islamo|islamanoj]], kio estis ankaŭ la [[ŝtata religio]] ekde la Safavida konverto de Irano al Ŝijaismo en la 16-a jarcento. Aliaj {{J|religia komunumo}} en la urbo estas tiuj de sekvantoj de la [[Sunaismo|sunaismaj]] kaj [[Sufismo|mistikaj]] branĉoj de Islamo, kelkaj [[Kristanismo|kristanaj]] eklezioj, [[Judismo]], [[Zoroastrismo]], kaj [[Bahaismo]]. Estas multaj religiaj centroj dise tra la tuta urbo, el antikvaj ĝis nove konstruitaj centroj, kiel islamaj [[moskeo]]j, {{J|kristana preĝejo}}, judaj [[sinagogo]]j, kaj zoroastrismaj fajrtemploj. La urbo havas ankaŭ tre malgrandan tria-generacian hindian [[Sikismo|sikan]] komunumon kun loka [[gurdvaro]] kiun vizitis la Barata Ĉefministro en 2012.<ref name="Indian Prime Minister in Tehran">{{Cite web|last=Lakshman|first=Nikhil|title=Indian Prime Minister in Tehran|url=http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-how-to-organise-a-summit-the-iranian-way/20120830.htm|website=Rediff.com|access-date=3a de Septembro 2012|archive-date=3a de Septembro 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120903043924/http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-how-to-organise-a-summit-the-iranian-way/20120830.htm|url-status=live}}</ref> <gallery mode="packed"> File:Mezquita Shah, Teherán, Irán, 2016-09-17, DD 49-51 HDR.jpg|Imama Moskeo de Teherano File:Greek church of Virgin Mary Tehran.JPG|Grekortodoksa preĝejo Virgulino Maria File:Church of holy mary کلیسای حضرت مریم 1.jpg|Armenapostola preĝejo Sankta Maria, Teherano File:St. Joseph Assyrian Catholic Church, Tehran.jpg|Asirikatolika (kaldekatolika) preĝejo Sankta Jozefo, Teherano File:26600-کلیسای آشوری مارگیورگیز.jpg|Preĝejo de la [[Asiria Eklezio de la Oriento|Orientasiria Eklezio]] de Mar Sarkis, Teherano File:Yusefabad -5.jpg|Sinagogo de Jusef Abad en Teherano File:Adriaan2.jpg|Adriana Fajrtemplo, Teherano </gallery> == Ekonomio == [[Dosiero:Tehran Stock Exchange 3513534.jpg|eta|maldekstre|Teherana [[Borso]].]] Teherano estas la ekonomia centro de Irano.<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/585619/Tehran/276311/Economy |title=Tehran (Iran) : People – Britannica Online Encyclopedia |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=2012-05-21 |date= |archive-date=2012-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121123001337/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/585619/Tehran/276311/Economy |url-status=live }}</ref> Ĉirkaŭ 30% de la laborforto de la Irana publika sektoro kaj 45% de ties grandaj industriaj firmaoj estas en la urbo, kaj preskaŭ duono el tiuj laboristoj estas dungitaj de la registaro.<ref>{{Cite web|url=http://csis.org/files/media/csis/pubs/081006_iran_nuclear.pdf|author=Cordesman, Anthony H.|title=The US, Israel, the Arab States and a Nuclear Iran. Part One: Iranian Nuclear Programs|date=23a de Septembro 2008|work=[[Center for Strategic and International Studies]]|access-date=2010-09-25|archive-date=2010-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20100806042511/http://csis.org/files/media/csis/pubs/081006_iran_nuclear.pdf|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100806042511/http://csis.org/files/media/csis/pubs/081006_iran_nuclear.pdf |date=2010-08-06 }}</ref> Plej granda parto de la ceteraj laboristoj estas fabriklaboristoj, vendistoj en vendejoj, transportlaboristoj kaj aliaj laboristoj. Malmultaj eksterlandaj kompanioj funkcias en Teherano, pro la komplikaj internaciaj rilatoj de la registaro. Sed antaŭ la [[Irana Revolucio|Revolucio de 1979]], multaj eksterlandaj kompanioj estis aktivaj en Irano.<ref>{{Cite book|last1=Chaichian|first1=Mohammad|title=Town and Country in the Middle East: Iran and Egypt in the Transition to Globalization|date=2009|publisher=Lexington Books|location=New York|isbn=978-0-7391-2677-6|pages=98–103}}</ref> Nuntempaj modernaj industrioj de Teherano estas la fabrikado de [[aŭtomobilo]]j, elektronika kaj elektrika ekipaĵaro, armilaro, teksaĵoj, sukero, cemento, kaj kemiaj produktoj. Ĝi estas ankaŭ grava centro por vendado de [[tapiŝo]]j kaj mebloj. Naftorafinaj kompanioj Pars Oil, Sepahan Oil kaj Behran Oil havas sidejojn en Teherano. La [[Nacia Irana Naftokompanio]] ({{Lang-fa|شرکت ملـی نفت یران|t=Sherkat-e Melli-ye Naft-e Īrān}}; {{lang-en|National Iranian Oil Company}}, mallongigite '''NIOC''') estas [[Ŝtata entrepreno|registarposedata korporacio]] sub la administrado de la Ministerio de Nafto de Irano, respondeca por la produktado kaj distribuado de la [[nafto]] kaj [[tergaso]] de Irano. La ĉefsidejo de la firmao estas en Teherano. La firmao estis establita en 1948 kaj estis redifinita kiel parto de la konsorcia interkonsento de 1954. La firmao vicas kiel la dua plej granda naftokompanio en la mondo, post [[Saudi Aramco|Aramco]], kiu estas posedata fare de [[Sauda Arabio|Saud-Arabio]] <ref>{{Cite web|url=http://www.energyintel.com/documentdetail.asp?document_id=218175|title=PIW Ranks The World's Top Oil Companies|website=Energyintel|accessdate=7 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090318163249/http://www.energyintel.com/documentdetail.asp?document_id=218175|archivedate=2009-03-18}}</ref>. Teherano dependas tro forte el privataj aŭtoj, busoj, motorcikloj, kaj taksioj, kaj estas unu el la plej aŭt-dependaj urboj de la mondo. La Teherana Borso, kiu estas plenrajta membro de la Monda Federacio de Borsoj (WFE, laŭ anglalingvaj inicialoj) kaj fonda membro de la Federacio de Eŭrop-Aziaj Borsoj, estis unu el plej bone funkciantaj borsoj de la mondo en la lastaj jaroj.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/3129995.stm |title=Iran blocks share price gains |work=BBC News |date=2003-08-06 |access-date=2012-05-21 |archive-date=2009-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111172836/http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/3129995.stm |url-status=live }}</ref> === Butikumado === Teherano havas ampleksan gamon de butikcentroj, kaj estas hejmo de ĉirkaŭ 60 modernaj [[vendejaro]]j.<ref name="gulfn">{{Cite web |url=http://gulfnews.com/business/economy/hopes-for-shopping-revolution-as-malls-sprout-in-iran-1.1585877 |title=Hopes for shopping revolution as malls sprout in Iran |author=Gulf News |date=9a de Junio 2017 |author-link= |access-date=12a de Junio 2017 |archive-date=18a de Oktobro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018145219/http://gulfnews.com/business/economy/hopes-for-shopping-revolution-as-malls-sprout-in-iran-1.1585877 |url-status=live }}</ref> La urbo havas nombrajn komercajn distriktojn, kiel tiuj de Valiasr, Davudie, kaj Zaferanie. La plej grandaj malnovaj [[bazaro]]j de Teherano estas la Granda Bazaro kaj la Bazaro de Tajriŝ. La vendejaro Iran estas la plej granda vendejaro en la mondo laŭ areo.<ref>{{Cite web|url=https://infos10.com/biggest-shopping-malls-in-the-world/|title=Top 10 Biggest Shopping Malls In The World 2022|date=27a de Septembro 2021|website=Infos10.com|access-date=23a de Februaro 2022}}</ref> Plej granda parto de internaciaj vendejoj de supra klaso estas en la nordaj kaj okcidentaj partoj de la urbo. Podetalaj negocoj de Teherano estas kreskiĝantaj en tre diversaj nove konstruitaj vendejaroj kaj superbazaroj.<ref name="gulfn"/> <gallery mode="packed"> File:Tiraje Mall, Tehran City.JPG|Tiraje Mall en okcidenta Teherano File:فروشگاه زنجیره ای افق کوروش.jpg|Kuroŝ Mall ĉe Ŝahid Sattari Rapidvojo File:Tehran Old Bazaar.jpg|Granda Bazaro de Teherano File:OPAL Shopping Center, Sa'adat Abad, Tehran (7).jpg|OPAL Vendejaro File:Hyper.star.jpg|Hyperstar, filio en Teherano de [[Carrefour]] </gallery> === Turismo === [[Dosiero:Golestan Palace (2022).jpg|eta|desktre|230ra|[[Palaco Golestano]].]] Teherano, kiel unu el la ĉefaj turismaj destinoj en Irano, havas abundon de kulturaj altiraĵoj. Ĝi estas hejmo de la reĝaj kompleksoj [[Palaco Golestano]], [[Sadabada Konstruaĵaro|Sadabado]] kaj [[Niavarana Konstruaĵaro|Niavarano]], kiuj estis konstruitaj dum la regado de la lastaj du monarkioj de la lando. Estas kelkaj historiaj, artaj kaj sciencaj muzeoj en Teherano, kiel la jenaj: * [[Nacia Muzeo de Irano|Nacia Muzeo]] * Malik Nacia Muzeo kaj Biblioteko * Kinmuzeo ĉe Ferdoŭsa Ĝardeno * Abgineh Muzeo * Muzeo de la Prizono Qasr * Muzeo de Tapiŝoj * Muzeo de Vitraloj * Muzeo Safir de Oficejmaŝinoj Menciendas ankaŭ la Teherana Muzeo de Nuntempa Arto, kiu estas hejmo de artaĵoj de famaj artistoj kiel [[Van Gogh]], [[Pablo Picasso]], and [[Andy Warhol]]. La Iranaj Imperiaj Kronjuveloj, unu el la plej grandaj juvelkolektoj en la mondo, estas ekspoziciataj en la Teherana Nacia Juvelmuzeo. Nombraj kulturaj kaj komercaj ekspozicioj okazas en Teherano, kiujn funkciigas ĉefe la Irana Kompanio de Internaciaj Ekspozicioj. La ĉiujara Internacia Librofoiro estas konata en la internacia eldona etoso de la tuta mondo kiel unu el la plej gravaj eventoj pri publikigado en Azio.<ref>{{cite web |url=http://www.tibf.ir/ |title=Tehran International Book Fair |website=Tibf.ir |access-date=2009-06-15 |archive-date=2012-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510232545/http://www.tibf.ir/ |url-status=live }}</ref> <gallery mode="packed"> File:(86-113-8)Seafood (3).jpg|Ponto Tabiat File:كاخ گلستان.jpg|[[Golestana Palaco]] File:Niavaran palace.jpg|Niavarana Komplekso File:Mellat Palace Museum 02.jpg|Sadabada Komplekso File:Masoodieh.jpg|Domego Masudieh, distrikto Baharestan File:Národní muzeum Íránu.jpg|[[Nacia Muzeo de Irano|Nacia Muzeo]] File:Visitors at Tehran Museum of Contemporary Art (25839577818).jpg|Teherana Muzeo de Nuntempa Arto File:Carpet Museum, Tehran.jpg|Muzeo de Tapiŝoj de Irano File:باغ موزه قصر1392.JPG|Muzeo de la Prizono Qasr File:موزه آبگینه16.jpg|Abgineh Muzeo </gallery> ==== Aliaj vidindaĵoj ==== * [[Palaco Golestan]] (Kaĥe Golestan) * [[Turo Azadi|Azadi-Monumento]], simbolo de Teherano * [[Kronjuveloj]] * [[Nacia Muzeo de Irano]] kie estas ankaŭ la [[Irana Arkeologia Muzeo]] (Muzeje Irane Bastan): * Etnologia Muzeo (Muzeje Mardom-ŝenasi) * [[Tapiŝa Muzeo de Irano]] * Granda Bazaro de Teherano (Bazare Bozorge Tehran) * [[Moskeo]] Imamo Ĥomejni (Masĝede Emam Ĥomejni) * Niavaran-Palaco (Kaĥe Niavaran), krom [[Pahlavi dinastio|pahlavidaj]] konstruaĵoj, disponas ankaŭ de [[Gaĝaridoj|gaĝaridaj]] aferoj. * Sad-abad-Palaco (Kaĥe Sad-abad) * [[Teherana universitato]] * [[Nacia biblioteko de Irano]] * [[Stadiono Azadi]] == Edukado == [[Dosiero:Aboreyhan building.jpg|eta|dekstre|230ra|[[Teknologia Universitato Amirkabir]].]] La [[Teknologia Universitato Amirkabir]] ({{Lang-fa|دانشان صنعتی امیرکبیر}}; {{Lang-en|Amirkabir University of Technology}}, akronime AUT), ankaŭ nomita Teherana Politekniko, estas publika altlernejo en Irano, instrua kaj esplorcentro en la kampoj de inĝenieristiko kaj fizikaj sciencoj. Ĝi estas la plej malnova kaj unu el la plej prestiĝaj teknikaj edukaj institucioj en Irano <ref name="AUTAbout3">{{cite web|url=http://aut.ac.ir/www/aut/main/?f=p0&s=about&l=3|title=دانشگاه صنعتی امیرکبیر|access-date=18a de Majo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506163156/http://aut.ac.ir/www/aut/main/?f=p0&s=about&l=3|archive-date=6a de Majo 2016|url-status=dead}}</ref>. AUT havas 16 fakultatojn, inkluzive de Administrado, Scienco kaj Teknologio, Elektrotekniko, Biomedicina Inĝenierado, Polimera Inĝenierado, Matematiko kaj Komputado, Kemia Inĝenierado, Industria Inĝenierado, Civila kaj Media Inĝenierado, Fiziko kaj Energio, Komputiko kaj Informa teknologio, Mekanika Inĝenierado, Minado kaj Metalurgia inĝenierado, Teksa Inĝenierado, Naftoinĝenierado, Ŝipkonstruado kaj Aerspaca Inĝenierado. AUT havas ankaŭ tri edukajn centrojn en Garmsar, [[Bandar Abaso|Bandar Abbas]] kaj [[Mahŝahr]] <ref>{{Cite web|url=http://mahshahr-aut.ac.ir/|title=دانشگاه صنعتي اميركبير واحد ماهشهر<!-- Bot generated title -->|access-date=2007-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080111152050/http://mahshahr-aut.ac.ir/|archive-date=2008-01-11|url-status=dead}}</ref>. === Aliaj universitatoj === * [[Islama Universitato Azad]] * [[Teherana universitato]] * [[Universitato Allame Tabatabai]] * [[Universitato Ŝahid Beheŝti]] * [[Universitato Tarbiat Modares]] * [[Universitato de Teknologio Ŝarif]] === Amaskomunikiloj === * Ĵurnalo ''[[Ettela'at]]'' == Famuloj == * [[Sepideh Raissadat]] * [[Mirza Ĝabbar Asgarzade]], pedagogo * [[Alfred Jean Baptiste Lemaire]], muzikisto == [[Ĝemelurbo]]j == * {{flago|Usono}} [[Los-Anĝeleso]], [[Usono]] * {{flago|Rusio}} [[Moskvo]], [[Rusio]] * {{flago|Sud-Koreio}} [[Seulo]], [[Sud-Koreio]] * {{flago|Filipinoj}} [[Manilo]], [[Filipinoj]] * {{flago|Belorusio}} [[Minsko]], [[Belorusio]] == Esperanto-Revuo presata en Teherano == [[Irana Esperantisto]] estas sendependa kultura sezona revuo en Esperanto kaj la persa, kiu presiĝas en Teherano kaj aboneblas mondskale. Eble ĝi estas la sola Esperanto-periodaĵo en la mondo, kiun oni povas aĉeti ankaŭ en gazetaraj vendejoj (kioskoj) tutlande. == Panoramaj vidoj == {{Granda dosiero|Tehran Night Panorama.jpg|1200ra|Panorama vido de Teherano nokte}} {{Granda dosiero|Tehran panorama in winter.JPG|1200ra|Panorama vido de Teherano vintre}} {{Metropoloj}} {{Aziaj ĉefurboj}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=teheran}} * [[Plej grandaj urboj]] (laŭ enloĝantaro) * [[Listo de milionurboj]] * [[Metroo de Teherano]] * [[Trolebusa transporto en Teherano]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{fa}}) * [http://www.sabzandishan.com Hejm-paĝo de Sabzandiŝan, t.e. Verdideanoj, aŭ Verdpensuloj aktiva asocio pri/por Esperanto en Teherano kaj Irano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110324225943/http://www.sabzandishan.com/ |date=2011-03-24 }} * [http://www.esperanto.persianblog.com Movada inform-centro en la persa pri Esperanto en Teherano kaj Irano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20031215173824/http://esperanto.persianblog.com/ |date=2003-12-15 }} * [http://www.chinareport.com.cn/04e/irano.htm Kursoj de Esperanto en Teherano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20031213023929/http://www.chinareport.com.cn/04e/irano.htm |date=2003-12-13 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=es3gwbhxz6w&t=938s Teherano en 2024 kie moderneco kaj kultura heredaĵo kunekzistas], serio de filmetoj pri la vivo en Irano, Youtube {{Havenda artikolo|Teherano}}{{Granda dosiero|Panoramic_photograph_of_Tehran_(large).jpg|1500ra|Panorama vido de Teherano}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Teherano| ]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Azio]] [[Kategorio:Urboj de Irano]] 0cw41a2fy7a268hxpvq0weeeb5b2jav 0 16445 9472052 8814127 2026-09-09T14:46:32Z ~2026-48818-00 263161 9472052 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kantisto | nomo = John Lennon | dosiero = Lie In 15 -- John rehearses Give Peace A Chance.jpg | priskribo de dosiero = |grandeco de dosiero = 250px | larĝa dosiero = jes | fono = soloa kantisto | naskonomo = John Winston Lennon | alie nomata = | kromnomo = | naskiĝo = [[9-an de oktobro]] [[1940]] | morto = [[8-an de decembro]], [[Novjorko]], [[Novjorkio]], [[Usono]] | deveno = {{Flago|Anglio}} [[Liverpool]], [[Anglio]] | instrumento = [[Gitaro]], [[Harmoniko]], [[Piano]], [[Orgeno]], [[Melotrono]], [[Harmoniumo]] | tipo de voĉo = | ĝenro = [[Rok-muziko]], [[Popmuziko]], [[Eksperimenta muziko]] | profesio = [[kantisto]], [[komponisto]], [[muzikisto]], [[verkisto]], [[pentristo]], [[pac-aktivisto]] | aktivaj jaroj = 1957-1975, 1980 | eldoninto = [[Parlophone]], [[Capitol Records|Capitol]], [[Apple Records|Apple]], [[Vee-Jay Records|Vee-Jay]], [[EMI]], [[Geffen Records|Geffen]] | parencaj temoj = [[The Beatles]]<br />[[Plastic Ono Band]]<br />[[The Dirty Mac]]<br /> [[Yoko Ono]], [[Sean Lennon]]<br />[[Julian Lennon]] | ttt = [http://www.johnlennon.com JohnLennon.com] |nuntempaj membroj = |antaŭaj membroj = |signifa instrumento = akustikaj gitaroj ''Rickenbacker 325, Epiphone Casino, Gibson J-160E'' kaj ''Les Paul Junior'' |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }} }} [[Dosiero:John_Lennon_performing_Give_Peace_a_Chance_1969.jpg|eta|La [[lita striko]] en [[Montrealo]]. Registrante la kanton "Give Peace a Chance" (Donu Ŝancon al la Paco)]] '''John''' Winston '''LENNON''' [Ĝon Lenon]-(Prononco Esperanto) (naskiĝis en [[Liverpool]], la [[9-a de oktobro|9-an de oktobro]], [[1940]] - mortis en [[Novjorko]] la [[8-a de decembro|8-an de decembro]], [[1980]]) estis [[Britio|brita]] [[muzikisto]], [[komponisto]] kaj [[Pac-aktivisto|pacaktivulo]], kiu akiris tutmondan famon kiel fondinto de rokbando [[The Beatles]]. Kune kun [[George Harrison]], [[Ringo Starr]] kaj [[Paul McCartney]], Lennon kreis la plej sukcesan kaj influan [[Rok-muziko|rokmuzikan]] grupon de la dudeka jarcento. En 2004, la revuo [[Rolling Stone]] vicigis lin 38-a en la listo "[[100 plej grandaj artistoj de ĉiuj tempoj (Rolling Stone)|100 plej grandaj artistoj de ĉiuj tempoj]]". Lennon estis unu el la plej fekundaj kaj influaj [[Rokenrolo|rokenrolaj]] muzikistoj, kantistoj kaj kantverkistoj kaj estas konata pro du ĉefaj aferoj: La unua estas lia muzika laboro, precipe kiel membro de Beatles, kiu alportis al li tutmondan famon. La dua estas la fakto, ke de certa periodo en sia vivo, li decidis uzi sian diskonigon por disvastigi mesaĝojn, kiujn li kredis - kiel paco kaj [[gefrateco]]-[[Solidaro|solidareco]], kaj tiel aĉetis la admiron de la amasoj, kiuj identiĝis kun li kaj liaj principoj. == Vivo == John Lennon devenis de humilda origino. En la aĝo de 15 jaroj li decidis fariĝi rok-muzikisto, same kiel [[Elvis Presley]], kiun li admiris. En la jaro [[1957]] li kune kun [[Paul McCartney]] fondis sian unuan muzikgrupon: ''The Quarrymen''. Poste aliĝis [[George Harrison]] kaj en [[1962]] [[Ringo Starr]]. El ili formiĝis la grupo [[Beatles]]. Per siaj kantoj John Lennon esence kontribuis al la tutmonda sukceso de la Beatles. En la jaro [[1970]] la Beatles disiĝis. Samjare John Lennon kune kun sia japandevena edzino [[Yoko Ono]] fondis la grupon ''Plastic Ono Band''. Ankaŭ kiel solisto li furoris. Li komponis aron da kantoj, ofte kun politika mesaĝo [[Kontraŭmilitaj kantoj|kontraŭmilita]]. La 8-an de decembro 1980 John Lennon fariĝis viktimo de atenco: Li estis mortpafita de mense malsana viro ([[Mark David Chapman]]) antaŭ sia domo en [[Novjorko]]. == Stilo == Laŭ la aliro de Lennon, kanto estas simpla kaj mallonga muzikaĵo. Lennon evitis aldonojn kaj ornamojn kaj certigis, ke liaj kantoj estu simplaj. Iuj diras, ke malfacilas trovi en Lennon nenecesan muziknoton aŭ nenecesan vorton. Kritikistoj demonstris al la minimuma evoluo, kiu videblas en la komponado de la unuaj kantoj de Beatles ĝis lia plej nova albumo. Laŭ ili, simplaj amkantoj kaj baza rokenrolo estis la recepto ĉe la komenco kaj fino. Pli akraj kritikistoj eĉ argumentas, ke la ĉefa rolo de Lennon estis kiel la perfekta kritikisto por Paul McCartney, por malhelpi lin de la troigoj, kiuj ofte karakterizis liajn kantojn post la disiĝo de Beatles. Ili plue asertas, ke Lennon falis en plurajn vicojn de McCartney kiel muzikisto kaj liaj ĉefaj atingoj en Beatles tre intensiĝis post la kontribuo de George Martin, la produktanto de Beatles, kaj McCartney mem en la procezo de materialo. Alia aspekto de la muzika aliro de Lennon estis la fakto, ke en kanto vi devas esprimi emociojn en la plej rekta kaj sincera maniero, kun maksimuma malkaŝo al la publiko. Tiel, kiel fama homo kaj sciante, ke ĉiu lia vorto altiros atenton, Lennon kantis personajn kantojn kiel "Mother", kiu rakontis pri lia patrino, en kiuj la krioj eĥis "Panjo, ne iru! Paĉjo, revenu hejmen!" ". == Listo de kantoj == * ''[[Lucy in the Sky with Diamonds]]'' (1967) * ''Give Peace a Chance'' (1969) * ''Cold Turkey'' (1969) * ''Instant Karma'' (1970) * ''Mother'' (1970) * ''Power to the People'' (1971) * ''Happy Xmas'' (1971) * ''[[Imagine]]'' (multfoje tradukita esperanten: i.a. de Manuel Pancorbo, de [[William Auld]] kaj de Stephan Schneider)(1971). Tiu kanto estis cenzurita de la BBC en 1991 dum la [[Golfa Milito|Golfa milito]]<ref>(angla) "''[https://ncac.org/news/blog/turn-that-down-40-banned-and-censored-songs Turn that down! 40 banned and censored songs]''" (Silentigu! 40 malpermesataj kaj cenzuritaj kantoj), NCAC.</ref>. * ''Mind Games'' (1973) * ''Whatever Gets You thru the Night'' (1974) * ''#9 Dream'' (1974) * ''Stand by Me'' (1975) * ''Starting Over'' (1980) * ''Woman'' (1981) * ''Free as a Bird'' (aperis postmorte, 1995) == Citaĵoj == {{Citaĵo |teksto = Vivo estas tio, kio okazas al vi, dum vi insistas fari aliajn planojn. |aŭtoro = John Lennon |verko = Beatiful Boy |origina teksto = Life is what happens to you while you're busy making other plans. }} == Vidu ankaŭ == * [[Nutopio]] == Referencoj == {{projektoj}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/literaturo.tradukita.l.html#john_lennon Kantoj de John Lennon en Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040816151535/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/literaturo.tradukita.l.html#john_lennon |date=2004-08-16 }} * "[http://satesperanto.org/spip.php?article2492 Imagu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180515044144/http://satesperanto.org/spip.php?article2492 |date=2018-05-15 }}" Teksto tradukita de Dorothea kaj Hans-Georg Kaiser * "[https://www.youtube.com/watch?v=eUwQvfANl48 Imagu]" Kantita ĉe la [[Stela Domo]] en [[Brazilo]] {{Beatles}} {{-}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Lennon, John}} [[Kategorio:Britaj kantistoj]] [[Kategorio:Britaj komponistoj]] [[Kategorio:Atencitoj]] [[Kategorio:The Beatles]] [[Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 9-an de oktobro]] [[Kategorio:Mortintoj la 8-an de decembro]] 0fcm4qxydqlj03ewhw9fjghv279du19 0 16543 9472349 9261981 2026-09-10T10:11:17Z Sj1mor 12103 9472349 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:Westminster emmeline pankhurst statue 1.jpg|eta|dekstra|200px]] [[Dosiero:Emmeline_Pankhurst_Arrested_1907-1914.jpg|eta|Emlin Pankhurst estas arestita de polico post manifestacio proksime de Palaco Buckingham en Londono, 1914. La lukto de Pankhurst estis senkompromisa kaj poste eĉ militema. Ŝi alvokis virinojn ne partopreni en la censo ĉar tiel longe kiel ili ne rajtas voĉdoni, ili ne estas konsiderataj civitanoj.]] '''Emmeline PANKHURST''' (naskonomo '''Emmeline Goulden''') (naskiĝis la 15-an de julio 1858 en [[Manĉestro]], mortis la 14-an de junio 1928) estis brita [[balotrajtisto|virinbalotrajtisto]] kaj fondinto de la militema organizaĵo de [[sufrageto]]j, la [[Women's Social and Political Union]] (Socia kaj politika unio de virinoj, aŭ ''WSPU''). Ŝi estis konata pro la militam-batalema linio kiun ŝi prenis, kontraste al la modera linio gvidita fare de la brita [[Sufrageto|sufragetisto]] [[Millicent Fawcett]]. Ŝia nomo pli ol io alia memoriĝas je la lukto pro la [[virina balotrajto]] en la jaroj tuj antaŭ la [[Unua mondmilito]]. == Frua vivo kaj familio == Emmeline Goulden naskiĝis la 15-an de julio 1858 en [[Manĉestro]], [[Britio]], kvankam ŝi poste ĉiam festis kiel naskiĝtagon la 14-an, kiam francoj solenas la [[Okupo de la fortreso Bastille|Bastille festotagon]]. Emmeline havis dek gefratojn, kaj estis la plej aĝa filino de la familio. La patrino estis Sophie Jane Craine, de [[Manksinsulo]] kaj la patro estis Robert Goulden, manĉestra komercanto. Ambaŭ estis iom politikemaj, kaj Robert Goulden interesiĝis ankaŭ pri teatro. La familio kontraŭis sklavecon, kaj apogis virinbalotrajton: la patrino ricevis la revuon ''Women's Suffrage Journal'' (Ĵurnalo pri virinbalotrajto) redaktitan de [[Lydia Becker]] kiun la juna Emmeline legis. Aĝante 14 jarojn, ŝi ĉeestis virinbalotrajtistan kunvenon kun la patrino kie parolis Lydia Becker; kaj Emmeline tuj fariĝis konvinkita virinbalotrajtisto. Post kelkaj jaroj ĉe la [[Parizo|pariza]] lernejo ''École Normale de Neuilly'' (kie Emmeline amikiĝis kun Noémie Rochefort, filino de aktivulo [[Henri Rochefort]]) ŝi revenis al Manĉestro. Tie, ŝi renkontis [[Richard Pankhurst]], kiu estis jam subtenanto de la virinbalotrajtista movado, kaj kun kiu ŝi edziniĝis en 1879. Ŝi naskis kvin infanojn: * [[Christabel Pankhurst|Christabel Harriet]], 1880 * [[Sylvia Pankhurst|Esther Sylvia]], 1882 * Francis Henry (Frank), 1884 (kiu mortis 1888) * [[Adela Pankhurst|Adela Constantia]], 1885 * Henry Francis (Harry), 1889 Ŝia edzo, Richard, mortis en 1898 kiam Emmeline kaj la plej aĝa filino Christabel estis en [[Ĝenevo]]. Ŝi estis vidvino ĝis la fino de ŝia vivo en 1928. Tamen, dum la unua mondmilito, ŝi adoptis kvar infanojn kiujn ŝi nomigis Kathleen King, Flora Mary Gordon, Joan Pembridge kaj Elizabeth Tudor. [[Dosiero:Pankhurst Centre 1.jpg|eta| Ŝi loĝis ĉi tie en 1897-1907 en Manchester.]] == Frua kariero == Ĝis 1889 Pankhurst membris en la gruparo [[National Society for Women's Suffrage]] (Nacia Socio por Virinbalotrajto, aŭ ''NSWS''). Tiam okazis internaj malakordoj kaj la organizaĵo disiĝis. En 1888 [[Millicent Fawcett]], [[Lydia Becker]] kaj aliaj forlasis la NSWS kiam ĝi decidis akcepti membro-grupojn kiuj estis filiiĝintaj al politikaj partioj. Pankhurst kaj aliaj forlasis ĝin baldaŭ poste, pro malakordo pri kion precize la movado petu, ĉu universalan virinbalotrajton aŭ unue nur balotrajton por fraŭlinoj. Multaj virinbalotrajto-kontraŭistoj diris ke viroj voĉdonis por iliaj edzinoj kiuj do ne bezonis balotrajton: tial kelkaj virinbalotrajtistoj kredis ke la kampanjo pli rapide sukcesos se oni unue petu balotrajton nur por fraŭlinoj kaj ne por edzinoj. La edziniĝinta Pankhurst neniam akceptis tiun restrikton. La Pankhurst-oj kaj iliaj kolegoj tiam fondis la novan [[Women’s Franchise League]] (Ligo por Virinbalotrajto aŭ ''WFL'') kiu petos virinbalotrajton por ĉiuj virinoj, edzinoj aŭ ne, same kiel viroj. Ĝi ankaŭ estis socialista organizaĵo, kiu apogis [[sindikato|sindikatismon]] kaj egalajn rajtojn por virinoj pri heredo kaj [[eksgeedziĝo]]. Notindaj membroj estis [[Josephine Butler]], [[Elizabeth Wolstenholme Elmy]] kaj [[Harriot Eaton Stanton Blatch]]. Okazadis malakordo inter la radikala WFL, kritikata kiel “ekstrema”, kaj la pli konservemaj balotrajtistoj, mokante nomata “socio de fraŭlinoj”. Kiam en 1892 la Pankhurst-oj interrompis kunvenon organizata de [[Lydia Becker]], Blatch kaj Elmy forlasis la WFL, kiu tute disigis la sekvanta jaro. Emmeline Pankhurst tiam aliĝis al la [[Women’s Liberal Federation]] (Federacio de Liberalaj virinoj), la virina branĉo de la [[Liberala Partio (Britio)|Liberala Partio]]. Poste ŝi aliĝis al la [[Independent Labour Party]] (Nedependa laboristara partio aŭ ''ILP'') - kiu unue estis malakceptinta ŝin ĉar ŝi estis virino. Tie, ŝi disdonis manĝaĵon al senlaboruloj, kaj en 1894 fariĝis ''Poor Law Guardian'' (Kuratoro laŭ leĝoj pri malriĉuloj) en [[Chorlton-on-Medlock]]. Ŝi ankaŭ subtenis la politikan karieron de ŝia edzo. Post la morto de [[Richard Pankhurst]] en 1898, kiam Emmeline estis en Svislando kun Christabel, Emmeline bezonis pagatan laboron, kaj fariĝis registristo de naskoj kaj mortoj en [[Chorlton]]. Pro ŝia laboro, Pankhurst ofte vidis kiel vivis malriĉaj virinoj, kaj kiel malsamas la vivkondiĉoj de viroj kaj virinoj. Ŝi fariĝis pli kaj pli konvinkita ke virinoj bezonis balotrajton por plibonigi siajn vivkondiĉojn. == Women's Social and Political Union == En 1903 Emmeline Pankhurst komencis malkredi je la povo de konstitucia politika aktivado en parlamento. Ŝi kredis ke necesos fariĝi pli militema kaj eĉ rompi leĝojn. Ŝi forlasis la ILP, kiu rifuzis pli enfokusiĝi al virinbalotrajto, kaj fondis novan nurvirinan organizaĵon, la [[Women's Social and Political Union]] (''Socia kaj politika unio de virinoj'' aŭ ''WSPU''), kiu fariĝis tute ŝia organizaĵo. La WSPU neniam estis demokratia, kiu estis laŭ volo de Emmeline. Ŝi diris ke aliaj, pli konstituciaj organizaĵoj nenion atingis – ŝi kredis ke la movado bezonis virinbalotrajtistan armeon, kaj la WSPU estis tio. Ĉiuj kiuj malakceptis tiun ideon devis forlasi la union. En 1906 Pankhurst ekprenis vorton “[[sufrageto]]” kiun uzis Charles Hands en la ĵurnalo [[Daily Mail]], kiel malgrandigo de la ordinara angla vorto ''suffragist'' (balotrajtisto - eble, “sufragisto”). La WSPU fariĝis organizaĵo de sufragetoj, kiu komencis signifi militemajn kaj radikalajn virinbalotrajtistojn. Kiel sufrageto, Emmeline Pankhurst mem estis unue arestita en 1908, provante eniri en parlamento por doni petskribon al la ĉefministro [[Henry Asquith]]. Ŝi estis malliberigita dum ses semajnojn. Entute ŝi estis sep foje arestita kaj malliberigita, kaj publike parolis pri kondiĉoj en la malliberejo. En 1912, ŝi faris malsatostrikon por protesti tiujn kondiĉojn sed, malkiel multaj aliaj sufragetoj, neniam spertis ŝtopnutradon. Ŝi minacis ke ŝi defendos ŝin per akvokruĉo kaj la gardistoj poste ne provis ŝtopnutri ŝin. Aliaj kvankam spertadis ŝtopnutradon kaj verŝajne Pankhurst evitis tion pro ŝia pozicio – la oficiroj rekonis ke ŝtopnutrado de Pankhurst estus politike kaj publike katastrofa. La kampanjo de la WSPU fariĝis pli kaj pli militema kaj perfortema, kaj eĉ pli aŭtokrata. Sufragetoj bombis kaj bruligis ambaŭ publikajn kaj nepublikajn konstruaĵojn. Pro tio, la organizaĵo malgajnis aŭ membrojn aŭ subtenantojn. [[Charlotte Despard]] kaj 70 aliaj forlasis en 1907 por fondi la pacistan, neperforteman [[Women’s Freedom League]] (Virina ligo por libereco). [[Emmeline Pethick-Lawrence]] kaj ŝia edzo [[Frederick Pethick-Lawrence]], ĉiam gravaj estraranoj kaj subtenantoj, estis forigita ĉar ili malaprobis la perfortemajn taktikojn. [[Sylvia Pankhurst]] ankaŭ estis forigita, kaj [[Adela Pankhurst]] volonte forlasis la organizaĵon. La aŭtobiografio ''Mia Propra Historio'' aperis en [[1914]]. == Unua mondmilito == En 1914 komenciĝis la [[unua mondmilito]]. Emmeline Pankhurst kaj la WSPU ĉesis ĉiun virinbalotrajtistan aktivadon kaj apogis la registaron: kaj la registaro konsentis liberigi sian sufragetan malliberulon. La WSPU tiam komencis organizi pormilite, kaj celis kuraĝiĝi virojn fariĝi soldatoj, kaj virinoj fari la laboron de tiuj viroj. Pankhurst energie organizis kaj paroladis pormilite kaj porregistare. En 1916 kaj 1918 ŝi vizitis [[Usono]]n kaj [[Kanado]]n por peti monhelpon kaj subtenon por la milito. En 1917 ŝi vizitis [[Rusio]]n por peti daŭrigon de la milito, ĉar la rusoj konsideris fari pactraktaton kun la germanoj. Ŝi jam estis fariĝinta malpli konvinkita pri socialismo kaj certe malaprobis [[bolŝevikismo]]n en Rusio, do ŝia renkonto kun la rusa ĉefministro [[Aleksandr Kerenskij]] malbone malsukcesis. Dume, Emmeline tute malaprobis la pacismon de ŝiaj filinoj Adela kaj Sylvia, denuncis aliajn pacistajn WSPU-membrojn, kiel [[Mary Leigh]]. Du grupoj forlasis la WSPU kaj fondis la [[Suffragettes of the Women's Social and Political Union (SWSPU)]] (Sufragetoj de la WSPU) kaj la [[Independent Women's Social and Political Union (IWSPU)]] (Sendependa WSPU). Tiuj organizaĵoj celis daŭri la virinbalotrajtistan movadon. Pankhurst ankaŭ interisiĝis pri britaj “militbeboj”, infanoj de soldatoj, kies gepatroj ne estis edziĝinta. Ŝi establis adoptohejmon kaj mem adoptis kvar infanojn kiujn ŝi nomigis Kathleen King, Flora Mary Gordon, Joan Pembridge, kaj Elizabeth Tudor. == Post la milito == [[Dosiero:Pankhurst-centre-mri-car-park.jpg|eta|Nuntempe la Pankhurst Centro por virinoj.]] Post la milito, kaj post la [[Leĝoj pri balotado (Britio)#Representation of the People Act 1918|1918 Leĝo pri popola reprezentado]], kiu unue ampleksis balotrajton al virinoj (kvankam nur al virinoj aĝante pli ol 30 jarojn), okazis nova malakordo inter Pankhurst kaj aliaj socialistoj kaj feministoj. Multaj nun kredis ke viroj kaj virinoj kondutu politikajn kampanjojn kunkune sed Pankhurst ankoraŭ kredis ke vira politiko estis malefika kaj ŝi preferis agi aparte de viroj. Pro tiu ŝi fondis la nurvirinan [[Women’s Party]] (Partio de virinoj). Ŝia partio petis egalajn leĝojn pri edziĝo, egalan laborpagon por egala laboro, kaj egalajn laborŝancojn por virinoj. Ĝi ankaŭ estis naciista, imperiista kaj kontraŭis pacismon kaj [[bolŝevikismo]]n: la ĉefministro [[David Lloyd George]] laŭdis Pankhurst kaj ŝia partio ĉar “Ili batalis [[bolŝevikismo]]n kaj pacismon kun granda lerto, persistemo kaj kuraĝo”. <ref>Purvis, June. Emmeline Pankhurst: A Biography. London: Routledge, 2002. ISBN 0-415-23978-8.</ref>. [[Christabel Pankhurst]], kun la subteno de ŝia patrino, kandidatis en parlamenta balotado en 1919, kaj mallarĝe malgajnis. Poste, la partio ne longe daŭris. Ekde 1922 ĝis 1925, Pankhurst loĝis en Kanado. Tie ŝi kampanjis pri neegala seksumada moralo kaj laboris kun la ''Canadian National Council for Combating Venereal Diseases'' (Kanada nacia konsilio por batali kontraŭ venereaj malsanoj). En 1926, post reveno al [[Londono]], Pankhurst aliĝis al brita [[Konservema partio]] kaj kandidatis en la 1928-a parlamenta balotado. Estis granda ŝanĝo de vidpunkto por tiu antaŭe radikala virino, sed eble ŝi kredis ke tiu partio permesos al ŝi la plej bonan ŝancon servi kiel parlamentano. Ĉiuokaze, ŝi ne povis longe kandidati ĉar ŝi grave malsanis ekde aprilo 1928, kaj mortis la 14-a junio 1928. Ŝi estis entombigita en [[Brompton]], [[Londono]]. La funebro okazis la 18-a junio kaj estis grandega afero, kaj multaj ĉeestis. Statuo estis en 1930 starigita en ''Victoria Tower Gardens'', kaj la ĉefministro [[Stanley Baldwin]] ĉeestis ĝian malfermon.<ref>Ĉi tiu artikolo estas bazita sur ĝia [http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/WpankhurstE.htm angla versio.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100430151134/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/WpankhurstE.htm |date=2010-04-30 }}</ref> == Vida ankaŭ == * [[Virina balotrajto en Britio]] * [[Sufrageto]] * [[Millicent Fawcett]] * [[Elizabeth Garrett Anderson]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pankhurst, Emmeline}} [[Kategorio:Britaj feministoj]] [[Kategorio:Britaj virinbalotrajtistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] gz23ha1t69i5zmqf2wr5aq6zonw2swf 0 17868 9472263 8936555 2026-09-10T05:51:10Z Sj1mor 12103 9472263 wikitext text/x-wiki Jen listo de [[urbo]]j de [[Svedio]] kun urba privilegio kaj indiko en kiu historia provinco, provinco laŭ ordigo de 1970 kaj laŭ ordigo de 2006 la urbo situas. La jaro en la kolumno "urba privilegio" montras la jaron kiam la urbo ricevis tiun privilegion. Tiu sistemo ĉesis funkcii en [[Svedio]] la jaron [[1971]] == Svedaj urboj kun urba privilegio == === Alfabeta ordo === {{KunKvadrataTabelEko|ordigebla=jes}} |- !'''[[Urbo]]'''!!'''[[historiaj provincoj de Svedio|historia provinco]]''' !!'''[[provincoj de Svedio|Län]] 1970''' !!'''[[provincoj de Svedio|Län]] 2006 '''!!'''Landotriono''' !!'''urba privilegio''' !!'''Notoj''' |- ||[[Alingsås]] ||[[Västergötland]] ||[[Älvsborgs län]] ||[[Västra Götalands län]] ||[[Götaland]] ||[[1619]] ||| |- ||[[Arboga]] ||[[Västmanland]] ||[[Västmanlands län]] ||[[Västmanlands län]] ||[[Svealand]] ||[[12-a jarcento]] ||| |- ||[[Arvika]] ||[[Värmland]] ||[[Värmlands län]] ||[[Värmlands län]] ||[[Svealand]] ||[[1911]] ||| |- ||[[Askersund]] ||[[Närke]] ||[[Örebro län]] ||[[Örebro län]] ||[[Svealand]] ||[[1643]] ||| |- ||[[Avaskär]] ||[[Blekinge]] ||[[Blekinge län]] ||[[Blekinge län]] ||[[Götaland]] ||[[1350]] || |- ||[[Avesta]] ||[[Dalarna]] ||[[Kopparbergs län]] ||[[Dalarnas län]] ||[[Svealand]] ||[[1641]]-[[1686]] kaj ekde [[1919]] ||| |- ||[[Boden]] ||[[Norrbotten]] ||[[Norrbottens län]] ||[[Norrbottens län]] ||[[Norrland]] ||[[1919]] ||| |- ||[[Bollnäs]] ||[[Hälsingland]] ||[[Gävleborgs län]] ||[[Gävleborgs län]] ||[[Norrland]] ||[[1942]] ||| |- ||[[Borgholm]]||[[Öland]] ||[[Kalmar län]] ||[[Kalmar län]] ||[[Götaland]] ||[[1816]] ||| |- ||[[Borlänge]] ||[[Dalarna]] ||[[Kopparbergs län]] ||[[Dalarnas län]] ||[[Svealand]] ||[[1944]] ||| |- ||[[Borås]] ||[[Västergötland]] ||[[Älvsborgs län]] ||[[Västra Götalands län]] ||[[Götaland]] ||[[1622]] ||| |- ||[[Båstad]] ||[[Skåne]] ||[[Kristianstads län]] ||[[Skåne län]] ||[[Götaland]] ||[[1462]]-[[1664]] ||| |- ||[[Djursholm]] ||[[Uppland]] ||[[Stockholms län]] ||[[Stockholms län]] ||[[Svealand]] ||[[1914]] |||nun parto de komunumo [[Danderyd]] |- ||[[Eksjö]] ||[[Småland]] ||[[Jönköpings län]] ||[[Jönköpings län]] ||[[Götaland]] ||[[1403]] ||| |- ||[[Elleholm]] ||[[Blekinge]] ||[[Blekinge län]] ||[[Blekinge län]] ||[[Götaland]] ||[[1450]]-[[1600]] || nun parto de komunumo [[Karlshamn]] |- ||[[Enköping]]||[[Uppland]] ||[[Uppsala län]] ||[[Uppsala län]] ||[[Svealand]] ||[[1300]] || | |- ||[[Eskilstuna]] ||[[Södermanland]] ||[[Södermanlands län]] ||[[Södermanlands län]] ||[[Svealand]] ||[[1659]] ||| |- ||[[Eslöv]]||[[Skåne]] ||[[Malmöhus län]] ||[[Skåne län]] ||[[Götaland]] ||[[1911]] ||| |- ||[[Fagersta]] ||[[Västmanland]] ||[[Västmanlands län]] ||[[Västmanlands län]] ||[[Svealand]] ||[[1944]] ||| |- ||[[Falkenberg]] ||[[Halland]] ||[[Hallands län]] ||[[Hallands län]] ||[[Götaland]] ||[[1558]] ||| |- ||[[Falköping]] ||[[Västergötland]] ||[[Skaraborgs län]] ||[[Västra Götalands län]] ||[[Götaland]] ||[[1200]] ||| |- ||[[Falsterbo]] ||[[Skåne]] ||[[Malmöhus län]] ||[[Skåne län]] ||[[Götaland]] ||[[1200]] ||nun parto de komunumo [[Velling]] |- ||[[Falun]] ||[[Dalarna]] ||[[Kopparbergs län]] ||[[Dalarnas län]] ||[[Svealand]] ||[[1641]] ||| |- ||[[Filipstad]] ||[[Värmland]] ||[[Värmlands län]] || [[Värmlands län]] ||[[Svealand]] ||[[1611]]-[[1694]] kaj ekde [[1835]] ||| |- ||[[Flen]] ||[[Södermanland]] ||[[Södermanlands län]] ||[[Södermanlands län]] ||[[Svealand]] ||[[1949]] ||| |- ||[[Gränna]] ||[[Småland]] ||[[Jönköpings län]] ||[[Jönköpings län]] ||[[Götaland]] ||[[1652]] |||nun parto de komunumo [[Jönköping]] |- ||[[Gävle]] ||[[Gästrikland]] ||[[Gävleborgs län]] ||[[Gävleborgs län]] ||[[Norrland]] ||före [[1446]] ||| |- ||[[Göteborg]] ||[[Västergötland]] kaj [[Bohuslän]] ||[[Göteborgs och Bohus län]] ||[[Västra Götalands län]] ||[[Götaland]] ||[[1621]] ||| |- ||[[Hagfors]] ||[[Värmland]] ||[[Värmlands län]] ||[[Värmlands län]] ||[[Svealand]] ||[[1950]] ||| |- ||[[Halmstad]] ||[[Halland]] ||[[Hallands län]] ||[[Hallands län]] ||[[Götaland]] ||[[1307]] ||| |- ||[[Haparanda]] ||[[Norrbotten]] ||[[Norrbottens län]] ||[[Norrbottens län]] ||[[Norrland]] ||[[1848]] ||| |- ||[[Hedemora]] ||[[Dalarna]] ||[[Kopparbergs län]] ||[[Dalarnas län]] ||[[Svealand]] ||före [[1446]] ||| |- ||[[Helsingborg]] ||[[Skåne]] ||[[Malmöhus län]] ||[[Skåne län]] ||[[Götaland]] ||[[1085]] ||| |- ||[[Hjo]] ||[[Västergötland]] ||[[Skaraborgs län]] ||[[Västra Götalands län]] ||[[Götaland]] ||[[1400]] ||| |- ||[[Hudiksvall]] ||[[Hälsingland]] ||[[Gävleborgs län]] ||[[Gävleborgs län]] ||[[Norrland]] ||[[1582]] ||| |- ||[[Huskvarna]] ||[[Småland]] ||[[Jönköpings län]] ||[[Jönköpings län]] ||[[Götaland]] ||[[1911]] |||nun parto de komunumo [[Jönköping]] |- ||[[Härnösand]] ||[[Ångermanland]] ||[[Västernorrlands län]] ||[[Västernorrlands län]] ||[[Norrland]] ||[[1585]] ||| |- ||[[Hässleholm]] ||[[Skåne]] ||[[Kristianstads län]] || [[Skåne län]] ||[[Götaland]] ||[[1914]] ||| |- ||[[Höganäs]] ||[[Skåne]] ||[[Malmöhus län]] ||[[Skåne län]] ||[[Götaland]] ||[[1936]] ||| |- ||[[Jönköping]] ||[[Småland]] ||[[Jönköpings län]] || [[Jönköpings län]] ||[[Götaland]] ||[[1284]] ||| |- ||[[Kalmar]] ||[[Småland]] ||[[Kalmar län]] ||[[Kalmar län]] ||[[Götaland]] ||[[1100]] ||| |- ||[[Karlshamn]] ||[[Blekinge]] ||[[Blekinge län]] ||[[Blekinge län]] ||[[Götaland]] ||[[1664]] ||| |- ||[[Karlskoga]] ||[[Värmland]] ||[[Örebro län]]||[[Örebro län]] ||[[Svealand]] ||[[1940]] ||| |- ||[[Karlskrona]] ||[[Blekinge]] ||[[Blekinge län]] ||[[Blekinge län]] ||[[Götaland]] ||[[1680]] ||| |- ||[[Karlstad]] ||[[Värmland]] ||[[Värmlands län]] ||[[Värmlands län]] ||[[Svealand]] ||[[1584]] ||| |- ||[[Katrineholm]] ||[[Södermanland]] ||[[Södermanlands län]] ||[[Södermanlands län]] ||[[Svealand]] ||[[1917]] ||| |- ||[[Kiruna]] ||[[Lappland]] ||[[Norrbottens län]] ||[[Norrbottens län]] ||[[Norrland]] ||[[1948]] ||| |- ||[[Kramfors]] ||[[Ångermanland]] ||[[Västernorrlands län]] ||[[Västernorrlands län]] ||[[Norrland]] ||[[1947]] ||| |- ||[[Kristianopel]] ||[[Blekinge]] ||[[Blekinge län]] ||[[Blekinge län]] ||[[Götaland]] ||[[1600]] |||nun parto de komunumo [[Karlskrona]] |- ||[[Kristianstad]] ||[[Skåne]] ||[[Kristianstads län]] || [[Skåne län]] ||[[Götaland]] ||[[1622]] ||| |- ||[[Kristinehamn]] ||[[Värmland]] ||[[Värmlands län]] ||[[Värmlands län]] ||[[Svealand]] ||[[1582]]-[[1584]] kaj ekde [[1642]] ||| |- ||[[Kumla]] ||[[Närke]] ||[[Örebro län]]||[[Örebro län]] ||[[Svealand]] ||[[1942]] ||| |- ||[[Kungsbacka]] ||[[Halland]] ||[[Hallands län]] ||[[Hallands län]] ||[[Götaland]] ||[[1400]] ||| |- ||[[Kungälv]] ||[[Bohuslän]] ||[[Göteborgs och Bohus län]] ||[[Västra Götalands län]] ||[[Götaland]] ||[[1100]] ||| |- ||[[Köping]] ||[[Västmanland]] ||[[Västmanlands län]] ||[[Västmanlands län]] ||[[Svealand]] ||[[1474]] ||| |- ||[[Laholm]] ||[[Halland]] ||[[Hallands län]] ||[[Hallands län]] ||[[Götaland]] ||[[1200]] ||| |- ||[[Landskrona]] ||[[Skåne]] ||[[Malmöhus län]] || [[Skåne län]] ||[[Götaland]] ||[[1413]] ||| |- ||[[Lidingö]] ||[[Uppland]] ||[[Stockholms län]] ||[[Stockholms län]] ||[[Svealand]] ||[[1926]] ||| |- ||[[Lidköping]] ||[[Västergötland]] ||[[Skaraborgs län]] ||[[Västra Götalands län]] ||[[Götaland]] ||[[1446]] ||| |- ||[[Lindesberg]] ||[[Västmanland]] ||[[Örebro län]]||[[Örebro län]] ||[[Svealand]] ||[[1643]] ||| |- ||[[Linköping]] ||[[Östergötland]] ||[[Östergötlands län]] ||[[Östergötlands län]] ||[[Götaland]] ||[[1287]] ||| |- ||[[Ljungby]] ||[[Småland]] ||[[Kronobergs län]] ||[[Kronobergs län]] ||[[Götaland]] ||[[1936]] ||| |- ||[[Lomma]] ||[[Skåne]] ||[[Malmöhus län]] ||[[Skåne län]] ||[[Götaland]] ||[[10-a jarcento]]-[[1230]] ||| |- ||[[Ludvika]] ||[[Dalarna]] ||[[Kopparbergs län]] ||[[Dalarnas län]] ||[[Svealand]] ||[[1919]] ||| |- ||[[Luntertun]] ||[[Skåne]] ||[[Kristianstads län]] ||[[Skåne län]] ||[[Götaland]] ||[[1470]]-[[1516]] ||| Nun parto de komunumo [[Ängelholm]]. |- ||[[Luleå]] ||[[Norrbotten]] ||[[Norrbottens län]] ||[[Norrbottens län]] ||[[Norrland]] ||[[1621]] ||| |- ||[[Lund]] ||[[Skåne]] ||[[Malmöhus län]] ||[[Skåne län]] ||[[Götaland]] ||[[990]] ||| |- ||[[Lycksele]] ||[[Lappland]] ||[[Västerbottens län]] ||[[Västerbottens län]] ||[[Norrland]] ||[[1946]] ||| |- ||[[Lyckå]] ||[[Blekinge]] ||[[Blekinge län]] ||[[Blekinge län]] ||[[Götaland]] || ||| |- ||[[Lysekil]] ||[[Bohuslän]] ||[[Göteborgs och Bohus län]] ||[[Västra Götalands län]] ||[[Götaland]] ||[[1903]] ||| |- ||[[Lödöse]] ||[[Västergötland]] ||[[Älvsborgs län]] ||[[Västra Götalands län]] ||[[Götaland]] ||[[10-a jarcento]]-[[1526]] <br />kaj [[1586]]-[[1646]] |||nun parto de komunumo [[Lilla Edet]] |- ||[[Malmö]] ||[[Skåne]] ||[[Malmöhus län]] ||[[Skåne län]] ||[[Götaland]] ||[[1250]] ||| |- ||[[Mariefred]] ||[[Södermanland]] ||[[Södermanlands län]] ||[[Södermanlands län]] ||[[Svealand]] ||[[1605]] |||nun parto de komunumo [[Strängnäs]] |- ||[[Mariestad]] ||[[Västergötland]] ||[[Skaraborgs län]] ||[[Västra Götalands län]] ||[[Götaland]] ||[[1583]] ||| |- ||[[Marstrand]] ||[[Bohuslän]] ||[[Göteborgs och Bohus län]] ||[[Västra Götalands län]] ||[[Götaland]] ||[[1200]] |||nun parto de komunumo [[Kungälv]] |- ||[[Mjölby]] ||[[Östergötland]] ||[[Östergötlands län]] || [[Östergötlands län]] ||[[Götaland]] ||[[1922]] ||| |- ||[[Motala]] ||[[Östergötland]] ||[[Östergötlands län]] ||[[Östergötlands län]] ||[[Götaland]] ||[[1881]] ||| |- ||[[Mölndal]] ||[[Västergötland]] ||[[Göteborgs och Bohus län]] ||[[Västra Götalands län]] ||[[Götaland]] ||[[1922]] ||| |- ||[[Nacka]] ||[[Södermanland]] ||[[Stockholms län]] ||[[Stockholms län]] ||[[Svealand]] ||[[1949]] ||| |- ||[[Nora]] ||[[Västmanland]] ||[[Örebro län]]||[[Örebro län]] ||[[Svealand]] ||[[1643]] ||| |- ||[[Norrköping]] ||[[Östergötland]] ||[[Östergötlands län]] ||[[Östergötlands län]] ||[[Götaland]] ||[[1384]] ||| |- ||[[Norrtälje]] ||[[Uppland]] ||[[Stockholms län]] ||[[Stockholms län]] ||[[Svealand]] ||[[1622]] ||| |- ||[[Nybro]] ||[[Småland]] ||[[Kalmar län]] ||[[Kalmar län]] ||[[Götaland]] ||[[1932]] ||| |- ||[[Nyköping]] ||[[Södermanland]] ||[[Södermanlands län]] ||[[Södermanlands län]] ||[[Svealand]] ||[[1187]] ||| |- ||[[Nynäshamn]] ||[[Södermanland]] ||[[Stockholms län]] ||[[Stockholms län]] ||[[Svealand]] ||[[1946]] ||| |- ||[[Nässjö]] ||[[Småland]] ||[[Jönköpings län]] ||[[Jönköpings län]] ||[[Götaland]] ||[[1914]] ||| |- ||[[Oskarshamn]] ||[[Småland]] ||[[Kalmar län]] || [[Kalmar län]] ||[[Götaland]] ||[[1856]] ||| |- ||[[Oxelösund]] ||[[Södermanland]] ||[[Södermanlands län]] || [[Södermanlands län]] ||[[Svealand]] ||[[1950]] ||| |- ||[[Piteå]] ||[[Norrbotten]] ||[[Norrbottens län]] || [[Norrbottens län]] ||[[Norrland]] ||[[1621]] ||| |- ||[[Ronneby]] ||[[Blekinge]] ||[[Blekinge län]] ||[[Blekinge län]] ||[[Götaland]] ||[[1387]]-[[1680]] kaj ekde [[1882]] ||| |- ||[[Sala]] ||[[Västmanland]] ||[[Västmanlands län]] ||[[Västmanlands län]] ||[[Svealand]] ||[[1624]] ||| |- ||[[Sandviken]] ||[[Gästrikland]] ||[[Gävleborgs län]] || [[Gävleborgs län]] ||[[Norrland]] ||[[1943]] ||| |- ||[[Sigtuna]] ||[[Uppland]] ||[[Stockholms län]] ||[[Stockholms län]] ||[[Svealand]] ||[[990]] ||| |- ||[[Simrishamn]] ||[[Skåne]] ||[[Kristianstads län]] || [[Skåne län]] ||[[Götaland]] ||[[1300]] ||| |- ||[[Skanör]] ||[[Skåne]] ||[[Malmöhus län]] ||[[Skåne län]] ||[[Götaland]] ||[[1200]] ||nun parto de komunumo [[Vellinge]] |- ||[[Skara]] ||[[Västergötland]] ||[[Skaraborgs län]] ||[[Västra Götalands län]] ||[[Götaland]] ||[[1000]] ||| |- ||[[Skellefteå]] ||[[Västerbotten]] ||[[Västerbottens län]] ||[[Västerbottens län]] ||[[Norrland]] ||[[1845]] ||| |- ||[[Skänninge]] ||[[Östergötland]] ||[[Östergötlands län]] || [[Östergötlands län]] ||[[Götaland]] ||[[1200]] |||nun parto de komunumo [[Mjölby]] |- ||[[Skövde]] ||[[Västergötland]] ||[[Skaraborgs län]] ||[[Västra Götalands län]] ||[[Götaland]] ||[[1400]] ||| |- ||[[Sollefteå]] ||[[Ångermanland]] ||[[Västernorrlands län]] ||[[Västernorrlands län]] ||[[Norrland]] ||[[1917]] ||| |- ||[[Solna]] ||[[Uppland]] ||[[Stockholms län]] ||[[Stockholms län]] ||[[Svealand]] ||[[1943]] ||| |- ||[[Stockholm]] ||[[Södermanland]] kaj [[Uppland]]||[[Stockholms län]] ||[[Stockholms län]] ||[[Svealand]] ||[[1250]] ||| |- ||[[Strängnäs]] ||[[Södermanland]] ||[[Södermanlands län]] ||[[Södermanlands län]] ||[[Svealand]] ||[[1336]] ||| |- ||[[Strömstad]] ||[[Bohuslän]] ||[[Göteborgs och Bohus län]] || [[Västra Götalands län]] ||[[Götaland]] ||[[1672]] ||| |- ||[[Stäket]] ||[[Uppland]] ||[[Stockholms län]] || [[Stockholms län]] ||[[Svealand]] ||[[1629]]-[[1690-aj jaroj]] |||nun parto de komunumo [[Järfälla]] |- ||[[Sundbyberg]] ||[[Uppland]] ||[[Stockholms län]] ||[[Stockholms län]] ||[[Svealand]] ||[[1927]] ||| |- ||[[Sundsvall]] ||[[Medelpad]] ||[[Västernorrlands län]] ||[[Västernorrlands län]] ||[[Norrland]] ||[[1624]] ||| |- ||[[Säffle]] ||[[Värmland]] ||[[Värmlands län]] ||[[Värmlands län]] ||[[Svealand]] ||[[1951]] ||| |- ||[[Säter]] ||[[Dalarna]] ||[[Kopparbergs län]] ||[[Dalarnas län]] ||[[Svealand]] ||[[1642]] ||| |- ||[[Sävsjö]] ||[[Småland]] ||[[Jönköpings län]] ||[[Jönköpings län]] ||[[Götaland]] ||[[1947]] ||| |- ||[[Söderhamn]] ||[[Hälsingland]] ||[[Gävleborgs län]] || [[Gävleborgs län]] ||[[Norrland]] ||[[1620]] ||| |- ||[[Söderköping]] ||[[Östergötland]] ||[[Östergötlands län]] ||[[Östergötlands län]] ||[[Götaland]] ||[[1200]] ||| |- ||[[Södertälje]] ||[[Södermanland]] ||[[Stockholms län]] || [[Stockholms län]] ||[[Svealand]] ||[[1000]] ||| |- ||[[Sölvesborg]] ||[[Blekinge]] ||[[Blekinge län]] || [[Blekinge län]] ||[[Götaland]] ||[[1445]]-[[1654]] kaj ekde [[1835]] ||| |- ||[[Tidaholm]] ||[[Västergötland]] ||[[Skaraborgs län]] ||[[Västra Götalands län]] ||[[Götaland]] ||[[1910]] ||| |- ||[[Tommarp]] ||[[Skåne]] ||[[Kristianstads län]] ||[[Skåne län]] ||[[Götaland]] ||[[10-a jarcento]]-[[1537]] |||nun parto de komunumo [[Simrishamn]] |- ||[[Torshälla]] ||[[Södermanland]] ||[[Södermanlands län]] ||[[Södermanlands län]] ||[[Svealand]] ||[[1317]] |||nun parto de komunumo [[Eskilstuna]] |- ||[[Tranås]] ||[[Småland]] ||[[Jönköpings län]] || [[Jönköpings län]] ||[[Götaland]] ||[[1919]] ||| |- ||[[Trelleborg]] ||[[Skåne]] ||[[Malmöhus län]] ||[[Skåne län]] ||[[Götaland]] ||[[1200]] ||| |- ||[[Trollhättan]] ||[[Västergötland]] ||[[Älvsborgs län]] ||[[Västra Götalands län]] ||[[Götaland]] ||[[1916]] ||| |- ||[[Trosa kommun|Trosa]] ||[[Södermanland]] ||[[Södermanlands län]] || [[Södermanlands län]] ||[[Svealand]] ||[[1300]] ||| |- ||[[Uddevalla]] ||[[Bohuslän]] ||[[Göteborgs och Bohus län]] || [[Västra Götalands län]] ||[[Götaland]] ||[[1498]] ||| |- ||[[Ulricehamn]] ||[[Västergötland]] ||[[Älvsborgs län]] || [[Västra Götalands län]] ||[[Götaland]] ||[[1400]] ||| |- ||[[Umeå]] ||[[Västerbotten]] ||[[Västerbottens län]] ||[[Västerbottens län]] ||[[Norrland]] ||[[1588]] kaj [[1622]] ||| |- ||[[Uppsala]] ||[[Uppland]] ||[[Uppsala län]] ||[[Uppsala län]] ||[[Svealand]] ||[[1286]] ||| |- ||[[Vadstena]] ||[[Östergötland]] ||[[Östergötlands län]] ||[[Östergötlands län]] ||[[Götaland]] ||[[1400]] ||| |- ||[[Varberg]] ||[[Halland]] ||[[Hallands län]] ||[[Hallands län]] ||[[Götaland]] ||[[1100]] ||| |- ||[[Vaxholm]]||[[Uppland]] ||[[Stockholms län]] ||[[Stockholms län]] ||[[Svealand]] ||[[1652]] ||| |- ||[[Vetlanda]] ||[[Småland]] ||[[Jönköpings län]] ||[[Jönköpings län]] ||[[Götaland]] ||[[1920]] ||| |- ||[[Vimmerby]] ||[[Småland]] ||[[Kalmar län]] ||[[Kalmar län]] ||[[Götaland]] ||[[1400]]-[[1532]] kaj ekde [[1604]] ||| |- ||[[Visby]] ||[[Gotland]] || [[Gotlands län]] || [[Gotlands län]] ||[[Götaland]] ||[[1000]] |||nun parto de komunumo [[Gotland]] |- ||[[Vä]] ||[[Skåne]] ||[[Kristianstads län]] ||[[Skåne län]] ||[[Götaland]] || [[1250-aj jaroj]]-[[1617]] |||nun parto de komunumo [[Kristianstad]]. |- ||[[Vänersborg]] ||[[Västergötland]] ||[[Älvsborgs län]] || [[Västra Götalands län]] ||[[Götaland]] ||[[1644]] ||| |- ||[[Värnamo]] ||[[Småland]] ||[[Jönköpings län]] ||[[Jönköpings län]] ||[[Götaland]] ||[[1920]] ||| |- ||[[Västervik]] ||[[Småland]] ||[[Kalmar län]] ||[[Kalmar län]] ||[[Götaland]] ||[[1200]] ||| |- ||[[Västerås]] ||[[Västmanland]] ||[[Västmanlands län]] || [[Västmanlands län]] ||[[Svealand]] ||[[990]] ||| |- ||[[Växjö]] ||[[Småland]] ||[[Kronobergs län]] || [[Kronobergs län]] ||[[Götaland]] ||[[1342]] ||| |- ||[[Ystad]] ||[[Skåne]] ||[[Malmöhus län]] ||[[Skåne län]] ||[[Götaland]] ||[[1200]] ||| |- ||[[Åhus]] ||[[Skåne]] ||[[Kristianstads län]] ||[[Skåne län]] ||[[Götaland]] ||[[1326]]-[[1617]] ||| nun parto de komunumo [[Kristianstad]]. |- ||[[Åmål]] ||[[Dalsland]] ||[[Älvsborgs län]] ||[[Västra Götalands län]] ||[[Götaland]] ||[[1643]] ||| |- ||[[Ängelholm]] ||[[Skåne]] ||[[Kristianstads län]] || [[Skåne län]] ||[[Götaland]] ||[[1516]] ||| |- ||[[Örebro]] ||[[Närke]] ||[[Örebro län]] || [[Örebro län]] ||[[Svealand]] ||[[1200]] ||| |- ||[[Öregrund]] ||[[Uppland]] ||[[Stockholms län]] || [[Uppsala län]] ||[[Svealand]] ||[[1491]]-[[1521]] kaj ekde [[1554]] |||nun parto de komunumo [[Östhammar]] |- ||[[Örnsköldsvik]]||[[Ångermanland]] ||[[Västernorrlands län]] ||[[Västernorrlands län]] ||[[Norrland]] ||[[1893]] ||| |- ||[[Östersund]] ||[[Jämtland]] ||[[Jämtlands län]] ||[[Jämtlands län]] ||[[Norrland]] ||[[1786]] ||| |- ||[[Östhammar]] ||[[Uppland]] ||[[Stockholms län]] || [[Uppsala län]] ||[[Svealand]] ||[[1368]]-[[1491]] kaj ekde [[1539]] ||| |- |} === Ordo laŭ jaro === {| width="90%" | valign="top" | * [[Skara]] ([[988]]) * [[Lund]] ([[990]]) * [[Sigtuna]] ([[990]]) * [[Västerås]] ([[990]]) * [[Lödöse]] ([[11-a jarcento]] - [[1526]] kaj [[1586]] - [[1646]]) * [[Södertälje]] ([[1000]]) * [[Visby]] ([[1000]]) * [[Helsingborg]] ([[1085]]) * [[Kalmar]] ([[1100]]) * [[Kungälv]] ([[1100]]) * [[Varberg]] ([[1100]]) * [[Nyköping]] ([[1187]]) * [[Arboga]] ([[13-a jarcento]]) * [[Falköping]] ([[1200]]) * [[Falsterbo]] ([[1200]]) * [[Halmstad]] ([[1200]]) * [[Laholm]] ([[1200]]) * [[Marstrand]] ([[1200]]) * [[Skanör]] ([[1200]]) * [[Skänninge]] ([[1200]]) * [[Söderköping]] ([[1200]]) * [[Trelleborg]] ([[1200]]) * [[Västervik]] ([[1200]]) * [[Ystad]] ([[1200]]) * [[Örebro]] ([[1200]]) * [[Malmö]] ([[1250]]) * [[Stockholm]] ([[1250]]) * [[Jönköping]] ([[1284]]) * [[Uppsala]] ([[1286]]) * [[Linköping]] ([[1287]]) * [[Enköping]] ([[1300]]) * [[Simrishamn]] ([[1300]]) * [[Trosa]] ([[1300]]) * [[Östhammar]] ([[1300]]) * [[Torshälla]] ([[1317]]) * [[Åhus]] ([[1326]]-[[1617]]) * [[Strängnäs]] ([[1336]]) * [[Växjö]] ([[1342]]) * [[Avaskär]] ([[1350]]) * [[Norrköping]] ([[1384]]) * [[Ronneby]] ([[1387]]-[[1680]], poste [[1882]]) * [[Eksjö]] ([[1400]]) * [[Hjo]] ([[1400]]) * [[Kungsbacka]] ([[1400]]) * [[Skövde]] ([[1400]]) * [[Ulricehamn]] ([[1400]]) | valign="top" | * [[Vadstena]] ([[1400]]) * [[Vimmerby]] ([[1400]]) * [[Landskrona]] ([[1413]]) * [[Sölvesborg]] ([[1445]]) * [[Gävle]] (antaŭ [[1446]]) * [[Hedemora]] (antaŭ [[1446]]) * [[Lidköping]] ([[1446]]) * [[Elleholm]] ([[1450]]) * [[Köping]] ([[1474]]) * [[Öregrund]] ([[1491]]) * [[Uddevalla]] ([[1498]]) * [[Ängelholm]] ([[1516]]) * [[Falkenberg]] ([[1558]]) * [[Hudiksvall]] ([[1582]]) * [[Kristinehamn]] ([[1582]]-[[1584]], poste [[1642]]) * [[Mariestad]] ([[1583]]) * [[Karlstad]] ([[1584]]) * [[Härnösand]] ([[1585]]) * [[Kristianopel]]([[1600]]) * [[Mariefred]] ([[1605]]) * [[Filipstad]] ([[1611]]) * [[Alingsås]] ([[1619]]) * [[Göteborg]] ([[1619]]) * [[Söderhamn]] ([[1620]]) * [[Luleå]] ([[1621]]) * [[Piteå]] ([[1621]]) * [[Borås]] ([[1622]]) * [[Kristianstad]] ([[1622]]) * [[Norrtälje]] ([[1622]]) * [[Umeå]] ([[1622]]) * [[Sala]] ([[1624]]) * [[Sundsvall]] ([[1624]]) * [[Avesta]] ([[1641]]-[[1686]], kaj poste [[1919]]) * [[Falun]] ([[1641]]) * [[Säter]] ([[1642]]) * [[Askersund]] ([[1643]]) * [[Lindesberg]] ([[1643]]) * [[Nora]] ([[1643]]) * [[Åmål]] ([[1643]]) * [[Vänersborg]] ([[1644]]) * [[Gränna]] ([[1652]]) * [[Vaxholm]] ([[1652]]) * [[Eskilstuna]] ([[1659]]) * [[Karlshamn]] ([[1664]]) * [[Strömstad]] ([[1672]]) * [[Karlskrona]] ([[1680]]) * [[Östersund]] ([[1786]]) | valign="top" | * [[Borgholm]] ([[1816]]) * [[Skellefteå]] ([[1845]]) * [[Haparanda]] ([[1848]]) * [[Oskarshamn]] ([[1856]]) * [[Motala]] ([[1881]]) * [[Örnsköldsvik]] ([[1893]]) * [[Lysekil]] ([[1903]]) * [[Tidaholm]] ([[1910]]) * [[Arvika]] ([[1911]]) * [[Eslöv]] ([[1911]]) * [[Huskvarna]] ([[1911]]) * [[Djursholm]] ([[1914]]) * [[Hässleholm]] ([[1914]]) * [[Nässjö]] ([[1914]]) * [[Trollhättan]] ([[1916]]) * [[Katrineholm]] ([[1917]]) * [[Sollefteå]] ([[1917]]) * [[Boden]] ([[1919]]) * [[Ludvika]] ([[1919]]) * [[Tranås]] ([[1919]]) * [[Vetlanda]] ([[1920]]) * [[Värnamo]] ([[1920]]) * [[Mjölby]] ([[1922]]) * [[Mölndal]] ([[1922]]) * [[Lidingö]] ([[1926]]) * [[Sundbyberg]] ([[1927]]) * [[Nybro]] ([[1932]]) * [[Höganäs]] ([[1936]]) * [[Ljungby]] ([[1936]]) * [[Karlskoga]] ([[1940]]) * [[Bollnäs]] ([[1942]]) * [[Kumla]] ([[1942]]) * [[Sandviken]] ([[1943]]) * [[Solna]] ([[1943]]) * [[Borlänge]] ([[1944]]) * [[Fagersta]] ([[1944]]) * [[Kiruna]] ([[1944]]) * [[Lycksele]] ([[1946]]) * [[Nynäshamn]] ([[1946]]) * [[Kramfors]] ([[1947]]) * [[Sävsjö]] ([[1947]]) * [[Flen]] ([[1949]]) * [[Nacka]] ([[1949]]) * [[Hagfors]] ([[1950]]) * [[Oxelösund]] ([[1950]]) * [[Säffle]] ([[1951]]) |} {{Urboj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * https://web.archive.org/web/20071001064505/http://www.world-gazetteer.com/s/p_se.htm <!-- en:Map en->eo:Mapo hu:Térkép hu->eo:Mapo --> * http://www.scb.se/default____2154.asp <!-- de:Statistics Sweden --> * http://gazetteer.de <!-- de:World Gazetteer – Aktuelle Einwohnerzahlen der Städte Schwedens --> * http://www.citypopulation.de/Sweden-UA_d.html <!-- de:City Population – Historische Einwohnerzahlen der Städte Schwedens --> [[Kategorio:Urboj de Svedio| ]] [[Kategorio:Listoj de urboj laŭ lando|Svedio]] m0acjajy029m3cf8tnz9sk76gw3crgl 0 18788 9472037 9459792 2026-09-09T13:22:37Z Arbarulo 135469 9472037 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Pingveno |troveblo de fosilioj = [[Paleoceno]]-Nun |dosiero = Penguins collage.png |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |regno2 = animalo |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = '''Sfeniskoformaj''' ''Sphenisciformes'' |ordo aŭtoritato = [[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1891 |familio = '''Sfeniskedoj''' ''Spheniscidae'' |familio aŭtoritato = [[Charles Lucien Jules Laurent Bonaparte|Bonaparte]], 1831 |specioj de subdivizio = Modernaj Genroj |subdivizio2 = * ''[[Aptenodytes]]'' * ''[[Eudyptes]]'' * ''[[Eudyptula]]'' * ''[[Megadyptes]]'' * ''[[Pygoscelis]]'' * ''[[Spheniscus]]'' * Por formortintaj genroj, vidu tekston |vikispecio = Sphenisciformes |komunejo = Sphenisciformes |mapo de vivoteritorioj =Penguin range.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Manchot 01.jpg|eta|''Pygoscelis antarctica'']] '''Pingveno''' estas birdo el la [[ordo (biologio)|ordo]] '''Sfeniskoformaj''' aŭ ''Sphenisciformes'' kaj [[Biologia klasado|familio]] '''Sfeniskedoj''', kiu [[neflugaj birdoj|ne povas flugi]]. Ĝi vivas preskaŭ nur en la [[suda hemisfero]], sed, male al la kutima supozo, ne nur en malvarmaj klimatoj, kiel [[Antarkto]]. Fakte, malmultaj specioj loĝas en tiom malvarmaj klimatoj, kelkaj specioj vivas en moderklimataj areoj kaj unu specio tiom norde kiel [[Galapagoj]], ĉe la Ekvatoro: nome, la [[Galapaga pingveno|galapagaj pingvenoj]], kiuj, serĉante nutraĵon, kelkfoje eĉ transiras [[Ekvatoro]]n. La plejmulto da pingvenoj manĝas [[krilo]]n, [[salikoko]]jn, [[fiŝo]]jn, [[loligo]]jn kaj aliajn [[Marbiologio|marajn nutraĵojn]], kiujn ili kaptas naĝante subakve. Ĉar ili estas [[akvobirdo]]j, ili estas adaptitaj por vivo en akvo, nome pingvenoj havas kontrastan malhelan kaj blankan [[plumaro]]n, kaj ties flugiloj evoluis al [[naĝilo]]j. Ili pasigas preskaŭ duonon de siaj vivoj surtere kaj duonon en oceanoj. La [[Imperiestra pingveno]] estas la plej granda pingvena specio. Plenkreska Imperiestra pingveno estas ĉirkaŭ 1,1 metrojn alta kaj pezas 30 aŭ pli da kilogramoj. La plej malgranda pingvena specio estas la [[Blua pingveneto]] (nomiĝas ankaŭ ''Fea pingveno''), kiu altas ĉirkaŭ 35-40 centimetrojn kaj pezas ĉirkaŭ 1 kilogramon. Ĝenerale inter la nunaj taksonoj la pli grandaj pingvenoj tenas varmon pli bone kaj tial loĝas en malvarmaj regionoj, dum malgrandaj pingvenoj troviĝas en moderaj kaj eĉ tropikaj klimatoj (vidu rilaton kun la [[Regulo de Bergmann]]). Kelkaj specioj el la [[prahistorio]] atingis enormajn grandojn, iĝante tiom altaj aŭ tiom pezaj kiom plenkreska homo. Tiuj ne estis limigitaj al antarktaj regionoj; male areoj de [[Ĉeantarkto]] hejmis por alta diverseco, kaj almenaŭ unu giganta pingveno loĝis en regiono je 2,000&nbsp;km sude de [[ekvatoro]] antaŭ 35 [[mj]]<!-- the distance is accurate for 35 million years ago; it is closer to the equator today -->, en klimato klare pli varma ol nune. == Etimologio == La nomo ''pingveno'' antaŭe estis uzata jam en la 16a jarcento por alia birdo, la [[Granda aŭko]],<ref name = "CNRTL" >{{Citaĵo el la reto|url=http://www.cnrtl.fr/etymologie/pingouin|titolo=PINGOUIN : Etymologie de PINGOUIN|alirdato=2010-01-25|eldoninto=Centre National de Ressources Textuelles et Lexicales}}</ref> kiu vivadis en la norda Atlantiko, sed nun estas formortinta (la lasta paro estis mortigita en 1844). [[Aŭko]] ja iom aspektas kiel pingveno kaj vivas en media niĉo sur la norda hemisfero. Kiam eŭropaj esploristoj malkovris kio nune estas konata kiel pingveno en la Suda Hemisfero, ili rimarkis ties [[konverĝa evoluo|similan aspekton]] kun la Granda aŭko de la [[Norda Hemisfero]], kaj nomigis ilin laŭ tiu birdo, kvankam ili ne estas proksime rilataj.<ref name="Crofford10">Crofford 1989, p. 10</ref> La etimologio de la angla vorto "penguin" estas ankoraŭ pristudita. Tiu ŝajne estas nek el [[Franca lingvo|franca]],<ref name="CNRTL" /> nek el [[Bretona lingvo|bretona]]<ref name = "Online Etymology Dictionary">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.etymonline.com/index.php?search=penguin&searchmode=term|titolo=Online Etymology Dictionary|alirdato=2013-09-08|eldoninto=Etymonline.com}}</ref> aŭ [[Hispana lingvo|hispana]]<ref name = "DRAE">[http://buscon.rae.es/draeI/SrvltConsulta?TIPO_BUS=3&LEMA=pingüino Diccionario de la lengua española]</ref> origino (tiuj du lastaj estas atribuataj al la franca vorto ''pingouin'' "[[aŭko]]"), sed unue aperis en angla aŭ nederlanda.<ref name="CNRTL"/> Kelkaj vortaroj sugestas ke ''pingveno'' devenas aŭ de la kimraj vortoj: ''pen'' (kapo) kaj ''gwyn'' (blanka), kiaj la [[Oxford English Dictionary]],<ref name="OED">[http://dictionary.oed.com/cgi/entry/50174529?query_type=word&queryword=penguin&first=1&max_to_show=10&sort_type=alpha&result_place=1&search_id=e9qK-031OnY-14734&hilite=50174529]</ref> la [[American Heritage Dictionary]],<ref name = "AHD">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.wordnik.com/words/penguin/etymology |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-10-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141016075523/https://www.wordnik.com/words/penguin/etymology |arkivdato=2014-10-16 }}</ref> la [[Century Dictionary]]<ref name = "AHD"/> kaj la [[Merriam-Webster]],<ref name = "MW">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/penguin|titolo=Penguin - Definition|alirdato=2013-09-08|dato=2012-08-31|eldoninto=Merriam-webster.com}}</ref> kaj aplikiĝis por la granda aŭko, kiu havis klaran blankan makulon inter la beko kaj okulo (kvankam ĝia kapo estis nigra), aŭ ke ĝi devenas de insulo ĉe Novlando, nomata "Blanka kapo" (kimre ''Pen Gwyn'') pro granda blanka roko, aŭ ĉar ĝi havis blankajn cirklojn ĉirkaŭ la okuloj (kvankam ja la kapo estas nigra). Alternativa etimologio ligas la vorton al [[Latina lingvo|latina]] ''pinguis'' kiu signifas "grasdika". En nederlanda alternativa vorto por pingveno estas 'grasdika-ansero' ('vetgans' vidu nederlandan vikion aŭ vortarojn ĉe Pinguïn), kaj tio indikus, ke tiu birdo ricevis sian nomon pro sia aspekto. == Sistematiko kaj evoluo == === Vivantaj specioj kaj ĵusaj formortoj === [[Dosiero:Antarctic adelie penguins (js) 21.jpg|eta|dekstra|[[Adeliopingveno]] (''Pygoscelis adeliae'') nutranta junulon. Kiel ties parencoj, klare dukolora specio kun kapa marko.]] [[Dosiero:135 - Cap Virgenes - Manchot de Magellan - Janvier 2010.JPG|eta|dekstra|[[Magelana pingveno|Magelanaj pingvenoj]] (''Spheniscus magellanicus''). Kolumoj identigas tiun specion.]] [[Dosiero:Falkland Islands Penguins 88.jpg|eta|dekstra|Detalo de [[Flavtufa pingveno]] (''Eudyptes chrysocome'')]] [[Dosiero:Penguins walking -Moltke Harbour, South Georgia, British overseas territory, UK-8.jpg|dekstra|eta|Du [[Reĝa pingveno|Reĝaj pingvenoj]] kaj unu [[Papua pingveno]] piediraj surstrande en [[Sud-Georgio kaj Sud-Sandviĉinsuloj|Sud-Georgio]], Brita transmara teritorio]] La nombro de nunaj pingvenaj [[specio]]j estas pridisputita. Depende el la sekvita fakulo, la pingvena [[biodiverseco]] varias inter 17 kaj 20 vivantaj specioj, ĉiuj en la [[subfamilio]] '''Sfeniskenoj'''. Kelkaj fontoj konsideras la taksonon de la [[Blankanaĝila pingveno]] specio aparta de la genro ''[[Eudyptula]]'', dum aliaj traktas ĝin kiel subspecio de la [[Blua pingveneto]];<ref name="Williams">Williams, (1995).</ref><ref name="Davis & Renner">Davis & Renner, (2003).</ref> la efektiva situacio ŝajnas eĉ pli malsimpla.<ref name="Banks">Banks ''et al.'' (2002).</ref> Simile, estas ankoraŭ neklara ĉu la [[Reĝa pingveno]] estas nur kolora morfo de la [[Ortufa pingveno]]. La statuso de la [[Flavtufa pingveno|Flavtufaj pingvenoj]] estas same neklara. Ĝisdatigo laŭ Marples (1962), Acosta Hospitaleche (2004), kaj Ksepka ''et al.'' (2006). === Genroj kaj specioj === [[Dosiero:Aptenodytes patagonicus -Milwaukee County Zoo-8.jpg|eta|200px|Reĝaj pingvenoj]] [[Dosiero:Eudyptes chrysocome.jpg|eta|200px|Ŝtonsaltanta pingveno]] En la unua kolumno oni listigas adaptitan nomon el la [[latina]] [[scienca nomo]], en la dua la latinan sciencan nomon kaj en la tria la [[komuna nomo|komunan nomon]]: * [[Pigoscelo]]j ''(Pygoscelis)'' aŭ [[Brosvostaj pingvenoj]] ** [[Papua pigoscelo]] ''(Pygoscelis papua)'', [[Papua pingveno]] ** [[Adelia pigoscelo]] ''(Pygoscelis adeliae)'', [[Adeliopingveno]], [[Adelia pingveno]] ** [[Antarkta pigoscelo]] ''(Pygoscelis antarctica)'', [[Antarkta pingveno]] * [[Aptenodito]]j ''(Aptenodytes)'' aŭ [[Grandaj pingvenoj]] ** [[Patagona aptenodito]] ''(Aptenodytes patagonicus)'', [[Reĝa pingveno]] ** [[Forstera aptenodito]] ''(Aptenodytes forsteri)'', [[Imperiestra pingveno]] * [[Eŭdipto]]j ''(Eudyptes)'' aŭ [[Krestopingvenoj]] ** [[Dikbeka eŭdipto]] ''(Eudyptes pachyrhynchus)'', [[Dikbeka pingveno]] ** [[Forta eŭdipto]] ''(Eudyptes robustus)'', [[Forta pingveno]] ** [[Sklatera eŭdipto]] ''(Eudyptes sclateri)'', [[Sklatera pingveno]] ** [[Orhara eŭdipto]] ''(Eudyptes chrysocome)'', [[Ŝtonsalta pingveno]] aŭ [[Flavtufa pingveno]] ** [[Filhola eŭdipto]], ''Eudyptes filholi'', [[Orienta flavtufa pingveno]] ** [[Moseleja eŭdipto]], ''Eudyptes moseleyi'', [[Norda flavtufa pingveno]] ** [[Ŝlegela eŭdipto]] ''(Eudyptes schlegeli)'', [[Ŝlegela pingveno]] (disputita) ** [[Ortufa eŭdipto]] ''(Eudyptes chrysolophus)'', [[Ortufa pingveno]] ** [[Ĉathama eŭdipto]], ''Eudyptes chathamensis'', [[Ĉathama pingveno]] (formortinta) * [[Megadipto]]j ''(Megadyptes)'' ** [[Antipoda megadipto]] ''(Megadyptes antipodes)'', [[Flavokula pingveno]] ** [[Vaitaha megadipto]], ''Megadyptes waitaha'' (formortinta) * [[Eŭdipteto]]j ''(Eudyptula)'' aŭ [[Pingvenetoj]] ** [[Malgranda eŭdipteto]] ''(Eudyptula minor)'', [[Blua pingveneto]] ** [[Blankanaĝila eŭdipteto]], ''Eudyptula albosignata'', [[Blankanaĝila pingveneto]] (provizora) * [[Sfenisko]]j ''(Spheniscus)'' aŭ [[Bendopingvenoj]] ** [[Mergiĝa sfenisko]] ''(Spheniscus demersus)'', [[Sudafrika pingveno]] ** [[Humboldta sfenisko]] ''(Spheniscus humboldti)'', [[Humboldta pingveno]] ** [[Magelana sfenisko]] ''(Spheniscus magellanicus)'', [[Magelana pingveno]] ** [[Galapaga sfenisko]] ''(Spheniscus mendiculus), ''[[Galapaga pingveno]] === Listoj de formortintaj genroj === * En la ordo [[Sfeniskoformaj]] estas bazaj kaj nesolvitaj taksonoj (ĉiuj fosiliaj): ** ''[[Waimanu]]'' baza (Meza-fina Paleoceno) ** ''[[Perudyptes]]'' (Meza Eoceno de [[Atakama Dezerto]], [[Peruo]]) – ĉu baza? ** ''[[Archaeospheniscus]]'' (Meza-fina Eoceno – Fina Oligoceno) – ĉu ''Palaeeudyptinae''? ĉu nova subfamilio 2? ** ''[[Kairuku]]'' (Fina Oligoceno de Or [[Suda Insulo]], [[Novzelando]]) ** ''[[Pseudaptenodytes]]'' (Fina Mioceno/Komenca Plioceno) ** ''[[Inguza]]'' (Fina Plioceno) – probable Sfeniskenoj; iam ''Spheniscus predemersus'' ** ''[[Palaeoapterodytes]]'' (Fina Oligoceno/Komenca Mioceno de Argentino) [[Dosiero:Icadyptes BW.jpg|eta|dekstra|Rekonstruo de antikva pingveno ''[[Icadyptes]]'']] * Familio [[Sfeniskedoj]] ** '''Subfamilio [[Palaeŭdiptenoj]]''' – Gigantaj pingvenoj ([[fosilio]]j) *** ''Crossvallia'' (Krucvalo, Fina Paleoceno de Insulo Seymour, Antarkto) – provizore atribuita al tiu subfamilio *** ''[[Anthropornis]]'' (ĉu Meza Eoceno? – Komenca Oligoceno de Insulo Seymour, Antarkto) – provizore atribuita al tiu subfamilio<!-- Cladistics22:412 --> **** Giganta pingveno de Nordenskjoeld, ''[[Anthropornis nordenskjoeldi]]'' *** ''[[Icadyptes]]'' (Fina Eoceno de Atakama Dezerto, Peruo) *** ''[[Palaeeudyptes]]'' (Meza/Fina Eoceno – Fina Oligoceno) – polifiletika; kelkaj apartenas al aliaj subfamilioj *** ''[[Pachydyptes]]'' (Fina Eoceno) *** ''[[Anthropodyptes]]'' (Meza Mioceno) – provizore atribuita al tiu subfamilio ** '''Subfamilio Paraptenoditenoj''' – Fortapiedaj pingvenoj ([[fosilio]]j)<!-- AmMusNovit2488:1. --> *** ''Arthrodytes'' (San Julian, Fina Eoceno/Komenca Oligoceno – Patagonia Komenca Mioceno de Patagonio, Argentino)<!-- American Museum novitates 2488:1. Cladistics22:412 where lapsus "-dyptes". --> *** ''[[Paraptenodytes]]'' (Komenca – Fina Mioceno/Komenca Plioceno) ** '''Subfamilio [[Palaeosfeniskenoj]]''' – Sveltpiedaj pingvenoj ([[fosilio]]j) *** ''Eretiscus'' (Patagonia Komenca Mioceno de Patagonio, Argentino)<!-- Cladistics22:412. --> *** ''[[Palaeospheniscus]]'' (ĉu Komenca? – Fina Mioceno/Komenca Plioceno) – inkludas ''Chubutodyptes'' La genro de komenca [[Oligoceno]] nome ''[[Cruschedula]]'' estis iam supozata apartenanta al Sfeniskedoj, tamen reekzameno de la holotipo en 1943 rezultis en tio ke la genro estis lokita en [[Akcipitredoj]].<ref name="Simpson1946">{{cite journal |last= Simpson, G.G. |year= 1946 |title= Fossil penguins |journal= Bulletin of the American Museum of Natural History |volume= 81 |url= http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/392/1/B087a01.pdf |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2013-12-03 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20070811030524/http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/392/1/B087a01.pdf |arkivdato= 2007-08-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/392/1/B087a01.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-12-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070811030524/http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/392/1/B087a01.pdf |arkivdato=2007-08-11 }}</ref> Plua ekzameno en 1980 rezultis en lokigo kiel Aves ''incertae sedis''.<ref name="olson1985">{{cite journal |doi= 10.2307/2408747 |last1= Olson |first1= S.L. |year= 1985 |title= Faunal Turnover in South American Fossil Avifaunas: The Insufficiencies of the Fossil Record [faŭna ŝanĝo en sudamerikaj fosiliaj birdofaŭnoj: la mankoj de la fosilia rekordo], arkivigita en julio 2009 |journal= Evolution |volume= 39 |issue= 5 |pages= 1174–1177 |url= http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6499https://web.archive.org/web/20090717162821/http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6499/1/VZ_169_S_Amer_fossil_avifaunas.pdf |jstor= 2408747 |issn= 0014-3820 }}{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Taksonomio === Kelkaj ĵusaj fontoj<ref>E.g. Clarke ''et al.'' (2003), Ksepka ''et al.'' (2006)</ref> aplikas la [[filogenetika taksonomio|filogenetikan taksonon]] ''Spheniscidae'' ([[Sfeniskedoj]]) al kio ĉi tie estas menciita kiel ''Spheniscinae'' ([[Sfeniskenoj]]). Plie ili limigas la filogenetikan taksonon ''Sphenisciformes'' ([[Sfeniskoformaj]]) al neflugaj taksonoj, kaj uzas la filogenetikan taksonon ''Pansphenisciformes'' (Tutsfeniskoformaj) kiel ekvivalento al la [[Linea taksonomio|Linea taksono]] ''Sphenisciformes'' (Sfeniskoformaj),<ref name="Clarke">Clarke ''et al.'' (2003).</ref> tio estas, inklude iujn ajn flugantajn bazajn "pra-pingvenojn" eventuale malkovrotajn. Ĉar nek la rilatoj de la pingvenaj subfamilioj nek la lokigo de la pingvenoj en la birda [[filogenetiko]] estas aktuale solvitaj, tio estas konfuza, kaj tiele ĉi tie oni sekvas la starigitan Linean sistemon. === Evoluo === La evolua historio de pingvenoj estis bone studita kaj reprezentas montrofenestron de evolua [[biogeografio]]; ĉar pingvenaj ostoj de iu ajn specioj varias multe laŭ grando kaj oni konas nur malmultajn bonajn specimenojn, la [[alfa taksonomio]] de multaj prahistoriaj formoj ankoraŭ bezonas dezirindajn kompletigojn. Oni publikigis kelkajn pionirajn artikolojn pri pingvena prahistorio el 2005,<ref name="B&G">Bertelli & Giannini, (2005).</ref><ref name="Baker">Baker ''et al.'' (2006).</ref><ref name="Ksepka">Ksepka ''et al.'' (2006).</ref><ref name="Slack">Slack ''et al.'' (2006).</ref> kaj la evoluo de la vivantaj genroj povas esti konsiderata solvita ĝis nun. La [[Baza (filogenetiko)|bazaj]] pingvenoj vivis ĉirkaŭ la epoko de la [[Kretacea-terciara evento]] ie en la ĝenerala areo de (suda) [[Novzelando]] kaj [[Lando de Marie Byrd]], Antarkto.<ref name="Ksepka"/> Pro [[platotektoniko]], tiuj areoj estis tiam malpli ol 1500&nbsp;km aparte pli ol la 4000&nbsp;km aktualaj. La [[plej ĵusa komuna praulo]] de pingvenoj kaj ties [[Kladistiko|frata klado]] povas esti proksimume datata al la limo inter Kampania kaj Mastriĥta, antaŭ ĉirkaŭ 70–68 mj.<ref name="Baker"/><ref name="Slack"/><ref>La preciza diverĝodato laŭ Baker ''et al.'' (2006) menciita en tiu sekcio ne estas tiom precize solvita kiel ŝajnas pro necerteco de la [[molekula horloĝo]] uzita.</ref> Kio povas esti dirata tiom certe kiom eblas en foresto de rekta (tio estas, fosilia) pruvaro estas ke fine de [[Kretaceo]], la pingvena stirpo devis esti estinta evolue tre distinga, kvankam multe malpli [[morfologio (biologio)|morfologie]]; verŝajne ili ne estis ankoraŭ tute neflugaj tiam, ĉar neflugaj birdoj havas ĝenerale malaltan reziston al rompo de [[manĝoreto]]j kio sekvas la komencan fazon de {{J|amasa formorto}} pro ties sub-averaĝaj disiĝaj kapabloj (''vidu ankaŭ'' [[Nefluga kormorano]]). ==== La bazaj fosilioj ==== La plej aĝa pingvena specio el [[fosilio]]j estas ''Waimanu manneringi'', kiu vivis en komenca [[Paleoceno]] de [[Novzelando]], aŭ antaŭ ĉirkaŭ 62 [[mj]].<ref name="Slack"/> Kvankam ili ne estis ankoraŭ tiom bone adaptitaj al akva vivo kiel modernaj pingvenoj, ''[[Waimanu]]'' estis ĝenerale birdoj kun aspekto de [[kolimbo]]j sed jam neflugaj, kun mallongaj flugiloj adaptitaj al neprofundaj plonĝoj.<ref name="Slack"/> Ili manĝis surface uzante ĉefe ties piedojn, sed la flugiloj estis – male al plej aliaj plonĝobirdoj, kaj vivantaj kaj formortintaj – jam adaptintaj al subakva movado.<ref>Elliott, K.H. ''et al.'' (2013) [http://www.pnas.org/content/early/2013/05/16/1304838110.abstract High flight costs, but low dive costs, in auks support the biomechanical hypothesis for flightlessness in penguins] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131127212757/http://www.pnas.org/content/early/2013/05/16/1304838110.abstract |date=2013-11-27 }}. ''PNAS''. DOI 10.1073/pnas.1304838110</ref> ''Perudyptes'' el norda [[Peruo]] estis datita al antaŭ 42 mj. Sennoma fosilio el [[Argentino]] pruvas, ke ĉe la Bartonia epoko (Meza [[Eoceno]]), antaŭ ĉirkaŭ 39–38 mj,<ref>''Contra'' Baker ''et al.'' (2006).</ref> prapingvenoj jam estis etendintaj al [[Sudameriko]] kaj estis etendantaj al akvoj de [[Atlantiko]].<ref name="Clarke"/> ==== Palaeŭdiptenoj ==== Dum fina Eoceno kaj komenca [[Oligoceno]] (40–30 mj), ekzistis kelkaj stirpoj de gigantaj pingvenoj. La [[Anthropornis|Giganta pingveno de Nordenskjoeld]] estis la plej alta, kaj kreskis preskaŭ ĝis 1.80&nbsp;metrojn alte. La [[Pachydyptes|Novzelanda giganta pingveno]] estis probable la plej fortika, pezante ĝis 80&nbsp;kg aŭ plie. Ambaŭ troviĝis en [[Novzelando]], kaj la unua ankaŭ en Antarkto iom pli orienten. Tradicie plej formortintaj specioj de pingvenoj, ĉu gigantaj aŭ malgrandaj, estis lokigitaj en la parafiletika [[subfamilio]] nome [[Palaeŭdiptenoj]]. Pli ĵuse, post malkovro de novaj taksonoj kaj ties lokigo en la [[filogenetiko]] se eble, oni akceptis, ke estis almenaŭ du ĉefaj formortintaj stirpoj. Unu aŭ du proksime rilataj loĝis en [[Patagonio]], kaj almenaŭ unu alia — kiu estas aŭ inkludas la Palaeŭdiptenojn kiel agnoskitaj nune – loĝis en plej marbordoj de [[Antarkto]] kaj [[Ĉeantarkto]]. Sed grandovario ŝajne estis granda ĉe tiu komenca epoko de la pingvena [[Adapta radiado|radiado]]: sur [[Insulo Seymour]], Antarkto, ekzemple, ĉirkaŭ 10 konataj specioj de pingvenoj game laŭ grando el mezgrandaj al grandaj ŝajne kunekzistis antaŭ ĉirkaŭ 35 mj dum la Priabonia (fina Eoceno).<ref>Jadwiszczak, (2006).</ref> Eĉ oni ne scias ĉu la gigantaj Palaeŭdiptenoj konstituas [[monofiletika]]n stirpon, aŭ ĉu gigantismo evoluis sendepende en multe limigitaj Palaeŭdiptenoj kaj ĉe la Antropornitenoj – se ili estis konsideritaj validaj, aŭ ĉu estas ampleksa gamo ĉe la Palaeŭdiptenoj kiel limigitaj aktuale (tio estas, inklude la ''[[Anthropornis nordenskjoeldi]]'').<ref name="Ksepka"/> La plej aĝa bone priskribita giganta pingveno, la 1.5 m alta ''[[Icadyptes salasi]]'', fakte loĝis tiom for norde kiom ĝis norda [[Peruo]] antaŭ ĉirkaŭ 36 mj. Ĉiukaze, la gigantaj pingvenoj estis malaperintaj fine de [[Paleogeno]], antaŭ ĉirkaŭ 25 mj. Ties malpliiĝo kaj malapero koincidis kun la etendo de la ''Squalodontoidea'' kaj aliaj primitivaj, fiŝomanĝantaj [[Dentocetacoj]], kiuj certe konkurencis kun ili por manĝo, kaj estis finfine pli sukcesaj.<ref name="Baker"/> Nova stirpo, nome ''[[Paraptenodytes]]'', kiu inkludas pli malgrandajn sed klare fortikakrurajn formojn, estis jam aperintaj en plej suda Sudameriko tiam. La komenca [[Neogeno]] vidis la aperon de alia morfotipo en la sama areo, nome la similgrandaj sed pli sveltaj [[Palaeosfeniskenoj]], same kiel la radiadon kiu kreis la pingvenan [[biodiverseco]]n nunan. ==== Origino kaj sistematiko de modernaj pingvenoj ==== <!-- Deleted image removed: [[Dosiero:Penguins of Antartica.jpg|eta|dekstra|Four penguins fighting for land]] --> Modernaj pingvenoj konsistas el du nedisputatajn [[klado]]jn kaj alian du pli bazajn genrojn kun pli ambiguaj rilataroj.<ref name="B&G"/> La origino de Sfeniskenoj kuŝas probable en la plej lasta Paleogeno, kaj geografie ĝi devis havi multe la saman ĝeneralan areon kie la ordo evoluis: nome la oceanoj inter la regiono de Aŭstralio-Novzealando kaj Antarkto.<ref name="Baker"/> Supozeble diverĝintaj el aliaj pingvenoj antaŭ ĉirkaŭ 40 mj,<ref name="Baker"/> ŝajnas, ke la Sfeniskenoj estis dum ioma tempo limigitaj al ties praareo, ĉar la bone studitaj kuŝejoj de la [[Antarkta Duoninsulo]] kaj [[Patagonio]] ne montris paleogenajn fosiliojn de la subfamilio. Krome la plej fruaj sfeniskenaj stirpoj estas tiuj kun plej suda distribuado. La genro ''[[Aptenodytes]]'' ŝajne estas la plej baze diverĝa inter vivantaj pingvenoj,<ref name=CB08>{{Citaĵo el libro|titolo=Systematics and Taxonomy of Australian Birds|aŭtoro=Christidis L, Boles WE|jaro=2008|loko=Canberra|eldoninto=CSIRO Publishing|ISBN=978-0-643-06511-6|paĝo=97}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=The phylogeny of the living and fossil Sphenisciformes (penguins)|aŭtoro=Ksepka, D. T. B., Sara; Giannini, Norberto P;|jaro=2006|gazeto=Cladistics|volumo=22|numero=5|COI=10.1111/j.1096-0031.2006.00116.x|paĝoj=412–441}}</ref> ili havas brile flavorangan kolon, bruston, kaj bekomakulojn; kovas metante siajn ovojn sur siajn piedojn, kaj post eloviĝo la idoj estas preskaŭ nudaj. Tiu genro havas distribuadon centre sur marbordoj de Antarkto kaj apenaŭ etendiĝas al kelkaj ĉeantarktaj insuloj nune. ''[[Pygoscelis]]'' enhavas speciojn kun tre simpla blankanigra kapobildo; ties distribuado estas intermeza, centre ĉe marbordoj de Antarkto sed etende iome norden el tie. Laŭ ekstera [[morfologio (biologio)|morfologio]], tiuj ŝajne ankoraŭ similas al la [[komuna praulo]] de la Sfeniskenoj, ĉar [[mempomorfo]]j de ''Aptenodytes''' estas plejkaze sufiĉe markitaj [[adaptado (biologio)|adaptoj]] rilate al ekstremaj [[habitato]]kondiĉoj de tiu genro. Kiel ĉe la antaŭa genro, ''Pygoscelis'' ŝajne diverĝis dum la Bartoniano,<ref>Fakte, verŝajne dum la Bartoniano, estis preskaŭsamtempa sed [[alopatria]] disiĝo inter la prauloj de ''Aptenodytes'', ''Pygoscelis'', kaj la komuna praulo de ĉiuj restintaj genroj [Baker ''et al.'' (2006)].</ref> sed la teritoria etendo kaj radiado kiuj kondukis al la nuntempa diverseco probable ne okazis ĝis multe pli poste; antaŭ ĉirkaŭ la epoko de [[Burdigaliano]] de komenca [[Mioceno]], antaŭ ĉirkaŭ 20–15 mj.<ref name="Baker"/> La [[genro]]j ''[[Spheniscus]]'' kaj ''[[Eudyptula]]'' enhavas speciojn kun ĉefe ĉeantarkta distribuado centre en [[Sudameriko]]; kelkaj tamen havas teritoriojn tre for norden. Mankas al ili ĉiuj koloraro per [[karotenoido]], kaj la unua genro havas rimarkindan bendan kapobildon; ili estas unikaj inter vivantaj pingvenoj ĉar nestumas en nestotruoj. Tiu grupo probable radiadis orienten kun la [[Antarkta Ĉirkaŭpolusa Marfluo]] for el la prateritorio de modernaj pingvenoj tra la Ĉatiano (fina Oligoceno), starte proksimume antaŭ 28 mj.<ref name="Baker"/> Kvankam ambaŭ genroj separiĝis dum tiu tempo, la nuntempa diverseco estas rezulto de radiado de [[Plioceno]], okazanta antaŭ ĉirkaŭ 4–2 mj.<ref name="Baker"/> La klado de ''Megadyptes''–''Eudyptes'' loĝis ĉe similaj [[latitudo]]j (kvankam ne tiom for norden kiom la [[Galapaga pingveno]]), havas sian plej altan diversecon en la regiono de Novzelando, kaj reprezentas okcidentenan disiĝon. Ili estas karakterizita de harecflavaj ornamaj kapoplumoj; ties beko estas almenaŭ parte ruĝa. Tiuj du genroj diverĝis ŝajne en meza [[Mioceno]] (Langiano, antaŭ ĉirkaŭ 15–14 mj), sed denove, la vivantaj specioj de ''Eudyptes'' estas produkto de pli posta radiado, etende el ĉirkaŭ fina Tortoniano (malfrua Mioceno, 8 mj) fine de la Plioceno.<ref name="Baker"/> La geografia kaj tempa modeloj de la sfeniskena evoluado korespondas proksime al du epizodoj de [[tutmonda malvarmiĝo]] dokumentita en [[paleoklimatologio|paleoklimataj registroj]].<ref name="Baker" /> La apero de ĉeantarkta stirpo fine de la Bartoniano korespondas kun la apero de malrapida periodo de malvarmiĝo kiu eventuale kondukis al la [[glacialo]]j ĉirkaŭ 35 milionoj da jaroj poste. Kun habitato en marbordoj de Antarkto malpliiĝanta, ĉe Priaboniano pli gastigaj kondiĉoj por plej pingvenoj ekzistis en la ĉeantarktaj regionoj ol ĉe Antarkto mem.<ref name="Baker, A., Pereira, SL, Haddrath, OP, Edge, KA 2006">{{cite journal |author=Baker, A., Pereira, SL, Haddrath, OP, Edge, KA |title=Multiple gene evidence for expansion of extant penguins out of Antarctica due to global cooling |journal=Proceedings of the Royal Society B-Biological Sciences |volume=273 |year=2006 |doi=10.1098/rspb.2005.3260 |issue=1582 |page=11 |pmid=16519228 |pmc=1560011}}</ref> Rimarkinde, ankaŭ la malvarma [[Antarkta Ĉirkaŭpolusa Marfluo]] startis kiel kontinua ĉirkaŭpolusa fluo nur antaŭ ĉirkaŭ 30 mj, unuflanke okazigante la antarktan malvarmigon, kaj aliflanke faciligante la orientenan etendon de la genro ''[[Spheniscus]]'' al Sudameriko kaj eventuale pli for.<ref name="Baker" /> Spite tion, ne estas fosilia pruvaro por elteni la ideon de krona radiado el la antarkta kontinento en la Paleogeno.<ref name="Baker, A., Pereira, SL, Haddrath, OP, Edge, KA 2006"/> Poste, intermetita periodo de ioma varmigado finis per la Mezmiocena Klimata Transiro, akra falo en tutmonda averaĝa temperaturo el antaŭ 14–12 mj, kaj simila subitaj malvarmigaj eventoj sekve ĉe antaŭ 8 kaj 4 mj; fine de la Tortoniano, la [[Antarkta Glacitavolo]] estis jam multe kiel nune laŭ volumo kaj etendo. La apero de plej el nunaj ĉeantarktaj pingvenaj specioj preskaŭ certe estis kaŭzita de tiu sekvenco de klimataj ŝanĝoj en Neogeno. ==== Rilato kun aliaj birdordoj ==== Pingvenaj prauloj trans ''[[Waimanu]]'' restas nekonataj kaj ne bone solvitaj pere de molekula aŭ morfologia analizoj. Tiu lasta analizo tendencas esti konfuziga pro la fortaj adaptaj [[aŭtapomorfo]]j de la Sfeniskoformaj; foja konstatita tre proksima rilato inter pingvenoj kaj [[greboj]] estas preskaŭ certe eraro, bazita sur la fortaj plonĝadaptoj de ambaŭ grupoj, kiuj estas [[homoplazia]]j. Aliflanke diferenca informo el analizoj per [[DNA]] ankaŭ ne kongruigas unujn kun la aliaj. [[Dosiero:Spheniscus humboldti -swimming -aquarium-8a.jpg|eta|Humboldtaj pingvenoj en akvario. Pingvenoj estas lertaj naĝantoj, kiuj havas [[naĝilo]]jn anstataŭ flugilojn.]] Kio ŝajnas klare estas ke pingvenoj apartenas al klado Neoaves (vivantaj birdoj escepte [[paleognatoj]] kaj [[kokanseroj]]) kiu enhavas kio estas fojfoje nomata "pli altajn akvobirdojn" por distingi ilin el pli antikvaj [[akvobirdoj]]. Tiu grupo enhavas birdojn kiaj [[cikonio]]j, [[Raledoj|raloj]], kaj [[marbirdoj]], kun la ebla escepto de la [[Karadrioformaj]].<ref>Fain & Houde, (2004).</ref> Ene de tiu grupo, la pingvenaj rilatoj estas neklaraj. Depende el la analizo kaj la informaro, oni sugestis proksiman rilaton al [[Cikonioformaj]]<ref name="Slack"/> aŭ al [[Procelarioformaj]]<ref name="Baker"/>. Kelkaj fakuloj konsideras, ke la pingvensimilaj [[Plotopteredoj|plotopteroj]] (kutime konsiderataj parencoj de [[anhingo]]j kaj [[kormoranoj]]) povus fakte esti frata grupo de pingvenoj, kaj ke pingvenoj povus finfine esti kunhavantaj {{N|komuna praulo}} kun la [[Pelikanoformaj]] kaj sekve estu inkluditaj en tiun ordon, aŭ ke la plotopteredoj ne estas tiom proksimaj al la aliaj Pelikanoformaj kiel ĝenerale oni supozas, kio bezonigus disigon de la tradiciaj Pelikanoformaj en tri.<ref>Mayr, (2005).</ref> == Anatomio kaj fiziologio == [[Dosiero:Orcas and penguins.jpg|[[Orcino]]j naĝe ĉe [[glacimonto]] sur kiu estas [[Adelia pingveno|Adeliaj pingvenoj]] en la [[Ross-Maro]], [[Antarkto]].|eta]] Pingveno taŭgas bonege por akva vivo, kaj estas konsiderata kiel [[akvobirdo]]. Ĝiaj [[Vestiĝeco|vestiĝaj]] [[flugilo]]j funkcias nun kiel [[naĝilo]]j kaj estas ne-uzeblaj por en aero flugi (kontraŭe al tiuj de la [[Alca torda]]); tamen akve pingveno estas surprize rapida. La pingvena naĝado estas fakte tre simila al birda flugo en aero.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.youtube.com/watch?v=knZ6E_YV4_c&feature=related|titolo=Penguin swimming under water, Galapagos|alirdato=2013-09-08|dato=2008-04-14|eldoninto=Youtube.com}}</ref> Ili tenas iom da aero sub la glata [[plumaro]], kiu funkcias por supreniro kaj flosanteco. Tiu aero ankaŭ helpas izoli la birdon en la malvarmegaj antarktaj maroj. La [[plumaro]] de pingveno estas, kompreneble, malpli densa en tropikaj kaj moderaj klimatoj. Ĉiu pingveno havas blankan suban flankon kaj malhelan (plej ofte nigran) supran flankon (dorson kaj flugilojn).<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Polar Regions|url=https://archive.org/details/isbn_9781580951562|familia nomo=Buskey|persona nomo=Theresa|serio=LIFEPAC|ĉapitro=The Antarctic Polar Region|loko=804 N. 2nd Ave. E., Rock Rapids, IA|eldoninto=Alpha Omegan Publications, Inc|ISBN=978-1-58095-156-2|redaktinto=Alan Christopherson, M.S.}}</ref> Tiu estas kamuflilo. Rigardante supren malamika rabobesto (kiaj orcino aŭ [[marleopardo]]) distingas nur malfacile inter blanka ventro de pingveno kaj la reflekta akva surfaco. Same nigra vesto malhelpas distingi ilin kontraŭ la malhela profundo. Subakviĝante pingveno atingas rapidecon inter 6 kaj 12 km/h, tamen estas raportoj pri rapidecoj ĝis 27 km/h. Malgranda pingveno ne kutime subakviĝas tre malsupren, tial ĝi kaptas nutraĵon proksime al la akva surfaco kaj la plimulto da subakviĝadoj nur daŭras unu ĝis du minutojn. Tamen bezonante ili ja povas subakviĝi tre malsupren kaj la granda [[Imperiestra pingveno]] estas registrita por atingi la profundecon de 267 metroj kaj restadi dum 22 minutoj. Surtere, pingveno estas mallerta. Ĝi aŭ anasiras piede aŭ glitas surventre sur la [[neĝo]]. Tamen ĝi fakte povas kuri tiel rapide aŭ pli rapide ol la plimulto da homoj. Ĝi glitas surventre por konservi energion kaj samtempe movi sin sufiĉe rapide. Kaj uzas sian [[vosto]]n kaj flugilojn por teni ekvilibron por sia rekta staro. Ili ankaŭ saltetas sur ambaŭ piedoj kune se ili volas moviĝi pli rapide aŭ trapasi deklivan aŭ rokan terenon. Pingveno averaĝe inter birdoj bone kapablas aŭdi<ref name="Wever">Wever ''et al.'' (1969).</ref> kaj tio estas uzata de gepatroj kaj idoj por lokigi unu la aliajn en amasaj [[marbirda kolonio|kolonioj]].<ref name="Jouventin">Jouventin ''et al.'' (1999).</ref>. Ĝiaj okuloj estas por vidi subakve kaj ĝiaj plej gravaj iloj por trovi nutraĵon kaj eviti malamikojn. Aere ŝajne ĝi estas [[Miopeco|miopa]], sed ne estas sufiĉe da studado por elteni tiun hipotezon<ref name="Sivak">Sivak ''et al.'' (1987).</ref>. Ĝian aŭdan sentumon oni ankoraŭ ne esploris. [[Dosiero:Pygoscelis papua -Nagasaki Penguin Aquarium -swimming underwater-8a.jpg|eta|maldekstra|[[Papua pingveno]] subnaĝe ĉe Nagasaki Pingvena Akvario.]] Pingvenoj havas dikan tavolon de izoligaj plumoj kiu tenas ilin varmaj en akvo (varmoperdo en akvo estas multe pli granda ol en aero). La Imperiestra pingveno (la plej granda pingveno) havas la plej grandan korpomason el ĉiuj pingvenoj, kio plue malpliigas relative la surfacan areon kaj la varmoperdon. Ili kapablas ankaŭ kontroli la sangofluon al siaj membroj, malpliigante la kvanton de sango kiu iĝas malvarma, sed ankoraŭ tenante la membrojn for el frostiĝo. En pleja malvarmo de la antarkta vintro, la inoj estas en maro fiŝkaptante por manĝo kaj lasas la masklojn alfronti la veteron per ili mem. Ili ofte ariĝas por teni sin varme kaj ŝanĝas postenojn por certigi, ke ĉiu pingveno estas laŭvice fojfoje varma en la centro de la amaso. Ili povas trinki salan akvon ĉar ties [[superokula glando]] filtras la troan [[salo]]n el la sangofluo.<ref>{{cite web |url=http://www.zoo.org/educate/fact_sheets/penguin/penguin.htm |title=Animal Fact Sheets |accessdate=2006-07-21 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-12-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060720223700/http://www.zoo.org/educate/fact_sheets/penguin/penguin.htm |arkivdato=2006-07-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060720223700/http://www.zoo.org/educate/fact_sheets/penguin/penguin.htm |archivedate=2006-07-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.zoo.org/educate/fact_sheets/penguin/penguin.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-12-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060720223700/http://www.zoo.org/educate/fact_sheets/penguin/penguin.htm |arkivdato=2006-07-20 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.stlzoo.org/animals/abouttheanimals/birds/penguins/humboldtpenguin.htm |title=Humboldt Penguin: Saint Louis Zoo |accessdate=2006-07-21 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-12-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060928083710/http://www.stlzoo.org/animals/abouttheanimals/birds/penguins/humboldtpenguin.htm |arkivdato=2006-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060928083710/http://www.stlzoo.org/animals/abouttheanimals/birds/penguins/humboldtpenguin.htm |archivedate=2006-09-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.stlzoo.org/animals/abouttheanimals/birds/penguins/humboldtpenguin.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-12-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060928083710/http://www.stlzoo.org/animals/abouttheanimals/birds/penguins/humboldtpenguin.htm |arkivdato=2006-09-28 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://users.iafrica.com/b/bo/boulders/Vans%20book.htm |title=African Penguins and Penguins of the World |accessdate=2006-07-21 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-12-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20061012221527/http://users.iafrica.com/b/bo/boulders/Vans%20book.htm |arkivdato=2006-10-12 }}</ref> La salo estas forigita laŭ koncentrita fluido el la nazaj trapasejoj. La glanda funkcio estas simila al tiu de [[reno]]j, kvankam ĝi estas multe pli efika por formovi salon, permesante pingvenojn travivi sen aliro al [[nesala akvo]]. Kontraŭe al populara kredo, tiu glando ne rekte konvertas salan akvon al nesala. La [[Granda aŭko]] de la [[Norda Hemisfero]], nune [[formortinta]], estis supraĵe simila al pingvenoj, kaj eĉ la vorto "pingveno" estis origine uzita por tiu birdoj, antaŭ jarcentoj. Ili ne estis rilataj al la pingvenoj, sed estas ekzemplo de [[konverĝa evoluo]].<ref>[http://evo.bio.psu.edu/hedgeslab/Publications/PDF-files/128.pdf Convergence and divergence in the evolution of aquatic birds] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080529081926/http://evo.bio.psu.edu/hedgeslab/Publications/PDF-files/128.pdf |date=2008-05-29 }} de Marcel Van Tuinen, Dave Brian Butvill, John A. W. Kirsch kaj S. Blair Hedges.</ref> === Izabelaj pingvenoj === [[Dosiero:Penguins on Gourdin Island.jpg|eta|[[Izabela (koloro)|Izabela]] [[Adelia pingveno]] ĉe [[Insulo Gourdin]].]] Eble unu el 50,000 pingvenoj (el plej specioj) naskiĝas havante helbrunan pli ol nigran plumaron. Tiuj estas nomataj [[Izabela (koloro)|izabelaj]] pingvenoj. Izabelismo estas diferenca el albinismo. Izabelaj pingvenoj tendencas vivi malpli longajn vivojn ol la normalaj pingvenoj, ĉar ili ne estas tiom bone kamuflaj kontraŭ la profundo, kaj estas ofte neglektitaj kiel partneroj. == Distribuado kaj habitato == {{Ĉefartikolo|Listo de Sfeniskoformaj laŭ populacio}} Kvankam ĉiuj pingvenaj specioj estas indiĝenaj de la Suda Hemisfero, ili ne estas troviĝantaj nur en malvarmaj klimatoj, kiaj [[Antarkto]]. Fakte nur kelkaj specioj de pingvenoj loĝas tiom for sude. Almenaŭ 10 specioj loĝas en [[moderklimata]] zono; unu, la [[Galapaga pingveno]], loĝas tiom for norde kiom ĝis [[Galapagoj]], sed tio okazas nur pro la malvarmaj, riĉaj akvoj de la antarkta [[Humboldta Marfluo]] kiu fluas ĉirkaŭ tiujn insulojn.<ref>Piper, Ross (2007), ''Extraordinary Animals: An Encyclopedia of Curious and Unusual Animals'', Greenwood Press.</ref> Kelkaj fakuloj sugestis, ke la pingvenoj estas bona ekzemplo de la [[Regulo de Bergmann]] <ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Patterns of within-species body size variation of birds: strong evidence for Bergmann's rule|aŭtoro=Ashton, K.|jaro=2002|gazeto=Global Ecology and Biogeography|volumo=11|numero=6|COI=10.1046/j.1466-822X.2002.00313.x|paĝoj=505–523}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=On the validity of Bergmann's rule|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biogeography_2003-03_30_3/page/331|aŭtoro=Meiri S, D. T.|jaro=2003|gazeto=Journal of Biogeography|volumo=30|numero=3|COI=10.1046/j.1365-2699.2003.00837.x|paĝoj=331–351}}</ref> laŭ kiu pli grandkorpaj populacioj loĝas ĉe pli altaj latitudoj ol pli malgrandkorpaj populacioj. Estas iome da malkonsento pri tio, kaj kelkaj aliaj fakuloj notis, ke estas fosiliaj pingvenaj specioj kiuj kontraŭdiras tiun hipotezon kaj ke oceanaj marfluoj kaj martempestoj verŝajne havis pli grandan efikon super la specidiverseco ol nur la [[latitudo]].<ref>{{cite journal |doi=10.1073/pnas.0611099104 |author=Clarke, J. A., Ksepka, Daniel T., Stucchie, Marcelo, Urbina, Mario, Giannini, Norberto, Bertelli, Sara, Narvez, Yanina, Boyd, Clint A. |title=Paleogene equatorial penguins challenge the proposed relationship between biogeography, diversity, and Cenozoic climate change |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=104 |issue=28 |year=2007 |pages=11545–11550 |pmid=17601778 |pmc=1913862 }}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=The oldest fossil record of the extant penguin genus Spheniscus-- a new species from the Miocene of Peru|aŭtoro=Gohlich, U. B.|jaro=2007|gazeto=Acta Palaeontologica Polonica|volumo=52|paĝoj=285–298}}</ref> Ĉefaj populacioj de pingvenoj troviĝas en [[Antarkto]], [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Ĉilio]], [[Novzelando]], kaj [[Sudafriko]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.siec.k12.in.us/west/proj/penguins/australia.html|titolo=Penguins of Australia and New Zealand|alirdato=2013-09-08|eldoninto=Archive.is|arkivurl=https://archive.ph/20120909142052/http://www.siec.k12.in.us/west/proj/penguins/australia.html|arkivdato=2012-09-09}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Penguin past: The current state of knowledge|aŭtoro=Jadwiszczak, P.|jaro=2009|gazeto=Polish Polar Research|volumo=30|paĝoj=3–28}}</ref> == Kutimaro == [[Dosiero:Pygoscelis antarctica trying to get to iceberg.wmv.OGG|eta|[[Antarkta pingveno]] en [[Antarkto]].]] === Reproduktado === Pingvenoj reproduktiĝas ĉefe en grandaj kolonioj, escepte la Flavokulan kaj la Dikbekan speciojn; tiuj kolonioj povas gami laŭ grando el 100 paroj por la Papuaj pingvenoj, al kelkaj centoj da miloj kaze de la Ŝlegelaj, la Roksaltaj kaj la Antarktaj pingvenoj.<ref name=Will17>Williams ''(The Penguins)'' p. 17</ref> Vivado en kolonioj rezultas en alta nivelo de socia interagado inter birdoj, kio kondukis al granda repertorio de kaj vidaj kaj voĉaj memmontroj ĉe ĉiuj pingvenaj specioj.<ref name=Williams57>Williams ''(The Penguins)'' p. 57</ref> ''Agonaj'' memmontroj estas tiuj kiuj intencas kontraŭstari aŭ forigi, aŭ alternative pacigi (eviti konflikton), aliajn individuojn.<ref name=Williams57/> Pingvenoj formas monogamajn parojn por [[reprodukta sezono]], kvankam la indico laŭ kiu la sama paro repariĝas varias draste. Plej pingvenspecioj demetas po du ovojn en ĉiu ovodemetado, kvankam la du plej grandaj specioj, nome la Imperiestra kaj la [[Reĝa pingveno]], demetas nur unu.<ref name=Will23>Williams ''(The Penguins)'' p. 23</ref> Kun la escepto de la Imperiestra pingveno, kies masklo faras tion, ĉiuj pingvenoj kunfaras la [[kovado]]n.<ref>Numata, M; Davis, L & Renner, M (2000) "Prolonged foraging trips and egg desertion in little penguins [Longedaŭraj furaĝaj vojaĝoj kaj ovforlaso ĉe malgrandaj pingvenoj ] (''Eudyptula minor'')". ''New Zealand Journal of Zoology'' [Novzelanda ĵurnalo de zoologio] '''27''': 291-298</ref> La kovovicoj povas daŭri tagojn kaj eĉ semajnojn dum la alia parmembro manĝas ĉe maro. Pingvenoj ĝenerale faras nur unu ovodemetadon; la escepto estas la Blua pingveneto, kiu povas fari du aŭ tri ovodemetadojn sezone.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Biology of Penguins|aŭtoro=Reilly PN, Balmford P|jaro=1975|ĉapitro=A breeding study of the little penguin, ''Eudyptula minor'', in Australia|loko=Londono|eldoninto=Macmillan|ISBN=0-333-16791-0|paĝoj=161–87|redaktinto=Stonehouse, Bernard}}</ref> Pingvenaj ovoj estas pli malgrandaj ol tiuj de ajn alia birdospecio se kompare proporcie al la pezo de la patraj birdoj; kun 52 g, la ovo de la Blua pingveneto estas 4.7 % el la patrina pezo, kaj la ovo de la Imperiestra pingveno estas 450 g, tio estas 2.3 %.<ref name=Will23/> La relative dika ŝelo formas inter 10 kaj 16 % el la pezo de pingvena ovo, supozeble por minimumi la romporiskon en malamika nestomedio. Ankaŭ la flavo estas granda kaj enhavas 22–31 % el la ovo. Iome da flavo ofte restas eĉ post eloviĝo, kaj oni supozas, ke tio helpas elteni la idon se la gepatroj prokrastigas la revenon kun manĝo.<ref name=Will24>Williams ''(The Penguins)'' p. 24</ref> Kiam patrino perdas idon, ili fojfoje klopodas "ŝteli" la idon de alia patrino, kutime malsukcese ĉar la aliaj inoj de la najbararo helpas la defendantan patrinon pluteni sian idon. Ĉe kelkaj specioj, kiaj la [[Imperiestra pingveno]], junaj pingvenoj ariĝas en grandaj grupoj nome [[Infanvartejo (zoologio)|idovartejoj]]. == Pingvenoj kaj homoj == [[Dosiero:CharlesGreenwithPenguin.png|eta|upright|Kuiristo ĉe la ŝipo ''Endurance” (1912) preparanta pingvenon por konsumo]] [[Dosiero:AntarcticaSummer.jpg|dekstra|eta|Pingveno trafas homojn dum la antarkta somero.]] Pingvenoj ŝajne ne havas specialan timon al homoj, kaj alproksimiĝas al grupoj de esploristoj sen dubado. Tio okazas probable ĉar pingvenoj ne havas surterajn predantojn en [[Antarkto]] aŭ ĉe la najbaraj ĉebordaj insuloj. Ĉiukaze unuaj esploristoj aŭ perditaj maristoj fojfoje devis manĝi pingvenojn por travivi. Ankaŭ [[hundo]]j predis pingvenojn kiam ili ankoraŭ ne estis permesitaj en Antarkto dum la komenca epoko de homa esplorado kiel [[sledhundoj]], sed hundoj estas nune malpermesitaj en Antarkto. Anstataŭe, plenkreskaj pingvenoj estas je risko mare pro predantoj kiaj [[ŝarko]]j, [[orcino]]j, kaj [[marleopardo]]j. Tipe, pingvenoj ne alproksimiĝas pli proksime ol ĉirkaŭ 3 metrojn kaj pli proksime ili jam nervoziĝas. Tiu estas ankaŭ la distanco rekomendita por antarktaj turistoj (turistoj supozeble ne alproksimiĝas pli ol 3 m, sed ankaŭ ne retiriĝas se la pingvenoj venas pli proksime). Junie de 2011, pingveno venis sur marborde de strando Peka Peka de Novzelando, 3200 km for el sia vojo al Antarkto.<ref>{{cite news| url= http://www.3news.co.nz/Emperor-penguin-not-out-of-the-woods-yet/tabid/1160/articleID/216446/Default.aspx| work= 3 News NZ| title= Emperor penguin not out of the woods yet| date= 25an de Junio, 2011| titolo= Arkivita kopio| alirdato= 2013-12-08| arkivurl= https://web.archive.org/web/20131210195757/http://www.3news.co.nz/Emperor-penguin-not-out-of-the-woods-yet/tabid/1160/articleID/216446/Default.aspx| arkivdato= 2013-12-10}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.3news.co.nz/Emperor-penguin-not-out-of-the-woods-yet/tabid/1160/articleID/216446/Default.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-12-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131210195757/http://www.3news.co.nz/Emperor-penguin-not-out-of-the-woods-yet/tabid/1160/articleID/216446/Default.aspx |arkivdato=2013-12-10 }}</ref> Kromnomita ''Happy Feet'' (feliĉa piedo), laŭ samnoma [[filmo]], ĝi estis suferanta el varmolaco kaj devis suferi nombrajn operaciojn por formovi objektojn kiaj lignaĵoj kaj sablo el ties stomako.<ref>{{cite news| url= http://www.3news.co.nz/Happy-Feet-pulls-through-third-operation/tabid/1160/articleID/216660/Default.aspx| work= 3 News NZ| title= Happy Feet pulls through third operation| date= [[27an de junio|27an de Junio]] 2011| titolo= Arkivita kopio| alirdato= 2013-12-08| arkivurl= https://web.archive.org/web/20111214073709/http://www.3news.co.nz/Happy-Feet-pulls-through-third-operation/tabid/1160/articleID/216660/Default.aspx| arkivdato= 2011-12-14}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111214073709/http://www.3news.co.nz/Happy-Feet-pulls-through-third-operation/tabid/1160/articleID/216660/Default.aspx |date=2011-12-14 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.3news.co.nz/Happy-Feet-pulls-through-third-operation/tabid/1160/articleID/216660/Default.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-12-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111214073709/http://www.3news.co.nz/Happy-Feet-pulls-through-third-operation/tabid/1160/articleID/216660/Default.aspx |arkivdato=2011-12-14 }}</ref> Happy Feet estis stelulo ĉe amaskomunikiloj, kun etenda apero per televido kaj interrete kun rekta kanalo kaj multaj rigardoj<ref>{{cite news| url= http://www.3news.co.nz/The-truth-about-Happy-Feets-home/tabid/367/articleID/221473/Default.aspx| work= 3 News NZ| title= The truth about Happy Feet's home| date= 8an de Aŭgusto, 2011| titolo= Arkivita kopio| alirdato= 2013-12-08| arkivurl= https://web.archive.org/web/20131210195800/http://www.3news.co.nz/The-truth-about-Happy-Feets-home/tabid/367/articleID/221473/Default.aspx| arkivdato= 2013-12-10}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.3news.co.nz/The-truth-about-Happy-Feets-home/tabid/367/articleID/221473/Default.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-12-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131210195800/http://www.3news.co.nz/The-truth-about-Happy-Feets-home/tabid/367/articleID/221473/Default.aspx |arkivdato=2013-12-10 }}</ref> kaj vizito de la angla aktoro [[Stephen Fry]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.3news.co.nz/Stephen-Fry-visits-Happy-Feet/tabid/1160/articleID/221822/Default.aspx|titolo=Stephen Fry visits Happy Feet|dato=11a de Aŭgusto 2011|verkaĵo=3 News NZ}}</ref> Post rekupero, Happy Feet estis liberigita reen al akvo sude de Novzelando.<ref>{{cite news| url= http://www.3news.co.nz/VIDEO-Happy-Feet-starts-the-long-journey-home/tabid/1160/articleID/223894/Default.aspx| work= 3 News NZ| title= VIDEO: Happy Feet starts the long journey home| date= 29an de Aŭgusto, 2011| titolo= Arkivita kopio| alirdato= 2013-12-08| arkivurl= https://web.archive.org/web/20120202111025/http://www.3news.co.nz/VIDEO-Happy-Feet-starts-the-long-journey-home/tabid/1160/articleID/223894/Default.aspx| arkivdato= 2012-02-02}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120202111025/http://www.3news.co.nz/VIDEO-Happy-Feet-starts-the-long-journey-home/tabid/1160/articleID/223894/Default.aspx |date=2012-02-02 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.3news.co.nz/VIDEO-Happy-Feet-starts-the-long-journey-home/tabid/1160/articleID/223894/Default.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-12-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120202111025/http://www.3news.co.nz/VIDEO-Happy-Feet-starts-the-long-journey-home/tabid/1160/articleID/223894/Default.aspx |arkivdato=2012-02-02 }}</ref> === En populara kulturo === Pingvenoj estas popularaj tutmonde, ĉefe pro ties malkutima sinteno, balanciĝo kaj (kompare kun aliaj birdoj) sentimo al homoj. Ties rimarkinda blankanigra plumaro estas ofte asocia al [[frako]]. Erare kelkaj artistoj kaj verkistoj aperigis pingvenojn baze al [[Norda Poluso]] ekzemple asociaj al blankaj nordpolusaj ursoj. Tio estas malĝusta, ĉar preskaŭ ne estas naturaj pingvenoj en la Norda Hemisfero, escepte la malgrandan grupon de plej nordaj [[Galapagoj]]. La animacia serio ''Chilly Willy'' helpis pludaŭrigi tiun miton, ĉar la titoliga pingveno interagas kun nordhemisferaj specioj kiaj polusaj ursoj kaj rosmaroj. Pingvenoj estis temo de multaj libroj kaj filmoj kiaj ''[[Happy Feet]]'', ''[[Surf's Up (filmo)|Surf's Up]]'' kaj ''[[The Penguins of Madagascar]]'', ĉiuj filmoj faritaj per [[komputil-generita bildaro]]; ''[[La Marche de l'empereur]]'', nome dokumenta filmo baze sur la [[Birdomigrado|migrado]] de la [[Imperiestra pingveno]]; kaj parodio titola ''[[Farce of the Penguins]]''. ''[[Mr. Popper's Penguins]]'' estas porinfana libro verkita de Richard kaj Florence Atwater; ĝi ricevis la mencion Newbery Honor Book en 1939. Pingvenoj aperis ankaŭ en nombraj animacioj kaj televidaj filmoj; eble plej fama estas ''[[Pingu]]'', verkita de [[Silvio Mazzola]] en [[1986]] kaj kovrante pli ol 100 mallongajn epizodojn.<ref>Geier, Thom; Jensen, Jeff; Jordan, Tina; Lyons, Margaret; Markovitz, Adam; Nashawaty, Chris; Pastorek, Whitney; Rice, Lynette; Rottenberg, Josh; Schwartz, Missy; Slezak, Michael; Snierson, Dan; Stack, Tim; Stroup, Kate; Tucker, Ken; Vary, Adam B.; Vozick-Levinson, Simon; Ward, Kate (December 11, 2009), "THE 100 Greatest MOVIES, TV SHOWS, ALBUMS, BOOKS, CHARACTERS, SCENES, EPISODES, SONGS, DRESSES, MUSIC VIDEOS, AND TRENDS THAT ENTERTAINED US OVER THE PAST 10 YEARS". Entertainment Weekly. (1079/1080):74-84</ref> [[Dosiero:Dreaming tux.svg|eta|200px|Tux]] Kelkaj lernejaj sportoteamoj havas nomojn laŭ tiuj specioj, kiaj la [[Pingvenoj de Picburgo]] en la [[Nacia Hoke-Ligo]] kaj la [[Pingvenoj de Jungstaŭnio]] kiel plej rekoneblaj. La tendenco de pingvenoj formi grandajn grupojn kongruas kun la stereotipo ke ili ĉiuj aspektas simile, populara koncepto uzita por bildstrioj, kiel tiu de brita bildstriisto Steve Bell en la ĵurnalo ''[[The Guardian]]''—aparte dum kaj sekve la [[Falklanda Milito]]—kaj la tre konata [[Opus la Pingveno]] el bildostrioj de Berkeley Breathed. La pingvenoj de ambaŭ bildstriistoj estas priskribita kiel indiĝena el la [[Insuloj Falklandoj]]. Opus estas humura, "[[ekzistadisto|ekzistadista]]" pingvena rolulo en la bildstrioj Bloom County, Outland kaj Opus. Li estas ankaŭ stelulo en la kristnaska programo ''A Wish for Wings That Work''. Meze de la [[2000-aj jaroj]], pingvenoj iĝis unu el plej popularaj specioj de animaloj kiuj formas [[Samseksemo ĉe animaloj#Pingvenoj|samseksajn parojn]]. [[Porinfana literaturo|Porinfana libro]], ''[[And Tango Makes Three]]'', estis verkita pri [[Roy kaj Silo|unu tia pingvenparo]] en la [[Centraparka Bestoĝardeno|Novjorka Bestoĝardeno]]. [[Linus Torvalds]] elektis pingvenon kiel simbolon de sia operaciumo libera [[Linukso]], sub la nomo de [[maskoto]] [[Tux]]. == Referencoj == {{Referencoj|3}} === Bibliografio === * [http://news.nationalgeographic.com/news/2007/06/070625-giant-penguins.html Two new fossil penguin species found in Peru] * En hispana, Acosta Hospitaleche, Carolina (2004): ''Los pingüinos (Aves, Sphenisciformes) fósiles de Patagonia. Sistemática, biogeografía y evolución''. Doctoral thesis, Department of Natural Sciences and Museum, Universidad Nacional de La Plata. La Plata, Argentina. [http://www.sedici.unlp.edu.ar/search/request.php?id_document=ARG-UNLP-TPG-0000000084&request=request PDF kompleta teksto] * Baker, Allan J.; Pereira, Sergio Luiz; Haddrath, Oliver P. & Edge, Kerri-Anne (2006): Multiple gene evidence for expansion of extant penguins out of Antarctica due to global cooling. Proc. R. Soc. B 273: 11-17. {{doi|10.1098/rspb.2005.3260}} * Banks, Jonathan C.; Mitchell, Anthony D.; Waas, Joseph R. & Paterson, Adrian M. (2002): An unexpected pattern of molecular divergence within the blue penguin (''Eudyptula minor'') complex. ''Notornis'' 49(1): 29–38. [http://www.notornis.org.nz/free_issues/Notornis_49-2002/Notornis_49_1_29.pdf PDF kompleta teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070724203300/http://www.notornis.org.nz/free_issues/Notornis_49-2002/Notornis_49_1_29.pdf |date=2007-07-24 }} * Bertelli, Sara & Giannini, Norberto P. (2005): A phylogeny of extant penguins (Aves: Sphenisciformes) combining morphology and mitochondrial sequences. ''Cladistics'' 21(3): 209–239. {{doi|10.1111/j.1096-0031.2005.00065.x}} (HTML resumo) * Clarke, Julia A.; Olivero, Eduardo B. & Puerta, Pablo (2003): Description of the earliest fossil penguin from South America and first Paleogene vertebrate locality of Tierra Del Fuego, Argentina. ''American Museum novitates'' 3423: 1-18. [http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/2788/1/N3423.pdf PDF kompleta teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070724203258/http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/2788/1/N3423.pdf |date=2007-07-24 }} * Davis; Lloyd S. & Renner; M. (1995). ''Penguins'' . London: T & A D Poyser. ISBN 0-7136-6550-5 * Fain, Matthew G. & Houde, Peter (2004): Parallel radiations in the primary clades of birds. [[Evolution (gazeto)|Evolution]] 58(11): 2558-2573. {{DOI|10.1554/04-235}} PMID 15612298 [http://biology-web.nmsu.edu/houde/Parallel_radiations.pdf PDF kompleta teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130407204436/http://biology-web.nmsu.edu/houde/Parallel_radiations.pdf |date=2013-04-07 }} * Jadwiszczak, Piotr (2006): Eocene penguins of Seymour Island, Antarctica: taxonomy. ''Polish Polar Research'' 27(1), 3–62. [http://www.polish.polar.pan.pl/ppr27/ppr27-003.pdf PDF kompleta teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070724203259/http://www.polish.polar.pan.pl/ppr27/ppr27-003.pdf |date=2007-07-24 }} * Jouventin, P; Aubin, T. & T Lengagne (1999) "Finding a parent in a king penguin colony: the acoustic system of individual recognition" ''Animal Behaviour'' 57: 1175–1183 [http://www.cb.u-psud.fr/animbehavkp.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080529081926/http://www.cb.u-psud.fr/animbehavkp.pdf |date=2008-05-29 }} * Ksepka, Daniel T., Bertelli, Sara & Giannini, Norberto P. (2006): The phylogeny of the living and fossil Sphenisciformes (penguins). ''Cladistics'' 22(5): 412–441. {{doi|10.1111/j.1096-0031.2006.00116.x}} (HTML resumo) * Marples, B. J. (1962): Observations on the history of penguins. In: Leeper, G. W. (ed.), ''The evolution of living organisms''. Melbourne, [[Melbourne University Press]]: 408-416. * Mayr, G. (2005): Tertiary plotopterids (Aves, Plotopteridae) and a novel hypothesis on the phylogenetic relationships of penguins (Spheniscidae). ''Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research'' 43(1): 61-71. {{doi|10.1111/j.1439-0469.2004.00291.x}} [http://www.senckenberg.de/files/content/forschung/abteilung/terrzool/ornithologie/plotopteridae.pdf PDF kompleta teksto] * Sivak, J.; Howland, H. & McGill-Harelstad, P. (1987) "Vision of the Humboldt Penguin (Spheniscus humboldti) in Air and Water" ''Proceedings of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences''. 229(1257): 467-472 * Slack, Kerryn E.; Jones, Craig M.; Ando, Tatsuro; Harrison G. L. "Abby"; Fordyce R. Ewan; Arnason, Ulfur & Penny, David (2006): Early Penguin Fossils, plus Mitochondrial Genomes, Calibrate Avian Evolution. ''Molecular Biology and Evolution'' 23(6): 1144-1155. <small>{{DOI|10.1093/molbev/msj124}} PMID 16533822</small> [http://mbe.oxfordjournals.org/cgi/reprint/23/6/1144 PDF kompleta teksto][http://mbe.oxfordjournals.org/cgi/content/full/msj124/DC1 Supplementary Material] * Wever, E.; Herman, P.; Simmons, J. & Hertzler D (1969) "Hearing in the Blackfooted Penguin, Spheniscus demersus, as Represented by the Cochlear Potentials" ''PNAS'' 63(3): 676-680 [http://www.pnas.org/cgi/reprint/63/3/676] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080619232756/http://www.pnas.org/cgi/reprint/63/3/676 |date=2008-06-19 }} * Williams; Tony D. (1995). ''The Penguins - Spheniscidae'' . Oxford: [[Oxford University Press]]. ISBN 0-19-854667-X == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=pingve}} {{Portalo Birdoj}} {{Artikolo voĉlegita}} * [https://web.archive.org/web/20041101195438/https://hedwigr.free.fr/FRAMES/Naamgeving_eng.html/ artikolo "Where penguin names come from" ('De kie venas la nomoj de pingvenoj') en la retejo ''hedwigr.free.fr'', arkivigita je la stato de novembro 2004] ({{en}}) * [http://www.metacafe.com/watch/1093435/jump_of_the_penguin/ Video] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080413043506/http://www.metacafe.com/watch/1093435/jump_of_the_penguin/ |date=2008-04-13 }} ({{en}}) * [http://www.pinguins.info Informaro pri pingvenoj ĉe ''pinguins.info''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190418040315/http://www.pinguins.info/ |date=2019-04-18 }} ({{en}}) * [http://www.itis.usda.gov Integrated Taxonomic Information System] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060217020708/http://www.itis.usda.gov/ |date=2006-02-17 }} ITIS ({{en}}) * [http://www.70south.com/resources/antarctic-animals/antarctic-penguins Informaro pri pingvenoj ĉe 70South]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060315235518/http://www.70south.com/resources/antarctic-animals/antarctic-penguins |date=2006-03-15 }} ({{en}}) * [http://www.penguinpage.net Studaj projektoj rete] ({{en}}) * [http://ibc.lynxeds.com/family/penguins-spheniscidae Pingvenaj filmetoj kaj fotoj] ĉe Internet Bird Collection ({{en}}) * [http://www.penguinworld.com Penguin World] ({{en}}) * [http://www.teara.govt.nz/EarthSeaAndSky/BirdsOfSeaAndShore/Penguins/en Penguins] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080905012627/http://www.teara.govt.nz/EarthSeaAndSky/BirdsOfSeaAndShore/Penguins/en |date=2008-09-05 }} en la [[Novzelando|novzelanda]] reta [[enciklopedio]] ''[[Te Ara]]'' ({{en}}) * [http://www.seaworld.org/animal-info/info-books/penguin/index.htm Seaworld Penguin Information] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131017221136/http://seaworld.org/animal-info/info-books/penguin/index.htm |date=2013-10-17 }} ({{en}}) * [http://www.nwf.org/News-and-Magazines/National-Wildlife/Birds/Archives/2010/Lessons-in-a-Land-of-Wind-and-Ice.aspx "Lessons in a Land of Wind and Ice" from ''National Wildlife'' Magazine 1/15/2010] ({{en}}) * [http://dsc.discovery.com/tv/frozen-planet/penguin-cam/ Live 24/7 Kamerao ene de pingvena habitato] ({{en}}) == Fonto == ''En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la vikipedia artikolo [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Penguin&oldid=579519468 "Penguin"] de oktobro 2013 angle. Ekde tiam la traduko kompreneble plu kreskis kaj ŝanĝiĝis...'' {{Sfeniskoformaj birdoj}} {{Elstara|2014|01|09}} {{ADLS|2018|04}} {{ADLM|2026|01}} [[Kategorio:Pingvenoj| ]] [[Kategorio:Sfeniskedoj]] [[Kategorio:Artikoloj voĉlegitaj]] [[Kategorio:Birdordoj]] ei9fo5uj5jok7828tobgvdjervc3tus 0 19456 9472252 9311942 2026-09-10T05:43:59Z Sj1mor 12103 9472252 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|volumo}}{{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Inscribed_cone_sphere_cylinder.svg|eta|Konuso, sfero kaj cilindro de radiuso r kaj alto h]] La '''volumeno''' estas la [[spaco]] okupata de iu [[korpo]]. [[Francisko Azorín]] havigas la saman difinon de '''volumeno''' nome ''Spaco okupata de korpo.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 213.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la latina ''volumen'' (volumeno). Kaj li aldonas la terminon ''volumenmetro'', por aparato por mezuri volumenojn de korpoj; kaj ''volumenmetrio''.<ref>Azorín, samloke.</ref> La [[formulsignalo]] jenas &nbsp;''[[V]]''. La [[SI-unuo]] estas &nbsp;[[metro|m]]³ ([[kubmetro]]). == Historio == La unuaj konataj [[formulo]]j de la volumenkalkulo devenas el [[Egiptio]]. La [[Moskva papiruso]] estas kolektaĵo de [[Kalkulo|kalkuloj]] kaj datita al la jaro [[1850 a.K.]]. Interalie aperas tie la formuloj por kalkuli la volumenon de [[kvarangulo|egalflanka kvarangula]] [[konuso]]. La kalkulo okazis per [[analizo]] kaj konekta [[sintezo]]. Tio signifas, ke la korpoj estis al konataj korpoj diserigitaj kaj la unuopaj volumenoj estis adiciitaj. == Mezurmetodoj == Dum longa tempo evoluis multaj metodoj por mezuri, kalkuli la volumenon: * [[Plenigo]]: La korpo estis per [[sablo]] aŭ [[akvo]] plenigita, kies kvanto estis difinita per konata [[barelo]]. * [[Akvoelpremo]] La korpo estas mergata en barelon plenigitan tute per akvo. La superfluita akvo estas mezurita en konata barelo. === Algebra kalkulo === Oni povas el konataj dimensioj kaj formoj kalkuli la volumenon de korpo, por kiu estis priskribita matematika formulo: : <math>\operatorname{Vol}(D)=\iiint\limits_D dx\,dy\,dz</math> Tiel volumeno de regiono ''D'' estas [[triopa integralo]] de la [[konstanta funkcio]] 1 tra la regiono. Ekzemploj: * [[Kubo]] kun longo de [[latero (geometrio)|latero]]&nbsp;''a'':<br /><math>V = a\cdot a\cdot a = a^3</math> * [[Pilko]] kun [[radiuso]]&nbsp;''r'':<br /><math>V = {{4}\over{3}}\pi r^3</math> * [[Rotacianta korpo]] de [[funkcio]]&nbsp;''f(x)'' ĉe rotacio ĉirkaŭ ''x''-akso:<br /><math>V = \pi \cdot \int_ {a}^b (f(x))^2\mathrm{d}x</math> == Kelkaj formuloj por elementaraj solidoj == {| class="wikitable" !Formo !formulo de volumeno !Variabloj |- |[[Kubo (geometrio)|Kubo]] | style="text-align:center" |<math>V=a^3\;</math> | style="text-align:center" |[[Dosiero:Wuerfel-1-tab.svg|85x85ra]] |- |[[Briko (geometrio)|Briko]] | style="text-align:center" |<math>V=abc</math> | style="text-align:center" |[[Dosiero:Quader-1-tab.svg|150x150ra]] |- |[[Prismo]] (B: areo de bazo) | style="text-align:center" |<math>V=B h</math> | style="text-align:center" |[[Dosiero:Prisma-1-e.svg|120x120ra]] |- |[[Piramido (geometrio)|Piramido]] (B: areo de bazo) | style="text-align:center" |<math>V=\frac{1}{3} B h</math> | style="text-align:center" |[[Dosiero:Pyramide-46-e.svg|200x200ra]] |- |[[Paralelepipedo|Parallelepipedo]] | style="text-align:center" |<math>V=a b c \sqrt{K}</math> <math>\begin{align} K = 1 &+ 2\cos(\alpha)\cos(\beta)\cos(\gamma) \\ &- \cos^2(\alpha) - \cos^2(\beta) - \cos^2(\gamma) \end{align}</math> | style="text-align:center" |[[Dosiero:Parallelepiped-1-tab.svg|150x150ra]] |- |Regula [[kvaredro]] (tetrahedrono) | style="text-align:center" |<math>V={\sqrt{2}\over12}a^3 \,</math> | style="text-align:center" |[[Dosiero:Tetraeder-1-tab.svg|100x100ra]] |- |[[Sfero]] | style="text-align:center" |<math>V=\frac{4}{3} \pi r^3 </math> | style="text-align:center" |[[Dosiero:Kugel-1-tab.svg|100x100ra]] |- |[[Elipsoido|Ellipsoido]] | style="text-align:center" |<math>V=\frac{4}{3}\pi abc</math> | style="text-align:center" |[[Dosiero:Ellipsoid-1-tab.svg|150x150ra]] |- |[[Cilindro|Cirkula Cilindro]] | style="text-align:center" |<math>V=\pi r^2 h</math> | style="text-align:center" |[[Dosiero:Zylinder-1-tab.svg|105x105ra]] |- |[[Konuso]] | style="text-align:center" |<math>V=\frac{1}{3}\pi r^2 h</math> | style="text-align:center" |[[Dosiero:Kegel-1-tab.svg|100x100ra]] |- |[[Solida toro]] | style="text-align:center" |<math>V=2\pi^2 Rr^2</math> | style="text-align:center" |[[Dosiero:Torus-1-tab.svg|200x200ra]] |- |[[:en:Solid_of_revolution|Solido de revolucio]] | style="text-align:center" |<math>V= \pi \cdot \int_ {a}^b f(x)^2\mathrm{d}x </math> | style="text-align:center" |[[Dosiero:Vase-1-tab.svg|220x220ra]] |- |Solida korpo kun kontinua areo <math>A(x)</math> de ĝiaj sekcoj (ekzemplo: [[Steinmetz solid]]) | style="text-align:center" |<math>V= \int_ {a}^b A(x)\mathrm{d}x </math> |Por la supra solido de revolucio: <math>A(x)=\pi f(x)^2</math> |} == [[Mezurunuo]]j == 1 m³= 1000 dm³ = 1000 Litroj forstoekonomio:<br /> 1 spacometro (staploligno) = 0.7 m³ (lignomaso sen interna aero) == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=volume}} * [[Longo]], [[larĝo]], [[profundo]], [[alto]] * [[Areo]] * [[Volumena integralo]] == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Volumeno| ]] [[Kategorio:Fiziko]] [[Kategorio:Geometrio]] r7c0geyvu1avn77oi03cvsta18e5hx9 0 20244 9472066 9411856 2026-09-09T15:23:36Z Roberto 609 /* Esperanto en Poznano */ 9472066 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo&nbsp; | nomo = Poznań | lando = [[Pollando]] | bildo = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Collage of views of Poznań, Poland.jpg | dosiero2 = Collage of main sights of Poznań.png | dosiero3 = Collage of views of Poznan.PNG | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | bildo-larĝeco = 300px | bildo-priskribo = | flago = POL Poznań flag.svg | blazono = POL Poznań COA.svg | devizo = | patrono = Sanktaj Petro kaj Paŭlo | mapo = POL Poznań map.svg | latitudo = 52/24/0/N | longitudo = 16/55/0/E | regiono-ISO = PL-WP | situo sur mapo2 = Poznano | situo de2=Situa mapo de Poznano | zomo = 9 | ŝtato = Pollando | regiono = [[Grandpollando]] | mikroregiono = | provinco = Vojevodio [[Grandpollando]] | fondo = [[8-a jarcento]] | registaro = | estro = Jacek Jaśkowiak | alto = 50 - 154 m | ĝemel = [[Jyväskylä]], [[Assen]], [[Brno]], [[Ĥarkivo]], [[Hanovro]], [[Nablus]], [[Pozuelo de Alarcon]], [[Nottinghamshire]], [[Rennes]], [[Shenzhen]], [[Toledo (Ohio)|Toledo]] | horzono = | pk = 60-001 ĝis 61-890 | tel = (+48) 61 | aŭto = PO | TTTejo = http://www.poznan.pl }} '''Poznań''' ([{{IPA|ˈpɔznaɲ}}] <small>({{aŭdio|Pl-Poznań.ogg|elparolo}})</small>, esperante ''Poznano'', germane ''Posen'') estas la ĉefurbo de la pola provinco [[Grandpollando]] (''Wielkopolskie'') kaj kvina plej granda urbo en [[Pollando]]. Ĝi situas ĉe la [[rivero]] [[Varto]] kaj havas 560 000 loĝantojn. Ĝi havas urbo-statuson ekde la [[13-a jarcento]], kaj apartenis al [[Prusio]] de [[1793]]–[[1919]], el tio de 1871 ĝis 1919 al la [[Germana Regno]], kaj al [[Tria Regno]] inter [[1939]]–[[1945|45]]. Poznano estas urbo kun [[rajto]] de [[distrikto]] ([[eksterdistrikta urbo]]): tamen ĝi funkcias kiel administra centro por la samnoma [[distrikto Poznano]], kiu plene ĉirkaŭas la urban komunumon. En {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}.<!-- por vikidatumoj> meze de 2020 estis 533 830. --> Laŭ la hierarkio de la plej bonaj polaj urboj por vivi, de la ĉiusemajna revuo Przekrój, Poznano okupas la pintajn poziciojn (ekd3 la 1-a ĝis la 3-a)<ref>[http://wiadomosci.wp.pl/kat,1347,title,Ranking-miast-polskich-gdzie-sie-zyje-najlepiej,wid,11232108,wiadomosc_prasa.html?ticaid=1d31c Portalo "Wirtualna Polska" kaj la revuo "Przekrój", 2009-06-18]</ref>. La {{daton|28|junio|1956}}, la laboristoj [[Ribelo de Poznań|ribelis]] kontraŭ la sovetunia ĉeesto, tio estis perforte subpremita. == Prahistorio == La unuaj migrantaj ĉasistoj komencis setliĝi ĉe Poznano jam pli ol 8 mil jarojn antaŭ nia erao. Dum jarcentoj la regionon jen kaj jen celis laŭvicaj hom-grupoj, alportante ĉiam pli novajn kutimojn kaj vivmanierojn. Sufiĉas diri, ke nun en la urbo arkeologoj laboras en pli ol 100 foscentroj. Bedaŭrinde tra la regiono ne kondukis la romia sukcena itinero aŭ aliaj gravaj trakoj, tial temas verdire pri loko iom provinca. Tio tamen ne signifis sole malavantaĝojn. Ĝuste la provinca situo de la regiono kaŭzis, ke ne damaĝis ĝin la migrantoj el la okcidento al la oriento [[keltoj]] nek la migrantoj el la nordo al la sudo de la eŭropa kontinento [[gotoj]]. La loka komerco disvolviĝis malrapide, sed senĉese. Ĝian ekziston ĉesigis nur invadoj de [[hunoj]], kiuj superlavangis la regionon en la [[5-a jarcento]]. == Historio == Veran renaskiĝon de la regiono kaj establon de setlejo, el kiu evoluis Poznano, alportis nur la [[9-a jarcento]]. Temas pri Ostrów Tumski – la [[rivera insulo]] de Warta. Neplenaj 100 jarojn pli poste ĝi fariĝis unu el la plej gravaj lokoj en la kreiĝanta ŝtato de princo Mieszko la 1-a, opiniata la unua reganto de Pollando. Tre rapide la urbo disvolviĝis, grandparte pro la situo najbare kun la germana imperio. Ĝuste kun ĝi la unuaj regantoj de Pollando estis plej proksime ligitaj. Pri la tiama graveco de Poznano povas atesti la fakto, ke laŭ la arkeologiaj esploroj ĝuste ĝi estis la plej bone fortikigita urbo en la ŝtato de Mieszko la 1-a. [[Dosiero:6 Poznan 017.jpg|eta|maldekstra|Urbodomo]] En la 966 jaro, kiam okazis la bapto de tiu ĉi pola princo komenciĝas la skriba historio de Pollando. Necesas aldoni, ke ĝuste Poznano estas opiniata de sciencistoj kiel verŝajna loko de tiu ĉi bapto. Atestas pri tio interalie la fakto, ke en Poznano estis malkovritaj antaŭnelonge restaĵoj de kastelo, la plej granda masonita konstruaĵo en la tiama Pollando. Oni supozas, ke apudis ĝin la tn. kapeleto de Dąbrówka – la edzino de Mieszko la 1-a. La arkeologiajn esplorojn malfaciligas la fakto, ke la restaĵoj troviĝas sub la preĝejo de Dipatrino, daŭre funkcianta kaj vizitata de religiuloj. Tamen, arkeologoj ĉiam pli kuraĝe supozas, ke Poznano ne nur rolis kiel loko en kiu komenciĝis la simbola kristanigo de Pollando - pro la bapto de la reganto, sed ke ĝuste ĝi estis la unua ĉefurbo de Pollando. [[Dosiero:2008-09 Posener Kath Turm innen.JPG|eta|maldekstra|Katedralo, turo interne]] La unua episkopo de Pollando, Jordan, havis sian sidejon en Poznano en la Katedralo de la sankta Petro troviĝanta sur la insulo Ostrów Tumski. En la sama preĝejo estis entombigitaj princo Mieszko la 1-a kaj poste lia filo Boleslao la Brava – la unua reĝo de Pollando. La katedralo fariĝis loko de la eterna ripozo ankaŭ por laŭvicaj reĝoj de Pollando. Kiel la lasta estis tie entombigita en la 1296-a jaro Przemysław la 2-a. Li enkondukis la blankan aglon kiel la blazonon de Pollando. Kiel skribas la unua pola kronikisto, Gall Anonim, la jaroj post la morto de Przemysław la 2-a alportis kaoson al la juna pola ŝtato. Rezulte de ĝi homoj revenis al la paganaj ritoj kaj en la katedralo de la sankta Petro ekloĝis sovaĝaj bestoj. La katedralon post preskaŭ jarcento oni rekonstruis, kaj ĝi denove fariĝis la episkopa sidejo. Sed, Poznano ne plu multe gravis. En la jaro 1320 la oficiala ĉefurbo de Pollando fariĝis Krakovo. Poznano devis pli okupiĝi pri komerco, ankaŭ kun tiom foraj regionoj kiel Arabio. Ene de la ĉirkaŭita per la defendoremparego urbo la vivo bone evoluis. Poznano estis agnoskita urbo jam meze de la 13-a jarcento. El la sama periodo devenas la situigo de la ĉefa urba foirplaco. Ĝia spaco okupis eĉ 2 hektarojn, kio signifis dekonon de la urba spaco entute. La grandeco gravis, ĉar ĝuste sur tiu teritorio okazis ĉiu-merkredaj bazaroj. Pri pli grandaj fieris sole [[Gdansko]] kaj [[Krakovo]]. Malgraŭ tio, ke en Poznano ne plu loĝis reĝoj, ĝi daŭre apartenis al la ĉefaj urboj de Pollando. Atestas pri tio interalie la fakto, ke ĝuste ĝi kune kun Krakovo devis aprobi ĉiujn subskribitajn pactraktatojn inter la pola ŝtato kaj la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]]. En la [[15-a jarcento]] oni ĉirkaŭis Poznanon per aldona defendoremparego kun 35 turetoj, inkluzive de la plej granda, nomata la horloĝa. Kaj kun la horloĝo kaj Poznano entute nedisigeble ligiĝas la t. n. poznanaj kapretoj, vaste rekonataj kiel la simbolo de la urbo. Sekve de la dua el la [[dispartigoj de Pollando-Litovio]], ekde januaro 1793 la urbo apartenis al la teritorio de la nova provinco Suda Prusio de la [[Reĝlando Prusio]]. Post pli ol 500 jaroj da formala kunekzistado, la du partoj de la urbo estis unuigitaj en 1793. En la unuaj jaroj da prusa regado, la polaj loĝantoj havis la samajn rajtojn kiel la prusoj. Egala traktado ankaŭ validis por la lingvo, tiel ke la pola estis uzita en lernejoj kaj aŭtoritatoj, kvankam klopodoj estis faritaj por pliigi la proporcion de la germana populacio per preferaj setlejoj. Post la [[Viena Kongreso]] de 1815, konfirmiĝis la aparteno al [[Prusio]], kadre de Grandduklando ''Posen''. La urba registaro estis transprenita de prusaj oficistoj kaj la pola oficiala lingvo estis anstataŭigita per la germana, kio estis nur la komenco de germanigo. Post la [[Novembra ribelo]] de 1830, la speciala pozicio de la Grandduklando ene de la prusa ŝtato estis plejparte eliminita. Post la [[revolucio de 1848 en Germanio]], la areo estis nur nomita provinco ''Posen''. De la dua duono de la 19-a jarcento, la pola lingvo estis sub kreskanta politika premo, ekzemple pollingvaj lernejaj lecionoj estis sisteme subpremitaj. Al tio aldoniĝis la tielnomata [[kulturbatalo]] ekde 1871, kiu celis kontraŭagi la influon de la katolika eklezio en la novfondita [[Germana Regno]] kaj kompreneble interalie tre influis la urbon Poznano, kies germanaj loĝantoj estis ankaŭ parte katolikaj, sed la polaj urbanoj estis komplete katolikoj. Ekde post novembro 1918, la urbo transdoniĝis al la [[Dua Pola Respubliko]]. Dum la [[germana okupado de Pollando]]: * 14.11.1939: en la Poznana regiono oni devigis judojn porti [[flavo|flavajn]] brakbendojn * 17.08.1940: laŭ Historische Gesellschaft en Poznano oni sekrete esploris en la jaroj 1933-39 [[genealogia arbo|genealogian arbon]] de [[germanoj]] loĝantaj en [[Tria Regno]], kies prauloj loĝis en Pollando * 26.08.1940: en la urbo loĝis 288 291 personoj, en tio 232 157 [[poloj]], 50 874 [[germanoj]], 4332 personoj kun neklarigita [[nacieco]], 838 fremdlandanoj kaj 190 senŝtatuloj. Samdate en 1944 al Poznano venis unua parto de rabita havaĵo el la [[ribelo de Varsovio|ribelanta Varsovio]]. == Poznano nuntempe == [[Dosiero:2008-09 Poznan Blick Altstadt.JPG|eta|maldekstra|Rigardo al urbocentro]] Ĝi estas urbo kun ampleksa kultura heredaĵo sed ankaŭ ĝi forte disvolviĝas ekonomie, interalie en la teksa industrio kaj la novaj teknologioj. Kiel ĉefa pola urbo pri ekonomio, ĝi eltenas sian heredaĵon el sia pasinteco de urbo ĉe la vojkruciĝo de la ĉefaj vojoj, ĝi ankaŭ okazigas foirojn (Międzynarodowe Targi Poznańskie). La urbo enhavas ankaŭ unu el la plej famaj universitatoj de Pollando danke al la [[universitato Adam Mickiewicz]] (UAM). Alia renoma altlernejo de la urbo estas la [[Medicina Universitato en Poznano]]. [[Dosiero:Poznań - jednostki pomocnicze od 2011.png|eta|maldekstra|200px|Arondismentoj de Poznań]] == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Archikatedra Poznań RB1.JPG|eta|Okcidenta fasado de la [[Katedralo de Poznano]]]]La [[katedralo de Poznano]], la ĉefepiskopa katedralo Sankta Petro kaj Paŭlo (pole: ''Bazylika archikatedralna św. Piotra i św. Pawła w Poznaniu''), estas la [[katedralo]] de la ĉefepiskopujo Poznano kaj grava historia monumento de la urbo. [[Monumento al Viktimoj de la Ribelo de Poznań]] == Transporto == === Fervojo === Tra Poznano gvidas grava fervoja linio de [[Berlino]] al [[Varsovio]]. Do estas regula konekto inter tiuj du ĉefurboj ĝuste tra Poznano. Temas pri [[Berlin-Warszawa-Express]] - trajnoj. Regulaj rektaj trajnkonektoj estas ankaŭ al [[Vroclavo]]. [[Fervojlinio Poznań Główny – Szczecin Główny]] kunigas Poznano kun ĉefurbo de [[Okcidentpomeria Provinco]]: [[Szczecin]]. == Urba transporto == En urbo oni povas vojaĝi per [[buso]]j aŭ [[tramo]]j (vidu artikolon [[Tramtransporto en Poznano]]). Inter jaroj [[1930]] kaj [[1970]] estis uzitaj ankaŭ [[trolebuso]]j.<ref>http://www.mpk.poznan.pl/o-mpk/historia</ref> == Ĝemelurboj == * {{Ĝemeleco|Hanovro|Germanio|Malsupra Saksio|dato=1979}} * {{Ĝemeleco|Jyväskylä|Finnlando|dato=1979}} * {{Ĝemeleco|Toledo (Ohio){{!}}Toledo|Usono|Ohio|dato=1991}} * {{Ĝemeleco|Assen|Nederlando|dato=1992}} * {{Ĝemeleco|Pozuelo de Alarcón|Hispanio|dato=1992}} * {{Ĝemeleco|Ŝenĵeno|Ĉinio|dato=1993}} * {{Ĝemeleco|Nottinghamshire|Britio|Anglio|dato=1994}} * {{Ĝemeleco|Brno|Ĉeĥio|dato=1996}} * {{Ĝemeleco|Nablus|Palestino|dato=1997}} * {{Ĝemeleco|Ĥarkivo|Ukrainio|dato=1998}} * {{Ĝemeleco|Rennes|Francio|dato=1998}} * {{Ĝemeleco|Győr|Hungario|dato=2008}} * {{Ĝemeleco|Kutaiso|Kartvelio|dato=2009}} * {{Ĝemeleco|Ra'anana|Israelo|dato=2010}} == Personoj ligitaj kun la urbo == * [[Andrzej Błasik]], ĉefkomandanto de aerarmeo * [[Arkady Fiedler]], prozisto, raportisto, natursciencisto kaj vojaĝisto * [[Kazimierz Flatau]], klavicenisto kaj astrologo * [[Paul Grabein]], verkisto * [[Paul von Hindenburg]], germana prezidento de Vajmara Respubliko * [[E.T.A. Hoffmann]], germana verkisto, komponisto kaj juristo * [[Zdzisław Krygowski]], matematikisto kaj kriptologo * [[Janina Lewandowska]], kantistino kaj sporta pilotino, murdita * [[Johannes Mewaldt]], klasika filologo * [[Mjeŝko la 1-a (Pollando)|Mjeŝko la 1-a]], [[piastoj|piasta]] princo * [[Kazimierz Nowak]], vojaĝisto kaj raportisto de Afriko * [[Robert Remak]], embriologo, fiziologo, kaj neŭurologo * [[Jerzy Różycki]], matematikisto kaj kriptologo * [[Paweł Edmund Strzelecki]], vojaĝisto kaj esploristo de Aŭstralio * [[Henryk Zygalski]], matematikisto kaj kriptologo * [[Marian Żelazek]], misiisto en Barato == Esperanto en Poznano == Poznań estas unu el la plej gravaj Esperanto-centroj en Pollando. [[Rudolf Janas]] translokiĝis al Poznań kaj tie fondis [[Esperanto-grupo]]n en [[1908]]. En la [[Universitato Adam Mickiewicz]] en Poznań ekde 1997 okazas la trijaraj Interlingvistikaj Studoj sub la gvido de [[Ilona Koutny]]. Nuntempe funkcias en Poznań [[E-SENCO]], Kulturo-Socia Societo nome de L. Zamenhof, kiu organizas la kulturan renkontiĝon [[Arkones]]. ===Lokaj esperantistoj=== *[[Ludwig Česzyk]] == Vidu ankaŭ == * [[Provinco Vartlando]] * [[Ribelo de Poznań]] * [[Puszczykowo]] * [[Aleksandra Korejwo]] * [[1572 Posnania]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.poznan.pl/mim/public/turystyka/?lang=en Oficiala retejo de la urbo Poznano] ({{pl}}, {{de}}, {{en}}) * [http://interl.home.amu.edu.pl/interlingvistiko/index.html Interlingvistikaj Studoj] ({{eo}}) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Navigilo Pollando}} [[Kategorio:Poznano| ]] [[Kategorio:Urboj de Grandpollanda provinco]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] 4r345vulgkfc9hgd1adn4c174i2ga5n 0 21796 9472108 9470825 2026-09-09T18:55:56Z Petr Tomasovsky 678 9472108 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=nuntempa urbo|samloka iama urbo "Pozsony"|Pozono|historia departemento en Hungara reĝlando "Pozsony" aŭ "Bratislava zupa"|Pozsony (historia departemento)}} {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Bratislavo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-sk|Prešporok/Prešporek}} ''(antaŭ 1919)'' | alia_nomo1 = {{Lang-hu|Pozsony}} | alia_nomo2 = {{Lang-de|Preßburg}} | kategorio = Ĉefurbo de [[Slovakio|Slovaka respubliko]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Bratislava Montage.jpg | dosiero_grandeco = 300ra | dosiero_priskribo = De maldekstre supre: Panoramo de la urbo, [[Bratislava burgo]], fontano en [[Placo de Hodža]], Miĥaela pordego (Michalská brána), [[Slavín (Bratislavo)|Slavín]] kaj sunsubiro super [[Danubo]] <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Bratislava.svg | blazono = Coat of Arms of Bratislava.svg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = {{Lang|sk|Bratislava}} | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = [[Regiono Bratislavo|Bratislavo]] | regiono_tipo = Regiono | histregiono = Bratislavo kaj ĉirkaŭaĵo | distrikto = [[distrikto Bratislavo 1|Bratislavo I]] | distrikto1 = [[distrikto Bratislavo 2|II]] | distrikto2 = [[distrikto Bratislavo 3|III]] | distrikto3 = [[distrikto Bratislavo 4|IV]] | distrikto4 = [[distrikto Bratislavo 5|V]] | municipo = | memorindaĵo_tipo = Vizitindaj lokoj | memorindaĵo = [[Bratislava burgo]] | memorindaĵo1 = [[Devina burgo]] | memorindaĵo2 = [[Slovaka nacia muzeo]] <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero = Danubo | rivero1 = [[Morava]] | rivero2 = [[Malgranda Danubo]] <!-- *** Situo *** --> | situo = Bratislavo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 152 | leviĝo_noto = | lat_d = 48 | lat_m = 08 | lat_s = 38 | lat_NS = N | long_d = 17 | long_m = 06 | long_s = 35 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = region:SK_type:city(400000) | plej_alta = Devínska Kobyla | plej_alta_leviĝo = 514 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = Danubo | plej_malalta_leviĝo = 126 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 391 | areo2 = 853.15 | areo3 = 2053 | areo2_tipo = aglomeraĵo | areo3_tipo = regiono <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 455761 | loĝantaro_dato = 01.06.2010 | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro2_denseco = auto | loĝantaro3_denseco = auto | loĝantaro2 = 623000 | loĝantaro3 = 702000 | loĝantaro2_tipo = aglomeraĵo | loĝantaro3_tipo = regiono <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 907 | establita_tipo = Unua skribmencio | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo = | ĉefulo_noto = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MEST]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 8XX XX | areo_kodo = +421-2 | areo_kodo_tipo = Tel. prefikso | kodo = 582000 | kodo_tipo = NUTS | kodo1 = BA, BL | kodo1_tipo = Aŭtokodoj <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Eŭropo | mapo_lokumilo = Eŭropo | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de la urbo enkadre de Slovakio | mapo1_lokumilo = Slovakio | mapo2 = | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Regiono Bratislavo | mapo2_lokumilo = Regiono Bratislavo <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Bratislava | statistiko = [http://www.statistics.sk/mosmis/eng/prvav2.jsp?txtUroven=410190&lstObec=582000&Okruh=sodb MOŠ/MIS] | retpaĝo = [http://www.bratislava.sk www.bratislava.sk] | portalo = Slovakio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = '''Demonimo''': ''Bratislavano''<br />{{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center|frame-width=260}} }} '''Bratislavo''' (ĝis la jaro [[1919]] {{lang-sk|'''Prešporok/Prešporek'''}}; {{lang-de|'''Preßburg'''}}, {{lang-hu|'''Pozsony'''}} [poĵonj], {{lang-pl|Bratysława}}, {{lang-ru|Братислава}}, {{lang-la|Posonium}}, greke en mezepoko {{fremdlingve|el|''Istropolis''}}, parollingve ankaŭ {{fremdlingve|sk|''Blava''}}) estas [[ĉefurbo]] kaj la plej loĝata urbo de [[Slovakio]] kaj sidejurbo de la [[Regiono Bratislavo]]. Ĝi havas areon de 367,584 km², vivas ĉi tie pli ol 425 mil loĝantoj, dume en la Bratislava regiono ĉirkaŭ 600 mil kaj en la Bratislava regiono kun la [[Regiono Trnava]], kiu ĉirkaŭas ĝin, 1,15 milionoj. Ĉi tie havas sidejojn la registaro, la parlamento, diversaj oficejoj kaj ministerioj. En Bratislavo ankaŭ agadas kelke da universitatoj, teatroj, muzeoj kaj aliaj kulturaj institucioj, ekzemple la mondfama [[Slovaka filharmonio]] aŭ la [[Slovaka nacia galerio]]. Antaŭ la [[Dua Mondmilito]] oni uzis en Bratislava tri lingvojn: germana, hungara kaj slovaka. Bratislavo estas ankaŭ urbo riĉa je memorigaĵoj, el kiuj multaj troviĝas en la [[Staré Mesto (Bratislavo)|Malnova Urbo]]. Dominaĵo estas kvarangula [[Bratislava burgo]], apud kiu troviĝas konstruaĵo de la [[Nacia Asembleo de Slovakio]] kaj proksime la [[Katedralo Marteno de Tours (Bratislavo)|Marteno-katedralo]]. Tia estas ankaŭ la moderna kaj dinamike evoluanta urbo kun multaj interesaj konstruaĵoj, el kiuj la plej karakteriza estas [[Ponto SNP|Nova ponto]] sur [[Danubo]], la sepa plej granda pendoponto en la mondo kaj gravega konstruaĵo de la [[20-a jarcento]] en Slovakio. Bratislavo estas la unusola [[ĉefurbo]] en la mondo, kiu limas kun du landoj. == Situo == La urbo troviĝas en [[Mez-Eŭropo]], sur koordinatoj 17°7' de orienta longitudo, 48°9' de norda latitudo, 126–514 super maro. Ĝi etendiĝas sur ambaŭ bordoj de rivero [[Danubo]], sur montarpiedo de [[Malgrandaj Karpatoj]]. Per sia areo 367,58&nbsp;km² ĝi estas la dua plej granda urbo de Slovakio (post urbo [[Altaj Tatroj (urbo)|Altaj Tatroj]]). Ĝi situas proksime de [[Ĉeĥio]], [[Aŭstrio]] kaj [[Hungario]]. Ĝi troviĝas 60 km oriente de [[Vieno]], per kio ĝi estas parto de la plej senpera grupiĝo de du ĉefurboj en Eŭropo kaj kun Vieno, la hungara urbo [[Győr]] kaj la moravia urbo [[Brno]] ĝi kreas signifan mezeŭropan metropolan regionon. [[Dosiero:Bratislava Castle.jpg|dekstra|eta|Bratislava burgo]] La plej proksimaj vilaĝoj kaj urboj apud Bratislavo estas norde la vilaĝoj [[Marianka]] kaj [[Borinka]], la urboj [[Stupava]] kaj [[Svätý Jur]], oriente la vilaĝoj [[Most pri Bratislave]] kaj [[Ivanka pri Dunaji]], sudoriente la vilaĝoj [[Rovinka]], [[Dunajská Lužná]], [[Kalinkovo]], [[Hamuliakovo]] kaj la urbo [[Šamorín]], sude la hungara vilaĝo [[Rajka]] kaj la aŭstria vilaĝo [[Deutsch Jahrndorf]], okcidente la aŭstriaj vilaĝoj [[Kittsee]] kaj [[Wolfsthal]] kaj la aŭstria urbo [[Hainburg an der Donau]]. Oni supozas, ke en la plej proksima tempo Bratislavo evoluos ankaŭ tra sudokcidenta direkto en la ĉirkaŭaĵo de ŝtata limo kun Aŭstrio kaj verŝajne ĝi estos flue alligita ankaŭ al la najbaraj aŭstriaj vilaĝoj. === [[Trilanda punkto]] [[Rajka]]-Bratislavo-[[Deutsch Jahrndorf]] === Inter [[1946]]-[[1989]] [[fera kurteno]] funkciis. Bratislavo estas la unusola ĉefurbo en la mondo, kiu limas samtempe kun du landoj. Ekde [[2008]] la 3 landoj apartenas al interna zono de [[Schengen]], sekve la limoj estas ie ajn senkontrole trapaseblaj. == Klimato == Bratislavo troviĝas en milda klimata zono de kontinenta karaktero, kiu karakterizas sin per klara diferenco inter temperaturoj somere kaj vintre kaj alternantaj 4 jarsezonoj. Mezproksima jara temperaturo estas ĉirkaŭ {{GdC|9,9}}. La suno brilas mezproksime 1976,4 horoj ĉiujare kaj falas ĉirkaŭ 527 mm da pluvo. == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Bratislavo}} [[Dosiero:Bratislava_in_16th_century.jpg|eta|Bratislavo en la 16-a jarcento]] [[Dosiero:Bratislava (Posonium) by Matthaus Merian 1638.jpg|dekstra|eta|Bratislavo en la 17-a jarcento]] [[Dosiero:Slovakia-Devin castle8.JPG|dekstra|eta|Devína burgo]] [[Dosiero:Bratislava castle historical picture.jpg|dekstra|eta|Subburgejo en la 17-a jarcento]] * 25 – 15 milionoj: skeletoj de [[Pliopithecus|Pliopiteko]]. * 14 – 10 milionoj: dentoj de speco [[Griphopithecus suessi]]. * [[paleolitiko]]: [[pugna kojno|Pugnaj kojnoj]] kaj alia ŝtonilaro [[homo heidelbergensis]] (ĉirkaŭ 450 000, samkiel ankaŭ ĉirkaŭ 300 000 antaŭ Kristo) kaj [[neandertala homo]]. * [[neolitiko]]: daŭra loĝigo de la teritorio (komencante de homoj kun linera ceramiko). * [[-400|400 a.K.]] – [[-50|50 a. K.]]: [[keltoj]]; ekde [[-125|125 a.K.]] ĉi tie troviĝas signifa kelta [[opidumo]] (fortreso) kun [[monerstampejo]] * la [[1-a jarcento]] – la [[5-a jarcento]]: limo de [[Romia Imperio]] kondukas tra centro de la hodiaŭa urbo. Multnombraj [[Romia Imperio|romiaj]] (ekz. [[Gerulata]]) kaj [[ĝermanoj|ĝermanaj]] vilaĝetoj. * la [[6-a jarcento]] – la [[8-a jarcento]]: la unuaj [[slavoj]] (ekde la jaro 500 ĝis hodiaŭ) [[avaroj]] (ekde la fino de la [[6-a jarcento]] ĝis la [[8-a jarcento]]) * [[623]] – [[658]]: parto de [[Regno de Sámo]]. * ekde la fino de la [[8-a jarcento]] ĝis la jaro [[833]]: parto de [[Princlando de Nitra]]. * [[833]] – [[907]]: parto de [[Grandmoravia regno]]. * [[907]]: la unua skribmencio pri Bratislavo en [[Salzburg|salzburgaj]] analoj en konekto kun interbatalo sub la burgo inter [[Bavario|bavaroj]] kaj malnovaj hungaroj. * [[907]] – [[1918]]: parto de [[Hungara reĝlando]]: ** [[1291]]: hungara reĝo [[Andreo la 3-a (Hungario)|Andreo la 3-a]] donis al Bratislavo ampleksajn privilegiojn, per kio li konfirmis ties enmembrigon en la sistemon de reĝaj urboj. ** [[1436]]: [[Sigismondo de Luksemburgio]] donis al la urbo rajton uzi blazonon. ** [[1464]]: [[Matiaso la 1-a (Hungario)|Matiaso Korvino]] konfirmis ĉiujn malnovajn privilegiojn de Bratislavo per [[Ora buleo sicilia]]. ** [[1468]]: rajto de glavo donita far de Matiaso Korvino. ** [[1536]] – [[1784]]: la ĉefurbo de [[Hungara reĝlando]]. ** [[1542]] – [[1848]]: loko de kunsido de la hungara asembleo. ** [[1543]] – [[1820]]: sidejo de [[Esztergom|esztergoma]] ĉefepiskopo. ** [[1563]] – [[1830]]: la kroniga urbo de hungaraj reĝoj. ** ekde la [[18-a jarcento]]: centrejo de [[Slovaka nacia renaskiĝo]]. ** proksimume [[1711]]: granda [[pesto|pesta]] epidemio, pereis 3860 homoj. ** [[1775]]: [[Maria Teresia]] ordonis detrui la urbajn remparojn, per kio ŝi subtenis la konstruan evoluon de urbo. ** [[1783]]: [[Jozefo la 2-a]] ordonis transloĝigi centrajn oficejojn al [[Budapeŝto]] kaj la kronadjuvelojn el la burgo ĝis [[Vieno]]. ** [[1805]]: (la 4-a) [[bratislava paco (1805)|Bratislava paco]] subskribita en Spegula ĉambrego de [[Primasa palaco (Bratislavo)|Primasa palaco]]. ** [[1809]]: la urbon sieĝas napoleonaj soldataroj, la fortikaĵo neniam estis okupita de Napoleono. ** [[1811]]: Bratislava burgo forbrulis. ** [[1830]]: [[Vaporŝipo]] preterfluas sur la Danubo ** [[1840]]: funkcias [[ĉevaltira fervojo]] inter Bratislavo kaj [[Svätý Jur]] ** [[1843]]: decido pri kodifiko de mezslovaka lingvo fare de [[Ľudovít Štúr]] kaj liaj samideanoj. ** [[1847]]: la unua [[telegrafo|telegrafa]] lineo ekfunkcias el [[Vieno]] ** [[1891]]: malfermo de la unua ponto trans [[Danubo]] (antaŭaĵo de [[Malnova ponto]]). ** [[1895]]: en Bratislavo trafikas la unuaj [[Tramtransporto en Bratislavo|tramoj]]. ** [[1909]]: en Bratislavo trafikas la unuaj [[Trolebusa transporto en Bratislavo|trolebusoj]]. * [[1918]] (la [[10-a de oktobro]]): fondo de [[Slovaka Nacia Konsilantaro]] kun rajtopovo por Bratislavo kaj la ĉirkaŭaĵo. * [[1919]] – [[1939]]: parto de [[Ĉeĥoslovakio]]; [[1919]] estas akceptata la oficiala nomo de la urbo Bratislava. * [[1939]] – [[1945]]: ĉefurbo de [[Slovaka ŝtato]]. * [[1945]] – [[1992]]: denove parto de Ĉeĥoslovakio. ** [[1946]]: estiĝo de la t.n. Granda Bratislavo per aligo de vilaĝoj [[Devín]], [[Dúbravka (distrikto Bratislava IV)|Dúbravka]], [[Lamač]], [[Petržalka]], [[Prievoz]], [[Rača]] kaj [[Vajnory]]. ** [[1971]]: vilaĝoj [[Čunovo]], [[Devínska Nová Ves]], [[Jarovce]], [[Podunajské Biskupice]], [[Rusovce]], [[Vrakuňa]] kaj [[Záhorská Bystrica]] estis aligita al Bratislavo. * [[1968]] – [[1992]]: ĉefurbo de Slovakio (Slovaka socialisma respubliko) enkadre de Ĉeĥoslovakio. * ekde la jaro [[1993]]: ĉefurbo de la memstara [[Slovakio]]. Danke al sia situo Bratislavo estis proksimume ekde la [[13-a jarcento]] (oficialaj kalkulado ekzistas nur ekde la fino de la [[18-a jarcento]]) ĝis proksimume la jaro [[1870]] plejparte la urbo de germane parolantaj loĝantoj. Post la oficiala kalkulado de la loĝantoj en la jaroj [[1850]] ĝis [[1851]] estis en Bratislavo 42&nbsp;238 da loĝantoj, el tio 31&nbsp;509 (74,59%) da germanoj, 7&nbsp;586 (17,9%) da slovakoj kaj 3&nbsp;154 (7,4%) da hungaroj. Multe da judoj estis alkalkulitaj inter la germanoj aŭ la hungaroj. En la jaro [[1890]] okazis plua kalkulado kaj ĉi tie jam montriĝis forta hungarigo. En la urbo estis vivontaj 52&nbsp;441 da loĝantoj, el tio 31&nbsp;404 da germanoj, 10&nbsp;433 da hungaroj kaj 8&nbsp;709 da slovakoj. En [[1945]] preskaŭ ĉiuj germanaj loĝantoj estis evakuitaj kaj multe da hungaroj estis forloĝigitaj enkadre de interŝanĝo de loĝantoj inter [[Ĉeĥoslovakio]] kaj [[Hungario]]. === Historiaj nomoj === Pro sia plurlingva kaj plurregna historio la urbo portis en sia historio diversajn nomojn, el kiuj la nuna estas la plej juna. La historiisto [[Johannes Aventinus]] menciis, ke komence de la [[9-a jarcento]] la urbo estis fondita de slava princo nomata ''Vratislav'' (latine Uratislaus; la latina ne distingis "U" kaj "V"), sur restaĵoj de [[Romio|romia]] fortikaĵo; kaj ke el tio rezultis la nomo ''Vratissolaburgium'' (kaj similaj). Li mencias ankaŭ latinan nomon, ''Pisonium''. Pri la fidindeco de tio ĉi oni disputas. La unua konservita rekta dokumenta mencio de la urbo estas en la verko ''Annales Juvavenses maximi''; ĝi mencias urbon "Brezalauspurc" (''purc'' = burgo) proksime de batalo inter bavaroj kaj madjaroj ĉe burgo Bratislava en [[907]]. Aventinus referencas al ''Annales Juvavenses antiqui'' (malnovaj salcburgaj analoj) kaj mencias la nomon ''Braslavespurch'', aliaj fontoj indikas ''Pressalauspruch''. Ĝis komence de la [[20-a jarcento]] multaj defendis la opinion, ke la (germana) nomon ''Pressburg'' deriviĝas de Predslav, kiu verŝajne estas filo de Sventopluk. En la 20-a jarcento la slovaka slavisto [[Ján Stanislav]] demonstris, ke la nomo deriviĝas ne de ''Predslav'', sed de la nomo de slava princo ''Braslav'', kiu regis la urbon en la [[9-a jarcento]]. Sed fine de la 20-a jarcento oni trovis monerojn el la tempo ĉirkaŭ [[1000]], kiuj portis la skribon ''Preslav(v)a Civitas'' kaj tiel subtenis la etimologion de ''Predslav''. Aliflanke Ján Stanislav konsideris tiun varion, pro la mencio de la nomo ''Preslawaspurch'' en [[1052]]. Kiel ajn, dum la sekvaj jarcentoj evoluis la germana nomo ''Pressburg'' (iama ortografio: ''Preßburg''). De ĝi deriviĝis la slovakaj nomoj ''Prešporok'', ''Prešpurek'' kaj similaj. Ĝis la fino de la unua mondmilito anglaj kaj francaj aŭtoroj uzis precipe la formojn ''Pressburg'' resp. ''Pres(s)bourg''. La hungara nomformo ''Pozsony'' estas tre duba. Kelkaj opinias, ke ĝi deriviĝas de la unua hungara departementestro ''Pos'' [https://hu.wikipedia.org/wiki/Pozsony], laŭ aliaj de nobelo ''Božan'', kiu regis en kastelo Bratislava en la [[11-a jarcento]]. De ĝi oni derivis la latinan formon ''Posonium''. Latine estis uzata ankaŭ ''Istropolis'' = Danub-urbo, precipe en la tempo de la kristanigo en la 9-a jarcento. La nuna nomo Bratislava kredeble originis en [[1837]], kiam la sciencisto [[Pavel Jozef Šafárik]] vidis la formon ''Brecisburg'' (de 1042) kaj supozis, ke la urbon fondis la [[Bohemio|bohemia]] reĝo ''Břetislav''. Ekde tiam slovakaj naci-movadanoj uzis la formojn ''Břetislav'', ''Břetislava'', ''Breťislava'' kaj similajn; post la lingvonormigo en [[1843]] aperis la formo ''Braťislava'' (kun la aldono ''nad Dunajom'' = ĉe Danubo). Tamen en la dua duono de la 19-a jarcento oni uzis ankoraŭ precipe la formon ''Prešporok'' kaj similajn. Post la fino de la [[Unua Mondmilito]] oni proponis kaj mallonge uzis la formon ''Wilsonovo mesto'' (= Wilson-urbo), ĉar [[Woodrow Wilson]] per la [[traktato de Trianon]] kreis Slovakion el partoj de Hungario (kiel parton de [[Ĉeĥoslovakio]]). De la [[22-a de februaro]] ĝis la [[6-a de marto]] [[1919]] la urbo oficiale nomiĝis ''Bratislav''. Ĉar la finaĵo "av" sonis pli ĉeĥe ol slovake, oni ŝanĝis la nomon al la nuna ''Bratislava''. == Partoj de la urbo == Bratislavo estas dividita en 5 distriktojn kaj tiuj al komune 17 kvartalojn. El vidpunkto de la areo la plej granda kvartalo estas [[Podunajské Biskupice]] kun proporcio 11,5 % kaj la plej malgranda kvartalo [[Lamač]] kun proporcio 1,8 % el la suma areo de la urbo. La katastraj teritorioj estas identaj kun la kvartaloj, nur [[Nové Mesto (Bratislava)|Nové Mesto]] estas dividita je Nové Mesto + [[Vinohrady]] kaj [[Ružinov]] je Ružinov + [[Trnávka (Bratislava)|Trnávka]] + [[Nivy]]. Per kursivo estas indikitaj malpli grandaj (neformalaj) kvartaloj: {| class=wikitable ! Distrikto || Kvartalo || Loka parto ! rowspan=18 | [[Dosiero:Bratislava boroughs color map.svg|center|500px|Divido de Bratislavo en distriktojn kaj kvartalojn]] |- ! [[Distrikto Bratislavo 1]] | [[Staré Mesto (Bratislavo)|Staré Mesto]]|| - |- ! rowspan=3 | [[Distrikto Bratislavo 2]] | [[Ružinov]]|| ''[[Nivy]]'', ''[[Pošeň]]'', ''[[Prievoz]]'', ''[[Ostredky]]'', ''[[Trávniky]]'', ''[[Štrkovec (Ružinov)|Štrkovec]]'', ''[[Vlčie hrdlo]]'', ''[[Trnávka (Bratislavo)|Trnávka]]'' |- |[[Vrakuňa]] || ''[[Dolné hony]]'' |- |[[Podunajské Biskupice]] || ''[[Dolné hony]]'', ''[[Ketelec]]'', ''[[Lieskovec (Bratislavo)|Lieskovec]]'', ''[[Medzi jarkami]]'' |- ! rowspan=3 | [[Distrikto Bratislavo 3]] | [[Nové Mesto (Bratislavo)|Nové Mesto]] || ''[[Ahoj]]'', ''[[Jurajov dvor]]'', ''[[Koliba]]'', ''[[Kramáre]]'', ''[[Mierová kolónia]]'', ''[[Pasienky]]/[[Kuchajda]]'' , ''[[Vinohrady]]'' |- |[[Rača]] || ''[[Krasňany (parto de Bratislava)|Krasňany]]'', ''[[Rača]]'', ''[[Východné]]'' |- |[[Vajnory]] || - |- ! rowspan=6 | [[Distrikto Bratislavo 4]] | [[Karlova Ves]] || ''[[Dlhé diely]]'', ''[[Kútiky]]'', ''[[Mlynská dolina]]'', ''[[Rovnice]]'' |- |[[Dúbravka (Bratislavo)|Dúbravka]] || ''[[Podvornice]]'', ''[[Záluhy]]'', ''[[Krčace]]'' |- |[[Lamač]] || ''[[Podháj]]'', ''[[Rázsochy]]'' |- |[[Devín]] || - |- |[[Devínska Nová Ves]] || ''[[Devínske Jazero]]'', ''[[Kostolné]]'', ''[[Paulinské]]'', ''[[Podhorské]]'', ''[[Stred]]'', ''[[Vápenka]]'' |- |[[Záhorská Bystrica]] || - |- ! rowspan=4 | [[Distrikto Bratislavo 5]] | [[Petržalka]] || ''[[Dvory (Bratislava)|Dvory]]'', ''[[Háje (Bratislava)|Háje]]'', ''[[Janíkov dvor (Bratislava)|Janíkov dvor]]'', ''[[Lúky (Bratislava)|Lúky]]'', ''[[Ovsište (Bratislava)|Ovsište]]'', ''[[Kopčany (Bratislava)|Kopčany]]'', ''[[Zrkadlový háj (Bratislava)|Zrkadlový háj]]'', ''[[Kapitulský dvor (Bratislava)|Kapitulský dvor]]'', ''[[Starý háj (Bratislava)|Starý háj]]'' |- |[[Jarovce]]|| - |- |[[Rusovce]]|| - |- |[[Čunovo]]||- |} == Placoj == [[Dosiero:Bratislava Squared.JPG|dekstra|eta|Ĉefa placo]] [[Dosiero:BA hviezdoslav.JPG|dekstra|eta|[[Placo de Hviezdoslav]]]] La plej konata placo en Bratislavo estas [[Ĉefa placo]], troviĝanta en la urbocentro. Lastfoje ĝi estis rekonstruita en la jaro [[2005]], kiam estis komplete ŝanĝita pavimo. Proksime troviĝas ankaŭ la [[Primasa palaco (Bratislavo)|Primasa palaco]] kaj la [[Placo de Hviezdoslav]]. En la urbocentro troviĝas ankaŭ [[Placo de SNP]]. [[Ŝtona placo]], troviĝanta meze de Malnova urbo, estas preparita por kompleta rekonstruo. Ĝi devas esti loko de interesa kaj moderna arkitekturo kaj verdaĵo. == Akvaj fluantoj == Tra Bratislavo fluas rivero [[Danubo]], la dua plej granda eŭropa rivero, kaj ĝi apartigas kvartalon Petržalka de la ceteraj kvartaloj. En la urboparto [[Devín]] enfluiĝas en Danubon rivero [[Morava]], en kiun okcidente de [[Devínska Nová Ves]] enfluas rivereto [[Mláka]]. En [[Karloveské brako]]n okcidente de Longaj partoj enfluas [[Malseka rojo]]. Apud Botanika ĝardeno enfluas en Danubon [[rojo]] [[Vydrica]]. La orientajn deklivojn de [[Malgrandaj Karpatoj]] deakvigas [[Kanalo Račiansky]], kiu norde de urboparto [[Vajnory]] kuniĝas kun akvoj de [[Blatina]], kiu plu enfluas ĝis [[Malgranda Danubo]]. == Akvaj areoj == En Bratislavo troviĝas kelke da naturaj kaj artefaritaj akvaj areoj, el kiuj plejparto servas ankaŭ kiel naturaj baniĝejoj. Ekzemple Rohlík, Rybník, Lago de Štrkovec kaj Kuchajda en Ružinov, Vajnoraj lagoj kaj [[Oraj sabloj]] apud aŭtostrado D 61, Malgranda Draždiak kaj Granda Draždiak en Petržalka, Rusovská kaj Ĉunova lago. == Loĝantaro == [[Dosiero:Ba-michalská brána.jpg|dekstra|eta|Pordego Michalská]] La nacieca konsisto el la jaro 2001: slovakoj 91,4%, hungaroj 3,8%, ĉeĥoj 1,9%, germanoj 0,3%, la ceteraj 2,6%. Konfeso de kredo: romkatolikoj 56,7%, sen konfeso (ateistoj) 29,3%, evangeliistoj 6%, nekonstatitaj 4,7%. En demografia evoluo observata laŭ la urbaj partoj okazis ekde la jaro [[1990]] stagnado ĝis preskaŭ sinko de la loĝantaro en 9 urbaj partoj: [[Staré Mesto]], [[Nové Mesto]], [[Podunajské Biskupice]], [[Ružinov]], [[Vajnory]], [[Devín]], [[Lamač]], [[Jarovce]], [[Rusovce]]. Relative pli signifa kresko de la loĝantaro estis registrita en la urba parto [[Karlova Ves]] je 14 581 loĝantoj (kresko je 77%) kaj [[Devínska Nová Ves]] je 3 998 loĝantoj (kresko je 30,8%), kiu estiĝis sekve de finigo de koncentrita loĝej-konstruado. La plej altan nombron de loĝantoj (115 mil) havis en la jaro la urba parto [[Petržalka]] (27,0%) kaj la plej malaltan nombron de loĝantoj la urbaj partoj [[Devín]] kaj [[Čunovo]] kun kvocientoj 0,18% el la suma kvanto de la loĝantoj de la urbo. {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub}} == Kulturo kaj interesaĵoj == [[Universitato Komenio en Bratislavo]] ([[Slovaka lingvo|slovake]] ''Univerzita Komenského v Bratislave''; nomita '''Slovaka Universitato''' de 1939 ĝis 1954) estas la plej granda [[universitato]] en [[Slovakio]], kun plejparto de ties fakultatoj troviĝitaj en Bratislavo. Ĝi estis fondita en 1919, abrupte post kiam la kreo de [[Ĉeĥoslovakio]]. Ĝi estas nomita honore al [[Johano Amoso Komenio]], 17a-jarcento [[Ĉeĥoj|ĉeĥa]] instruisto kaj [[Filozofio|filozofo]]. === Teatroj === [[Dosiero:Slovak National Theater - Bratislava.jpg|eta|[[Slovaka nacia teatro]] - [[opero]]]] En Bratislavo havas sidejon [[Slovaka nacia teatro]], kiu ĝis la jaro [[2007]] havas sidejon en kelke da konstruaĵoj, precipe [[Opero de Slovaka nacia teatro|Opero]] kaj [[Baleto de Slovaka nacia teatro|Baleto]]. Sub ties agado apartenas ankaŭ [[Teatro de Pavol Országh Hviezdoslav]] kaj [[Malgranda scenejo de Slovaka nacia teatro|Malgranda scenejo]] - [[Dramejo de Slovaka nacia teatro|Dramejo]]. Ekde [[aprilo de 2007]] ĝi havas sidejon en nov-konstruaĵo apud Danubo proksime de nova moderna urba kvartalo [[Eurovea]], kiu estas konstruata. Ĉi tie havas sidejon ankaŭ konsilantaro de plimalgrandaj kaj {{J|alternativa teatro}}, ekz. [[A4 - la nula spaco]], [[Bratislava marioneta teatro]], [[Bratislava teatro de danco]], [[Teatro a.ha]], [[Teatro Astorka Korzo '90]], [[Teatro Aréna]], [[Teatro F7]], [[Teatro Ívery - studenta teatro]], [[Teatro Kaplnka]], [[Teatro Ludus]], [[GUnaGU]], [[Teatro Nová scéna]], [[Radošinské naiva teatro]], [[Štúdio L&S]], [[Tanečné teatro Bralen]], [[Teátro Wustenrot]] kaj [[Teatro West|West]]. === Muzeoj === [[Dosiero:Muzeum_dopravy.jpg|dekstra|eta|Muzeo de transporto en Bratislavo]] Bratislavo estas sidejo de [[Slovaka nacia muzeo]] ([http://www.snm.sk/]), kiu troviĝas sur [[Kajo de Vajanský]] proksime de persona haveno. Al la historio de Bratislavo estas celita [[Urba muzeo en Bratislavo]], fondita en [[1868]] ([http://www.muzeumbratislava.sk/]). Apud ĉeffervojstacio inter Štefánikova-, Pražská- kaj Šancová-stratoj estas ''Muzeo de trafiko''. Interesaĵo estas ''Muzeo de horloĝoj'' en Domo ĉe bona paŝtisto en Židovská-strato kontraŭ Katedralo de sankta Marteno, ''Muzeo de armiloj'' en Michalská-pordego kaj ''Farmaceutika muzeo'' tuj apude en Michalská-strato. En ŝipo Kriváň sur la flanko de Petržalka estas ekspozicio de ''Ŝipa muzeo'' proksime de restoracio ''Au Café''. Inter pluaj muzeoj apartenas ''Muzeo de [[Jan Jesenský]]'' kaj ''Muzeo de [[Milan Dobeš]]''. Por juda komunumo estas eksterordinare grava ''Muzeo de juda kulturo'' en Židovská-strato kaj ''Maŭzoleo de [[Chatam Sófer]]''. En la urba parto [[Čunovo]] sur danuba digo senpere proksime de la ŝtatlimo kun Aŭstrio kaj Hungario estas nova ''Muzeo de moderna arto''. Pri la komponisto [[Johann Nepomuk Hummel]], filo de la urbo, ekzistas muzeo en la [[Hummel-domo (Bratislavo)|Hummel-domo]]. === Scienco === Bratislavo estas unu el malmultaj eŭropaj metropoloj, kiu ne havas astronomian [[observatorio]]n nek [[planetario]]n. Ĝi havas por tio eĉ tre bonajn kondiĉojn, ĉar ĝi troviĝas sur montarpiedo de Malgrandaj Karpatoj, kio estas loko tre konvena por konstruado de observatorio, kiu povus kontribui al popularigo de astronomio en tiu ĉi urbo kaj la ĉirkaŭaĵo. Simile tio estas kun planetario, kio estas hodiaŭ preskaŭ norma parto de ĉiu moderna kaj kultura urbo. Unusola ekipaĵo, kiu servas por bezonoj de astronomoj-amatoroj el Bratislavo kaj la ĉirkaŭaĵo estas astronomia sektoro de PKO, kie okazas astronomiaj prelegoj kaj observadoj de la nokta firmamento. La plej [[Observatorio de Modra|proksima astronomia observejo]] apud Bratislavo troviĝas en [[Modra]] (30 km de Bratislavo) kaj planetario nur en [[Hlohovec]] (70 km de Bratislavo). === Muziko === * [[Bratislavaj muzikaj solenoj]] - [[festivalo]] de serioza [[muziko]] * [[Bratislavaj ĵazaj tagoj]] - internacia [[ĵazo|ĵaza]] festivalo kun tradicie kvalita roligo * Bratislavo estas sidejo de [[Slovaka filharmonio]] === Kinejoj === [[Dosiero:Polus.jpg|dekstra|eta|Aĉetcentrejo Polus City Center]] [[Dosiero:Aupark2.jpg|dekstra|eta|Aĉetcentrejo Aupark - Bratislava Shopping Center]] La plej vizitataj estas premieraj kinejoj kun pluraj kinoĉambregoj en grandaj aĉetcentrejoj [[Istropolis Cinema Center]] en [[Polus City Center]] en Vajnorská-strato kaj multikinejo [[Palace Cinemas]] en la centrejo [[Aupark]] en Einstein-strato. En la aĉetcentrejo [[Avion Shopping Park]] estis je dispozicio [[Orange Imax]], unusola 3D kinejo en Slovakio. Inter pluaj konataj kinejoj apartenas kinejoj Hviezda, Tatra, FK Charlie centrejo, FK Mladosť, Kino Cafe kaj aliaj. Programon de la bratislavaj kinejoj eblas trovi ekzemple en [http://www.kinoserver.sk/programKin.asp?mesto=Bratislava http://www.kinoserver.sk/]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. === Konstruaĵoj === ==== Memorigaĵoj ==== Bratislavo havas multnombrajn memorigaĵojn. Sur Ĉefa placo troviĝas [[fontano]] kun statuo de reĝo [[Maksimiliano la 2-a]], (li donis konstrui ĝin post sia kronado en Bratislavo en la jaro [[1563]], sekve de manko de akvo en la centrejo de la urbo, kiu montriĝis kiel problemo dum estingiĝado de incendio, eksplodinta dum la kronado; ĝi estis finita en la jaro [[1572]]. Ofte, sed malĝuste, ĝi estadas nomata ankaŭ ''Fontano de Roland''.) kaj [[Malnova urbodomo (Bratislavo)|Malnova urbodomo]]. Temas pri la plej malnova urbodomo en Slovakio, en kiu hodiaŭ troviĝas Urba muzeo. Tra ties interna kortego ni povas veni en pluan placon, en kiu situas [[Primasa palaco (Bratislavo)]], laŭ kiu la placo antaŭ ĝi estas nomita. La palaco estis devene sidejo de [[Esztergom|esztergoma]] ĉefepiskopo. En la jaro [[1805]] estis en Spegula ĉambrego de la palaco subskribita la t.n. [[bratislava paco (1805)|bratislava paco]] kaj hodiaŭ la ĉambrego servas kiel reprezentiga ĉambro, en kiu eblas admiri kolektaron de anglaj [[gobelino]]j. En ''Placo de Hviezdoslav'' ni povas admiri konstruaĵon de [[Slovaka nacia teatro]], en kiu nuntempe okazas [[opero|operaj]] kaj [[baleto|baletaj]] spektakloj. La konstruaĵo estis konstruita laŭ modelo de pariza teatro. En mallarĝaj urbaj stratoj ni povas ankoraŭ hodiaŭ ĝui atmosferon de la malnova Bratislavo. Ĝuste tra ili eblas veni ĝis la dominaĵo de ĉefurbo - ĝis [[Bratislava burgo]]. La burgo servas dum la tutaj jarcentoj kiel reĝa kaj komunuma sidejo, hodiaŭ havas en ĝi sidejon [[Nacia muzeo]]. [[Dosiero:Upside down Pyramid, Bratislava 03.jpg|dekstra|eta|[[Konstruaĵo de Slovaka Radio]]]] * [[Academia Istropolitana]] * [[Bratislava burgo|Burgo]] * [[Devína burgo]] * [[Palaco de Erdődy]] * [[Palaco de Grassalkovich]] - Prezidenta palaco * [[Somera ĉefepiskopa palaco]] * [[Michala-pordego]] * [[Palaco de Mirbach]] * [[Palaco de Leopold de Pauli]] * [[Primasa palaco (Bratislavo)]] * [[Slovaka nacia teatro]] * [[Slovaka filharmonio]] * [[Slovaka nacia galerio]] * [[Malnova urbodomo (Bratislavo)|Malnova urbodomo]] * [[Maŭzoleo de Chatam Sófer]] * [[Konstruaĵo de Slovaka Radio]] - ĝi havas formon de inversita [[piramido]] * [[Palaco de Zichy]] * [[Televidturo sur Kamzík]] ==== Preĝejoj ==== [[Dosiero:Ato bratislava nightshot of martin cathedral.jpg|maldekstra|eta|[[Konkatedralo de sankta Marteno]]]] [[Dosiero:Blue Church, Bratislava 01.jpg|dekstra|eta|Bratislava Blua preĝejeto]] Inter la plej malnovaj preĝejoj de la urbo apartenas [[Franciskana preĝejo kaj monaĥejo]]. Sed la plej signifa estas [[Katedralo de Marteno de Tours (Bratislavo)]], eksa kronadtemplo de reĝoj de [[Hungara reĝlando]], [[Katedralo de Sankta Kruco (Bratislavo)]] kaj [[Katedralo de Trinitaroj (Bratislavo)]]. Post la jaro [[1989]] estis en Bratislavo, ĉefe en ties periferioj konstruitaj pluraj novaj preĝejoj. Inter gravaj preĝejoj apartenas ankaŭ [[Preĝejo kaj monaĥejo de klarisinoj]], [[Kapeleto de sankta Katarino]], [[Kapeleto de La korpo de Kristo]] kaj [[Blua preĝejo (Bratislavo)]] konata ankaŭ ''Preĝejo de Elizabeto de Hungario''. ==== Pontoj ==== [[Dosiero:Ba_most_snp.jpg|maldekstra|eta|Detalo de porta piliero de ''Nova ponto'']] [[Dosiero:Bratislava New Bridge.jpg|dekstra|eta|Nova ponto kun restoracio "UFO", vido el la maldekstra bordo de [[Danubo]]]] [[Dosiero:Brücken in Bratislava.JPG|dekstra|eta|[[Ponto Apollo (Bratislavo)|Ponto Apollo]], Malnova ponto kaj Havena ponto]] En Bratislavo troviĝas 5 [[ponto]]j, kiuj kunigas la maldekstran bordon de Danubo, do [[Malnova urbo (Bratislavo)|Malnovan urbon]], [[Ružinov]]-on kaj la ceterajn partojn de Bratislavo kun la dekstra bordo, kie troviĝas la plej loĝigita urba kvartalo [[Petržalka]]. Kiel la unua estis konstruita [[Malnova ponto (Bratislavo)|Malnova ponto]] en la jaro [[1890]] kaj en la jaro [[1945]] ĝi estis rekonstruita. Oni planas ties denovan rekonstruon kaj ties uzon por transpontigo de Malnova urbo kun Petržalka per moderna rapida tramo, dum kio estus el ĝi eliminita aŭtomobila transporto. La dominaĵo de Bratislavo kaj unu el la plej grandaj atrakcioj estas precipe [[Nova ponto (Bratislavo)|Nova ponto]] donita en trafikon en la jaro [[1972]], en kiu troviĝas en alteco 85 metroj restoracio nomita "[[NIFO|UFO]]" (en la pasinteco "Bystrica") kun elrigardeja teraso. Pro siaj parametroj Nova ponto apartenas inter la mondaj unikaĵoj, tio estas la sepa plej granda pendanta pondo en la mondo kaj en la jaro [[2001]] ĝi estis elektita kiel konstruaĵo de la jarcento en Slovakio. [[Havena ponto]] konstruita en la jaro [[1985]] estas la plej uzema rilate al kapacito en Bratislavo, ĉiutage veturas trans ĝi preskaŭ 40 % de ĉiuj aŭtomobiloj el ĉiuj kvin pontoj. Tio estas aŭtostrada ponto kaj parto de [[aŭtostrado]] D1, kiu kunigas Bratislavon kun [[Považská Bystrica]] kaj [[Žilina (Žilina)|Žilina]]. [[Ponto Lafranconi]] konstruita en la jaro [[1992]] estas ankaŭ aŭtostrada ponto kuniganta la aŭtostradon D1 kaj D2 kaj la unua betonponto en Bratislavo. La plej nova ponto en Bratislavo estas [[Ponto Apollo (Bratislavo)|Ponto Apollo]], donita en uzadon en la jaro 2005. Tiu ĉi ponto estas ankaŭ monda unikaĵo, ĉar dum tio estas la plej granda ponto en la mondo, kies konstrukto estis konstruita sur bordo kaj sekve turnita al sia firma loko sur la alia bordo de Danubo helpe de sistemo de kunigitaj ŝipoj. En la jaro [[2006]] tiu ĉi ponto ricevis mondan prestiĝan aprezon [[OPAL Awards 2006]]. Ekspertistoj aprezis pri la konstruo de la ponto trans Danubo la modernan teknologion, novigon kaj alporton por evoluo de la transporto en Bratislavo. ==== Monumentoj ==== [[Dosiero:Bratislava - Kriegerdenkmal Slavin.JPG|maldekstra|eta|Slavín]] La plej konata [[monumento]] estas [[Slavín]], unusola funkcia soldata tombejo en Bratislavo, kiu estis konstruita en la jaroj [[1957]]-[[1960]] kaj senvualigita okaze de la 15-a datreveno de la liberigo de la urbo fare de [[Ruĝa Armeo]] en la jaro [[1960]]. Slavín estas elserĉata loko de turistoj precipe pro kvalita vido al preskaŭ la tuta urbo. ==== Altec-konstruaĵoj ==== [[Dosiero:Bratislava Central Bank3.jpg|dekstra|eta|[[centra banko de Slovakio]]]] [[Dosiero:Tower115.jpg|dekstra|eta|[[Tower 115]]]] [[Dosiero:Bratislava-32.jpg|dekstra|eta|Altec-konstruaĵoj en Bratislavo]] La unua altec-konstruaĵo en Slovakio estis la t.n. [[Manderlák]] konstruita ankoraŭ antaŭ la Dua Mondmilito kaj tio estis la plej alta konstruaĵo de [[Ĉeĥoslovakio]] en [[intermilita periodo]]. En Bratislavo troviĝas plimulto de altec-konstruaĵoj aŭ [[nubskrapulo]]j en Slovakio, el kiu granda parto estis konstruita jam antaŭ la jaro [[1989]]. La plej alta konstruaĵo en Bratislavo kaj ankaŭ en Slovakio estas nuntempe konstruaĵo [[Tower 115]] kun alteco 115 metroj en Pribinová-strato proporcie proksime de la historia centrejo de urbo. Ĝi troviĝas en regiono, kie oni planas konstruadon de pluaj similaj altec-konstruaĵoj. La plej alta konstruaĵo konstruita antaŭ la jaro [[1989]] estas konstruaĵo de [[Slovaka televido]] en [[Mlynská dolina]] kun la alteco 108 metroj. Siatempe tio estis la plej alta konstruaĵo en [[Ĉeĥoslovakio]]. La plej alta konstruaĵo antaŭ la jaro 1989 en la centrejo de urbo estis ''Presscentrum'', pli poste alinomita je ''Pressburgcentrum'' kun la alteco 104 m, kiu estis post rekonstruo alinomita je [[Tower 115]]. La plej alta konstruaĵo en Bratislavo nuntempe estas ''Tower 115'' kun la suma alteco de 115 metroj inkluzive de anteno (antaŭ la rekonstruo 104 m), sekvas [[Nacia banko de Slovakio (konstruaĵo)|Nacia banko de Slovakio]] (111 m), [[Slovaka televido]] (108 m) kaj konstruaĵo de Ĝenerala konta banko ({{fremdlingve|sk|''Všeobecná úverová banka''}}). Bratislavo nuntempe travivas fortan konstruan evoluon, ĉi tie okazas rapida kaj intensa konstruado de novaj altec-konstruaĵoj. Tiu ĉi agado ofte renkontiĝas kun rezisto de konservistoj de historiaĵoj, kiuj fakte estas kontraŭ la konstruado de altec-konstruaĵoj en pli vasta centrejo. Lastfoje tio montriĝis dum intenco de konstruado de la 34-etaĝa loĝiga konstruaĵo en Šancová-strato, dum kio la konstruaĵo devene devis havi nur 8 etaĝojn. Fine estis permesitaj 22 etaĝoj. Oni konstruas la altec-konstruaĵojn ofte proksime de grandaj aĉetcentrejoj kiel ekzemple [[Polus City Center]] aŭ [[Aupark]]. Apud Polus City estis konstruitaj 2 altec-konstruaĵoj, la 19-etaĝa [[Millenium Tower I]] kaj la 21-etaĝa [[Millenium Tower II]] kaj en proksima tempo oni kalkulas je konstruado de [[Millenium Tower III]]. Tiu ĉi loko estas proporcie proksime de la altec-konstruaĵo konstruita antaŭ la jaro [[1989]] kun nomo [[Stelo (Konstruaĵo)|Stelo]] (popole ''Kukurica'' – ''Maizo''), kiu servas kiel loĝiga ekipaĵo de la armeo. Apud aĉetcentrejo [[Aupark]] komence de la jaro [[2006]] oni komencis konstrui [[Aupark Tower]], kiu devas esti alta 96 metroj. Ankaŭ ĉi tie oni disputis pri la alteco de konstruaĵo kaj fine oni kontentiĝis kun 22 etaĝoj. Aupark Tower troviĝas 10 metroj sudokcidente de Aupark proksime de la dekstra flanko de [[Nova ponto]]. Ĝenerale ĝis antaŭ nelonga tempo la konstruado de la altec-konstruaĵoj en Bratislavo havis nenian koncepton, la konstruado de dominaĵoj okazis en pluraj urbaj partoj proporcie nekoncepte kaj ĥaose, dum kio novaj konstruaĵoj ofte ne respektis la ekzistantan domkonstruadon kaj rilatojn kun la ĉirkaŭaĵo kaj ofte ili estis konstruitaj memstare. Tiu ĉi stato estas iom post iom ŝanĝiĝanta, dum kio en la estonteco la altec-konstruaĵoj estus konstruotaj en regionoj por tio destinitaj kaj ankaŭ ili ne estus situigotaj memstare, sed ili devus esti formontaj la unuigitan kvartalon. Ekzemplo de tiu ĉi planata moderna kvartalo estas ankaŭ projekto proksime de nova kvartalo [[Eurovea]] apud danuba kajo, kiu kalkulas eĉ kun duopo de 135 metrojn altaj plurfunkciaj konstruaĵoj apud la ekzistanta altec-konstruaĵo [[Tower 115]]. Tiuj ĉi konstruaĵoj pase similigos la neniigitajn "ĝemelojn" en [[Novjorko]] - [[World Trade Center]]. Nomo de la projekto estas [[Panorama City]] kaj printempe de la jaro [[2007]] la konstruado estas komencita. ==== Novaj kvartaloj ==== En Bratislavo okazas konstruado de pluraj novaj modernaj kvartaloj, precipe sur la danuba [[kajo]] kaj en ties ĉirkaŭaĵo. Apud ''Parko de kulturo kaj ripozo'' (''PKR'') estas konstruata kvartalo [[River Park]], kiu estas daŭrigo de la historia cetrejo direkte al PKR kaj ĝi devas enhavi interesan kaj modernan arkitekturon kaj kvanton de nova verdaĵo. La irlanda kompanio [[Ballymore Properties]] komencis en la jaro 2006 sur la danuba kajo konstrui novan modernan kvartalon kun nomo [[Eurovea]], kiu devas esti finita en la jaro [[2009]] kaj ĝi devas enhavi komercajn kaj amuzigajn spacojn, 5-stelan [[hotelo]]n, [[restoracio]]jn, [[kancelario]]jn kaj luksajn loĝejojn. === Parkoj === [[Dosiero:Sad janka krala 2.jpg|eta|{{centre|parko [[Janko Kráľ]] en Petržalka}}]] Bratislavo estas urbo eksterordinare riĉa je [[parko]]j, por kio ĝi estas dankema al sia situo sur montarpiedo de [[Malgrandaj Karpatoj]]. La plej granda parko en la urbo estas bratislava [[arbarparko]] sur apudaj montetoj de Malgrandaj Karpatoj, en kiu troviĝas kelke da turismaj centrejoj, ekzemple [[Železná studienka]] aŭ [[Koliba]], [[Montara parko]], kiu troviĝas en Malnova Urbo, estas unika pro tio, ke ĝi enhavas devenajn kreskaĵojn kaj animalojn. Sur la flanko de Petržalka troviĝas [[Parko de Janko Kráľ]], fondita en la jaroj [[1774]] ĝis [[1776]], kio estas la unua publike alirebla parko en [[Mez-Eŭropo]]. [[Zoologia ĝardeno en Bratislavo]] troviĝas en [[Mlynská dolina]]. === Edukado === [[Universitato Komenio en Bratislavo]] (slovake ''Univerzita Komenského v Bratislave''; nomita Slovaka Universitato de 1939 ĝis 1954) estas la plej granda universitato en Slovakio, kun plejparto de ties fakultatoj troviĝintaj en Bratislavo. Ĝi estis fondita en 1919, abrupte post la kreo de Ĉeĥoslovakio. Ĝi estas nomita honore al [[Johano Amoso Komenio]], 17a-jarcento ĉeĥa instruisto kaj filozofo. ==== Aliaj institucioj ==== * [[Seminario Emericanum]] (1642-1919) === Sporto === ==== Futbalo ==== * [[ŠK Slovan Bratislava]] ([http://www.slovanfutbal.com oficiala paĝaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090323061751/http://slovanfutbal.com/ |date=2009-03-23 }}) * [[FC Artmedia Bratislava]] ([http://www.fcartmedia.sk/ oficiala paĝaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060203033513/http://www.fcartmedia.sk/ |date=2006-02-03 }}) * [[FK Inter Bratislava]] ([http://www.askinter.sk/futbal/index.php3 oficiala paĝaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070823201840/http://www.askinter.sk/futbal/index.php3 |date=2007-08-23 }}) ==== Glacihokeo ==== * [[HC Slovan Bratislava]] - majstro de Ĉeĥoslovakio kaj plurfoja majstro de Slovakio [[Dosiero:Stairs at Bratislava castle hill.jpg|eta|{{centre|ŝtupoj apud Bratislava burgo}}]] [[Dosiero:Bratislava-vlacik.JPG|dekstra|eta|{{centre|trajneto ''Preŝporaĉik''}}]] === Amuzo === Bratislavo estas konata ankaŭ kiel urbo kun pulsanta nokta vivo. Granda kvanto de [[drinkejo]]j kaj [[nokta klubo|noktaj kluboj]] troviĝas precipe en la historia centro kaj la ĉirkaŭaĵo, ĉefe en Obchodná-strato, Placo de SNP, samkiel ankaŭ en la ĉirkaŭaĵoj de Ventúrska- kaj Michalská-stratoj. Eblecojn de la nokta [[amuzo]] donas ankaŭ [[Mlynská dolina]] kaj ties ĉirkaŭaĵo, kelke da konataj [[klubo]]j troviĝas rekte en akademia grundo en spacoj de studentaj hejmoj kaj geinternulejoj. Inter la studentoj estas popularaj ekzemple regulaj "oldies" [[diskoteko]]j, kiuj okazas ĉiumonate en unu el la altlernejaj kluboj, samkiel ankaŭ ĉiujaraj eksteraj agadoj en Mlynská dolina. === Regulaj solenoj === El kulturaj solenoj estas konataj [[Bratislavaj muziksolenoj]] en [[Reduta]], kiuj ĉiujare aranĝas [[Slovaka filharmonio]], kaj ankaŭ [[Bratislava filmfestivalo]]. En lastaj jaroj fariĝis tradicio [[Bratislavaj kronadsolenoj]], kiuj klopodas fidele similigi gravajn historiajn momentojn kun ĉio, kio apartenas al tio kaj levigi tiel la signifon de Bratislavo kiel kronadurbo. Sed la plej amasaj solenoj estas [[Bratislavaj silvestraj solenoj]], dum kiuj Bratislavo ŝanĝiĝas en centron de amuzo kaj pulsanta vivo, dum kio tiu ĉi soleno allogas al Bratislavo senĉese pli grandajn amasojn da homoj el la ĉirkaŭaj kaj malproksimaj regionoj. === Kulinaraj specialaĵoj === Inter la plej konataj kulinarajn specialaĵojn apartenas [[bratislavaj bulkoj]] kaj [[bratislavaj tranĉaĵoj]]. La historia centrejo de Bratislavo estas riĉa je manĝejoj, kiuj proponas specialaĵojn ne nur de la slovaka, sed ankaŭ de la monda [[kuirejo]]. Somere multe da [[restoracio]]j kaj [[kafejo]]j havas ankaŭ eksterajn sidejojn rekte en la stratoj. === Turismo === [[Dosiero:Bratislava Silvester 2006.jpg|dekstra|eta|Ĉefplaco dum Silvestraj solenoj en la jaro 2006]] En lastaj jaroj, precipe post la eniro de Slovakio en [[Eŭropa Unio|Eŭropan Union]] en la jaro [[2004]], Bratislavo alfrontas ĉiujare al kreskanta nombro de eksterlandaj turistoj. En la antaŭaj lokoj troviĝas [[britoj]], [[germanoj]], [[japanoj]], [[usonanoj]] samkiel ankaŭ [[aŭstroj]], [[poloj]], [[hispanoj]], [[italoj]] kaj [[hungaroj]] kaj [[ĉeĥoj]]. En lasta periodo komencas esti limiga faktoro kapacito de hoteloj, la manko estas rimarkebla precipe en sektoro de kvar- kaj kvinstelaj hoteloj. Precipe granda nombro de eksterlandaj vizitantoj en Bratislavo troviĝas dum ''Silvestro'' (nomo de la lasta tago de la jaro) danke al la tradiciaj silvestraj solenoj, kiuj allogas ĝis Bratislavo homojn el la tuta Eŭropo, ekzemple kelkaj [[Slovenio|slovenaj]] vojaĝagentejoj aranĝas turismajn ekskursojn precipe pro la bratislavaj silvestraj solenoj. Por la turistoj estas je dispozicio ankaŭ ekskursa veturilo kun nomo ''Preŝporaĉik'', per kiu eblas veturi rekte tra stratoj de la historia centrejo. Je dispozicio estas [[interpretado]] en diversaj lingvoj. Bratislavo por subteni la turismon uzas specialan turisman logon kaj sloganon "Little Big City" (Malgranda granda urbo), la urba koloro estas la [[ruĝa]]. En la urbo trafikas ankaŭ veturiloj de urba amastransporto kun tiu ĉi logo kaj slogano ([http://imhd.sk/ba/index.php?w=2b2f3a2132222fef252932252c2127ef1f&id=2653&idg=1&gi=20&gn=20&gs=e&gsd=&ghp=bratislava&ghg=1 vidu]), dum kio ties nombro kreskas, post iom da tempo ĉiuj veturiloj de urba amastransporto devus havi tiun ĉi reklaman kolorigon. == Ekonomio == Bratislava regiono estas la plej prospera slovaka regiono kaj enkadre de novaj landoj de [[Eŭropa Unio]] tio estas la dua urbo (post [[Prago]]) en vico laŭ [[MEP]] je loĝanto, kie ĝi atingas pli ol 129,30 % da mezproksimo de Eŭropa Unio sen [[Bulgario]] kaj [[Rumanio]] (2004 Eurostat). Ĉi tie estas tradicie la malplej alta [[senlaboreco]] en Slovakio kaj multe da loĝantoj el aliaj regionoj de Slovakio vojaĝas ĉi tien pro laboro. === Gravaj firmaoj === En Bratislavo havas sidejon kvanto de gravaj firmaoj, ekzemple telefonaj operatoroj [[T-Mobile (Slovakio)|T-Mobile]] kaj [[Orange]], softvaraj kompanioj, samkiel aŭtomobila firmao [[Volkswagen]]. Multe da gravaj firmaoj havas sidejon en komercaj centrejoj, kies konstruado senĉese okazas. Inter la plej konataj apartenas ekzemple [[Bratislava Business Center V]] kaj [[Apollo Business Center]], kiuj troviĝas en la urba parto [[Ružinov]]. == Transporto == === Ŝosea transporto === [[Dosiero:Blava 2007-3-28-18.jpg|maldekstra|eta|{{centre|[[Tramtransporto en Bratislavo|Bratislava tramo]] Tatra K2S}}]] [[Dosiero:DUOBUS Bratislava.JPG|maldekstra|eta|{{centre|[[Trolebusa transporto en Bratislavo|Trolebuso]] Škoda 25 Tr}}]] [[Dosiero:Bratislava airport.jpg|maldekstra|eta|{{centre|Vido al la flughaveno Milan Rastislav Štefánik el [[aviadilo]]}}]] [[Dosiero:2017-06-05 AT Wien 02 Leopoldstadt & Wien 03 Landstraße, Donaukanal, Verbindungsbahnbrücke, Franzensbrücke, Twin City Liner 30000112 (50510531022).jpg|maldekstra|eta|{{centre|''Twin City Liner''}}]] Bratislavo estas alligita per [[aŭtostrado]] [[D1]], kiu kunigas ĝin kun urboj [[Trnava]], [[Piešťany]], [[Nové Mesto nad Váhom]], [[Trenčín]] kaj [[Považská Bystrica]]. Oni preparas alligon de urboj [[Žilina (Žilina)|Žilina]], [[Ružomberok]], [[Liptovský Mikuláš]] ĝis [[Prešov]] kaj [[Košice (Košice)|Košice]] al la ŝtatlimo kun Ukrainio. Oni planas ties plilongigon ĝis [[Vieno]]. Kun [[Ĉeĥio]] kaj [[Hungario]] kunigas ĝin aŭtostrado D2, kiu kondukas el [[Prago]] tra limtransirejo [[Brodské]], [[Kúty]], [[Malacky]] ĝis limtransirejo [[Čunovo]] ĝis Hungario. Ĉi tie troviĝas ankaŭ [[Tunelo Sitiny]] kondukanta inter Mlynská dolina kaj Lamač. Ĝi estas parto de la aŭtostrado [[D2]] kaj por transporto ĝi estos malfermita fine de [[junio de 2007]]. === Fervoja transporto === En Bratislavo troviĝas kelke da {{J|fervoja stacidomo}}, kiuj sekurigas fervojan kunigon kun la tuta [[Slovakio]]. La ĉefa fervojstacio troviĝas en rando de Malnova Urbo proksime de Šancová-strato. Krom la interŝtata transporto eblas eluzi la [[trajno]]jn ankaŭ por vojaĝo en [[Ĉeĥio|Ĉeĥan respublikon]] (al Prago oni povas plej rapide veturi per [[Elektra trajnkompleto 680]]), [[Hungario]]n, [[Aŭstrio]]n, eventuale rektajn vagonojn ĝis [[Pollando]], [[Belorusio]] kaj [[Rusio]]. La dua plej grava stacio estas stacio Bratislavo - Petržalka, kiu estas uzata precipe por trajnoj ĝis [[Vieno]]. Krom la ĉefa linio Bratislavo - Vieno ĉi tie haltas ankaŭ trajnoj de InterCity en vojdirekto Košice - Vieno kaj trajnoj ĝis Hungario. Sed la stacio ne markis tian evoluon, kian oni supozis kaj tiel plimulto da kajoj malkreskas. Ŝanĝo povus okazi post ekfunkciigo de trafiko en eŭropa koridoro [[LGV Est]] (Bratislavo - [[Parizo]]). Grava stacio estas ankaŭ Bratislavo - Vinohrady. Pluaj fervojaj stacidomoj troviĝas ankaŭ en periferioj, ekzemple en Rača, Nova Urbo, Čunovo, Devínska Nová Ves, Lamač ks. Oni planas en estonteco konstrui kelke da novaj haltejoj, kiuj sekurigas pli grandan eblecon de eluzo de fervoja transporto enkadre de la urbo kaj precipe post la plena ekfunkciigo de Intergra transporta sistemo de Bratislava aŭtonomia regiono (ITS BAR). La rezulto devus esti simila sistemo kiel viena S-Bahn. === Urba amastransporto === {{Ĉefartikolo|Tramtransporto en Bratislavo|Trolebusa transporto en Bratislavo}} En Bratislavo funkcias urba amastransporto, kiu sekurigas kunigon de ĉiuj partoj de Bratislavo. Ĝi estas solvita per [[aŭtobuso]]j, [[trolebuso]]j kaj [[tramo]]j, dum kio oni planas konstrui novan portan sistemon de la urba amastransporto surbaze de [[rapidfervoja tramo]], kiu uzus ankaŭ la ekzistantajn [[relo]]jn. Prioritato estas ĉefe rapida kunigo de Petržalka kun la centrejo de urbo, dum kio la fervojo de la rapidfervoja tramo kondukus tra [[Malnova ponto (Bratislavo)|Malnova ponto]], trans kiu tramoj trafikis ankoraŭ komence de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]]. En la jaro [[1989]] en Petržalka fizike komencis (jam dum jardekoj eĉ en la oficiala teritoria plano de Petržalka enhavita) konstruado de klasika [[metroo]], sed tiu ĉi estis post [[Tenera revolucio]] haltigita. Hodiaŭ oni konsideras pri konstruado de rapida tramo anstataŭ kaj surloke de la menciita metroo. Simila tramo funkcias en multaj mondaj urboj de komparebla grandeco. Ekde la [[15-a de februaro]] ĝis la [[7-a de aprilo]] [[2006]] [[privata firmao]] CityLink trafikis en Bratislavo [[mikrobuso]]j (kun kapacito 14 personoj) seninterrompe trafikantaj en destinitaj vojdirektoj en fiksita tempo kaj haltantaj je signalo de vojaĝanto kie ajn survoje (inkluzive de la haltejoj de urba amastransporto). Sed malgraŭ malalta prezo la t.n. ''Maŝrutkoj'' ekzistis trafikante nur netutaj du monatoj. Ekzistas eĉ du internaciaj buslinioj: unu al [[Hainburg ĉe Danubo]] (linio numero 901) kaj unu al [[Rajka]] (linio numero 801).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://imhd.zoznam.sk/ba/index.php?w=3933213234ef2f302523ea |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-05-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110824000048/http://imhd.zoznam.sk/ba/index.php?w=3933213234ef2f302523ea |arkivdato=2011-08-24 }}</ref> === Aviadila transporto === En Bratislavo troviĝas la plej granda [[flughaveno]] en Slovakio - la flughaveno [[Milan Rastislav Štefánik]]. El tiu ĉi flughaveno oni nuntempe regule flugas ĝis dekoj de destinitaj lokoj, dum kio nombro de vojaĝantoj kreskas, ĉar la flughaveno estas malpli kosta kaj tial utiligas ĝin ankaŭ vojaĝantoj el la najbara [[Aŭstrio]]. Male, multaj vojaĝantoj el Bratislavo kaj la ĉirkaŭaĵo utiligas (precipe dum nepriservado de destinita loko el Bratislava flughaveno) proksiman internacian flughavenon ''[[Schwechat]]'' apud [[Vieno]]. [[Dosiero:Rotterdam-Constanta waterway.svg|lang=eo|eta|400ra|dekstra|{{centre|ekde 1992 ekzistas rekta ŝipa vojo de [[Roterdamo]] tra Bratislavo ĝis [[Konstanco (Rumanio)|Konstanco]], de la [[Norda Maro|Norda]] al la [[Nigra Maro]] – tra la [[Rejno]], Majno, la [[Majno-Danubo-Kanalo]], la [[Danubo]] kaj la [[Kanalo Danubo-Nigra Maro]]}}]] === Ŝipa transporto === Bratislavo troviĝas sur signifa danuba direkto inter [[Vieno]] kaj [[Budapeŝto]]. La plej grava destinita loko dum persona [[ŝipo|ŝipa]] transporto el Bratislavo estas Vieno, la plej grava ŝipa linio estas ''Twin City Liner'' "ĝemelurba linia servo", kiu funkcias ekde la [[1-a de junio]] [[2006]] ĝuste inter tiuj ĉi du [[metropolo]]j. La veturo per tiu ĉi linio ne daŭras pli longe ol 90 minutoj. Krom tio ekzistas kvanto de aliaj ŝipaj linioj, inter la plej popularaj apartenas linio el Bratislavo al [[Devín]]. La [[haveno de Bratislavo]] havas tre gravan signifon por la ekonomio de Slovakio, kiel ĉefa internacia haveno. Ĝi konsistas el du partoj: ŝarĝohaveno kaj pasaĝera haveno. La konstruado komenciĝis en 1897. Multaj historiaj objektoj ĝis nun konserviĝis en la haveno kaj estas protektataj kiel monumentoj de kulturo. Atentindas ke ekde 1992 ekzistas rekta ŝipa vojo de Bratislavo al [[Roterdamo]], la [[Norda Maro]] kaj la [[Atlantiko]] unuflanke kaj al [[Konstanco (Rumanio)|Konstanco]] en [[Rumanio]] al la [[Nigra Maro]] kaj la orienta [[Mediteraneo]] aliflanke. Tiun vojon uzas unuavice [[kargoŝipo]]j, sed ĝi same taŭgas pri [[krozoŝipo (pasaĝera)|riveraj pasaĝeraj krozoŝipoj]]. == Homoj rilataj al Bratislavo (elekto) == {{Ĉefartikolo|Listo de naskiĝintoj kaj mortintoj en Pressburg, Pozsony kaj Bratislavo}} * [[Alexander Dubček]], slovaka politikisto * [[Elemér Balogh]], hungara kalvinana episkopo * Ernő Dohnányi, hungara-usona muzikisto * [[Gyula Bártfay]], hungara-slovaka skulptisto * [[Hugo Portisch]], ĵurnalisto * [[Ján Čarnogurský]], advokato kaj politikisto * [[János Fadrusz]], hungara skulptisto * [[Johann Nepomuk Hummel]], germana komponisto * [[Jozefo Karolo Habsburg]], aŭstra generalo, * [[József Batthyány]], hungara kardinalo * [[László Erkel]], hungara dirigento * [[Petar Pejačević]], kroata-hungara ministro * [[Peter E. Rompf]], komponisto * [[Péter Pázmány]], hungara ĉefepiskopo * [[Philipp Lenard]], portinto de [[Nobel-premio pri fiziko]] (1862-1947) * [[Stephan László]], episkopo de la diocezo de [[Eisenstadt]] * [[Teréz Brunszvik]], hungara grafino, fondinto de la unuaj infanĝardenoj en Hungario * [[Vladimír Jukl]], teologo == Honora civitaneco == * D-ro [[Helmut Zilk]], urbestro de [[Vieno]], donita la [[4-an de septembro]] [[1990]] * [[Ján Chryzostom kardinalo Korec]], sideja episkopo de [[Nitra]], donita la [[26-an de majo]] [[1994]] * [[Ladislav Chudík]], aktoro, donita la [[26-an de majo]] [[1994]] * profesoro [[MUDr.]] [[Karol Virsík]], [[Dr.Sc.]], kuracisto, donita la [[28-an de septembro]] [[1995]] * [[Edita Gruberová]], sopranistino, donita la [[24-an de septembro]] [[1997]] == [[Ĝemelurboj]] == * {{AUT}}: [[Vieno]] - La oficiala partnereco estis subskribita la [[3-an de majo]] [[1993]] kaj renovigita la [[2-an de majo]] [[2003]]. La kunlaborado kun urbo Vieno okazas pere de projektoj de translima kunlaborado ([[Phare]], [[Interreg IIIA]]), samkiel ankaŭ en du-flanka kaj plur-flanka niveloj de ([[CENTROPE]], [[JORDES|JORDES+]]). La urboj kunlaboras sur kampo de transporto, trafika infrastrukturo, inkluzive de aŭtostrada alligo, de ambaŭ flughavenoj kaj utiligado de rivero Danubo samkiel ankaŭ ŝipa vojaĝado precipe helpe de projekto [[Twin City]]. * {{POL}}: [[Krakovo]] - Oficiale la partnereco estis subskribita la [[13-an de majo]] [[1987]] kaj renovigita la [[22-an de oktobro]] [[2003]]. * {{SVN}}: [[Ljubljana]] - La oficiala partnereco estis subskribita la [[4-an de marto]] [[1967]] kaj renovigita la [[22-an de septembro]] [[2002]]. * {{DEU}}: [[Ulm]] - La partnereco kun tiu ĉi urbo oficiale daŭras ekde la [[13-a de junio]] [[2003]]. * {{ITA}}: [[Perugia]] - Urbo en la itala provinco [[Umbria]] estas historie la plej malnova partnera urbo de Bratislavo. La interkonsento estis subskribita en junio de [[1962]]. La kunlaborado okazas precipe en tereno de kultura interŝanĝo, lerigado<!-- klerigado? lernigado? --> kaj lernejaferoj. * {{CZE}}: [[Prago]] * {{RUS}}: [[Saratov]] * {{UKR}}: [[Kievo]] * {{FIN}}: [[Turku]] * {{USA}}: [[Cleveland (Ohio)|Cleveland]] * {{NDL}}: [[Roterdamo]] == Pilgrimlokoj == * kronada ĉefpreĝejo * apud [[golgoto]] (la hungaroj nomumis ĝin Mélyút) * Blumental (hungare Virágvölgy) == Panoramoj == {{Granda dosiero|Bratislava Panorama 01.jpg|1000px|Panoramo de Bratislavo kaj la rivero Danubo el Bratislava burgo}} {{Granda dosiero|BA-Pano-Ondro.jpg|1000px|Panoramo de Bratislavo el Kajo de Tyrš}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Peter Salner: ''Premeny Bratislavy 1939-1993''. Bratislava, Veda [[1998]]. * Peter Salner a kol.: ''Taká bola Bratislava''. Bratislava, Veda [[1991]]. == Vidu ankaŭ == * [[Pavol Országh Hviezdoslav]] * [[Milan Rastislav Štefánik]] * [[Jura Akademio (Pozsony)]] * [[Loka tramvojo Vieno - Bratislavo]] * [[Otýlie Vranská]] * [[Pionirara grupo 21 Bratislavo]] * [[Bratislava pontokapo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=bratislav}} === Fotoj === * [http://www.ron-del.net/ Ampleksa fotogalerio pri Bratislavo - miloj da fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161220212746/http://www.ron-del.net/ |date=2016-12-20 }} * [http://bratislavafoto.blogspot.com/ Bratislavo - fotoblogo] Interesaj fotografioj pri Bratislavo * [http://www.earthinpictures.com/sk/svet/slovensko/bratislava Fotogalerio pri Bratislavo inkluzive de priskriboj]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Videoj === * [http://www.bratislava.sk/video.asp Video el Bratislavo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070827023539/http://www.bratislava.sk/video.asp |date=2007-08-27 }} === Aliaj ligiloj === * {{ueavikioniamondokat|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} * [http://www.bratislava.sk/ Oficiala paĝaro de urbo Bratislavo] * [http://www.imhd.sk/ Urba amastransporto en Bratislavo] * [http://www.inzine.sk/article.asp?art=9775 Interesa artikolo pri Bratislavo, la 1-a parto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927194419/http://www.inzine.sk/article.asp?art=9775 |date=2007-09-27 }} * [http://www.inzine.sk/article.asp?art=9806 Interesa artikolo pri Bratislavo, la 2-a parto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927194656/http://www.inzine.sk/article.asp?art=9806 |date=2007-09-27 }} * [http://www.kamnapivo.sk/pivodb/9/ Gvidanto tra bratislavaj entreprenoj] * [http://www.bratislava-info.net/ Bratislava Accommodation] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070817090139/http://www.bratislava-info.net/ |date=2007-08-17 }} * [http://guri.sk/live Webkamerao Bratislava, Račianske mýto] * [http://www.bratislavacity.sk Neoficiala gvidanto - Bratislavo] * [http://www.bratislavahotels.sk Loĝigo en Bratislavo - fotoj, komentarioj de gastoj] * [http://www.bratislavaguide.com/ Bratislava Guide] == Fontoj == * [http://lexikon.katolikus.hu/P/Pozsony.html] * [http://www.bucsujaras.hu/pozsonyhidegkut/index.html] * [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/084/pc008400.html#7] {{Romkatolikaj kermesejoj en Karpata baseno}} {{Eŭropaj ĉefurboj}} {{Municipoj de Regiono Bratislavo|Bratislavo}} {{Bibliotekoj}} {{ADLS|2007|34}} [[Kategorio:Bratislavo| ]] [[Kategorio:Urboj de Slovakio]] [[Kategorio:Urboj ĉe Danubo]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo]] [[Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio]] [[Kategorio:Regiono Bratislavo]] szk7oildco5dle3yfaghckrlh6jwm6w 0 21830 9472277 9366363 2026-09-10T06:09:32Z Sj1mor 12103 9472277 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Earth-satellite-seasons.gif|eta|350px|Movomapo de la surfaco kovrita el neĝo laŭ la sezonoj.]] [[Dosiero:Snow in Colarado in the United States of America.jpeg|eta|Neĝo sur arbaro en la [[Roka Montaro]] de [[Koloradio]].]] [[Dosiero:Snow on the mountains of Southern California.jpg|eta|dekstra|Neĝo sur la montoj de [[Suda Kalifornio]].]] [[Dosiero:Snow Clouds in Korea.jpg|eta|Satelita foto de mar-efika neĝobendoj ĉe la [[Korea Duoninsulo]].]] '''Neĝo''' estas [[precipitaĵo]] en la formo de [[kristalo|kristaliĝinta]] [[glacio]], kiu defalas de la [[atmosfero]] (el [[nubo]]j) en formo de multaj neĝeroj (blankaj malpezaj [[floko|floketoj]]). Se la temperaturo de la grundo permesas tion, la neĝo formas tavolon sur ĝi. Laŭ la konsistenco de la neĝo oni uzas specifajn vortojn; ekzemple [[firno]]. Ĉar neĝo estas kunmetita de malgrandaj glaciopartikloj, ĝi estas grajneca materialo. Ĝi ne havas malferman kaj ja molan, blankan, kaj lanugan strukturon, se submetite al ekstera premo. Neĝeroj ekzistas de diversaj grandecoj kaj formoj. Tipoj kiuj falas en la formo de pilko pro fandado kaj refrostigado, prefere ol floko, estas konataj kiel [[hajlo]], glaciobuletoj aŭ neĝograjnoj. La procezo de falado de neĝo estas nomita neĝado. Neĝado tendencas formiĝi ene de regionoj de suprendirektita movado de aero ĉirkaŭ speco de malaltprema sistemo konata kiel ekstertropika [[ciklono]]. Neĝo povas fali de la rilataj varmofrontoj de tiuj sistemoj kaj ene de iliaj precipitaĵaj padronoj (nomitaj tiaj pro la kom-komat-simila formo de la nubo kaj precipitaĵa padrono ĉirkaŭ la okcidentaj flankoj de ekstertropikaj ciklonoj). Kie relative varmaj akvokorpoj ĉeestas, ekzemple pro akvovaporiĝo de [[lago]]j, lag-efika neĝado iĝas konzerno laŭvente de la varmaj lagoj ene de la malvarma ciklona fluo ĉirkaŭ la dorsflanko de ekstertropikaj ciklonoj. Lag-efika neĝado povas esti peza loke. Neĝoŝtormo estas ebla ene de la kom-kapo de ciklono kaj ene de lagefikaj precipitaĵaj bendoj. En montaj lokoj, peza neĝo estas ebla kie suprendekliva fluo estas maksimumigita ene de ventoflankoj de la tereno ĉe alteco, se la atmosfero estas sufiĉe malvarma. Neĝadkvanto kaj ĝia rilata likva ekvivalenta precipitaĵa kvanto estas mezuritaj uzante gamon da malsamaj [[pluvmezurilo]]j. == Estiĝo == [[Dosiero:Kiel unikaj neĝeroj povas havi ĝemelojn - scivolemo.webm|eta|Video pri la ekesto de neĝeroj de la jutuba kanalo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]].]] Neĝo kutime fariĝas kiam vaporo de akvo solidiĝas alte en la [[troposfero]] je [[temperaturo]] de malpli ol 0&nbsp;°C. La unuopaj neĝeretoj kuniĝas, kaj kiam la neĝero iĝas sufiĉe peza, ĝi elfalas de la nubo. Preskaŭ ĉiu precipitaĵo (ekster la Tropikoj) ekas kiel neĝo. Se la aero sub la nubo estas sufiĉe malvarma la precipitaĵo atingas la grundo kiel neĝo, sed se la temperaturo estas sufiĉe varma la neĝo fluidiĝas kaj iĝas [[pluvo]]. La ideala temperaturo por neĝo estas ĉirkaŭ kaj iomete sub 0&nbsp;°C, kaj ne pli malvarma. La kialo estas ke ju pli da varmo des pli da aera humideco. Humida aero povas farigi pli grandaj neĝeroj ol seka aero, kaj tio plibonigas la ŝancon por la neĝo fali al la grundo. Oni ankaŭ povas fari neĝon malnature per [[neĝokanono]]j, eĉ se la eroj ili faras pli similas [[hajlo]]. == Neĝero == Neĝero estas malgranda [[radisimetrio|6-opa radisimetria]] [[kristalo]] el [[glacio]] kiu falas desupre la ĉielo. <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:SnowflakesWilsonBentley.jpg|Neĝeroj, fotitaj de Wilson Bentley, 1902 Dosiero:Snow crystals 2b.jpg|Neĝero Dosiero:LT-SEM snow crystal magnification series-3.jpg|Neĝero Dosiero:Schnee2.jpg|Neĝero </gallery> == Tipoj da neĝo kaj neĝvetero == [[Dosiero:Briksdalsbreen_(03_272).jpg|eta|250px|dekstra|[[Norvegio]], [[glaĉero]] de Briksdal]] ; Algluiĝa neĝo : Malseka neĝo, proksime al la fandpunkto, kiu oni facile povas formigi kiel ekzemple neĝbuloj kaj [[neĝhomo]]j. ; [[Artefarita neĝo]] : Neĝo farita de neĝokanonoj. Ĝi ofte estas kiel malgrandaj molaj hajlograjnoj. ; Firno : Neĝo kiu jam estis sur grundo dum almenaŭ unu jaro, sen fariĝi glacio. ; [[Glacio]], [[glaĉero]] : Neĝo kiu kompaktiĝis tiom, ke ĝi ne plu enhavas aeroveziketojn. ; [[Hajlo]] : Malgrandaj glaciogloboj. La grandeco povas varii de 5 mm ĝis 10 cm en maloftaj okazoj. ; Neĝblovego : Neĝo kiu bolvas en la vento je la grundo. ; Neĝkrusto : Malmolfrostiĝa krusto en la supro de la neĝo. ; Neĝoŝtormo : Neĝado kun forta vento. ; [[Neĝokampo]] : Akumulejo de [[Neĝolinio|permanenta neĝo]] kaj glacio, tipe troviĝanta sub la [[neĝolinio]], normale en [[monto|monteca]] kaj [[glaĉero|glacia]] tereno. <gallery style="margin:auto;" widths=235px heights=165px> File:BrockenSnowedTrees.jpg|Neĝo sur arboj, [[Germanio]]. File:Duluth blizzard, December 2007.jpg|Neĝamasoj en Duluth, [[Minesoto]], Marto 2007 File:Fresh snow.JPG|Freŝa neĝo falinta sur branĉetoj en [[Pollando]]. </gallery> == Neĝofandado == [[Dosiero:Laguna intermitente de Peñalara.jpg|eta|Ekzemplo de printempa neĝofandado en Peñalara ([[Hispanio]]). La supra bildo estas de la 30-a de aprilo kaj la malsupra de la 9-a de junio.]] {{Ĉefartikolo|Neĝofando|Neĝofandado}} En hidrologio, [[neĝofandado]] estas surfaca akvelverŝado produktita el la fandado de la neĝo. Tiu termino povas esti uzata ankaŭ por priskribi la periodon aŭ sezono dum kiu tia akvelverŝado estas produktita. La akvo produktita de neĝofandado estas grava parto de la ĉiujara [[akvocirkulado]] en multaj partoj de la mondo, en kelkaj okazoj kontribuante al altaj kvantoj de la ĉiujara akvoprodukto en [[akvokolekta baseno]]. == Neĝolinio == [[Neĝolinio]] aŭ '''neĝolimo''' estas la suba linio (limo) de la konstante neĝokovrita geografiaĵo. Ĝi estas neregula linio, ĉe kiu la akumuliĝanta neĝokvanto egalas al la degelanta neĝokvanto. La neĝolimo pli-malpli kongruas kun la klimata nulgradolimo. Tiu zonlimo havas sian influon super la areoj de plantoj kaj animaloj, nome habitatoj. == Rekordoj == [[Dosiero:Lawine.jpg|eta|maldekstra|300px|[[Lavango]] de seka [[neĝo]] kun polva nubo.]] La monda rekordo por la plej alta laŭsezona totala neĝado estis mezurita en [[Usono]] en la skiregiono Monto Baker, ĉe la urbo [[Bellingham (Vaŝingtonio)|Bellingham]], [[Vaŝingtonio]], dum la sezono 1998-1999. Monto Baker ricevis 2,896 cm (95.01 ft) de neĝo,<ref>{{Cite web|url=http://www.usatoday.com/weather/news/1999/wsnorcrd.htm|title=NOAA: Mt. Baker snowfall record sticks|author=USA Today|date=1999-08-03|accessdate=2009-06-30|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-10-04|arkivurl=https://www.webcitation.org/5yVfHY0Az?url=http://www.usatoday.com/weather/news/1999/wsnorcrd.htm|arkivdato=2011-05-07}}</ref> tiele superante la antaŭan rekordon, Monto Rainier, Vaŝingtonio, kiu dum la sezono 1971-1972 ricevis 2,850 cm (93.5 ft) de neĝo. La monda rekordo por la plej alta meza ĉiujara neĝado estas 1,764 cm (57.87 ft),<ref>{{Cite web | url = http://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_amd_ym.php?prec_no=31&block_no=1079&year=&month=&day=&view= | title = JMA | accessdate = 12a Novembro, 2012 | publisher = JMA }}</ref> mezuritaj en Sukayu Onsen, [[Japanio]], por la periodo de 1981-2010. La nordamerika rekordo por la plej alta meza ĉiujara neĝado estas 1,630 cm (53.5 ft),<ref>{{Cite web|url=http://www.nps.gov/mora/planyourvisit/upload/annual-snowfall-totals-sep11.pdf|title=Annual Snowfall Totals at Paradise, 1920 to 2011|publisher=National Park Service}}</ref> mezuritaj sur Monto Rainier, Vaŝingtonio. La monda rekordo por neĝoprofundo estas 1,182 cm (38.78 ft). Ĝi estis mezurita sur la deklivo de Monto Ibuki en [[Gubernio Ŝiga|Ŝiga]], Japanio, en alteco de 1,200 m (3,900 ft) la 14-an de februaro 1927.<ref name="WU">{{Cite web|url=http://www.wunderground.com/blog/weatherhistorian/comment.html?entrynum=127|title=Record Snow Depth (ĉe oficiala loko) Measured in Japan|author=Christopher C. Burt|publisher=Weather Underground|accessdate=2014-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170326104838/https://www.wunderground.com/blog/weatherhistorian/comment.html?entrynum=127|archivedate=2017-03-26}} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.wunderground.com/blog/weatherhistorian/comment.html?entrynum=127 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-10-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170326104838/https://www.wunderground.com/blog/weatherhistorian/comment.html?entrynum=127 |arkivdato=2017-03-26 }}</ref> La nordamerika rekordo por neĝoprofundo estas 1,150 cm (37.7 ft). Ĝi estis mezurita en Tamarack, [[Kalifornio]], en alteco de 2,100 m (7,000 ft) en marto 1911.<ref name="WU" /> La plej neĝoriceva grandurbo de la mondo kun loĝantaro de pli ol unu miliono estas [[Saporo]], Japanio, kun meza ĉiujara neĝado de 595 cm (19.52 ft). == Neĝoblindeco == [[Dosiero:Inuit Goggles.jpg|dekstra|eta|Tradiciaj protektaj okulvitroj de [[Inuitoj]] uzitaj por eviti Neĝoblindecon.]] Freŝa neĝo reflektas 90% aŭ pli de [[ultraviola radiado]],<ref>{{Cite book|url=http://books.google.com/?id=bBjIŭHEgZ4C&pg=PA104|title=The Climate of the Earth|author=Paul E. Lydolph|page=104|year=1985|accessdate=2009-07-04|publisher=Rowman and Littlefield|isbn=978-0-86598-119-5}}{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kiu kaŭzas neĝoblindecon, ankaŭ reduktante sorbadon de sunlumo proksime de la grundo. Neĝoblindeco (ankaŭ konata kiel ultraviola korneinflamo, fotokorneinflamo aŭ nifablepsio) estas dolora okulkondiĉo, kaŭzita de eksponado de senprotektaj okuloj al la ultraviolaj (UV) radioj en brila [[sunlumo]] reflektita de neĝo aŭ [[glacio]].<ref name="gpn">{{Cite web|url=http://www.gpnotebook.co.uk/simplepage.cfm?ID=-268042203|title=Snow blindness|author=General Practice Notebook|year=2009|accessdate=2009-07-12}}</ref> Tiu kondiĉo estas problemo en [[Poluso|polusaj regionoj]] kaj en altaj altitudoj,<ref name="eMedicine">{{Cite web|url=http://www.emedicine.com/emerg/topic759.htm|title=Ultraviolet Keratitis|author=Reed Brozen, Christian Fromm|date=4a Februaro, 2008|publisher=eMedicine|accessdate=19a Novembro, 2008}}</ref> kiam per po 300 metroj (980 ft) de alteco (super [[marnivelo]]), la intenseco de UV-radioj pliiĝas je 4%.<ref name="berkeley">{{Cite web|url=http://www.uhs.berkeley.edu/home/healthtopics/sunsafety.shtml|title=Sun Safety|date=Aprilo 2005 (lasta revizio)|publisher=[[University of California, Berkeley]]|accessdate=19a Novembro, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130820231002/http://www.uhs.berkeley.edu/home/healthtopics/sunsafety.shtml|archivedate=2013-08-20}}</ref> La granda [[Reflekto|lumreflekto]] de neĝo igas noktajn ĉielojn multe pli brilaj, de kiam reflektis ke lumo estas direktita malantaŭenire supren en la ĉielon.<ref>{{Cite web|url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA497505&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf|title=A Model for Nighttime Urban Illumination|page=7|author=Richard C. Shirkey|publisher=Defence Technical Information Center|date=2008-12-09|accessdate=2009-07-08|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-10-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20121201194459/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA497505&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf|arkivdato=2012-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121201194459/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA497505&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf|archivedate=2012-12-01}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA497505&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121201194459/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA497505&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |arkivdato=2012-12-01 }}</ref> Tamen, kiam ekzistas ankaŭ nubaro, lumo tiam estas reflektita reen al la grundo. Tio tre plifortigas lumon elsenditan de urbokernaj lumoj, kaŭzante la "brilan nokt-efikon". Simila heliĝa efiko okazas kiam neniu neĝo falas kaj ekzistas [[plenluno]] kaj granda kvanto de neĝo.<ref>{{Cite journal|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=detecting-quothotquot-clo|title=Detecting "Hot" Clouds|author=Shawn Carlson|date=April 1999|journal=[[Scientific American]]|accessdate=2009-07-08}}</ref> == Rilato al riverfluo == Multaj riveroj originantaj de montaj aŭ alt-latitudaj regionoj ricevas signifan parton de sia fluo de neĝfandado. Tio ofte igas la fluon de la rivero tre laŭsezona rezultigante perioda [[Inundo|inundado]]<ref>{{Cite web|url=http://ga.water.usgs.gov/edu/watercyclesnowmelt.html|title=The Water Cycle: Snowmelt Runoff|author=Howard Perlman|publisher=[[United States Geological Survey]]|date=2009-05-13|accessdate=2009-07-07|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-10-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090813020946/http://ga.water.usgs.gov/edu/watercyclesnowmelt.html|arkivdato=2009-08-13}} {{Citaĵo el la reto |url=http://ga.water.usgs.gov/edu/watercyclesnowmelt.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090813020946/http://ga.water.usgs.gov/edu/watercyclesnowmelt.html |arkivdato=2009-08-13 }}</ref> dum la printempaj monatoj kaj en minimume sekaj montregionoj kiel la monto West de Usono aŭ la plej granda parto de [[Irano]] kaj [[Afganio]], tre malaltan fluon por la resto de la jaro. En kontrasto, se multe de la fandado estas de glacikovritaj aŭ preskaŭ glacikovritaj areoj, la fandado daŭras tra la varma sezono, kun pintofluo okazanta en meza ĝis fina somero.<ref>{{Cite web|url=http://watershed.ucdavis.edu/copper_river/background/data/BowersoxCopper.pdf|title=Hydrology of a Glacial Dominated System, Copper River, Alaska|author=Randy Bowersox|page=2|accessdate=2009-07-08|date=2002-06-20|publisher=[[University of California-Davis]]|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-10-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100612005951/http://watershed.ucdavis.edu/copper_river/background/data/BowersoxCopper.pdf|arkivdato=2010-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100612005951/http://watershed.ucdavis.edu/copper_river/background/data/BowersoxCopper.pdf|archivedate=2010-06-12}} {{Citaĵo el la reto |url=http://watershed.ucdavis.edu/copper_river/background/data/BowersoxCopper.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100612005951/http://watershed.ucdavis.edu/copper_river/background/data/BowersoxCopper.pdf |arkivdato=2010-06-12 }}</ref> ==Efikoj sur plantoj kaj animaloj== [[Dosiero:Chlamydomonas nivalis.jpg|thumb|maldekstre|Algoj, ''Chlamydomonas nivalis'', kiu drivas en neĝoformaj ruĝaj areoj en nevujoj sur tiu neĝosurfaco.]] Plantoj kaj bestoj endemiaj de neĝaj areoj evoluigas manierojn adaptiĝi. Inter la adaptaj mekanismoj por plantoj estas frost-adaptiga kemio,<ref>{{Cite book |last1=Gusta |first1=Lawrence V. |url=https://books.google.com/books?id=ZWEpyNDefGkC&dq=plant+antifreeze&pg=PA26 |title=Plant Cold Hardiness: From the Laboratory to the Field |last2=Tanino |first2=Karen K. |last3=Wisniewski |first3=Michael E. |date=2009 |publisher=CABI |isbn=978-1-84593-513-9 |pages=19–27 |language=en}}</ref> dormado, laŭsezona formortado, supervivo de semoj; kaj por bestoj estas [[vintrodormo]], izolado, kontraŭfrosta kemio, stokado de manĝaĵoj, uzado de rezervoj de ene de la korpo, kaj amasiĝo por reciproka varmo.<ref name = SnowEcology/> Neĝo interagas kun vegetaĵaro laŭ du ĉefaj manieroj, vegetaĵaro povas influi la deponon kaj retenon de neĝo kaj, inverse, la ĉeesto de neĝo povas influi la distribuadon kaj kreskon de vegetaĵaro. Arbaj branĉoj, precipe de [[konifero]]j kaptas falantan neĝon kaj malhelpas ties amasiĝon surgrunde. Neĝo suspendita en arboj fandiĝas pli rapide ol tiu surgrunde, pro sia pli granda eksponiĝo al suno kaj aermovado. Arboj kaj aliaj plantoj ankaŭ povas helpi neĝretenon surgrunde, kio alie estus forigita aliloke aŭ degelita de la suno. Neĝo influas vegetaĵaron laŭ pluraj manieroj, la ĉeesto de stokita akvo povas antaŭenigi kreskon, tamen la jara komenco de kresko dependas de la foriro de la neĝokvanto por tiuj plantoj kiuj estas kaŝitaj sub ĝi. Krome, lavangoj kaj erozio fare de neĝfandado povas traserĉi terenon de vegetaĵaro.<ref name="Snowenclyclopedia"> Michael P. Bishop; Helgi Björnsson; Wilfried Haeberli; Johannes Oerlemans; John F. Shroder; Martyn Tranter (2011), Singh, Vijay P.; Singh, Pratap; Haritashya, Umesh K. (eld.), [https://books.google.es/books?id=mKKtQR4T-1MC&redir_esc=y ''Encyclopedia of Snow, Ice and Glaciers'',] Springer Science & Business Media, p. 1253, ISBN 978-90-481-2641-5 </ref> [[Dosiero:Fjellrev - Arctic fox (24490250823).jpg|thumb|dekstre|[[Arkta vulpo]], predanto de pli malgrandaj animaloj kiuj loĝas sub la neĝo.]] Neĝo subtenas ampleksan varion de animaloj kaj surface kaj sube. Multaj [[senvertebruloj]] drivas en neĝo, inter kiuj [[araneo]]j, [[vespo]]j, [[skarabo]]j, boreedoj kaj [[vostsaltuloj]]. Tiaj [[artropodoj]] estas tipe aktivaj je temperaturoj sub −5°C (23°F) gradoj. Senvertebruloj dividiĝas en du grupojn, koncerne pluvivajn subfrostigajn temperaturojn: frostorezistaj kaj tiuj kiuj evitas frostigon ĉar ili estas frost-sentemaj. La unua grupo povas esti malvarmrezista pro la kapablo produkti [[Malfrostilo|kontraŭfrostigajn]] agentojn en siaj korpaj fluaĵoj kiuj permesas supervivon je longa eksponiĝo al sub-frostigaj kondiĉoj. Kelkaj organismoj [[Fasto|fastas]] dum la vintro, kio forpelas frostig-sentan enhavon de siaj digestaj aparatoj. La kapablo postvivi la foreston de oksigeno en glacio estas kroma pluvivmekanismo.<ref name = SnowEcology/> Malgrandaj [[vertebruloj]] estas aktivaj sub la neĝo. Inter vertebruloj, [[Alpa salamandro|alpaj salamandroj]] estas aktivaj en neĝo je temperaturoj tiel malaltaj kiel −8 °C (18 °F); ili tunelas al la surfaco printempe kaj demetas siajn ovojn en degelaj lagetoj. Inter mamuloj, tiuj kiuj restas aktivaj estas tipe pli malgrandaj ol 250 gramoj (8.8 Oz). [[Ĉiomanĝulo]]j pli eniras supozeble torporon aŭ estas [[Vintra dormo|vintrodormantoj]], dum [[plantomanĝulo]]j pli konservas supozeble manĝkaŝejojn sub la neĝo. [[Kampomuso]]j stokas ĝis 3 kilogramojn (6.6 funt.) da manĝaĵo kaj okxotonoj ĝis 20 kilogramojn (44 funt.). Kampomusoj ankaŭ amasiĝas en komunumaj nestoj por profiti unu de la alia varmon. Sur la surfaco, [[lupo]]j, [[kojoto]]j, [[vulpo]]j, [[linko]]j kaj [[mustelo]]j dependas de tiuj subteraj loĝantoj por manĝaĵo kaj ofte plonĝas en la neĝpakon por trovi ilin.<ref name = SnowEcology> {{cite book | last = Jones | first = H. G. | title = Snow Ecology: An Interdisciplinary Examination of Snow-Covered Ecosystems | publisher = Cambridge University Press | date = 2001 | page = 248 | url = https://books.google.com/books?id=2GzOeAA7vucC&pg=PA248 | isbn = 978-0-521-58483-8 }}</ref> == Efiko sur homa socio == [[Dosiero:Train stuck in snow.jpg|eta|maldekstra|upright|Neĝoŝtopiĝo en suda [[Minesoto]], Usono, en 1881]] Granda neĝado povas interrompi publikajn infrastrukturojn kaj servojn, bremsante homan aktivecon eĉ en regionoj kiuj estas kutimaj al tia vetero. Aero kaj grunda transporto povas esti tre malhelpitaj aŭ fermitaj entute. Loĝantaroj vivantaj en neĝ-emaj lokoj evoluigis diversajn manierojn vojaĝadi trans la neĝon, kiel ekzemple [[skio]]j, [[neĝŝuo]]j, kaj [[sledo]]j tiritaj de ĉevaloj, hundoj, aŭ aliaj bestoj kaj poste, motorsledoj. Ankaŭ bazaj servaĵoj kiel ekzemple [[elektro]], telefonlinioj, kaj benzinprovizo povas malsukcesi. Krome, neĝo povas konstrui vojojn multe pli duraj por vojaĝi kaj veturiloj provantaj uzi ilin povas facile iĝi blokitaj.<ref>{{Cite web|url=http://nsidc.org/snow/shovel.html|title=Have Snow Shovel, Will Travel|author=Laura Cheshire|year=1997|accessdate=2009-07-08|publisher=National Snow and Ice Data Center|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-10-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090428171243/http://nsidc.org/snow/shovel.html|arkivdato=2009-04-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090428171243/http://nsidc.org/snow/shovel.html|archivedate=2009-04-28}} {{Citaĵo el la reto |url=http://nsidc.org/snow/shovel.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090428171243/http://nsidc.org/snow/shovel.html |arkivdato=2009-04-28 }}</ref> Neĝado povas havi malgrandan negativan efikon al ĉiujara rendimento de sunaj fotovoltaj sistemoj.<ref>Rob Andrews kaj Joshua M. Pearce, “[http://www.ieee-pvsc.org/ePVSC/manuscripts/MePVSC566_0521131900.pdf Prediction of Energy Effects on Photovoltaic Systems due to Snowfall Events]” en: ''2012 38th IEEE Photovoltaic Specialists Conference (PVSC)''. Prezentita ĉe la 2012 38a IEEE Photovoltaic Specialists Conference (PVSC), pp. 003386 –003391. Disponebla ĉe: [http://ieeexplore.ieee.org/stamp/stamp.jsp?tp=&arnumber=6318297 DOI][http://mtu.academia.edu/JoshuaPearce/Papers/1990041/Prediction_of_Energy_Effects_on_Photovoltaic_Systems_due_to_Snowfall_Events open access]</ref> [[Dosiero:Cars in snowstorm.JPG|eta|Ŝoforado en neĝoblindiga neĝoŝtormo povas esti danĝera kaj riska.]] ==Neĝo en kulturo== Ekzistas populara kredo, ke [[Inuitoj]] havas malkutime grandan nombron de vortoj por neĝo. Tio ne estas certa, kaj rezultas el miskompreno pri la naturo de polisintezaj lingvoj. Fakte la [[inuita lingvaro|inuita]] havas nur kelkajn malmultajn bazradikojn por neĝo: 'qanniq-' ('qanik-' en kelkaj dialektoj), kiu estas uzata plej ofte kiel verbo por neĝofali, kaj 'aput', kio signifas neĝon kiel substanco. Frazpartoj funkcias diference en la inuita lingvo disde aliaj lingvoj, kaj tial tiuj difinoj estas iom miskondukaj. La inuitaj lingvoj povas formi tre longajn vortojn aldonante pli kaj pli priskribajn afiksojn. Tiuj afiksoj povas modifi la sintaksajn kaj semantikajn proprecojn de tiu baza vorto, aŭ povas aldoni kvalifikilojn sammaniere ke la angla uzas adjektojn aŭ prepoziciajn frazojn al kvalifikaj nomoj (ekz. "falanta neĝo", "blovanta neĝo", "neĝo surgrunda", "neĝodrivo", ktp.) La "fakto" ke estas multaj inuitaj vortoj por neĝo estis tiom ofte asertita ke ĝi iĝis ĵurnalisma [[kliŝo]].<ref> Geoffrey K. Pullum (1991). [https://books.google.es/books?id=Tahaz-0F6zMC&redir_esc=y The Great Eskimo Vocabulary Hoax and Other Irreverent Essays on the Study of Language.] University Of Chicago Press. p. 236. ISBN 0-226-68534-9. Alirita en 2012-02-20. </ref> [[Neĝhomo]] estas [[skulptaĵo|skulptita figuro]] farita ĉefe de infanoj el neĝo en proksima formo de [[homo]], normale kiel du aŭ tri neĝobuloj unu sur alia, el kiuj la plej supra bildigas kapon, kiel tradicie oni enplantas karoton kiel nazon. La [[simbolo]] de neĝhomo estas populare ligita kun [[Kristnasko]] kaj estas enfiksita en [[okcidenta kulturo]]. [[Dosiero:Franz Jüttner Schneewittchen 3.jpg|eta|maldekstra|<center>ilustraĵo de ''Franz Jüttner'', 1905: la sep nanoj trovas la princinon, kiu endomiĝis en ilia domo]] [[Neĝblankulino]], sed plej ofte ''Neĝulino'' (i.a. en la traduko de [[Kabe]]), {{Lang-de|Schneewittchen}} (respektive origine ''Sneewittchen'', de la [[platgermana lingvo|platgermanaj]] vorteroj ''Snee'' „neĝo“, ''witt'' „blanka“ kaj ''-chen'' „-etulino") estas [[fabelo]] el la klasika kolekto de germanaj fabeloj de la [[fratoj Grimm]]. Ĝi estis multfoje rerakontata kaj ankaŭ filmigita. Temas pri princino kiu estas fitraktita de duonpatrino kaj helpita de sep nanoj; ŝi estas blanke belega kaj de tie ŝia [[karesnomo]]. [[Neĝulino]], ''Sneguroĉka'', ([[ruse]] Снегурочка) estas knabina figuro el la tradicia rusa fabelaro. Ĝi ankaŭ estas la titolo de pluraj rusaj popolaj [[fabelo]]j, kiuj iĝis modelo por samnoma teatraĵo de [[Aleksandr N. Ostrovskij]]. En 1878 la aŭstra komponisto ''Ludwig Minkus'' (cirile Людвиг Минкус), vivanta en Rusio, kaj la francdevena baletestro ''Marius Petipa'' surscenigis baletan adapton de la teatraĵo sub la titolo ''La Fille des Neiges '' ("La filino de la neĝoj") por la cara [[Mariinskij-Baleto]], kaj la teatraĵo ankaŭ estis modelo por la [[baleto|baleta]] [[opero]] "Sneguroĉka" de [[Nikolaj Rimskij-Korsakov]]. ===En filmoj=== * ''[[Neĝosento de Smilla]]'' (en angla ''Smilla's Sense of Snow'', en germana ''Fräulein Smillas Gespür für Schnee'', en dana ''Frøken Smillas fornemmelse for sne'' kaj en sveda ''Fröken Smillas känsla för snö'') estas dan-german-sveda mistera [[trilera filmo]] de 1997 reĝisorita de Bille August en kiu stelulas [[Julia Ormond]], [[Gabriel Byrne]], kaj [[Richard Harris]]. Bazita sur romano de 1992 same nomita ''Frøken Smillas fornemmelse for sne'' de la dana aŭtoro Peter Høeg, la filmo sekvas translokigita [[Gronlando|gronlandaninon]], Smilla Jaspersen ([[Julia Ormond]]), kiu esploras la misteran morton de [[Inuitoj|inuita]] knabo kiu loĝis apud ŝi en [[Kopenhago]]. Suspektante malbonaĵon, Smilla observinte la spurojn sur la neĝo lasitajn de la knabo kaj per sia bona sciaro pri la diversaj neĝoformoj, komprenas, ke la spuroj estis lasitaj sub la efiko de timo kaj ne de supozita ludo fare de la knabo en la terasrando. [[Dosiero:Crash site.JPG|dekstre|thumb|''Santuario y monumento de la tragedia de Andes'' (Sanktejo kaj monumento de la tragedio de Andoj), rokamaso memoriganta la viktimojn kaj survivantojn estas en la fono.]] * ''[[La sociedad de la nieve]]'' (La neĝosocio) estas hispana [[drama filmo]] de 2023, reĝisorita kaj verkita de J. A. Bayona, bazita sur la samnoma libro de Pablo Vierci, kiu siavice baziĝis sur samnoma dokumenta filmo de Gonzalo Arijón kiu rakontas la akcidenton de la [[Anda flugakcidento de 1972|flugo 571]] sur Andoj en 1972.<ref> Mayorga, Emilio (29a de aprilo 2022). [https://variety.com/2022/film/global/netflix-bayona-society-of-the-snow-1235253671/ «Netflix, 'The Impossible' Director J.A. Bayona Wrap Spain Shoot on 'Society of the Snow,' an Uplifting Disaster Movie».] ''[[Variety]]''. Konsultita la 22an de majo 2022. </ref> Urugvaja aviadilo en kiu veturas teamanoj de rugbea Old Christians Club de [[Montevideo]] krasas sur la montaro [[Andoj]] en areo tute kovrita je neĝo kaj survivintoj devas organiziĝi por survivado super la ekstremaj vivkondiĉoj, ĉefe kiam ili ekscias, ke ili estas konsiderataj mortintaj fare de la aŭtoritatoj, kiuj jam ne plu serĉas ilin. Manko de manĝaĵoj kondukas ilin al uzado de la karno de kadavroj por vivteni sin, spite la dekomencajn malakceptojn, kio iĝas unu el la plej konataj modernaj kazoj de [[kanibalismo]], kio iĝas krava kerno en la filmo: certe en tutneĝa medio estas neniu alia manĝofonto. Dek ses personoj el 45 aviadilanoj survivis.<ref>Carlos Boyero, [https://elpais.com/cultura/2023-12-15/la-sociedad-de-la-nieve-retrato-creible-y-emotivo-del-horror-que-se-vivio-en-el-accidente-aereo-en-los-andes.html ‘La sociedad de la nieve’: retrato creíble y emotivo del horror que se vivió en el accidente aéreo en los Andes] [[El País]], 15 DEC 2023, alirita la 23an de oktobro 2024.</ref> == Vidu ankaŭ == [[Dosiero:Skier-carving-a-turn.jpg|eta|330px|Skiado ĉe Grande Motte, Tignes, [[Savoie]], [[Francio]]]] {{Div col|cols = 3}} * [[Fandakvo]] * [[Firno]] * [[Frostiĝanta pluvo]] * [[Frosto (temperaturo)]] * [[Glaciero]] * [[Glacio]] * [[Glaĉero]] * [[Grajlo]] * [[Hajlo]] * [[Iglo]] * [[Lavango]] * [[Motorsledo]] * [[Neĝhomo]] * [[Neĝleopardo]] * [[Neĝobreto]] * [[Neĝokanono]] * [[Neĝoplugilo]] * [[Neĝoŝtormo]] * [[Neĝtabulado]] * [[Neĝtabulkrucado]] * [[Neĝtabulo]] * [[Neĝulino]] * [[Skiado]] * [[Sledo]] * [[Vintro]] * [[Pluv-neĝo]] * [[Pluvo]] * [[Prujno]] * [[Sentotemperaturo]] * [[Vintra sporto|Vintraj sportoj]] {{Div col end}} == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]]j pri neĝo en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-03-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li zorgas pri ĝi kiel pri neĝo pasintjara.''}} * {{citaĵo|''Neĝo kaŝas nur ĝis printempo.''}} * {{citaĵo|''Saltadi ĉirkaŭ afero, kiel blovata neĝero.''}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Bogren, Jörgen; Gustavsson Torbjörn, Loman Göran (1999). ''Klimatologi, meteorologi'' ([Ny, omarb. och utök. utg.]). Lund: Studentlitteratur. Libris 8352874. ISBN 91-44-01264-0 * Dietz, A., Kuenzer, C.; Gessner, U.; Dech, S.: ''Remote Sensing of Snow – a Review of available methods''. En: ''International Journal of Remote Sensing''. 2012. doi:10.1080/01431161.2011.640964. * EMİROĞLU, Yrd. Doç. Selim. [https://web.archive.org/web/20160305015126/http://www.turkishstudies.net/Makaleler/319143955_61Emiro%C4%9Flu%20Selim_S-1159-1176.pdf "TÜRKİYE TÜRKÇESİ AĞIZLARINDA ÖZELLİKLERİ BAKIMINDAN YAĞIŞ TÜRLERİNE VERİLEN ADLAR" (PDF).] turkishstudies.net. 5a de Marto 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2015. * Koppeschaar, Carl, [https://web.archive.org/web/20210505130619/https://www.nemokennislink.nl/publicaties/sneeuwkristallen-betrapt/ Bekijk: Sneeuwkristallen betrapt.] NEMOKennislink. Arkivita la 5an de majo 2021. * Kenneth G. Libbrecht: ''Wie Schneekristalle entstehen'', Spektrum der Wissenschaft, 2008 (Februaro), p. 36ff. * Kenneth Libbrecht, «La formation des cristaux de neige», Pour la Science, no 352, février 2007, pp. 32-39. * Kenneth Libbrecht, ''Ken Libbrecht's Field Guide to Snowflakes'', Saint-Paul (Minnesota), MBI Pub., 2006, 112 p. (ISBN 978-0-7603-2645-9) * ''Magyar Tájszótár: A Magyar Tudományos Akadémia megbízásából''. Szerk.: Szinnyei József. Budapest: Hornyánszky Viktor kiadása. 1901. 194. o. II. kötet, Ó-Zs * G. Oscar Villeneuve, ''Glossaire de météorologie et de climatologie'', Québec, Presses de l'Université Laval, 1980, 653 p. (ISBN 978-2-7637-6896-0. * WMO. ''Internationell molnatlas, tredje förkortade utgåvan''. Instruktioner för tjänstens tekniska bedrivande. Norrköping: SMHI. ISBN 99-03-39359-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Neĝo|ReVo=negx}} * [http://www.sciencebits.com/SnowAboveFreezing Snow at above freezing temperatures] * [http://www.scientificjournals.org/journals2007/articles/1118.pdf Snowpack energy and mass balance] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303193217/http://www.scientificjournals.org/journals2007/articles/1118.pdf |date=2016-03-03 }} An article that contains detailed analysis of snowpack energy and mass balance. * [http://www.unep.org/geo/geo%5Fice/ United Nations Environment Programme: Global Outlook for Ice and Snow] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070608011925/http://www.unep.org/geo/geo_ice/ |date=2007-06-08 }} ** {{cite journal | author=Dietz, A. |author2=Kuenzer, C. |author3=Gessner, U. |author4= Dech, S. | year=2012 |title=Remote Sensing of Snow – a Review of available methods |journal=International Journal of Remote Sensing |doi=10.1080/01431161.2011.640964|bibcode = 2012IJRS...33.4094D | issn = 0143-1161 }} {{Havenda artikolo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Neĝo| ]] [[Kategorio:Meteologio]] [[Kategorio:Precipitaĵoj]] [[Kategorio:Akvo]] [[Kategorio:Glaciologio]] 3culj7icznmzabr39hxinq96s28atdj 0 22072 9472306 8927708 2026-09-10T07:16:47Z Sj1mor 12103 9472306 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Malgranda buntpego |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Малый пёстрый дятел на репейнике (Dendrocopos minor, fem), Крылатские холмы.jpg |dosiero2=DendrocoposMinorNaturalHabitat (Cut).jpg | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |regno aŭtoritato = |regno2 = animalo |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |filumo aŭtoritato = |klaso = [[Birdo|Birda klaso]] ''Aves'' |klaso aŭtoritato = |ordo = [[Pegoformaj birdoj]] ''Piciformes'' |ordo aŭtoritato = |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |familio aŭtoritato = |genro = [[Dendrokopo]] ''Dendrocopos'' |genro aŭtoritato = |specio = '''Malgranda buntpego''' ''Dendrocopos minor'' |specio aŭtoritato = [[Linnaeus]] [[1758]] |mapo de vivoteritorioj = Distribution map of Lesser Spotted Woodpecker (Dryobates minor).png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] |mapo de vivoteritorioj2 ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 = }} La '''Malgranda buntpego''' (''Picoides minor'' aŭ ''Dendrocopos minor'') estas [[birdo]] de la [[genro]] ''Dendrocopos'' kaj ja la plej malgranda buntpego, ne pli granda ol ordinara paseredo! Tamen estas [[Pegedoj|pego]] kun ties komunaj manieroj, ktp. Ĝi estis iam atribuita al [[genro]] ''[[Dendrocopos]]'' (foje malĝuste literumita kiel ''Dendrocopus''), kaj ankoraŭ ĝi estas, sed ĝi aspektas pli proksima al la [[Strivizaĝa buntpego]], ''Picoides pubescens''. La [[arealo]] de la malgranda buntpego okupas kvazaŭ la tutaĵon de la [[Palearkto]], kaj oni agnoskas kelkajn [[subspecio]]jn. == Aspekto == [[Dosiero:Dendrocopos minor male.jpg|eta|maldekstre|200ra|malino]] Pro sia malgrandeco kaj kutimo resti sur pinto de altaj arboj en arbaroj kaj parkoj, tiu eta pego estas malofte facile rigardata, sed se oni trafas ĝin ĉe trunko estas facile identigita pro la larĝa striado en flugiloj kaj pli mallarĝa striado en supra dorso. Kiel aliaj buntpegoj, la virbirdo havas ruĝon sur la kapo, sed la inbirdo ne (kvankam ambaŭseksaj junuloj havas pli aŭ malpli ruĝan kronon), ŝi estas do nur blank-kaj-nigra. Krome li havas brunan frunton, nigran superokulan strion kaj alian el la bekobazo al la nuko. La nuko kaj la supra dorso estas nigraj, sed la malsupra dorso estas tre striita nigroblanke. En flugiloj estas pli larĝaj kaj rimarkindaj strioj, kaj ankaŭ la eksteraj vostoplumoj estas striitaj. Ĝi ne havas blankan makulon kiel [[blankdorsa buntpego]] kaj ne havas makulojn sur la flugiloj kiel [[granda buntpego]] aŭ [[mezgranda buntpego]]. Suba parto esta blanka kun strioj flanke. La beko kaj kruroj estas ardezgriza. Ne estas ŝanĝoj laŭ sezonoj. Dimensioj: longeco de korpo: 14&nbsp;cm - 16&nbsp;cm<br />malfermo de flugiloj: 28&nbsp;cm - 39&nbsp;cm<br />pezo: 16g - 26g. == Disvastiĝo == Ĝi estas [[birdomigrado|nemigranta]], kaj loĝas en tuta [[Eŭropo]]. Tio estas okcidenta parto de la Malnov-Arkta ekozono (norda [[Eŭrazio]], inkludante nordan [[Afriko]]n kaj okcidentan [[Azio]]n), kaj orienta parto de ĝi (orienta Eŭrazio inkludante [[Japanio]]n kaj nordan [[Ĉinio]]n), kaj orienta regiono de Suda Azio. La loĝantaroj de tiu ĉi specio estas ĉefe loĝantaj, sed povas esti nomademaj iagrade. Estas komunaj jaraj ŝanĝoj en populacinombro. Vintraj temperaturoj povas influi la vintran survivadon de la ''Malgranda buntpego''' pro varmoperdo, dum veterkondiĉoj dum printempo povas kaŭzi nerektan efekton sur reprodukta kutimaro pro la manĝokvanto. == Ekologio == Ĝi renkontiĝas ĉie, kie estas altaj arboj, urbe eblas en vastaj parkoj, en malfermita kamparo kun arbaroj, grupoj de arboj, arbaretoj, alejoj kaj fruktĝardenoj aŭ en riverbordaj arbarzonoj. Nokte la birdo ripozas en malnovaj truoj. == Nestado == [[Dosiero:Dendrocopos minor hortorum MHNT ZOO 2010 11 162 HdB Bois de Boulogne.jpg |eta|''Dendrocopos minor '' [[MHNT]]]] Ĝi nestas unufoje jare dum aprilo kaj majo. Ĝi mem ĉizas nestkavon mem, foje uzanta malnovan aŭ naturan truon. Ino metas 5-8 brilblankajn ovojn, kiujn kovas ambaŭ gepatroj dum 11 tagoj. Geidoj estas nutrataj de ambaŭ patroj 20 tagojn kaj post ilia ekfluo ili estas ankoraŭ nutritaj ĉirkaŭ 10 tagojn. == Nutrado == Ili manĝas [[insekto]]jn kaj iliajn [[larvo]]jn kaptitajn el la ligno kaj eĉ el la surfaco, ĉefe dum reprodukta sezono, malpli [[formiko]]jn, vintre ankaŭ [[semo]]jn. == Voĉo == Ties krio estas tre laŭta (por tiom malgranda birdo) kaj ripeta "Ki, ki, ki ..." sonante "flirte" iom kiel tiuj de [[kardelo]] sed monotone. == Subspecioj == Tiu ĉi specio ''Dendrocopos minor'' havas la jenajn 15 subspeciojn: [[Dosiero:Dendrocopos minor cropped.jpg|eta|200ra|malino]] * ''Dendrocopos minor minor'' * ''Dendrocopos minor ledouci'' * ''Dendrocopos minor comminutus'' * ''Dendrocopos minor kamtschatkensis'' * ''Dendrocopos minor hortorum'' * ''Dendrocopos minor buturlini'' * ''Dendrocopos minor heinrichi'' * ''Dendrocopos minor danfordi'' * ''Dendrocopos minor colchicus'' * ''Dendrocopos minor quadrifasciatus'' * ''Dendrocopos minor amurensis'' * ''Dendrocopos minor kemaensis'' * ''Dendrocopos minor immaculatus'' * ''Dendrocopos minor morgani'' * ''Dendrocopos minor hyrcanus'' == Nomoj en aliaj lingvoj == * En la [[bulgara]], Малък пъстър кълвач, * En la [[dana]], Lille flagspætte, * En la [[germana]], Kleinspecht, * En la [[angla]], Lesser Spotted Woodpecker, * En la [[finna]], Pikkutikka, * En la [[franca]], Pic épeichette , * En la [[hungara]], Kis fakopáncs, * En la [[itala]], Picchio rosso minore, * En la [[japana]], コアカゲラ, * En la [[litova]], Mažasis genys, * En la [[nederlanda]], Kleine bonte specht, * En la [[norvega]], Dvergspett, * En la [[pola]], Dzięciołek, * En la [[portugala]], Pica-pau-malhado-pequeno, * En la [[rusa]], Малый пёстрый дятел, * En la [[slovaka]], Ďateľ malý, * En la [[sveda]], Mindre hackspett, * En la [[turka]], Küçük ağaçkakan, * En la [[ukraina]], Дятел малий строкатий. == Literaturo == * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47339|title=Dendrocopos minor|downloaded=10a Majo 2006}} Ne minacata * Steen R., Selås V. & Stenberg I. 2006. Impact of weather on annual fluctuations in breeding numbers of Lesser Spotted Woodpecker Dendrocopos minor in Norway. Ardea 94(2): 225–231. (artikolo [http://www.miljofag.no/Articles/Woodpecker.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071009213623/http://www.miljofag.no/Articles/Woodpecker.html |date=2007-10-09 }}) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}}{{Portalo Biologio}} * http://www.rozhlas.cz/hlas/splhavci/_zprava/60001 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051206061647/http://www.rozhlas.cz/hlas/splhavci/_zprava/60001 |date=2005-12-06 }} * http://images.google.com/images?q=Dendrocopos+minor * http://www.kleinspecht.de * http://www.dofbasen.dk/ART/art.php?art=08870 * [http://www.oiseaux.net/birds/photos/lesser.spotted.woodpecker.html Oiseaux] Fotoj * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/pic.epeichette.html En la franca] * [http://www.ibercajalav.net/img/291_GreatSpottedWoodpeckerDmajor.pdf Ageing and sexing (PDF) de Javier Blasco-Zumeta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131112121143/http://www.ibercajalav.net/img/291_GreatSpottedWoodpeckerDmajor.pdf |date=2013-11-12 }} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] opivjqp1qbgp76h1hfhyetqll5fledx 0 24426 9472276 9242441 2026-09-10T06:09:05Z Sj1mor 12103 9472276 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Разнообразие_семян.jpg|eta|Semoj de diversaj plantoj. Vico 1: papavo, ruĝa pipro, frago, pomarbo, rubuso, rizo, carum, Vico 2: mustardo, melongeno, physalis, vinberoj, framboj, ruĝa rizo, patchouli, Vico 3: figoj, lycium barbarum, betoj, mirteloj, oraj kivifrukto, rozarbo, bazilio, Vico 4: rozkolora pipro, tomato, rafano, karoto, mattiolo, aneto, koriandro, Vico 5: nigra pipro, blanka brasiko, napa brasiko, mararadeno, petroselo, leontodo, kapselo bursa-pastoris, Vico 6: florbrasiko, rafano, kivifrukto, grenadilo, pasiofrukto, meliso, tagetes erecta.|480x480ra]] [[Dosiero:Seed_variety.jpg|eta|Kolekto de diversaj legomaj kaj herbaj semoj|300x300ra]] [[Dosiero:Seed_Development_Cycle.svg|eta|Etapoj de semevoluo: I Zigoto II Proembrio III Globular IV Koro V Torpedo VI Mature Embryo Key: 1. Endospermo 2. Zigoto 3. Embrio 4. Suspensor 5. Kotiledonoj 6. Apikala meristemo de ŝoso 7. Apikala Meristemo de radiko 8. Radikulo 9. Hipokotilo 10. Epikotilo 11. Semŝelo|297x297ra]] [[Dosiero:Kp190-genaj-bankoj.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri genaj bankoj.]] '''Semo''' (de la [[latina lingvo|latina]] ''semen'') estas organo de [[semplanto]] (''Spermatophyta''), kiu havas la funkcion reprodukti kaj disvastigi la planton. Laŭ [[NPIV]] semo estas dormanta organo, maturiĝinta [[ovolo]], konsistanta el [[embrio]] ĉirkaŭita de ŝirmaj histoj ([[tegumento]]) kaj eventuale de rezervaj histoj. ( [[albumo]], [[endospermo]] [[perspermo]]).<ref name="Campbell" /> Post ĝermado la semo produktas kompletan planton. Semoj estiĝas post fertiligado de la [[Ovolo (plantoscienco)|ovolo]] per [[poleno|polenero]]. El la tiu fertiligita ovoĉelo ([[zigoto]]) iĝas per [[mitozo|mitoza]] [[ĉeldividado]] planta embrio, kiu ne daŭrigas kreski. Ĝi sekiĝas porte kaj restas en stadio de atendo. Estas gravaj diferencoj inter: * [[gimnospermo]]j (''Gymnospermae''): la semo ne estas enfermitaj en frukto, [[perikarpo]] .<ref name="Campbell" /> * [[angiospermo]]j (''Angiospermae''): la semoj estas enfermitaj en frukto.<ref name="Campbell" /> La semo estas unu el la [[Reprodukta sistemo|reproduktaj]] formoj de plantoj, kune kun [[Sporo|sporoj]], [[Sprono|spronoj]], branĉetoj, [[Bruto|brutoj]], ktp; Tamen, male al ĉi tiuj aliaj manieroj, la semoj ĉeestas en plantoj, kiuj reproduktiĝas [[Sekso|sekse]]. La spermo formiĝas ene de la [[frukto]] post la [[fekundigo]] de la ovo en la [[Ovario (planto)|ovario]] per la [[Stameno|stamenoj]]. Ĉi tiu maniero estas konsiderata pli evolue evoluinta formo de multipliko kaj efektivigas en plantoj nomataj "semkovritaj". == La Strukturo de la Semo == La feto, kiu estas la ĉefa parto de la spermo, konsistas el kvar partoj. * La radiko - el kiu la [[Radiko (planto)|radiko]] de la planto fine disvolviĝas. * La plumula - el kiu disvolviĝas la [[tigo]] kaj [[Folio|folioj]]. * La [[Kotiledono|kotiledonoj]] - el kiuj disvolviĝas la embriaj folioj, kiuj estas la komencaj folioj de la planto. La nombro de kotiledonoj en la feto estas uzata kiel helpo por ordigi la naturan mondon. * La Hipokotilo - la feta tigo. Ne ĉiuj plantoj havas ĉiujn kvar partojn de la feto. Estas plantoj, en kiuj unu aŭ du partoj degeneris, kiel diversaj [[Parazita planto|parazitaj plantoj]], aŭ la partoj detale ne videblas dum maturiĝo, kiel plantoj el la [[Familio (biologio)|familio]] de [[Orkidacoj|orkideoj]]. La feto kutime situas en la centro de la spermo, sed ekzistas plantoj kiel [[Cerealo|cerealoj]], en kiuj ĝi estas flanke, aŭ en [[Beto|betoj]], en kiuj ĝi ĉirkaŭas la [[Endospermo|endospermon]]. == Stoka Histo == La stoka [[histo]] estas kie la konservativoj koncentriĝas en la spermo. Ĉi tiuj substancoj kutime koncentriĝas en la endospermo, sed en plantoj, kies semoj malhavas de endospermo (kiel ekzemple [[Fabo|faboj]]), la konservativuloj koncentriĝas en la kotiledonoj en la feto. Foje la stokaj materialoj koncentriĝas en la cigaredingo. La konservativoj trovitaj en la semo varias laŭ la speco de planto. La konserviloj en verdaj [[Tritikalo|tritikaj]] semoj kaj freŝaj [[Maizo|maizaj]] semoj estas [[Amelo|ameloj]]. En seka [[tritiko]] kaj [[Guŝo|guŝoj]] - [[Proteino|proteinoj]]. En [[Kotonujo|kotonaj]] semoj, [[ricino]] kaj [[Lino|linsemoj]] kaj en [[Nukso|nuksoj]] - [[Graso|grasoj]]. En freŝa [[maizo]], [[Pizo (planto)|pizoj]] kaj [[Kaŝtanarbo|kaŝtanoj]] - [[Sukero|sukeroj]]. Estas la konservativoj trovitaj en la stoka histo de la spermo, kiuj faras ĝin grava komponanto en la manĝaĵoj de bestoj kaj homoj. == La Ŝelo == La ŝelo, kiu envolvas la semon, troviĝas en preskaŭ plej multaj plantoj. La karakterizaĵoj de la ŝelo kiel ĝia dikeco, surfaca areo kaj malmoleco determinas la konservan kapablon de la semo, ĝian distribuadon kaj ĝian ĝerman rapidon. La ŝelo havas ian longforman [[Cikatro|cikatron]] nomatan suturo, same kiel malgrandan truon nomatan pumo. Suturo kaj pumo ludas gravan rolon dum ĝermado. Dum la pumo estas uzata por sorbi akvon, la suturo estas uzata por elkovi la ŝelon, por rompi la radikon kaj kotiledonojn el la spermo. En diversaj plantoj estas aldonoj al la ŝelo, kiuj servas kiel ilo por disvastigi la semojn. Ekzemple, en plantoj de la [[Papavo|familio de papavoj]], estas iu kreskaĵo kiu kreskas sur la ŝelo, tiu allogas [[Formiko|formikojn]], kiuj manĝas ĝin kaj disvastigas la spermon. En aliaj specoj de plantoj sur la ŝelo kreskas haraj krestoj, teniloj, arbustoj, flugiloj kaj pli, kiuj estas uzataj por memflugado de semoj, aŭ de bestoj. Estas plantoj disvastigitaj tra akvofluoj, ilia ŝelo estas malmola kaj akvorezista. Kontraŭe, ekzistas semoj, kies ŝelo krakas nur post multe da varmego, ekzemple post [[fajro]]. Plej multaj semoj perdas sian ĝermkapablon laŭ la paso de la tempo, tamen ekzistas semoj en [[vintrodormo]] kaj ĝermas nur post longa tempo, kiu povas atingi multajn jarojn. Vintrodormo donas ekstran tempon por la disvastiĝo de la semoj, kiuj estiĝas de ĝi pro internaj aŭ mediaj ŝanĝoj. == Proverbo == Ekzistas pluraj (13) [[proverbo]]j pri semo en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2008-12-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: [[Dosiero:Comparison_of_Monocotyledons_and_Dicotyledons.png|eta|509x509px|Komparo de monokotiledonoj (sube) kaj dukotiledonoj (supre)]] * {{citaĵo|''De semo putra venas frukto ne nutra.''}} * {{citaĵo|''Kia la semo, tia la rikolto.''}} * {{citaĵo|''Se Peĉjo ne semos, Petro ne rikoltos.''}} == Vidu ankaŭ == * [[Diasporo (botaniko)|diasporo]] * [[diapaŭzo]] * [[ĝermado]] * [[embria diapaŭzo]] * [[lumĝermanto]] * [[embrio (planto)]], * [[stratifikado]] * [[vernalizado]] * [[disvastigmeĥanismoj de planto]] * [[sembanko]] * [[semado|dissemado]] * [[hilumo]] * [[semomaŝino]] == Referencoj == <references> <ref name="Campbell">Neil A. Campbell, Jane B. Reece: ''Biologie.'' 8. Aufl., Pearson, München u.a., 2009, S. 1836.</ref> </references> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=sem.0o}} * Kiel [http://groworganic.info/wordpress/?page_id=402 konservi semoj] * [https://web.archive.org/web/20050117191541/http://satesperanto.free.fr/prelegbratis.pdf Grajno kaj semo pli precize ĉe SAT-kongreso 2004] * [http://131.152.161.2/FMPro?-DB=b.fp5&-Lay=L&-error=B%2Fbfehler.htm&-op=bw&alles=&-op=bw&fam=&-op=bw&gattart=&-op=bw&legende=&-op=bw&herkunft=&-max=6&-format=b%2Fbliste1.htm&-LOP=AND&-Find=Suchen&katmorph=Samen Samen-Bilder aus dem Bildarchiv der Universität Basel] {| class="wikitable" |+ |[[Dosiero:(MHNT) Taraxacum sect. Ruderalia.jpg|eta|Leontodaj semoj estas enhavitaj ene de akenoj, kiujn la vento povas porti longajn distancojn.]] |[[Dosiero:Ovule-Gymno-Angio-en.svg|eta|Plantovoloj: Gimnosperma ovolo maldekstre, angiosperma ovolo (ene de ovario) dekstre]] |- |[[Dosiero:Samen_der_Dycotyledonen.svg|eta|skemo: semo de [[fabo]]]] |[[Dosiero:Milkweed-in-seed2.jpg|eta|La semkapsulo de laktherbo (Asclepias syriaca)]] |- |[[Dosiero:Zaadpluis van een paardenbloem.jpg|eta|180ra| semo de leontodo]] |[[Dosiero:Sunflower_seedlings.jpg|eta|Ĝermantaj sunfloraj plantidoj]] |} [[Kategorio:Spermatofitoj]] [[Kategorio:Botaniko]] [[Kategorio:Generativa reproduktado]] [[Kategorio:Plantomorfologio]] opy35ene9qmb7mogzvp5200uv7gyfzw 0 25072 9471985 9470358 2026-09-09T12:45:06Z Sj1mor 12103 9471985 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Polyamory large.png|alternative=Simbolo de la pluramemo|eta|'''La senfina amo kiel simbolo de la pluramemo''']] '''Pluramemo''' (angle ''polyamory'', neologismo kiu kunfandas la [[Greka lingvo|grekan]] vorton πολύ ''poly'', "multaj, pluraj", kaj la [[Latina lingvo|latinan]] vorton ''amor'', "[[amo]]") estas la prefero aŭ preteco por havi samtempe plurajn signifoplenajn [[rilato]]jn [[amo|amajn]], [[koramiko|koramikajn]] aŭ [[Romantikismo|romantikajn]] en absoluta malfermeco kaj reciproka respekto de ĉiuj partneroj. Alivorte pluramemuloj konservas (aŭ deziras konservi) honestajn, ĝenerale neposedemajn rilatojn kun pluraj amantoj. Tiaj rilatoj estas pluramaj. Pluramaj rilatoj povas inkluzivi: * malfermitajn rilatojn, t.e. rilatoj romantikaj ne ekskluzivaj. * [[plurfideleco]]n, kio signifas plurajn rilatojn romantikajn en kiuj kontakto seksa okazas nur en tiuj rilatoj. * hierarĥiojn, kiuj subtenas distingon inter "unuaranga(j)" rilato(j) kaj "duaranga(j)" rilato(j). * grupajn rilatojn aŭ [[edzo|geedzecojn]], en kiuj ĉiuj homoj koncernaj konsideras sin esti egale interrilatantaj kun ĉiuj aliaj. * rilatajn retojn. [[Dosiero:Polyamory Pride Flag.svg|eta|'''La flago de la pluramema movado'''. Flagopriskribo de la 'Polyamory Pride Flag (arkivita de la originalo la 10-an de novembro 2014) laŭ Jim Evans: La multfiera flago konsistas el tri egalaj horizontalaj koloroj kun simbolo en la centro de la flago. La koloroj de la strioj, de supre suben, estas la jenaj: blua, reprezentante la malfermon kaj honestecon inter ĉiuj partneroj kun kiuj ni faras niajn pluroblajn rilatojn; ruĝa, reprezentante amon kaj pasion; kaj nigra, reprezentante solidarecon kun tiuj kiuj, kvankam ili estas malfermitaj kaj honestaj kun ĉiuj partoprenantoj pri iliaj rilatoj, devas kaŝi tiujn rilatojn for de la ekstera mondo pro sociaj premoj. La simbolo en la centro de la flago estas ora greka litero 'pi', kiel la unua litero de 'plurameco'. La ora koloro de la letero reprezentas la valoron, kiun ni metas sur la emocian korinklinon al aliaj, sendepende ĉu la rilato estas amika aŭ romantika, kontraste al nur fizikaj rilatoj.]] La plejparto de pluramemuloj opinias, ke honesto estas fundamenta parto de amo. La devizon "ne demandi, ne diri" ili ofte malestimas kaj multaj pluramemuloj emfazas la gravecon de komunikado en bonaj rilatoj. Oni eĉ povas [[malĵaluzo|malĵaluzi]] kaj ĝoji, ke amato havas similan rilaton kun alia(j) homo(j). Kontraste al [[poligamio]], pluramemo ne necese postulas geedzecon, kvankam iuj pluramemuloj ja geedziĝas. Pluramemo ankaŭ ne koncernas nur seksumadon, kaj rilatoj pluramaj ĝenerale havas konekton emocian. La plejparto de [[unuamemo|unuamuloj]] difinas ''fidelon'' kiel limigon de oniaj engaĝiĝoj seksaj al nur unu homo; la plejparto de pluramemuloj difinas ''fidelon'' kiel nemensogadon kaj respektadon de siaj promesoj. La modelo de '''pluramemo''' pridubas la ekskluzivecon de duecaj rilatoj ([[monogamio]]) kaj asertas ke homo povas havi [[Amo|amrilatojn]] kun pluraj homoj samtempe. == Ĝenerale == Homoj kiuj difinas sin pluramemaj, opinias ke eblas havi amrilaton kun pluraj homoj samtempe. Ili kritikas la ideon ke dupartnereco aŭ geedzeco estas la sola atinginda formo de kunvivado. Amo estas, laŭ ili, ne limigita havaĵo kiu sufiĉas ĉiam nur por unusola persono, sed ĝi povas en tute individua formo aperi en rilato al ĉiu homo. [[Dosiero:Parrot polyamory mascot.gif|alternative=Simbolo de pluramemo estas ankaŭ jena papago.|maldekstra|eta|'''Alia simbolo de pluramemo estas jena papago.''']] Pluramemo difinas sin per la emocia flanko de amrilatoj. En la centro staras do ne la spertado de seksumado, kiu tamen povas ludi tute esencan rolon. Kiel kondiĉojn por pluramaj rilatoj oni ofte nomas absolutan sincerecon inter la partoprenantoj kaj reciprokan interkonsenton (la teksto "Poliamo por stultuloj" estas bona ekzemplo por tio). Pro tio, en la koncepto de pluramemo ne ekzistas kaŝendaj amantoj kaj amatinoj. Estas legitime kaj dezirate havi grandan nombron da amrilatoj, por disvolvi sin mem. Al homoj, kiujn oni ŝatas, oni povu rilati kun la ĉiufoje individue taŭga mezuro da simpatio kaj [[intimeco]]. Se oni spertas amajn sentojn al pli ol unu homo, ne necesas nei tion. Ĵaluzo kaj perdotimoj aperas ofte ankaŭ ĉe homoj, kiuj elektis tiun rilatformon, kaj ankaŭ ilin ne necesas nei. Sed oni strebas atingi, ke tiuj ne decidu pri la agado, ĉar alie ili povas facile esti detruaj por la rilatoj. Kontraste al monogamio, ne estas kialo por ĉesigi rilaton, se la partnero havas unu aŭ plurajn kromajn amrilatojn kun diversa intenso. Sed pluramrilatoj povas ankaŭ signifi konsiderindan emocian streson, se aperas konfliktoj inter la partneroj aŭ ĵaluzosentoj. Homoj, kiuj ne dekomence volis kaj konscie elektis tian rilaton, ofte ne eltenas tiajn stres-situaciojn. == Formoj == Pluramaj rilatoj povas ekzisti en multaj diversaj formoj, ĉar ĉiu unuopa rilato estas unika kaj povas distingiĝi disde aliaj. Kelkfoje ekzistas ĉefrilato inter paro kiu vivas kune, ĉe kio tamen ĉiu de ambaŭ partneroj krome havas malpli intensajn aŭ densajn amrilatojn (''malfermita geedzeco''). Povas ankaŭ okazi, ke grupo da homoj formas ekskluzivan reton, en kiu oni havas amrilatojn nur inter si. Ankaŭ okazas sindevigaj partnerecoj inter pli ol du homoj, rilatoretoj de homoj kiuj ne kunvivas kun iu, ĝis etenditaj amikecoj. Multaj el tiaj rilatoj estas tre longdaŭraj. Sufiĉe tradicia estas specifa tipo de pluramemo, nome [[amtriopo]] aŭ en la franca ''ménage à trois''. == Pluramemo kiel subkulturo == Praktike pluramemo formas nuntempe subkulturon, kiu organizas sin kiel eta malplimulto parte per vigla interŝanĝo en interreto (newsgroups, dissendolistoj kaj pli kaj pli blogoj), parte per regionaj renkontiĝoj. Relative alta parto de membroj de tiu subkulturo estas [[Ambaŭseksemo|ambaŭseksema]], sed ĉeestas ĉiuj seksaj orientiĝoj. Relative granda parto de la anoj de tiu subkulturo parolas ekzemple ĉe la laborloko malkaŝe pri sia rilatformo kaj en multaj okazoj havas per tio bonajn spertojn. Oni ne konsilas sendistinge tian malkaŝecon. == [[Seksa identeco]] == Se homo malkovras pluramemon kiel bezonon aŭ kiel alternativan rilatformon, tio povas konduki al [[sekso|seksa]] [[identeco]]krizo. Inverse, pluramemo donas por homoj kun malforta seksa mem- aŭ rol-difino (kp. [[Judith Butler]], "[[Gender Trouble]]") la eblecon engaĝiĝi en fiksaj partnerecaj rilatoj sen lasi neuzata aŭ devi subpremi partojn de sia propra sekseco. Ambaŭ – ''Gender Trouble'' kaj pluramemo – ofte renkontas nekomprenon: Tiuj konceptoj bezonas ĝenerale pli intensajn klarigojn kaj ofte estigas agresan rifuzon ĉe homoj, kiuj idealigas la monogamiajn dupartnerecojn kaj solidan seksan identecon kiel sole allaseblan vivon- kaj amo-formon. Ĉe tio, – pro nescio kaj/aŭ pro ĝenerala rifuzo de la konceptoj – ''Gender Trouble'' estas ofte konfuzata aŭ identigata kun [[ambaŭseksemo]] kaj pluramemo kun pli disvastiĝintaj ne-monogamaj praktikoj de la okcidenta kulturspaco kiel [[partnerŝanĝo]]. == Terminoj == Pluramemo esprimiĝas germane per ''Polyamorie'', angle per ''polyamory'', france ''polyamour''. Oni dislimigu kaj ne konfuzu kun pluramemo la nocion de [[poligamio]]. La plej klara diferenco estas en tio, ke pluramemo ne estas ligita kun la institucio [[geedzeco]] kaj ke la partneroj ne devas esti geedziĝintaj. Pluramemo dislimeblas de [[partnerŝanĝo]] per tio, ke tie ĉefas la seksa ebeno, dum ĉe pluramemo la emocia ligo centras. Parto de la homoj en pluram-rilatoj tamen konsideras tian distingon arbitra. [[Amtriopo]], internacie konata ankaŭ laŭ la franclingva esprimo ''ménage à trois'', estas hejma, amafera aŭ amora aranĝo laŭ kiu tri personoj havas amajn aŭ seksajn rilatojn, ĉefe dum ĉiuj okupas la saman hejmon. Ĝi estas formo de pluramemo. == Literaturo == Oni asertas, ke pluramemo baziĝas sur la [[libera amo]], kiu siavice baziĝas sur la verko "''La nova ammondo''" de [[Charles Fourier]] el 1820. Du utopiaj rakontoj, kiuj estas ofte nomataj kiel influaj sur la evoluo de la pluramem-subkulturo en Usono, estas "''Stranger in a Strange Land''" kaj "''The Harrad Experiment''" de Robert A. Heinlein. Al la plej konataj modernaj libroj pri la temo pluramemo apartenas ''The Ethical Slut: A Guide to Infinite Sexual Possibilities'' de Dossie Easton kaj Catherine A. Liszt, aperintaj en 1998 kaj ''Polyamory in the 21st Century: Love and Intimacy with Multiple Partners'' de Deborah Anapol En ''The Ethical Slut'' ĉefas la aspektoj konfido, partnereco, amo kaj precipe komunumo kiel konsistaj partoj de vivata pluramemo. Kromaj konsilindaj libroj estas "Redefining our Relationships" de Wendy-o-Matic [http://www.wendyomatik.com/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100922061624/http://www.wendyomatik.com/ |date=2010-09-22 }} kaj "Lesbian Polyfidelity" de Celeste West (kiu estas interesa ankaŭ por aliseksemuloj). Kroma fikcia kaj nefikcia literaturo troviĝas sub [http://www.aserve.com/holly/culturefaq.html .alt.polyamory Culture FAQ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100505012223/http://www.aserve.com/holly/culturefaq.html |date=2010-05-05 }} == Pluramemo kompare kun "[[libera amo]]" == Nuntempe la - en si mem pozitiva - nocio [[libera amo]] estas okupita, en la germanlingva spaco, de la "Centro pri Eksperimenta Sociformado", laŭ la germana nomo [[ZEGG]], kiu ja pledas por ne-monogamiaj rilatoj (kaj, kontraste al pluramemo, konsideras ilin "pli bonaj", sed kiel granda komunumo tre centrigas la komunum-ideon). Eminentuloj de la ZEGG opinias, ke neekskluzivaj rilatoj stabilas nur en iom grandaj vivkomunumoj. La spertoj de la pluramem-subkulturo ne konfirmas tion. La ZEGG estas daŭre kontestata, i.a. pro siaj radikoj el projekto de la 1970-aj jaroj, la Friedrichshof-Komunumo ĉirkaŭ Otto Mühl, kiu estis tre aŭtoritate strukturita; Mühl estis malliberigita kaj kondamnita pro seksperforto al neplenkreskulino: [http://agpf.de/ZEGGsismus.htm]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Malgraŭ tio, la ZEGG havas en Germanio, kiel eksperimentejo por neekskluziva vivado de sekso kaj tenereco, certan gravecon kaj estas frekventata ankaŭ de homoj kiuj identigas sin kiel pluramemaj. En Usono cetere ekzistas diversaj {{J|religia komunumo}} kun ankaŭ [[Nemonogamio|nemonogamiaj]] praktikoj, ekzemple la Oneida-komunumo. Kiel dislimigon de uzado de la nocio [[libera amo]] en la 1970-aj jaroj eblas nomi la disvastiĝintan kriterion, ke neekskluzivaj rilatoj principe bezonas la interkonsenton de ĉiuj partoprenantoj, kio siavice kondiĉas informitecon de ĉiuj partoprenantoj. Krome oni donas al emociaj aspektoj, kiel la konduto al ĵaluzo, multe pli gravan atenton ol en la 1970-aj jaroj. == Kelkaj famaj pluramemuloj == [[Dosiero:Virginia Woolf 1927.jpg|alternative=Virginia Woolf (1927)|eta|Virginia Woolf (1927)]] * [[Virginia Woolf]]<ref>{{de}} Susanne Amarain, ''So geheim und vertraut. Virginia Woolf und Vita Sackville-West.'', Suhrkamp, 2006, ISBN 3-518-45826-4.</ref> * [[Emma Goldman]] * [[William Blake]] * [[Charles Fourier]] * [[Gabriele D'Annunzio]]<ref>{{it}} [http://ilpiccolo.gelocal.it/trieste/cronaca/2013/06/16/news/cosi-d-annunzio-a-fiume-anticipo-il-68-1.7268850 Così a Fiume D'Annunzio anticipò il '68], Il Piccolo, la 16-an de junio 2016.</ref> * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Bertrand Russell]] * [[Marco Pannella]]<ref>{{it}} Mattia Feltri, [http://www1.lastampa.it/redazione/cmsSezioni/politica/201005articoli/54896girata.asp E Pannella fa coming out "Ho amato 3 o 4 uomini] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181025185950/http://www1.lastampa.it/redazione/cmsSezioni/politica/201005articoli/54896girata.asp |date=2018-10-25 }}" - Lastampa.it, la 12-a de majo 2010, alirite la 25-an de oktobro 2018.</ref> * [[Carla Bruni]]<ref>{{en}} Former first lady of France Carla Bruni returns to music, clarifies her polyamorous comments, Fox News, la 16-an de januaro 2018.</ref> * [[Ayn Rand|Aynd Rand]]<ref>{{en}} ''[http://crazyeddiethemotie.blogspot.com/2011/11/ayn-rand-on-love-and-sex.html Ayn Rand on love and sex]'' (Ayn Rand pri amo kaj sekso), Blogo Crazy Eddie.</ref> == Bibliografio == * (eo) Alice Andrès, ''Pluramemo - novaj difinoj en amo-rilatoj'', [[Kontakto (revuo)|Kontakto]], n-ro 283 (2018:1) 54-a jarkolekto, p. 9-11 * (eo) Oliver Schott, ''Neekskluzivaj rilatoj ja indas'', eld. [[Mondial (eldonejo)|Mondial]], 2025. tradukis al Esperanto [[Cyril Robert Brosch|K. Brosch]], <nowiki>ISBN 9781595695130</nowiki>, 88 paĝoj == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=am.plur0emo}} * [https://www.youtube.com/@mibabilaspripluramemo-r9o mibabilaspripluramemo], podkasto en Esperanto pri pluramemo, [[YouTube]] * {{en}} [http://channel.nationalgeographic.com/taboo/videos/polyamory/ Polyamory] - National Geographic, serio pri tabuoj. * [https://egalecen.org/tag/pluramemo/ Etikedo 'pluramemo'] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170724230937/https://egalecen.org/tag/pluramemo/ |date=2017-07-24 }} ĉe [[Egalecen]] * {{fr}} elsendo pri plurameco sur [https://www.mixcloud.com/polyfamilles/20111013-france-inter-service-public-polyamour-amour-toujours/ Radio France Inter] * Pluramemo en: [https://tersiso.net/ Terminaro pri Seksa Identeco kaj Seksa Orientiĝo] == Vidu ankaŭ == * [[Amantino]] * [[Ĵaluzo]] * [[Malfidelo]] * [[Rilatanarĥio]] * [[Zajn']] * [[Der grüne Vogel (filmo)]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Socio]] [[Kategorio:Familio]] [[Kategorio:Antropologio]] [[Kategorio:Pluramemo]] maa0dvr7hytwcmw0e5ycm77f58ekfyo 0 25758 9472077 9358117 2026-09-09T15:36:04Z Roberto 609 /* Naskiĝintoj */ 9472077 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Hlučín | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Hultschin}} | alia_nomo1 = {{Lang-pl|Hulczyn}} | alia_nomo2 = {{LingvoKunNomo|eo|-|''Hluĉino''}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Hlučín | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Hlučín, Mírové nám. budova radnice.JPG | dosiero_priskribo = Urbodomo en Hlučín <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Hlučín flag.jpg | blazono = Hlučín_znak.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = Hlučín | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Prusio | histregiono2 = Supra Silezio | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Hluĉinio | parto = | rivero = Hluĉina lago | rivero_tipo = Lago | memorindaĵo = [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky|Muzeo de fortikaĵoj]] | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo_tipo = Transporto | ŝoseo = [[Fervojlinio 317]] | ŝoseo1 = I/56 | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Hlučín | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 241 | lat_d = 49 | lat_m = 53 | lat_s = 48 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 11 | long_s = 35 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 21.13 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1303 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 748 01 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ080 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0805 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0805 507016 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 3 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 3 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 21 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Moraviasilezia regiono | mapo1_lokumilo = Moraviasilezia regiono <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.hlucin.cz www.hlucin.cz] | commons = Hlučín | portalo = Ĉeĥio | sen banderolo = jes }} [[Dosiero:Zamek (Hlucin).jpg|eta|maldekstra|250px|Kastelo en Hlučín]] [[Dosiero:Hlucin station1.JPG|eta|maldekstra|250px|[[Hlučín (stacidomo)|Stacidomo en Hlučín]]]] [[Dosiero:Hlucin SW.jpg|eta|maldekstra|250px|Hlučín de sudokcidento, bildkarto el la jaro 1938]] '''Hlučín''' ({{Lang-de|Hultschin}}) estas urbo en [[Ĉeĥio]] situanta inter urboj [[Ostrava]] kaj [[Opava]] super ampleksa [[ebenaĵo]] de rivero [[Opava (rivero)|Opava]]. Hlučín estas centro de [[Hluĉinio]], kiu estis en la jaroj 1742–1920 konsisto se [[Prusio]], respektive de [[Germana Imperiestra Regno]]. En la urbo vivas {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} == Historio == Laŭ dokumento el la jaro [[1303]] fondis la urbon reĝo [[Přemysl Otakar la 2-a]] iam en duono de la [[13-a jarcento]] kiel staplocentro en vojkruciĝo de vojoj el urbo [[Opava]] ĝis [[Moravia Ostrava]] kaj el regionoj de [[Bílovec]] kaj [[Klimkovice]] ĝis [[Racibórz]]. Administra centro estis en burgo sur [[Landek]], la monteto super kunfluejo de riveroj [[Ostravice (rivero)|Ostravice]] kaj [[Odra]]. Fine de la [[15-a jarcento]] Landek estis detruita kaj la administra centro estis transportita ĝis Hlučín. En la jaro [[1492]] Hlučín fariĝis urbeto. Negativan falon al la urbo havis prusia-aŭstria milito je [[Aŭstrio|aŭstria]] heredaĵo, post kiu [[Silezio]] estis apartigita kaj la tuta [[Hluĉinio]] estis en la jaro [[1742]] aligita al [[Prusio]]. Hlučín fariĝis limregiona urbo kaj ties evoluo stagnis. Certa iniciato al ekonomia reviviĝo okazis post la jaro [[1913]], kiam estis finita fervojo ĝis [[Kravaře (Opava)|Kravaře]]. Komence de la [[19-a jarcento]] kuniĝis kun Hlučín Dlouhá Ves (Longa Vilaĝo) (menciata jam en la jaro [[1350]]) kaj nuntempaj urbopartoj Podhoří kaj Závodí. En la jaro [[1920]] Hlučín estis aligita surbaze de [[traktato de Versajlo]] reen al [[Ĉeĥoslovakio|Ĉeĥoslovaka respubliko]] kaj ĝi fariĝis administra centro de politika kaj juĝeja [[distrikto]] Hlučín. En la jaroj [[1938]]–[[1945]] ĝi estis konsisto de la germana anekso, post la [[dua mondmilito]] estis renovigita la antaŭmilita stato. Senjoro Bernard el Zvole, kies [[blazono]], ĉizita en ŝtono, estas enmasonita en vestiblon de la urbodomo, plej multe akiris meriton rilate al ekkonstruo kaj evoluo de la urbo. El ties tempo devenas [[kastelo]], kiun li igis konstrui sur fundamentoj de [[gotiko|gotika]] [[burgo]]. Ĝis nun konserviĝis ankaŭ partoj de urbaj remparoj kaj [[bastiono]]j. Krom ili al kulturmemorindaĵoj de la urbo apartenas ankaŭ la konstruaĵo de la urbodomo, [[kripto]] de [[Vilém Wetekamp|familio Wettekamp]], preĝejo kaj pluaj konstruaĵoj, kiuj estas unikaj en la [[regiono]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Partoj de urbo == * '''Hlučín''' (katastra teritorio (k. t.) ''Hlučín'') * [[Bobrovníky]] (k. t. ''Bobrovníky'') * [[Darkovičky]] (k. t. ''Darkovičky'') == Naskiĝintoj == En Hlučín naskiĝis [[muziko|muzikaj]] [[komponisto]]j [[Pavel Josef Vejvanovský]] kaj [[Paul Blaschke]], [[verkisto]]j [[Bohumil Hynek Bílovský]] kaj [[Tomáš Xaverius Laštůvka]], [[pentristo]]j [[Jan Bochenek]] kaj [[Jan Janda (pentristo)|Jan Janda]], [[filozofo]] [[Alois Hrusik]], [[sciencisto]] [[Karel Ferdinand Václavík]], [[ĵurnalisto]] [[Johanes Meyer-Hultschin]]. Multaj pluraj eminentaj personecoj ĉi tie pasigis parton de sia vivo. ===Lokaj esperantistoj=== *[[Arnošt Oulehla]] == Ĉirkaŭaĵo == La pentrinda ĉirkaŭa pejzaĝo kun kulturmemoraĵoj proponas multe da refreŝigajn eblecojn. Estas ĉi tie [[Hluĉina lago]] - grandarea ĉeakva refreŝigejo kun areo 140 ha (ĝi enhavas naturbanejon, herbejplaĝojn, pruntedonejon de ŝipoj kaj akvobicikloj, ludejon por stranda [[volejbalo]], [[minigolfo|minigolfejon]], aŭtokampadejon, pensionon kaj aliajn, eblas ĉi tie skii sur [[akvoskiado|akvoskio]]j, [[jaĥtado]] kaj [[tabulvelado]]). En la proksimeco de la refreŝigejo estas Infana farmo, kie oni okupiĝas per [[bredado]] de [[ĉevalo]]j, per [[hipoterapio]], ebleco de rajdado. Proksime de la urbo troviĝas linio de [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]], konstruitaj en la jaroj [[1935]]–[[1938]]. Kelkaj el ili nun kreas [[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|muzeon]], viziteblan por publiko preskaŭ ĉiutage. Unufoje dum jaro (en [[majo]]) oni prezentas tie atakon kaj ties defendon laŭ militdoktrino el la jaro [[1938]]. == Partneraj urboj == * [[Namyslow]] urbo en [[Pollando]] * [[Nebelschütz]] urbo en [[Germanio]] * [[Ružomberok]] urbo en [[Slovakio]] == Rilataj temoj == * [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky]] * [[Hluĉinio]] * [[Ŝtonegoj el Rovniny]] * [[Fervojlinio Opava východ – Hlučín]] * [[Hlučín (stacidomo)|Stacidomo Hlučín]] * [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] {{Hlučín}} {{Hluĉinio}} {{Municipoj de Moraviasilezia regiono|Distrikto Opava}} {{Unua}} [[Kategorio:Hlučín| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Hluĉinio]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Urboj en Ĉeĥa Silezio]] [[Kategorio:Setlejoj en Opava montetaro]] oucycho8eb616skd3oxcnt1i7kqn0m2 9472078 9472077 2026-09-09T15:36:57Z Roberto 609 /* Lokaj esperantistoj */ 9472078 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Hlučín | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Hultschin}} | alia_nomo1 = {{Lang-pl|Hulczyn}} | alia_nomo2 = {{LingvoKunNomo|eo|-|''Hluĉino''}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Hlučín | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Hlučín, Mírové nám. budova radnice.JPG | dosiero_priskribo = Urbodomo en Hlučín <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Hlučín flag.jpg | blazono = Hlučín_znak.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = Hlučín | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Prusio | histregiono2 = Supra Silezio | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Hluĉinio | parto = | rivero = Hluĉina lago | rivero_tipo = Lago | memorindaĵo = [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky|Muzeo de fortikaĵoj]] | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo_tipo = Transporto | ŝoseo = [[Fervojlinio 317]] | ŝoseo1 = I/56 | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Hlučín | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 241 | lat_d = 49 | lat_m = 53 | lat_s = 48 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 11 | long_s = 35 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 21.13 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1303 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 748 01 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ080 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0805 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0805 507016 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 3 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 3 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 21 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Moraviasilezia regiono | mapo1_lokumilo = Moraviasilezia regiono <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.hlucin.cz www.hlucin.cz] | commons = Hlučín | portalo = Ĉeĥio | sen banderolo = jes }} [[Dosiero:Zamek (Hlucin).jpg|eta|maldekstra|250px|Kastelo en Hlučín]] [[Dosiero:Hlucin station1.JPG|eta|maldekstra|250px|[[Hlučín (stacidomo)|Stacidomo en Hlučín]]]] [[Dosiero:Hlucin SW.jpg|eta|maldekstra|250px|Hlučín de sudokcidento, bildkarto el la jaro 1938]] '''Hlučín''' ({{Lang-de|Hultschin}}) estas urbo en [[Ĉeĥio]] situanta inter urboj [[Ostrava]] kaj [[Opava]] super ampleksa [[ebenaĵo]] de rivero [[Opava (rivero)|Opava]]. Hlučín estas centro de [[Hluĉinio]], kiu estis en la jaroj 1742–1920 konsisto se [[Prusio]], respektive de [[Germana Imperiestra Regno]]. En la urbo vivas {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} == Historio == Laŭ dokumento el la jaro [[1303]] fondis la urbon reĝo [[Přemysl Otakar la 2-a]] iam en duono de la [[13-a jarcento]] kiel staplocentro en vojkruciĝo de vojoj el urbo [[Opava]] ĝis [[Moravia Ostrava]] kaj el regionoj de [[Bílovec]] kaj [[Klimkovice]] ĝis [[Racibórz]]. Administra centro estis en burgo sur [[Landek]], la monteto super kunfluejo de riveroj [[Ostravice (rivero)|Ostravice]] kaj [[Odra]]. Fine de la [[15-a jarcento]] Landek estis detruita kaj la administra centro estis transportita ĝis Hlučín. En la jaro [[1492]] Hlučín fariĝis urbeto. Negativan falon al la urbo havis prusia-aŭstria milito je [[Aŭstrio|aŭstria]] heredaĵo, post kiu [[Silezio]] estis apartigita kaj la tuta [[Hluĉinio]] estis en la jaro [[1742]] aligita al [[Prusio]]. Hlučín fariĝis limregiona urbo kaj ties evoluo stagnis. Certa iniciato al ekonomia reviviĝo okazis post la jaro [[1913]], kiam estis finita fervojo ĝis [[Kravaře (Opava)|Kravaře]]. Komence de la [[19-a jarcento]] kuniĝis kun Hlučín Dlouhá Ves (Longa Vilaĝo) (menciata jam en la jaro [[1350]]) kaj nuntempaj urbopartoj Podhoří kaj Závodí. En la jaro [[1920]] Hlučín estis aligita surbaze de [[traktato de Versajlo]] reen al [[Ĉeĥoslovakio|Ĉeĥoslovaka respubliko]] kaj ĝi fariĝis administra centro de politika kaj juĝeja [[distrikto]] Hlučín. En la jaroj [[1938]]–[[1945]] ĝi estis konsisto de la germana anekso, post la [[dua mondmilito]] estis renovigita la antaŭmilita stato. Senjoro Bernard el Zvole, kies [[blazono]], ĉizita en ŝtono, estas enmasonita en vestiblon de la urbodomo, plej multe akiris meriton rilate al ekkonstruo kaj evoluo de la urbo. El ties tempo devenas [[kastelo]], kiun li igis konstrui sur fundamentoj de [[gotiko|gotika]] [[burgo]]. Ĝis nun konserviĝis ankaŭ partoj de urbaj remparoj kaj [[bastiono]]j. Krom ili al kulturmemorindaĵoj de la urbo apartenas ankaŭ la konstruaĵo de la urbodomo, [[kripto]] de [[Vilém Wetekamp|familio Wettekamp]], preĝejo kaj pluaj konstruaĵoj, kiuj estas unikaj en la [[regiono]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Partoj de urbo == * '''Hlučín''' (katastra teritorio (k. t.) ''Hlučín'') * [[Bobrovníky]] (k. t. ''Bobrovníky'') * [[Darkovičky]] (k. t. ''Darkovičky'') == Naskiĝintoj == En Hlučín naskiĝis [[muziko|muzikaj]] [[komponisto]]j [[Pavel Josef Vejvanovský]] kaj [[Paul Blaschke]], [[verkisto]]j [[Bohumil Hynek Bílovský]] kaj [[Tomáš Xaverius Laštůvka]], [[pentristo]]j [[Jan Bochenek]] kaj [[Jan Janda (pentristo)|Jan Janda]], [[filozofo]] [[Alois Hrusik]], [[sciencisto]] [[Karel Ferdinand Václavík]], [[ĵurnalisto]] [[Johanes Meyer-Hultschin]]. Multaj pluraj eminentaj personecoj ĉi tie pasigis parton de sia vivo. ===Lokaj esperantistoj=== *[[Arnošt Oulehla]] (militkaptito) == Ĉirkaŭaĵo == La pentrinda ĉirkaŭa pejzaĝo kun kulturmemoraĵoj proponas multe da refreŝigajn eblecojn. Estas ĉi tie [[Hluĉina lago]] - grandarea ĉeakva refreŝigejo kun areo 140 ha (ĝi enhavas naturbanejon, herbejplaĝojn, pruntedonejon de ŝipoj kaj akvobicikloj, ludejon por stranda [[volejbalo]], [[minigolfo|minigolfejon]], aŭtokampadejon, pensionon kaj aliajn, eblas ĉi tie skii sur [[akvoskiado|akvoskio]]j, [[jaĥtado]] kaj [[tabulvelado]]). En la proksimeco de la refreŝigejo estas Infana farmo, kie oni okupiĝas per [[bredado]] de [[ĉevalo]]j, per [[hipoterapio]], ebleco de rajdado. Proksime de la urbo troviĝas linio de [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]], konstruitaj en la jaroj [[1935]]–[[1938]]. Kelkaj el ili nun kreas [[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|muzeon]], viziteblan por publiko preskaŭ ĉiutage. Unufoje dum jaro (en [[majo]]) oni prezentas tie atakon kaj ties defendon laŭ militdoktrino el la jaro [[1938]]. == Partneraj urboj == * [[Namyslow]] urbo en [[Pollando]] * [[Nebelschütz]] urbo en [[Germanio]] * [[Ružomberok]] urbo en [[Slovakio]] == Rilataj temoj == * [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky]] * [[Hluĉinio]] * [[Ŝtonegoj el Rovniny]] * [[Fervojlinio Opava východ – Hlučín]] * [[Hlučín (stacidomo)|Stacidomo Hlučín]] * [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] {{Hlučín}} {{Hluĉinio}} {{Municipoj de Moraviasilezia regiono|Distrikto Opava}} {{Unua}} [[Kategorio:Hlučín| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Hluĉinio]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Urboj en Ĉeĥa Silezio]] [[Kategorio:Setlejoj en Opava montetaro]] 0dqh3glkilx1q5ri6i3g1sj6f7uos98 9472080 9472078 2026-09-09T15:40:26Z Petr Tomasovsky 678 Nuligis version 9472078 de [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Speciala:Contributions/Roberto|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskutpaĝo]]) 9472080 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Hlučín | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Hultschin}} | alia_nomo1 = {{Lang-pl|Hulczyn}} | alia_nomo2 = {{LingvoKunNomo|eo|-|''Hluĉino''}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Hlučín | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Hlučín, Mírové nám. budova radnice.JPG | dosiero_priskribo = Urbodomo en Hlučín <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Hlučín flag.jpg | blazono = Hlučín_znak.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = Hlučín | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Prusio | histregiono2 = Supra Silezio | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Hluĉinio | parto = | rivero = Hluĉina lago | rivero_tipo = Lago | memorindaĵo = [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky|Muzeo de fortikaĵoj]] | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo_tipo = Transporto | ŝoseo = [[Fervojlinio 317]] | ŝoseo1 = I/56 | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Hlučín | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 241 | lat_d = 49 | lat_m = 53 | lat_s = 48 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 11 | long_s = 35 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 21.13 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1303 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 748 01 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ080 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0805 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0805 507016 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 3 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 3 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 21 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Moraviasilezia regiono | mapo1_lokumilo = Moraviasilezia regiono <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.hlucin.cz www.hlucin.cz] | commons = Hlučín | portalo = Ĉeĥio | sen banderolo = jes }} [[Dosiero:Zamek (Hlucin).jpg|eta|maldekstra|250px|Kastelo en Hlučín]] [[Dosiero:Hlucin station1.JPG|eta|maldekstra|250px|[[Hlučín (stacidomo)|Stacidomo en Hlučín]]]] [[Dosiero:Hlucin SW.jpg|eta|maldekstra|250px|Hlučín de sudokcidento, bildkarto el la jaro 1938]] '''Hlučín''' ({{Lang-de|Hultschin}}) estas urbo en [[Ĉeĥio]] situanta inter urboj [[Ostrava]] kaj [[Opava]] super ampleksa [[ebenaĵo]] de rivero [[Opava (rivero)|Opava]]. Hlučín estas centro de [[Hluĉinio]], kiu estis en la jaroj 1742–1920 konsisto se [[Prusio]], respektive de [[Germana Imperiestra Regno]]. En la urbo vivas {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} == Historio == Laŭ dokumento el la jaro [[1303]] fondis la urbon reĝo [[Přemysl Otakar la 2-a]] iam en duono de la [[13-a jarcento]] kiel staplocentro en vojkruciĝo de vojoj el urbo [[Opava]] ĝis [[Moravia Ostrava]] kaj el regionoj de [[Bílovec]] kaj [[Klimkovice]] ĝis [[Racibórz]]. Administra centro estis en burgo sur [[Landek]], la monteto super kunfluejo de riveroj [[Ostravice (rivero)|Ostravice]] kaj [[Odra]]. Fine de la [[15-a jarcento]] Landek estis detruita kaj la administra centro estis transportita ĝis Hlučín. En la jaro [[1492]] Hlučín fariĝis urbeto. Negativan falon al la urbo havis prusia-aŭstria milito je [[Aŭstrio|aŭstria]] heredaĵo, post kiu [[Silezio]] estis apartigita kaj la tuta [[Hluĉinio]] estis en la jaro [[1742]] aligita al [[Prusio]]. Hlučín fariĝis limregiona urbo kaj ties evoluo stagnis. Certa iniciato al ekonomia reviviĝo okazis post la jaro [[1913]], kiam estis finita fervojo ĝis [[Kravaře (Opava)|Kravaře]]. Komence de la [[19-a jarcento]] kuniĝis kun Hlučín Dlouhá Ves (Longa Vilaĝo) (menciata jam en la jaro [[1350]]) kaj nuntempaj urbopartoj Podhoří kaj Závodí. En la jaro [[1920]] Hlučín estis aligita surbaze de [[traktato de Versajlo]] reen al [[Ĉeĥoslovakio|Ĉeĥoslovaka respubliko]] kaj ĝi fariĝis administra centro de politika kaj juĝeja [[distrikto]] Hlučín. En la jaroj [[1938]]–[[1945]] ĝi estis konsisto de la germana anekso, post la [[dua mondmilito]] estis renovigita la antaŭmilita stato. Senjoro Bernard el Zvole, kies [[blazono]], ĉizita en ŝtono, estas enmasonita en vestiblon de la urbodomo, plej multe akiris meriton rilate al ekkonstruo kaj evoluo de la urbo. El ties tempo devenas [[kastelo]], kiun li igis konstrui sur fundamentoj de [[gotiko|gotika]] [[burgo]]. Ĝis nun konserviĝis ankaŭ partoj de urbaj remparoj kaj [[bastiono]]j. Krom ili al kulturmemorindaĵoj de la urbo apartenas ankaŭ la konstruaĵo de la urbodomo, [[kripto]] de [[Vilém Wetekamp|familio Wettekamp]], preĝejo kaj pluaj konstruaĵoj, kiuj estas unikaj en la [[regiono]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Partoj de urbo == * '''Hlučín''' (katastra teritorio (k. t.) ''Hlučín'') * [[Bobrovníky]] (k. t. ''Bobrovníky'') * [[Darkovičky]] (k. t. ''Darkovičky'') == Naskiĝintoj == En Hlučín naskiĝis [[muziko|muzikaj]] [[komponisto]]j [[Pavel Josef Vejvanovský]] kaj [[Paul Blaschke]], [[verkisto]]j [[Bohumil Hynek Bílovský]] kaj [[Tomáš Xaverius Laštůvka]], [[pentristo]]j [[Jan Bochenek]] kaj [[Jan Janda (pentristo)|Jan Janda]], [[filozofo]] [[Alois Hrusik]], [[sciencisto]] [[Karel Ferdinand Václavík]], [[ĵurnalisto]] [[Johanes Meyer-Hultschin]]. Multaj pluraj eminentaj personecoj ĉi tie pasigis parton de sia vivo. ===Lokaj esperantistoj=== *[[Arnošt Oulehla]] == Ĉirkaŭaĵo == La pentrinda ĉirkaŭa pejzaĝo kun kulturmemoraĵoj proponas multe da refreŝigajn eblecojn. Estas ĉi tie [[Hluĉina lago]] - grandarea ĉeakva refreŝigejo kun areo 140 ha (ĝi enhavas naturbanejon, herbejplaĝojn, pruntedonejon de ŝipoj kaj akvobicikloj, ludejon por stranda [[volejbalo]], [[minigolfo|minigolfejon]], aŭtokampadejon, pensionon kaj aliajn, eblas ĉi tie skii sur [[akvoskiado|akvoskio]]j, [[jaĥtado]] kaj [[tabulvelado]]). En la proksimeco de la refreŝigejo estas Infana farmo, kie oni okupiĝas per [[bredado]] de [[ĉevalo]]j, per [[hipoterapio]], ebleco de rajdado. Proksime de la urbo troviĝas linio de [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]], konstruitaj en la jaroj [[1935]]–[[1938]]. Kelkaj el ili nun kreas [[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|muzeon]], viziteblan por publiko preskaŭ ĉiutage. Unufoje dum jaro (en [[majo]]) oni prezentas tie atakon kaj ties defendon laŭ militdoktrino el la jaro [[1938]]. == Partneraj urboj == * [[Namyslow]] urbo en [[Pollando]] * [[Nebelschütz]] urbo en [[Germanio]] * [[Ružomberok]] urbo en [[Slovakio]] == Rilataj temoj == * [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky]] * [[Hluĉinio]] * [[Ŝtonegoj el Rovniny]] * [[Fervojlinio Opava východ – Hlučín]] * [[Hlučín (stacidomo)|Stacidomo Hlučín]] * [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] {{Hlučín}} {{Hluĉinio}} {{Municipoj de Moraviasilezia regiono|Distrikto Opava}} {{Unua}} [[Kategorio:Hlučín| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Hluĉinio]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Urboj en Ĉeĥa Silezio]] [[Kategorio:Setlejoj en Opava montetaro]] oucycho8eb616skd3oxcnt1i7kqn0m2 0 25782 9472003 9437888 2026-09-09T12:59:05Z Sj1mor 12103 9472003 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} [[Dosiero:A German prostitute's self-portrait in a brothel.jpg|eta|dekstre|280ra|Germana artistino en memportreto kiel prostituitino.]] '''Prostitu(ad)o''' <small>[[Prostituo#Lingva noto|(Noto)]]</small> estas ago de [[homo]], pli ofte [[virino]] ol [[viro]], pli ofte relative juna, kiu [[seksumado|seksumas]] pro aŭ por [[mono]]. La nomo devenas de la [[Latina lingvo|latina]] kaj signifas ''Antaŭenmontri'' aŭ ''publike eksponi''. == Historio == [[Dosiero:Lautrec_reine_de_joie_(poster)_1892.jpg|eta|La franca pentristo [[Henri de Toulouse-Lautrec]] kutimis viziti bordelojn kaj pentri la virinojn kaj iliajn klientojn. Titolita "Reine de Joie" (Reĝino de feliĉo) de 1892.]] Kelkaj [[kliŝo|kliŝe]] nomas ĝin "la plej malnova profesio", ĉar ekde la antikveco homoj sin prostituas. En frua historio, prostituo estis foje ligita al [[religio]], kiel en [[Babilono]] kaj la orienta baseno de [[Mediteraneo]]. En aliaj tempoj kaj/aŭ regionoj, geprostituitojn forpelis la ''normala'' [[socio]]. En kelkaj aliaj ili havis agnoskitan lokon. Dum la eŭropa [[Mezepoko]], prostituitinoj havis gravan socian rolon, eĉ elektigis tri [[papo]]jn per sia influo kaj monkontribuoj (pri tio, tamen, oni estas serĉantaj kaj indikantaj la fontojn). La mezepoka [[eklezio]] ne persekutis, kvankam kondamnante la malvirton, virinan prostituiĝon, nur regulis kie ĝi povus okazi, kaj [[bordelo]]j bezonis [[episkopo|episkopan]] aŭ [[reĝo|reĝan]] permeson; prostituitinoj povis frekventi [[diservo]]n kaj donaci malkaŝe al la eklezio, kiel oni povas vidi en la [[Francio|franca]] [[katedralo]] [[Dipatrino de Parizo]], kies [[vitralo]]n donacis prostitua [[gildo]]. Estis eĉ papaj dokumentoj kiuj malpermesis fizikajn aŭ moralajn agojn kontraŭ prostituitinoj, kvankam ili kondamnis prostituon teorie. Se submorale aspekto la Kristana Eklezio ĉiam kondamnis prostituitinojn, por ili, tamen, ĝi havis grandan atenton kaj kompaton kaj tie kaj tie kreis rifuĝojn por igi reala la eblecon de socia kaj morala elaĉeto. Citenda la episkopo [[Ivo el Chartres]] kiu rekomendis kiel grandan signon de karitato edziniĝi prostituitinon por ŝin forigi el la peko, kaj plie citenda la papo [[Inocento la 3-a]] kiu koncedis [[indulgenco]]n al tiu kiu edzinigas prostituitinon (Il Timone, n.95). == Sintenoj rilate al prostituo == === Jure === Jure estas tri pozicioj pri la afero: * Ŝtatoj kiuj leĝe malpermesas prostituon (kiel en plejparto de [[Usono]]). Oni povas obĵeti, ke tiuj [[ŝtato]]j, pretekste protekti virinajn [[rajto]]jn, neas al virinoj la rajton elekti mem kialon por seksumi, dirante: "vi rajtas seksumi pro a, b, c, sed ne pro mono aŭ simila kialo". Aliflanke estas dubinde aŭ almenaŭ diskutinde, ke plej multaj prostituitinoj volonte elektis sian "profesion". * Ŝtatoj kiuj leĝe permesas kaj regulas prostituon (kiel [[Nederlando]]). Ili konsideras prostituadon kiel metion inter aliaj metioj. Unu el iliaj pravigoj estas, ke oficiala regulado de prostituado malhelpas ties kaŝan kaj kriman evoluon. Oni povas obĵeti, ke ĉi-kaze la ŝtatoj ekspluatas geprostituitojn, postulante impostojn aŭ kontribuojn kiel kondiĉon por permesi tian tipon de seksumado. Aliflanke oni ne devas forgesi, ke en aliaj kondiĉoj prostituitojn ekspluatas unuavice kaj plej ofte prostitu'''ist'''oj kaj prostituaj [[mafio]]j, dediĉantaj sin al [[sakrado]] kaj [[sklavo|sklavigo]] de homoj. * Ŝtatoj kiuj traktas prostituon kiel privatan aferon, aŭ kiel problemon ne ŝtatan sed etikan (kiel [[Brazilo]]). Oni povas pravigi ilin dirante, ke tiuj vere respektas homajn rajtojn, ĉar kondamnas neniun kialon por fari amoron (se iu ajn plenkreskulo libere volas amori por distriĝo kaj alia plenkreskulo pro mono libere, kial ne? tio estas etika problemo, ne ŝtata). Oni povas obĵeti, ke tiuj ŝtatoj neglektas la ekspluatan dimension en plej oftaj prostitu-rilatoj inter, unuflanke, prostituit(in)o kaj klient(in)o, kaj, aliflanke, prostituit(in)o kaj prostituisto. En la lastaj du grupoj, depende de la ŝtato, oni jen kaj jen permesas [[sindikato]]jn kaj [[asocio]]jn de geprostituitoj, sociajn rajtojn kiel emeritecon, senpagan ŝtatan sanservon ktp, sed kondamnas perforton kaj ekspluatadon, unuavice de neplenkreskuloj. [[Dosiero:Red Light District.jpg|eta|maldekstre|200ra|"[[Ruĝa kvartalo]]" en [[Amsterdamo]].]] === Etike === Etike estas aliaj problemoj. Evidente la plejparto de geprostituitoj ne prostituas sin volonte, pro ŝato de tia maniero seksumi, sed pro [[mizero]] aŭ bezono de mono por aĉeti [[drogo]]jn. Sed oni ne eliminos mizeron aŭ aĉetadon de drogoj perfortante geprostituitojn. Oni ne finos prostituadon perforte, sed nur kiam oni eliminos sociajn problemojn, kiel mizeron aŭ droguzon, kiu kondukas al prostituado. Kio estas pli hontinda: permesi prostituadon aŭ permesi mizeron? Aliflanke, la t. n. kliento troviĝas en situacio de fakta avantaĝo. Li aŭ ŝi povas elekti prostituist(in)on laŭ siaj plaĉo kaj [[buĝeto]], dum ĉi tiu en plej oftaj kondiĉoj ne povas elekti aŭ rifuzi klienton. <!-- la ĉi-suba estas tute malklara por mi; mi ne povis reverki ĝin: --> Al kiu amoras al geprostituitoj estas penso de, ke aliulo ne faras amoron pro amo, amikeco aŭ ĝuo, sed nur por mono, tio estas malagrabla penso, sed tamen multaj uzas tion, ĉu ŝate, ĉu surogate (adosleskanta viro, fremdulo, maljunul(in)o, ktp - ) tiuj aŭ rezignas amoron, aŭ agnoskas la bezonon pagi por tio. Tiurilate kelkaj rimarkigas, ke multajn fojojn eĉ en "normala" orda socio ne estas alia kvalito por altiri parulon krom mono. == Lingva noto == La baza vorto en esperanto estas la transitiva verbo '''prostitui''', jam en si mem tre longa, kaj speciale maloportuna okaze de derivaĵoj kaj kunmetoj. Tial, indiferente pri la nuanco, oni nomas "prostituito" ne nur tiun efektive prostituitan de iu alia, sed ankaŭ prostituiĝinton (t.e. kiu prostituas sin mem). Anstataŭ "prostituitino", inter multaj [[sinonimo]]j, oni povas diri '''amovendistino''', '''amoristino''', '''ĉiesulino''', ankaŭ '''putino''', kvankam ĉi tiu vorto estas pli vulgara. La nomo '''sekso–laboristo''' ankaŭ troviĝas. Ĝi esprimas la ideon, ke la agado de prostituitino estas speco de laboro, komparebla kun aliaj specoj. Viran prostituiĝinton oni povus nomi, metafore, "*puto" (ankaŭ [[piĉo]] havas du signifojn tute malsamajn, ekzemple), sed ĝis nun oni tion ne faris. Juna viro, kiu prostituiĝas por pli maljunaj virinoj, estas "ĝigolo". Sinonimoj de "prostituejo" estas "putinejo" kaj "bordelo". == Vidu ankaŭ == * ''[[De Wallen]]'', [[ruĝluma distrikto]] de [[Amsterdamo]] * [[Gejŝo]], japana amuzistino * [[Sankta Nupto]] * Seksa prokurado (prostituisto) * [[Hetajro]], [[ĉiesulino]] en [[Antikva Grekio|antikva grekio]] * [[Meretrico]], la romia profesia amoristino * [[Bordelo|Borderlo]] * [[Nigra merkato]] * [[Homvendado]] * [[Infanprostituo]] * [[Seksuma turismo]] * [[Listo de famaj prostituitinoj]] * [[Madonna (societo)]] * [[Las Poquianchis]] == Plia legaĵo == Mathieu, Lilian. [https://eo.mondediplo.com/article782.html Ekonomiaj kaj sociaj kialoj de prostitucio] 'Le Monde Diplomatique', februaro 2003. == Literaturo == * Pri infanprostituado: {{Monatoref|numero=1995/03|paĝo=14|titolo=Knaboj kiel seksumiloj|ligilo=|aŭtoro=Gianfranco Cazzaro}} {{Projektoj|q=Prostituado|ReVo=prosti.0ado|ReVo titolo=Prostituado}} {{Sekso}} [[Kategorio:Prostituado| ]] [[Kategorio:Sociaj problemoj]] 8rg9rctgwnpqm5b7uabqj4zp32h89j6 0 27877 9472070 9101678 2026-09-09T15:29:02Z Roberto 609 /* Famaj personoj */ 9472070 wikitext text/x-wiki :''Tiu ĉi artikolo temas pri urbo en samnomata distrikto. Pri parto de municipo Velké Heraltice temas artikolo [[Tábor (Velké Heraltice)]].'' {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Tábor | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Tabor}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Tábor | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Tabor,Czech Republic.jpg | dosiero_priskribo = La okcidenta flanko de Placo de Žižka kun Malnova urbodomo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Vlajka města Tábor.gif | blazono = Tabor CoA CZ.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudbohemia regiono | distrikto = Distrikto Tábor | municipo = Tábor | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Lužnice | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = kastelo | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo = | montaro = Tabora montetaro | konstruaĵo = Katakomboj en Tábor | konstruaĵo_tipo = Katakomboj <!-- *** Situo *** --> | situo = Tábor | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 437 | lat_d = 49 | lat_m = 24 | lat_s = 52 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 39 | long_s = 35 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 62.22 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1420 | establita_tipo = Fondo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 390 01 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ031 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0317 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0317 552046 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 10 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 15 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 35 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.tabor.cz www.tabor.cz] | commons = Tábor | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} [[Dosiero:Tabor CZ aerial old town from north B1.jpg|eta|dekstra|250ra|Elaviadila vido al Tábor]] '''Tábor''' ({{lang-de|Tabor}}) estas urbo en [[Ĉeĥio]]. Ĝi situas en la norda parto de [[Sudbohemia regiono]], sur la rivero [[Lužnice]], 80&nbsp;km sude de la ĉefurbo [[Prago]] kaj 60&nbsp;km norde de [[České Budějovice]]. Unike konservita mezepoketosa historia urbo proklamita kiel '''protektata monumentrezervejo''', origine fondita de [[husmovado|husanoj]] kaj nomita laŭ la biblia monto [[Tabor]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Laŭ la urbo nomiĝas [[Tabora montetaro]]. {{Najbaraj municipoj}} Tábor estas grava centro de turismo, trafiko, industrio, kulturo kaj klerigado en la regiono. == Historio == Laŭ trovaĵoj la loko estis loĝata jam en la tempo de [[keltoj]]. En la 2-a duono de la [[13-a jarcento]] estis konstruita burgo Burgejo. Apud la burgo elkreskis loĝdomaro de urba tipo. Fundamenton de la nuna Tábor metis [[Jan Žižka]] el [[Trocnov]] en la jaro [[1420]]. Tiam ĝi estis zorgeme riparita, fortikigita kaj ĝi antaŭiĝis inter ĉiujn bohemiajn urbojn. Imperiestro [[Zigmundo la 1-a]], en klopodo favorigi por si la urbon, avancigis Táboron en la jaro [[1437]] je reĝa urbo. En la jaro [[1452]] landa administranto [[Jiří z Poděbrad]] humiligis la urbon, li konkeris ĝin, kaj Tábor devis subiĝi al ĝenerala landa ordeno. Politike la urbo staris je flanko de [[Jiří z Poděbrad]] kaj ĝi kreis ankaŭ bonan rilaton al reĝo [[Vladislao la 2-a Jagello]]. En la jaroj [[1532]] kaj [[1552]] la urbo suferis pro incendioj. En la jaro [[1547]] la urbo ekrezistis al imperiestro [[Ferdinando la 1-a]]. Tiu subpremis la ribelon kaj Tábor estis senigita de vico da posedaĵoj. En la jaro [[1611]] ĝi estis prirabita de invado de pasovanoj. Post nobelara ribelo ĝi estis post longdaŭra sieĝado konkerita en la jaro [[1621]] de la imperiestra soldataro kaj en la jaro [[1648]] de svedoj. La urbo suferis grandajn perdojn kaj ekde tiu tempo ĝi jam neniam rekonsciiĝis. Ĝi plu restis meti-agrikultura urbo kaj samtempe grandega armea fortreso, tial ĝi estis ofte celo de malamikaj armeoj. En la jaro [[1742]] okupis ĝin francoj kaj bavoroj, en la jaro [[1744]] [[Prusio|prusoj]]. En la jaro [[1788]], dum [[Jozefo la 2-a|josefa]] tempo, estis deprenita aŭtonomio de la reĝaj urboj kaj anstataŭ ĝi estis enoficigitaj imperiestraj burggrafoj. Tiuj ĉi ŝanĝoj estis kunigitaj kun forta germanigo. La [[19-a jarcento]] alportis post longa tempo denove prosperon de socia, lerneja kaj kultura vivo. Starigon de monumento al Jan Žižka en la jaro [[1877]] oni konsideras memorinda evento. Evoluis ankaŭ lernejaferoj. La urbo fondis en la jaro [[1862]] realan gimnazion, kio estis la unua gimnazio, kies instrulingvo estis ekskluzive la ĉeĥa lingvo, en la eksa monarĥio. Ankaŭ nove malfermita pli alta ekonomia kaj ekonomie-industria landa lernejo famigis la urbon eĉ malantaŭ limoj. La ekonomia evoluo alportis ankaŭ grandegan kreskon de loĝantoj. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Membrigo de urbo == La urbo havas 15 partojn: {{Kolumnoj-listo|2| * [[Čekanice (Tábor)|Čekanice]] (ekde 1971) * [[Čelkovice]] (ekde 1971) * [[Hlinice]] (ekde 1976) * [[Horky (Tábor)|Horky]] (ekde 1971) * [[Klokoty]] (ekde 1971) * [[Měšice (Tábor)|Měšice]] (ekde 1971) * [[Náchod (Tábor)|Náchod]] (ekde 1971) * [[Smyslov]] (ekde 1971) * [[Stoklasná Lhota]] (ekde 1980) * '''Tábor''' * [[Větrovy]] (ekde 1971) * [[Všechov]] (ekde 1971) * [[Zahrádka (Tábor)|Zahrádka]] (ekde 1971) * [[Záluží (Tábor)|Záluží]] (ekde 1971) * [[Zárybničná Lhota]] (ekde 1976) }} == Vidindaĵoj == * '''ĉefplaco''' de [[Jan Žižka]], sur kiu origine staradis ŝtontabloj, ĉe kiuj táboranoj akceptis utrakvismon, kaj komunuma ligna barelo, en kiun oni metis monon por bezonoj de la urbo: * malnova '''urbodomo''', kvarala konstruaĵo el [[1440]] en malfrugotika stilo, servanta nuntempe kiel sidejo de '''Husana muzeo''', enirejo al la [[subterejo]], okazloko de kulturaj aranĝoj * Dekana '''preĝejo''' de Transformiĝo de Sinjoro sur la monto Tabor, konstruita en [[1440]]-[[1512]], rekonstruita en renesanca kaj novgotika stiloj; 78m alta gotika turo kun baroka kupolo estas la plej alta tura en Sudbohemia regiono * monumento de [[Jan Žižka]] kaj urbanaj domoj <gallery> Tábor, Žižkovo náměstí II.JPG|urbodomo Tabor CZ Transfiguration Church 311.jpg|dekana preĝejo Tabor CZ Zizka Memorial 323.jpg|monumento de Jan Žižka </gallery> * '''burgo''', el kiu konserviĝis nur ronda turo '''Kotnov''' kun aligita '''Pordejo de Bechyně''', nuntempe muzea ekspozicio pri ... * '''Jordán''' - la plej aĝa akvorezervujo en tuta [[Mezeŭropo]], fondita en [[1492]] kun areo de 50 hektaroj kaj profundeco ĝis 18 m * '''parko''' de [[Jan Hus|Hus]], aranĝita en 1997, kun granda skulptaro "Majstro Jan Hus" de elstara ĉeĥa skulptisto [[František Bílek]] (1872-1941) el 1928 <gallery> Tabor 2a.jpg|burgo Kotnov Tábor-z harfového mostu přes Jordán.jpg|akvorezervujo Jordán Mistr Jan Hus-pomník.jpg|statuaro "Majstro Jan Hus" </gallery> urbanaj domoj: * '''Lichkovický dům''' (domo de Lichkovic-anoj), devenanta el la tempo ĉirkaŭ la jaro [[1440]] kaj alikonstruita post granda incendio en la jaro [[1532]]; * '''Ctiborův dům''' (domo de Ctibor) unu el la plej rimarkindaj domoj sur la ĉefplaco La domo omo devenas el la tempo post la jaro [[1532]]. Antaŭ la domo ĝis hodiaŭ konserviĝis ŝtontablo, la altaro el la tempo de husanoj, el kiu táboranoj akceptis utrakvismon. * '''Škrochův dům''' (domo de Škroch), unu el la plej elstaraj gotike-renesancaj urbaj konstruaĵoj en tuta Bohemio. == Subterejo en Tábor == '''[[Mezepoko|Mezepokaj]] [[katakombo]]j en Tábor''': Konstruado de keloj kaj subteraj katakomboj havis strategian, ŝirman kaj deponejan signifon. La subtera [[labirinto]] estas sub la placo. La kelojn ni trovos en du etaĝoj, [[volbo]]j havas interspacon preskaŭ 6,6 m. La dua subtera etaĝo ne kreas kompletan sistemon, la unuopaj keloj ne estas kun la ceteraj ĉiam kunigitaj. La nivelo de la dua etaĝo enpenetras en profundaĵon preskaŭ 9 m. La estiĝon de la keloj ni envicigas en la tempon ĉirkaŭ la jaro [[1500]] kaj en komencon de la [[16-a jarcento]]. Oni komencis haki la koridorojn kaj la kelojn precipe pro kaŭzo de ŝirmo de la loĝantoj antaŭ multnombraj incendioj. En limdisiĝo de 150 jaroj ĉi tie brulis proksimume kvindekfoje kaj dum tiuj ĉi katastrofoj la urbanoj kaŝis siajn bezonaĵojn en la subterejon. Sed ili kaŝis ĉi tien ankaŭ nutraĵojn kaj bieron, kiun oni kuiris en Tábor. La strategia signifo de la katakomboj validiĝis en la tempoj de milita endanĝerigo. En la jaro [[1937]] estis alirebligitaj por publiko la unuaj tri keloj, el kiuj unu estas sub la urbodomo kaj la alia sub preĝejo, staranta en la placo. Nuntempe estas por publiko alirebla parto de la subteraj koridoroj, kondukantaj sub la placo de Tábor kaj kies longeco estas preskaŭ 800 metroj. La enirejo en la subterejon estas en la malnova urbodomo kaj la elirejo en malantaŭa parto de domo n-ro 6. == Ĉirkaŭaĵo == <gallery> Klokoty-klášter-2007.jpg|monaĥejo kaj pilgrimloko [[Klokoty]] </gallery> == Rilataj personoj == * [[Oskar Nedbal]], muzikkomponisto * [[Edvard Beneš]] * [[František Zelenka]] * [[Venceslav Trnka]], [[kuracisto]], [[rektoro]] ===Esperantistoj=== *[[František Zelenka]] == Ĝemelurboj == * {{ĝemeleco|Konstanz|Germanio}} * {{ĝemeleco|Wels|Aŭstrio}} * {{ĝemeleco|Schmalkalden|Germanio}} * {{Ĝemeleco|Dole|Francio|1997}} == Esperanto == En jaro [[1999]] okazis en Tábor la 9-a kongreso de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]]. == Literaturo == * Augusta, Pavel / Klínková, Hana: ''Kniha o městě Tábor''. Praha 2001. ISBN 80-86098-18-4. * Berwid-Buquoy, Christiane: ''Tabor-Meschitz''. BI-HI Verlag: Berlin 2005. ISBN 3-924933-07-3. ĉeĥe, germane == Vidu ankaŭ == * [[Subterejo en Ĉeĥio]] == Eksteraj ligiloj == * [http://old.tabor.cz/index.htm Oficiala urba retpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060613044027/http://old.tabor.cz/index.htm |date=2006-06-13 }} ĉeĥe, germane, angle * [http://www.husmuzeum.cz/ Retpaĝo de Husana muzeo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉeĥe, germane, angle {{Tábor}} {{Municipoj de Sudbohemia regiono|Distrikto Tábor}} [[Kategorio:Tábor| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Tábor]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Tábor]] [[Kategorio:Subterejo en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Urboj en Bohemio]] [[Kategorio:Setlejoj en Tabora montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj sur Lužnice]] [[Kategorio:Jakobaj vojoj en Ĉeĥio]] owks9htuviddiuqh22ov5l47icz1n98 9472071 9472070 2026-09-09T15:29:24Z Roberto 609 /* Rilataj personoj */ 9472071 wikitext text/x-wiki :''Tiu ĉi artikolo temas pri urbo en samnomata distrikto. Pri parto de municipo Velké Heraltice temas artikolo [[Tábor (Velké Heraltice)]].'' {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Tábor | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Tabor}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Tábor | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Tabor,Czech Republic.jpg | dosiero_priskribo = La okcidenta flanko de Placo de Žižka kun Malnova urbodomo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Vlajka města Tábor.gif | blazono = Tabor CoA CZ.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudbohemia regiono | distrikto = Distrikto Tábor | municipo = Tábor | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Lužnice | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = kastelo | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo = | montaro = Tabora montetaro | konstruaĵo = Katakomboj en Tábor | konstruaĵo_tipo = Katakomboj <!-- *** Situo *** --> | situo = Tábor | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 437 | lat_d = 49 | lat_m = 24 | lat_s = 52 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 39 | long_s = 35 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 62.22 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1420 | establita_tipo = Fondo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 390 01 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ031 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0317 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0317 552046 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 10 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 15 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 35 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.tabor.cz www.tabor.cz] | commons = Tábor | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} [[Dosiero:Tabor CZ aerial old town from north B1.jpg|eta|dekstra|250ra|Elaviadila vido al Tábor]] '''Tábor''' ({{lang-de|Tabor}}) estas urbo en [[Ĉeĥio]]. Ĝi situas en la norda parto de [[Sudbohemia regiono]], sur la rivero [[Lužnice]], 80&nbsp;km sude de la ĉefurbo [[Prago]] kaj 60&nbsp;km norde de [[České Budějovice]]. Unike konservita mezepoketosa historia urbo proklamita kiel '''protektata monumentrezervejo''', origine fondita de [[husmovado|husanoj]] kaj nomita laŭ la biblia monto [[Tabor]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Laŭ la urbo nomiĝas [[Tabora montetaro]]. {{Najbaraj municipoj}} Tábor estas grava centro de turismo, trafiko, industrio, kulturo kaj klerigado en la regiono. == Historio == Laŭ trovaĵoj la loko estis loĝata jam en la tempo de [[keltoj]]. En la 2-a duono de la [[13-a jarcento]] estis konstruita burgo Burgejo. Apud la burgo elkreskis loĝdomaro de urba tipo. Fundamenton de la nuna Tábor metis [[Jan Žižka]] el [[Trocnov]] en la jaro [[1420]]. Tiam ĝi estis zorgeme riparita, fortikigita kaj ĝi antaŭiĝis inter ĉiujn bohemiajn urbojn. Imperiestro [[Zigmundo la 1-a]], en klopodo favorigi por si la urbon, avancigis Táboron en la jaro [[1437]] je reĝa urbo. En la jaro [[1452]] landa administranto [[Jiří z Poděbrad]] humiligis la urbon, li konkeris ĝin, kaj Tábor devis subiĝi al ĝenerala landa ordeno. Politike la urbo staris je flanko de [[Jiří z Poděbrad]] kaj ĝi kreis ankaŭ bonan rilaton al reĝo [[Vladislao la 2-a Jagello]]. En la jaroj [[1532]] kaj [[1552]] la urbo suferis pro incendioj. En la jaro [[1547]] la urbo ekrezistis al imperiestro [[Ferdinando la 1-a]]. Tiu subpremis la ribelon kaj Tábor estis senigita de vico da posedaĵoj. En la jaro [[1611]] ĝi estis prirabita de invado de pasovanoj. Post nobelara ribelo ĝi estis post longdaŭra sieĝado konkerita en la jaro [[1621]] de la imperiestra soldataro kaj en la jaro [[1648]] de svedoj. La urbo suferis grandajn perdojn kaj ekde tiu tempo ĝi jam neniam rekonsciiĝis. Ĝi plu restis meti-agrikultura urbo kaj samtempe grandega armea fortreso, tial ĝi estis ofte celo de malamikaj armeoj. En la jaro [[1742]] okupis ĝin francoj kaj bavoroj, en la jaro [[1744]] [[Prusio|prusoj]]. En la jaro [[1788]], dum [[Jozefo la 2-a|josefa]] tempo, estis deprenita aŭtonomio de la reĝaj urboj kaj anstataŭ ĝi estis enoficigitaj imperiestraj burggrafoj. Tiuj ĉi ŝanĝoj estis kunigitaj kun forta germanigo. La [[19-a jarcento]] alportis post longa tempo denove prosperon de socia, lerneja kaj kultura vivo. Starigon de monumento al Jan Žižka en la jaro [[1877]] oni konsideras memorinda evento. Evoluis ankaŭ lernejaferoj. La urbo fondis en la jaro [[1862]] realan gimnazion, kio estis la unua gimnazio, kies instrulingvo estis ekskluzive la ĉeĥa lingvo, en la eksa monarĥio. Ankaŭ nove malfermita pli alta ekonomia kaj ekonomie-industria landa lernejo famigis la urbon eĉ malantaŭ limoj. La ekonomia evoluo alportis ankaŭ grandegan kreskon de loĝantoj. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Membrigo de urbo == La urbo havas 15 partojn: {{Kolumnoj-listo|2| * [[Čekanice (Tábor)|Čekanice]] (ekde 1971) * [[Čelkovice]] (ekde 1971) * [[Hlinice]] (ekde 1976) * [[Horky (Tábor)|Horky]] (ekde 1971) * [[Klokoty]] (ekde 1971) * [[Měšice (Tábor)|Měšice]] (ekde 1971) * [[Náchod (Tábor)|Náchod]] (ekde 1971) * [[Smyslov]] (ekde 1971) * [[Stoklasná Lhota]] (ekde 1980) * '''Tábor''' * [[Větrovy]] (ekde 1971) * [[Všechov]] (ekde 1971) * [[Zahrádka (Tábor)|Zahrádka]] (ekde 1971) * [[Záluží (Tábor)|Záluží]] (ekde 1971) * [[Zárybničná Lhota]] (ekde 1976) }} == Vidindaĵoj == * '''ĉefplaco''' de [[Jan Žižka]], sur kiu origine staradis ŝtontabloj, ĉe kiuj táboranoj akceptis utrakvismon, kaj komunuma ligna barelo, en kiun oni metis monon por bezonoj de la urbo: * malnova '''urbodomo''', kvarala konstruaĵo el [[1440]] en malfrugotika stilo, servanta nuntempe kiel sidejo de '''Husana muzeo''', enirejo al la [[subterejo]], okazloko de kulturaj aranĝoj * Dekana '''preĝejo''' de Transformiĝo de Sinjoro sur la monto Tabor, konstruita en [[1440]]-[[1512]], rekonstruita en renesanca kaj novgotika stiloj; 78m alta gotika turo kun baroka kupolo estas la plej alta tura en Sudbohemia regiono * monumento de [[Jan Žižka]] kaj urbanaj domoj <gallery> Tábor, Žižkovo náměstí II.JPG|urbodomo Tabor CZ Transfiguration Church 311.jpg|dekana preĝejo Tabor CZ Zizka Memorial 323.jpg|monumento de Jan Žižka </gallery> * '''burgo''', el kiu konserviĝis nur ronda turo '''Kotnov''' kun aligita '''Pordejo de Bechyně''', nuntempe muzea ekspozicio pri ... * '''Jordán''' - la plej aĝa akvorezervujo en tuta [[Mezeŭropo]], fondita en [[1492]] kun areo de 50 hektaroj kaj profundeco ĝis 18 m * '''parko''' de [[Jan Hus|Hus]], aranĝita en 1997, kun granda skulptaro "Majstro Jan Hus" de elstara ĉeĥa skulptisto [[František Bílek]] (1872-1941) el 1928 <gallery> Tabor 2a.jpg|burgo Kotnov Tábor-z harfového mostu přes Jordán.jpg|akvorezervujo Jordán Mistr Jan Hus-pomník.jpg|statuaro "Majstro Jan Hus" </gallery> urbanaj domoj: * '''Lichkovický dům''' (domo de Lichkovic-anoj), devenanta el la tempo ĉirkaŭ la jaro [[1440]] kaj alikonstruita post granda incendio en la jaro [[1532]]; * '''Ctiborův dům''' (domo de Ctibor) unu el la plej rimarkindaj domoj sur la ĉefplaco La domo omo devenas el la tempo post la jaro [[1532]]. Antaŭ la domo ĝis hodiaŭ konserviĝis ŝtontablo, la altaro el la tempo de husanoj, el kiu táboranoj akceptis utrakvismon. * '''Škrochův dům''' (domo de Škroch), unu el la plej elstaraj gotike-renesancaj urbaj konstruaĵoj en tuta Bohemio. == Subterejo en Tábor == '''[[Mezepoko|Mezepokaj]] [[katakombo]]j en Tábor''': Konstruado de keloj kaj subteraj katakomboj havis strategian, ŝirman kaj deponejan signifon. La subtera [[labirinto]] estas sub la placo. La kelojn ni trovos en du etaĝoj, [[volbo]]j havas interspacon preskaŭ 6,6 m. La dua subtera etaĝo ne kreas kompletan sistemon, la unuopaj keloj ne estas kun la ceteraj ĉiam kunigitaj. La nivelo de la dua etaĝo enpenetras en profundaĵon preskaŭ 9 m. La estiĝon de la keloj ni envicigas en la tempon ĉirkaŭ la jaro [[1500]] kaj en komencon de la [[16-a jarcento]]. Oni komencis haki la koridorojn kaj la kelojn precipe pro kaŭzo de ŝirmo de la loĝantoj antaŭ multnombraj incendioj. En limdisiĝo de 150 jaroj ĉi tie brulis proksimume kvindekfoje kaj dum tiuj ĉi katastrofoj la urbanoj kaŝis siajn bezonaĵojn en la subterejon. Sed ili kaŝis ĉi tien ankaŭ nutraĵojn kaj bieron, kiun oni kuiris en Tábor. La strategia signifo de la katakomboj validiĝis en la tempoj de milita endanĝerigo. En la jaro [[1937]] estis alirebligitaj por publiko la unuaj tri keloj, el kiuj unu estas sub la urbodomo kaj la alia sub preĝejo, staranta en la placo. Nuntempe estas por publiko alirebla parto de la subteraj koridoroj, kondukantaj sub la placo de Tábor kaj kies longeco estas preskaŭ 800 metroj. La enirejo en la subterejon estas en la malnova urbodomo kaj la elirejo en malantaŭa parto de domo n-ro 6. == Ĉirkaŭaĵo == <gallery> Klokoty-klášter-2007.jpg|monaĥejo kaj pilgrimloko [[Klokoty]] </gallery> == Rilataj personoj == * [[Oskar Nedbal]], muzikkomponisto * [[Edvard Beneš]] * [[Venceslav Trnka]], [[kuracisto]], [[rektoro]] ===Esperantistoj=== *[[František Zelenka]] == Ĝemelurboj == * {{ĝemeleco|Konstanz|Germanio}} * {{ĝemeleco|Wels|Aŭstrio}} * {{ĝemeleco|Schmalkalden|Germanio}} * {{Ĝemeleco|Dole|Francio|1997}} == Esperanto == En jaro [[1999]] okazis en Tábor la 9-a kongreso de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]]. == Literaturo == * Augusta, Pavel / Klínková, Hana: ''Kniha o městě Tábor''. Praha 2001. ISBN 80-86098-18-4. * Berwid-Buquoy, Christiane: ''Tabor-Meschitz''. BI-HI Verlag: Berlin 2005. ISBN 3-924933-07-3. ĉeĥe, germane == Vidu ankaŭ == * [[Subterejo en Ĉeĥio]] == Eksteraj ligiloj == * [http://old.tabor.cz/index.htm Oficiala urba retpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060613044027/http://old.tabor.cz/index.htm |date=2006-06-13 }} ĉeĥe, germane, angle * [http://www.husmuzeum.cz/ Retpaĝo de Husana muzeo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉeĥe, germane, angle {{Tábor}} {{Municipoj de Sudbohemia regiono|Distrikto Tábor}} [[Kategorio:Tábor| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Tábor]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Tábor]] [[Kategorio:Subterejo en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Urboj en Bohemio]] [[Kategorio:Setlejoj en Tabora montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj sur Lužnice]] [[Kategorio:Jakobaj vojoj en Ĉeĥio]] guwbojxkkpaoawbixii370oyawcvbhv 0 27941 9471976 9372409 2026-09-09T12:43:50Z Sj1mor 12103 9471976 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Paroĥo''' estas distrikto de loka ([[Vilaĝo|vilaĝa]], plurvilaĝa, [[Kvartalo|kvartala]]) [[religia komunumo]]. Ĝi estas [[Eklezio|eklezia]] distrikteto, parto de [[episkopujo]], regata de unu [[pastro]] nomata paroĥestro, kiu respondecas pri precipaj religiaĵoj en paroĥo. Ofte li estis helpata de vikariaj pastroj, kaj por la materia zorgado de [[sakristiisto]]. En la paroĥo loĝas, laboras paroĥanoj, kiuj partoprenas en la loka religia vivo. En la baza senco de la vorto do temas nur pri la agotereno de paroĥestra pastro, do diversaj {{J|religia komunumo}} povas dividi la saman teritorion en malsamajn paroĥojn. En iuj kazoj tamen ŝtataj instancoj historie ankaŭ transprenis la dividon laŭ paroĥoj por politika, administra divido de sia ŝtato - tiam temas pri administra unuo komparebla al [[komunumo]] aŭ [[municipo]]. Paroĥo ofte havas apartan konstruaĵon kiu servas kiel rezidejo kaj loĝdomo por la paroĥestro; tiu domo povas esti nomata '''paroĥejo''' aŭ '''paroĥestrejo''' aŭ '''paroĥa domo'''. == Historio == [[Institucio]] de paroĥo ligiĝas kun disvastigo de [[kristanismo]] al vilaĝaj terenoj. Finan signifon kaj rolon de la paroĥo difinis [[Kvara Laterana koncilio]] (1215). En [[mezepoko]] la paroĥoj plenumis diversajn funkciojn. En [[Pollando]] de la 13-a jarcento ĉe pli riĉaj paroĥoj aperis [[paroĥa lernejo|paroĥaj lernejoj]], kaj en [[urboj]] ankaŭ [[malsanulejo]]j. Nuntempe fondiĝas Domoj de Solecaj [[Patrino]]j, pri kio [[feminismo|feministaj]] organizaĵoj ne interesiĝas. == Civilaj paroĥoj == En kelkaj landoj, '''paroĥoj ''' estas dividoj politikaj kaj teritoriaj, similaj al [[municipo]]j aŭ komunumoj de multaj landoj, ekz-e en [[Andoro]], [[Grenado]], [[Ekvadoro]] kaj en [[Luiziano]]. == Vidu ankaŭ == * [[Paroĥopreĝejo]] * [[Kolegiata preĝejo]] * [[Katedralo]] * [[Ekskurendo]] == Proverbo == Ekzistas unu [[proverbo]] pri paroĥo, kaj unu alia pri [[paroĥestro]], en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2008-11-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Kia paroĥestro, tia paroĥo.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|q=Paroĥo|ReVo=parohx}} {{Klasnomoj pri administraj teritoriaj unuoj}} [[Kategorio:Paroĥoj| ]] [[Kategorio:Eklezia organizo]] [[Kategorio:Socio]] [[Kategorio:Teritoria administrado de Eklezio]] fb2xy8chrznvdrb9am31qdm9ee1bop7 0 30043 9472083 9399435 2026-09-09T15:59:57Z Arbarulo 135469 9472083 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Computerkids.jpg|eta|infanoj lernas komputilumi]] [[Dosiero:Albert_Anker_Die_kleinen_Strickerinnen.jpg|eta|Lernado laŭ observado ]] [[Dosiero:Jean-François_Millet_-_The_Knitting_Lesson.jpg|eta|Lernado laŭ instruado kaj gvidado]] [[Dosiero:Albert_Anker_-_Schulmädchen_bei_den_Hausaufgaben.jpg|eta|Lernado kiel ampleksa povaro, nome: atento , koncentriĝo, motoraj kaj lingvaj kapabloj. Pentraĵo el 1879]] '''Lerno''' estas la alproprigo de [[scio]]j aŭ kapabloj por daŭra aplikeblo. Supozeble ĉiu besto povas lerni. Nehomaj [[bestoj]] lernas precipe kapablojn. Parto de ili akiras ankaŭ sciojn, sed en tre malvastaj limoj. Kontraste al tio [[homo]]j aldone povas alproprigi sciojn kaj [[ideo]]jn eĉ tre abstraktajn, kiujn ili konscie reproduktas kaj kombinas. Lernkapablo ebligas adaptiĝon al la kondiĉoj de la vivomedio kaj celkonvenan agadon en ĝi. Oni lernas pli efike, se oni faras ĝin [[metodo (uzo)|metode]]. Dum [[eduko]] lernado ludas esencan rolon. Ĝi estas [[lerntakso|taksata]] por diversaj celoj en [[klasĉambra lerntakso]], [[ekzameno]] aŭ [[grandaskala lerntakso]]. La [[vorto]] '''lerno''' devenas de la [[germana lingvo|germana]] '''''lernen''''' kaj [[angla lingvo|angla]] '''''to learn''''' - tio estas '''lerni'''. Ĉar '''lerno''' jam signifas la agon lerni, laŭ la [[neceso kaj sufiĉo|principo de neceso kaj sufiĉo]] malrekomendindas ''ĉiama'' uzo de '''lernado''', vorto kiu akcentas tre longedaŭran kaj /aŭ multfoje ripetatan lernon. Lerno ne nepre necesigas [[intelekto|inteligentecon]] aŭ eĉ [[konscio]]n. Ekzemple la adaptiĝo de homa aŭ besta [[imuneco|imuneca]] sistemo al novaj minacaj [[organismo]]j estas konsiderata kiel lerno. Ankaŭ [[informadiko]] parolas pri [[artefarita intelekto|lernantaj maŝinoj]] aŭ lernantaj [[sistemo]]j. == Komparu kun == [[pedagogio]], [[metodiko]], [[lernejo]], [[universitato]], [[e-lerno]], [[aŭtodidakto]], [[infanaĝo]], [[junaĝo]] == Proverbo == Ekzistas pluraj [[proverbo]]j pri lern(ad)o en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2008-11-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Homo lernas la tutan vivon.''}} * {{citaĵo|''Kio estas lernita, ne estas perdita.''}} * {{citaĵo|''Por sperto kaj lerno ne sufiĉas eterno.''}} == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Scienca metodo]] * [[Slojdo]] * [[Analfabeto]] * [[Disleksio]] == Eksteraj ligiloj == * http://icebreakerideas.com/learning-theories/ <!-- en:Explorations in Learning & Instruction: The Theory Into Practice Database en->eo:Esploradoj (in, en) (Lerno, Lernante, Scienco) & Komando: La Teorio Al en, en ...-n Praktiko Datumbazo --> * http://www.ufv.br/dpe/edu660/teorias.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060206033027/http://www.ufv.br/dpe/edu660/teorias.htm |date=2006-02-06 }} <!-- pt:Teorias da Aprendizagem pt->eo:_Teorias_ _da_ Lerno --> * http://www.cerebromente.org.br/n12/opiniao/criatividade2.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060211161542/http://www.cerebromente.org.br/n12/opiniao/criatividade2.html |date=2006-02-11 }} <!-- pt:Facilitando a aprendizagem pt->eo:_Facilitando_ a lerno --> * http://www.psicologia.com.pt/artigos/ver_artigo.php?codigo=A0238a <!-- pt:As orientações metodológicas do processo ensino-aprendizagem pt->eo:_As_ _orientações_ _metodológicas_ _do_ _processo_ _ensino_-lerno --> * [http://www.pedagogy.ir/ pedagogy.ir: learning environment, learning performance & lifelong learning] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080622041928/http://pedagogy.ir/ |date=2008-06-22 }} <gallery> Dosiero:Baby.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|en:[[Person|People]] will instinctively [[smile]] back at [[baby|babies]] who [[gaze]] at them and smile. en->eo:[[(Hipostazo, Persono)|(Popolo, Homoj, Oni)]] (voli, testamento, testamenti) _instinctively_ [[rideti]] (dorso, protekti) (at, ĉe, en) [[(suĉinfano, bebo)|(suĉinfanoj, beboj)]] kiu [[_gaze_]] (at, ĉe, en) _them_ kaj rideti. --> Dosiero:Homemade-merry-go-round.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|en:Merry-go-round in a [[playground]] en->eo:Karuselo (in, en) (a, _) [[_playground_]] --> Dosiero:Codex Manesse Schulmeister von Esslingen.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|en:Traditional teacher-centred environments have a long history. en->eo:Tradicia instruisto-centrita (medioj, ĉirkaŭaĵoj) havi (a, _) longa historio. --> Dosiero:Kiel la cerbo lernas-eo.svg </gallery> {{projektoj|q=Lernado}} [[Kategorio:Lernado| ]] ngb2nb6ttbr29sp0e9epn84g653ux5y 0 30262 9472397 9282699 2026-09-10T10:59:09Z Kani 670 9472397 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Une_toilette_ouverte.jpg|eta|Eŭropa necesejo.]] '''Necesejo''' estas loko por [[fekaĵo|feki]] kaj [[urino|urini]]. En malpli vasta senco oni iam uzas "necesejo" iam ankaŭ por la '''necesujo''' konsistanta ĝenerale el '''neceseja pelvo''' kaj sur ĝi muntita '''neceseja seĝo''', do por la instalaĵo, kiu akceptas la homajn sekreciaĵojn. La plej simplan necesejon oni nomas [[latrino]] (en barakaro, kamphotelo, kie ne ekzistas kanala akvo). Neformale oni povas nomi ĝin ankaŭ '''neprejo''' aŭ ŝerce '''neĉesejo'''. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''klozeto''' estas ''Necesujo provizita de akva fermilo, sifono. Ĉambreto ĝin entenanta.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 112.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la latina ''clausus'' (fermita).<ref>Azorín, samloke.</ref> == Tipoj == [[Dosiero:Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary b29 417-1.jpg|eta|Sekcio de necesujo.]] [[Dosiero:Ballcock.svg|eta|Funkciado de akvujo.]] Harper kaj Halestrap dividas la necesejajn ilojn en ''Lifting the Lid: An ecological approach to toilet systems'' : # la plej disvastiĝinta ilo el norma porcelana pelvo kun [[kanalizacio]] (kanaletaro (PIV)) (vidu foton) # necesejo kun [[forsorba fosaĵo]] # necesejo kun antisepsa ujo # necesejo kun antisepsa ujo kaj akvopuriga bedo por likva homfeka sterko (fekalio) # [[senakva necesejo|necesejo kun kompoŝtigo de solidaĵoj kaj divido je urino]] # [[senakva necesejo|vera kompoŝtiga necesejo]] # kuva necesejo # vica (aŭ plumpa) necesejo # [[kaŭra necesejo]] Oni povas plu distingi laŭ la porcelanaj normaj pelvoj: # glitlava pelvo (necesejo), kie la fekaĵo falas direkte en la kanalizacion, ĉar sub la sidloko troviĝas dekliva parto kaj la fekaĵo glitas en la akvon. Tiam apenaŭ estiĝas malbonodoro. # ŝtupa pelvo (necesejo), kie la fekaĵo falas sur platan parton sub la sidloko. La fekaĵo malaperas en la kanalo nur post neceseja lavo, kio havas la avantaĝojn, ke la pugoj de la sidanto ne ŝpruciĝas per akvo (ĉe glitlava pelvo fekaĵo kelkfoje falas kaj ne glitas en la akvon) kaj oni povas ekzameni la fekaĵon (koloro, vermetoj, konsisto) eĉ preni ekzemplon el ĝi, se necesas por medicinaj ekzamenoj. La malavantaĝo de tiu tipo estas – krom la malbonodoro -, ke la fekaĵo malpurigas ofte forte la ŝtupan parton kaj tiel necesas uzi la necesejan broson. # staranta pelvo En [[veturilo]]j ekzistas la sekvaj tipoj: # "malfermita konstrutipo" kun malplenigo eksteren (ĉe [[fervojo]] iam la plej ofta metodo). Ties avantaĝoj estas la facila konstruo, la daŭra aplikeco; la malavantaĝoj estas la purigaj kaj mediaj problemoj, pro kiuj oni evitas ties enkonstruojn nuntempe ĉe la riĉaj landoj. # "fermita konstrutipo" kun poluakvujo, kiun oni malplenigas normalokaze ĉiujn 1-2 tagojn en la [[poluakvo]]n. # [[Kemio|kemia]] traktado de la poluakvo. La avantaĝo etas, ke la poluakvo pli malofte devas malpleniĝi; malavantaĝo estas la eblaj [[medio]]damaĝaj kemiaĵoj. # [[Biologio|Biologia]] procezado de la poluakvo. Tiam la [[mikroorganismo]]j transformas la poluakvon tiel, ke la akvoparto uzeblas denove kiel [[uzakvo]]. Biologiaj necesejoj ebligas tre longan malplenigan ciklon. Malavantaĝo estas, ke la sistemo povas kolapsi, se ekzemple oni purigas la necesejan konkon per nekonvenaj kemiaĵoj. La fermitaj konstrutipoj (kun aŭ sen manipulo de la poluakvo) estas malplenigataj hodiaŭ preskaŭ senescepte per [[vakuo]]. == Sciindaĵoj == Oni distingas la publikajn necesejojn laŭ sekso (+handikapuloj) per [[piktogramo]]j, kie bildeto montras la viran kaj virinan figuron. Se oni ne distingas la necesejon laŭ sekso, oni parolas pri unuseksa necesejo, kiam ĝin povas uzi iu ajn (ekz. ĉe fervojo). La piktogramoj anstataŭis la iam uzatajn inicialojn de la vortoj "virino/viro" aŭ "sinjorino/sinjoro", kiuj kaŭzis embarason ĉe lingvaj problemoj. Tamen piktogramoj ne estas senproblemaj en [[islamo|islamaj]] landoj, ĉar ili striktasence estas bildoj de homoj, kiujn la [[Korano]] malpermesas. Ofte-malofte troviĝas apud la necesseĝo ankoraŭ [[bideo]], ĉe kiu oni povas lavi [[anuso]]n kaj [[seksorgano]]jn. Ĉe publikaj necesejoj oni ofte devas pagi por la uzo. <!--Viel frequentierte Toiletten (z.B. in Bahnhöfen, Gaststätten oder Schulen) sind meist mit [[Klosprüche]]n "verziert".--> Ne ĉiu lando posedas bone elkonstruitan [[kanalizacio]]n, pro tio en multaj (sudeŭropaj) landoj malproponatas sublavi [[neceseja papero|necesejan paperon]]; por tio uzatas ofte "paperkorbo" en man-proksimo. Parte oni ne uzas paperon, sed akvon per [[hoso]]. Homoj, kiuj suferas je fobio latine nomata „[[Paruresis]]”, havas timon por urini en publika necesejo. La Monda Neceseja Tago estas la [[19-a de novembro]]. == Historio == La [[Malnova testamento]] (5-a libro de Moseo, [[Readmono]]<!--Ĉu la 5-a libro de Moseo estas Readmono? -->) ordonis la judajn batalantojn, ke ili fosu trueton – kiam necesas – apud la tendo kaj feku en ĝin kaj poste kovru ĝin. "Fosileton vi devas havi ĉe vi sur rimeno; kaj kiam vi sidos ekstere, fosu per ĝi kaj reen kovru vian elirintaĵon..." (Read. 23,13) La bone elkonstruitaj necesejoj ekzistis jam ĉ. [[-2800|2800 a. K.]] en [[Mezopotamio]]. Oni trovis necesejon en la Knososa palaco de [[Kreto]]. Tiuj necesejoj estis la tn. faletaj necesejoj, kiam la fekaĵo liberfalas suben. En la antikva epoko la viroj kaj virinoj komune uzis la necesejojn kaj ne ekzistis niĉoj aŭ aliaj intimaj dividaĵoj. La publikaj necesejoj havis ofte U-formon kaj sidejojn por {{Ĉirkaŭ|12}} homoj. En la urboj de antikva epoko, la defluejoj buŝiĝis en grandaj defluaj kanaloj, en la t.n ''[[kloako]]j''. La plej konata estis la ''Cloaca maxima'' en [[Romo]]. Cezaro Vespasiano unuafoje en la historio impostigis la publikajn necesejojn; tial lia nomo estas konservita en la [[franca lingvo|franca]] vorto ''vespasienne'' (= publika pisejo). En la Romia imperio ofte traflua akvo purigis la necesejojn. Dum la plimultiĝo de la homoj, kresko de la popoldenso en la urboj necesigis regulojn. Oni jam punis en la 14-a jarcento en [[Munkeno]] tiujn, kiuj fekis sur la straton kaj ne liveris la fekaĵon en la riveron. En 1539 aperis en [[Parizo]] ordono, laŭ kiu ĉiu homo respondecas pri la propra fekaĵo kaj kiu samtempe devigis konstrui forsorbajn elfosaĵojn (digesta fosaĵo). En la mezepoko ekzistis la necesejoj en formo de [[niĉo]]j kaj [[orielo]]j. Ofte ili malfermiĝis al la ekstero (fortikaĵoj). Famas la necesejo de [[Marteno Lutero]], kiu suferis je forta [[konstipo]]. Tiu necesejo troviĝis en la Wittenberg-a ĝardeno, kie li pasigis multan tempon kaj tiel havis tempon pripensi gravajn aferojn. [[Ludoviko la 14-a]] ofte uzis laksigaĵojn kaj tiel li ofte regis sur neceseja trono kaj devigis ankaŭ aliajn sidi sur simila seĝo por ne perdi tempon dum la kunsido. En [[1775]] la angla inventinto [[Alexander Cummings]] ricevis patenton por sia akvotralava necesejo. Sed la vera elpensinto de akva necesejo estis [[Sir John Harington]] (baptofilo de [[Elizabeto la 1-a (Anglio)|Elizabeto la 1-a]]), tamen venis lia malkovro el 1596 al forgesiteco. En [[Germanio]] la unua necesejo kun akvotralavo instaliĝis en [[1860]] en [[Kastelo Ehrenburg (Koburgo)|Kastelo Ehrenburg]] en [[Coburg]]. Tiu aparato estis importita tiam el Britio pro la ofta vizito de [[Viktorino (Britio)|reĝino Victoria]]. La unua seksa divido de la publikaj necesejoj okazis en [[1739]] en [[Parizo]], ĉe [[drinkejo]]. Komence de la [[21-a jarcento]] oni jam trovas necesejojn kun kubutejo, varmigita sidloko, fekaĵ-analiziloj. En multaj [[hejmo (loĝejo)|hejmoj]], la necesejo estas kunigita kun la [[banĉambro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == === Angle === * [[George Monbiot]], [[Peter Harper]], [[Louise Halestrap]]: ''Lifting the Lid: An ecological approach to toilet systems'', Centre for Alternative Technology, ISBN 1-898049-79-3 === Germane === * [[Anton Schlicksbier]], [[Winfried Helm]], [[Enrico Santifaller]]: ''Stille Örtchen der Oberpfalz'', Büro Wilhelm, ISBN 3-936721-03-3 * [[Holger Dosch]]: ''Stätten der Welt'', Bodensatz, ISBN 3-00-012323-7 * [[Mila Schrader]]: ''Plumpsklo, Abort, Stilles Örtchen'', Edition Anderweit, ISBN 3-931824-25-X * [[Jacob Blume]]: ''Von Donnerbalken und innerer Einkehr'', Die Werkstatt, ISBN 3-89533-367-0 * ''Das Scheißbuch'', Grüne Kraft, ISBN 3-925817-23-9 == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=neces.0ejo}} * [[Necesejoj en Japanio]] * [[Kaŭra necesejo]] * [[Kemia necesejo]] * [[Lavnecesejo]] * [[Monda Neceseja Organizaĵo]] * [[Monda Neceseja Tago]] * [[Neceseja broso]] * [[Neceseja papero]] * [[Neceseja papertenilo]] * [[Neceseja sidejo]] * [[Pisejo]] * [[Senakva necesejo]] * [[Urino]] * [[Ekskremento]] * [[Fekaĵo]] * [[Seĝo (medicino)]] * [[Bideo]] * [[Akvopelilo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Necesejoj| ]] [[Kategorio:Inventaĵoj kaj malkovroj]] dfse6g6rh8fkxvba4x0u8hym3dpwv1c 0 31262 9471977 9455874 2026-09-09T12:44:03Z Sj1mor 12103 9471977 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:WW2 Holocaust Europe map-eo.svg|250px|eta|{{centre|Mapo de la Holokaŭsto en Eŭropo, 1939–1945. Ĝi montras ĉiujn ekstermejojn, la plejparton de la [[koncentrejo]]j ([[ekstermejo]]j) kaj la deportvojoj}}]] [[Dosiero:Buchenwald Slave Laborers Liberation.jpg|eta|250px|[[Buchenwald]] koncentrejo ĉe liberiĝo.]] [[Dosiero:Rows of bodies of dead inmates fill the yard of Lager Nordhausen, a Gestapo concentration camp.jpg|eta|250px|Centoj da kadavroj de mortintaj enkarcerigitoj, kiuj forpasis pro malsato aŭ estis pafmortigitaj kuŝas surtere post la liberigo de la [[Gestapo|gestapa]] [[koncentrejo]] [[Nordhausen]] ([[12-a de aprilo]] [[1945]]).]] [[Dosiero:Judenstern JMW.jpg|eta|250px|[[Flava insigno]] en formo de [[Stelo de Davido]], per kiu la judoj estis devige markitaj por diskriminacio kaj damaĝo en ĉiuj landoj, kiuj falis sub la regon de [[nazioj]].]] '''Holokaŭsto''' aŭ '''Ŝoaho''' (en la [[Hebrea lingvo|hebrea]] שואה [ŝoáh], granda katastrofo) estas la nomo, kiun oni kutime donas al la amasmurdo, alinome [[genocido]], de milionoj da homoj farita de la [[naziismo|naziisma]] [[Registaro de Germanio|germana reĝimo]] kaj ĝiaj aliancanoj en [[ekstermejo]]j kaj [[Naziaj koncentrejoj|koncentrejoj]] tra [[Eŭropo]] dum la [[Dua Mondmilito]]. Kvankam ankaŭ multaj nejudoj estis persekutitaj kaj murditaj dum la Dua Mondmilito, inkluzive de [[ciganoj]], [[Samseksemo|samseksemuloj]], [[handikapulo]]j, [[Mensmalsanulejo|mensmalsanuloj]], [[poloj]] kaj [[militkaptito]]j el [[Sovetunio]], la termino "holokaŭsto" rilatas ĉefe al ekstermado de judoj, ĉar la nazia tut-eŭropa genocido estis ĉefe celita, kaj ideologie, kaj praktike, kontraŭ la judoj kiel aparta raso, kiun la [[ideologio]] de [[nacisocialismo]] deklaris nehoma kaj ekstermenda ĉie ajn en la mondo. Tion pravigas la senprecedenca krueleco de plenumo kaj la nombro de murditoj. La historiaj studoj de la holokaŭsto rivelas, ke temas pri neniiga kaj eksterma milito kontraŭ la juda popolo. Tia industriskala ekstermado, kvankam okazis samtempe, tamen estis aparta de la [[Dua Mondmilito]]. La nazia ideologio estis jam dekomence murde [[Rasismo|rasisma]] kaj kalumniis la judojn interalie pro [[komunismo]], [[bolŝevikismo]] kaj [[kapitalismo]], kiel estis priskribite en la frua [[membiografio]] ''[[Mein Kampf]]'' fare de la diktatora gvidanto de [[Nazia Germanio]] [[Adolf Hitler]] kaj praktike efektivigata jam en la unua koncentrejo [[Daĥaŭo]] ekde ĝia ekesto. La kaŭzo de la holokaŭsto estis ĉefe la ideologio de la [[naziismo|naziisma]] registaro de [[Nazia Germanio|Germanio]], laŭ kiu unuavice la [[malkapablo|malkapabluloj]] ([[Aranĝo T4]]), poste la [[judoj]], poste ankaŭ aliaj grupoj de homoj kiel la [[Porajmos|romaoj]], la [[Persekutado de samseksemuloj en Nazia Germanio kaj la Holokaŭsto|samseksemuloj]], kaj aliaj taksitaj «malvaloraj vivaĵoj», devis esti ekstermitaj (forviŝitaj de la mondo) por la bono de la ''arja raso'', naziisma termino por la ''rase puraj'' germanoj. En la [[Listo de naziaj koncentrejoj|naziaj koncentrejoj]], kien tiuj homoj estis deportataj, mortis ankaŭ aliaj malliberuloj, komunistoj, socialistoj, pacifistoj kiuj venis plejparte de la slavaj kaj aliaj orienteŭropaj landoj, sed ne nur. La [[koncentrejo]]j ([[ekstermejo]]j) troviĝis ĉefe en [[Nazia Germanio|Germanio]], [[Aŭstrio]] kaj [[okupacio|okupaciita]] [[Pollando]], kaj la plej konataj el ili estas [[Aŭŝvico]] (Auschwitz), [[Daĥaŭo]] (Dachau), [[Treblinka (koncentrejo)|Treblinka]] kaj [[Majdanek]]. == Nombro de mortintoj == La kvanto da homoj, kiuj mortis en ili, verŝajne estas 15–20 milionoj. Jen estas taksoj pri la kvanto da homoj murditaj en la koncentrejoj: * 5–6 milionoj da [[judoj]] (inkluzive de 3 milionoj da polaj judoj) * 300.000–800.000 da [[ciganoj]] * 200.000–300.000 da [[Malkapablo|handikapuloj]] * 10.000–25.000 da [[Samseksemo|samseksemuloj]] * 2.000 da [[atestantoj de Jehovo]] * 2,5–3,5 milionoj da ne-judaj [[poloj]] * 3,5–6 milionoj da aliaj [[slavoj|slavaj]] civiluloj * 2,5–4 milionoj da [[USSR|sovetaj]] (inkluzive de [[rusoj|rusaj]]) [[militkaptito]]j * 1–1,5 milionoj da [[politiko|politikaj]] [[disidentoj]] (inkluzive de [[Esperanto|esperantistoj]]: unua tre malkompleta listo legeblas en la verko 'Zamenhof' de [[Marjorie Boulton]], inter ili ĉiu rekta familia posteulo de [[L.L. Zamenhof]], Lidja Zamenhof pereis en Treblinka, escepte de unu sola transvivanto, eble Zaleski -Zamenhof, sed ankaŭ multnombraj esperantistoj el Germanio, Pollando, Hungario, Ĉeĥoslovakio kaj aliloke<ref>G. Silfer + Universala Esperanto-Asocio (UEA), La dudeksepa de januaro: du publikaj deklaroj, Heroldo de Esperanto 2281 (2:2018), p. 2</ref>. La plejmulto de la viktimoj de la Holokaŭsto mortis pro [[malsatego]] aŭ manko de energio, ĉar en la koncentrejoj la kaptitoj estis devigataj laboregi en teruraj kondiĉoj. Multaj homoj, ĉefe infanoj kaj maljunuloj, kiuj ne povis labori, estis mortigitaj rekte per venenaj gasoj. == La judoj == {{Ĉefartikolo|kontraŭjudismo|Akuzo pri sango|Pogromo|Antisemitismo|Justuloj inter la popoloj}} La juda popolo estis tutcerte la plej granda suferanto en la holokaŭsto, ĉar mortis pli-malpli 6 milionoj da ili el tuta populacio de nur 11–12 milionoj en la tuta Eŭropo. Ilia amas-murdo estis origine kaŭzita ankaŭ de jarcentoj de [[kontraŭjudismo]] tra la tuta Eŭropo, kaj en kelkaj orienteŭropaj landoj la naziistoj trovis lokanojn, kiuj pretis [[Kunlaborismo|kunlabori]] en la ĉasado de judoj (dum aliaj lokanoj kelkfoje helpis ilin kaŝiĝi) ĉu pro ekonomiaj interesoj ĉu pro ideologiaj sintenoj. Ĉe la fino de la milito restis tre malmulte da judoj en [[Orienta Eŭropo]], ĉar tiuj, kiuj sukcesis eskapi aŭ travivi la Holokaŭston, kutime ne revenis al siaj landoj post la milito. Tiuj kiuj revenis al siaj hejmoj ofte renkontis malaman sintenon de iliaj eksaj najbaroj, vidu liston da pogromoj kiuj okazis post la Dua Mondmilito. La subpremo kaj persekuto de la judoj ne ĉesis post la milito sed malintensiĝis kaj estis malpli organizita kaj dependis de administrado de shtatoj . La eŭropaj judoj, la survivantoj kaj la rifuĝintoj, fuĝis kie ajn ili povis, sed ĉefe al [[Usono]]. Kelkaj el la judoj fuĝis al [[Palestino]] dum aŭ post la milito, kaj kontribuis al la kreado de la juda ŝtato [[Israelo]]. == En Nazia Germanio kaj Aŭstrio == === Diktatoreco kaj subpremado (1933–1939) === [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 102-14469, Berlin, Boykott-Posten vor jüdischem Warenhaus.jpg|eta|maldekstra|upright=1.2|Naziisma [[bojkoto]] de judaj negocoj: [[Sturmabteilung|SA]] trupoj instigas al bojkoto ekster superbazaro posedata de judo, Berlino, 1a de aprilo 1933. La afiŝoj diras: "Germanoj! Defendu vin mem! Ne aĉetu el judoj."<ref>{{cite web |title=Boycotts |publisher=Center for Holocaust and Genocide Studies, [[Universitato de Minesoto]] |work=Educational Resources |url=http://www.chgs.umn.edu/Educational_Resources/Curriculum/Broken_Threads/Boycotts/boycotts.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070611210724/http://www.chgs.umn.edu/Educational_Resources/Curriculum/Broken_Threads/Boycotts/boycotts.html |archivedate=11a de junio 2007}}</ref>]] Pro la nomumo de [[Adolf Hitler]] en januaro 1933 kiel [[Kanceliero de Germanio]] kaj pro la enpovigo de Naziismo, la germanaj estroj proklamis la renaskon de la ''Volksgemeinschaft'' ("popolkomunumo").{{sfn|Fritzsche|2009|pp=[https://archive.org/details/lifedeathinthird0000frit/page/38 38–39]}} Naziisma politiko dividis la loĝantaron en du grupoj: nome ''Volksgenossen'' ("naciaj kamaradoj") kiuj apartenis al la ''Volksgemeinschaft'', kaj la ''Gemeinschaftsfremde'' ("alikomunumanoj") kiuj ne. Malamikoj estis dividitaj en tri grupoj: la "rasaj" aŭ "sangaj" malamikoj, kiel judoj aŭ romaoj; politikaj opoziciantoj de Naziismo, kiel marksistoj,komunistoj liberaluloj, kristanoj kaj la "reakciuloj" viditaj kiel kapricaj "naciaj kamaradoj"; kaj moralaj opoziciantoj, kiel samseksemuloj, pigruloj kaj krimuloj. Tiuj lastaj du grupoj estis senditaj al koncentrejoj por "re-edukado", kun la celo de finfina absorbado en la ''Volksgemeinschaft''. "Rasaj" malamikoj neniam apartenus al la ''Volksgemeinschaft''; ili devus esti forigitaj el la socio.{{sfn|Noakes|Pridham|1983|p=499}} Antaŭ kaj post la germanaj federaciaj parlamentaj balotoj de marto [[1933]], la Naziistoj intensigis sian kampanjon de perforto kontraŭ la opoziciantoj,{{sfn|Wachsmann|2015|pp=28–30}} kaj starigis koncentrejojn por eksterjuraj punado kaj enprizonado.{{sfn|Wachsmann|2015|pp=32–38}} Unu el la unuaj, tiu de [[Koncentrejo Dachau|Dachau]], malfermiĝis la 22an de marto 1933.{{sfn|Marcuse|2001|p=21}} Dekomence la koncentrejo enhavis ĉefe komunistojn kaj socialdemokratojn.{{sfn|Longerich|2012|p=155}} Aliaj fruaj prizonoj estis plifirmigitaj meze de 1934 en intenc-konstruitaj koncentrejoj ekster la urboj, regataj ekskluzive de SS.{{sfn|Wachsmann|2015|pp=84–86}} La koncentrejoj utilis kiel terurigilo por germanoj kiuj ne subtenis la naziisman reĝimon.{{sfn|Wachsmann|2015|p=5}} Laŭlonge de la [[1930-aj jaroj]], la juraj, ekonomiaj kaj sociaj rajtoj de judoj estis rapide malpliigitaj.{{sfn|Friedländer|1997|p=33}} La 1an de aprilo 1933, okazis Naziisma [[bojkoto]] de judaj negocoj.{{sfn|Friedländer|1997|pp=19–20}} En la 7a de aprilo 1933, oni aprobis la leĝon por la restaŭrado de la profesia [[Civila servo|civilservo]], kiu ekskludis judojn kaj aliajn "ne-Arjanojn" el la civila servo.{{sfn|Burleigh|Wippermann|2003|p=78}} Judoj estis apartigitaj el la praktiko de juraj profesioj, el la eldonado aŭ posedo de gazetoj, el aliĝo al la Asocio de Ĵurnalistoj, aŭ el posedo de bienoj.{{sfn|Friedländer|1997|pp=32–33}} En [[Silezio]], en marto 1933, grupo de homoj eniris en la tribunalo kaj batis judajn advokatojn; Friedländer verkis, ke en [[Dresdeno]], judaj advokatoj kaj juĝistoj estis fortrenitaj el la juĝejoj dum la juĝoj.{{sfn|Friedländer|1997|p=29}} Judaj studentoj estis limigitaj per kvotoj el partopreno en lernejoj kaj universitatoj.{{sfn|Burleigh|Wippermann|2003|p=78}} Judaj negocoj estis celitaj por fermo aŭ "arjanigo", nome deviga vendo al germanoj; el proksimume 50,000 jud-posedataj negocoj en Germanio en 1933, ĉirkaŭ 7,000 estis ankoraŭ jud-posedataj en aprilo 1939. Verkoj de judaj komponistoj,{{sfn|Friedländer|1997|p=134}} aŭtoroj kaj artistoj estis ekskluditaj el publikaĵoj, ludadoj kaj ekspozicioj per publikaj [[Bruligo de libroj en Nazia Germanio|amasbruligoj]] kaj [[ekspozicio]]j de [[Degenerita arto]].{{sfn|Evans|2005|pp=158–159, 169}} Judaj doktoroj kaj advokatoj estis dekomisiitaj aŭ devigitaj rezigni. La ''Deutsches Ärzteblatt'' (medicina gazeto) informis la 6an de aprilo 1933: "Germanoj estas traktotaj nur de germanoj."{{sfn|Hanauske-Abel|1996|p=1459}} Germana judaro dum ekpotencigo de la nazioj estis dividita en sektoj - [[Ortodoksa Judismo|ortodoksaj]], [[Reformisma Judismo|liberalaj]], [[Asimilismo|asimilitaj]] kaj [[Cionismo|cionismaj]] - unuiĝis fronte al la pli kaj pli severa subpremado kaj kun la kuraĝiĝo de la aŭtoritatoj establis komunan [[tegmenta organizaĵo|tegmentan organizon]]: la "Nacia Reprezentantaro de Germanaj Judoj", gvidita fare de [[rabeno]] [[Leo Baeck]]. La organizo provis liveri solvojn al problemoj kiuj plimalboniĝis. Ekzemplo: en la fruaj jaroj de la naziismo, judaj studentoj daŭre frekventis ĝeneralajn lernejojn, sed suferspertis antisemitisman persekuton. Tial, ili iom post iom moviĝis al judaj lernejoj. En 1933, grupo de judaj artistoj establis la "Juda Kultura Asocion" en Berlino kun la aprobo de la aŭtoritatoj. Post tio, juda Simfonia Orkestro, Operejo kaj Teatro estis establitaj; Unue en Berlino, kaj poste ankaŭ en aliaj urboj.- tiuj asocioj ne longe ekzistis . Pro la plimalbonigaj cirkonstancoj, same kiel pro la instigo de judoj elmigri ekster Germanio fare de la naziaj aŭtoritatoj, multaj el ili decidis foriri. Dum la jaroj 1933–1939, 282,000 judoj fuĝis de Germanio - Pli ol duono de la judoj de Germanio en la tempo de la nazia ekpotenciĝo, kaj ĉirkaŭ 117 000 judoj fuĝis de Aŭstrio, kiu estis aneksita al Germanio (ĉirkaŭ du trionoj de la nombro de judoj). La plej multaj el la rifuĝintoj enmigris al Usono, Sudameriko, Israelo, kaj Britio. Kun la eksplodo de Dua Mondmilito la 1-an de septembro 1939, la eblecoj por judoj por elmigri ekster la [[Tria regno|Tria Regno]] estis konsiderinde reduktitaj, kaj antaŭ la fino de 1941 ili estis preskaŭ tute fermitaj. === Steriliga Leĝo ''Aktion T4'' (Aranĝo T4) === {{Ĉefartikolo|Aranĝo T4}} [[Dosiero:Neues Volk eugenics poster, c. 1937 (brightened).jpeg|eta|upright=0.9|La afiŝo (ĉirkaŭ 1937) diras: "60,000 [[Germana marko|RM]] estas tio kion tiu persono kun hereda malsano kostas al la komunumo en sia vivodaŭro. Civitano, tio estas ankaŭ via mono. Legu ''Neues Volk'', la ĉiumonata gazeto de la Oficejo de Rasa Politiko de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|Naziisma Partio]]."<ref>{{cite web |url=https://www.ushmm.org/propaganda/archive/poster-neues-volk/ |title=Poster promoting the Nazi monthly publication ''Neues Volk'' |work=Artifact Gallery |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |accessdate=5a de oktobro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171006062728/https://www.ushmm.org/propaganda/archive/poster-neues-volk/ |archive-date=6a de oktobro 2017 |url-status=live}}</ref>]] La ekonomia premo de la [[Granda Depresio]] kondukis protestantajn "bonfarajn" organizojn kaj kelkajn membrojn de la germana kuracistaro defendi devigan [[steriligo]]n de "nekuraceble" mensaj kaj fizikaj handikapuloj,{{sfn|Evans|2004|pp=377–378}} nome personoj kiujn la Naziistoj nomis ''Lebensunwertes Leben'' (nevivinda vivo).{{sfn|Lifton|2000|p=21}} La 14an de julio 1933, estis aprobita la Leĝo por Evito de Heredmalsana Idaro (''Gesetz zur Verhütung erbkranken Nachwuchses''), nome steriliga leĝo.{{sfn|Hanauske-Abel|1996|p=1457}}{{sfn|Proctor|1988|pp=101–103}} ''The New York Times'' informis la 21an de decembro tiun jaron: "400,000 germanoj steriligotaj".<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/1933/12/21/archives/400000-germans-to-be-sterilized-1700-hereditary-health-courts-will.html|titolo=400,000 Germans to be sterilized|alirdato=3a de junio 2019|familia nomo=Tolischus|persona nomo=Otto D.|dato=21-a de decembro 1933|verkaĵo=The New York Times}}</ref> Okazis 84,525 aplikojn fare de doktoroj en la unua jaro. La tribunaloj atingis decidon en 64,499 el tiuj kazoj; 56,244 estis favore al steriligo.{{sfn|Hanauske-Abel|1996|p=1458}} Ĉirkaŭkalkuloj de la nombro de nevolontaj steriligoj dum la tuto de la Tria Regno gamis el 300,000 ĝis 400,000.{{sfn|Proctor|1988|pp=106–108}} Oktobre 1939 Hitler subskribis "[[eŭtanazio]]n dekreton" reen-datita al la 1a de septembro 1939 kiu rajtigis ''Reichsleiter'' [[Philipp Bouhler]], nome estro de la Hitlera Kanzelierservo, kaj [[Karl Brandt]], nome persona kuracisto de Hitler, plenumi programon de nevolonta eŭtanazio. Post la milito tiu programo estis konata kiel [[Aranĝo T4]] (''Aktion T4''),{{sfn|Burleigh|Wippermann|2003|pp=142–149}} nomita laŭ la stratadreso Tiergartenstraße 4, nome adreso de la vilao en la Berlina kvartalo [[Tiergarten]], kie variaj organizoj koncernataj havis sidejojn.{{sfn|Kershaw|2000|pp=252–261}} T4 celis ĉefe plenkreskulojn, sed ankaŭ eŭtanazio de infanoj estis plenumita.{{sfn|Bloxham|2009|p=171}} Inter 1939 kaj 1941, 80,000 ĝis 100,000 mensmalsanaj plenkreskuloj en institucioj estis mortigitaj, same kiel 5000 infanoj kaj 1000 judoj, ankaŭ en institucioj. Estis ankaŭ intencitaj mortigejoj, en kiuj la mortoj estis ĉirkaŭkalkulitaj je 20,000, laŭ Georg Renno, deputita direktoro de la kastelo Hartheim, unu el la eŭtanaziejoj, aŭ 400,000, laŭ Frank Zeireis, komandanto de la koncentrejo Mauthausen.{{sfn|Lifton|2000|p=142}} Ĝenerale, la nombro de mensaj kaj fizikaj handikapuloj murditaj estis ĉirkaŭ 150,000.{{sfn|Niewyk|Nicosia|2000|p=48}} Kvankam ne rekte ordonitaj partopreni, psikiatroj kaj multaj psikiatraj institucioj estis inkluditaj en la planado kaj plenumado de ''Aktion T4''.{{sfn|Strous|2007}} En aŭgusto 1941, post protestoj el la germanaj katolika kaj protestantaj eklezioj, Hitler teorie nuligis la programon T4,{{sfn|Lifton|2000|pp=90–95}} kvankam la handikapuloj plue estis mortigitaj ĝis la fino de la milito.{{sfn|Niewyk|Nicosia|2000|p=48}} La medicina komunumo regule ricevis korpojn por esplorado; por ekzemplo, la [[Universitato de Tubingeno]] ricevis 1077 korpojn el ekzekutoj inter 1933 kaj 1945. La germana neŭrosciencisto Julius Hallervorden ricevis 697 cerbojn el unu hospitalo inter 1940 kaj 1944: "Mi akceptis tiujn cerbojn kompreneble. De kie kaj kiel ili venis al mi ne gravis."{{sfn|Hanauske-Abel|1996|pp=1458–1459}} === Nurenbergaj leĝoj, Juda elmigrado === {{Ĉefartikolo|Nurenbergaj leĝoj}} [[Dosiero:Jewish refugees at Croydon airport 1939.jpg|eta|maldekstra|upright=1.2|Ĉeĥoslovakiaj judoj en la Flughaveno Croydon, Anglio, la 31an de marto 1939, antaŭ forportado.{{sfn|London|2000|p=161}}]] La 15a de septembro 1935, la germana parlamento [[Reichstag (institucio)|Reichstag]] aprobis la Leĝon de la Regna Civitaneco kaj la Leĝon por la Protekto de la Germana Sango kaj la Germana Honoro, konataj kiel la [[Nurenbergaj leĝoj]]. La unua establis, ke nur tiuj de "Germana aŭ parenca sango" povus esti civitanoj. Iu kun tri aŭ pliaj judaj geavoj estis klasita kiel judo.<ref name="USHMMNuremberg" /> La dua leĝo diris: "Geedziĝoj inter judoj kaj subuloj de la ŝtato de Germanio aŭ de rilata sango estas malpermesitaj." Ankaŭ la seksaj rilatoj inter ili estis krimigitaj; judoj ne rajtis dungi germanajn virinojn sub la aĝo de 45 en siaj hejmoj.{{sfn|Arad|Gutman|Margaliot|2014|p=78}}<ref name="USHMMNuremberg" /> La leĝoj koncernis judojn sed same estis aplikitaj al ciganoj kaj nigruloj. Kvankam ankaŭ aliaj eŭropaj landoj —Bulgario, Kroatio, Hungario, Italio, Rumanio, Slovakio kaj Francio de Vichy— aprobis similan leĝaron,<ref name="USHMMNuremberg">{{cite web |title=Nuremberg Race Laws |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/nuremberg-laws |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190510205529/https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/nuremberg-laws |archivedate=10a de majo 2019|url-status=live}}</ref> Gerlach notis, ke "Nazia Germanio adoptis pliajn kontraŭ-judajn leĝojn kaj regulojn landnivele (ĉirkaŭ 1500) ol ajna alia ŝtato."{{Sfn|Gerlach|2016|p=41}} Fine de 1934, 50,000 germanaj judoj estis forlasis Germanion,{{sfn|Fischel|1998|p=20}} kaj fine de 1938, proksimume duono de la germana juda loĝantaro estis elmigrinta,{{sfn|Gilbert|2001|p=285}} inter kiuj la [[dirigento]] [[Bruno Walter]], kiu foriris post oni diris al li, ke la [[koncertejo]] de la [[Berliner Philharmoniker]] estos bruligita se li dirigentos koncerton tie.{{sfn|Friedländer|1997|p=1}} [[Albert Einstein]], kiu estis en [[Usono]] kiam Hitler enpoviĝis, neniam revenis en Germanion; lia ŝtataneco estis nuligita kaj li estis elpelita el la [[Kaiser Wilhelm Societo]] kaj el la [[Prusa Akademio de Sciencoj]].{{sfn|Friedländer|1997|p=12}} Aliaj judaj sciencistoj, kiel [[Gustav Hertz]], perdis siajn instruistajn postenojn kaj forlasis la landon.{{sfn|Evans|2005|p=16}} === ''Anschluss'' === {{Ĉefartikolo|Anschluss}} [[Dosiero:03741Vienna1938.jpg|eta|upright=1.2|Marto aŭ aprilo 1938: Per amasa ĉikanado judoj estis devigitaj uzi siajn dentobrosojn por forlavi la pavimon en [[Vieno]].]] La 12an de marto 1938, Germanio [[Anekso|aneksigis]] Aŭstrion. Aŭstraj Naziistoj elrompis en vendejoj de judoj, ŝtelis el hejmoj kaj negocoj de judoj, kaj devigis judojn plenumi humiligajn agadojn kiel forlavi la stratojn aŭ purigi necesejojn.{{sfn|Cesarani|2016|pp=147–150}} Judaj negocoj estis "Arjanigitaj", kaj la leĝaj limigoj al judoj en Germanio estis trudaplikitaj ankaŭ en Aŭstrio.{{sfn|Cesarani|2016|pp=153–155}} En aŭgusto tiun jaron, la "Renomado-Leĝo" estis promulgita: ĉiu juda viro estis postulata aldoni la nomon "Israel" al sia nomo, kaj ĉiu virino estis postulata aldoni la nomon "Sara". Tiun monaton, [[Adolf Eichmann]] estis estrigita en la Centra Agentejo por la Juda Elmigrado en Vieno (''Zentralstelle für jüdische Auswanderung in Wien'') kiu klopodis ĉefe trudkapti la riĉojn de migrodezirantaj judoj. Ĉirkaŭ 100,000 aŭstriaj judoj estis forlasintaj la landon maje 1939, kiel [[Sigmund Freud]] kaj lia familio, kiuj translokiĝis al [[Londono]], nur post esti senigita de mono kaj havaĵoj.{{sfn|Evans|2005|pp=659–661}} Multaj judoj perdis la intelektajn rezultojn de sia laboro kaj ankaŭ multaj suferis malfacilaĵojn en la landoj kien ili alvenis. En Francio okazis la [[Konferenco de Évian]] en julio 1938 fare de reprezentantoj de 32 landoj, kiel klopodo helpi la pliiĝantajn rifuĝintojn el Germanio kaj Aŭstrio, sed krom establi la tre senefikan Interregistaran Komitaton por Rifuĝintoj, malmulte estis plenumita kaj plej landoj partoprenintaj ne pliigis la kvoton de rifuĝintoj kiujn ili estis supozitaj akcepti.{{sfn|Niewyk|Nicosia|2000|p=200}} === ''Kristallnacht (Kristala Nokto)'' === {{Ĉefartikolo|Polenaktion|Kristallnacht}} [[Dosiero:Le Mémorial aux juifs assassinés dEurope (Berlin) (2704805986).jpg|eta|upright=1.2|maldekstra|Potsdamer Straße 26, Berlino, la tagon post la ''[[Kristallnacht]]'', Novembre 1938.]] Post la okazaĵoj de la Polenaktion la naziaj aŭtoritatoj komprenis ke ilia celo, la evakuado de la Reich de judoj, ne estus atingita per laŭleĝaj rimedoj sole. La [[7an de novembro]] 1938, [[Herschel Grynszpan]], pola judo, pafis al la germana diplomato [[Ernst vom Rath]] en la germana ambasadejo en [[Parizo]], [[Reprezalio|reprezalie]] pro la forpelo de siaj gepatroj kaj fratoj el Germanio.{{sfn|Cesarani|2016|p=181}} Francio estis planinta procesi Grynszpan pro murdo, sed la germana invado en 1940 interrompis la proceson. Grynszpan estis kaptita de la germanoj, portita al Germanio kaj ekde tiam oni sciis nenion pri li.{{sfn|Friedländer|1997|pp=301–302}} Kiam vom Rath mortis la [[9an de novembro]], la germana registaro uzis lian morton kiel preteksto instigi tutregna pogromon kontraŭ la judoj. La registaro plendis al sia defendo, ke la pogromo estis [[spontanea]], sed fakte ĝi estis ordonita kaj planita de Adolf Hitler kaj [[Joseph Goebbels]], kvankam sen klara celo, laŭ David Cesarani. La rezulto, li verkis, estis "murdo, perforto, rabado, detruo de posedaĵoj kaj teroro je senprecedenca skalo".<ref>{{harvnb|Cesarani|2016|p=183}}; {{harvnb|Evans|2005|pp=581–582}}.</ref> Konata kiel ''[[Kristallnacht]]'' (aŭ "Nokto de Rompitaj Vitroj"), la atakoj de la 9a–10a de novembro 1938 estis parte plenumitaj de la [[Schutzstaffel|SS]] kaj la [[Sturmabteilung|SA]],{{sfn|Evans|2005|pp=583–584}} sed ankaŭ germanaj normaluloj aliĝis al tio; en kelkaj areoj, la perforto eĉ komenciĝis antaŭ la alveno de SS aŭ SA.{{sfn|Bloxham|2009|p=168}} Ĉirkaŭ 7500 vendejoj de judoj (el 9000) estis forrabitaj kaj atakitaj, kaj ĉirkaŭ 1000 [[sinagogo]]j estis damaĝitaj, bruligitaj kaj detruitaj. Grupoj de judoj estis devigitaj de la homamaso ariĝi por rigardi la brulon de iliaj sinagogoj; en [[Bensheim]] ili estis devigitaj danci ĉirkaŭ ĝi, kaj en [[Laupheim]] [[Surgenuiĝado|surgenuiĝi]] antaŭ ĝi.{{sfn|Cesarani|2016|pp=184–185}} Centoj da judoj mortis. La damaĝo estis ĉirkaŭkalkulita je 39&nbsp;milionoj da [[Reichsmark]].{{sfn|Cesarani|2016|pp=184, 187}} Cesarani verkis, ke "la etendo de la detruego ŝokis la loĝantaron kaj plifortigis la reĝimon."{{sfn|Cesarani|2016|p=183}} Ĝi ŝokis ankaŭ la ceteron de la mondo. ''[[The Times]]'' de Londono skribis la [[11an de novembro]] 1938: "Neniu eksterlanda propagandisto pretis makuli Germanion antaŭ la mondo povu superi la rakonton de la brulado kaj batado, de nigragvardiaj atakoj kontraŭ sendefendaj kaj senkulpaj personoj, kio sengraciigis tiun landon hieraŭ. Ĉu la germanaj aŭtoritatoj estis partio de tiu eksplodo aŭ ties povoj super publika ordo kaj [[Huligano|huligana]] minoritato ne estas tio kion ili fiere fanfaronas."<ref>{{cite news |title=A Black Day for Germany |work=The Times |issue=48149 |date=11a de novembro 1938 |page=15}}</ref> Inter 9a kaj 16a de novembro, 30,000 judoj estis senditaj al la koncentrejoj de [[Buchenwald]], [[Koncentrejo Dachau|Dachau]], kaj [[Sachsenhausen]].{{sfn|Evans|2005|p=591}} Kelkaj estis liberigitaj post semajnoj; komence de 1939, 2000 restis en la koncentrejoj.{{sfn|Cesarani|2016|p=200}} La germana judaro estis konsiderita kolektive respondeca por la redono de la damaĝo; ili ankaŭ devis pagi "elaĉetan imposton" de ĉirkaŭ mil milionoj da "Reichmark". Asekuraj pagoj por la damaĝo al iliaj posedaĵoj estis konfiskitaj de la registaro. Dekreto de la 12a de novembro 1938 malpermesis ke judoj restu el ceteraj okupoj.{{sfn|Evans|2005|pp=595–596}} ''Kristallnacht'' markis la finon de ajna speco de juda publika aktiveco kaj kulturo, kaj la judoj faris ĉiujn eblajn baraktojn por foriri el la lando.{{sfn|Ben-Rafael|Glöckner|Sternberg|2011|pp=25–26}} === Resetlado === {{Ĉefartikolo|Haavara Interkonsento|Konferenco de Évian|Saint Louis (ŝipo)|Kindertransport}} Antaŭ la Dua Mondmilito, Germanio konsideris amasdeportadon el Eŭropo de la germana, kaj poste de la eŭropa, judaro.{{sfn|Friedländer |1997|pp=224–225}} Ĉu la plano estas serioze konsiderata, kaj ne nur propagandilo, estas tre dubinda. Inter la areoj konsiderataj kiel ebla resetlejo estis [[Mandata Palestino|Brita Palestino]] kaj, post la komenco de la milito, [[Madagaskaro|Franca Madagaskaro]],{{sfn|Friedländer|1997|pp=62–63, 219, 283, 310}} [[Siberio]], kaj [[Rezervejo|du rezervejoj en Pollando]].<ref>{{harvnb|Cesarani|2016|p=382}}; {{cite web |last=Cesarani |first=David |authorlink= |date=17a de februaro 2011 |title=From Persecution to Genocide |url=https://www.bbc.co.uk/history/worldwars/genocide/radicalisation_01.shtml |publisher=BBC |work=History: World Wars |accessdate=25a de septembro 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022182910/http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/genocide/radicalisation_01.shtml |archive-date=22a de oktobro 2012 |url-status=live}}</ref> {{sfn|Cesarani|2016|p=414}} Palestino estis la nura loko al kiu la germana resetloplano produktis rezultojn, pere de la [[Haavara Interkonsento]] fare inter la [[Cionismo|Cionisma]] Federacio de Germanio kaj la germana registaro. Inter novembro 1933 kaj decembro 1939, la Interkonsento rezultis en la elmigrado de ĉirkaŭ 53,000 germanaj judoj, kiuj ricevis permeson transigi 100 milionojn da [[Reichsmark|RM]] el siaj havaĵoj al Palestino aĉetante germanajn varojn, kontraŭ la jud-organizita kontraŭ-Naziisma bojkoto de [[1933]].{{sfn|Nicosia|2008|pp=88–89}} == En diversaj landoj == === El Pollando === {{Ĉefartikolo|Invado en Pollando|Pogromoj de judoj en Lvovo}} [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 101I-134-0791-29A, Polen, Ghetto Warschau, Ghettomauer.jpg|eta|maldekstra|upright=1.2|Muro de la [[Varsovia geto]] dividanta la Placon de la Fera Pordego, 24a de majo 1941; la Palaco Lubomirski (maldekstre) restis ekster la geto.]] Kiam Germanio invadis Pollandon la [[1an de septembro]] 1939, okazigante [[militdeklaro]]n fare de Francio kaj Britio, ĝi akiris kontrolon de aldonaj du milionoj da judoj, poste limigitaj al ĉirkaŭ 1.7 – 1.8 milionoj en la germania pola zono kiam Sovetunio [[Soveta invado en Pollandon|invadis Pollandon el oriento]] la [[17an de septembro]].<ref>{{harvnb|Browning|2004|p=12}}; {{harvnb|Crowe|2008|pp=158–159}}.</ref> La Germana armeo, nome la ''[[Wehrmacht]]'', estis akompanita de sep [[Schutzstaffel|SS]] [[Einsatzgruppen]] ("specialtaskaj fortoj") kaj "Einsatzkommando", nombre totale 3,000 homoj, kies rolo estis trakti kun "ĉiuj kontraŭ-germanaj elementoj en malamika lando malantaŭ la batalantaj trupoj". Plej el la komandanoj de la "Einsatzgruppen" estis profesiuloj; 15 el la 25 estroj estis doktoriĝintaj. Je la 29a de aŭgusto, du tagojn antaŭ la invado, ili jam estis havintaj liston de 30 000 personojn sendotajn al koncentrejoj. Dum la unua semajno de la invado, 200 personoj estis ekzekutitaj ĉiutage.{{sfn|Browning|2004|pp=16–17}} Laŭ letero datita el la [[21a de septembro]] 1939 el SS-''Obergruppenführer'' [[Reinhard Heydrich]], estro de la ''Reichssicherheitshauptamt'' (RSHA aŭ Regna Sekurec-oficejo), instrukciis al la ''Einsatzgruppen'' pri la maniero en kiu judoj devus esti traktitaj direkte al kion li nomis la "fina celo". La provizaĵoj inkludis kvar ĉefajn gvidliniojn: # Rapide koncentri la judojn en pluraj grandurboj proksime de fervojkruciĝoj, kaj tiel malplenigi (en nazia lingvo: "purigi") la teritoriojn de juda ĉeesto; # Ĉiu geto devis esti regata de ''[[Judenrat]]'', oŭ "Juda Konsilantaro de Maljunuloj", konsistanta el 24 viraj judoj kun loka influo.<ref>{{harvnb|Trunk|1996|pp=1–3}}; vidu ankaŭ {{harvnb|Browning|2004|p=26}}.</ref> # La translokigo de jud-posedataj fabrikoj kaj komercoj al germanaj manoj, konsiderante la bezonojn de la okupacio kaj la armeo; # Estas devige sekrete konservi la serĉadon de la "finfina celo", kontraste al la praktikaj paŝoj, kiuj inkludis la gvidliniojn. Kelkajn semajnojn post la okupo de Pollando, la Germana Civila Administracio estis organizita, kaj gvidita fare de li. Li publikigis serion de ordoj kaj regularoj, inspiritaj per la letero, kies signifo kaj sekvoj estis: * La koncentriĝo de la judoj kaj ilia izoliteco (eĉ se unue ne kompleta) de la ĝenerala loka loĝantaro. * Detruo de la juda ekonomia infrastrukturo, kaj severa puno en kazoj de kaŝado aŭ kontrabando. * Absoluta neo de ĉiuj civitanrajtoj al judoj. * Detruo de kulturvivo, inkluzive de la malfermo de judaj instruejoj. * Markante judojn kun specialaj markostampoj, kiel ekzemple la [[Stelo de Davido|flava insigno]], arestoj, kidnapoj kaj publikaj humiligceremonioj. * Ampleksa uzo de judoj kiel trudlaboristoj en diversaj laborlokoj (ĉefe punlaboro). * Kontroli persekutadon kaj misuzon sen klaraj malpermesoj kaj permesoj. Malgraŭ planoj evakui la Trian Reich el judoj kaj aliaj grupoj, la ideo ekestis ekspluati la laborforton de la okupataj aŭ kondamnitaj popoloj laŭ rasa teorio, aŭ de tiuj perceptataj kiel "malamikoj de la reĝimo" ĝis ilia kompleta fizika erozio. La antaŭmilitaj laborpunejaj koncentrejoj ankaŭ estis funkciigitaj laŭ la ideo de ekstermado per laboro ([[germane]]: Vernichtung durch Arbeit). La laboristoj estis koncentritaj en baritaj tendaroj aŭ forigitaj de ili sub kontrolo (ekzemple, en la Varsovia geto), kaj estis dungitaj en plenumado de gamo da bezonoj de la naziaj aŭtoritatoj, precipe kiel parto de la militpenado, same kiel kun la intenco pliigi la rimedojn kaj havaĵojn de la germana nacio. Punlaborpunejoj estis starigitaj en Pollando kun la eniro de la germana armeo en la okupitajn teritoriojn. La laboristoj estis ekspluatitaj por la militpenado de Nazia Germanio: ili estis dungitaj en starigo de fortikaĵoj proksime de la limo kun Sovet-Unio, pavimado de vojoj, konstruado de pontoj kaj [[ŝvitlaborejo]] kaj industriaj fabrikejoj. La laboroj estis faritaj sen iu mona kompenso, kaj estis akompanitaj per [[humiligo]] kaj korpa damaĝo, sen ĉelaborejaj sekurecaj rimedoj. La vivaj, laboraj, vivaj kaj nutraj kondiĉoj en la laborpunejoj estis ekstreme malbonaj, kaj la kaptitoj ricevis nenion krom la provizo de siaj plej bazaj bazaj bezonoj. Tiel la fortoj de la trudlaboristoj estis rapide eroziitaj, kaj ili suferis de malsaneco kaj de morto je altaj procentoj. La germanoj eksendis judojn el la teritorioj kiujn ili estis ĵus aneksintaj (Aŭstrio, Ĉeĥoslovakio kaj okcidenta Pollando) al la centraj areoj de Pollando, kion ili nomis la [[Ĝenerala Gubernio]].{{sfn|Black|2016|p=29}} Por faciligi la kontrolon kaj deporti ilin, la judoj estis dekomence koncentritaj en [[geto]]j en la plej gravaj urboj.{{sfn|Browning|2004|p=111}} La germanoj planis krei Judan Rezervejon en sudorienta Pollando ĉirkaŭ la transira koncentrejo de [[Nisko]], sed la "Niskoplano" malsukcesis, parte pro la opozicio fare de [[Hans Frank]], la Ĝeneral-Guberniestro de la nova Ĝenerala Gubernio.{{sfn|Black|2016|p=31}} Meze de oktobro 1940 la ideo estis reprenita, tiam por la [[Lublina provinco]]. Resetlado pluis ĝis januaro 1941 sub regado de la SS oficiro [[Odilo Globocnik]], sed pluaj planoj por la Lublina Rezervejo malsukcesis pro loĝistikaj kaj politikaj kialoj.{{sfn|Cesarani|2016|pp=261–263, 266}}[[Dosiero:Lviv pogrom (June - July 1941).jpg|eta|Virino persekutata de junuloj armitaj per bastonoj dum la [[Pogromoj de judoj en Lvovo]], julio 1941, tiam Okupaciita Pollando, nune [[Ukrainio]].]]Estis kontraŭ-judaj pogromoj en Pollando jam antaŭ la milito, inklude ĉirkaŭ 100 urbojn inter 1935 kaj 1937,<ref>{{harvnb|Pohl|2019|p=32}}; vidu ankaŭ {{harvnb|Gilbert|2004|pp=20–21}} kaj {{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/1937/05/16/archives/antisemitic-rioting-spreads-in-poland-building-is-bombed-in.html|titolo=Anti-Semitic rioting spreads in Poland|dato=16a de majo 1937|verkaĵo=The New York Times|paĝo=30}}.</ref> kaj denove n 1938.{{sfn|Gilbert|2004|p=22}} En junio kaj julio 1941, dum la [[Pogromoj de judoj en Lvovo]] en la tiame pola urbo Lwów (nune [[Lviv]], Ukrajnio), ĉirkaŭ 6000 polaj judoj estis murditaj surstrate fare de la Ukrainia [[Milico|Popolmilico]] kaj de lokuloj.<ref>{{harvnb|Longerich|2010|p=194}}; {{harvnb|Himka|2011|pp=235–236}}.</ref> En Lvov (Lemberg), oni uzis pretekston ke la soveta [[NKVD]] estis antaŭe mortiginta ĉirkaŭ 3500 prizonulojn kaj estis subpreminta klopodon de ukraina ribelo fare de la [[Organizaĵo de Ukrainaj Naciistoj|OUN]], por komenci pogromojn profite de la okupado de la urbo fare de germanaj trupoj akompanantaj de ukrainaj naciistoj. Tiuj pogromoj okazigis la morton de almenaŭ 4000 personoj, ĉefe judoj kiel supozitaj aliancanoj de sovetoj, fare de lokanoj, dum germanoj observis sen interveni. Poste la Einsatzgruppe C ekkontrolis la organizadon de la amasmurdado: tiuj murdis 2500 ĝis 3500 judojn. Fine de julio, ukrainaj grupoj denove fifaris pluan pogromon subtenatan el la Germana Specialtaska Komando. Dum tiuj 'Petljura Tagoj' pli ol 2000 judoj estis murditaj en Lviv.{{sfn|Longerich|2010|p=194}} Aliaj 2500–3500 judoj mortis en amaspafado fare de Einsatzgruppe C.{{sfn|Longerich|2010|p=194}} Dum la Jedwabne pogromo la 10an de julio 1941, grupo de poloj en [[Jedwabne]] mortigis la urban judan komunumon, multaj el kiuj estis vive bruligitaj en grenstokejo.<ref>{{harvnb|Gross|2002|pp=60–63}}; {{harvnb|Musiał|2004|p=325}}.</ref> La atako eble estis planita de la [[Sicherheitsdienst|Germana Sekurecpolico]].{{sfn|Longerich|2010|p=196}} Longa debato pri la Jedwabne pogromo estis akrigita en 2001 per la publikigo de verko de la historiisto Jan T. Gross nome ''Neighbors: The Destruction of the Jewish Community in Jedwabne, Poland'', anglalingva traduko de la pola originala versio ''Sąsiedzi: Historia zagłady żydowskiego miasteczka''.<ref>{{harvnb|Polonsky|Michlic|2004|p=xiii}}; {{harvnb|Longerich|2010|p=196}}.</ref> ==== Getoj, judaj konsilantaroj ==== {{Ĉefartikolo|Judenrat |Ribelo en varsovia geto |Granda Kampanjo}} :''Kelkaj gravaj getoj: [[Varsovia geto|Varsovio]], [[Lodza geto|Lodza]], [[Krakova geto|Krakovo]], [[Bjalistoka geto|Bjalistoko]]'' [[Dosiero:Razzia_in_een_getto_(detail).jpg|eta|476x476ra|Sennoma juda knabo levas siajn manojn elprenita el bunkero en la varsovia geto - unu el la famaj bildoj de la holokaŭsto]] Germanoj establis getojn en Pollando, en la aneksigitaj teritorioj kaj en la zono de la Ĝenerala Gubernio, por enfermi la judojn.{{sfn|Black|2016|p=29}} Tiuj estis apartigitaj for el la ekstera mondo en diferencaj momentoj kaj pro diferencaj tialoj.{{sfn|Hilberg|2003|pp=216–7}} Komence de 1941, la Varsovia geto enhavis 445 000 personojn, el kiuj 130 000 el aliloke,{{sfn|Browning|2004|p=124}} dum la dua plej granda, nome la [[Lodza geto]], enhavis 160 000.{{sfn|Yahil|1990|p=165}} Kvankam la Varsovia geto enhavis 30 procenton de la totala loĝantaro de la urbo, ĝi okupis nur 2.5 procenton de ties areo, averaĝe ĉirkaŭ po naŭ personoj por ĉambro.{{sfn|Dwork|van Pelt|2003|p=239}} La amasa [[Troloĝiĝo|troloĝigo]], malbonaj higienaj instalaĵoj kaj manko de manĝo mortigis milojn. Ĉirkaŭ 43 000 loĝantoj mortis en 1941.<ref name="USHMMDepoWar">{{cite encyclopedia |title=Deportations to and from the Warsaw Ghetto |url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005413 |encyclopedia=Holocaust Encyclopedia |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |archive-url=https://web.archive.org/web/20120921004507/http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005413 |archive-date=21a de septembro 2012 |url-status=live}}</ref> ''Judenräte'' estis responsaj pri la ĉiutagaj getaj operacioj, kiel la distribuado de manĝaĵoj, de akvo, de hejtiloj, de sansistemo kaj de protekto, uzante malarmitan policon de la geto. La germanoj postulis el ili ankaŭ [[Konfisko|konfiski]] posedaĵojn, organizi [[trudlaboro]]n, kaj, finfine, faciligi deportadojn al ekstermejoj.{{sfn|Hilberg|1993|p=106}} La baza strategio de la judaj konsilantaroj konsistis en la klopodo minimumigi la perdojn kunlaborante kun la germanoj, subaĉetante oficirojn, kaj peticiante pli bonajn vivkondiĉojn.{{sfn|Hilberg|1993|p=170}} === El Sovetunio === {{Ĉefartikolo|Babij Jar}} === El Litovio kaj Latvio === Vidu artikolojn [[Forbruligo de la sinagogoj de Rigo]] kaj [[Masakro Rumbula]]. === El Rumanio === {{Ĉefartikolo|Pogromo de Iași}}https://es.wikipedia.org/wiki/Pogromo_de_Ia%C8%99i === El Jugoslavio (Kroatio kaj Serbio) === kroatoj kaj bosnianoj kiuj funkciis kadre de la [[Ustaše|Ustaŝe]] movado starigis koncentrejojn sen helpo de la germanoj, kaj eĉ funkciigis ilin mem. Meze de aŭgusto 1941 ili starigis la laborkoncentrejon "Karafia", kaj en novembro ili starigis la Jasenovac, kiu estis koncentrejo-ekstermejo ne regata de la nazioj. === El Italio === === El Grekio === === El Bulgario === === El Francio kaj la Beneluksaj landoj === {{Ĉefartikolo|Batalo de Nederlando|Batalo de Francio|Historio de judoj en Nederlando|Taglibro de Anne Frank|Rastado de la Vintra Ciklodromo}} [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-N0619-506, Paris, Jüdische Frauen mit Stern.jpg|eta|Judaj virinoj vestantaj la flavan markilon en la okupaciita [[Parizo]], junio 1942.]] En majo 1940, Germanio [[Batalo de Nederlando|invadis Nederlandon]], [[Luksemburgio]]n, [[Belgio]]n, kaj finfine [[Batalo de Francio|Francion]]. Post la kapitulaco de Belgio, la lando estis regata de germana militguberniestro, [[Alexander von Falkenhausen]], kiu aprobis kontraŭ-judajn politikojn kontraŭ 90 000 judoj, multaj el ili rifuĝintoj el Germanio aŭ Orienta Eŭropo.{{sfn|McKale|2002|p=164}} Francio havis proksimume 300 000 judojn, dividitajn inter la Germani-okupaciita nordo kaj la neokupaciitaj kunlaborismaj sudaj areoj de la [[Reĝimo de Vichy|Viŝia Francio]] (nomita tiel laŭ la urbo [[Vichy]]). La okupaciitaj regionoj estis sub la kontrolo de militista guberniestro, kaj tiel, kontraŭ-judaj politikoj ne estis aplikitaj tiom rapide, kiom estis en la areoj kontrolataj de Viŝia Francio.{{sfn|McKale|2002|pp=165–166}} En julio 1940, la judoj en partoj de [[Alzaco-Loreno]], kiuj estis aneksitaj al Germanio estis elpelitaj al Viŝia Francio.{{sfn|Zuccotti|1993|p=52}} La registaro de [[Viŝia Francio]] plenumis kontraŭ-judajn politikojn ankaŭ en [[Franca Alĝerio]] kaj en la du francaj [[protektorato]]j de [[Franca protektorato de Tunizio|Tunizio]] kaj [[Franca protektorato de Maroko|Maroko]].{{sfn|Bauer|2001|pp=256–257}} Tunizio havis 85 000 judojn, kiam la germanoj kaj italoj alvenis en novembro 1942; ĉirkaŭkalkulitaj 5000 judoj suferis devigan laboron.<ref>{{cite web |title=Tunisia |publisher=Yad Vashem |work=Shoah Resource Center |url=http://www.yadvashem.org/odot_pdf/Microsoft%20Word%20-%205892.pdf |accessdate=20a de junio 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325211156/http://www1.yadvashem.org/odot_pdf/Microsoft%20Word%20-%205892.pdf |archive-date=25a de marto 2009 |url-status=live}}</ref> La [[falo de Francio]] kondukis al la [[Madagaskarplano|Madagaskara Plano]] en la somero de 1940, kiam Franca [[Madagaskaro]] en [[Orientafriko|Sudorienta Afriko]] iĝis centro de diskutoj pri la deportado de ĉiuj eŭropaj judoj tien; oni supozis, ke la akraj vivkondiĉoj estus akcelintaj la mortojn.<ref>{{harvnb|Longerich|2010|pp=161–164}}; por mortakceloj, vidu ankaŭ {{harvnb|Browning|2004|pp=88–89}}.</ref> Kelkaj polaj, francaj kaj britaj estroj estis studantaj la ideon en la [[1930-aj jaroj]], same kiel germanaj estroj el 1938.{{sfn|Browning|2004|pp=81–82}} La oficejo de [[Adolf Eichmann]] ricevis ordonon esplori tiun eblon, sed ne estas pruvo de fakta planado ĝis post la malvenko de Francio en junio 1940.{{sfn|Browning|2004|pp=82–85}} La malkapablo de Germanio venki super Britio, kio estis evidenta al la germanoj ĉirkaŭ septembro 1940, malebligis movadon de judoj transmaren,{{sfn|Browning|2004|p=88}} kaj la germana [[Ministerio de Eksteraj Aferoj]] forlasis la planon en februaro 1942.{{sfn|Longerich|2010|p=164}} === El Hungario === [[Dosiero:Ferenc Szálasi.jpg|eta|maldekstre|220px|La hungaro [[Ferenc Szálasi]] akcelis la formorton de miloj da hungaraj judoj.]] La unuaj deportadoj de hungaraj judoj okazis en [[1941]] laŭ freŝa [[leĝo]], post ekatako kontraŭ Sovetunio. Tiam la registaro transportis la judojn – kiuj ne havis ŝtatanecon – al okupaciitaj teritorioj de Sovetunio. Tie la nazioj faris trudlaborojn en la fronto. La amasa deportado de la hungaraj judoj komenciĝis printempe, frusomere de 1944, post okupo de Hungario ([[19-a de marto]]) fare de Germanio. Inter la [[15-a de majo]] kaj [[9-a de julio]], la nazioj deportis – kun fervora helpo de la hungaraj oficistoj kaj [[ĝendarmo]]j – ĉ. 437.000 judojn al [[Aŭŝvico]]. La deportadon ĉesigis la guberniestro de Hungario, [[Admiralo]] [[Miklós Horthy]] je forta premo ambaŭflanke sed finfine li subiĝis al la minaco de la [[Aliancanoj]]. En tiu deportado suferis unuavice la provincaj judoj, la ĉefurbaj judoj plie saviĝis. La unuaj [[Ŝarĝa vagono|vagonoj]] forlasis Hungarion la [[28-a de aprilo|28-an de aprilo]], la amasa deportado okazis ekde la 15-a de majo. Post la nazia puĉo de [[Ferenc Szálasi]] ([[15-a de oktobro]] 1944), denove komenciĝis la perforta persekuto de la judoj. La judoj devis eĉ laborservi dum la milito kaj dum la plurtagaj piedmarŝoj multaj mortis. === El Nederlando === {{Ĉefartikolo|Historio de judoj en Nederlando}} [[Dosiero:Amsterdam Anne Frank.jpg|eta|dekstre|220px|Tiu [[statuo]] en Amsterdam rememoras [[Anne Frank]], la juda taglibristino kiu kaŝiĝis kun sia familio dum la Dua Mondmilito (kaj kiu estas reprezentata de unu ŝtono en Westerbork).]] En 1939, estis ĉirkaŭ 140,000 nederlandaj judoj loĝantaj en Nederlando, inter kiuj ĉirkaŭ 25,000 germanaj judaj rifuĝintoj kiuj abandonis Germanion en la [[1930-aj jaroj]] (aliaj fontoj postulas, ke ĉirkaŭ 34,000 judaj rifuĝintoj eniris en Nederlando inter 1933 kaj 1940, ĉefe el Germanio kaj Aŭstrio).<ref>[http://www.jhm.nl/jhm/documenten/InleidingEvV%20cd.eng.pdf Askhenazi Jews in Amsterdam]. Edward van Voolen. Alirita la 21an de Julio 2007.</ref> La Nazia okupforto metis la nombron de (rase) nederlandaj judoj en 1941 en ĉirkaŭ 154,000. En la Nazia censo, ĉirkaŭ 121,000 personoj deklaris, ke ili estas membroj de (Aŝkenaza) nederland-israela komunumo; 4,300 personoj deklaris ke ili estas membroj de ([[Sefardoj|Sefarda]]) portugal-israela komunumo. Ĉirkaŭ 19,000 personoj informis ke ili havas du judajn geavojn (kvankam ĝenerale oni supozas, ke proporcio de tiu nombro havas fakte tri judajn geavojn, sed malakceptis aserti tiun nombron pro timo ke ili estus viditaj kiel judoj anstataŭ kiel [[Judodevena miksrasulo (nazia Germanujo)|duonjudoj]] fare de la Naziaj aŭtoritatoj). En 1945, nur ĉirkaŭ 35,000 el ili estis ankoraŭ vivantaj. La preciza nombro de "tute judoj" kiuj survivis al la Holokaŭsto estas ĉirkaŭkalkulita en 34,379 (el kiuj 8,500 estis parto de ''[[interrasa geedzeco]]'' kaj tiele evitis deportadon kaj eblan morton en la [[naziaj koncentrejoj]]); la nombro de "duonjudoj" kiuj estis en Nederlando fine de la Dua Mondmilito en 1945 estis ĉirkaŭkalkulita en 14,545, la nombro de "kvaronjudoj" 5,990.<ref name="DEMOS March 2001">DEMOS Marto 2001. Alirita la 18an de Julio 2007 (nederlande) Arkivita en la 10a de Junio 2007 ĉe Wayback Machine.</ref> Ĉirkaŭ 75% el la judnederlanda loĝantaro mortiĝis, malkutima alta procento kompare al aliaj okupaciitaj landoj en okcidenta Eŭropo.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Persecution of the Jews in the Netherlands: A Comparative Western European Perspective|url=https://archive.org/details/european-history-quarterly_1989-07_19_3/page/333|aŭtoro=JCH Blom|dato=Julio 1989|gazeto=European History Quarterly|volumo=19|numero=3|COI=10.1177/026569148901900302|paĝoj=333–351}}. Por pli ĵusaj publikaĵoj, vidu: Pim Griffioen kaj Ron Zeller, "Comparison of the Persecution of the Jews in the Netherlands, France and Belgium, 1940-1945: Similarities, Differences, Causes", en: Peter Romijn et al., ''The Persecution of the Jews in the Netherlands, 1940–1945. New Perspectives''. Amsterdam: Amsterdam University Press/Vossius Pers/NIOD, 2012, 55–91. Pim Griffioen and Ron Zeller, "Anti-Jewish Policy and Organization of the Deportations in France and the Netherlands, 1940–1944: A Comparative Study", ''Holocaust and Genocide Studies'' 20 (3), Vintro 2006, 437–473.</ref> Ankaŭ ne-nederlandaj judoj estis senditaj al [[Westerbork]]. Aldone, ĉirkaŭ 15,000 judoj estis senditaj al laborejoj. Deportadoj de judoj el Nederlando al Pollando kaj Germanio ekis la 15an de junio 1942 kaj finis la 13an de septembro 1944. Finfine ĉirkaŭ 101,000 judoj estis deportitaj en 98 transportoj el Westerbork al la koncentrejoj en: [[Auschwitz]] (57,800; 65 transportoj), [[Sobibor (koncentrejo)|Sobibor]] (34,313; 19 transportoj), [[Bergen-Belsen]] (3,724; 8 transportoj) kaj [[Theresienstadt]] (4,466; 6 transportoj), laŭ kio plej el ili estis murditaj. Aliaj 6,000 judoj estis deportitaj el aliaj lokoj (kiel [[Vught]]) en Nederlando al la koncentrejoj en: Germanio, Pollando kaj Aŭstrio (kiel [[Koncentrejo Mauthausen-Gusen|Mauthausen]]). Nur 5,200 survivis. La [[nederlanda rezistado]] kaŝis ĉirkaŭ 25,000–30,000 judojn; finfine, ĉirkaŭkalkule 16,500 judoj sukcesis survivi la militon kaŝinte. Ĉirkaŭ 7,000 al 8,000 survivis fuĝinte al landoj kiaj [[Hispanio]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], kaj [[Svisio]], aŭ geedzinte al ne-judoj (kio savis ilin el la deportado kaj ebla morto). Samtempe, estis substanca kunlaborado kun la Nazioj fare de membroj de la nederlanda loĝantaro, kiel la Amsterdam-urba administracio, la nederlanda municipa polico, kaj la nederlandaj fervojistoj, kiuj helpis transporti kaj deporti judojn. === El Albanio === Ĵusaj esploroj montris, ke en [[Albanio]], male al aliaj landoj de Eŭropo, pro heredo fare de [[Otomana Imperio|otomanoj]] de tradicia [[toleremo]] al [[judoj]], eĉ estante la lando okupaciita unue de Italio, kaj poste de Germanio, apenaŭ okazis Holokaŭsto dum la [[Dua Mondmilito]]. La lokaj judoj ne estis subpremitaj kaj eksterlandaj judoj trovis rifuĝon en Albanio, pro kio Albanio estis unu el malmultaj landoj de Eŭropo en kiu la juda komunumo kreskis en tiu epoko. Poste, en la komunisma epoko tiu komunumo suferis la saman persekutadon kiel aliaj {{J|religia komunumo}} kaj post la falo de tiu reĝimo la komunumo elmigris bloke al [[Israelo]].<ref>Tomasz Kamusella, "Albanio: la sola eŭropa lando sen antisemitismo", tradukita de Bardhyl Adem Selimi, [[Sennacieca Revuo]], (1385-1386), 2020, pp. 24-37.</ref> === Deportado el la ceteraj landoj === Resume, en ĉiuj landoj okazis deportadoj, kie Germanio havis potencon aŭ grandan influon. La unusola escepto estis en [[Bulgario]], kie oni kuraĝe respondis neon al la germana ideo. En [[Kroatio]] kaj en [[Slovakio]] en 1942 oni finfaris la deportadojn. En la satelitaj landoj sen "helpemo" de la lokaj instancoj kaj personoj la deportadoj nur parte estus faritaj. === El Libio kaj Tunisio === === Kontraŭjudaj okazaĵoj fare de pronaziaj registaroj === {{Ĉefartikolo|Ŝanhaja geto|Farhud}} == Koncentrejoj kaj ekstermejoj == [[Dosiero:Buchenwald Corpses 07511.jpg|eta|maldekstre|300px|Usonaj soldatoj rigardas amason de kadavroj ĵus trovitaj en la ĵus liberigita koncentrejo Buchenwald en Aprilo 1945.]] La diversaj kontraŭjudaj fiagadoj dum la 1930-aj jaroj kondukis al la starigo de [[koncentrejo]]j en Nazia Germanio, la unua inter ili estis [[Koncentrejo Dachau]] kie ekde la unuaj monatoj de la nazia reĝimo judoj estis murditaj, kaj poste en la okupaciitaj landoj dum la [[Dua Mondmilito]], kie oni arigis judojn por disponigi amase el la tuta loĝantaro, forrabi iliajn havaĵojn, ekspluati ilian laborforton, humiligi ilin kiel popolo kaj finfine formortigi ilin. Tio estis procezo de diversa evoluo, rezultoj kaj interveno de multaj militistaj, civilaj, sansistemaj, germanaj kaj surlokaj, eĉ judaj, agantoj. Ĉiuokaze la lasta celo estas forigi el la tuta Eŭropo la judajn loĝantarojn, akuzitajn senbaze de ĉiuj tiamaj malbonoj kaj historie kongrue kun antisemitismaj sintenoj jarmilaj. La nocio de la [[fina solvo de juda demando]] en la nuna senco aperis unuafoje ĉe [[Hermann Göring]], en letero al [[Reinhard Heydrich]], la 31-an de julio 1941. Post [[invado en Pollandon|atako de Germanio al Pollando]] la 1-an de septembro 1939 (Operaco Fall Weiss), kaj poste la 22-an de junio 1941 al [[Sovetunio]] ([[Operaco Barbaroso]]) sub la germana [[okupado]] ektroviĝis multe da personoj juddevenaj. Decidojn pri la teknikaj detaloj estis priparolitaj dum la [[Wannsee-konferenco]], la 20-an de januaro 1942. Kunvenis en tiu konferenco 15 altrangaj funkciuloj de [[Nazia Germanio]] en vilao borde de la lago ''[[Großer Wannsee]]'' en la sudokcidento de [[Berlino]], por detale organizi la Holokaŭston, do la amasmurdon de la eŭropaj [[judo]]j kaj certigi pri tio la [[Kunlaborado|kunlaboron]] de ĉiuj naziaj instancoj. Gvidanto de la konferenco estis la [[Schutzstaffel]]-"ĉefgrupgvidanto" [[Reinhard Heydrich]]. La finan solvon oni realigis antaŭ ĉio pere de speciale establitaj [[ekstermejo]]j, komencante de la [[masakro]] en [[Kamjanec-Podilskij]], kie dum du tagoj aŭguste 1941 oni murdis 23 600 judojn. En la [[Dua Mondmilito]] germanaj nazioj kaj iliaj [[kunlaborismo|kunlaborantoj]] murdis laŭ diversaj taksoj pli-malpli 6 milionojn de eŭropaj [[judoj]]. Precipa celo de la konferenco kontraŭe al vaste disvastiĝinta opinio ne estis decidi la Holokaŭston - tiu decido per la amasmurdoj de judoj en la nazie okupitaj ŝtatoj de centra kaj orienta Eŭropo dum la jaro [[1941]] fakte jam ekzistis ekde pluraj monatoj - sed fundamente organizi kaj kunordigi la deportadon de la tuta juda loĝantaro de Eŭropo por amasmurdado al ekstermejoj en Orienta Eŭropo. La partoprenantoj decidis pri la temposkemo por la pluaj amasmortigadoj. == Liberigo de la koncentrejoj == {{Ĉefartikolo|Marŝo de morto}} [[Dosiero:Mauthausen_survivors_cheer_the_soldiers_of_the_Eleventh_Armored_Division.jpg|eta|Tankoj de la 11-a usona kirasita divizio estas enpaŝantaj en koncentrejon Mauthausen; la fotografio estis farita la 6-an de majo 1945]] La koncentrejo [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Aŭŝvico]] estis liberigita fare de la [[Ruĝa Armeo]] la [[27-an de januaro]] en [[1945]]. Dum antaŭaj monatoj [[germanoj]] persiste forviŝis spurojn de sia [[genocido]], interalie murdis [[judoj]]n el [[Sonderkommando]] (servistoj de [[krematorio]]j kaj [[gasĉambro]]j), likvidis kavaĵojn kun cindroj de homoj, bruligis dokumentojn, eksplodigis krematoriojn, eĉ - krom rabitaj de la viktimoj havaĵoj - forveturigis al Germanio teknikajn aparatojn el krematorioj kaj fornohaloj. La tendaroj de Mauthausen-Gusen estis lastaj, kiuj estis liberigitaj dum la [[Dua Mondmilito]]. La [[5-an de majo]] [[1945]] venis en la tendaron Mauthausen soldatoj de la 41-a esploriga taĉmento de la 11-a usona kirasita divizio. Tiuj ĉi taĉmentoj malarmigis la policanojn kaj ili forlasis la tendaron. Plimulto de anoj de SS jam forkuris el la tendaro antaŭ ties liberigo; sed proksimume tridek, kiuj restis, estis fare de la arestitoj mortbatitaj; simila nombro de mortbatitoj estis ankaŭ en Gusen II. Ĝis la [[6-a de majo]] estis escepte de 2 tenadroj en [[Loiblpass]] liberigitaj fare de usona armeo ĉiuj restantaj subkoncentrejoj de la tendarkomplekso Mauthausen-Gusen. == Rolo kaj pozicio de la katolika eklezio == [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-1983-0825-303, Gedenkstätte Buchenwald, Wachturm, Stacheldrahtzaun.jpg|eta|[[Gvatoturo]] en [[Buchenwald]], foto de 1983.]] En septembro 1943, en la koncentrejo-gasejo de Dachau nombriĝis registrataj 2644 katolikaj [[sacerdoto]]j de 24 landoj (el tiuj 868 ne plu revenis). Entute oni kalkulis ke tie estis mortigitaj 2579 katolikaj pastroj, 109 [[evangelia]]j pastoroj kaj 22 ortodoksaj popoj. Aliaj fontoj trovis, ke ĉe la ”blokoj” 26 kaj 28 estis ”gastigitaj” 2644 germanaj kaj 2044 polaj pastroj. (Laŭ historiaj esploroj de historiistino Evghenjia Tokareva).[http://www.lager.it/dachau.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110722041229/http://www.lager.it/dachau.html |date=2011-07-22 }}, [http://it.wikipedia.org/wiki/Campo_di_concentramento_di_Dachau kun speciala sektoro por pastroj] === Dum la Holokaŭsto === La [[Katolika Eklezio|katolika eklezio]] plurfoje, eĉ publike, rifuzis kaj kondamnis naziismon. Menciinda estas la legado, samtempa en ĉiuj germanaj katolikaj preĝejaj [[pupitro]]j, de la [[encikliko]] ''[[Mit brennender Sorge]]''<ref>[http://www.vatican.va/holy_father/pius_xi/encyclicals/documents/hf_p-xi_enc_14031937_mit-brennender-sorge_it.html LETTERA ENCICLICA ''MIT BRENNENDER SORGE'' DEL SOMMO PONTEFICE PIO XI]</ref> ({{eo}} ''Kun brula zorgo'') de la Papo [[Pio la 11-a]] je la {{dato|14|marto|1937}}. La epizodo okazis kelkajn tagojn post la publikigo de la [[encikliko]] kaj kaŭzis perfortan reagon de la nazia reĝimo kontraŭ la katolikaj institucioj. Intervenoj kaj kondamnoj estis lanĉitaj el diversaj episkoparoj. Tuj post la tiel nomata [[kristala nokto]] la [[Ŝtatsekretaria Ofico de la Apostola Seĝo|vatikana Ŝtatsekretario]], [[kardinalo]] Pacelli, kiu sekve fariĝu la Papo [[Pio la 12-a]], urĝis ĉe tutmondaj episkoparoj, por ke la judoj trovu rifuĝon kaj protekton.<ref>[http://paparatzinger2-blograffaella.blogspot.com/2009/03/pio-xii-e-gli-ebrei-il-testo-del.html ''Pio XII e gli ebrei (Pio la 12-a kaj la judoj)'']{{it}}</ref> La [[31-an de marto]] 1939 kardinalo, [[episkopo]] de [[Munkeno]], [[Michael von Faulhaber]] (kiu aparte kunlaboris kun la nazia reĝimo), kun aprobo de la Vatikano, sukcese pledis por ke la Brazila Prezidento rezervu tri mil anonimajn [[vizo]]jn por «katolikoj nearjaj». La katolika asocio St. Raphael, sekreta mano de la episkoparo germana, antaŭ ol esti malkovrita kaj malfondita de la reĝimo, en 1941 ruze aranĝis elpatrujiĝon de plurmiloj da judoj (vidu Mikael Hesemann, ''Contro la Chiesa'', Kontraŭ la eklezio). En 1942 la papo energie protestis kontraŭ la registaro de [[Vichy]] pro «senhumanaj arestoj kaj deportadoj de judoj de la zonoj okupitaj». Pro tiu papa protesto [[Joseph Goebbels|Goebbels]] forkolume difinis la papon "protektanto de hebreoj". La episkopo de [[Utrecht]] (Nederlando) reagis pro la aresto kaj deportado de judoj malgraŭ la promeso, fare de la germana armeo, ke judoj kristaniĝintaj ne estos trudizolitaj. Protesto kiu faligis sur katolikojn persekutitajn kun la mortigo ankaŭ de la filozofino [[Edith Stein]] kaj montris kiu estus la rezulto de protestoj kiuj ajn. Papo [[Pio la 12-a]], antaŭ la [[Kardinala Kolegio|kardinala kolegio]], la [[2-an de junio]] 1943, aludante al tiu fakto, kaj al aliaj similaj, komprenigis ke kiu ajn lia gesto ŝajnas provoki la plej malbonan. La 16-an de oktobro 1943, dum la amasa arestado kaj deportado, al Germanio, de romaj judoj, diplomatoj protestis kaj en Berlino kaj ĉe la germana ambasadejo en Romo. Li ne sukcesis bloki la deportadon de 1035 judoj, sed sekrete dissendis inviton al la ekleziaj strukturoj por ke ili sekrete gastigu hebreojn. Postmilite, multaj el tiuj hebreoj publike dankis la papon kaj la rabeno de Romo [[Israel Zolli]] eĉ [[Konverto (religio)|konvertiĝis]] al [[Kristanismo]]. Estis en tiu okazo, somere de 1944, kiam la papo Pio la 12-a, kiel registrite en diversaj tiamaj dokumentoj, diris: «Laŭ jarcentoj la judaro estis maljuste traktita kaj malŝatita, tempo estas, ke hebreoj estu traktitaj kun justeco kaj [[humaneco]]… Jam [[Sankta Paŭlo]] diris ke la hebreoj estas niaj fratoj…». Kelkaj katolikaj pastroj estas nun honoritaj per la mencio en [[Yad Vashem]] pro sia agado defendanta judojn. Por ĉiuj unu: plurfoje ili, subtenate de la [[Sankta seĝo]], obtenis de sudamerikaj registaroj centojn kaj centojn da anonimajn vizojn, kiuj poste estis utiligitaj por fugigi judojn. Historiistoj malkovris centojn da similaj sintenoj (oni vidu la draman vikarion<ref>[http://www.corriere.it/Primo_Piano/Spettacoli/2007/05_Maggio/10/vicario_pio_xii_olocausto.shtml ''Il Vicario. Torna il teatro che accusa (La Vikario. Revenas la teatro, kiu akuzas)'']{{it}}</ref> Rolf Hochhuth<ref>[http://www.hdg.de/lemo/html/biografien/HochhuthRolf/biografieHochhuthRolf.html Biographie: Rolf Hochhuth]</ref>). === Reagoj kaj sintenoj en la eklezio post la Holokaŭsto === Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] dum sia vizito ĉe la [[Muro de lamentadoj]] diris: «…ni estas dolorplenaj, ho [[Dio]], pro la konduto de tiuj, kiuj laŭire tra la historio suferigis tiujn ĉi filojn, kaj al vi pardonpetante, ni volas engaĝiĝi en vera frateco kun la popolo de la Interligo.».<ref name="esperanto.be">{{eo}} [https://www.esperanto.be/fel/publika/009762p.php Zecchin A. La papo pardonpetas // Monato. 2009. N 4. p. 13]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> En novembro 2008 la denaska brita episkopo [[Richard Williamson]], kiu en 1988 estis [[Ekskomuniko|ekskomunikita]] pro internekleziaj malkonkordoj, diris al sveda televido: «Mi kredas, ke ne estis gasĉambroj dum la Dua Mondmilito». Laŭ li pli ol «300.000 judoj pereis en Naziaj koncentrejoj, sed neniu el ili en gasĉambroj».<ref name="Angela Merkel protestas">{{eo}} [http://www.eventeo.net/web/index.php?option=com_content&view=article&id=1380:angela-merkel-protestas-al-vatikano-pri-holokasto&catid=66:socio&Itemid=91 Angela Merkel protestas al Vatikano pri Holokaŭsto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120111070315/http://www.eventeo.net/web/index.php?option=com_content&view=article&id=1380:angela-merkel-protestas-al-vatikano-pri-holokasto&catid=66:socio&Itemid=91 |date=2012-01-11 }}</ref> La 21-an de januaro 2009 la papo [[Benedikto la 16-a]] nuligis la ekskomunikon de 67-jaraĝa Richard Williamson ankaŭ tri aliaj membroj de la [[Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a]].<ref>{{eo}} [http://www.eventeo.net/web/index.php?option=com_content&view=article&id=1360:la-papo-nuligas-ekskomunikon-de-integrismaj-episkopoj&catid=66:socio&Itemid=91 La Papo nuligas ekskomunikon de integrismaj episkopoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120111134628/http://www.eventeo.net/web/index.php?option=com_content&view=article&id=1360:la-papo-nuligas-ekskomunikon-de-integrismaj-episkopoj&catid=66:socio&Itemid=91 |date=2012-01-11 }}</ref> La vortoj fare de Richard Williamson kaj la decido de la papo kaŭzis tutmonde multajn protestojn. La papo tuj diris, ke li ne estis informita pri tiuj opinioj de Williamson.<ref>{{eo}} [http://www.radio-vatikana-esperanto.org/elsendo.php?d=2009-01-25 Elsendo de Radio Vatikana (2009-01-25)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120105204426/http://www.radio-vatikana-esperanto.org/elsendo.php?d=2009-01-25 |date=2012-01-05 }}</ref> Tamen la 27an de januaro Ĉefa Rabenaro de Israelo ŝiris la rilatojn kun [[Vatikano]]. La [[Kanceliero de Germanio|germana kancelierino]] [[Angela Merkel]] deklaras: «Laŭ mia opinio ĉi tiuj klarigoj ankoraŭ ne sufiĉas». Laŭ ŝi: «Ĉi tion oni ne lasu pasi sen sekvoj… Ĉi tio estas ne nur afero, laŭ mia opinio, por la Kristana, Katolika kaj Juda komunumoj en Germanio sed la Papo kaj la vatikana ŝtato devus nepre klarigi sendubasence, ke [[Neado de la Holokaŭsto|nei la Holokaŭston]] ne eblas».<ref name="Angela Merkel protestas" /> La 12an de februaro la papo Benedikto la 16-a elpaŝis antaŭ la membroj de la Konferenco de prezidantoj de la plej elstaraj usonaj hebreaj organizaĵoj en la vatikana [[Konsistorio|Konsistoria]] Salono kaj diris: «Kiel faris [[Johano Paŭlo la 2-a|Vojtyla]], mi pardonpetas». Li ankaŭ memorigis la vortojn de Johano Paŭlo la 2-a kaj aldonis: «La malamo kaj malŝato manifestitaj en la Ŝoaho estis [[Krimoj kontraŭ la homaro|krimoj kontraŭ Dio kaj kontraŭ la tuta homaro]]… Kompreneblas, ke kiun ajn provon nei aŭ minimumigi tiun teruran krimon oni ne toleru kaj ne akceptu… La ŝoaho estu admono kontraŭ forgeso kaj obskurigo…».<ref name="esperanto.be" /> Kelkaj tagoj post tio Avner Shalev, prezidanto de [[Yad Vashem]], komentis: «Temas pri mesaĝo ege grava por la tuta mondo.» == Post la Holokaŭsto, la angoroj de la memoro == [[Dosiero:Buchenwald Ploemnitz Cemetery.jpg|eta|250px|post milita tombejo de [[Buchenwald]], verŝajne al la liberigitaj kiuj baldaŭ poste mortis. La granda plejmulto el la viktimoj estis entombitaj en [[amastombo]]j]] La holokaŭsto estas konsiderata nuntempe unu el la plej teruraj okazoj de intenca [[genocido]] en la historio de la homaro, kaj ĝi multe ŝokis la konscion ne nur de la eŭropanoj, kiel najbaroj de la afero, sed de la tuta mondo. Nuntempe ekzistas ankoraŭ kelkaj historiistoj, ekzemple la brita [[David Irving]], kiuj provas nei la okazon de la naziisma genocido, sed ĉi tiuj tiel nomataj ''negaciistoj'' neniam povis kaŝi la historiajn faktojn. Tio, kio movas ĉi tiujn historiistojn, estas ofte [[antisemitismo]] aŭ simpatio por [[naziismo]]. Ekzistas multaj libroj verkitaj de travivintoj de la Holokaŭsto, inkluzive de la verkaĵoj de la italo [[Primo Levi]]. La hebrea esprimo por ĉi tiu [[genocido]] estas '''Ŝoaho''' (שואה). Ĝia [[Biblio|biblia]] signifo estas proksimume "katastrofo" aŭ ‹detruo›. Sub la influo de la angla, multaj lingvoj alprenis la nomon ''holokaŭsto'', devenante el la [[helena lingvo]]; ĝi signifas ‹tuta elbruligo› (ὅλος ‹tuta›, καυστός ‹bruligita›) aŭ eĉ ‹brulofero› (greka verbo: ὁλοκαυτεῖν). En kelkaj lingvoj la parencaj vortoj ŝajnas [[eŭfemismo|eŭfemismaj]], sed multlingve ĝi fariĝis senpera referenco al la naziisma amasbuĉado kaj do perdis ĉian eŭfemisman ŝajnon – la antaŭa signifo eĉ perdiĝis. === Heredaĵo kaj memoraĵoj === {{Div col|cols = 2}} * [[Florida Holokaŭsta Muzeo]] * [[Holokaŭsta Eduka Centro (Japanio)]] * [[Holokaŭsta Memora Centro (Miĉigano)]] * [[Holokaŭsta Memora Centro por la Judoj de Makedonio]] * [[Holokaŭsta Memora Sinagogo]] de Moskvo * [[Holokaŭsta Memoriga Muzeo en Auŝvico]] * [[Holokaŭsta Muzeo de Grekio]] en [[Tesaloniko]], [[Grekio]] * [[Holokaŭsta Muzeo de Los-Anĝeleso]] * [[Holokaŭsta Muzeo de Romo]] * [[Honkonga Centro pri la Holokaŭsto kaj Toleremo]] * [[Jad Vaŝem]] * [[Juda Holokaŭsta Muzeo de Melburno]] * [[Memora Centro de la Holokaŭsto (Budapeŝto)|Memora Centro de la Holokaŭsto]] * [[Memora Centro pri la Holokaŭsto de Montrealo]] * [[Memora halo de Chiune Sugihara]] * [[Memorigaĵo de la Ŝoaho]] * [[Muzeo de Holokaŭsto de Ilinojso kaj Eduka Centro]] * [[Muzeo de Juda Heredo (Novjorko)]] * [[Muzeo de la Holokaŭsto de Kuritibo]] * [[Muzeo de la Holokaŭsto (Bonaero)]] * [[Muzeo de la Holokaŭsto (Gvatemalurbo)]] * [[Muzeo de la Riga Geto]] * [[Nacia Muzeo de Itala Judismo kaj la Ŝoaho]] en [[Ferrara]] * [[Nacia Muzeo de la Holodomora-Genocido]] en [[Kievo]] * [[Nederlanda Nacia Holokaŭsta Muzeo]] * [[Rusa Centro pri Esploro kaj Edukado de la Holokaŭsto]] * [[Usona Holokaŭsta Memora Muzeo]] * [[Virginia Holokaŭsta Muzeo]] {{Div col end}} == Datoj de cigana holokaŭsto == * 1926, Bavario: Leĝo kontraŭ «ciganoj, vagabondoj kaj laborevitantoj» * 1936: kolekto de ciganoj antaŭ la Berlina Olimpio al cigana kampadejo * ĝis 1941 forpelo poste neniigo * 1941: neniigo en Treblinka, Sovetunio * 1942: Lodz: neniigo en gasaj ŝarĝaŭtoj * 1942–44: neniigo en [[Aŭŝvico]] (23.000 ciganoj el 15 landoj) * 1944.08.02.: mortis 2.897 ciganoj en Aŭŝvico == Atestantoj de holokaŭsto == * [[Jules Schelvis]] * [[Witold Pilecki]] * [[Jankiel Wiernik]] * [[Arnold Mostowicz]] * [[Jan Karski]] * [[Elie Wiesel]] * [[Primo Levi]] * [[Paul Celan]] * [[Abraham Sutzkever]] * [[Rudolf Kasztner]] * [[Simon Wiesenthal]] * [[Samuel Willenberg]] ==La neologismo Holokaŭsto== La vorto ''holokaŭsto'' ne aperas en frua Esperanto, eĉ ne en la biblia signifo. En Levitiko 6:9 aperas ''la '''brulofero''' restu sur la fajrujo sur la altaro dum tuta nokto''. Laŭ [[Bernard Golden]]<ref>Bernard GOLDEN. [[Boletín]] n304 (jan 1992), pĝ. 10-12</ref> [[Ido]] akceptis la formon la vorton ''holokausto'' en 1911-1912 kaj [[Novial]] ''holokaŭste'' en 1930, do antaŭ la Dua Mondmilito, kiel ''religia brulofero''. Male, en Esperanto, la vorto aperas nur 1963, do post la historia tragedio, ĉe la angla-esperanta vortaro de [[Fleming Fulcher]] kaj [[Bernard Long]]. Tio verŝajne signifas, ke oni ekuzis ĝin pli frue, sed, ĉiukaze nur post la milito. Jam en 1975 [[Julius Balbin]] verkis poemon titolitan "[[La Vorto]]", en kiu li demandis, kial "holokaŭsto" ne estas registrita en [[PIV]]. Samjare vortaristo, [[Rikardo Ŝtalo]] ([[Richard Stahl]]) inkludis ĝin en sia [[Ĉiutagaj vortoj kun difinoj]] kun la sekva difino: "gentocido per fajro, forbruligo de amasaj viktimoj, alikredantoj k.s." == Filmoj == * [[1945 (filmo de 2017)]] * [[Schindler's List]] * ''[[Shoah (filmo)|Ŝoah]]'' de [[Claude Lanzmann]] == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 2}} * [[Porajmos]] * [[Aranĝo T4]] * [[Eŭropa Memor-Tago pri Viktimoj de Stalinismo kaj Naziismo]] * [[Fina solvo de juda demando]] * [[Holokaŭsta inversigo]] * [[Internacia Holokaŭsta Memora Alianco]] * [[Juda Virtuala Biblioteko]] * ''[[Judenrat]]'' * [[Konsilantaro por Helpo al Judoj]] * [[Listo de naziaj koncentrejoj]] * ''[[Maus]]'' * [[Memoraj Tagoj de Holokaŭsto]] * [[Monumento por la murditaj judoj de Eŭropo]] * [[Naziaj koncentrejoj]] * [[Negado de la Holokaŭsto]] * [[Babij Jar#Memorceremonio de la Babij Jar Masakro 2016|Ekzekutejoj en Orienta Eŭropo dum la Dua Mondmilito]] * [[Persekutado de samseksemuloj en Nazia Germanio kaj la Holokaŭsto]] * [[Pogromo]]j * [[Savo de danaj judoj]] * [[Sonderkommando]] * [[Stumbliga ŝtoneto]] * [[Tago de la memoro]] * [[Varsovia geto]] * [[Wannsee-konferenco]] * [[Michel Kichka#Biografio|Michel Kichka]] * [[Anne Frank]] * [[Petr Ginz]] * [[Dawid Rubinowicz]] * [[Ŝarĝa vagono]] {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == {{Div col|cols = 3}} * [https://stanobelov.blogspot.com/2018/10/la-knabo-en-striita-pijamo-rakontu-al.html “La knabo en striita piĵamo” – rakontu al infanoj pri Holokaŭsto!] * Arad, Yitzhak (1999) [1987]. [https://archive.org/details/belzecsobibortre00yitz Belzec, Sobibor, Treblinka: The Operation Reinhard Death Camps.] Bloomington, IN: Indiana University Press. ISBN 978-0-253-21305-1. * ——— (2009). The Holocaust in the Soviet Union. Lincoln, NE: University of Nebraska Press. ISBN 978-0-8032-4519-8. * ———; Gutman, Yisrael; Margaliot, Abraham, eld. (2014) [1981]. Documents on the Holocaust: Selected Sources on the Destruction of the Jews of Germany and Austria, Poland, and the Soviet Union. Pergamon Press/Elsevier. ISBN 978-0-803-25937-9. * ——— (2018) [1987]. The Operation Reinhard Death Camps, Belzec, Sobibor, Treblinka (Revised and Expanded ed.). Bloomington, IN: Indiana University Press. * Bauer, Yehuda; Rozett, Robert (1990). "Appendix 6: Estimated Losses in the Holocaust". En Gutman, Israel (eld.). [https://archive.org/details/encyclopediaofho0000unse_l4l4/mode/2up Encyclopedia of the Holocaust.] 4. New York: Macmillan Library Reference. pp.&nbsp;1797–1802. ISBN 0-02-896090-4. * Ben-Rafael, Eliezer; Glöckner, Olaf; Sternberg, Yitzhak (2011). Jews and Jewish Education in Germany Today. Leiden: Brill. ISBN 978-90-04-25329-2. * Black, Jeremy (2016). The Holocaust: History and Memory. Bloomington, IN: Indiana University Press. ISBN 978-0-253-02214-1. * Bloxham, Donald (2009). The Final Solution: A Genocide. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-955034-0. * Browning, Christopher (2004). [https://archive.org/details/originsoffinalso00brow The Origins of the Final Solution: The Evolution of Nazi Jewish Policy, September 1939 – March 1942.] Lincoln and Jerusalem: University of Nebraska Press and Yad Vashem. ISBN 978-0803213272. * Burleigh, Michael; Wippermann, Wolfgang (2003) [1991]. [https://archive.org/details/racialstate00mich The Racial State: Germany 1933–1945.] Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-39802-9. * Cesarani, David (2016). ''Final Solution: The Fate of the Jews 1933–1949''. New York: St. Martin's Press. ISBN 978-1-250-00083-5. * Crowe, David M. (2008). The Holocaust: Roots, History, and Aftermath. Boulder, CO: Westview Press. ISBN 978-0-8133-4325-9. * Dean, Martin: ''Robbing the Jews – The Confiscation of Jewish Property in the Holocaust, 1935–1945'', Cambridge University Press, 2008, ISBN 978-0-521-88825-7 * Dwork, Deborah; van Pelt, Robert Jan (2003). [https://archive.org/details/holocausthistory00dwor Holocaust: A History.] New York: W. W. Norton. ISBN 0-393-05188-9. * Evans, Richard J. (December 1987). "The New Nationalism and the Old History: Perspectives on the West German Historikerstreit". The Journal of Modern History. 59 (4): 761–797. doi:10.1086/243286. JSTOR 1879952. * ——— (2004) [2003]. [https://archive.org/details/isbn_9781594200045 The Coming of the Third Reich.] New York: Penguin. ISBN 1-59420-004-1. * ——— (2005). [https://archive.org/details/thirdreichinpowe00evan The Third Reich in Power.] New York: Penguin. ISBN 1-59420-074-2. * ——— (2008). [https://archive.org/details/thirdreichatwar00evan_0 The Third Reich at War.] New York: Penguin. ISBN 978-1-59420-206-3. * ——— (2015). "Is the "Final Solution" Unique?". The Third Reich in History and Memory. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0190228392. Revised and extended from Richard Evans (2011). "Wie einzigartig war die Ermordung der Juden durch die Nationalsocialisten?" in Günter Morsch and Bertrand Perz (eds). Neue Studien zu nationalsozialistischen Massentötungen durch Giftgas: Historische Bedeutung, technische Entwicklung, revisionistische Leugnung. Berlin: Metropol Verlag, pp.&nbsp;1–10. ISBN 978-3940938992 * Fischel, Jack R. (1998). [https://archive.org/details/holocaust0000fisc The Holocaust.] Westport, CT: Greenwood Press. ISBN 0-313-29879-3. * ——— (2020). Historical Dictionary of the Holocaust (Third ed.). Lanham, MD: Rowman & Littlefield. ISBN 978-1-5381-3015-5. * Friedländer, Saul (1997). [https://archive.org/details/nazigermanyjews00frie Nazi Germany and the Jews: The Years of Persecution 1933–1939.] New York: Harper Collins. ISBN 0-06-019042-6. * Fritzsche, Peter (2009). [https://books.google.es/books?id=nIUFQGN2y4EC&redir_esc=y Life and Death in the Third Reich.] Cambridge, MA: Harvard University Press. ISBN 978-0674033740. * Hanauske-Abel, Hartmut M. (7a de decembro 1996). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2352969/ "Not a slippery slope or sudden subversion: German medicine and National Socialism in 1933".] BMJ. 313 (7070): 1453–1463. doi:10.1136/bmj.313.7070.1453. JSTOR 29733730. PMC 2352969. PMID 8973235. * Gerlach, Christian (Decembro 1998). [https://boris.unibe.ch/74383/1/235167.pdf "The Wannsee Conference, the Fate of German Jews, and Hitler's Decision in Principle to Exterminate All European Jews" (PDF).] The Journal of Modern History. 70 (4): 759–812. doi:10.1086/235167. * ——— (2016). The Extermination of the European Jews. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-70689-6. * Gilbert, Martin (2001). "Final Solution". In Dear, Ian; Foot, Richard D. (eds.). The Oxford Companion to World War II. Oxford, UK: Oxford University Press. pp.&nbsp;285–292. ISBN 0-19-280670-X. * ——— (2004) [1982]. The Routledge Atlas of the Holocaust (Third ed.). London: Routledge. ISBN 0-415-28145-8. * ——— (1985). [https://archive.org/details/holocausthistory0000gilb The Holocaust: A History of the Jews of Europe During the Second World War.] New York: Henry Holt. ISBN 0-8050-0348-7. * Gross, Jan T. (2002) [2001]. Neighbors: The Destruction of the Jewish Community in Jedwabne, Poland. New York: Penguin Books. ISBN 0-14-20-0240-2. * Hilberg, Raul (2003) [1961]. The Destruction of the European Jews (3rd ed.). New Haven and London: Yale University Press. ISBN 0-300-09592-9. * ——— (1993) [1992]. Perpetrators Victims Bystanders: The Jewish Catastrophe 1933–1945. New York: HarperPerennial. ISBN 0-06-099507-6. * Himka, John-Paul (2011). "The Lviv Pogrom of 1941: The Germans, Ukrainian Nationalists, and the Carnival Crowd". Canadian Slavonic Papers. 43 (2/4): 209–243. doi:10.1080/00085006.2011.11092673. JSTOR 41708340. S2CID 159577084. * Lifton, Robert J. (2000) [1986]. [https://archive.org/details/nazidoctorsmedic0000lift The Nazi Doctors: Medical Killing and the Psychology of Genocide (2000 ed.).] New York: Basic Books. ISBN 978-0-465-04905-9. * London, Louise (2000). Whitehall and the Jews, 1933–1948: British Immigration Policy, Jewish Refugees and the Holocaust. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0521631877. * Longerich, Peter (2010). Holocaust: The Nazi Persecution and Murder of the Jews. Oxford, UK: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-280436-5. * ——— (2012). Heinrich Himmler. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-959232-6. * Marcuse, Harold (2001). Legacies of Dachau: The Uses and Abuses of a Concentration Camp, 1933–2001. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-55204-4. * McKale, Donald M. (2002). [https://archive.org/details/hitlersshadowwar0000mcka Hitler's Shadow War: The Holocaust and World War II.] New York: Cooper Square Press. ISBN 0-8154-1211-8. * Musiał, Bogdan (2004). "The Pogrom in Jedwabne: Critical Remarks about Jan T. Gross's Neighbors". En Polonsky, Anthony; Michlic, Joanna B. (eld.). [https://archive.org/details/neighborsrespond00polo The Neighbors Respond: The Controversy over the Jedwabne Massacre in Poland.] Princeton and Oxford: Princeton University Press. pp.&nbsp;304–343. ISBN 0-691-11643-1. * Nicosia, Francis R. (2008). Zionism and Anti-Semitism in Nazi Germany. New York: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-88392-4. * Niewyk, Donald L.; Nicosia, Francis R. (2000). [https://archive.org/details/columbiaguidetot00niew The Columbia Guide to the Holocaust.] New York: Columbia University Press. ISBN 0-231-11200-9. * Noakes, Jeremy; Pridham, Geoffrey (1983). Nazism: A History in Documents and Eyewitness Accounts, 1919–1945. New York: Schocken Books. OCLC 809750541. * Pohl, Dieter (2019). "Right-wing Politics and Antisemitism in Europe, 1935–1940: A Survey". In Bajohr, Frank; Pohl, Dieter (eds.). Right-Wing Politics and the Rise of Antisemitism in Europe 1935–1941. Göttingen: Wallstein Verlag. pp.&nbsp;19–38. ISBN 9783835333475. * Polonsky, Antony (2001). "Polish Jewry". In Laqueur, Walter; Baumel, Judith Tydor (eds.). The Holocaust Encyclopedia. New Haven, CT: Yale University Press. pp.&nbsp;486–493. ISBN 0-300-08432-3. * Polonsky, Anthony; Michlic, Joanna B. (2004). "Preface". In Polonsky, Anthony; Michlic, Joanna B. (eds.). The Neighbors Respond: The Controversy over the Jedwabne Massacre in Poland. Princeton and Oxford: Princeton University Press. pp. xiii–xiv. ISBN 0-691-11643-1. * Snoek, Johan M: ''The Grey Book, (La Griza Libro) pri la konduto de diversaj eŭropaj kirkestroj dum la regado de Hitler'', [http://www.gutenberg.org/ebooks/14764 The Grey Book] op [[project Gutenberg]], Eldonejo van Gorcum, Assen, 1969 * Trunk, Isaiah (1996) [1972]. Judenrat: The Jewish Councils in Eastern Europe under Nazi Occupation. Lincoln, NE: University of Nebraska Press. ISBN 0-8032-9428-X. * Wachsmann, Nikolaus (2015). KL: A History of the Nazi Concentration Camps. New York: Farrar, Straus and Giroux. ISBN 978-0-374-11825-9. * Yahil, Leni (1990). [https://archive.org/details/holocaustfateofe0000yahi The Holocaust: The Fate of European Jewry, 1932–1945.] New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-504523-9. * Zuccotti, Susan (1993). The Holocaust, the French, and the Jews. New York: Basic Books. ISBN 0-465-03034-3. {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.yadvashem.org Muzeo Yad Vashem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160204081835/http://www.yadvashem.org/ |date=2016-02-04 }} * [http://www.ushmm.org Usona Holokaŭsta Memor-muzeo] * [http://www.ushmm.org/wlc/en Enciklopedio de Holokaŭsto] {{Projektoj|q=Holokaŭsto|n=Kategorio:Holokaŭsto|ReVo=holokauxst}} {{Dua Mondmilito}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=The Holocaust |revizio=977009751 }} {{Havenda artikolo|Holokaŭsto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Holokaŭsto| ]] [[Kategorio:Naziismo]] [[Kategorio:Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Judoj]] [[Kategorio:Genocidoj]] [[Kategorio:Militkrimoj]] [[Kategorio:Historio de Germanio]] [[Kategorio:Historio de kristanismo]] [[Kategorio:Historio de judismo]] [[Kategorio:Etna purigado]] [[Kategorio:Ciganoj]] [[Kategorio:Persekutado de samseksemuloj en Nazia Germanio kaj la Holokaŭsto]] [[Kategorio:Persekutado fare de Nazia Germanio]] [[Kategorio:Persekutado en Germanio]] [[Kategorio:Antisemitismo en Eŭropo]] [[Kategorio:Diskriminacio en Eŭropo]] [[Kategorio:Neniismo]] p42ftgce75zeqqybevjltfa1fvqt0jt 0 31463 9472367 9368908 2026-09-10T10:24:02Z Sj1mor 12103 9472367 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto | nomo = Anna Löwenstein | dosiero = Anna Löwenstein 2016-04-30.jpg | priskribo = Anna Löwenstein prelegas dum la 44a Malferma Tago de la Centra Oficejo de Universala Esperanto-Asocio, aprile 2016. | pseŭdonomo = Anna Brennan | dato de naskiĝo = | loko de naskiĝo = {{GBR}} | nacieco = | tradukis = (2006) ''Ksenofobia gvidlibro al la italoj'' | dato de morto = | loko de morto = | verkis = (1999) ''[[La ŝtona urbo]]''{{-}}(2008) ''[[Morto de artisto]]''{{-}}(2021) ''La memoraĵoj de Julia Agripina'' | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = }} '''Anna LÖWENSTEIN''' (naskiĝis en [[1951]] en [[Britio]]) estas esperantistino, kiu famiĝis interalie kiel redaktorino kaj verkistino. Ŝi estis elektita la [[Esperantisto de la Jaro]] 2019.<ref>{{Cite journal|url=https://sezonoj.ru/2019/12/jaro-2/|title=Anna Löwenstein: la Esperantisto de la Jaro 2019|author=Paweł Fischer-Kotowski|journal=[[La Ondo de Esperanto]]|issue=12 (302)|page=8|year=2019|language=eo}}</ref> == Postenoj en Esperantujo == Löwenstein laboris en la Centra Oficejo de [[UEA]] de 1977 ĝis 1981, kie ŝi redaktis la Jarlibron de UEA en 1981. Ŝi iĝis membro de la Virina Komisiono de UEA en 1979. Sub la nomo Anna Brennan ŝi estis fondinto kaj redaktoro de la revuo [[Sekso kaj Egaleco]] de 1979 ĝis 1988, redaktoro de la facila parto de [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] (kaj krome verkinto de la listo de 1000 morfemoj uzataj en la facila parto) de 1983 ĝis 1986. Ŝi estas membro de la [[Akademio de Esperanto]] ekde 2001. En oktobro 2020 ŝi estis reelektita kiel sekretario de la Ateista Tutmonda Esperanto-Organizo, [[Ateista Tutmonda Esperanto-Organizo|ATEO]].<ref>[[Arikapalli Giridhar Rao#cite ref-3|↑]] ATEO-Asembleo okazis, http://ateisto.org/agadoj-de-ateo-2/ateo-asembleo-okazis/</ref> == Verkado == Ŝia plej konata verko estas ''[[La ŝtona urbo]]'' (1999), historia romano, kiu aperis kaj en la [[angla]] kaj en Esperanto. En 2010 ĝi aperis ankaŭ en la [[franca]], en traduko de Godeleine Logez. Temas pri [[keltoj|kelta]] [[sklavo|sklavino]], portata al antikva [[Romo]]. La romano aperis en pluraj rapide sinsekvantaj eldonoj. Al tiu romano pri historio en [[Romo]] en la frua [[Romia Imperio|imperia epoko]] sekvis du aliaj pli-malpli samperiodaj historiaj romanoj. Fine de 2008 aperis ĉe [[Flandra Esperanto-Ligo]] en la [[Serio Stafeto]] ''[[Morto de Artisto]]'', en kiu ĉefrolas la imperiestro [[Nerono]], tamen, same kiel en sia unua romano, Löwenstein rakontas la historion tra la okuloj de sklavo. En 2021 estis publikigita en la sama eldonejo ''La Memoraĵoj de Julia Agripina'', en kiu ĉefrolas [[Agripina]], la patrino de Nerono kaj edzino de la imperiestro [[Klaŭdio]]. Same kiel ŝia antaŭa romano, la romano priskribas, interalie, la koruptan efikon de potenco.<ref>Recenzo en [[Sten Johansson]], "Originalaj temoj de sciencfikcio" pri ''La Memoraĵoj de Julia Agripina''. Sciencfikciaj noveloj. Anna_Löwenstein. 164 p. Espéranto France, 2021. En [[Esperanto (gazeto)|Esperanto]], 1364(1) Januaro 2022, p. 13.</ref> Löwenstein verkis ankaŭ plurajn nefikciajn librojn. En 2006 ŝi tradukis en Esperanton la humuran libron ''Ksenofobia gvidlibro al la italoj'', kaj en 2007 ŝi redaktis la libreton ''[[Rusoj loĝas en Rusujo]]'' kun kontribuoj de 17 esperantistoj pri landonomoj en Esperanto. La libreto ''Konciza klarigo pri la landonomoj'' (2009) klarigas, kiel funkcias la du-kategoria sistemo de landonomoj en Esperanto, kaj donas kompletan liston de landoj kaj landanoj laŭ la rekomendo de la [[Akademio de Esperanto]] en ĝiaj ''Oficialaj informoj'' (n-ro 11, 2009) <ref>[http://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_11_2009.html Oficialaj informoj n-ro 11]</ref>. == Persona vivo == Anna Löwenstein antaŭe loĝis en [[Italio]], sed nun loĝas en [[Londono]] <ref>[https://movada-vid.punkto.info/2016/07/31/mvp008-esperanta-kulturo/ Podkasto movada-vid.punkto, MvP008 Esperanta kulturo (2016-07-31)]</ref>. Kun sia edzo [[Renato Corsetti]] ŝi havas du filojn, kiuj ambaŭ estas denaskaj esperantistoj. == Verkoj == * ''[[La ŝtona urbo]]'' (1999) (ISBN 9071205770) * ''[[Rusoj loĝas en Rusujo]]'' (2007) * ''[[Morto de Artisto]]'' (2008) (ISBN 978-90-77066-39-3) * ''Konciza klarigo pri la landonomoj'' (2009) * ''La teorio Nakamura'' (2018) (ISBN 9788089366897) * ''[[La Memoraĵoj de Julia Agripina]]'' (2021) Antverpeno: FEL, 564 pp. (ISBN 9789077066737). * [[Things Fall Apart|Aferoj Disfalas]] (2024), traduko de "Things fall appart" (1958) de [[Chinua Achebe]] {{ISBN|9780902756854}} ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}}{{Projekto vizaĝoj}} * [http://www.akademio-de-esperanto.org/faktoj/membraro.html Memprezento] en la retejo de la [[Akademio de Esperanto]] * [https://edukado.net/biblioteko/panteono?iid=157 Memprezento ĉe ''edukado.net''] * [http://www.ipernity.com/doc/flandra_esperanto-ligo/3829611 Foto] kun [[Paul Peeraerts]] en januaro 2009 * [http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&request=löwenstein&find_code=WRD&x=8&y=5 Libroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151104164332/http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&request=l%C3%B6wenstein&find_code=WRD&x=8&y=5 |date=2015-11-04 }} de kaj pri Anna Löwenstein en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} * [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Anna Löwenstein en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA) * [https://www.youtube.com/watch?v=GGzGvlcKvfA/ EsKu - Epizodo 48 - Anna Lowenstein (1-a parto)] kaj [https://www.youtube.com/watch?v=uN23zUYikcI/ EsKu - Epizodo 50 - Anna Lowenstein (2-a parto)] [[YouTube|jutuba]] filmetoj de la kanalo [https://www.youtube.com/@EskuEsperantoKulturo/videos EsKu - Esperanto-Kulturo] - aperintaj respektive 2024-01-12 kaj 2024-02-09 ({{eo}}) ===Rete legeblaj verkoj=== <!--* [http://www.retbutiko.be/Provlibroj/PDF/La%20ŝtona%20urbo%20-%20Anna%20Loewenstein.pdf La ŝtona urbo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Nekompleta bita provversio de la romano en la Retbutiko--> * [http://www.esperanto.re.it/pdf/rusojenrusujo.pdf Rusoj loĝas en Rusujo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170917032521/http://www.esperanto.re.it/pdf/rusojenrusujo.pdf |date=2017-09-17 }} (Landnomoj en Esperanto, 2007) * [http://bonalingvo.org/docs/klarigoprilandonomoj.pdf Konciza klarigo pri la landonomoj en Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201014173917/http://bonalingvo.org/docs/klarigoprilandonomoj.pdf |date=2020-10-14 }} (2009) * [https://mx.esperanto-jeunes.org/fichiers/axel/niveau%202/02%20+%20Landnomoj%20en%20Esperanto.pdf Landnomoj en Esperanto - Leksika ekzerco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170916225425/https://mx.esperanto-jeunes.org/fichiers/axel/niveau%202/02%20+%20Landnomoj%20en%20Esperanto.pdf |date=2017-09-16 }} * [http://www.ilei.info/pdf/Ipr134_rete.pdf Sen lernolibro - ĉu vere preferinde?] artikolo en Internacia Pedagogia Revuo, 2014, n-ro 4, p.&nbsp;11-14 * [http://dvd.ikso.net/revuo/Revuo_Esperanto/2009/12.pdf Dua Vivo: nia kursejo malaperis!] artikolo en la Revuo Esperanto, 2009, n.ro 12, p.&nbsp;247 * [http://www.gazetoteko.com/ske/index.html Arkivo de la gazeto ''"Sekso kaj egaleco"''] *[http://bonalingvo.net/index.php/Sinonimaro_-_Listo Sinonimoj de Anna L. diligentege kolektitaj] {{Unua}} {{Vivtempo|Lowenstein, Anna}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperantologoj]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[Kategorio:Britaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Eŭropaj feministoj]] [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] [[Kategorio:Esperantisto de la Jaro]] [[Kategorio:Anglaj ateistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] bje9udayn3ge0aouw0p0sex3kcwyqjf 9472369 9472367 2026-09-10T10:24:27Z Sj1mor 12103 Nuligis version 9472367 de [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Speciala:Contributions/Sj1mor|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskutpaĝo]]) 9472369 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Anna Löwenstein | dosiero = Anna Löwenstein 2016-04-30.jpg | priskribo = Anna Löwenstein prelegas dum la 44a Malferma Tago de la Centra Oficejo de Universala Esperanto-Asocio, aprile 2016. | pseŭdonomo = Anna Brennan | dato de naskiĝo = | loko de naskiĝo = {{GBR}} | nacieco = | tradukis = (2006) ''Ksenofobia gvidlibro al la italoj'' | dato de morto = | loko de morto = | verkis = (1999) ''[[La ŝtona urbo]]''{{-}}(2008) ''[[Morto de artisto]]''{{-}}(2021) ''La memoraĵoj de Julia Agripina'' | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = }} '''Anna LÖWENSTEIN''' (naskiĝis en [[1951]] en [[Britio]]) estas esperantistino, kiu famiĝis interalie kiel redaktorino kaj verkistino. Ŝi estis elektita la [[Esperantisto de la Jaro]] 2019.<ref>{{Cite journal|url=https://sezonoj.ru/2019/12/jaro-2/|title=Anna Löwenstein: la Esperantisto de la Jaro 2019|author=Paweł Fischer-Kotowski|journal=[[La Ondo de Esperanto]]|issue=12 (302)|page=8|year=2019|language=eo}}</ref> == Postenoj en Esperantujo == Löwenstein laboris en la Centra Oficejo de [[UEA]] de 1977 ĝis 1981, kie ŝi redaktis la Jarlibron de UEA en 1981. Ŝi iĝis membro de la Virina Komisiono de UEA en 1979. Sub la nomo Anna Brennan ŝi estis fondinto kaj redaktoro de la revuo [[Sekso kaj Egaleco]] de 1979 ĝis 1988, redaktoro de la facila parto de [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] (kaj krome verkinto de la listo de 1000 morfemoj uzataj en la facila parto) de 1983 ĝis 1986. Ŝi estas membro de la [[Akademio de Esperanto]] ekde 2001. En oktobro 2020 ŝi estis reelektita kiel sekretario de la Ateista Tutmonda Esperanto-Organizo, [[Ateista Tutmonda Esperanto-Organizo|ATEO]].<ref>[[Arikapalli Giridhar Rao#cite ref-3|↑]] ATEO-Asembleo okazis, http://ateisto.org/agadoj-de-ateo-2/ateo-asembleo-okazis/</ref> == Verkado == Ŝia plej konata verko estas ''[[La ŝtona urbo]]'' (1999), historia romano, kiu aperis kaj en la [[angla]] kaj en Esperanto. En 2010 ĝi aperis ankaŭ en la [[franca]], en traduko de Godeleine Logez. Temas pri [[keltoj|kelta]] [[sklavo|sklavino]], portata al antikva [[Romo]]. La romano aperis en pluraj rapide sinsekvantaj eldonoj. Al tiu romano pri historio en [[Romo]] en la frua [[Romia Imperio|imperia epoko]] sekvis du aliaj pli-malpli samperiodaj historiaj romanoj. Fine de 2008 aperis ĉe [[Flandra Esperanto-Ligo]] en la [[Serio Stafeto]] ''[[Morto de Artisto]]'', en kiu ĉefrolas la imperiestro [[Nerono]], tamen, same kiel en sia unua romano, Löwenstein rakontas la historion tra la okuloj de sklavo. En 2021 estis publikigita en la sama eldonejo ''La Memoraĵoj de Julia Agripina'', en kiu ĉefrolas [[Agripina]], la patrino de Nerono kaj edzino de la imperiestro [[Klaŭdio]]. Same kiel ŝia antaŭa romano, la romano priskribas, interalie, la koruptan efikon de potenco.<ref>Recenzo en [[Sten Johansson]], "Originalaj temoj de sciencfikcio" pri ''La Memoraĵoj de Julia Agripina''. Sciencfikciaj noveloj. Anna_Löwenstein. 164 p. Espéranto France, 2021. En [[Esperanto (gazeto)|Esperanto]], 1364(1) Januaro 2022, p. 13.</ref> Löwenstein verkis ankaŭ plurajn nefikciajn librojn. En 2006 ŝi tradukis en Esperanton la humuran libron ''Ksenofobia gvidlibro al la italoj'', kaj en 2007 ŝi redaktis la libreton ''[[Rusoj loĝas en Rusujo]]'' kun kontribuoj de 17 esperantistoj pri landonomoj en Esperanto. La libreto ''Konciza klarigo pri la landonomoj'' (2009) klarigas, kiel funkcias la du-kategoria sistemo de landonomoj en Esperanto, kaj donas kompletan liston de landoj kaj landanoj laŭ la rekomendo de la [[Akademio de Esperanto]] en ĝiaj ''Oficialaj informoj'' (n-ro 11, 2009) <ref>[http://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_11_2009.html Oficialaj informoj n-ro 11]</ref>. == Persona vivo == Anna Löwenstein antaŭe loĝis en [[Italio]], sed nun loĝas en [[Londono]] <ref>[https://movada-vid.punkto.info/2016/07/31/mvp008-esperanta-kulturo/ Podkasto movada-vid.punkto, MvP008 Esperanta kulturo (2016-07-31)]</ref>. Kun sia edzo [[Renato Corsetti]] ŝi havas du filojn, kiuj ambaŭ estas denaskaj esperantistoj. == Verkoj == * ''[[La ŝtona urbo]]'' (1999) (ISBN 9071205770) * ''[[Rusoj loĝas en Rusujo]]'' (2007) * ''[[Morto de Artisto]]'' (2008) (ISBN 978-90-77066-39-3) * ''Konciza klarigo pri la landonomoj'' (2009) * ''La teorio Nakamura'' (2018) (ISBN 9788089366897) * ''[[La Memoraĵoj de Julia Agripina]]'' (2021) Antverpeno: FEL, 564 pp. (ISBN 9789077066737). * [[Things Fall Apart|Aferoj Disfalas]] (2024), traduko de "Things fall appart" (1958) de [[Chinua Achebe]] {{ISBN|9780902756854}} ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}}{{Projekto vizaĝoj}} * [http://www.akademio-de-esperanto.org/faktoj/membraro.html Memprezento] en la retejo de la [[Akademio de Esperanto]] * [https://edukado.net/biblioteko/panteono?iid=157 Memprezento ĉe ''edukado.net''] * [http://www.ipernity.com/doc/flandra_esperanto-ligo/3829611 Foto] kun [[Paul Peeraerts]] en januaro 2009 * [http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&request=löwenstein&find_code=WRD&x=8&y=5 Libroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151104164332/http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&request=l%C3%B6wenstein&find_code=WRD&x=8&y=5 |date=2015-11-04 }} de kaj pri Anna Löwenstein en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} * [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Anna Löwenstein en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA) * [https://www.youtube.com/watch?v=GGzGvlcKvfA/ EsKu - Epizodo 48 - Anna Lowenstein (1-a parto)] kaj [https://www.youtube.com/watch?v=uN23zUYikcI/ EsKu - Epizodo 50 - Anna Lowenstein (2-a parto)] [[YouTube|jutuba]] filmetoj de la kanalo [https://www.youtube.com/@EskuEsperantoKulturo/videos EsKu - Esperanto-Kulturo] - aperintaj respektive 2024-01-12 kaj 2024-02-09 ({{eo}}) ===Rete legeblaj verkoj=== <!--* [http://www.retbutiko.be/Provlibroj/PDF/La%20ŝtona%20urbo%20-%20Anna%20Loewenstein.pdf La ŝtona urbo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Nekompleta bita provversio de la romano en la Retbutiko--> * [http://www.esperanto.re.it/pdf/rusojenrusujo.pdf Rusoj loĝas en Rusujo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170917032521/http://www.esperanto.re.it/pdf/rusojenrusujo.pdf |date=2017-09-17 }} (Landnomoj en Esperanto, 2007) * [http://bonalingvo.org/docs/klarigoprilandonomoj.pdf Konciza klarigo pri la landonomoj en Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201014173917/http://bonalingvo.org/docs/klarigoprilandonomoj.pdf |date=2020-10-14 }} (2009) * [https://mx.esperanto-jeunes.org/fichiers/axel/niveau%202/02%20+%20Landnomoj%20en%20Esperanto.pdf Landnomoj en Esperanto - Leksika ekzerco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170916225425/https://mx.esperanto-jeunes.org/fichiers/axel/niveau%202/02%20+%20Landnomoj%20en%20Esperanto.pdf |date=2017-09-16 }} * [http://www.ilei.info/pdf/Ipr134_rete.pdf Sen lernolibro - ĉu vere preferinde?] artikolo en Internacia Pedagogia Revuo, 2014, n-ro 4, p.&nbsp;11-14 * [http://dvd.ikso.net/revuo/Revuo_Esperanto/2009/12.pdf Dua Vivo: nia kursejo malaperis!] artikolo en la Revuo Esperanto, 2009, n.ro 12, p.&nbsp;247 * [http://www.gazetoteko.com/ske/index.html Arkivo de la gazeto ''"Sekso kaj egaleco"''] *[http://bonalingvo.net/index.php/Sinonimaro_-_Listo Sinonimoj de Anna L. diligentege kolektitaj] {{Unua}} {{Vivtempo|Lowenstein, Anna}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperantologoj]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[Kategorio:Britaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Eŭropaj feministoj]] [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] [[Kategorio:Esperantisto de la Jaro]] [[Kategorio:Anglaj ateistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] sfzfwiqdfwdro01vbonhqz46nora273 0 31508 9472073 9252742 2026-09-09T15:33:07Z Roberto 609 /* Naskiĝintoj */ 9472073 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Znojmo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Znaim}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Znojmo | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Znojmo - panorama od jihu obr1.jpg | dosiero_priskribo = Panoramo de Znojmo de sudo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = ZNOJMO vlajka města.jpg | blazono = CZE Znojmo COA.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Znojmo | municipo = Znojmo | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Dijo | rivero_tipo = | memorindaĵo = Subterejo en Znojmo | memorindaĵo_noto = katakomboj | memorindaĵo1 = [[Rotondo de sankta Katarino|Rotondo]] | memorindaĵo2 = Monaĥejo Louka | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | ŝoseo = | montaro = Jeviŝovica montetaro | planto = Vina vito <!-- *** Situo *** --> | situo = Znojmo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 290 | lat_d = 48 | lat_m = 51 | lat_s = 20 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 02 | long_s = 56 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 65.93 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1048 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 669 02 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ064 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0647 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0647 593711 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 10 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 9 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 31 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.znojmocity.cz www.znojmocity.cz] | commons = Znojmo | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Znojmo''' ({{Lang-de|Znaim}}) estas urbo en [[Ĉeĥio]], en suda [[Moravio]], proksime de ŝtatlimo kun [[Aŭstrio]]. Ĝi havas {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantojn}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Tra urbo fluas rivero [[Dijo]]. La urbo estas fama pro siaj [[kukumo]]j kaj [[vino]]. En la urbo mortis imperiestro [[Sigismondo de Luksemburgio|Sigismondo de Luksemburgo]] en [[1437]]. La urbo fieras per sia [[rotondo]], sur kies muroj estis pentrita (en [[1132]]) genealogio de la reganta familio de [[Premislidoj]]. Znojmo estas fama pro kultivado de kukumoj kaj vinberkulturo. En Znojmo estas ankaŭ unu bierfarejo, kiu produktas bieron Hostan<ref>http://www.hostan.cz</ref>. La najbaraj municipoj de la setlejo estas [[Kravsko]], [[Citonice]], [[Strachotice]], [[Podmolí]], [[Dobšice (distrikto Znojmo)|Dobšice]], [[Chvalovice (distrikto Znojmo)|Chvalovice]], [[Dyje (distrikto Znojmo)|Dyje]], [[Havraníky]], [[Nový Šaldorf-Sedlešovice]], [[Tasovice (distrikto Znojmo)|Tasovice]], [[Mašovice]], [[Suchohrdly]], [[Únanov]], [[Vrbovec (distrikto Znojmo)|Vrbovec]], [[Plenkovice]], [[Žerůtky (distrikto Znojmo)|Žerůtky]], [[Hluboké Mašůvky]] kaj [[Kuchařovice]]. == Blazono == Blazono de urbo evoluis de la blazono de moraviaj margrafoj. Sur blua ŝildo en la hodiaŭa blazono estas gorĝ-blanka aglino kun ora kroneto sur kapo. Sur brusto la aglino havas bluan ŝildeton kun ora litero "Z".<ref>http://www.znojmocity.cz/vismo/dokumenty2.asp?id_org=19341&id=1203&p1=1002{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Demografio == En Znojmo estas evidenta longtempa malmultiĝo de loĝantaro. De 34 759 loĝantoj loĝis en fino de jaro [[2008]] 16 579 da viroj kaj 18 180 da virinoj. {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} === Senlaboreco === Znojmo kaj ĝia distrikto estas ekonomie malforta regiono kaj interbatiĝas kun senlaboreco, kiu en la unua kvaronjaro [[2008]] estis preskaŭ 10 %. Tamen eblas diri, ke de longtempa vido la senlaboreco malkreskiĝas. Tio estas ankaŭ dank al aktiveco de entreprenistoj. En la unua kvaronjaro de jaro estis 5 kandidatoj por unu pozicio<ref name="193.86.3.174"/>. Laŭ la popolnombrado en jaro [[2001]] 3 648 da loĝantoj vojaĝis regule en aliajn urbojn kaj vilaĝojn labori<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.risy.cz/index.php?pid=232&kraj=-1&zuj=593711 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-06-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304205754/http://www.risy.cz/index.php?pid=232&kraj=-1&zuj=593711 |arkivdato=2016-03-04 }}</ref>. == Historio == La historio de Znojmo estas longa kaj eventoplena. Jam en la [[9-a jarcento|9a jarcento]] fortikigita setlejo apartenis al plej gravaj lokoj de [[Grandmoravia imperio]]. En la [[12-a jarcento|12a jarcento]] estis en ĉirkaŭaĵo de princa kastelo romana setlejo, kiu estis en jaro [[1226]] de [[Přemysl Otakar la 1-a]] promociita al reĝa urbo. En sekvaj jarcentoj la urbo estis en favora rilato kun ĉeĥaj reĝoj kaj ĝia signifo kreskis. Inter reĝoj, kiuj estis en bona rilato kun Znojmo, estis ankaŭ [[Přemysl Otakar la 2-a]], kies korpo estis konservitaj dum 17 jaroj post [[Batalo sur Morava kampo]] en kripto de minorita klaŭstro<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.znojmocity.cz.uvirt4.active24.cz/a/cz/2-historie-mesta-znojma/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-06-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110518144012/http://znojmocity.cz.uvirt4.active24.cz/a/cz/2-historie-mesta-znojma/ |arkivdato=2011-05-18 }}</ref>. Jam tiam estis Znojmo fama pro kultivado de [[vino]] kaj pli malfrue ankaŭ de kukumoj, kiuj estis importitaj en [[1571]] de [[Hungara reĝlando]] pere de abato Šebestián Freytag. Sed, dum la [[Tridekjara milito]] mortis kelk-mil da loĝantoj (ne nur pro la milito, sed ankaŭ pro la pestaj epidemioj). Fino de la [[18-a jarcento|18a jarcento]] kaj komenco [[19-a jarcento|19a jarcento]] signifis nuligadon de klostrojn kaj komencon de manufakturoj. En la fino de 19a jarcento estiĝas en urbo multe da ĉeĥaj societoj kaj progresas kultura kaj socia vivo. Inter du mondmilitoj urbo Znojmo promesplene evoluadis, sed ĝi estis finigita pro germana okupado. Post jaro [[1948]] evoluis daŭre industrio kaj samtempe estis konstruitaj novaj domoj en proksimaj vilaĝoj. Kelkaj de ili iĝis iompostiome partoj de Znojmo.<ref>http://www.spvd.cz/?p=cz/znojmo/znojmo.html&m=menu_cz.html</ref> == Personoj rilataj al la urbo == * [[Richard Meister]], [[kulturfilozofo]] kaj filologo ===Lokaj esperantistoj=== *[[Vladimír Rotrekl]]; == Memorindaĵoj == [[Dosiero:Znojmo-Town_Hall_Tower.jpg|eta|dekstra|200ra|<center>Turo de urbdomo]] * Malnova urbo kun siaj zigzagaj stratetoj, bazita je malfrue romana plano, izolita de nova urbo ĉefe per fortikaĵoj, estas protektita historia monumentrezervejo. * Turo de urbodomo estas ĉefa dominanto de Znojmo kaj apartenas al plej gravaj gotikaj en Ĉeĥio. La turo estis konstruita en jaroj 1445-1448. La konstruadon gvidis Mikuláš de Sedlešovice. La turo mezuras 79,5 metroj kaj havas ankaŭ panoraman ambiton, kiu estas malfermita dum tuta jaro. La turo situas en strato Obroková, kiu konektas Supran placon kaj placon de Masaryk. * [[Kapucena monaĥejo (Znojmo)|Kapucena monaĥejo]] ĉe Masaryk-placo * Burgo de Znojmo je roka terlango super valo kun rojo kaj parko Gránice estis rekonstruita en 1710-1721 al baroka palaco. Hodiaŭ en ĝi situas muzeo. * [[Subterejo en Znojmo]] (konstruita dum la 13a ĝis 17a jarcento) estiĝis de enŝaltado de kelketaĝaj iamaj keloj de domoj de urbanoj. Subterejo estas malfermita por turistoj kaj kun sia longeco 30 kilometroj estas plej longa subterejo en Ĉeĥio. [[Dosiero:Znojmo-rotunda-svKateřiny2009n.jpg|eta|maldekstra|200ra|<center>La rotondo de sankta Kateřina]] * Kastela rotondo de sankta Kateřina de la 12a jarcento kun konservitaj romanaj surmuraj pentraĵoj de jaro [[1134]], kiuj montras gentan historion de [[Premislidoj]] kaj portretojn de princoj kaj reĝoj (de Premislidoj) kaj ankaŭ portretojn de moraviaj anapaĝaj princoj. Rotondo estas protektita kiel nacia kultura monumentaĵo. * Gotika preĝejo de sankta Nikolao konstruita je romanaj fundamentoj post jaro 1338 kun gotika dekoracio. * Preĝejo de sankta Alžběta en Viena strato, origine gotika, post jaro 1650 larĝigita kaj de tiu tempo ĝi estas baroka. * Kapelo de sankta Venceslao je Nikolaa placo estas du-etaĝa. Ĝi estis konstruita post 1521 kun supra spaco, kiu estas volbiĝita per girita vladislaŭa volbo (unika en Moravio). == Partoj de urbo == * '''Znojmo''' (katastra teritorio (k. t.) ''Znojmo-město'', ''[[Hradiště (Znojmo)|Znojmo-Hradiště]]'' kaj ''[[Louka (Znojmo)|Znojmo-Louka]]'') * [[Derflice]] (k. t. ''Derflice'') * [[Kasárna]] (k. t. ''Mramotice'') * [[Konice (Znojmo)|Konice]] (k. t. ''Konice u Znojma'') * [[Mramotice]] (k. t. ''Mramotice'') * [[Načeratice]] (k. t. ''Načeratice'') * [[Oblekovice]] (k. t. ''Oblekovice'') * [[Popice (Znojmo)|Popice]] (k. t. ''Popice u Znojma'') * [[Přímětice]] (k. t. ''Přímětice'') Konsisto de la urbo estis antaŭe ankaŭ municipoj [[Dobšice (distrikto Znojmo)|Dobšice]], [[Dyje (distrikto Znojmo)|Dyje]], [[Kuchařovice]], [[Nový Šaldorf-Sedlešovice]] kaj [[Suchohrdly]]. == Transporto == === Urba trafiko === Urbo Znojmo havas de la [[1-a de januaro|unua januaro]] [[2010]] kvin tagajn busliniojn kaj du noktajn busliniojn. De la [[1-a de julio|unua de julio]] [[2010]] tiuj ĉi linioj estas plene parto de [[Integrita trafika sistemo de la Sudmoravia regiono]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.idsjmk.cz/rozsirovani.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-06-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100413151616/http://www.idsjmk.cz/rozsirovani.aspx |arkivdato=2010-04-13 }}</ref>. Nuntempe pri urba trafiko zorgas du kompanioj: Znojemská dopravní společnost PSOTA kaj Bítešská dopravní společnost. === Trajna kaj ŝosea konektoj === Urbo Znojmo havas direktan trajnan konekton kun [[Břeclav]] kaj de decembro [[2009]] ankaŭ kun [[Vieno]]. Konekto al Vieno estas priservita de [[Österreichische Bundesbahnen|ÖBB]]. Lokaj trajnoj veturas ankaŭ al [[Okříšky]] aŭ iam al [[Jihlava]]. Al ĉefurbo de [[Moravio]], [[Brno]] trajnoj veturas ankaŭ, sed ne direktaj. Loĝantoj de Znojmo, kiu veturas al Brno, plej ofte uzas ŝoseon numero 53<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.rsd.cz/doc/Silnicni-a-dalnicni-sit/Silnice/silnice-itrid |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-06-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110110042918/http://www.rsd.cz/doc/Silnicni-a-dalnicni-sit/Silnice/silnice-itrid |arkivdato=2011-01-10 }}</ref> al [[Pohořelice]], de kie jam uzas aŭtovojon numero 52 al [[Brno]]. Al Jihlava, de kie estas aŭtostrado, gvidas ŝoseo numero 38. Tiu ĉi ŝoseo numero 38 poste gvidas al limtransirejo Hatě–Kleinhaugsdorf (poste gvidas al Vieno). Ŝoseo numero 413 gvidas al [[Retz]]. == Sporto == Ekde 2008 ĉi-jare fine de septembro okazas konkurso de [[kanuo]]j.<ref>[http://www.kanoe-znojmo.cz konkurso de kanuoj]</ref> == Esperanta agado == [[Dosiero:Esperanta arbo en Znojmo (1).JPG|200ra|Esperanto-arbo en Znojmo|eta]] En urbo estas [[Zamenhof/Esperanto-objekto|ZEO]] - arbo. == Partneraj urboj == * {{ĝemeleco|Nové Zámky|Slovakio|}} * {{ĝemeleco|Ružinov|Slovakio|}} * {{ĝemeleco|Strzegom|Pollando|}} * {{ĝemeleco|Povo|Italio|}} * {{flago|Italio}} Villazzano, kvartalo de [[Trento]], [[Italio]] * {{ĝemeleco|Pontassieve|Italio|}} * {{ĝemeleco|Torgau|Germanio|}} * {{ĝemeleco|Retz|Aŭstrio|}} * {{ĝemeleco|Harderwijk|Nederlando}} == Vidu ankaŭ == * [[Subterejo en Znojmo]] * [[Nacia parko Podyjí]] == Pluaj fotoj == <gallery widths="200"> Znojmo Old Town Panorama from Castle 20190217.jpg|Preĝejo de sankta Nikolao kun kapelo de sankta Venceslao kaj valo de rivero Dijo Znojmo (Znaim) - kostel svatého Mikuláše.JPG|Strato Velká Mikulášská Znojmo,železniční stanice.JPG|Fervoja stacio Znojmo a Dyje (Znaim und Thaya) - panorama.JPG|Valbaraĵo, areo de znojma burgo kaj bierfarejo 7.7.16 5 Loucký klášter Znojmo 24 (27900655810).jpg|Monaĥejo Louka Znojmo, Loucký klášter, sklepy (2).JPG|Vinaj keloj en Znojmo GuentherZ 2014-08-02 (53) Znojmo-Znaim Rathausturm Spiegelung.JPG|Urbodoma turo en strato Obroková Znojmo Vlková věž.JPG|Turo de Vlk, konsisto de iama Malsupra pordego Znojmo - underground - panoramio.jpg|Znojma historia subterejo Znojmo, Masarykovo náměstí, kašna.jpg|Placo de Masaryk (Malsupra) </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.znojmocity.cz/ Oficiala retpaĝaro de la urbo Znojmo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220118214114/https://www.znojmocity.cz/ |date=2022-01-18 }} * [http://www.medy.cz/brno-esperanto/znojmo.htm Esperanto-klubo en Znojmo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090818003007/http://www.medy.cz/brno-esperanto/znojmo.htm |date=2009-08-18 }} * [http://www.psota-znojmo.cz/ Znojemská dopravní společnost PSOTA s.r.o.] kaj [http://www.bds-vb.cz/ Bítešská dopravní společnost, spol. s r.o.] (urba trafiko) * [http://www.idsjmk.cz/mapa/Plan-site-Znojmo.gif Plano de buslinioj en Znojmo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101125101352/http://idsjmk.cz/mapa/Plan-site-Znojmo.gif |date=2010-11-25 }} == Referencoj == {{Citlibro | Titolo=Česká republika - Stručný turistický průvodce | Aŭtoro=Ing. Petr Jánský | Eldonejo=Music Cheb | Jaro=majo 2002 | ISBN=80-85925-12-5 }} {{Referencoj}} {{Znojmo}} {{Municipoj de Sudmoravia regiono|Distrikto Znojmo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Znojmo| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Znojmo]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Znojmo]] [[Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Urboj en Moravio]] [[Kategorio:Vinkultivada subregiono Znojmo]] [[Kategorio:Setlejoj sur Dijo]] [[Kategorio:Setlejoj en Jeviŝovica montetaro]] akt9p6wmwa1wj2b08mqhpouvzkoy2vf 0 33296 9471956 8368448 2026-09-09T12:39:45Z Sj1mor 12103 9471956 wikitext text/x-wiki {{polurinda|ĝi estas verkita en tre malkutima stilo kaj parte malfacile kompreneblas}} Oni kvalifikas ĝeneralsence '''integrismo''' ĉiuj ajn [[ideologio]]n per kiu oni celas al la konstitucio de homogena sistemo en kiu ne ĝenu plureco de ideologioj kaj de sociaj kaj kulturaj projektoj: aŭ (1) akordigante kaj unuigante ĉiujn influantajn poziciojn; aŭ (2) reĵetante kaj mallegitimante la poziciojn kontraŭajn kaj malsamajn por ke pliprosperu la propra. <ref>NPIV de 2002 tiel difinas integrismon: “Tendenco de tiuj, kiuj pro ligiteco al historie kondiĉitaj tradicioj, rifuzas ĉian evoluon de sia eklezio aŭ [[religia komunumo]]; ĝi povas inkludi la strebon subigi la socion al religiaj leĝoj”. Evidente NPIV ignoras la politikan kaj alitipajn integrismojn.</ref> La termino '''integrismo''' povas, do,referenci al diversaj signifoj: * '''[[religia integrismo]]''' kiu altrudas integristan koncepton pri la religio (ĝenerale de la 2ª tipo); * '''[[politika integrismo]]''' por indiki integristan koncepton en politiko (ĝenerale de la 1ª tipo). Pro proksimuma kaj malsatema plivastigo ofte la termino estas asociata al neindulgemaj sintenoj, rigoro, aŭ senplie al [[Toleremo|maltoleremo]] kaj [[fanatikismo]] (aparte al religia [[fanatikismo]]); kaj ofte ĝi estas malĝuste konfuzata kun [[Fundamentismo]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Fundamentismo]] * [[Integrala teorio]] * [[Politika integrismo]] * [[Religia integrismo]] * [[Tolero]] * [[Multkulturismo]] * [[Laiko, laikeco, laikismo]] * [[Toleremo]] {{Unua}} [[Kategorio:Integrismo]] [[Kategorio:Perforto]] [[Kategorio:Kultura antropologio]] mjdvgkhrj94bfohfce5lca5coe65pa5 0 33404 9472238 9459934 2026-09-10T05:33:54Z Sj1mor 12103 9472238 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo| urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Karaĉio | devena_nomo = {{lang-sd|{{nastaliq|ڪراچي}}}}, {{Lang-ur|{{nastaliq|وزیر مینشن}}}} | alia_nomo = {{Lang-en|Karachi}} | alia nomo2 = | kategorio = [[Urbo]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Karachi_Pak_collage.jpg | dosiero2 = Karachi Montage 02.PNG | piedlinio = <div>'''Dekstrume de supre:<br />''' ''[[Mazar-e-Quaid]]'', [[Plaĝo de Hawke|Plaĝo de ''Hawke'']], [[Halo Frejr]], ''[[Karachi Port Trust Building]]'', [[Palaco Mohata]], [[Haveno de Karaĉio]]</div> }} | dosiero_priskribo = Fotomontaĵo | dosiero_grandeco = 300 <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Dosiero:CDGKlogo.png | blazono priskribo = Blazono <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = Urbo de la ''[[Muhammad Ali Jinnah|Quaid]]''{{sfn|Sarina Singh|2008|p=164}}, [[Parizo]] de la Oriento<ref name="nadeemf.paracha" /><ref>{{cite news|last1=Ghosh|first1=Palash|title=Karachi, Pakistan: Troubled, Violent Metropolis Was Once Called 'Paris Of The East'|url=http://www.ibtimes.com/karachi-pakistan-troubled-violent-metropolis-was-once-called-paris-east-1396265|access-date=[[8-a de januaro]] [[2017]]|work= International Business Times |date={{dato|2013-08-22}}|ref=However, decades ago, Karachi was a very different place{{snd}}so different, in fact, that in 1942 the city charmed American soldiers enough they dubbed it the "Paris of the East".|language=en}}</ref>, Urbo de la lumoj<ref name="nadeemf.paracha" />, Fianĉino de la urboj{{sfn|Hunt Janin|Scott A. Mandia|2012|p=98}}{{sfn|Sind Muslim College|1965}} <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = [[Pakistano]] | lando_flago = 1 | ŝtato = [[Sindo]] | ŝtato_tipo = Provinco | regiono = Dividaĵo Karaĉio | regiono tipo = Dividaĵo | histregiono = | histregiono_noto = | distrikto = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | rivero = <!-- *** Situo *** --> | situo = | direkcio_situo = | direkcio_municipo = | leviĝo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} | regiono-ISO = PK-SD <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} | establita_tipo = Setlo | establita1 = 1880 <!-- ne funkcias! --> | establita_tipo1 = Metropola konsilio <!-- ne funkcias! --> | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> <!-- Adinistrado --> | parto = 7 | parto tipo = Distriktoj<ref name="govt">{{cite web |url=http://www.kmc.gos.pk/Contents.aspx?id=84 |title=District in Karachi |publisher=Karachi Metropolitan Corporation |access-date=2014-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140530194440/http://kmc.gos.pk/Contents.aspx?id=84 |archive-date=2014-05-30 |url-status=dead |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140530194440/http://kmc.gos.pk/Contents.aspx?id=84 |date=2014-05-30 }}</ref> <!-- | p1 = [[Distrikto Centra Karaĉio|Centra Karaĉio]] | p2 = [[Distrikto Orienta Karaĉio|Orienta Karaĉio]] | p3 = [[Distrikto Suda Karaĉio|Suda Karaĉio]] | p4 = [[Distrikto Okcidenta Karaĉio|Okcidenta Karaĉio]] | p5 = [[Distrikto Korangi|Korangi]] | p6 = [[Distrikto Malir|Malir]] | p7 = [[Distrikto Kemari|Kemari]] --> <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Pakistana Norma Tempo|PKT]] | utc_offset = +05:00 | horzono_DST = | utc_offset_DST = | poŝtkodo = 74XXX – 75XXX | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> |Mapo en angulo= | mapo = | mapo_priskribo = Situo en provinco [[Sindo]] de Pakistano. | mapo_lokumilo = iso | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situa mapo de la urba areo de Karaĉio | mapo1_lokumilo = Karaĉio (urba areo) | mapo2 = | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Situa mapo de centra Karaĉio | mapo2_lokumilo = Centra Karaĉio |mapligilo = jes |zomo=7 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = | statistiko = | retpaĝo = {{URL|www.kmc.gos.pk/}} | portalo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = <!-- *** Trajtoj *** --> | materialo = | arkitekto = | stilo = <!-- *** Trajtoj de biblioteko, muzeo, ktp *** --> | stoko = | lingvoj = }} '''Karaĉio'''<ref name=PIV2020>{{citaĵo el la reto|url=https://vortaro.net/#Kara%C4%89io_kd|titolo=''Karaĉio'' en PIV 2020|jaro=2020|alirdato={{dato|2023-02-05}}|lingvo=eo}}</ref> aŭ fojfoje '''Karaĉo''' ({{Lang-sd|{{Nastaliq|ڪراچي}}}}; {{Lang-ur|{{Nastaliq|کراچی}}}} [karaĉi] {{aŭdigo|Karachi_pronunciation.ogg}}; {{Lang-en|Karachi}}, {{IFA|/kəˈrɑːtʃi/}}) estas la plej loĝata urbo en [[Pakistano]] kaj la 12-a plej loĝata urbo en la mondo, kun loĝantaro de pli ol 20 milionoj.<ref name="pt28Aug2017">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/08/28/ten-major-cities-population-up-by-74pc/|titolo=Ten major cities' population up by 74pc|alirdato={{dato|2017-10-21}}|lingvo=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//tables/POPULATION%20SIZE%20AND%20GROWTH%20OF%20MAJOR%20CITIES.pdf |title=Population size and growth of major cities |publisher= Pakistana Servo de Statistiko |year=1998 |access-date=2016-02-18 |archive-date=2018-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114132327/http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//tables/POPULATION%20SIZE%20AND%20GROWTH%20OF%20MAJOR%20CITIES.pdf |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://tribune.com.pk/story/614409/population-explosion-put-an-embargo-on-industrialisation-in-karachi/|titolo=Population explosion: Put an embargo on industrialisation in Karachi|alirdato=2017-06-16|familia nomo=Amer|persona nomo=Khawaja|dato=2013-06-10|lingvo=en|verkaĵo=The Express Tribune}}</ref> Ĝi troviĝas ĉe la suda parto de la lando, laŭlonge de la bordo de la [[Araba Maro]]. Ĝi estas la eks-ĉefurbo de Pakistano kaj la hodiaŭa ĉefurbo de la provinco [[Sindo]]. Rangita kiel [[Mondurbo|tutmonda urbo de kategorio «beta»]],<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|titolo=GaWC&nbsp;– The World According to GaWC 2008|alirdato=2009-09-14|dato=2009-06-03|eldoninto=Lboro.ac.uk|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|arkivdato=2016-08-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.diserio.com/gawc-world-cities.html|title=GAWC World Cities Ranking List|publisher=Diserio.com|access-date=2009-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100222031432/http://www.diserio.com/gawc-world-cities.html|archive-date=2010-02-22|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100222031432/http://www.diserio.com/gawc-world-cities.html |date=2010-02-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.diserio.com/gawc-world-cities.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100222031432/http://www.diserio.com/gawc-world-cities.html |arkivdato=2010-02-22 }}</ref> ĝi estas la ĉefa industria kaj [[financa centro]] de Pakistano,<ref name="PIGJE">{{Cite web|url=http://www.pigje.com.pk/about_karachi.html|title=PIGJE|website=pigje.com.pk|access-date=2016-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140930024229/http://www.pigje.com.pk/about_karachi.html|archive-date=2014-09-30|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140930024229/http://www.pigje.com.pk/about_karachi.html |date=2014-09-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pigje.com.pk/about_karachi.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140930024229/http://www.pigje.com.pk/about_karachi.html |arkivdato=2014-09-30 }}</ref> produktanta [[MEP (ekonomio)|MEP]]-on de pli ol 200 miliardoj [[Usona dolaro|USD]] ([[Aĉetpova egaleco|APE]]), en 2021.<ref name="nation.com.pk">{{Citaĵo el la reto|url=https://nation.com.pk/01-Sep-2020/karachi-the-backbone-of-pakistan?version=amp|titolo=Karachi: The backbone of Pakistan|jaro=2020|monato=septembro|lingvo=en}}</ref><ref name="finance.gov.pk">{{Citaĵo el la reto|url=http://finance.gov.pk/|titolo={{!}} Finance Division {{!}} Government of Pakistan {{!}}|lingvo=en|alirdato=2023-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220127164244/http://www.finance.gov.pk/|arkivdato=2022-01-27}}</ref> Laŭ raporto de la registara organizo ''FBR'', la urbo Karaĉio pagis 9 miliardojn da USD (25% el tuta lando) kiel impostoj dum la fiska jaro inter julio 2021 kaj majo 2022. Karaĉio estas la plej [[Kosmopolitismo|kosmopolita]] urbo de Pakistano, kaj la plej malsama en terminoj de lingvoj, etnoj kaj religioj;<ref name="Penguin Publishing Group">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=bbjaCwAAQBAJ&q=Instant%20City%3A%20Life%20and%20Death%20in%20Karachi|titolo=Instant City: Life and Death in Karachi|alirdato=2016-10-30|familia nomo=Inskeep|persona nomo=Steve|jaro=2012|eldoninto=Penguin Publishing Group|ISBN=978-0-14-312216-6|paĝoj=284|lingvo=en}}</ref> ĝi ankaŭ estas unu el la plej [[Socialliberalismo|socie liberalaj]] urboj de Pakistano.<ref name="autogenerated3">{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1134284|title=Visual Karachi: From Paris of Asia, to City of Lights, to Hell on Earth|first=Nadeem F.|last=Paracha|website=[[Dawn (gazeto)|Dawn]]|date=2014-09-26|access-date=2016-03-08|language=en}}</ref><ref name="India Today">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://indiatoday.intoday.in/story/worlds-most-dangerous-country/1/149333.html|titolo=Karachi: World's most dangerous city|alirdato=2016-10-24|familia nomo=Abbas|persona nomo=Qaswar|lingvo=en|citaĵo=Karachi, Pakistan's largest city, with a population of approx. 3.0 [[crore]] (Mumbai has 2{{nbsp}}crore people) is the country's most educated, liberal and secular metropolis.|verkaĵo=[[India Today]]}}</ref><ref name="dw.com">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.dw.com/en/pakistani-journalists-face-threats-from-islamists/a-16221061|titolo=Pakistani journalists face threats from Islamists|alirdato=2016-10-24|eldoninto=Deutsche Welle|lingvo=en|citaĵo=This all happened in the heart of Karachi{{snd}}a relatively liberal city with a population of more than 15 million.}}</ref> Karaĉio servas kiel transportada [[nabo]] kaj enhavas du el la plej grandaj havenoj de Pakistano, t.e., la [[haveno de Karaĉio]] kaj la [[haveno Kasim]], kaj ankaŭ la plej trafika flughaveno de Pakistano: la [[Internacia Flughaveno Ĝinah]].<ref>{{Cite web|title=Details – The World Factbook|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/images/10|access-date=2021-07-10|website=www.cia.gov|archive-date=2021-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210710205815/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/images/10|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210710205815/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/images/10 |date=2021-07-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/images/10 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210710205815/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/images/10 |arkivdato=2021-07-10 }}</ref> Karaĉio estas ankaŭ amaskomunikila centro, kaj gastigas sciigajn elsendojn kaj industriojn pri filmoj kaj modo. Multaj el la [[Plurnacia kompanio|plurnaciaj firmaoj]] kaj bankoj de Pakistano havas siajn ĉefsidejon en Karaĉio. La urbo eĉ altiras al si turistojn, dank'al al siaj pitoreskaj plaĝoj, historiaj konstruaĵoj kaj butikcentroj. La ĉirkaŭa regiono estas loĝata ekde miljaroj,<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://tribune.com.pk/story/626458/the-flintstones-karachis-stone-age-proves-history-didnt-start-with-the-muslims/|titolo=Karachi's Stone Age proves history didn't start with the Muslims|alirdato=2016-10-16|familia nomo=Mahim|persona nomo=Maher|dato=2013-11-03|lingvo=en|verkaĵo=The Express Tribune}}</ref> sed la urbo estis formale fondita kiel fortikigita vilaĝo nome ''Kolaĉi'' nur en 1729.<ref name="Studies on Karachi">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=mSbXCgAAQBAJ&q=Studies%20on%20Karachi%3A%20Papers%20Presented%20at%20the%20Karachi%20Conference%202013&pg=PR11|titolo=Studies on Karachi: Papers Presented at the Karachi Conference 2013|alirdato=2016-10-30|familia nomo=Askari|persona nomo=Sabiah|jaro=2015|eldoninto=Cambridge Scholars Publishing|ISBN=978-1-4438-7744-2|lingvo=en}}</ref><ref name="HarperCollins Publishers">{{Cite book|last1=Gayer|first1=Laurent|url=https://books.google.com/books?id=9xIDBAAAQBAJ&q=Karachi%3A%20Ordered%20Disorder%20and%20the%20Struggle%20for%20City|title=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for City|year=2014|publisher=HarperCollins Publishers|isbn=9789351160861|pages=368|access-date=2016-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223071518/https://books.google.com/books?id=9xIDBAAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q=Karachi%3A%20Ordered%20Disorder%20and%20the%20Struggle%20for%20City|archive-date=2016-12-23|url-status=live|language=en}}</ref> La kolonio fariĝis tre pli grava kun la alveno de la [[Brita Orienthinda Kompanio|Orienthinda Kompanio]] meze de la 19-a jarcento. La britaj administrantoj starigis grandajn projektojn por transformi la urbon en gravan [[havenurbo]]n kaj konekti ĝin kun la vasta fervoja reto de la [[Hinda subkontinento]].<ref name="HarperCollins Publishers" /> Ĉe la tempo de la [[Dispartigo de Hindio]] en 1947, la urbo estis la plej granda en Sindo, kun loĝantaro de {{Ĉirkaŭ|400 000}} homoj.<ref name="Penguin Publishing Group" /> Post la [[Tago de la Sendependeco de Pakistano|sendependeco de Pakistano]], la urbo spertis egan ŝanĝon pri loĝantaro kaj [[demografio]] kun la alveno de centoj de miloj de [[Muhajir popolo|Muhaĝiroj]], [[urdua]]-parolantoj islamanaj rifuĝintoj kiu enmigris en Karaĉion el [[Barato]];<ref name="Port Qasim &#124; About Karachi">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.pqa.gov.pk/about_karachi.php|titolo=Port Qasim &#124; About Karachi|alirdato=2014-02-10|eldoninto=Port Qasim Authority|lingvo=en}}</ref> samtempe okazis amasa elirado de la tiamaj hinduaj loĝantoj, kiuj malkreskiĝis de {{nombro|51.1}}% ĝis {{nombro|1.7}}% de la totala loĝantaro.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/7435/1/40138_1941_TAB.pdf|titolo=CENSUS OF INDIA, 1941 VOLUME XII SIND|alirdato=2021-12-06|lingvo=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/7452/1/1422_1951_POP.pdf|title=Population According to Religion|work=Census of Pakistan, 1951|page=8,22|language=en}}</ref> La urbo spertis rapidan ekonomian kreskon post la sendependeco, altirante al si migrantojn el tuta Pakistano kaj ankaŭ el aliaj regionoj en [[suda Azio]].<ref name="Rowman & Littlefield">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0mQ4tc5QpQcC&q=Cities%20of%20the%20World%3A%20World%20Regional%20Urban%20Development |last1=Brunn |first1=Stanley |title=Cities of the World: World Regional Urban Development |year=2008 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-5597-6 |pages=647 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161223064712/https://books.google.com/books?id=0mQ4tc5QpQcC&printsec=frontcover#v=onepage&q=Cities%20of%20the%20World%3A%20World%20Regional%20Urban%20Development |archive-date=2016-12-23 |access-date=2016-10-30 |language=en}}</ref> Laŭ la censo de Pakistano de [[2017]], la totala loĝantaro de Karaĉio estis {{nombro|16051521}}, kun {{nombro|14.9}} milionoj el tiuj homoj loĝantaj en la urbaj areoj. Karaĉio estas unu el la plej rapide-kreskantaj urboj de la mondo<ref name="Kotkin">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/joelkotkin/2013/04/08/the-worlds-fastest-growing-megacities/|title=The World's Fastest-Growing Megacities|first=Joel|last=Kotkin|website=Forbes|language=en}}</ref> kaj havas gravajn komunumojn reprezentantaj preskaŭ ĉiujn [[Etnoj en Pakistano|etnajn grupojn en Pakistano]]. En Karaĉio loĝas pli ol du milionoj da [[Bengaloj en Pakistano|Bengalaj enmigrintoj]], miliono da [[Afganoj en Pakistano|Afganaj rifuĝintoj]] kaj ĝis {{nombro|400000}} [[Rohinĝoj]] el [[Birmo|Mjanmao]].<ref name="Falling back">{{Cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006\12\17\story_17-12-2006_pg12_3 |title=Falling back |website=Daily Times |access-date=2010-08-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805231755/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006%5C12%5C17%5Cstory_17-12-2006_pg12_3 |archive-date=2011-08-05|language=en}}</ref><ref name="cidcm.umd.edu">{{cite web |url=http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103 |title=Chronology for Biharis in Bangladesh |publisher=Center for International Development and Conflict Management, University of Maryland |date=2007-01-10 |access-date=2010-05-06 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602055513/http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103 |archive-date=2010-06-02 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100602055513/http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103 |date=2010-06-02 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100602055513/http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103 |arkivdato=2010-06-02 }}</ref><ref>{{cite news|last1=Craig|first1=Time|title=Pakistan cracks down on Afghan immigrants, fearing an influx as U.S. leaves Afghanistan|url=https://www.washingtonpost.com/world/pakistan-cracks-down-on-afghan-immigrants-fearing-an-influx-as-us-leaves-afghanistan/2014/05/12/74057f62-cfa9-11e3-b812-0c92213941f4_story.html|access-date=2016-10-24|newspaper=The Washington Post|quote=Qaim Ali Shah, the chief minister of Sindh province in southern Pakistan, said at a news conference in February that there were already more than 1{{nbsp}}million illegal Afghan immigrants living in Karachi, a rapidly growing city of 22&nbsp;million people.|language=en}}</ref> La industria kaj financa centro de Karaĉio havas formalan ekonomion kun taksita valoro de 190 miliardoj da USD en 2021, la plej grava en la lando.<ref>{{Cite web|url=http://finance.gov.pk/|title=&#124; Ministrejo pri Financoj &#124; Registaro de Pakistano &#124;|website=finance.gov.pk|language=en|accessdate=2023-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220127164244/http://www.finance.gov.pk/|archivedate=2022-01-27}}</ref><ref name="Lloyd's">{{Cite web|url=http://www.lloyds.com/cityriskindex/locations/fact_sheet/Karachi|title=Karachi factsheet: Lloyd's City Risk Index|website=Lloyd's City Risk Index 2015–2025|publisher=Lloyd's|author1=Centre for Risk Studies at the University of Cambridge Judge Business School|access-date=2016-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20161124092115/http://www.lloyds.com/cityriskindex/locations/fact_sheet/Karachi|archive-date=2016-11-24|url-status=dead|language=en}}</ref> Karaĉio kolektas 35% el la [[Impostoj en Pakistano|impostoj de Pakistano]]<ref>{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/971188/the-importance-of-karachi/|title=The importance of Karachi – The Express Tribune|date=2015-10-12|website=The Express Tribune|access-date=2016-06-13|language=en}}</ref> kaj produktas proksimume 25% el [[Ekonomio de Pakistano|tuta MEP de Pakistano]].<ref name="adb">{{Cite web|url=http://www.adb.org/Documents/Produced-Under-TA/38405/38405-PAK-DPTA.pdf|title=Karachi Mega-Cities Preparation Project|author=Asian Development Bank|access-date=2009-01-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806043153/http://www.adb.org/Documents/Produced-Under-TA/38405/38405-PAK-DPTA.pdf|archive-date=2011-08-06|language=en}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.adb.org/Documents/Produced-Under-TA/38405/38405-PAK-DPTA.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110806043153/http://www.adb.org/Documents/Produced-Under-TA/38405/38405-PAK-DPTA.pdf |arkivdato=2011-08-06 }}</ref><ref name="coastline">{{Cite web|url=http://www1.american.edu/TED/karachi.htm|title=The Karachi Coastline Case|author=The Trade & Environment Database|access-date=2009-01-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811023331/http://www1.american.edu/TED/karachi.htm|archive-date=2011-08-11|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110811023331/http://www1.american.edu/TED/karachi.htm |date=2011-08-11 }}</ref> Ĉirkaŭ 30% el Pakistana industria produktado devenas de Karaĉio,<ref name="stepmother">{{Cite web|url=http://www.pakistaneconomist.com/database2/cover/c99-15.asp|title=Karachi: Step-motherly treatment|author=Pakistan and Gulf Economist|access-date=2007-10-15|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721021435/http://www.pakistaneconomist.com/database2/cover/c99-15.asp|archive-date=2011-07-21|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110721021435/http://www.pakistaneconomist.com/database2/cover/c99-15.asp |date=2011-07-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pakistaneconomist.com/database2/cover/c99-15.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110721021435/http://www.pakistaneconomist.com/database2/cover/c99-15.asp |arkivdato=2011-07-21 }}</ref> dum la havenoj de Karaĉio pritraktas {{Ĉirkaŭ|95%}} el [[eksterlanda komerco de Pakistano]].<ref name="a">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=sSZRBgAAQBAJ&pg=PA18|titolo=Drivers of Long-Term insecurity and Instability in Pakistan: Urbanization|jaro=2014|eldoninto=[[Rand Corporation]]|ISBN=978-0-8330-8750-8|paĝoj=18,88|lingvo=en}}</ref> Ĉirkaŭ 90% el la plurnaciaj kompanioj kaj 100% el bankoj laborantaj en Pakistano havas ĉefsidejon en Karaĉio.<ref name="a" /> Karaĉio estas konsiderata kiel la ĉefurbo de la modo en Pakistano<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1026258|title=Fashion through the ages|last=Isani|first=Aamna Haider|date=2013-05-05|work=[[Dawn (gazeto)|Dawn]]|location=Pakistan|access-date=2018-11-23|language=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.theglobeandmail.com/life/fashion-and-beauty/fashion/karachi-the-next-fashion-capital/article597194/|titolo=Karachi the next fashion capital?|alirdato=2018-11-23|lingvo=en}}</ref> kaj gastigas la ĉiujaran [[Moda semajno de Karaĉio|Modan semajnon de Karaĉio]], ekde 2009.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/02/23/pakistan.lahore.fashion.weel/index.html|titolo=Pakistan's fashionistas: We aren't revolutionaries – CNN|alirdato=2018-11-23|familia nomo=Khalid|persona nomo=Kiran|lingvo=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1937708,00.html|title=Fashion Week Comes to Pakistan Amid Mayhem|last=Waraich|first=Omar|date=2009-11-11|magazine=Time|access-date=2018-11-23|issn=0040-781X|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190707074743/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1937708,00.html |date=2019-07-07 }}</ref> Konata kiel la «urbo de la lumoj» ({{Lang-ur|{{nastaliq|روشنين جو شهر}}}}) dum la [[1960-aj jaroj|1960-aj]] kaj [[1970-aj jaroj]] pro sia vigla [[dumnokta vivo]],<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|jaro=2014|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=978-0-19-023806-3|paĝoj=18,256|lingvo=en}}</ref> Karaĉio estis ankaŭ plagita de akra etna, sekta kaj politika konflikto en la [[1980-aj jaroj]] kun la grand-skala alveno de armiloj dum la [[Sovetia-afgana milito|Sovetia-Afgania milito]].<ref name="violentEnd">{{cite news|title=2011 brings a violent and bloody year of ethnic conflict to Karachi, Pakistan|url=http://www.pri.org/stories/2012-01-19/2011-brings-violent-and-bloody-year-ethnic-conflict-karachi-pakistan|access-date=2016-10-16|agency=Public Radio International|date=2012-01-19|language=en}}</ref> La urbo fariĝis malfeliĉe fama pro ties oftaj perfortaj krimoj; tamen lastatempe la nombro de registritaj krimoj tre malpliiĝis dank'al la programo de la [[politika partio MQM]] kontraŭ la krimuloj kaj la [[Islamismo|Islamismaj]] radikaluloj kaj al la sekva agado de la [[Pakistanaj Gardistoj]] ({{Lang-en|Pakistani Rangers}}), ekde 2013.<ref name="New York TImes">{{cite news|last1=ur-Rehman|first1=Zia|title=Crime Down in Karachi, Paramilitary in Pakistan Shifts Focus|url=https://www.nytimes.com/2015/11/08/world/asia/crime-down-in-karachi-paramilitary-in-pakistan-shifts-focus.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220103/https://www.nytimes.com/2015/11/08/world/asia/crime-down-in-karachi-paramilitary-in-pakistan-shifts-focus.html |archive-date=2022-01-03 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=2016-10-22|work=[[The New York Times]]|date=2015-11-07|language=en}}{{cbignore}}</ref> Kiel rezulto de tiu ĉi operacio, Karaĉio ĉesis esti la 6-a plej danĝera urbo de la mondo (takso 2014), kaj iĝis la 128-a (takso 2022).<ref name=":14">{{Cite web|title=Karachi's ranking improves on World Crime Index|url=https://www.geo.tv/latest/347857-karachis-ranking-improves-on-world-crime-index|access-date=2021-05-02|website=www.geo.tv|language=en}}</ref> == Etimologio == Antaŭ ol la sendependeco, la urbo estis ordinare nomata ''Karanĉi'' en la [[Urduo|urdua]], kvankam la anglalingva literumo ''Karachi'' («Karaĉi») fariĝis pli populara post iom da tempo.<ref>{{cite web |title=Pakistan Emergency Situational Analysis – District Karachi |url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/PESA_DP_Karachi.pdf |publisher=Alhasan Systems |page=14 |year=2015|language=en}}</ref> Moderna Karaĉio estis laŭdire fondita en 1729 kiel la kolonio de Kolaĉi-ĝo-Got dum la regado de la [[Kalhora dinastio]].<ref name="Studies on Karachi" /> La nova kolonio ricevis tiun nomon laŭdire honore de [[Mai Kolaĉi]], kies filo —laŭ rakonto— mortigis viro-manĝantan krokodilon en la vilaĝo post ke la besto jam mortigis siajn pliaĝajn fratojn.<ref name="Studies on Karachi" /> La nomo «Karaĉi», mallongigita kaj koruptita versio de la originala nomo ''Kolachi-jo-Goth'', estis uzita por la unuafoje en nederlanda raporto de 1742 pri ŝippereo proksime al la kolonio.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Historio == {{Ĉefa artikolo|Historio de Karaĉio}} === Antikva historio === [[Dosiero:PK_Chaukhandi_Necropolis_near_Karachi_asv2020-02_img08.jpg|eta|La tombejo Ĉauĥandi (15a‒18-a jarcentoj) estas kandidato kiel [[Monda heredaĵo de Unesko|monda heredaĵa situo]] de UNESKO.]] La regionon ĉirkaŭ Karachi ekloĝis homoj miljaroj antaŭe. Situoj de [[malfrua Paleolitiko]] kaj de [[Mezolitiko]] estis eltrovitaj sur la [[montetoj Mulri]] ĉe la norda periferio de Karaĉio. Laŭ la arĥeologoj, ĉi tiu unuaj loĝantoj estis [[ĉasistoj-kolektistoj]], de kiuj oni trovis antikvajn [[Ŝtona ilo|ilojn el ŝtono]]. Oni supozas, ke la vasta regiono de Karaĉio estis jam konata inter la [[Antikva Grekio|antikvaj grekoj]], kaj eble ĝi estis la ejo de la [[Barbarikon]], t.e., de la antikva havenurbo kiu troviĝis ĉe la apuda delto de la [[Induso|rivero Induso]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=cHBdDwAAQBAJ&pg=PT118|titolo=Silk, Slaves, and Stupas: Material Culture of the Silk Road|familia nomo=Whitfield|persona nomo=Susan|aŭtoroligilo=Susan Whitfield|jaro=2018|eldoninto=[[University of California Press]]|ISBN=978-0-520-95766-4|paĝo=118|lingvo=en}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Tan|first1=Chung|last2=Geng|first2=Yinzeng|title=India and China: twenty centuries of civilization interaction and vibrations|url=https://books.google.com/books?id=Wx1uAAAAMAAJ|year=2005|publisher=Project of History of Indian Science, Philosophy and Culture, Centre for Studies in Civilizations|isbn=978-81-87586-21-0|language=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=QkAaAQAAIAAJ&pg=PA159|titolo=The Month|jaro=1912|lingvo=en}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Sun|first1=Zhixin Jason|author-link1=Zhixin Jason Sun|last2=Hsing|first2=I-tien|author-link2=I-tien Hsing|last3=Liu|first3=Cary Y.|author-link3=Cary Y. Liu|last4=Lu|first4=Pengliang|last5=Tseng|first5=Lillian Lan-ying|last6=Hong|first6=Yang|last7=Yates|first7=Robin D. S.|last8=Zhang|first8=Zhonglin Yukina|title=Age of Empires: Art of the Qin and Han Dynasties|url=https://books.google.com/books?id=X6RODgAAQBAJ&pg=PR14|year=2017|publisher=Metropolitan Museum of Art|isbn=978-1-58839-617-4|page=14|language=en}}</ref> Verŝajne, Karaĉio estas la situo nome Ramja, priskribita en antikvaj grekaj tekstoj.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/174828-from-rambagh-to-arambagh|title=From Rambagh to Arambagh|last1=Hasan|first1=Arif|date=2009-05-07|website=[[The News International]]|location=Karachi|access-date=2020-04-17|archive-date=2020-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802193927/https://www.thenews.com.pk/archive/print/174828-from-rambagh-to-arambagh|url-status=dead|language=en}}</ref> La antikva ejo de Krokola, [[natura haveno]] okcidente de la Induso kie [[Aleksandro la Granda]] kondukis sian floton kontraŭ [[Aĥemenida Asirio]], eble troviĝis proksime al la delto de la [[rivero Malir]] de Karaĉio,<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=JggZAQAAIAAJ&q=krokola|titolo=Encyclopaedia of Ancient Indian Geography|familia nomo=Kapoor|persona nomo=Subodh|jaro=2002|eldoninto=Cosmo Publications|ISBN=978-81-7755-298-0|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=rlrlBTOs2jUC|titolo=An Introduction to Karachi: Its Environs and Hinterland|familia nomo=Pithawalla|persona nomo=Maneck B.|jaro=1950|eldoninto=Times Press|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=rKA9AAAAMAAJ|titolo=A Physical and Economic Geography of Sind: The Lower Indus Basin|familia nomo=Pithawalla|persona nomo=Maneck B.|jaro=1959|eldoninto=Sindhi Adabi Board|lingvo=en}}</ref> kvankam kelkaj kredas, ke ĝi troviĝis proksime al [[Gizri]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=QAxuAAAAMAAJ&q=krokola|titolo=The Greeks in ancient Pakistan|familia nomo=Samad|persona nomo=Rafi U.|jaro=2002|eldoninto=Indus Publications|ISBN=978-969-529-001-9|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=ioE2AAAAMAAJ&q=alexander+great+karachi&pg=PR22|titolo=The Invasion of India by Alexander the Great as Described by Arrian, Q. Curtius, Diodoros, Plutarch and Justin: Being Translations of Such Portions of the Works of These and Other Classical Authors as Describe Alexander's Campaigns in Afghanistan, the Punjâb, Sindh, Gedrosia and Karmania|familia nomo=McCrindle|persona nomo=John Watson|jaro=1896|eldoninto=A. Constable and Company|lingvo=en}}</ref> Neniu alia natura haveno ekzistas proksime al la riverdelto de la Induso kiu povintus gastigis tiel grandan floton.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=HFA1AQAAIAAJ&q=bibakta|titolo=Identification and description of some old sites in Sind and their relation with the physical geography of the region|familia nomo=Pithawalla|persona nomo=Maneck B.|jaro=1938|lingvo=en}}</ref> [[Nearĥo]], kiu komandis la mararmeon de Aleksandro, ankaŭ menciis montan insulon nome «[[Morontobara]]» kaj apuda ebena insulo nome «''Bibakta''», kiu kolonia-epokaj historiistoj identigis kiel la situoj de [[Manora (Karaĉio)|Manora]] kaj [[Kiamari (ejo)|Kiamari]] (aŭ eble [[Klifton (Karaĉio)|Klifton]]), respektive, surbaze de grekaj priskriboj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=S5deAAAAcAAJ&pg=PA180|titolo=The Voyage of Nearchus from the Indus to the Euphrates, Collected from the Original Journal Preserved by Arrian ...: Containing an Account of the First Navigation Attempted by Europeans in the Indian Ocean|familia nomo=Vincent|persona nomo=William|aŭtoroligilo=William Vincent (priest)|jaro=1797|eldoninto=T. Cadell jun. and W. Davies|paĝo=180|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC&pg=PA729|titolo=E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936|familia nomo=Houtsma|persona nomo=M. Th|jaro=1993|eldoninto=BRILL|ISBN=978-90-04-09790-2|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=lFFJAAAAIAAJ&q=bibakta|titolo=Sind: A General Introduction|familia nomo=Lambrick|persona nomo=H. T.|jaro=1975|eldoninto=Sindhi Adabi Board|ISBN=9780195772203|lingvo=en}}</ref> Ambaŭ la areoj daŭre estis insulo ĝis plejparto de la kolonia epoko, kiam detritaj sedimentoj fine konektis ilin kun la kontinento.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=rlrlBTOs2jUC&q=manora+island+silting|titolo=An Introduction to Karachi: Its Environs and Hinterland|familia nomo=Pithawalla|persona nomo=Maneck B.|jaro=1950|eldoninto=Times Press|lingvo=en}}</ref> En 711 n.e., [[Muhammad bin Kasim|Mahometo bin Kasim]] konkeris la valojn de [[Sindo]] kaj de la Induso, kune kun la haveno de [[Debal]], de kie li puŝis siajn armeojn cetere en la valon de Induso en 712.<ref>{{cite web |url=http://www.houstonkarachi.org/index.php?option=com_content&view=article&id=44%3Akarachi-history&catid=3%3Aabout-hksca&Itemid=11 |title=A Karachi history |website=www.houstonkarachi.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924033016/http://www.houstonkarachi.org/index.php?option=com_content&view=article&id=44%3Akarachi-history&catid=3%3Aabout-hksca&Itemid=11 |archive-date=2013-09-24 |language=en }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.houstonkarachi.org/index.php?option=com_content&view=article&id=44%3Akarachi-history&catid=3%3Aabout-hksca&Itemid=11 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130924033016/http://www.houstonkarachi.org/index.php?option=com_content&view=article&id=44%3Akarachi-history&catid=3%3Aabout-hksca&Itemid=11 |arkivdato=2013-09-24 }}</ref> Kelkaj identigis la havenon kun Karaĉio, kvankam kelkaj aliaj rebatis, ke la lokon estis ie inter Karaĉio kaj la apuda urbo [[Thatta|Tata]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=kT5JvRZCixQC&q=karachi+debal&pg=PA297|titolo=The Ancient Geography of India: The Buddhist Period, Including the Campaigns of Alexander, and the Travels of Hwen-Thsang|familia nomo=Cunningham|persona nomo=Alexander|dato=2013-03-28|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-1-108-05645-8|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=nZ2SHSk3k6cC&pg=PA222|titolo=Appendix to the Arabs in Sind, Vol.III, Part 1, of the Historians of India &#91;sic&#93;|familia nomo=Elliot|persona nomo=Henry Miers|aŭtoroligilo=Henry Miers Elliot|jaro=1853|eldoninto=S. Solomon & Company|paĝo=222|lingvo=en}}</ref> [[Mirza Ghazi Petegas|Mirza Gazi Petegas]], la [[Mogola Imperio|Mogola]] administranto de Sindo, sukcese promotis evoluadon de marborda Sindo kaj de la areo apud la [[Indusa Riverdelto|Indusa riverdelto]]. Sub lia regado, la fortifikaĵoj en la regiono servis kiel bastionoj kontraŭ la [[Portugala lingvo|portugalaj]] trudeniroj en [[Sindo]]n. En 1553–54, [[Otomana Imperio|Otomana]] [[admiralo]] ''[[Seydi Ali Reis]]'', menciis malgrandan havenon laŭ la Sinda marbordo nome «Koraŝi» kiu eble estis hodiaŭa Karaĉio.<ref>{{Cite book|last1=Bloom|first1=Jonathan|author-link1=Jonathan Bloom|last2=Blair|first2=Sheila|author-link2=Sheila Blair|title=Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture: Three-Volume Set|url=https://books.google.com/books?id=i4LrAAAAMAAJ|year=2009|publisher=OUP USA|isbn=978-0-19-530991-1|language=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=7tIwAQAAMAAJ&q=kaurashi+karachi&pg=PA20|titolo=Kurrachee: (Karachi) Past, Present and Future|familia nomo=Baillie|persona nomo=Alexander Francis|jaro=1890|eldoninto=Thacker, Spink|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=7PZtAAAAMAAJ&q=kaurashi+karachi|titolo=Sindh, Studies Historical|familia nomo=Balocu|persona nomo=Nabī Bak̲h̲shu K̲h̲ānu|jaro=2002|eldoninto=Pakistan Study Centre, University of Sindh|ISBN=978-969-8135-13-3|lingvo=en}}</ref> La [[tombejo Ĉauĥandi]] en la modernaj antaŭurboj de Karaĉi estis konstruita ĉirkaŭ je ĉi tiu tempo, t.e., inter la 15-a kaj 18-a jarcentoj. === Loĝejoj ĉe Kolaĉi === [[Dosiero:Manora_Beach,_Karachi_Pakistan.jpg|eta|La fortikaĵo Manora, konstruita-en 1797 por defendi Karaĉion, estis kaptita de la britoj la 3-an de februaro 1839 kaj plifortigita dum 1888–1889.]] La Karaĉia historiisto ''[[Seth Naomal Hotchand]]'', kiu verkis en la 19-a jarcento, registris ke malgranda kolonio de 20–25 kabanoj ekzistis laŭ la haveno de Karaĉio kun la nomo «Dibro»; ĝi situis laŭlonge de surfaco da akvo nome ''Kolaĉi-ĝo-Kun''.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=xA0rAAAAMAAJ&q=karachi+1729|titolo=History of Karachi: With Special Reference to Educational, Demographical, and Commercial Developments, 1839–1900|familia nomo=Haider|persona nomo=Azimusshan|jaro=1974|eldoninto=Haider|lingvo=en}}</ref> En 1725, grupo de [[Baluĉoj|Baluĉaj]] setlantoj el [[Makran]] kaj el la [[Ĥanejo de Kalat|Kalat]] ekloĝis en la vilaĝeto post fuĝi el la aridoj kaj tribaj venĝoj.<ref name=":10">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=BklRBAAAQBAJ&q=manora+fort+karachi&pg=PA128|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|jaro=2014|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=978-0-19-935444-3|lingvo=en}}</ref> Nova setlejo estis konstruita en 1729 ĉe la ejo nome Dibro, kiu baldaŭ fariĝis konata kiel ''Kolaĉi-ĝo-Got'' («La vilaĝo Kolaĉi»).<ref name="Studies on Karachi" /> La nova kolonio ricevis tiun nomon laŭdire en honoro de [[Mai Kolaĉi]], loĝanto de la malnova setlejo kies filo laŭ rakonto perforte mortigis viro-manĝantan krokodilon.<ref name="Studies on Karachi" /> Kolaĉi grandis {{Ĉirkaŭ|40}} hektarojn, kun kelkaj malgrandaj fiŝkaptadaj vilaĝoj disigitaj en ties proksimo.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=IEErAAAAMAAJ&q=karachi+denso+hall|titolo=Brief Sketch of Karachi, the Nerve Center of Pakistan|familia nomo=Karachi (Pakistan)|jaro=1984|eldoninto=The Corporation|lingvo=en}}</ref> La fondintoj de la nova fortikigita kolonio estis Sindaj [[Banioj (kasto)|Banioj]]<ref name=":10" /> kaj probable devenis de la apuda urbo Ĥarak-Bandar, el kie ili fortiris post ke la haveno tie ŝlimiĝis en 1728 kaŭze de fortaj pluvoj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=Ap8IAAAAQAAJ&q=karachi+kharak+bandar&pg=PA396|titolo=A Gazetteer of the Province of Sindh|jaro=1874|eldoninto=G. Bell and Sons|lingvo=en}}</ref> Kolachi estis fortikigita kaj defendita kun kanonoj importitaj de [[Maskato]], en [[Omano]]. Sub la Talpuroj, la vojo ''Rah-i-Bandar'' estis konstruita kaj konektis la havenon de la urbo al la karavanaj stacioj.<ref name=":13">{{Cite web|title=Preserving cultural assets|url=http://beta.dawn.com/news/826915/preserving-cultural-assets|date=2008-02-10|website=DAWN.COM|access-date=2020-04-13|language=en}}</ref> Ĉi tiu vojon poste cetere evoluigis la britoj kaj iĝis la vojo Bandar; finfine, ĝi ŝanĝis denove sian nomon kiel strato Mahometo Ali Ĝinah.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=tixuAAAAMAAJ&q=karachi+%22Rah-i-Bunder%22|titolo=Sampark: Journal of Global Understanding|jaro=2004|eldoninto=Sampark Literary Services|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=URnrr_A5wZ8C&q=karachi+%22Rah-i-Bunder%22|titolo=The Herald|jaro=1993|eldoninto=Pakistan Herald Publications.|lingvo=en}}</ref> La nomo «Karaĉi» estis uzita unuafoje en nederlanda dokumento de 1742, en kiu negocista ŝipo nome «''de Ridderkerk''» estas ŝiprompiĝis apud la setlejo.<ref name=":1">''The Dutch East India Company (VOC) and Diewel-Sind (Pakistan) in the 17th and 18th centuries'', Floor, W. Institute of Central & West Asian Studies, University of Karachi, 1993–1994, p. 49.</ref><ref name=":2">{{Citaĵo el la reto|url=http://resources.huygens.knaw.nl/das/detailVoyage/95544|titolo=The Dutch East India Company's shipping between the Netherlands and Asia 1595–1795|alirdato=2015-06-14|dato=2015-02-02|lingvo=en}}</ref> Dum la 1770-aj jaroj, Karaĉio iĝis sub la kontrolo de la [[Ĥanejo de Kalat|Ĥano de Kalat]], kiu allogis duan moviĝon de Baluĉiaj setlantoj.<ref name=":10" /> En 1795, Karaĉio estis aneksita fare de la [[Talpura dinastio|Talpuroj]], ekkaŭzanta trian moviĝon de Baluĉiaj setlantoj kiu alvenis de centra Sindo kaj suda Panĝabio.<ref name=":10" /> La Talpuroj konstruis la [[Fortikaĵo Manora|Fortikaĵon Manora]] en 1797,<ref name=":03">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=Vg0IAAAAQAAJ&pg=PA475|titolo=A handbook for India. Part ii. Bombay|familia nomo=Murray (publishers.)|persona nomo=John|jaro=1859|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=HpKhAAAAMAAJ&pg=PA20|titolo=The Persian Gulf Pilot|jaro=1875|eldoninto=J. D. Potter.|lingvo=en}}</ref> kiu estis uzita por protekti la havenon de Karaĉio de [[Al-Qasimi|al-Kasimaj]] piratoj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=tGboFK2QPUwC&pg=PA162|titolo=The Blood-red Arab Flag: An Investigation Into Qasimi Piracy, 1797–1820|familia nomo=Davies|persona nomo=Charles E.|jaro=1997|eldoninto=University of Exeter Press|ISBN=978-0-85989-509-5|lingvo=en}}</ref> En 1799 aŭ 1800, la fondinto de la Talpura dinastio, Mir Fateh Ali Ĥan, permesis al la [[Brita Orienthinda Kompanio|Orienthinda Firmao]] sub ''Nathan Crow'' establi komercan poŝton en Karaĉio.<ref>{{Cite book|last=Huttenback|first=Robert A.|url=https://archive.org/details/britishrelations0000hutt|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/britishrelations0000hutt/page/3 3]|title=British Relations with Sind, 1799–1843: An Anatomy of Imperialism|year=1962|publisher=University of California Press|language=en}}</ref> Li estis permesita konstrui domon por li mem en Karaĉio ĉe tiu tempo, sed en 1802 li ricevis ordonon forlasi la urbon.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=XcpmDwAAQBAJ&q=nathan+crow+sindh&pg=PT138|titolo=British Rule in India|familia nomo=Sunderlal|persona nomo=Pandit|dato=2018-08-01|eldoninto=SAGE Publishing India|ISBN=978-93-5280-803-8|lingvo=en}}</ref> La urbo daŭre esti regita de la Talpuroj ĝis ĝi estis okupota de armeoj sub la komando de [[John Keane]], en februaro 1839.{{Mallonga piednoto|Laurent Gayer|2014}} === Brita kontrolo === [[Dosiero:A_street_in_Old_Town,_Karachi,_India._Photograph,_1897._Wellcome_V0029261.jpg|eta|Bildo de 1897 pri la strato Rampart de Karaĉio, en [[Mitadar]]]] [[Dosiero:FrereHall_Karachi.jpg|eta|Kelkaj el la plej famaj konstruaĵoj de Karaĉio, kiel [[Frere Halo|Halo Frejr]], datiĝas je la [[brita Raĝlando]].]] [[Dosiero:Karachi_Municipal_Corporation_(KMC)_Head_Office_at_M.A_Jinnah_Road_-_Photo_By_Aliraza_Khatri.jpg|alternative=|eta|Karaĉio oferas plurajn ekzemplojn de kolonia-epoka [[Hindo-Saracena arĥitekturo]], kiel la [[Karachi Urba Kompania Konstruaĵo|Konstruaĵo KMC]].]] La [[Brita Orienthinda Kompanio|Orienthinda Kompanio]] konkeris Karaĉion la 3-an de februaro 1839, post kiam la armeo de {{HMS|Wellesley|1815|6}} ekpafis kaj rapide detruis la [[Fortikaĵo Manora|Fortikaĵon Manora]], kiu gardis la havenon de Karaĉio ĉe la [[Manora (Karaĉio)|duoninsulo Manora]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/recollectionsoff00neilrich|titolo=Recollections of Four Years' Service in the East with H.M. Fortieth Regiment|alirdato=2009-11-27|familia nomo=Neill|persona nomo=John Martin Bladen|jaro=1846|lingvo=en}}</ref> La loĝantaro de Karachi ĉe la tempo estis {{Ĉirkaŭ|{{nombro|8000}}|{{nombro|14000}}}}<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=7tIwAQAAMAAJ&q=denso+hall+sandstone+1886+rupees|titolo=Kurrachee: (Karachi) Past, Present and Future|familia nomo=Baillie|persona nomo=Alexander Francis|jaro=1890|eldoninto=Thacker, Spink|lingvo=en}}</ref> kaj estis limigita al la urbomuro de [[Mithadar|Mitadar]], kun kelkaj antaŭurboj ĉe la hodiaŭa [[kvartalo Serai]].<ref name=":12">{{Cite web|url=http://beta.dawn.com/news/826915/preserving-cultural-assets|title=Preserving cultural assets|date=2008-02-10|website=Dawn|location=Pakistan|access-date=2020-04-13|language=en}}</ref> La Britaj trupoj, uzante la nomon «kompanio Bahadur» establis tendaron je la oriento de la venita urbo, kiu fariĝis la antaŭirinto de la moderna [[Kantonmento Karaĉio]]. La britoj poste transformis la kampadejon en militistan garnizono por helpi la britan militan penon dum la [[Unua Angl-Afgana Milito]].<ref name="Oxford University Press" /> La [[Malnova Goao|portugala Goaa]] komunumo ekmigris al Karaĉio en la 1820-aj jaroj kiel negocistoj. La plimulto de la {{Ĉirkaŭ|{{nombro|100000}}}} kiu decidis migri [[Pakistano]]n koncentriĝis en urbo Karaĉio.<ref name=":32">{{Cite web |date=2022-04-16 |title=Celebrating Karachi's Goan connection {{!}} The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2352894/celebrating-karachis-goan-connection |access-date=2022-04-24 |website=tribune.com.pk |language=en}}</ref> La ĉefurbo de Sindo estis movita de [[Hajderabado (Pakistano)|Hajderabado]] al Karaĉio en 1840, kiam Karaĉio estis aneksita al la [[Brita imperio|brita Imperio]] post Grava Generalo [[Charles James Napier]] kaptis la ceteron de Sindo kun sia venko kontraŭ la [[Talpura dinastio|Talpuroj]] ĉe la [[Batalo de Miani]]. Dank'al la 1843 aneksado, la 17-an de februaro la tuta provinco estis amalgamata kun la [[Prezidanteco Bombajo]] por la sekvantaj 93 jaroj kaj Karaĉio restis la sekcia ĉefsidejo. Kelkaj jaroj poste, en 1846, Karaĉio suferis grandan ĥoleran ekinfestiĝon, kiu igis la kreadon de la Ĥolera Komisiono de Karaĉio (kiu poste iĝis la civita registaro de la urbo).<ref name=":11">{{Cite book|url=http://shehri.org/img/Local%20&%20City%20Govt%20FINAL%20File.pdf|title=LOCAL AND CITY GOVERNMENT HANDBOOK – PROVINCE OF SINDH AND KARACHI CITY|year=2018|editor-last=Anwar|editor-first=Farhan|website=Shehri|isbn=978-969-9491-14-6|language=en}}</ref> La urbo disvolviĝis sub la administro de sia nova Komisionestro, [[Henry Bartle Frere|Henry Bartle Edward Frere]], kiu estis nomumita dum la 1850-aj jaroj. La britoj rekonis la stretgian gravecon de Karaĉio kaj starigis la [[Haveno de Karaĉio|havenon de Karaĉio]] en 1854. Karaĉio rapide iĝis transportnabo por brita Hindio pro la lastatempe-konstruita haveno kaj fervojinfrastrukturo, kaj ankaŭ pro la pliiĝo en agrikulturaj eksportaĵoj ekde la malfermo de produktivaj terpecoj de lastatempe-irigaciita tero en [[Panĝabo (Pakistano)|Panĝabio]] kaj [[Sindo]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Pakistan: A Country Study|familia nomo=Blood|persona nomo=Peter R.|jaro=1996|eldoninto=DIANE Publishing|ISBN=978-0-7881-3631-3|paĝo=96|lingvo=en}}</ref> En 1856, la valoro de varoj komercitaj tra Karaĉio atingis £{{nombro|855103}}, kaj plugvidis la starigon de negocistaj oficejoj kaj staploj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=prF_ZLZKtggC&q=%22Indus+steam+flotilla%22+%22orient+inland%22&pg=PA35|titolo=Settlements of the Indus River|familia nomo=Bowden|persona nomo=Rob|jaro=2005|eldoninto=Capstone Classroom|ISBN=978-1-4034-5723-3|lingvo=en}}</ref> Laŭ takso, la loĝantaro en 1856 estis {{nombro|57000}}.<ref name=":3">{{Cite book|last=Heitzman|first=James|url=https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit/page/129 129]|title=The City in South Asia|date=2008-03-31|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-28963-9|language=en}}</ref> Dum la [[Hindia ribelo de 1857|Sipaja ribelo]] de 1857, la 21-a Indiĝena Infanterio, tiam postenigita ĉe Karaĉio, ribelis kaj deklaris la aliĝon al la ribela armeo en septembro 1857, kvankam la britoj kapablis rapide venki la ribelulojn kaj repreni la kontrolon de la urbo. Post la ribelo, la britaj koloniaj administrantoj daŭre disvolvis la infrastrukturon de la urbo, sed daŭre neglektis lokojn kiel [[Lyari|Ljari]], kiu estis la hejmo de la urba origina loĝantaro de Sindaj fiŝkaptistoj kaj Baluĉiaj nomadoj.<ref name=":5">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=dwUBCwAAQBAJ&q=post+partition+karachi&pg=PT242|titolo=Religion and Urbanism: Reconceptualising sustainable cities for South Asia|familia nomo=Narayanan|persona nomo=Yamini|dato=2015-11-19|eldoninto=Routledge|ISBN=978-1-317-75541-8|lingvo=en}}</ref> Kun la eko de la [[Usona Enlanda Milito]], la haveno de Karaĉio fariĝis grava katuno-eksportanta havenon,<ref name=":3" /> kaj la starigo de la firmaoj ''Indus Steam Flotilla'' kaj ''Orient Inland Steam Navigation Company'' kiuj transportis katunon el la cetero de Sindo al la haveno de Karaĉio kaj poste al teksaĵaj mietiejoj en Anglio.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=iew2AQAAMAAJ&q=Indus+steam+flotilla&pg=PA41|titolo=The Scinde Railway and Indus Flotilla Companies: Their Futility and Hollowness Demonstrated, Also an Exposure of the Delusion which Exists Respecting the Five Per Cent Guarantee, which Insures No Dividend Whatever to the Respective Shareholders|familia nomo=Clarke|persona nomo=S. H.|jaro=1858|eldoninto=Richardson Brothers|lingvo=en}}</ref> Dank'al la pliigitaj ekonomiajn ŝancojn, ekonomia migrantoj de pluraj etnecoj kaj religioj, inkluzive de Angloj-Britoj, [[Parsioj]], [[Maratoj]] kaj [[Kristianismo en Goao|Goaaj kristanoj]], inter la aliaj, venis loĝi en Karaĉion, kaj starigis multajn komercojn en la nova komerca distrikto [[Saddar|Sadar]].<ref name=":3" /> [[Muhammad Ali Jinnah|Mahometo Ali Ĝinah]], la fondinto de Pakistano, naskiĝis en la [[domego Vazir]] de Karaĉio en 1876 el tiuj migrantoj el [[Guĝarato]]. Publikaj konstruaĵaj dum tiu tempo sekvis [[Novgotiko|gotikan]] kaj [[Hindo-Saracena arĥitekturo|Hindo-Saracenan]] stilojn, inkluzive de la konstruo de [[Frere Halo|Halo Frejr]] en 1865 kaj de la [[Merkato Imperiestrino]] en 1889. Kun la kompletiĝo de la [[Sueza Kanalo]] en 1869, la posizio de la haveno de Karaĉio fariĝis eĉ pli grava.<ref name=":3" /> En 1878, la brita Raĝlando konektis Karaĉion kun la reto de la [[Brita Raĝlando|vasta fervoja sistemo de brita Hindio]]. En 1887, la haveno de Karaĉio estis radikale plibonigita per konekto al la fervojoj, kune kun vastigo kaj dragado de la haveno kaj konstruo de ondrompilo.<ref name=":3" /> La [[Sinagogo Magain Shalome|unua sinagogo de Karaĉio]] estis starigita en 1893.<ref>{{Cite book|title=Studies on Karachi: Papers Presented at the Karachi Conference 2013|year=2015|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-8450-1|editor1-last=Askari|editor1-first=Sabiah|pages=325|language=en}}</ref> En 1899, Karaĉio fariĝis la plej granda eksportanta haveno de tritiko en la oriente de Eŭropo.<ref>[Herbert Feldman [1970]: ''Karachi Through a Hundred Years: The Centenary History of the Karachi Chamber of Commerce and Industry 1860–1960''. 2. ed. Karachi: Oxford University Press (1960).]</ref> En 1901, la loĝantaro de Karaĉio estis 117000 kun ceteraj 109000 se oni inkluzivis la [[Municipa Komisio de Karaĉio|municipan areon]]<ref name=":3" />. La britoj, sum ilia regado, starigis la [[Municipa Komisiono de Karaĉio|urban registaron de la municipo]]. La urbestro [[Seth Harchandrai Vishandas|Set Harĉandrai Viŝandas]], ankaŭ konata kiel la «Patro de moderna Karaĉio», stimulis la urban registaron por ke ili plibonigu purigajn kondiĉojn en la malnova urbo, kaj ankaŭ por konstrui gravajn infrastrukturajn en la nova urbo post lia balotado en 1911.<ref name="nadeemf.paracha">{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1134284|title=Visual Karachi: From Paris of Asia, to City of Lights, to Hell on Earth|first=Nadeem F.|last=Paracha|website=Dawn|date=2014-09-26|location=Pakistan|access-date=2016-03-10|language=en}}</ref> En 1914, Karaĉio fariĝis la plej granda haveno pri eksportado de tritiko el la tuta brita Imperio,<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=UgMeAQAAMAAJ&q=karachi+1914+largest+port|titolo=Ansari's Trade & Industrial Directory of Pakistan|eldoninto=Ansari Publishing House.|lingvo=en}}</ref> dank'al grandaj irigaciaj laboroj en [[Sindo]], kiuj pliigis la produktokvantojn de tritiko kaj katuno .<ref name=":3" /> En 1924, la Aerodromo Strato Drig estis establita,<ref name=":3" /> nun nomata [[PAFa Bazo Faisal|Aerarmea Bazo Fajsal]]. La kreskanta graveco de Karaĉio kiel kosmopolita transportnabo kreskis la influon de ne-Sindanoj en la administro de Sindo. Jam en 1921, duono de la urbo naskiĝis ekstere de Karacîo.<ref name=":6">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=L0BeBAAAQBAJ&q=post+partition+karachi&pg=PA23|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|dato=2014-07-01|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=978-0-19-023806-3|lingvo=en}}</ref> Indiĝenaj Sindoj ĉagrenis pro ĉi tiu influo,<ref name=":3" /> kaj tiel plu ekde la 1-a de aprilo 1936, Sindo iĝis provinco sendependa el la Prezidanteco Bomajo, kun Karaĉio kiu denove iĝis ĉefurbo. En 1941, la loĝantaro de la urbo kreskiĝis ĝis 387000.<ref name=":3" /> === Post la sendependeco === [[Dosiero:Lord_Mountbatten_and_his_wife_Advena_in_Karachi_14_August_1947.jpg|eta|La [[Louis Mountbatten|lordo ''Mountbatten'']] kaj sia edzino [[Edwina Mountbatten|Edwina]] en Karaĉio la 14-an de aŭgusto 1947]] Kun la sukceso de la [[Pakistana Movado]] kaj la sendependeco de la lando en 1947, la 15-an de aŭgusto 1947 la ĉefurbo de Sindo estis movita de Karaĉio al Hajderabado, kaj Karaĉio fariĝis la nacia ĉefurbo de Pakistano. Karaĉio estis la plej granda urbo de Sindo, kun pli ol {{nombro|400000}} loĝantoj.<ref name="Penguin Publishing Group" /> La urbo havis iometan hinduan plimulton, ĉar ĉirkaŭ 51% el la loĝantaro estis hinduoj. La [[Dispartigo de Hindio|dispartigo]] kaŭzis la eliradon de multaj el la hinduaj loĝantoj de la urbo, kvankam Karaĉio, kiel plejparto de Sindo, restis relative paca kompare al la urboj en Panĝabio..<ref name=":7">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=M2vu7Odjz6kC&q=karachi+riots+1948+muslim+refugees&pg=PA278|titolo=The Global World of Indian Merchants, 1750–1947: Traders of Sind from Bukhara to Panama|familia nomo=Markovits|persona nomo=Claude|dato=2000-06-22|eldoninto=[[Cambridge University Press]]|ISBN=978-1-139-43127-9|lingvo=en}}</ref> Tumultoj ekis la 6-an de januaro 1948, post kiam plejparto de la hinduaj loĝantoj de Sindo fuĝis al Barato,<ref name=":7" /> kun la helpo de la Barata registaro.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=2u_IU-aoNhwC&q=karachi+riots+1948+muslim+refugees&pg=PA53|titolo=The Long Partition and the Making of Modern South Asia: Refugees, Boundaries, Histories|familia nomo=Zamindar|persona nomo=Vazira Fazila-Yacoobali|dato=2007-11-14|eldoninto=Columbia University Press|ISBN=978-0-231-51101-8|lingvo=en}}</ref> Karaĉio fariĝis la plej ŝatata centro por la novaj loĝejoj de la burĝaj [[Islamano|islamaj]] [[Muhajir popolo|Muhaĝiroj]], rifuĝintoj kiu fuĝis el Barato; en majo de 1948, kun siaj novaj {{nombro|470000}} rifuĝintoj,<ref name=":8">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=n5c9ta97GeoC&q=post+partition+karachi|titolo=The Long Partition and the Making of Modern South Asia: Refugees, Boundaries, Histories|familia nomo=Zamindar|persona nomo=Vazira Fazila-Yacoobali|jaro=2010|eldoninto=Columbia University Press|ISBN=978-0-231-13847-5|lingvo=en}}</ref> Karaĉio spertis treegan ŝanĝon pri demografio. En 1941, la islamanoj estis 42% el la loĝantoj de Karaĉio, sed en 1951 ili fariĝis pli ol 96% el la loĝantaro de la urbo.<ref name=":6" /> La loĝantoj triobligis inter 1941 kaj 1951.<ref name=":6" /> La [[urdua]] anstataŭis la [[Sinda lingvo|sindan]] kiel la plej parolata lingvo de Karaĉio; la [[Sinda lingvo|sinda]] estis la denaska lingvo de 51% el Karaĉio en 1941, sed nur de {{nombro|8.5}}% en 1951, dum la [[Urduo|urdua]] kreskiĝis kaj fariĝis la denaska lingvo de 51% el la loĝantaro de Karaĉio.<ref name=":6" /> Po {{nombro|100000}} Muhaĝiraj rifuĝintoj alvenis ĉiujare en Karaĉion ĝis 1952. La Muhaĝiroj daŭre alvenis el malsamaj partoj de [[Barato]] ĝis {{nombro|2000}}.<ref name=":6" /> Karaĉio estis elektita kiel la unua ĉefurbo de Pakistano kaj estis administrita kiel federala distrikto aŭtonoma el Sindo ekde 1948,<ref name=":8" /> kaj la ĉefurbo de Sindo moviĝis denove el Hajderabado al Karaĉio, ĝis la nacia ĉefurbo estis movita al [[Rawalpindi|Ravalpindi]] en 1958.<ref>{{citation |first=Barbara A.|last=Weightman|title=Dragons and Tigers: A Geography of South, East, and Southeast Asia|url=https://books.google.com/books?id=qeBfed17zxEC&pg=PA187|date=2011-06-15|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-13998-1|ref={{sfnref|Barbara A. Weightman|2011}}|language=en}}</ref> Dum fremdaj ambasadejoj moviĝis for de Karaĉio, la urbo hodiaŭ gastigas multenombrajn konsulejojn, foje honoraj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Party, Government and Freedom in the Muslim World: Three Articles Reprinted from the Encyclopaedia of Islam, 2d Ed., V. 3, Parts 49–50|jaro=1968|eldoninto=Brill Archive|paĝo=37|lingvo=en}}</ref> Inter 1958 kaj 1970, la rolo de Karaĉio kiel ĉefurbo de Sindo ĉesis, pro la programo «Unu Unuo» ({{Lang-en|One Unity}}) leĝigita de Prezidanto [[Iskander Mirza]].<ref name="nadeemf.paracha" /> Karaĉio de la [[1960-aj jaroj]] estis rigardita kiel ekonomia modelo tra la mondo, kaj [[Seulo]], en Sud-Koreio, depruntis la duan «kvin-jara plano» de la urbo.<ref>Planning Commission, The Second Five Year Plan: 1960–65, Karachi: Govt. Printing Press, 1960, p. 393</ref><ref>Planning Commission, Pakistan Economic Survey, 1964–65, Rawalpindi: Govt. Printing Press, 1965, p. 212.</ref> Pluraj ekzemploj pri [[moderna arĥitekturo]] estis konstruitaj en Karaĉio dum ĉi tiu periodo, inkluzive de la maŭzoleo [[Mazar-e-Kaid]], la rekonebla [[Masjid e Tooba|Masĝid-e-Tuba]] kaj la ''[[Habib Banka Placo|Habib Bank Plaza]]'' (la tiama plej alta konstruaĵo el tuta suda Azio). La loĝantoj de la urbo de 1961 kreskiĝis je 369% komparite al 1941.<ref name=":6" /> Ekde la mezo de la 1960-aj jaroj, Karaĉio ekallogis grandajn nombrojn de [[Paŝtunoj]], [[Panĝabaj islamanoj|Panĝaboj]] kaj [[Kaŝmiroj]] el norda Pakistano.<ref name=":6" /> La 1970-aj jaroj vidis rapidegan kreskon de konstruaĵoj, financita per monsendaĵoj kaj investoj de la [[Arabaj ŝtatoj de la Persa golfo|Golfaj ŝtatoj]] kaj la apero de apartamentaj konstruaĵoj en la urbo.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=BklRBAAAQBAJ&q=karachi+1970s&pg=PA40|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|jaro=2014|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=978-0-19-935444-3|lingvo=en}}</ref> La prezoj de nemoveblaĵoj tre plialtiĝis dum ĉi tiu periodo, ĝenerante krizon pri loĝejoj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=rurrAAAAMAAJ&q=karachi+1970s+boom|titolo=Population Growth and Policies in Mega-cities: Karachi|jaro=1988|eldoninto=UN|lingvo=en}}</ref> La periodo ankaŭ vidis [[Laboristaj tumultoj en Karaĉio de 1972|laboristajn tumultojn]] en industrioj de Karaĉio ekde 1970, kiuj estis perforte subpremitaj de la registaro de Prezidanto [[Zulfikar Ali Bhutto|Zulfikar Ali Buto]] ekde 1972 pluen.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=C28sDwAAQBAJ&q=karachi+1970s&pg=PT205|titolo=Cityscapes of Violence in Karachi: Publics and Counterpublics|familia nomo=Khan|persona nomo=Nichola|dato=2017-07-15|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=978-0-19-086978-6|lingvo=en}}</ref> Por pacigi konservativajn fortojn, Buto malpermesis alkoholon en Pakistano kaj limigis la diskotekojn de Karaĉio kaj la kabaredojn; tiel ĉesis la antaŭe vigla dumnokta vivo de Karaĉio.<ref name=":9">{{Cite book|last1=Udupa|first1=Sahana|url=https://books.google.com/books?id=_jwlDwAAQBAJ&q=karachi+1970s+zia&pg=PA41|title=Media as Politics in South Asia|last2=McDowell|first2=Stephen D.|date=2017-07-14|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-351-97221-5|language=en}}</ref> La artaj agadoj de la urbo sceno estis cetere subpremitaj dum la regado de la diktatora generalo Zia-ul-Hak.<ref name=":9" /> Pro la islamigaj politikoj de Zia, la okcidentemaj alt-burĝoj de Karaĉio plejparte retiriĝis el la publikaj agadoj kaj, male, formis iliajn proprajn sociajn klubojn kiu fariĝis nealireblaj al la malriĉuloj.<ref name=":9" /> Ĉi tiu jardeko ankaŭ vidis enfluon de pli ol unu miliono de Beharaj enmigrintoj en Karaĉion el la lastatempe-fondita lando [[Bangladeŝo]] kiu apartigis el Pakistano ekde 1971. En 1972, la distrikto Karaĉio dividiĝis en tri distriktojn: [[Distrikto Orienta Karaĉio|orienta]], [[Distrikto Okcidenta Karaĉio|okcidenta]] kaj [[Distrikto Suda Karaĉio|suda]]. La 1980-aj kaj 1990-aj jaroj spertis enfluon de preskaŭ unu miliono da [[Afganoj|Afganaj]] rifuĝintoj en Karaĉion, kiuj fuĝis el la Sovetia-Afgana milito.<ref name=":6" /> Post tio, aliaj rifuĝintoj enmigris el post-revolucia [[Irano]].<ref>{{Cite journal|url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract;jsessionid=C8D0B7394F7D074D6832875766C3D91E.tomcat1?fromPage=online&aid=1636848|title=Afghan refugees population in Pakistan|journal= Journal of Biosocial Science|month=julio|year= 1990|volume=22|issue=3|pages=269–279|publisher=Journals.cambridge.org|doi=10.1017/S0021932000018654|access-date=2010-05-06|last1=Yusuf|first1=Farhat|pmid=2169475|s2cid=33827916|language=en}}</ref> Ĉe ĉi tiu tempo, Karaĉio estis ankaŭ skuita de politika konflikto, dum la nombro de krimoj tre altiĝis kun la alveno de armiloj de la [[Enlanda milito en Afganio|milito en Afganio]].<ref name="violentEnd" /> La konflikto inter la [[MQM (Pakistana partio)|partio MQM]] kaj etnaj [[Sindoj]], [[Paŝtunoj]], [[Panĝaboj]] kaj [[Baluĉoj]] iĝis akra.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=lSCMAgAAQBAJ&q=mqm+pashto+punjabi+sindhi+conflict|titolo=Mohajir Militancy in Pakistan: Violence and Transformation in the Karachi Conflict|familia nomo=Khan|persona nomo=Nichola|dato=2010-04-05|eldoninto=Routledge|ISBN=9781135161927|lingvo=en}}</ref> La partio kune kun sia vasta reto de subtenantoj iĝis la celo de Pakistanaj sekurecaj fortoj kiel parto de la polemika «[[Operacio Pura-supre|operacio purigo]]» en 1992, klopodo por restarigi pacon en la urbo kiu daŭris ĝis 1994.<ref name="Minahan">{{Citaĵo el libro|titolo=Encyclopedia of the Stateless Nations: Ethnic and National Groups Around the World|familia nomo=Minahan|persona nomo=James|jaro=2002|volumo=3|eldoninto=Greenwood|ISBN=978-0-313-32111-5|paĝoj=1277–78|lingvo=en}}</ref> Eĉ anti-hinduaj tumultoj naskiĝis en Karaĉio en 1992 sekve de la malkonstruo de la [[Babri Moskeo|moskeo Babri]] en Barato fare de grupo de hinduaj naciistoj antaŭe tiun saman jaron.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/1992/12/08/world/pakistanis-attack-30-hindu-temples.html|titolo=PAKISTANIS ATTACK 30 HINDU TEMPLES|alirdato=2017-12-01|dato=1992-12-08|lingvo=en|verkaĵo=The New York Times}}</ref> En 1996, du novaj diskritoj estis kreitaj en la [[dividiĝo Karaĉio]], nome distriktoj [[Distrikto Centra Karaĉio|centra]] kaj [[Distrikto Malir|Malir]]. Dum la 2010-aj jaroj aliaj centoj de miloj de Paŝtunaj rifuĝintoj alvenis post ke li fuĝis el [[konflikto en nord-okcidenta Pakistano]] kaj el la [[Pakistanaj inundoj de 2010]].<ref name=":6" /> Tiam Karachi fariĝis ĝenerale konata pro ties altaj indicoj de perfortaj krimoj, kune kun krimaj agadoj, militfarado de bandaĉoj, sektaj perfortoj kaj eksterleĝaj mortigoj.<ref name=":5" /> La registritaj krimoj tre malpliiĝis post polemika subpremada operacio kontraŭ krimuloj, la partio MQM kaj islamaj radikaluloj, iniciatita en 2013 de la [[Pakistanaj Gardistoj|Pakistanaj gardistoj]].<ref name="New York TImes" /> Rezulte de la operacio, Karaĉio pasis el la 6-a plej danĝera urbo pro krimoj el la mondo (en 2014), al nur la 128-a (en 2022).<ref name=":4">{{Cite web|last=Dawn.com|first=Imtiaz Ali {{!}}|date=2020-02-07|title=Karachi jumps 22 points since last year on global crime index|url=https://www.dawn.com/news/1533023|access-date=2020-03-04|website=Dawn|location=Pakistano|language=en}}</ref> En 2022 almenaŭ unu miliono da [[Pakistanaj inundoj de 2022|inundataj loĝantoj]] el [[Sindo]] kaj el [[Baluĉio]] trovis rifuĝon en Karaĉio.{{mankas fonto}} == Geografio == {{Ĉefa artikolo|Geografio de Karaĉio}} Karaĉio troviĝas ĉe la marbordo de provinco Sindo en suda Pakistano, laŭlonge de la [[haveno de Karaĉio]], [[natura haveno]] ĉe la [[Araba Maro]]. Karaĉio staras sur marborda ebenaĵo kun disigitaj rokaj, montetoj kaj marĉoj. [[Mangrovo|Mangrovaj]] arbaroj kreskiĝas en la saletaj akvoj ĉirkaŭ la haveno de Karaĉio kaj pli for, sudoriente, ĉe la vasta [[Indusa Riverdelto|Indusa riverdelto]]. Okcidente de Karachi urbo estas la [[Kabo Monze]], loke sciita kiel [[Ras Muari]], kiu estas areo karakterizita de maraj krutaĵoj, roka sandstone promontories kaj plaĝoj. Karaĉio situas tre proksime al grava faŭlta linio, kie la [[Hindia plato]] renkontas la [[Arabia plato|arabian platon]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.dawn.com/news/162899/karachi-karachi-s-earthquake-history|titolo=KARACHI: Karachi's earthquake history|dato=2005-10-26|lingvo=en}}</ref> Ene de la urbo de Karaĉio estas du malgrandaj vicoj da montoj: la [[montetoj Ĥasa]] kaj la [[montetoj Mulri]], kiuj troviĝas nordokcidente kaj prezentas baron inter [[Norda Nazimabad]] kaj [[Orangi]].<ref>{{Cite web|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=204319&Cat=4&dt=10/18/2009|title=A story behind every name|date=2009-10-21|website=The News International, Pakistan|access-date=2015-06-14|archive-date=2015-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007115813/http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=204319&Cat=4&dt=10%2F18%2F2009|url-status=dead|language=en}}</ref> La montetoj de Karachi estas senplantaj kaj estas parto de la pli granda [[Montoj Kirtar|montovico Kirtar]] kaj havas maksimuman altecon de 528 metroj (1732 piedoj).{{Mankas fonto}} Inter la montetoj situas larĝaj marbordaj ebenaĵoj intermetitaj per sekaj riveraj litoj kaj akvaj kanaloj. Karaĉio disvolviĝis ĉirkaŭ la [[rivero Malir]] kaj la [[rivero Ljari]]; fakte, la plaĝo de Ljari estis la ejo de la setlejo nome «Kolaĉi». Oriente de Karaĉio troviĝas la inundaj ebenaĵoj de la [[Induso|rivero Induso]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ucl.ac.uk/dpu-projects/Global_Report/pdfs/Karachi.pdf|titolo=The case of Karachi, Pakistan|alirdato=2016-06-01|eldoninto=University College London|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130915074410/http://www.ucl.ac.uk/dpu-projects/Global_Report/pdfs/Karachi.pdf|arkivdato=2013-09-15}}</ref> === Klimato === {{Ĉefa artikolo|Klimato de Karaĉio}} [[Dosiero:Karachi_beach_panorama.jpg|eta|La [[araba Maro]] influas la klimaton de Karaĉio, provizanta la urbon per pli moderaj temperaturoj kompare al aliaj areoj de provinco [[Sindo]].]] Karaĉio havas [[Arida klimato|varman dezertan klimaton]] ([[Klimata klasifiko de Köppen|Köppen]]: ''BWh'') superregita de longa «somera sezono» dum moderigita fare de oceana influo el la [[Araba Maro]]. La urbo havas ĉiujare pluvokvanton po malmulte (po {{Ĉirkaŭ|174}} mm ĉiujare), kun plejparto de la pluvoj okaze de musona sezono dum julio-aŭgusto. La somaroj estas varmaj kaj humidaj kaj Karaĉio ofte suferas pro mortigaj varmigoj.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/cities/2015/jul/22/where-world-hottest-city-kuwait-karachi-ahvaz|title=Where is the world's hottest city? |first=Hayley |last=Birch |date=2015-07-22|newspaper=The Guardian|access-date=2016-03-03|language=en}}</ref> Aliflanke, freŝaj maraj brizoj kutimas provizi malvarmon dum varmaj someraj monatoj. Sistemo de tekstaj mesaĝoj frue sendas atentigojn al la civitanoj, por ke ili sekvu antaŭgardajn mezurojn, kaj tio helpas preventi mortiĝojn okaze de nekutime-fortaj varmigoj aŭ fulmotondroj.<ref name="heatwave">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.voanews.com/a/early-warning-pakistan-heat-wave-threat/4115662.html|titolo=With Early Warning, Karachi Cools a Heat Wave Threat|alirdato=2017-12-01|dato=2017-11-14|lingvo=en|verkaĵo=Voice of America}}</ref> La vintra klimato estas seka kaj daŭras ekde decembro ĝis februaro. Ĝi estas seka kaj agrabla vintre kompare al la sekvanta varmeta sezono, kiu ekas en marto kaj daŭras ĝis oktobro. La proksimeco de la maro konservas la nivelojn de humideco je niveloj ĉirkaŭ konstantaj dum la tuta jaro. Tiel, la klimato similas al humida tropika klimato esceptas de malgranda pluvokvanto kaj foje de temperaturoj tre super 100 F ({{GdC|38}}) pro influo el la seka kontinento. La monato kun la plej granda pluvokvanto, 19 in (480&nbsp;mm), estis julio 1967.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/09/27/opinion/pakistan-climate-change.html?action=click&module=Opinion&pgtype=Homepage |title=Pakistan's Most Terrifying Adversary Is Climate Change |date=2020-09-27|newspaper=[[The New York Times]] |first=Fatima |last=Bhutto |access-date=2021-05-25|language=en}}</ref><ref name="pakmet">{{Cite web|url=http://www.pakmet.com.pk/cdpc/extrems/KARACHI.htm |title=Climate data&nbsp;– Karachi |publisher=Pakistan Meteorological Department, Government of Pakistan |access-date=2010-08-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100422011000/http://www.pakmet.com.pk/cdpc/extrems/KARACHI.htm |archive-date=2010-04-22|language=en}}</ref> La plej granda pluvo en 24 horoj okazis la 7-an{{Spaceto}}de aŭgusto 1953, kiam {{Ĉirkaŭ|{{nombro|280.1}}}} mm ({{nombro|10.95}} in) de pluvo falis sur la urbon, kaŭzante grandajn inundojn.<ref>{{Cite web|url=http://beta.dawn.com/news/206412/rain-havoc-in-karachi|archive-url=https://web.archive.org/web/20101026221139/http://www.dawn.com/2006/08/18/top2.htm|url-status=dead|title=Rain havoc in Karachi|first=Dawn|last=Report|date=2006-08-18|archive-date=2010-10-26|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> La plej alta temperaturo iam registrita en Karaĉio estas {{nombro|47.8}} {{GdC}} ({{nombro|118.0}} {{GdF}}), okaze de la 9-a de majo 1938;<ref>{{Cite web|url=http://www.pmd.gov.pk/cdpc/extrems/karachi.htm|title=Karachi Extremes|publisher=Pakistan Meteorological Department|location=Pakistano|access-date=2020-11-01|language=en}}</ref> la plej malalta iam ajn estis {{GdC|0}} ({{GdF|32}}) registrita la 21-an de januaro 1934.<ref name=pakmet /> {{Informkesto jara klimato |width = auto <!-- NE HAVEBLA --> |Charte=commune |nomo=Klimataj datumoj en Karaĉio. |metric first = Y <!-- NE HAVEBLA --> |single line = Y <!-- NE HAVEBLA --> <!-- la plej altaj --> |absaltatemp01 = 32.8 |absaltatemp02 = 36.5 |absaltatemp03 = 42.5 |absaltatemp04 = 44.4 |absaltatemp05 = 47.8 |absaltatemp06 = 47.0 |absaltatemp07 = 42.2 |absaltatemp08 = 41.7 |absaltatemp09 = 42.8 |absaltatemp10 = 43.3 |absaltatemp11 = 38.5 |absaltatemp12 = 35.5 <!-- Plej altaj monataj temperaturoj ({{GdC}}), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) -->|altatemp01 = 25.9 |altatemp02 = 27.9 |altatemp03 = 31.7 |altatemp04 = 34.5 |altatemp05 = 35.3 |altatemp06 = 35.2 |altatemp07 = 33.1 |altatemp08 = 31.9 |altatemp09 = 32.8 |altatemp10 = 35.1 |altatemp11 = 32.2 |altatemp12 = 27.9 <!-- Averaĝaj monataj temperaturoj ({{GdC}}), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |avtemp01 = 20.4 |avtemp02 = 21.2 |avtemp03 = 25.4 |avtemp04 = 28.8 |avtemp05 = 31.0 |avtemp06 = 31.8 |avtemp07 = 30.4 |avtemp08 = 29.2 |avtemp09 = 28.7 |avtemp10 = 27.8 |avtemp11 = 24.6 |avtemp12 = 20.4 <!-- Plej malaltaj monataj temperaturoj ({{GdC}}), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |malaltatemp01 = 10.8 |malaltatemp02 = 13.0 |malaltatemp03 = 17.7 |malaltatemp04 = 22.5 |malaltatemp05 = 26.2 |malaltatemp06 = 28.1 |malaltatemp07 = 27.5 |malaltatemp08 = 26.2 |malaltatemp09 = 25.4 |malaltatemp10 = 21.4 |malaltatemp11 = 16.3 |malaltatemp12 = 12.2 <!-- Absolutaj plej altaj monataj temperaturoj ({{GdC}}), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |absmalaltatemp01 = 0.0 |absmalaltatemp02 = 3.3 |absmalaltatemp03 = 7.0 |absmalaltatemp04 = 12.2 |absmalaltatemp05 = 17.7 |absmalaltatemp06 = 22.1 |absmalaltatemp07 = 22.2 |absmalaltatemp08 = 20.0 |absmalaltatemp09 = 18.0 |absmalaltatemp10 = 10.0 |absmalaltatemp11 = 6.1 |absmalaltatemp12 = 1.3 <!-- Monata pluveco (en mm), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> <!--|precipitation colour = green ??? --> |pluvo01 = 8.4 |pluvo02 = 7.4 |pluvo03 = 5.3 |pluvo04 = 3.0 |pluvo05 = 0.1 |pluvo06 = 10.8 |pluvo07 = 60.0 |pluvo08 = 60.9 |pluvo09 = 11.0 |pluvo10 = 2.6 |pluvo11 = 0.4 |pluvo12 = 4.8 <!-- Pluvaj tagoj, ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |pluvatago01 = 0.7 |pluvatago02 = 0.8 |pluvatago03 = 0.7 |pluvatago04 = 0.2 |pluvatago05 = 0.1 |pluvatago06 = 0.9 |pluvatago07 = 8.0 |pluvatago08 = 3.3 |pluvatago09 = 0.7 |pluvatago10 = 0.3 |pluvatago11 = 0.1 |pluvatago12 = 0.7 <!-- Averaĝaj monataj sunumadoj NE HAVEBLA --> |Jan sun = 269.7 |Feb sun = 251.4 |Mar sun = 272.8 |Apr sun = 276 |May sun = 297.6 |Jun sun = 231 |Jul sun = 155 |Aug sun = 148.8 |Sep sun = 219 |Oct sun = 282.1 |Nov sun = 273 |Dec sun = 272.8 <!-- Averaĝaj tagaj sunumadoj, ĉiumonate (en horoj), ekde januaro (01) ĝis decembro (12) --> |suno01 = 8.7 |suno02 = 8.9 |suno03 = 8.8 |suno04 = 9.2 |suno05 = 9.6 |suno06 = 7.7 |suno07 = 5 |suno08 = 4.8 |suno09 = 7.3 |suno10 = 9.1 |suno11 = 9.1 |suno12 = 8.8 <!-- Elcentoj de suno NE HAVEBLA --> |Jan percentsun = 81 |Feb percentsun = 79 |Mar percentsun = 73 |Apr percentsun = 72 |May percentsun = 72 |Jun percentsun = 56 |Jul percentsun = 37 |Aug percentsun = 37 |Sep percentsun = 59 |Oct percentsun = 78 |Nov percentsun = 83 |Dec percentsun = 83 <!-- Ultraviola radiado NE HAVEBLA! --> |Jan uv=6 |Feb uv=8 |Mar uv=10 |Apr uv=12 |May uv=12 |Jun uv=12 |Jul uv=12 |Aug uv=12 |Sep uv=11 |Oct uv=9 |Nov uv=6 |Dec uv=5 |fonto =PMD (1991–2020),<ref name= PMD>{{Cite web |url = http://ffd.pmd.gov.pk/cp/ffd.php |title = Flood Forecasting Division Lahore |access-date = 2020-02-25 |language = en |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200223210209/http://ffd.pmd.gov.pk/cp/ffd.php |archivedate = 2020-02-23 }}</ref> ''Weather Atlas'',<ref name=weather-atlas.com>{{Cite web |url=https://www.weather-atlas.com/en/pakistan/karachi-climate |title=Weather Atlas |publisher=Weather Atlas |access-date=2020-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228202014/https://www.weather-atlas.com/en/pakistan/karachi-climate |archive-date=2020-02-28 |url-status=dead |language=en }}</ref> kaj ''Karachi Extremes'' (1931–2018)<ref name= PMDE>{{Cite web |url = http://www.pmd.gov.pk/cdpc/extrems/karachi.htm |title = Karachi Extremes |publisher = Pakistan Meteorological Department |access-date = 2020-11-01 |language =en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ogimet.com/cgi-bin/gsynres?ind=41780&ano=2022&mes=3&day=30&hora=12&min=0&ndays=30|title= 41780: Karachi Airport (Pakistan)|author=<!--Not stated--> |date= 2022-03-29|website=ogimet.com |publisher=OGIMET |access-date= 2022-03-30|language=en}}</ref> }} === Urba pejzaĝo === La urbo unue disvolviĝis ĉirkaŭ la haveno de Karaĉio, kaj multo el sia kresko okazis dank'al al ties rolo kiel havenurbo fine de la 18-a jarcento,<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|jaro=2014|eldoninto=[[Oxford University Press]]|paĝo=33|lingvo=en}}</ref> male de la miljaraj malnovaj urboj de Pakistano kiel [[Lahoro]], [[Multano]] kaj [[Peŝavaro]]. La kvartalo [[Mithadar|Mitadar]] de Karaĉio estas la etendon de Kolaĉi antaŭ la alveno de la britoj. Brita Karaĉio estis disigita inter la «nova urbo» kaj la «malnova urbo», kaj la britaj investoj koncentris plejparte en la nova urbo.<ref name="Oxford University Press">{{Citaĵo el libro|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|jaro=2014|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=978-0-19-935444-3|lingvo=en}}</ref> La malnova urbo estis plejparte neplanita kvartalo kiu gastigis multajn el la indiĝenaj loĝantoj de Karaĉio kaj havis neniujn kloakajn sistemojn, elektron aŭ akvon.<ref name="Oxford University Press" /> La nova urbo konsistis el loĝdoma, komerca kaj militista areoj.<ref name="Oxford University Press" /> Pro la strategia valoro de la urbo, la britoj disvolvigis la [[Kantonmento de Karaĉio|kantonmenton de Karaĉio]] kiel militista depoto en la nova urbo por helpo la britaj militaj armeoj dum la [[Unua Angl-Afgana Milito]]<ref name="Oxford University Press" /> La evoluado de la urbo estis plejparte limigita ĉe la areo norde de la Ĉina Rivereto antaŭ la sendependeco, kvankam la ĉemara areo de [[Klifton (Karaĉio)|Klifton]] ankaŭ disvolviĝis kiel mez-klasana ejo sub la britoj kaj ties grandaj bangaloj kaj domegoj daŭre hodiaŭ estas inter la plej dezirindaj nemoveblaĵoj el la urbo. Tiuj historiaj areoj formas la plej malnovajn partojn de Karaĉio kaj enhavas ties plej gravajn monumentojn kaj registarajn konstruaĵojn; la strato I. I. Ĉundrigar gastigas plejparton de la bankoj de Pakistano, inkluzive de la ''[[Habib Bank Plaza]]'' kiu estis plej alta konstruaĵo de Pakistano ekde 1963 ĝis la komenco de la 2000-aj jaroj.<ref name="nadeemf.paracha" /> Sur marborda ebenaĵo nordokcidente de la historia kerno de Karaĉio situas la vasta distrikto [[Orangi]]. Norde de la historia kerno estas plejparte de la burĝa distrikto [[Nazimabad]] kaj alta-burĝa [[Norda Nazimabad]], kiuj disvolviĝis dem la 1950-aj jaroj. Oriente de la historia kerno estas la areo konata kiel Defendo, vasta burĝa antaŭurbo evoluigita kaj administrita fare de la [[Pakistana Armeo]]. La marbordaj ebenaĵoj de Karachi laŭlonge de la [[Araba Maro]] sude de Klifton ankaŭ disvolviĝis tre pli malfrue kiel parto de projekto de la aŭtoritato pri defendo ({{Lang-en|Defence Housing Authority}}). La urbolimoj de Karaĉio ankaŭ inkluzivas plurajn insulojn, kiel la [[insuloj Baba kaj Bit]], Ostraj Rokoj kaj [[Manora, Karachi|Manora]], eks-insulo kiu estas nun konektita al la metropolo per maldika [[sablobenko]] longa 12 kilometrojn kaj konata kiel [[Sandspit Plaĝo|Sandspit]]. La ĉiuj areoj nome [[Gulistan-e-Ĝohar]], [[Gulŝan-e-Ikbal]], [[Federala B. Areo]], [[Malir]], [[Landi]] kaj [[Korangi Urbo|Korangi]] disvolviĝis post 1970. La urbo estis priskribita kiel disigita en sekcioj, por disigi homojn kiuj vivas en laŭplanaj kvartaloj kun aliro al urbaj servoj kaj, aliflanke, homojn kiuj vivas en naplanataj komunumoj kun neadekvata aliro al tiaj servoj.<ref name="e">{{Cite book|editor1-last=Askari|editor1-first=Sabiah|title=Studies on Karachi: Papers Presented at the Karachi Conference 2013|year=2015|publisher=Cambridge University Scholars|isbn=978-1-4438-8450-1|language=en}}</ref> 35% el la loĝantoj de Karaĉio vivas en neplanataj komunumoj.<ref name="e" /> == Ekonomio == {{Ĉefa artikolo|Ekonomio de Karaĉio}} [[Dosiero:Pakistan Karachi-cobbler.jpg|eta|dekstra|200px|Tradicia metio en la bazaro de Karaĉio.]] [[Dosiero:Karachi - Pakistan-market.jpg|eta|dekstra|200px|Dimanĉa teksaĵa merkato en Karaĉio.]] Karaĉio estas la financa kaj komerca ĉefurbo de Pakistano.<ref>{{cite web |url=http://14.192.147.139/CDGK/Portals/0/Department/Master%20Plan/App%20KSDP-2020%20VERSION%20ANNEXURE1.pdf |title=Annexures |publisher=City District Government Karachi |access-date=2014-02-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130916070947/http://14.192.147.139/CDGK/Portals/0/Department/Master%20Plan/App%20KSDP-2020%20VERSION%20ANNEXURE1.pdf |archive-date=2013-09-16 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130916070947/http://14.192.147.139/CDGK/Portals/0/Department/Master%20Plan/App%20KSDP-2020%20VERSION%20ANNEXURE1.pdf |date=2013-09-16 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://14.192.147.139/CDGK/Portals/0/Department/Master%20Plan/App%20KSDP-2020%20VERSION%20ANNEXURE1.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130916070947/http://14.192.147.139/CDGK/Portals/0/Department/Master%20Plan/App%20KSDP-2020%20VERSION%20ANNEXURE1.pdf |arkivdato=2013-09-16 }}</ref> Ekde la sendependeco de Pakistano, Karaĉio estas la centro de la ekonomio de la lando kaj restis la plej granda ekonomia urbo malgraŭ la ekonomia stagnado kaŭzita de socio-politika tumulto dum la lastaj 1980-aj kaj la 1990-aj jaroj. La urbo formas la centron de ekonomia koridoro etendiĝante de Karaĉio ĝis la apudaj [[Hajderabado (Pakistano)|Hajderabado]] kaj [[Thatta|Tata]].<ref name="wb">{{Citaĵo el gazeto|url=http://documents.worldbank.org/curated/en/935241478612633044/pdf/109961-WP-PUBLIC-disclosed-11-9-16-5-pm-Pakistan-Development-Update-Fall-2016-with-compressed-pics.pdf|titolo=Karachi City Diagnostic: livability, sustainability and growth in the city of Karachi|alirdato=2017-11-29|jaro=2016|monato=novembro|lingvo=en|gazeto=Pakistan Development Update|paĝoj=45–49}}</ref> En 2021, Karaĉio havis MEP-on (PPP) de 190&nbsp;miliardoj de USD kun jara kresko de {{nombro|5.5}}%.<ref name="Lloyd's"/><ref name="pwc1">{{Cite web|url=https://www.ukmediacentre.pwc.com/Content/Detail.asp?ReleaseID=3421&NewsAreaID=2 |title=Global city GDP rankings 2008–2025 |publisher=PricewaterhouseCoopers |access-date=2010-02-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513194342/https://www.ukmediacentre.pwc.com/Content/Detail.asp?ReleaseID=3421&NewsAreaID=2 |archive-date=2011-05-13|language=en}}</ref> Karaĉio kontribuas je 90% al MEP de Sindo<ref name="gdp4">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.spdc-pak.com/pubs/pubdisp.asp?id=nps5|titolo=Provincial Accounts of Pakistan: Methodology and Estimates|alirdato=2009-01-01|aŭtoro=Social Policy and Development Center|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080410155311/http://spdc-pak.com/pubs/pubdisp.asp?id=nps5|arkivdato=2008-04-10}}</ref><ref name="dawngdp2">{{Cite web|url=http://www.dawn.com/2006/02/21/ebr3.htm |title=Sindh, Balochistan's share in GDP drops |author=Dawn Group of Newspapers |access-date=2009-01-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604174526/http://www.dawn.com/2006/02/21/ebr3.htm |archive-date=2011-06-04|language=en}}</ref><ref name="dawngdp1">{{Cite web|url=http://www.dawn.com/2007/06/16/ebr3.htm |title=Sindh's GDP estimated at Rs 240&nbsp;billion |website=Dawn |access-date=2009-01-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080614200105/http://www.dawn.com/2007/06/16/ebr3.htm |archive-date=2008-06-04|language=en}}</ref><ref name="dawngdp3">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.dawn.com/2004/12/02/ebr1.htm|titolo=Sindh share in GDP falls by 1pc|alirdato=2009-01-01|aŭtoro=Dawn Group of Newspapers|dato=2004-12-02|lingvo=en}}</ref> kaj respondecas pri {{Ĉirkaŭ|25%}} de la tuta MEP de Pakistano.<ref name="adb" /><ref name="coastline" /> La grandurbo havas grandan [[Neformala ekonomio|neformalan ekonomion]] kiun oni kutimas ne inkluzivi en MEP-taksoj.<ref name="cipe.org">{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.cipe.org/blog/2013/08/22/when-karachi-bleeds-pakistans-economy-bleeds/|titolo=When Karachi Bleeds, Pakistan's Economy Bleeds|alirdato=2016-11-02|dato=2013-08-22|lingvo=en|gazeto=Center for International Private Enterprise}}</ref> La neformala ekonomio povas konsistigi ĝis 36% de la totala ekonomio de Pakistano, kontraŭ nur 22% de la ekonomio de Barato, kaj 13% de la Ĉinia ekonomio.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-04-05/the-secret-strength-of-pakistans-economy|title=The Secret Strength of Pakistan's Economy|date=2012-04-12|access-date=2016-11-02|agency=Bloomberg|language=en}}</ref> La neformala sektoro laborigas ĝis 70% el la laborantistoj de la grandurbo.<ref name="SAGE">{{Cite journal|last1=Hasan|first1=Arif|date=April 2015|title=Land contestation in Karachi and the impact on housing and urban development|journal=Environment and Urbanization|volume=27|issue=1|pages=217–230|doi=10.1177/0956247814567263|pmc=4540218|pmid=26321797|language=en|issn=0956-2478 }}</ref> En 2018 La Tutmonda Monitora Raporto pri Metropoloj ({{Lang-en|Global Metro Monitor Report}}) taksis la ekonomion de Karaĉio kiel la plej rendimenta metropola ekonomio en Pakistano.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2018/06/Brookings-Metro_Global-Metro-Monitor-2018.pdf|titolo=Global Metro Monitor 2018|alirdato=2018-11-23|aŭtoro=Bouchet, Max; Liu, Sifan; and Parilla, Joseph; with Kabbani, Nader|jaro=2018|monato=junio|eldoninto=[[Brookings Institution]]|lingvo=en}}</ref> Hodiaŭ, dank'al la daŭra ekonomia vastigo de Pakistano, Karaĉio estas nun rangordita triona en la mondo laŭ kresko de elspezo de konsumantoj.<ref>{{Cite web|url=https://blog.euromonitor.com/2018/03/cities-consumer-expenditure-asia.html|title=Euromonitor 2018 research|website=Euromonitor research|access-date=2018-05-13|archive-date=2018-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625104231/https://blog.euromonitor.com/2018/03/cities-consumer-expenditure-asia.html|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180625104231/https://blog.euromonitor.com/2018/03/cities-consumer-expenditure-asia.html |date=2018-06-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://blog.euromonitor.com/2018/03/cities-consumer-expenditure-asia.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180625104231/https://blog.euromonitor.com/2018/03/cities-consumer-expenditure-asia.html |arkivdato=2018-06-25 }}</ref> Ĝin ankaŭ inkluzivis inter la plej bonaj urboj en la mondo laŭ pliigo de nombro de familioj ({{nombro|1.3}} milionoj da familioj) kun ĉiujara enspezo de pli ol {{nombro|20000}} usonaj dolaroj mezurita laŭ taksataj PPP-indicoj de 2025.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/Global%20Themes/Urbanization/Urban%20world/MGI_urban_world_mapping_economic_power_of_cities_full_report.ashx|titolo=Mckinsey Urban Mapping (cities)|lingvo=en|gazeto=Mckinsey (Urban Maping)}}</ref> La tutmonda gazeta raporto de ''FDI Intelligence'' (2017/2018) publikigita en ''[[Financial Times]]'' taksis Karaĉion inter la 10 plej bonaj ĉemaraj urboj de Azio por la estonta ''fDi''-a strategio.<ref>{{Cite web|url=https://www.fdiintelligence.com/Rankings/fDi-s-Asia-Pacific-Cities-of-the-Future-2017-18-the-winners|title=fDi's Asia-Pacific Cities of the Future 2017/18 – the winners|last=Intelligence|first=fDi|website=fdiintelligence.com|access-date=2018-11-23|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181123201119/https://www.fdiintelligence.com/Rankings/fDi-s-Asia-Pacific-Cities-of-the-Future-2017-18-the-winners|archivedate=2018-11-23}}</ref> Laŭ Anatol Lieven, la ekonomia kresko de Karaĉio estas rezulto de la enfluo de [[Muhaĝiroj]] al Karaĉio dum la lastaj 1940-aj kaj la komenco de la 1950-aj jaroj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://www.worldcat.org/oclc/710995260|titolo=Pakistan : a hard country|familia nomo=Lieven|persona nomo=Anatol|jaro=2011|eldono=1|loko=Nov-Jorko|eldoninto=PublicAffairs|ISBN=978-1-61039-021-7|OCLC=710995260|lingvo=en}}</ref> === Financo kaj bankado === Plejparto de la publikaj kaj privataj bankoj de Pakistano havas siajn ĉefsidejojn laŭlonge de la [[strato I. I. Ĉundrigar]] de Karaĉio, kiu estas konata kiel la «Pakistana [[Wall Street|Murstrato]]»<ref name="nadeemf.paracha" /> kaj, pro tio, granda elcento de la mona fluo en la Pakistana ekonomio okazas ĉe la strato I. I. Ĉundrigar. La plej grava fremdaj [[Transnacia firmao|transnaciaj firmaoj]] laborantaj en Pakistano havas ilian sidejon en Karaĉio. Karaĉio eĉ gastigas la [[Borso de Pakistano|Pakistana borso]], kiu estis taksita kiel la plej rendimenta borso de Azio en 2015, konfirmante la altgradigon de Pakistano kiel emerĝanta merkato de [[MSCI]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-10-20/what-s-next-for-asia-s-best-performing-stock-market|titolo=What's Next For Asia's Best-Performing Stock Market?|alirdato=2016-11-01|dato=2016-10-20|eldoninto=[[Bloomberg L.P.]]|lingvo=en}}</ref> === Amaskomunikiloj kaj teĥnologio === Karaĉio estis pioniro pri per-kablaj interkonektoj en Pakistano, kun la plej altnivela per-kabla reto de ajna urbo de Pakistano kaj spertis vastigon de [[Informa teknologio|informa kaj komunikada teĥnologio]] kaj elektronikaj amaskomunikiloj. La urbo fariĝis Pakistana nabo por laŭdemanda programaro. Pluraj sendependaj [[Televido en Pakistano|televidoj]] kaj radiaj stacioj havas ĉefsidejon en Karaĉio, inkluzive de ''[[Business Plus]]'', ''[[AAJ News]]'', ''[[Geo TV]]'', ''[[KTN (televida kanalo)|KTN]]'',<ref name="ktn">{{Cite web|url=http://www.ktn.com.pk|title=Welcome to KTN TV|publisher=KTN|access-date= 2008-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20070117020638/http://www.ktn.com.pk/|archive-date=2007-01-17|url-status=dead|language=en}}</ref> ''[[Sindh TV]]'',<ref name="sindhtv">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.thesindh.tv/contact.htm|titolo=Sindh TV|alirdato=2008-02-20|eldoninto=Sindh TV|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080102071108/http://www.thesindh.tv/contact.htm|arkivdato=2008-01-02}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.thesindh.tv/contact.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080102071108/http://www.thesindh.tv/contact.htm |arkivdato=2008-01-02 }}</ref> ''[[CNBC Pakistan]]'', ''[[TV ONE]]'', ''[[Express TV]]'',<ref>{{Cite web|url=http://www.express.com.pk/|title=Daily Express Urdu Newspaper – Latest Pakistan News – Breaking News|website=express.com.pk|access-date=2017-08-05|language=en}}</ref> ''[[ARY Digital]]'', ''[[Indus Television Network]]'', ''[[Samaa TV]]'', ''[[Abb Takk News]]'', ''[[Bol TV]]'', kaj ''[[Dawn News]]'', tiel kiel multenombraj lokaj stacioj. === Industrio === La industrio kontribuas al granda parto de la ekonomio de Karaĉio kaj la urbo gastigas plurajn el la plej grandaj firmaoj de Pakistano kiuj laboras kun teksaĵoj, cemento, ŝtalo, peza maŝinaro, ĥemiaĵoj kaj manĝaĵaj produktoj.<ref name="dawn4">{{Cite web|url=http://www.dawn.com/2007/02/14/ebr1.htm |title=World Bank report: Karachi termed most business-friendly |author=Dawn Group of Newspapers |access-date=2007-10-15 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011155147/http://dawn.com/2007/02/14/ebr1.htm |archive-date=2007-10-11|language=en}}</ref> La urbo gastigas {{Ĉirkaŭ|30}} elcenton de la fabrikada sektoro de Pakistano<ref name="stepmother" /> kaj produktas {{Ĉirkaŭ|42}} elcenton de la [[aldonita valoro]] de Pakistano en grand-skala fabrikado.<ref>{{cite news|title=How important is Karachi to Pakistan?|url=http://www.brecorder.com/weekend-magazine/0:/1186182:how-important-is-karachi-to-pakistan/?date=2012-05-05|access-date=2016-11-02|work=Business Recorder|date=2012-05-05|archive-date=2016-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921083953/http://www.brecorder.com/weekend-magazine/0:/1186182:how-important-is-karachi-to-pakistan/?date=2012-05-05|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160921083953/http://www.brecorder.com/weekend-magazine/0:/1186182:how-important-is-karachi-to-pakistan/?date=2012-05-05 |date=2016-09-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.brecorder.com/weekend-magazine/0:/1186182:how-important-is-karachi-to-pakistan/?date=2012-05-05 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160921083953/http://www.brecorder.com/weekend-magazine/0:/1186182:how-important-is-karachi-to-pakistan/?date=2012-05-05 |arkivdato=2016-09-21 }}</ref> Almenaŭ 4500 industria unuoj konstituas la formalan industrian ekonomion de Karaĉion.<ref>{{Cite web|last1=Hasan|first1=Arif|title=The case of Karachi, Pakistan|url=http://www.ucl.ac.uk/dpu-projects/Global_Report/pdfs/Karachi.pdf|access-date=2016-11-02|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130915074410/http://www.ucl.ac.uk/dpu-projects/Global_Report/pdfs/Karachi.pdf|archivedate=2013-09-15}}</ref> La neformala fabrikada sektoro de Karaĉio utiligas ege pli da homoj ol la formala sektoro, kvankam takso sugestas, ke la cirkulada mono kaj la aldonita valoro de tiaj neformalaj entreprenoj estas ege pli malgranda ol tio de la entreprenoj de formalaj sektoroj<ref>{{Cite web|last1=Sayeed|first1=Asad|last2=Husain|first2=Khurram|last3=Raza|first3=Syed Salim|title=INFORMALITY IN KARACHI'S LAND, MANUFACTURING, AND TRANSPORT SECTORS|url=https://www.usip.org/sites/default/files/PW114-Informality-in-Karachis-Land-Manufacturing-and-Transport-Sectors.pdf|publisher=United States Institute for Peace|access-date=2016-11-02|quote=Informal manufacturing is more prevalent than formal manufacturing in terms of the number of people employed, land area covered by informal enterprises, and a number of enterprises. Output data are unavailable, but proxy data suggest that informal manufacturing is far smaller in terms of capital employed and value-added.|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160903025624/http://www.usip.org/sites/default/files/PW114-Informality-in-Karachis-Land-Manufacturing-and-Transport-Sectors.pdf|archivedate=2016-09-03}}</ref> Ĉirkaŭ 63% el la laborantaro de Karaĉio laboras en komerco kaj fabrikado.<ref name="wb" /> La Karaĉia eksporta pretigzono, SITE, Korangi, la nord-pretervoja industria zono, Bin-Kasim kaj norda Karaĉio funkcias kiel grandaj industrizonoj en Karaĉio.<ref>{{Cite web |url=http://www.fpcci.com.pk/industrialzone.asp |title=The Federation of Pakistan Chambers of Commerce & Industry |publisher=Federation of Pakistan Chambers of Commerce & Industry |access-date=2014-02-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110907204417/http://www.fpcci.com.pk/industrialzone.asp |archive-date=2011-09-07 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110907204417/http://www.fpcci.com.pk/industrialzone.asp |date=2011-09-07 }}</ref> La [[Karachi Ekspozicia Centro|Karaĉia Ekspozicia Centro]] ankaŭ subtenas la industrian ekonomion de Karaĉio, gastigante regionajn kaj internaciajn ekspoziciojn.<ref>{{cite web |url=http://www.epb.gov.pk/v1/expocenter/ |title=Full Service Interactive Agency&nbsp;– MAGSNET LIMITED |publisher=Epb.gov.pk |access-date=2014-02-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140112132910/http://www.epb.gov.pk/v1/expocenter/ |archive-date=2014-01-12 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140112132910/http://www.epb.gov.pk/v1/expocenter/ |date=2014-01-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.epb.gov.pk/v1/expocenter/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140112132910/http://www.epb.gov.pk/v1/expocenter/ |arkivdato=2014-01-12 }}</ref> {| class="wikitable sortable" !Nomo de la nemoveblaĵo !Loko !Establita !Areo en akreoj |- |''[[SITE Karachi]]'' |[[SITE Town|Urbeto ''SITE'']] |1947 |4700<ref>{{cite web |url=http://www.site-association.org/Background_and_Profile.html |title=Welcome To S.I.T.E Association of Industry of Karachi |publisher=Site-association.org |access-date=2014-02-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001154743/http://site-association.org/Background_and_Profile.html/ |archive-date=2015-10-01 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151001154743/http://site-association.org/Background_and_Profile.html/ |date=2015-10-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://site-association.org/Background_and_Profile.html/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151001154743/http://site-association.org/Background_and_Profile.html/ |arkivdato=2015-10-01 }}</ref> |- |[[Industria areo de Korangi]] |[[Urbeto Korangi]] |1960 |8500<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.kati.pk/|titolo=Welcome|alirdato=2014-02-10|eldoninto=Korangi Association of Trade & Industry|lingvo=en}}</ref> |- |[[Industria areo de Langi]] |[[Urbeto Langi]] |1949 |11000<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://landhi.org/aboutus/landhifacts.php|titolo=Landhi.Org|alirdato=2014-02-10|eldoninto=Landhi Association of Trade and Industry|lingvo=en}}</ref> |- |[[Industria areo de norda Karaĉio]] |[[Nova urbeto Karaĉio]] |1974 |725<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://nkati.org/|titolo=North Karachi Association of Trade & Industry|alirdato=2014-02-10|eldoninto=North Karachi Association of Trade & Industry|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180307102359/http://nkati.org/|arkivdato=2018-03-07}}</ref> |- |[[Federala industria areo B]] |[[Urbeto Gulberg]] |1987 |<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.fbati.com/|titolo=Federal B Area Association of Trade & Industry|alirdato=2014-02-10|dato=2013-12-17|eldoninto=Federal B Area Association of Trade & Industry|lingvo=en}}</ref> |- |[[Industria parko Rivereto Korangi]] |[[Kantonmento Rivereto Korangi]] |2012 |250<ref>{{Cite web|author=APP |url=http://tribune.com.pk/story/634069/construction-approved-korangi-creek-industrial-park-land-up-for-grabs/ |title=Construction approved: Korangi Creek Industrial Park land up for grabs |website=The Express Tribune |date=2013-11-20 |access-date=2014-02-10|language=en}}</ref> |- |[[Industriaro Bin-Kasim]] |[[Urbeto Bin-Kasim]] |1970 |25000<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bqati.com.pk/|titolo=BQATI {Bin Qasim Association of Trade & Industry}|alirdato=2014-02-10|eldoninto=Bin Qasim Association of Trade & Industry|lingvo=en}}</ref> |- |[[Eksporto-Pretiganta zono de Karaĉio]] |[[Urbeto Landi]] |1980<ref>{{cite web |url=http://www.pakistaneconomist.com/issue2000/issue13/etc6.htm |title=Export Processing Zone Authority |publisher=Pakistaneconomist.com |access-date=2014-02-10 |archive-date=2017-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171001011256/http://www.pakistaneconomist.com/issue2000/issue13/etc6.htm |url-status=dead |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171001011256/http://www.pakistaneconomist.com/issue2000/issue13/etc6.htm |date=2017-10-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pakistaneconomist.com/issue2000/issue13/etc6.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171001011256/http://www.pakistaneconomist.com/issue2000/issue13/etc6.htm |arkivdato=2017-10-01 }}</ref> |315<ref>{{cite web |url=http://www.epza.gov.pk/karachi.html |title=Welcome To EPZA |publisher=Epza.gov.pk |access-date=2014-02-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140217185414/http://www.epza.gov.pk/karachi.html |archive-date=2014-02-17 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140217185414/http://www.epza.gov.pk/karachi.html |date=2014-02-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.epza.gov.pk/karachi.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140217185414/http://www.epza.gov.pk/karachi.html |arkivdato=2014-02-17 }}</ref> |- |[[Pakistana teksaĵa urbo]] |[[Urbeto Bin-Kasim]] |2004 |1250<ref>{{cite web |url=http://www.textilecity.com.pk/ |title=Textile City |publisher=Textile City |access-date=2014-02-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140212111901/http://www.textilecity.com.pk/ |archive-date=2014-02-12 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140212111901/http://www.textilecity.com.pk/ |date=2014-02-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.textilecity.com.pk/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140212111901/http://www.textilecity.com.pk/ |arkivdato=2014-02-12 }}</ref> |- |[[Industria areo Okcidenta Wharf|Industria areo Okcidenta ''Wharf'']] |[[Urbeto Kimari]] | |430 |- |[[Super-aŭtovoja SITE 1-a fazo]] |[[Super-aŭtovojo SITE]] |1983 |300<ref name=site /> |- |[[Super-aŭtovoja SITE 2-a fazo]] |[[Super-aŭtovojo SITE]] |1992 |1000<ref name=site>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.site.com.pk/|titolo=site.com.pk|alirdato=2014-02-10|eldoninto=Sindh Industrial Trading Estates|lingvo=en}}</ref> |} === Enspezo-kolekto === [[Dosiero:Old_building_of_State_Bank_of_Pakistan,_Now_its_known_as_State_Bank_Museum.jpg|eta|La eksa Ŝtata Banko de Pakistano estis konstruita dum la kolonia epoko.]] Kun la plej granda haveno kaj granda parto de la fabrikantaj industrioj de Pakistano, Karaĉio ege kontribuas al la kolekto de impostaj enspezoj en la lando. Ĉar plejparto de la grandaj transnaciaj kompanioj en Pakistano havas ĉefsidejon en Karaĉio, la enspezaj impostoj estas pagataj en la urbo eĉ kiam la varoj povas esti produktitaj de aliaj regionoj de la lando.<ref>{{cite news|last1=Janjua|title=Karachi contributing 70% of federal tax revenue – a myth|url=http://www.brecorder.com/articles-a-letters/187:articles/1185461:karachi-contributing-70-of-federal-tax-revenue-a-myth/|access-date=2016-11-02|work=Business Recorder|date={{dato|2015-10-13}}|archive-date={{dato|2016-11-4}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104033351/http://www.brecorder.com/articles-a-letters/187:articles/1185461:karachi-contributing-70-of-federal-tax-revenue-a-myth/|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161104033351/http://www.brecorder.com/articles-a-letters/187:articles/1185461:karachi-contributing-70-of-federal-tax-revenue-a-myth/ |date=2016-11-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.brecorder.com/articles-a-letters/187:articles/1185461:karachi-contributing-70-of-federal-tax-revenue-a-myth/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161104033351/http://www.brecorder.com/articles-a-letters/187:articles/1185461:karachi-contributing-70-of-federal-tax-revenue-a-myth/ |arkivdato=2016-11-04 }}</ref> Kun la du plej grandaj havenoj de la lando, la Pakistanaj doganaj oficialuloj kolektas plejparton de federala tributojn kaj tarifojn ĉe la havenoj de Karaĉio, eĉ kiam tiuj importaĵoj estas destinitaj al aliaj provincoj de Pakistano.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://tribune.com.pk/story/971188/the-importance-of-karachi/|titolo=The importance of Karachi|alirdato=2016-11-02|dato=2015-10-12|lingvo=en|verkaĵo=The Express Tribune}}</ref> Oni taksas, ke ĉirkaŭ 25% el nacia enspezo de Pakistano estas ''produktita'' en Karaĉio mem.<ref name="adb" /> Laŭ la ĉiujara libro de 2006-07 de la [[federala estraro pri enspezoj]], la impostoj kaj doganoj en Karaĉio respondecis por {{nombro|46.75}}% el la direktaj impostoj, {{nombro|33.65}}% el federala akcizoj, kaj {{nombro|23.38}}% el hejma venda imposto.<ref name="fbr0607">{{Cite web|url=http://www.cbr.gov.pk/YearBook/2006-2007/FBRyearbook2006-2007.pdf|title=Federal Board of Revenue Year Book 2006–2007|access-date=2009-04-12|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100925013600/http://www.cbr.gov.pk/YearBook/2006-2007/FBRyearbook2006-2007.pdf|archive-date=2010-09-25|language=en}}</ref> Karaĉio respondecas por {{nombro|75.14}}% el la doganaj impostoj kaj 79% el la vendaj impostoj pri importaĵoj,<ref name="fbr0607" /> kaj kolektas {{nombro|53.38}}% el la totalaj tributoj de la Federala Estraro pri Enspezo, de kiu {{nombro|53.33}}% estas doganaj akcizoj kaj vendaj impostoj pri importaĵoj.<ref name="fbr0607" /><ref>note: Revenue collected from Karachi includes revenue from some other areas since the Large Tax Unit (LTU) Karachi and Regional Tax Offices (RTOs) Karachi, Hyderabad, Sukkur & Quetta cover the entire province of Sindh and Balochistan {{Dead link|month=januaro|year= 2022}}</ref> == Demografio == {{Ĉefa artikolo|Demografio de Karaĉio|Etnaj grupoj en Karaĉio|Religio en Karaĉio}} [[Dosiero:Bahadurabad_Area_Karachi_City.jpg|eta|La areo Bahadurabad havas altan loĝdenson.]] Karaĉio estas la plej lingve, etne kaj religie diversa urbo en Pakistano.<ref name="Penguin Publishing Group" /> La urbo estas [[fandopoto]] de etnolingvaj grupoj de tuta Pakistano, tiel kiel de migrantoj de aliaj regionoj de Azio. La censo de Pakistano de 2017 taksis, ke Karaĉio havu 14,910,352 loĝantojn, kun kresko de po 2.49% ĉiujare ekde la censo de 1998, kiu taksis {{Ĉirkaŭ|9.3}} milionojn de loĝantoj.<ref name="ETT"/> La loĝantoj de la urbo estas nomataj ''Karāchīwālā'' en la urdua kaj ''Karachiite'' en la angla. === Lingvoj === {{Tortdiagramo|etikedo1=[[Urdua]]|etikedo2=[[Paŝtuna]]|etikedo3=[[Panĝaba]]|etikedo4=[[Sinda]]|etikedo5=[[Saraika lingvo|Saraika]]|etikedo6=[[Baluĉa]]|etikedo7=Ceteraj|koloro1=green|koloro2=orange|koloro3=skyblue|koloro4=red|koloro5=blue|koloro6=gold|koloro7=Grey|valoro1=42.30|valoro2=15.01|valoro3=10.73|valoro4=10.67|valoro5=4.98|valoro6=4.04|valoro7=12.25|apudskribo=}} Karaĉio havas la plej grandan nombron de [[urdua]]-parolantoj en Pakistano.{{Mallonga piednoto|Amos Owen Thomas|2005}} Laŭ la censo de 2017, la jena estas la lingva situacio en la [[dividaĵo Karaĉio]]: {| class="wikitable" !Rangordo !Lingvoj !Censo de 2017<ref name="pbscensus2">{{cite web |author=Pakistan Bureau of Statistics |title=TABLE 11 – POPULATION BY MOTHER TONGUE, SEX AND RURAL/ URBAN |url=http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/census_2017_tables/sindh/Table11p.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210807175349/https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/census_2017_tables/sindh/Table11p.pdf |archive-date=2021-08-07|access-date=2021-07-28|language=en}}</ref> !Parolantoj !Censo de 1998{{sfn|Jonah Blank|Christopher Clary|Brian Nichiporuk|2014}} !Parolantoj !Censo de 1981{{sfn|Stephen P. Cohen|2004}} !Parolantoj |- |1 ![[Urduo|urdua]] |{{nombro|42.30}}% |{{nombro|6779142}} |{{nombro|48.52}}% |{{nombro|4497747}} |{{nombro|54.34}}% |{{nombro|2830098}} |- |2 ![[Paŝtuna lingvo|paŝtuna]] |{{nombro|15.01}}% |{{nombro|2406011}} |{{nombro|11.42}}% |{{nombro|1058650}} |{{nombro|8.71}}% |{{nombro|453628}} |- |3 ![[Panĝaba lingvo|panĝaba]] |{{nombro|10.73}}% |{{nombro|1719636}} |{{nombro|13.94}}% |{{nombro|1292335}} |{{nombro|13.64}}% |{{nombro|710389}} |- |4 ![[Sinda lingvo|sinda]] |{{nombro|10.67}}% |{{nombro|1709877}} |{{nombro|7.22}}% |{{nombro|669340}} |{{nombro|6.29}}% |{{nombro|327591}} |- |5 !saraika |{{nombro|4.98}}% |{{nombro|798031}} |{{nombro|2.11}}% |{{nombro|195681}} |{{nombro|0.35}}% |{{nombro|18228}} |- |6 ![[Baluĉa lingvo|baluĉa]] |{{nombro|4.04}}% |{{nombro|648964}} |{{nombro|4.34}}% |{{nombro|402386}} |{{nombro|4.39}}% |{{nombro|228636}} |- |7 !Ceteraj |{{nombro|12.25}}% |{{nombro|1963233}} |{{nombro|12.44}}% |{{nombro|1153126}} |{{nombro|12.27}}% |{{nombro|639560}} |- | !Ĉiuj |100% |{{nombro|16024894}} |100% |{{nombro|9269265}} |100% |{{nombro|5208132}} |} La kategorio «ceteraj» inkluzivas la hindkan<!--ne konfuziĝu kun la hindia-->, la brahvian, la kaŝmiran, la [[Guĝarata lingvo|guĝaratan]], la memonan, la marvaran, la [[Daria lingvo|darian]], la [[Braŭia lingvo|braŭian]], la makranan, la [[Hazaroj|hazaran]], la ĥovaran, la gilgitan, la [[Buruŝa lingvo|buruŝan]], la [[Balta lingvo|baltan]], la [[Araba lingvo|araban]], la [[Persa lingvo|persan]], la hindian, la [[Bengala lingvo|bengalan]] kaj la [[Tamila lingvo|tamilan]].<ref name="demographics">{{cite web |title=Karachi |url=http://www.findpk.com/cities/html/karachi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014142856/http://www.findpk.com/cities/html/karachi.html |archive-date=2013-10-14 |access-date=2014-02-10 |publisher=Findpk.com|language=en}}</ref> === Loĝantaro === Fine de la 19a jarcento, Karaĉio havis loĝantaron de {{Ĉirkaŭ|105000}} homoj.<ref name="c">{{Cite web|url=http://worldpopulationreview.com/world-cities/karachi-population/|title=Karachi Population 2016|website=World Population Review|access-date=2016-02-25|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160219014636/http://worldpopulationreview.com/world-cities/karachi-population/|archivedate=2016-02-19}}</ref> Je la tempo de la [[sendependeco de Pakistano]] en 1947, la urbo havis jam loĝantaron de {{Ĉirkaŭ|400000}}.<ref name="Penguin Publishing Group" /> La loĝantaro de la urbo kreskiĝis draste kun la alveno de centoj de miloj da [[Muhaĝiroj|islamaj rifuĝintoj]] de la lastatempe sendependa [[Barato|Respubliko Barato]].<ref name="Port Qasim &#124; About Karachi" /> La rapide-kreskanta ekonomio kiu sekvis la sendependecon allogis kromajn migrantojn el tuta Pakistano kaj suda Azio.<ref name="Rowman & Littlefield" /> Laŭ la censo de 2017, la loĝantoj de Karaĉio estis {{nombro|14910352}}, kun kresko de po {{nombro|2.49}}% ĉiujare ekde la 1998-a censo, kiu taksis loĝantaron de {{Ĉirkaŭ|9.3}} milionoj.<ref name="ETT"/> La loĝantaraj ciferoj de la censo, pli malaltaj ol la atenditaj, sugestas ke la malriĉa infrastrukturo de Karaĉio, sia leĝa kaj orda situacio, kaj la malfortigita ekonomio kompare al aliaj regionoj de Pakistano igis la urbon malpli alloga por enmigrado ol antaŭe.<ref name="ETT"/> La ciferoj estas disputitaj fare de ĉiuj gravaj politikaj partioj en [[Sindo]].<ref>{{Cite web|url=https://www.samaa.tv/social-buzz/2017/08/karachiites-lash-census-results-social-media/|title=Karachiites lash out against census results on social media – Samaa TV|website=samaa.tv|access-date=2018-01-24|language=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://nation.com.pk/03-Nov-2017/assembly-rejects-initial-census-results|titolo=Assembly rejects initial census results|alirdato=2018-01-24|lingvo=en|verkaĵo=The Nation}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newsone.tv/pakistan-news/ppp-psp-mqm-pakistan-rejects-census-2017-results-2|title=After PPP and PSP, MQM-Pakistan rejects census 2017 results|date=2017-08-29|work=NewsOne|access-date=2018-01-24|archive-date=2018-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180122001204/https://www.newsone.tv/pakistan-news/ppp-psp-mqm-pakistan-rejects-census-2017-results-2|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180122001204/https://www.newsone.tv/pakistan-news/ppp-psp-mqm-pakistan-rejects-census-2017-results-2 |date=2018-01-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.newsone.tv/pakistan-news/ppp-psp-mqm-pakistan-rejects-census-2017-results-2 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180122001204/https://www.newsone.tv/pakistan-news/ppp-psp-mqm-pakistan-rejects-census-2017-results-2 |arkivdato=2018-01-22 }}</ref> La loĝantaro de Karaĉio kreskiĝis de {{nombro|59.8}}% ekde la {{nombro|14.9}} milionoj de la censo de 1998, dum urbo [[Lahoro]] kreskiĝis je {{nombro|75.3}}%.<ref name=stats/> Tamen, la provinca registaro ne ŝanĝis la censan distrikton de Karaĉio ekde 1998, dum la panĝaba registaro grandigis la censan distrikton de Lahoro, tiel parto de la kresko de Karaĉio okazis en la periferia areo ekster la limoj de la censita urbo.<ref name="ETT"/> La loĝantaro de Karaĉio kreskiĝis je indico de {{nombro|3.49}}% inter la censoj de 1981 kaj de 1998 censo, tiel multaj analizistoj antaŭtaksis {{Ĉirkaŭ|18}} loĝantojn por la censo de 2017, surbaze de kresko de po {{nombro|3.49}}% ĉiujare. Kelkaj eĉ atendis, ke la loĝantaro de la urbo estu inter 22 kaj 30 milionoj,<ref name="ETT">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://tribune.com.pk/story/1505657/karachis-population-fiction-reality/|titolo=Karachi's population – fiction and reality|alirdato=2017-12-01|dato=2017-09-14|lingvo=en|verkaĵo=The Express Tribune}}</ref> kiu postulus ĉiujaran kreskan indicon de inter {{nombro|4.6}}% kaj {{nombro|6.33}}%.<ref name="ETT"/> <!-- Tabelo titole «Nombro de loĝantoj laŭjare» --> {| class="toccolours collapsible collapsed" align="right" cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin:0 0 1em 1em; clear:right; text-align:right" |- ! colspan="4" style="background-color:LightGreen; padding-right:3px; padding-left:3px; font-size:110%; text-align:center" | Nombro de loĝantoj laŭjare |- |- style="font-size:95%" ! style="text-align:center; border-bottom:1px solid black" | Year ! style="text-align:center; border-bottom:1px solid black" | Pop. ! style="text-align:center; border-bottom:1px solid black" | ! style="text-align:center; border-bottom:1px solid black" | %± |- | style="text-align:center" | '''[[1729]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 250 }} | | style="padding-left:8px" | {{centre|1=—}} |- | style="text-align:center" | '''[[1838]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 14000}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:5500.0}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1842]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 15000}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:7.1}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1850]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 16773}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:11.8}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1856]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 22227}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:32.5}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1861]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 56859}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:155.8}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1881]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 73560}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:29.4}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1891]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 105199}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:43.0}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1901]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 136297}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:29.6}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1911]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 186771}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:37.0}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1921]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 244162}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:30.7}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1931]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 300779}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:23.2}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1941]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 435887}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:44.9}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1951]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 1137667}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:161.0}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1961]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 2044044}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:79.7}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1972]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 3606744}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:76.5}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1981]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 5437984}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:50.8}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1986]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 7443663}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:36.9}}% |- | style="text-align:center" | '''[[1998]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 9802134}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:31.7}}% |- | style="text-align:center" | '''[[2017]]''' | style="padding-left:8px" | {{formatnum: 14910352}} | | style="padding-left:8px" | {{formatnum:52.1}}% |- | colspan=4 style="border-top:1px solid black; font-size:85%; text-align:left" | Fonto:<ref name="pt28Aug2017" />{{sfn|Laurent Gayer|2014|pp=26}}<ref name="statpak">{{Cite web|url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/pop_major_cities/pop_major_cities.html|title=Population size and growth of major cities|publisher=Population Census Organization, Government of Pakistan|access-date=2010-08-24|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101222175007/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/pop_major_cities/pop_major_cities.html|archive-date=2010-12-22|language=en}}<br />Note: The 1998 census showed a population of about nine million but this did not include workers living in Karachi but registered as living elsewhere in Pakistan by the [[National Database and Registration Authority]] as well as large numbers of [[Afghan refugees]], Bangladeshis, Indians, Nepalis and others (incl. Filipinos, Iranians, Iraqis, Burmese).</ref><ref name=npr>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=91009748|titolo=The Urban Frontier – Karachi|alirdato=2010-01-17|dato=2008-06-02|eldoninto=NPR|lingvo=en}}</ref><br />† Granda loĝantarkresko inter 1941 kaj 1951 pro<br />granda migrado post sendependiĝo en 1947. |} Politikaj partioj en la provinco sugestis, ke la loĝantaro de la urbo estu subtaksita laŭ intenca volo de insidi la politikajn rolojn de la urbo kaj de sia provinco.<ref name="taj" /> La senatano ''[[Taj Haider]]'' de la [[Pakistana Popola Partio|PPP]] asertis, ke li posedu oficialajn dokumentojn rivelantajn censon de 2013 kun {{nombro|25.6}} milionoj da loĝantoj,<ref name=taj>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.dawn.com/news/1369642|titolo=Census commissioner rejects political parties' concerns|alirdato=2017-12-01|dato=2017-11-10|lingvo=en|verkaĵo=Dawn}}</ref> dum la Sinda Buroo pri Statistiko, kiu estas parto de la provinca administrado gvidata de PPP mem, taksis ke en 2016 Karaĉio havu loĝantaron de {{nombro|19.1}} milionoj.<ref>{{Cite web|title=Sindh at a Glance – 2016|url=http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2013/08/Sindh-at-Glance-2016.pdf|website=Sindh Bureau of Statistics|publisher=Government of Sindh|access-date=2017-12-01|page=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201131518/http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2013/08/Sindh-at-Glance-2016.pdf|archive-date=2017-12-01|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171201131518/http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2013/08/Sindh-at-Glance-2016.pdf |date=2017-12-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2013/08/Sindh-at-Glance-2016.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171201131518/http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2013/08/Sindh-at-Glance-2016.pdf |arkivdato=2017-12-01 }}</ref> === Distrikta loĝdenso laŭ km² === Laŭ la censo de 2017 , kun siaj po {{nombro|43063.51}} loĝantoj por kvadrata kilometro, [[Distrikto Centra Karaĉio|Centra Karaĉio]] estis la plej dense loĝita distrikto el la ses distriktoj de Karaĉio kaj, pli ĝenerale, de tuta Pakistano. {| class="wikitable" style="text-align: right;" !Rango !Distrikto !Loĝantaro (2017 censo)<ref name="pbscensus-District wise - Sindh">{{Cite web|url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/District%20wise%20Sindh%20TABLE%201%202017%20FINAL.pdf|title=TABLE – 4 AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN PROPORTION,HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE OF SINDH|author=Pakistan Bureau of Statistics|access-date=2021-10-22|archive-date=2021-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20211118090211/https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/District%20wise%20Sindh%20TABLE%201%202017%20FINAL.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> !Areo (km²) !Denseco |- | style="text-align: left;" |1 !Centra |{{nombro|2971382}} |69 |{{nombro|43063.51}} |- | style="text-align: left;" |2 !Korangi |{{nombro|2577556}} |108 |{{nombro|23866.26}} |- | style="text-align: left;" |3 !Orienta |{{nombro|2875315}} |139 |{{nombro|20685.72}} |- | style="text-align: left;" |4 !Suda |{{nombro|1769230}} |122 |{{nombro|14501.89}} |- | style="text-align: left;" |5 !Okcidenta |{{nombro|3907065}} |929 |{{nombro|4205.67}} |- | style="text-align: left;" |6 !Malir |{{nombro|1924364}} |{{nombro|2160}} |{{nombro|890.90}} |- | style="text-align: left;" | !Ĉiuj |'''{{nombro|16024894}}''' |'''{{nombro|3527}}''' |'''{{nombro|4543.49}}''' |- |} === Etnoj === La plej malnovaj kvartaloj de moderna Karaĉio reflektas la etnan komponaĵo de la unua setlejo, kun Baluĉoj kaj Sindoj kiuj daŭre konsistigas grandan parton de la kvartalo Ljari,<ref name="autogenerated3" /> kvankam multaj de la loĝantoj estas relative lastatempaj migrantoj. Post la dispartigo, grandaj nombroj de hinduoj forlasis Pakistanon por la lastatempe sendependa [[Dominio de Barato|Dominio de Hindio]] (poste, la Respubliko Barato), dum pli granda elcento da islamanaj migrantoj kaj rifuĝantoj el Barato alvenis al Karaĉio. La urbo kreskiĝis je 150% dum la dekjaro inter 1941 kaj 1951 kun la novaj alvenoj el Barato,<ref name="Pakistan: A Country Study">{{Citaĵo el libro|titolo=Pakistan: A Country Study|familia nomo=Blood|persona nomo=Peter R.|jaro=1986|eldoninto=DIANE Publishing|ISBN=978-0-7881-3631-3|paĝo=96|lingvo=en}}</ref> kiu konsistigis pli ol 57% el la loĝantaro de Karaĉio en 1951.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Zoroastrian Diaspora: Religion and Migration|url=https://archive.org/details/zoroastriandiasp0000hinn|familia nomo=Hinnells|persona nomo=John|jaro=2005|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=978-0-19-151350-3|paĝo=[https://archive.org/details/zoroastriandiasp0000hinn/page/193 193]|lingvo=en}}</ref> La urbo estas nun konsiderata fandopoto de Pakistano kaj estas la plej diversa urbo de la lando.<ref name="autogenerated3" /> Ekzemple, Karaĉio estas la plej granda [[Bengala lingvo|Bengala-parolanta]] urbo ekster regiono Bengalio. En 2011, {{Ĉirkaŭ|2.5}} milionoj da fremdaj migrantoj vivis en la urbo, plejparte el [[Afganio]], [[Bangladeŝo]], [[Birmo|Mjanmao]] kaj [[Srilanko]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|jaro=2014|eldoninto=HarperCollins Publishers India|ISBN=9789351160861|lingvo=en}}</ref> [[Dosiero:PK_Karachi_asv2020-02_img88_Charminar_Chowrangi.jpg|eta|Karaĉio gastigas grandan kvanton de posteuloj de rifuĝintoj kaj migrintoj el [[Hajderabado]], en suda Barato, kiu konstruis malgrandan kopion de la Hajderabada fama monumento [[Kvar-Minaretoj]] en areo Bahadurabade de Karaĉio.]] Multaj el la civitanaro de Karaĉio devenas de urdu-parolantaj migrintoj kaj rifuĝintoj el norda Barato, kiu fariĝis konataj per la araba termino por «migranto»: [[Muhaĝiroj|Muhaĝiro]]. La unua Muhaĝiroj de Karaĉio alvenis en 1946 kaŭze de la [[Grandaj Mortigoj de Calcutta|Grandaj Mortigoj de ''Calcutta'']] kaj de la sekvaj [[Biharaj tumultoj de 1946]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=THE MAKING OF EXILE: SINDHI HINDUS AND THE PARTITION OF INDIA|familia nomo=BHAVNANI|persona nomo=NANDITA|jaro=2014|ĉapitro=3|eldoninto=Westland|ISBN=9789384030339|paĝoj=434|lingvo=en}}</ref> La riĉaj hinduoj de la urbo oponis la re-setlo de rifuĝintoj proksime al iliaj hejmoj, kaj multe da rifuĝintoj estis gastigataj en la plej malnovaj kaj loĝdensaj kvartaloj de Karaĉio.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Making of Exile: Sindhi Hindus and the Partition of India|familia nomo=Bhavnani|persona nomo=Nandita|jaro=2014|eldoninto=Westland|citaĵo=In June 1947, it was initially proposed to settle the muhajirs on a large plot of land in Bunder Road Extension, a well-heeled suburb of Karachi. This was, however, a residential area dominated by affluent Sindhi Hindus, who became nervous about such a large number of discontented lower-class Muslim refugees living in such close proximity to them. Given their influence, the Hindus were able to sway the government into transferring the proposed resettlement site to Lyari, a more congested and lower middle-class area.|ISBN=9789384030339|paĝoj=39–40|lingvo=en}}</ref> La urbo spertis grandan enfluon de Muhaĝiroj post la dispartigo, kiujn altiris al si la havena urbo kaj la lastatempe-nomumita federala ĉefurbo pro ties ŝancoj por oficejaj laborpostenoj.<ref>{{cite book |last1=Tan |first1=Tai Yong |author-link1=Tan Tai Yong |last2=Kudaisya |first2=Gyanesh |author-link2=Gyanesh Kudaisya |year=2000 |title=The Aftermath of Partition in South Asia |url=https://archive.org/details/aftermathpartiti00kuda |url-access=limited |publisher=Routledge |pages=[https://archive.org/details/aftermathpartiti00kuda/page/n248 234]–235 |isbn=978-0-415-17297-4 |quote=In 1947, as the new Federal Government of Pakistan struggled to establish itself in Karachi, a large number of Muslim refugees from northern India came and settled down in the city{{nbsp}}... Karachi became the preferred destination of northern Indian Urdu-speaking Muslims who hoped to find white-collar employment opportunities in the cosmopolitan commercial and port city.|language=en}}</ref> Muhaĝiroj daŭre migris al Pakistano dum la 1950-aj kaj la komenco de la 1960-aj jaroj,<ref>{{cite journal |last=Khalidi |first=Omar |date=Aŭtuno de 1998 |title=From Torrent to Trickle: Indian Muslim Migration to Pakistan, 1947–97 |journal=Islamic Studies |volume=37 |number=3 |pages=339–352 |jstor=20837002|language=en}}</ref> do Karaĉio restis la unuaranga celloko de barataj islamanaj migrantoj dum tiuj jardekoj.<ref name=":0">{{cite journal |last=KHALIDI|first=OMAR|title=From Torrent to Trickle: Indian Muslim Migration to Pakistan, 1947—97|date=1998-01-01|jstor=20837002 |journal=Islamic Studies|volume=37|issue=3|pages=339–352|language=en}}</ref> La Muhaĝira urdu-parolanta komunumo en la censo de 2017 formis iomete malpli ol 45% el la loĝantaro de la urbo.<ref name=stats>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.dawn.com/news/1356681|titolo=STATISTICS: THE KARACHI-LAHORE CENSUS CONUNDRUM|alirdato=2017-12-01|dato=2017-09-10|lingvo=en|verkaĵo=Dawn}}</ref> La Muhaĝiroj konsistigas plejparton de la burĝaro de Karaĉio,<ref name="autogenerated3" /> kaj ili estas rigarditaj kiel la plej laika komunumo de la urbo; pli kaj pli, aliaj malplimultoj, kiel kristanoj kaj hinduoj, rigardas sin kiel Muhaĝiroj.<ref name="autogenerated3" /> Karaĉio gastigas multajn ne-urdu-parolantajn islamanojn kiuj devenas de regionoj en la hodiaŭa [[Barato|Respubliko Barato]]. Fakte, la urbo havas grandajn komunumojn de [[Guĝarataj islamanoj|guĝarata-]], [[Marataj islamanoj|marata-]], kaj konkana-parolantaj rifuĝintoj.<ref name="autogenerated3" /> En Karaĉio ankaŭ loĝas pluraj miloj de membroj de la forta komunumo de [[Mapilaj islamanoj|Malabaraj islamanoj]] el [[Keralo]] en [[suda Barato]].<ref>{{Cite web|author=M R Narayan Swamy |url=http://www.dnaindia.com/world/report_where-malayalees-once-held-sway_4610 |title=Where Malayalees once held sway & Updates at |website=Daily News and Analysis |date=2005-10-05 |access-date=2014-02-10|language=en}}</ref> Ĉi tiuj etnolingvaj grupoj estas nun [[Kultura asimilado|asimilataj]] en la urdu-parolantan komunumon.<ref name="http">{{Cite web|url=http://www.merinews.com/article/political-and-ethnic-battles-turn-karachi-into-beirut-of-south-asia/15875445.shtml|title=Political and ethnic battles turn Karachi into Beirut of South Asia " Crescent|publisher=Merinews.com|access-date=2012-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121130080304/http://www.merinews.com/article/political-and-ethnic-battles-turn-karachi-into-beirut-of-south-asia/15875445.shtml|archive-date=2012-11-30|url-status=dead|language=en}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.merinews.com/article/political-and-ethnic-battles-turn-karachi-into-beirut-of-south-asia/15875445.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121130080304/http://www.merinews.com/article/political-and-ethnic-battles-turn-karachi-into-beirut-of-south-asia/15875445.shtml |arkivdato=2012-11-30 }}</ref> Dum la periodo de rapida ekonomia kresko en la 1960-aj jaroj, grandaj nombroj de [[Paŝtunoj]] el la [[Nordokcidenta Limprovinco]] migris al Karaĉio, kaj tiel Afganaj Paŝtunaj rifuĝintoj setlis en Karaĉio dum la 1980-aj.<ref name=pbs>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.pbs.org/frontlineworld/rough/2009/07/karachis_invisi.html|titolo=Karachi's Invisible Enemy|alirdato=2010-08-24|familia nomo=Obaid-Chinoy|persona nomo=Sharmeen|dato=2009-07-17|eldoninto=PBS|lingvo=en}}</ref><ref name="The National">{{cite web |url=http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090825/FOREIGN/708249931 |title=In a city of ethnic friction, more tinder |website=The National |date=2009-08-24 |access-date=2010-08-24|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100116211443/http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20090825%2FFOREIGN%2F708249931 |archive-date=2010-01-16|language=en}}</ref><ref name="tribune.com.pk">{{cite magazine|url=http://tribune.com.pk/story/43827/the-pakhtun-in-karachi/ |title=Columnists &#124; The Pakhtun in Karachi |magazine=Time |date=2010-08-28 |access-date=2011-09-08|language=en}}</ref><ref name="thefridaytimes.com">http://www.thefridaytimes.com/beta2/tft/article.php?issue=20110715&page=5 {{Webarchiv|url=https://archive.is/20121209085408/http://www.thefridaytimes.com/beta2/tft/article.php?issue=20110715&page=5 |date=2012-12-09 }}, thefridaytimes</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://archives.dawn.com/2009/02/10/local9.htm|titolo=UN body, police baffled by minister's threat against Afghan refugees|alirdato=2012-01-24|dato=2009-02-10|lingvo=en}}</ref> Pro tiu kialo, hodiaŭ Karaĉio estas la metropolo kun la plej granda paŝtuna loĝantaro en la mondo;<ref name="Crossroads">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=A791CwAAQBAJ&pg=PA128|titolo=Pakistan at the Crossroads: Domestic Dynamics and External Pressures|familia nomo=Jaffrelot|persona nomo=Christophe|jaro=2016|eldoninto=Columbia University|ISBN=978-0-231-54025-4|paĝoj=128,384|lingvo=en}}</ref> ĝi, ekzemple, havas pli paŝtunajn civitanojn ol [[Peŝavaro]].<ref name="nadeemf.paracha" /><ref name="Crossroads" /> La paŝtunoj el Afganio estas taksata kiel la plej konservativa komunumo.<ref name="nadeemf.paracha" /> La Paŝtunoj el la Pakistana [[valo de Svat]], kontraste, estas ĝenerale rigarditaj kiel pli liberalemaj laŭ socia perspektivo.<ref name="nadeemf.paracha" /> La Paŝtuna komunumo formas plejparto de per-manaj laboristoj kaj transportistoj.{{Mallonga piednoto|Laurent Gayer|2014}} Anatol Lieven el la [[Universitato Georgetown en Kataro|Universitato ''Georgetown'' en Kataro]] skribis ke, pro la ekloĝo de Paŝtunoj en la urbo, «Karaĉio (ne Kabulo, Kandaharo aŭ Peŝavaro) estas la plej granda paŝtuna urbo el la mondo».<ref>{{Cite journal|last=Lieven|first=Anatol|title=An Afghan Tragedy: The Pashtuns, the Taliban and the State|journal=[[Survival (journal)|Survival: Global Politics and Strategy]]|volume=63|year=2021|issue=3 |pages=7–36|doi=10.1080/00396338.2021.1930403|doi-access=free|language=en}}</ref> Migrantoj el Panĝabio ekloĝis en Karaĉio en grandaj nombroj en la 1960-aj jaroj kaj nuntempe konsistigas {{Ĉirkaŭ|14}}% el la loĝantaro de Karaĉio.<ref name="nadeemf.paracha" /> La komunumo formas plejparton de la policistoj de la urbo.<ref name="nadeemf.paracha" /> Plejparto de la kristana komunumo de Karaĉio — {{Ĉirkaŭ|2.5}}% de la loĝantaro — estas Panĝaboj.<ref name="pakistanchristianpost.com">[http://www.pakistanchristianpost.com/viewarticles.php?editorialid=272 Pakistan Christian Post] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303000000/https://web.archive.org/web/20160303194247/http://www.pakistanchristianpost.com/viewarticles.php?editorialid=272 |date=2016-03-03 }} accessed 5 August 2017</ref> Malgraŭ ĝi estas la ĉefurbo de provinco Sindo, nur 6–8% el la urbo estas Sindanoj.<ref name="nadeemf.paracha" /> Multaj el la Sindoj laboras kiel urbaj kaj provincaj burokratoj.<ref name="nadeemf.paracha" /> 4% el la loĝantaro de Karaĉio parolas la Baluĉan kiel denaska lingvo, kvankam plejparto el la baluĉa-parolantoj havas [[Sidoj|Sidan]] devenon: ili estas komunumo kiu devenas el Afriko.<ref name="nadeemf.paracha" /> Post la [[Barata-Pakistana milito je 1971|Barata-Pakistana milito de 1971]] kaj la sendependeco de [[Bangladeŝo]], miloj da urdua-parolantaj [[Biharoj]] alvenis en la urbon, preferante daŭre resti Pakistananoj anstataŭ ol vivi en la nova sendependa lando. Ankaŭ grandaj nombroj de [[Bengaloj]] migris de Bangladeŝo al Karaĉio dum periodoj de ekonomia kresko de la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj. Karaĉio nun loĝigas {{Ĉirkaŭ|2.5|3}} milionojn da etnaj [[Bengaloj en Pakistano|Bengaloj]].<ref name="Falling back" /><ref name="cidcm.umd.edu" /> En la urbo eĉ loĝas [[Rohinĝoj|Rohingaj]] rifuĝintoj el [[Birmo|Mjanmao]], kiu parolas dialekton de la bengala kaj estas foje erare rigardataj kiel Bengaloj; en Karaĉio la Rohingoj estas {{Ĉirkaŭ|400000}}.<ref>{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/derek-flood/from-south-to-south-refug_b_100387.html|title=From South to South: Refugees as Migrants: The Rohingya in Pakistan|website=HuffPost|date=2008-05-12|access-date=2010-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606233229/http://www.huffingtonpost.com/derek-flood/from-south-to-south-refug_b_100387.html|archive-date=2011-06-06|url-status=dead|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-4-333213-Bengali-and-Rohingya-leaders-gearing-up-for-LG-polls|title=Bengali and Rohingya leaders gearing up for LG polls|website=The News|access-date=2015-12-18|archive-date=2015-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150814203153/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-4-333213-Bengali-and-Rohingya-leaders-gearing-up-for-LG-polls|url-status=dead|language=en}}</ref> Grandskala Rohinĝa migrado faris Karaĉion unu el la grandaj loĝantaraj centroj de [[Rohinĝoj|Rohingoj]] en la mondo ekstere de Mjanmao.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.dawn.com/news/1165299|titolo=Identity issue haunts Karachi's Rohingya population|alirdato=2016-12-26|familia nomo=Rehman|persona nomo=Zia Ur|dato=2015-02-23|lingvo=en|citaĵo=Their large-scale migration had made Karachi one of the largest Rohingya population centres outside Myanmar but afterwards the situation started turning against them.|verkaĵo=Dawn}}</ref> Centraziaj migrantoj el [[Uzbekio]] kaj [[Kirgizio]] ankaŭ ekloĝis en la urbo.<ref name="conflictedkarachi">{{Cite web |url=http://blog.dawn.com/2010/08/26/conflicting-karachi/ |title=Conflicted Karachi |website=Dawn |date=2010-08-26 |access-date=2014-02-10 |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131107161946/http://blog.dawn.com/2010/08/26/conflicting-karachi/ |archivedate=2013-11-07 }}</ref> Hejmlaboristoj de Filipinio estas dungitaj en la mezklasanaj lokoj de Karaĉio, dum multaj el la instruistoj de la urbo devenas de [[Srilanko]].<ref name="conflictedkarachi" /> Multaj srilankanoj moviĝis al Karaĉio pro la [[Ekonomia krizo en Srilanko (2019–nuntempe)|ekonomia krizo de 2022]] en Srilanko. Ĉiniajn komencis elmigri al Karaĉio dem la 1940-aj, kaj eklaboris kiel dentistoj, ĉefkuiristoj kaj ŝuistoj; nuntempe multaj el iliaj posteuloj daŭre vivas en Pakistano.<ref name="conflictedkarachi" /><ref name="DawnKarachi">{{citation|archive-url=https://web.archive.org/web/20040715054506/http://dawn.com/report/lifestyles/mino1.htm|archive-date=2004-07-15|url=http://dawn.com/report/lifestyles/mino1.htm|date=2001-07-09|access-date=2009-07-26|periodical=Dawn|title=The melting pot by the sea|last=Ramzi|first=Shanaz|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040715054506/http://dawn.com/report/lifestyles/mino1.htm|archivedate=2004-07-15}} {{Citaĵo el la reto |url=http://dawn.com/report/lifestyles/mino1.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20040715054506/http://dawn.com/report/lifestyles/mino1.htm |arkivdato=2004-07-15 }}</ref> Ĉinoj ankaŭ alvenis Karaĉion post 2015 en grandaj nombroj pro la projekto CPEC. La urbo gastigas etan nombron de britaj kaj usonaj elmigrintoj.<ref>{{Cite web|url=http://articles.latimes.com/1997/nov/14/news/mn-53634 |title=After Slayings, Americans in Karachi Weigh Choices |website=[[Los Angeles Times]] |date=2009-06-12 |access-date=2014-02-10|language=en}}</ref> Dum [[Dua Mondmilito|la dua mondmilito]], {{Ĉirkaŭ|3000}} polaj rifuĝintoj alvenis el [[Sovetunio|Sovetio]], kaj kelkaj el tiuj polaj familioj decidis resti en la urbo eĉ post la dispartigo.<ref>{{cite web |url=http://www.wbj.pl/article-54930-polish-pakistan-relations-a-need-for-understanding.html |title=Warsaw Business Journal&nbsp;– Online Portal |publisher=wbj.pl |date=2011-06-13 |access-date=2014-02-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140304210743/http://www.wbj.pl/article-54930-polish-pakistan-relations-a-need-for-understanding.html |archive-date= 2014-03-04 |language=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=tNENuKhDGfwC&pg=PA27|titolo=The Exile Mission|alirdato=2015-06-14|familia nomo=Jaroszyńska-Kirchmann|persona nomo=Anna D|jaro=2004|ISBN=9780821415269|lingvo=en}}</ref> Post-dispartiga Karachi ankaŭ unufoje havis grandan rifuĝintan komunumon el post-revolucia [[Irano]].<ref name="conflictedkarachi" /> === Religio === {{Strikesto |titolo=Religioj en Karaĉio<ref name="cia-rel">{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html#pk|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613003300/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html#pk|url-status=dead|archive-date=2007-06-13|title=Religions in Pakistan|website=[[The World Factbook]]|access-date=2013-07-09|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181224211306/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html#pk |date=2018-12-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181220203407/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html |arkivdato=2018-12-20 }}</ref><ref name="Curtis, Lisa 2009">Curtis, Lisa; Mullick, Haider (4 May 2009). "Reviving Pakistan's Pluralist Traditions to Fight Extremism". The Heritage Foundation. Retrieved 31 July 2011</ref><ref name="Religions 2010">a b c "Religions: Islam 95%, other (includes Christian and Hindu, 2% Ahmadiyyah ) 5%". CIA. The World Factbook on Pakistan. 2010. Retrieved 28 August 2010.</ref><ref># ^ International Centre for Political Violence and Terrorism Research at Nanyang Technological University, Singapore: "Have Pakistanis Forgotten Their Sufi Traditions?" by Rohan Bedi April 2006</ref> |titola strio=#ddd |maldekstre1='''Religioj''' |dekstre1='''Elcento''' |floso = dekstre |strioj = {{Strikesto/procentoj|[[Islamo]]|Green|96.5}} {{Strikesto/procentoj|[[Kristianismo]]|blue|2.5}} {{Strikesto/procentoj|[[Hinduismo]]|orange|0.86}} {{Strikesto/procentoj|Ceteraj|purple|0.14}} }} [[Dosiero:Bahria_Town_Karachi_Grand_Mosque_2.jpg|eta|Kun kapacito de {{nombro|800000}} preĝantoj, la [[Granda Moskeo Ĝamia, Karaĉio|Granda Moskeo Ĝamia]] estas la plej granda moskeo el Pakistano kaj la 3-a plej granda el la mondo.]] [[Dosiero:PK_Karachi_asv2020-02_img40_StPatrick_Cathedral.jpg|alternative=|eta|La [[Katedralo de Sankta Patriko, Karaĉio|katedralo de Sankta Patriko]], konstruita en 1881, servas kiel la seĝo de la Ĉefepiskopujo de Karaĉio.]] [[Dosiero:SWAMI_NARAYAN_TEMPLE_HADDID_UDDIN_-_panoramio_-_Haddid_Uddin_(1).jpg|alternative=|eta|La templo Svaminarajan estas la plej granda [[Hinduisma templo|hindua preĝejo]] en Karaĉio.]] Karaĉio estas religie homogena urbo, ĉar pli ol 96 elcento de siaj loĝantoj estas islamanoj.<ref>Peter van der Veer: ''Handbook of Religion and the Asian City – Aspiration and Urbanization in the Twenty-First Century'', California University Press, 2015, {{ISBN|9780520961081}}, p. 388</ref> La Karaĉianoj aliĝas al multenombraj sektoj kaj sub-sektoj de [[Islamo]], tiel kiel de [[Protestantismo|protestanta kristanismo]] kaj eĉ ekzistas komunumo de [[Goaaj katolikoj]]. La urbo ankaŭ loĝigas grandajn nombrojn da [[Hindua|hinduoj]] kaj etan komunumon de [[Zaratuŝtrismo|Zoratuŝtranoj]] kaj [[Parsioj]]. Laŭ ''Nichola Khan'', Karaĉio estas la plej granda islama urbo el la mondo.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cityscapes of Violence in Karachi: Publics and Counterpublics|familia nomo=Khan|persona nomo=Nichola|jaro=2016|eldoninto=Oxford University Press|citaĵo=... With a population of over 23 million Karachi is also the world's largest Muslim city, the world's seventh-largest conurbation ...|ISBN=9780190869786|lingvo=en}}</ref> Antaŭ la sendependeco de Pakistano en 1947, la religia demografio de la urbo vidis {{nombro|51.1}}% de hinduoj, {{nombro|42.3}}% de islamanoj, kun la cetera 7% precipe de kristanoj (kaj britaj kaj indiĝenaj), Siĥoj, Ĝajnoj, kun nombreto de Judoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/7435/1/40138_1941_TAB.pdf|titolo=CENSUS OF INDIA, 1941 VOLUME XII SIND|alirdato=2021-09-15}}</ref> Post la sendependeco de Pakistano, vasta plimulto de [[Sindaj hinduoj]] kiuj loĝis en Karaĉio elmigris por iri Baraton dum, inverse, islamanaj rifuĝantoj el Barato alvenis en la urbon. Ĉi tiu amasa migrado draste ŝanĝis la religian demografion de la urbo. ==== Islamo ==== Karachi estas preskaŭ nur islamana,<ref name="nadeemf.paracha" /> kvankam la urbo estas unu el plej laikaj de Pakistano.<ref name="autogenerated3" /><ref name="India Today" /><ref name="dw.com" /> Ĉirkaŭ 85% el la islamanoj de Karaĉio estas [[Sunaismo|Sunaj]], dum 15% estas [[Ŝijaismo|Ŝijaj]].<ref name="PRC">{{Citaĵo el la reto|url=http://pewforum.org/Muslim/Mapping-the-Global-Muslim-Population%286%29.aspx|titolo=Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population|alirdato=2010-08-28|dato=2009-10-07|eldoninto=[[Pew Research Center]]|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100830165222/http://pewforum.org/Muslim/Mapping-the-Global-Muslim-Population(6).aspx|arkivdato=2010-08-30}}</ref><ref name="PRCPDF">{{cite book |url=http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf |title=Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population |editor-last=Miller |editor-first=Tracy |month=oktobro |year=2009 |publisher=[[Pew Research Center]] |access-date=2010-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091108194815/http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf |archive-date=2009-11-08 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091010050756/http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf |date=2009-10-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130725120239/http://www.pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf |arkivdato=2013-07-25 }}</ref><ref name="State">{{Citaĵo el la reto|url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108505.htm|titolo=Pakistan – International Religious Freedom Report 2008|alirdato=2010-08-28|dato=2008-09-19|eldoninto=[[United States Department of State]]|lingvo=en}}</ref> La [[Sunaismo|Sunaj]] sekvas plejparte la [[Hanafismo|Hanafisma]] lernejo pri [[jurisprudenco]], dum [[Sufiismo|Sufismo]] influas religiajn praktikojn, instigante respektegon por Sufiismaj sanktuloj kiel Abdulah Ŝah Gazi kaj [[Meva Ŝah]]. La [[Ŝijaismo|Ŝijaj]] estas plejparte [[Dekduimamismo|dekduimamisma]], kun grava [[Ismailismo|Ismailisma]] malplimulto kiu estas cetere subdividita en [[Nizara Ismalismo|Nizaroj]], [[Mustala Ismalismo|Mustaloj]], [[Dacudi-Boroj|Davudi-Boroj]] kaj [[Sulajmanoj]]. Pli ol 3000 moskeoj troviĝas en Karachi; inter la plej eminentaj indas mencii la [[Granda Moskeo Ĝamia|Grandan Moskeon Ĝamia]], la [[Moskeo Baitul-Mukaram|Moskeon Baitul-Mukaram]], [[Masĝid-e-Tuba]]n kaj [[Nova Memon-Masĝid|Memon-Masĝidon]]. ==== Kristanismo ==== Ĉirkaŭ {{nombro|2.5}}% el la loĝantaro de Karaĉio estas kristana.<ref name="cia-rel" /><ref name="Curtis, Lisa 2009" /><ref name="Religions 2010" /> La kristana komunumo de la urbo konsistas precipe de Panĝabaj kristanoj kaj de komunumo de [[Goaaj katolikoj]], kiuj estas ofte pli bone instruitaj kaj pli riĉaj ol siaj panĝabaj samreligianoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-35910331|titolo=Who are Pakistan's Christians?|alirdato=2016-11-17|dato=2016-03-28|eldoninto=BBC|lingvo=en}}</ref> Ili starigis la ŝikan [[Urbo Cincinnatus|Urbo ''Cincinnatus'']] en [[Ĝardena Oriento]] kiel Goaa enklavo. La Goaa komunumo datiĝas je 1820 kaj sia loĝantaro estas {{nombro|12000}}–{{nombro|15000}}.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/A-dash-of-Goa-in-Pakistan/articleshow/9866412.cms|titolo=A Dash of Goa in Pakistan|alirdato=2016-11-17|familia nomo=Barbosa|persona nomo=Alexandre Moniz|dato=2001-09-05|lingvo=en|citaĵo=The city, however, has roughly between 12,000 and 15,000 'Goans', a number that has remained fairly constant for the past 190 years, since the first wave of migrating Goans in dhows washed up on its shores in 1820 and made it their home.|verkaĵo=[[The Times of India]]}}</ref> Karaĉio havas sian propran ĉefepiskopujo, t.e., la [[Romkatolika Ĉefepiskopujo de Karaĉio]]. ==== Hinduismo ==== Kvankam plejparto de la hinduaj loĝantoj de la urbo forlasis amase por iri Baraton post la sendependeco de Pakistano, Karaĉio ankoraŭ havas grandan hinduan komunumon: {{Ĉirkaŭ|250000}} hinduoj loĝis en la urbo laŭ takso de 2013,<ref>{{cite web |url=http://pakistanhinducouncil.org/hindupopulation.asp |title=Population of Hindus in the World |publisher=pakistanhinducouncil.org |access-date=2013-04-21 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518031747/http://www.pakistanhinducouncil.org/hindupopulation.asp |archive-date=2013-05-18 |language=en }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pakistanhinducouncil.org/hindupopulation.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130518031747/http://www.pakistanhinducouncil.org/hindupopulation.asp |arkivdato=2013-05-18 }}</ref> kaj en centra Karaĉio troviĝas pluraj aktivaj temploj. La hindua komunumo estas disigita en pli prospera [[Sindaj hinduoj]] kaj grupeto de [[Panĝabaj hinduoj]], kiuj formas parton de la instruitaj burĝoj de Karaĉio, dum la pli malriĉaj hinduoj kiuj devenas de [[Raĝastananoj|Raĝastano]] aŭ de la [[Marvaroj]] formas la ceteran parton, kaj ofte postumas humilajn kaj laŭtagajn laborojn. La pli riĉaj hinduoj vivas precipe en [[Klifton (Karaĉio)|Klifton]] kaj en [[Sadar]], dum la pli malriĉaj vivas kaj havas iliajn preĝejojn en [[Narajanpura]] kaj [[Ljari]]. Multaj stratoj en centra Karaĉio ankoraŭ konservas hinduajn nomojn, precipe en [[Mitadar]], [[Aram-Bag]] (antaŭe ''Ramas Bagh'') kaj Ramsvami. Multaj hinduismaj preĝejoj en Sadar aĝas pli ol 100 jaroj. ==== Ceteraj religioj ==== Prosperaj kaj influaj [[Zaratuŝtrismo|Parsioj]] vivis en la regiono dum la 12-a jarcento, kvankam la modernaj komunumaj ekestiĝis meze de la 19-a jarcento kiam ili servis kiel militistaj kontraktistoj kaj komisariataj agentoj por la britoj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Zoroastrian Diaspora: Religion and Migration|url=https://archive.org/details/zoroastriandiasp0000hinn|familia nomo=Hinnells|persona nomo=John|dato=2005-04-28|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=978-0-19-151350-3|paĝo=[https://archive.org/details/zoroastriandiasp0000hinn/page/199 199]|lingvo=en}}</ref> Kromaj enmigradoj de Parsaj enmigrantoj el [[Irano|Persio]] alvenis en la urbon je la fino de la 19-a jarcento.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Zoroastrian Diaspora: Religion and Migration|url=https://archive.org/details/zoroastriandiasp0000hinn|familia nomo=Hinnells|persona nomo=John|dato=2005-04-28|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=978-0-19-151350-3|paĝo=[https://archive.org/details/zoroastriandiasp0000hinn/page/202 202]|lingvo=en}}</ref> La loĝantaro de Parsoj en Karaĉio kaj tra la cetera suda Azio nuntempe pli kaj pli malpliiĝas pro la malaltaj naskiĝaj indicoj kaj pro la elmigrado al okcidentaj landoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-35219331|titolo=Why is India's wealthy Parsi community vanishing?|alirdato=2016-11-17|dato=2016-01-09|eldoninto=BBC|lingvo=en}}</ref> Laŭ Framĝi Minvala, en Pakistano restas nur {{Ĉirkaŭ|1092}} [[Parsioj]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.thenews.com.pk/print/464419-two-decades-from-now-pakistan-will-have-no-parsis|titolo=Two decades from now, Pakistan will have no Parsis|lingvo=en}}</ref> == Transportado == [[dosiero:Karachi Transport Network.png|eta|Mapo de la transporta reto de la urbo.]] {{Ĉefa artikolo|Transportado en Karaĉio}} === Ŝoseoj === Karaĉio disponas ŝosean reton longa {{Ĉirkaŭ|15500}} kilometrojn ({{nombro|9600}} mejlojn),<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2011/12/24/city/karachi/in-karachi-16562-more-vehicles-hit-the-roads-each-month/|titolo=In Karachi, 16,562 more vehicles hit the roads each month|alirdato=2016-11-25|dato=2011-12-24|lingvo=en|verkaĵo=Pakistan Today}}</ref> kiu servas po {{Ĉirkaŭ|5}} milionoj da veturiloj ĉiutage. Karaĉio estas servita de 6 «sensignalaj koridoroj» ({{Lang-en|signal-free corridors}}), t.e., longaj senhaltaj vojoj kiuj permesas al ĉiutaga trafiko transversi grandajn distancojn sen la bezono halti ĉe interkruciĝoj kaj semaforoj. La strato Karsaz (16&nbsp;km aŭ 10&nbsp;mi) konektas la [[Muzeo de la Pakistana Aerarmeo|Muzeon de la Pakistana Armeo]] en centra Karaĉio al la [[Urbo SITE|industria areo SITE]]. La Strato Raŝid Minhas, longa 20 kilometrojn, konektas la [[Urbo Surĝani|urbon Surĝani]] kun la [[urbo Ŝah-Faisal]]. La 19&nbsp;km (12&nbsp;mi) de la Universitata Vojo konektas la urban centron de Karaĉio al la antaŭurbo [[Gulistan-e-Ĝohar]]. La 18&nbsp;km (11&nbsp;mi) de [[Ŝahrah-e-Faisal]] konektas la areon [[Sadar]] de Karaĉio al la [[Internacia Flughaveno Ĝinah]]. La 18&nbsp;km (11&nbsp;mi) de Ŝahrah-e-Pakistan konektas la urban centron al la [[Federala Areo B.]]. La 18&nbsp;km (11&nbsp;mi) de la vojo Ŝer-Ŝah-Suri konektas la urban centron al [[Nazimabad]]. La [[Aŭtoŝoseo de Ljari]] estas 16-km [[aŭtovojo]] kun kontrolataj aliroj, kiuj etendiĝas laŭlonge de la [[rivero Ljari]]. Ĉi tiu paga aŭtovojo estis desegnita por malpliigi la trafikon ene de la urbo. Norde de Karaĉio troviĝas la 39 kilometroj de la [[Karaĉia Norda Pretervojo]] (M10), kiu preteriras la urbon por konekti la [[Aŭtovojo M9 de Pakistano|aŭtovojo M9]] al la [[Aŭtovojo N25 de Pakistano|nacia aŭtovojo N25]]. La aŭtoŝoseo Malir (39&nbsp;km aŭ 24&nbsp;mi) estas nuntempe konstruata laŭlonge de la [[rivero Malir]]. Ĝi ligos la DHA de Karaĉio kun la [[urbo Malir]] kaj terminos ĉe ''Kathore'' sur la aŭtovojo M9. Karaĉio estas la fino de la [[Aŭtovojo M9 de Pakistano|aŭtovojo M9]], kiu konektas Karaĉion al [[Hajderabado (Pakistano)|Hajderabado]]. La aŭtovojo M9 estas parto de pli granda tutlanda aŭtovoja reto, multajn de kiuj oni konstruis kadre de la projekto de [[Ĉinia-Pakistana Ekonomia Koridoro]]. De Hajderabado, la aŭtovojoj provizas altrapidan aliron al ĉiuj gravaj Pakistanaj urboj kiel [[Peŝavaro]], [[Islamabado]] kaj [[Lahoro]] kiuj troviĝas pli ol 1000&nbsp;km (600&nbsp;mi) norde de Karaĉio. Karachi estas ankaŭ la fino de la [[Aŭtovojo N5 de Pakistano|nacia aŭtovojo N5]], kiu konektas la urbon al la historia mezepoka ĉefurbo de Sindo, [[Thatta|Tata]]. Ĝi ankaŭ oferas pli forajn konektojn kun norda Pakistano kaj kun la Afgana landlimo proksime al [[Torĥam]]. La nacia aŭtovojo N25 konektas Karaĉion al la ĉefurbo de Baluĉistano, [[Kveta|Kveto]]. La nacia aŭtovojo N10 konektas Karaĉion al la alia havena urbo, [[Gvadar]]. === Pertrajne === Fervojoj de la [[Pakistanaj Fervojoj]] konektas Karaĉion al cetero de la lando. La stacidomo {{stacidomo|Karachi City}} kaj la fervoja stacidomo {{stacidomo|Karachi Cantonment}} estas la plej grandaj de la urbo.<ref name="nadeemf.paracha" /> La urbo havas internacian fervojan konekton, la ''[[Thar Express]],'' kiu ligas la stacidomon {{stacidomo|Karachi Cantonment}} kun la [[stacidomo Bagat-Ki-Koti]] de [[Ĝodhpur|Ĝodpur]], en Barato.<ref>{{Cite web|url=http://www.geo.tv/12-4-2010/75294.htm |title=Thar Express escapes blast near Karachi |publisher=GEO.tv |date=2010-12-04 |access-date=2013-04-21 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105192658/http://www.geo.tv/12-4-2010/75294.htm |archive-date=2013-11-05|language=en}}</ref> La fervoja sistemo ankaŭ pritraktas kargojn, ligante la haveno de Karaĉio al la cellokoj de norda Pakistano.<ref>{{Cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/national/31-Dec-2015/railways-to-upgrade-waiting-halls-at-16-major-stations|title=Railways to upgrade waiting halls at 16 major stations|website=Daily Times|access-date=2016-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302181953/http://www.dailytimes.com.pk/national/31-Dec-2015/railways-to-upgrade-waiting-halls-at-16-major-stations|archive-date=2016-03-02|url-status=dead|language=en}}</ref> La urbo estas la fino por la [[Fervoja linio ML-1 de Pakistano|fervoja linio ML-1]], kiu konektas Karaĉion al Peŝavaro. La fervoja reto de Pakistano, inkluzive de ML-1 disvolviĝis dank'al projekto de la [[Ĉini-Pakistana Ekonomia Koridoro]], kiu permesis al trajnoj foriri el Karaĉio kaj vojaĝadi sur Pakistanaj fervojoj je ordinara rapido de 160&nbsp;km/h (100&nbsp;mph) kontraŭ la nuna ordinara rapido de 80&nbsp;km/h (50&nbsp;mph).<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.dailytimes.com.pk/national/22-Jan-2016/karachi-peshawar-railway-line-being-upgraded-under-cpec|titolo=Karachi-Peshawar railway line being upgraded under CPEC|alirdato=2016-02-10|dato=2016-01-22|lingvo=en|verkaĵo=Daily Times}}</ref> === Publika transportado === ==== Tramo ==== {{Ĉefa artikolo|Tramo de Karaĉio}} [[Dosiero:Karachi tram interior.jpg|eta|300px|Interno de aŭtobuso en Karaĉio]] La Pakistana Registaro okazigis projekton nome ''[[Karachi Metrobus]]'' («tramo de Karaĉio»), kun sia [[Rapida aŭtobusa transporto|peraŭtobusa rapida transita]] sistemo de 6 linioj kaj 150 kilometroj (93+1⁄4 mejloj).<ref>{{Cite web |title=Karachi Breeze – The Journey of Convenience Comfort and Reliability |url=https://breezekarachi.com/ |access-date=2022-09-13 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172725/https://breezekarachi.com/ |url-status=dead |language=en }}</ref> La projekton inaŭguris la tiama Ĉefministro [[Navaz Ŝarif]] la 25-an de februaro 2016. Ŝarif asertis, ke la «projekto estos pli bela ol la Metropola Aŭtobuso de Lahoro».<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1241849|title=Karachi's Green Line bus will be more beautiful than Lahore metro: PM Nawaz|date=2016-02-26|newspaper=Dawn|location=Pakistano|access-date=2017-02-25|language=en}}</ref> ==== Ronda Fervojo ==== La [[Ronda Fervojo de Karaĉio]] ({{Lang-en|Karachi Circular Railway}}, mallonge KCR) estas parte aktiva regiona [[Publika transporto|publika transporta sistemo]] en Karaĉio, kiu servas la [[Distrikto Karaĉio|metropola areo de Karaĉio]]. La KCR estis plene funkcia inter 1969 kaj 1999. Ekde 2001, oni klopodis restarigi la fervojon kaj restari la sistemon.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://nation.com.pk/10-Aug-2020/chairman-railways-visits-kcr-track|titolo=Chairman Railways visits KCR track|dato=2020-08-10|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://tribune.com.pk/story/2260409/supreme-court-gives-four-more-months-to-overhaul-railways|titolo=Supreme Court gives four more months to overhaul railways|dato=2020-08-20|lingvo=en}}</ref> En novembro 2020 la KCR parte refariĝis utilizebla.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.dawn.com/news/1591237/karachi-circular-railway-begins-partial-operations-today|titolo=Karachi Circular Railway begins partial operations|dato=2020-11-19|lingvo=en}}</ref> [[Ŝebaz Ŝarif]] inkluzivis la KCR-on en [[Ĉinia-Pakistana ekonomia koridoro|ĈPEK]]-on, kaj sia konstruo ekis en 2022. La ekzistantaj vojoj de 43&nbsp;km kaj stacioj de KCR estus entute rekonstruitaj kiel moderna [[Aŭtomatigo|aŭtomatiga]] [[Metroo|rapida transportada]] sistemo kun [[medifavora]] [[Elektra lokomotivo|elektraj trajnoj]]. La vojo ne estus ŝanĝita, tamen multaj suppasejoj kaj pontoj estus konstruitaj laŭlonge de la vojo por forigi la 22-nivelajn kruciĝojn. La nova KCR estus simila al la [[Oranĝkolora limio (Lahora metroo)|Oranĝkolora Trajno]] de [[Lahoro]]. La nova KCR havus komunajn staciojn kun la [[aŭtobuso de Karaĉio]] ĉe punktoj de interkruciĝo. Laŭ la planoj, la projekto ekus en 2025. Kun ties nabo ĉe la stacidomo {{stacidomo|Karachi City}} sur la [[strato I. I. Chundrigar]], la KCR estos [[Publika transporto|publika transporta]] sistemo kiu konektos la urban centron kun pluraj industriaj, komercaj kaj loĝdomaj distriktoj ene de la urbo.<ref name="Railway Technology">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.railway-technology.com/projects/karachicircularrailw/|titolo=Karachi Circular Railway Revival, Pakistan|alirdato=2012-10-04|eldoninto=railway-technology.com|lingvo=en}}</ref> ==== Tramvoja servo ==== Ikoneca tramvoja servo startiĝis en 1884 en Karaĉio sed estis fermita en 1975.<ref>{{cite news|title=OLMT project to face further delay|url=https://tribune.com.pk/story/1941286/1-olmt-project-face-delay/|access-date=2019-04-02|agency=[[The Express Tribune]]|author=Adnan, Imran|date=2019-04-01|quote=As per the direction of the apex court, he said, the civil works of the project will be completed by end of July 2019. But the project will not enter into commercial operations by August or November 2019.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Manufacturing of orange trains starts, says Kh Hassan|url=https://www.thenews.com.pk/print/122738-Manufacturing-of-orange-trains-starts-says-Kh-Hassan|access-date=2017-01-24|agency=The News|date=2016-05-26|quote=Latest technology will be employed for fabricating these trains and the rolling-stock will be fully computerised, automatic and driverless.|language=en}}</ref> Tamen, la reviviĝon de la trama servo proponis la administranto de Karaĉio Iftiĥar Ali. Turkio proponis sian helpon por la reviviĝo kaj por la starigo de moderna trama servo en Karaĉio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://tribune.com.pk/story/2264436/turkey-offers-help-in-bringing-iconic-tram-service-back-to-karachi?amp=1|titolo=Turkey offers help in bringing iconic tram service back to Karachi|dato=2020-09-17|lingvo=en}}</ref> === Aero === La [[Internacia Flughaveno Ĝinah]] de Karaĉio estas la plej trafika flughaveno de Pakistano, kun totalo de {{nombro|7.2}} milionoj da pasaĝeroj en 2018. La nuna strukturo estis konstruita en 1992 kaj estas disigita en internaciaj kaj hejmaj sekcioj. La flughaveno de Karaĉio servas kiel [[Flugkompania nabo|nabo]] por la [[flagportanta flugkompanio]], la ''[[Pakistan International Airlines]]'' (PIA), kaj ankaŭ por ''[[Air Indus]]'', ''[[Serene Air]]'' kaj ''[[Airblue]]''. La flughaveno proponas seninterrompaj flugoj al cellokoj al tuta orienta Azio, suda Azio, sudorienta Azio, centra Azio, la [[arabaj ŝtatoj ĉe la Persa Golfo|Golfaj Ŝtatoj]], Eŭropo kaj Nord-Ameriko.<ref>{{Cite web|url=http://www.piac.com.pk/schedule/display_abc.asp?date=3:16:07+AM|title=Pakistan International Airlines – Pakistan International Airlines – PIA|website=piac.com.pk|language=en}}{{Dead link|month=decembro|year= 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="PKint">{{Cite web|url=https://www.piac.com.pk/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140726225316/http://www.piac.com.pk/PIA_About/intnetwork.asp|url-status=dead|title=Pakistan International Airlines – Pakistan International Airlines – PIA|archive-date={{dato|2014-7-26}}|website=www.piac.com.pk|language=en}}</ref> === Maro === La plej grandaj ekspedaj havenoj en Pakistano estas la [[haveno de Karaĉio]] — la plej malnova en Pakistano — kaj la apuda [[haveno Kasim]]. La haveno Kasim troviĝas 35 kilometrojn (22 mejlojn) oriente de la Haveno de Karaĉio laŭ la estuaro de la [[Induso|rivero Induso]]. Ĉi tiuj havenoj pritraktas 95% el la komerca kargo de Pakistano de (kaj ĝis) fremdaj havenoj. Ĉi tiuj havenurboj oferas modernajn servojn, inkluzive de pogranda transportado, zonoj por ujoj kaj petrola transporto.{{Mallonga piednoto|Robert Stimson|Kingsley E. Haynes|2012}} La havenoj estas parto de la laŭmara [[Silka Vojo]].<ref>{{Cite web|title=The new Silk Road and the Sea|url=https://www.thenews.com.pk/print/107317-The-new-Silk-Road-and-the-Sea|access-date={{dato|2021-10-3}}|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> == Urba administrado == === Urba registaro === {{Ĉefa artikolo|Registaro de Karaĉio}} Karachi havas fragmentan sistemon de civita registaro. La urba areo estas disigita en ses «distriktaj municipaj korporacioj»: [[Distrikto Orienta Karaĉio|Orienta Karaĉio]], [[Distrikto Okcidenta Karaĉio|Okcidenta Karaĉio]], [[Distrikto Centra Karaĉio|Centra Karaĉio]], [[Distrikto Suda Karaĉio|Suda Karaĉio]], [[Distrikto Malir|Malir]], kaj [[Distrikto Korangi|Korangi]]. Ĉiu distrikto estas plue disigita en inter 22 kaj 42 «uniaj komitatoj». Ĉiun unian komitaton reprezentas sep elektitaj reprezentantoj, kvar el kiuj povas esti ĝeneralaj kandidatoj de ajna socia deveno; la ceteraj tri seĝoj estas rezervita por virinoj, religiaj malplimultoj, kaj unia reprezentanto aŭ kultivisto el la kamparo. La urba areo de Karaĉio ankaŭ inkluzivas ses [[Kantonmento (Pakistano)|kantonmentojn]], kiujn administras senpere la [[Pakistanaj armitaj fortoj|Pakistana militistaro]] kaj inkluzivas kelkajn el la plej dezirindaj domegoj de Karaĉio. Kernaj civitaj korpoj kiel, inter la aliaj, la [[Estraro pri akvo kaj kloakoj]] kaj la [[Karaĉia aŭtoritato pri kontroloj de konstruoj]], estas sub la senpera kontrolo de la [[Registaro de Sindo]].<ref>{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1225311|title=Sindh govt takes away key municipal function from local bodies|last=Azfar-ul-Ashfaque|date=2015-12-10|website=Dawn|location=Pakistan|access-date=2020-04-06|language=en}}</ref> Krome, la urbo-plananta aŭtoritato pri disvolvigindaj terenoj de urbo Karaĉio, nome «[[Karaĉia aŭtoritato pri disvolvigo]]» ({{Lang-en|Karachi Development Authority}}), estas sub la kontrolo de la registaro, dum du novaj urbo-planantaj aŭtoritatoj, la [[Aŭtoritato pri disvolvigo de Ljari]] kaj [[Aŭtoritato pri disvolvigo de Manir]] estis revivigita en 2011 fare de la registaro de la [[Pakistana Popola Partio]], laŭdire de kelkaj por subteni patronize siajn balotadajn alianculojn kaj voĉdonantajn bankojn.<ref name=":02" /> ==== Historia enkonduko ==== En respondo al ĥolera epidemio de 1846, la tiamaj britaj administrantoj starigis la «[[Karaĉia konservada estraro|Karaĉian konservadan estraron]]» por kontroli la disvastigo de la malsano.<ref name=cdgkhistory>{{Cite web|url=http://221.132.118.186/cdgk/Home/Government/CDGKHistory/tabid/276/Default.aspx|title=CDGK History|publisher=City-District Government of Karachi|access-date={{dato|2010-8-24}}|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110417020709/http://221.132.118.186/cdgk/Home/Government/CDGKHistory/tabid/276/Default.aspx|archive-date=2011-04-17|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110417020709/http://221.132.118.186/cdgk/Home/Government/CDGKHistory/tabid/276/Default.aspx |date=2011-04-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://221.132.118.186/cdgk/Home/Government/CDGKHistory/tabid/276/Default.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110417020709/http://221.132.118.186/cdgk/Home/Government/CDGKHistory/tabid/276/Default.aspx |arkivdato=2011-04-17 }}</ref><ref>{{cite web | title=Culture, Religion and Lifestyle in Karachi | website=Karachi History | date=2001-08-14 | url=http://www.karachi.com/v/history/ | access-date=2017-08-05 | language=en | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170806020334/http://www.karachi.com/v/history/ | archivedate=2017-08-06 }}</ref> La estrarp poste fariĝis la «Karaĉia municipa komisiono» en 1852 kaj la «Karaĉia municipa komitato» la sekvanta jaro.<ref name=cdgkhistory /> La municipa leĝo de urbo Karaĉio de 1933 transformis la urban administron en la «[[Karaĉia municipa korporacio|Karaĉian municipan korporacion]]» kun urbestro, vic-urbestro kaj 57 konsilistoj.<ref name="cdgkhistory" /> En 1976, la korpo fariĝis la «[[Karaĉia metropola korporacio]]».<ref name="cdgkhistory" /> Dum la 1900-aj jaroj, Karaĉio spertis sian plej gravan plibeligon kun projekto sub la urbestra ofico de [[Harĉandrai Viŝandas]]. Novaj stratoj, parkoj, loĝdomaj kaj distraj areoj disvolviĝis kiel parto de ĉi tiu projekto. En 1948, oni starigis la «[[Federala ĉefurba teritorio|federalan ĉefurban teritorion]]» de Pakistano, konsistanta de {{Ĉirkaŭ|2103}} km² (812&nbsp;mi²) de Karaĉio kaj ĉirkaŭaj areoj, sed tiu ĉi teritorio unuiĝis al la provinco [[Okcidenta Pakistano]] en 1959.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.statoids.com/upk.html|titolo=Pakistan Provinces|alirdato={{dato|2010-8-24}}|eldoninto=Statoids.com|lingvo=en}}</ref> En 1960, la unuiĝo de Karaĉio kaj de la distrikto Lasbela kreis la dividaĵon Karaĉio-Bela. En 1972, la [[distrikto Lasbela]] translokiĝis al [[dividaĵo Kalat]] kaj la [[Karaĉia metropola korporacio|metropola areo de Karaĉio]] estis disigita en tri (03) distriktojn: [[Orienta distrikto de Karaĉio|Orienta]], [[Okcidenta distrikto de Karaĉio|Okcidenta]] kaj [[Suda distrikto de Karaĉio|Suda]]. En 1996, la metropola areo de Karaĉio estis plue disigita en du (02) kromajn distriktoj: [[Centra distrikto de Karaĉio|Centra]] kaj [[Distrikto Malir|Malir]], ĉiu el ili kun ties propra municipa korporacio.<ref name=cdgkhistory /> ==== Uniaj konsilioj (2001–11) ==== [[Dosiero:Naimatullah_Khan_(cropped).jpg|eta|Kun sia honora titolo «patro de la servo», [[Naimatullah Khan|Naimatulah Ĥan]] (2001-2005) estis unu el la plej sukcesaj kaj respektindaj urbestroj kiun Karaĉio havis iam ajn.]] En 2001, dum la gubierno de Generalo Pervez Muŝaraf, kvin distriktoj de Karaĉio unuiĝis kaj formis la urban distrikton Karaĉio, kun tri-nivela strukturo. La du plej lokaj niveloj konsistas de 18 [[Tehsil|urbetoj]] kaj 178 [[Uniaj konsilioj de Pakistano|uniaj konsilioj]].<ref name=tiers>{{Citaĵo el la reto|url=http://221.132.118.186/cdgk/Home/Towns/tabid/72/Default.aspx|titolo=CDGK Towns|alirdato=2010-08-24|eldoninto=City District Government of Karachi}}{{dead link|date=marto 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |language=en}}</ref> Ĉiu nivelo koncentriĝis pri elektitaj konsilioj kun kelkaj komunaj membroj por havigi «vertikaljan ligojn» ene de la federacio.<ref>{{cite web |url=http://www.nrb.gov.pk/local_government/default.asp |title=Local Government |publisher=National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan |access-date=2010-08-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090125014524/http://nrb.gov.pk/local_government/default.asp |archive-date=2009-01-25 |language=en }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090125014524/http://nrb.gov.pk/local_government/default.asp |date=2009-01-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://nrb.gov.pk/local_government/default.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090125014524/http://nrb.gov.pk/local_government/default.asp |arkivdato=2009-01-25 }}</ref> [[Naimatulah Ĥan]] estis la unua ''Nazim'' (t.e., «administranto») de Karaĉio dum la periodo de la unia konsilio, dum [[Ŝafik-Ur-Reman Paraĉa]] estis la unua distrikta kunordiga oficisto de Karaĉio. [[Sjed Mustafa Kamal]] estis elektita kiel nova urba administranto de Karaĉio kaj anstataŭis Naimatulah Ĥan en 2005 balotadoj kaj [[Nasrin Ĝalil]] estis elektita kiel la urba ''Naib Nazim''. Ĉiu unia konsilio havis dek tri membrojn elektitaj de specifaj balotantaroj: kvar viroj kaj du virinoj elektitaj rekte de la ĝenerala loĝantaro; du viroj kaj du virinoj elektitaj de kamparanoj kaj laboristoj; unu membro por la minoritataj komunumoj; du membroj estas elektitaj komune kiel la unia urbestro (''Nazim'') kaj la dua unia urbestro (''Naib Nazim'').<ref>{{cite web |url=http://www.nrb.gov.pk/local_government/union_admin_07.htm |title=Composition of the Union Council |publisher=National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan |access-date=2010-08-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110803101846/http://www.nrb.gov.pk/local_government/union_admin_07.htm |archive-date=2011-08-03|language=en }}</ref> Ĉiu konsilio inkluzivis ĝis tri konsiliajn sekretariojn kaj nombron de aliaj civilaj servantoj. La sistemo de la unia konsilio ĉesis en 2011. ==== Distriktaj municipaj korporacioj (2011–nuntempe) ==== En julio 2011, la registaro de la urba distrikto Karaĉio estis redesegnita laŭ ties originalaj konsistigaj unuoj kontaj kiel «distriktaj municipaj korporacioj» ({{Lang-en|District Municipal Corporations}}, mallonge «DMC»). La kvin originalaj DMC-oj estis: [[Distrikto Orienta Karaĉio|Orienta Karaĉio]], [[Distrikto Okcidenta Karaĉio|Okcidenta Karaĉio]], [[Distrikto Centra Karaĉio|Centra Karaĉio]], [[Distrikto Suda Karaĉio|Suda Karaĉio]], kaj [[Distrikto Malir|Malir]]. En novembro 2013, sesa DMC nome [[Distrikto Korangi]] estis disigita el Orienta Karaĉio.<ref>{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1054395|title=Korangi notified as sixth district of Karachi|first=Hasan|last=Mansoor|date=2013-11-06|website=DAWN.COM}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/print/378585-former-un-staffer-being-tipped-as-pm-s-focal-person-for-polio|title=Former UN staffer being tipped as PM's focal person for polio|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2011/07/11/sindh-back-to-5-divisions-after-11-years/|title=Sindh back to 5 divisions after 11 years – Pakistan Today|website=www.pakistantoday.com.pk|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Aligi |first=Irfan |url=http://tribune.com.pk/story/208342/changing-hands-karachi-split-into-5-districts/ |title=Changing hands: Karachi split into 5 districts |website=The Express Tribune |date={{dato|2011-7-12}}|access-date={{dato|2014-2-10}}|language=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://kmc.gov.pk.sv2.premiumwebserver.com/|titolo=Welcome to official website of Karachi Metropolitan Corporation|alirdato={{dato|2014-2-10}}|eldoninto=Kmc.gov.pk.sv2.premiumwebserver.com|lingvo=en}}</ref> En aŭgusto 2020, la gubierno de SIndo aprobis la formadon de la sepa distrikto en Karaĉio (nome distrikto Keamari); ĝi estis greita el parto de Okcidenta Karaĉio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.dawn.com/news/1575785/new-district-in-karachi,|titolo=New district in Karachi|dato=2020-8-22|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.samaa.tv/news/2020/08/karachi-fits-seventh-district-into-its-mix-keamari/,|titolo=Karachi fits seventh district into its mix – Keamari|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.thenews.com.pk/print/703699-kemari-becomes-karachi-s-seventh-district,|titolo=Kemari becomes Karachi's seventh district|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.pressreader.com/bahrain/gulf-today/20200822/281779926499237,|titolo=Keamari is now 7th district of Karachi city|lingvo=en}}</ref> La komitatoj por ĉiu distrikto elpensas kaj observigas la uzon kaj a regulojn pri la terenoj ene de sia distrikto. Ĉiu komitato ankaŭ administras la akvo-provizon, la kloakon kaj la stratojn (krom 28 ĉefaj arterioj, kiu estas administritaj de la «[[Karaĉia metropola korporacio]]»).<ref name=":11" /> Strata lumigo, trafika planado, komercaj reguloj kaj vojsignoj estas ankaŭ sub la kontrolo de la DMC-oj. Ĉiu DMC ankaŭ daŭrigas sian propran municipan arĥivon kaj decidas pri sia propra loka buĝeto.<ref name=":11" /> La KMC-oj ankaŭ prirespondas por la evoluado kaj daŭrigado de ĉefaj arterioj, pontoj, dreniloj, pluraj hospitaloj, plaĝoj, mastrumado de solidaj ruboj, kaj ankaŭ de kelkaj parkoj kaj de la urbaj fajroestingadservoj.<ref>{{Cite web|title=KMC Function|url=http://www.kmc.gos.pk/Contents.aspx?id=133|website=www.kmc.gos.pk|access-date={{dato|2020-5-5}}|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200501220454/http://www.kmc.gos.pk/Contents.aspx?id=133|archivedate=2020-05-01}}</ref> La plej lastatempa Karaĉia urbestro estis [[Vasim Aĥtar]] (2016-2020), kun Arŝad Hasan servanta kiel dua urbestro; ambaŭ laboris ene de la KMC. En 2022, la administranto de Karaĉio estis d-ro Sjed Saif-ur-Reman.<ref>{{Cite web|title=Metropolitan Commissioner|url=http://www.kmc.gos.pk/Contents.aspx?id=54|website=www.kmc.gos.pk|access-date={{dato|2020-5-5}}|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200501220554/http://www.kmc.gos.pk/Contents.aspx?id=54|archivedate=2020-05-01}}</ref> La posteno de [[komisionestro de Karaĉio]] estis kreita, kaj Iftiĥar Ali Ŝalvani plenumis ĉi tiun rolon.<ref>{{Cite web|title=Meet-Commissioner Karachi Division|url=https://commissionerkarachi.gos.pk/meetcommissioner.html|website=commissionerkarachi.gos.pk|access-date={{dato|2020-5-5}}|archive-date={{dato|2020-5-5}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20200505003051/http://www.commissionerkarachi.gos.pk/meetcommissioner.html|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200505003051/http://www.commissionerkarachi.gos.pk/meetcommissioner.html |date=2020-05-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.commissionerkarachi.gos.pk/meetcommissioner.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200505003051/http://www.commissionerkarachi.gos.pk/meetcommissioner.html |arkivdato=2020-05-05 }}</ref> Estas ses [[Kantonmento (Pakistano)|militistaj kantonmentoj]], kiu estas administritaj de la [[Pakistana Armeo|pakistana armeo]] kaj estas inter la plej luksaj kvartaloj de Karaĉio. === Urba planado === La «[[aŭtoritato pri la disvolvigo de Karaĉio]]» ({{Lang-en|Karachi Development Authority}}, mallonge KDA), kune kun la «aŭtoritato pri la disvolvigo de Ljari» ({{Lang-en|Lyari Development Authority}}, mallonge LDA) kaj la «aŭtoritato pri la disvolvigo de Malir» ({{Lang-en|Malir Development Authority}}, mallonge MDA) respondecas pri la disvolvigo de la plej neevoluinta teritorio ĉirkaŭ Karaĉio. La KDA estiĝis en 1957 kun la tasko administri landon ĉirkaŭ Karachi, dum la LDA kaj la MDA naskiĝis en 1993 kaj 1994, respektive. La KDA iĝis sub la kontrolo de la loka registaro de Karaĉio kaj de sia urbestro en 2001, dum la LDA kaj la MDA estis aboliciitaj. La KDA poste iĝis rekte sub la kontrolo de la [[Registaro de Sindo]], ekde 2011. la LDA kaj la MDA ankaŭ renaskiĝis pro volo de la tiama registaro de la [[Pakistana Popola Partio]], laŭdire de kelkaj por subteni siajn balotadajn alianculojn kaj voĉdonantajn bankojn.<ref name=":02">{{Citaĵo el gazeto|url=https://pubs.iied.org/pdfs/10625IIED.pdf|titolo=Land ownership, control and contestation in Karachi and implications for low-income housing|familia nomo=Hasan|persona nomo=Arif|lingvo=en|gazeto=International Institute for Environment and Development United Nations Population Fund}}</ref> Do, la urbo-planado en Karaĉio ne estas decidita loke sed, male, estas sub la kontrolo de la provinco. Ĉiu «distrikta municipa korporacio» reguligas la uzon de la lando en neevoluintaj areoj, dum la «aŭtoritato pri kontrolo de konstruoj en SIndo» certigas, ke la konstruoj respektas planatajn regulojn de la urbo. La areoj de la kantonmentoj kaj la ''Defence Housing Authority'' estas administritaj kaj planataj fare de la militistaro. == Municipaj servoj == === Akvo === La akvajn provizojn de la municipo administras la «Karaĉia estraro pri Akvo kaj Kloakoj», kiu provizas po 640 milionoj da galjonoj ĉiutage al la urbo (krom la ŝtalfabrikoj de la grandurbo kaj la [[haveno Kasim]]), de kiu 440 milionoj de galjonoj estas filtrataj/traktataj.<ref name=":11" /> Plejparto de la provizo venas de la [[Induso|rivero Induso]] kaj 90 milionoj de galjonoj de la [[Akvobaraĵo Hub|digo Hub]].<ref name=":11" /> La akva provizo de Karaĉio estas transportita al la urbo dank'al kompleksa reto de kanaloj, tuboj, kaj sifonoj, kun la helpo de pumpado kaj filtraj stacioj.<ref name=":11" /> En 2022, 80% el familioj de Karaĉio havis aliron al krana akvo,<ref name="SPDC"/> kun privataj akvaj cisternoj provizis multe de la akvo postulita en neformalaj setlejoj.<ref name=wb/> 15% el loĝantoj laŭ enketo de 2022 taksis sian akvan provizon kiel «malbona» aŭ «tre malbone», dum 40% maltrankviliĝis pro la stabileco de la akva provizo.<ref name="SPDC"/> En 2022 oni taksis, ke po {{Ĉirkaŭ|35000}} homoj mortis ĉiujare pro malsanoj rilataj al aĉa akvo.{{Mallonga piednoto|Yamini Narayanan|2015}} La [[akva projekto K-IV]] estas nuntempe planata kontraŭ kosto de 876 milionoj de USD. Ĝi konektus la [[Lago Kinĝar|lago]] [[Lago Kinĝar|Kinĝar]] al Karaĉio, tial solvante la problemon pri akva malabundeco en orientaj kaj nordaj kvartaloj de la urbo. Ĝi devus provizi po 650 milionoj da galjonoj ĉiutage de trinkebla akvo al la urbo; la unua fazo de la projektoj, kun siaj 260 milionoj da galjonoj, preskaŭ kompletiĝas.<ref>{{cite news|title=Pakistan to award Karachi water supply project to Frontier Works Organisation|url=http://www.water-technology.net/news/newspakistan-to-award-karachi-water-supply-project-to-frontier-works-organisation-4810766/|access-date={{dato|2017-11-29}}|agency=Water Technology|date={{dato|2016-2-15}}|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171201041215/http://www.water-technology.net/news/newspakistan-to-award-karachi-water-supply-project-to-frontier-works-organisation-4810766/ |date=2017-12-01 }}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://nation.com.pk/22-Nov-2017/ist-phase-of-k-iv-project-to-be-completed-in-june-gov|titolo=Ist phase of K-IV project to be completed in June: Gov|alirdato={{dato|2017-11-29}}|dato={{dato|2017-11-22}}|lingvo=en|verkaĵo=The Nation}}</ref> === Kloakoj kaj urba purigo === 98% el la familioj de Karaĉio havas aliron al la subtera publika kloako de la urbo,<ref name="SPDC"/> plejparte administrata fare de la «Karaĉia estraro pri akvo kaj kloakoj» (kun anglalingva akronimo KW&SB). La KW&SB funkciigas 150 pumpadajn staciojn, 25 pograndajn akvo-rezervujojn, pli ol {{nombro|10000}} kilometrojn de tuboj kaj {{nombro|250000}} kloakkovrilojn.<ref name=":11" /> La urbo produktas po {{Ĉirkaŭ|472}} milionojn da galjonoj ĉiutage de kloakaĵoj, de kiu 417 estas eligitaj sen traktadoj.<ref name=":11" /> KW&SB bone kapablus trakti ĝis 150 milionojn da galjonoj de kloakaĵo, sed funkciigas nur {{Ĉirkaŭ|50}} milionojn de ĉi tiu kapacito.<ref name=":11" /> Tri centroj pri traktado ekzistas: en urbeto SITE (defluilo Bagiĉa), [[Memudabad (Karaĉio)|Memudabad]] kaj Moripur.<ref name=":11" /> Laŭ takso de 2022, 75% el la intervjuitaj raportis, ke la drenada sistemo de Karaĉio superfluas aŭ haltiĝas,<ref name="SPDC" /> la plej alta elcento inter ĉiuj gravaj Pakistanaj urboj.<ref name="SPDC" /> Partoj de la urba sistemo pri drenado superfluas ordinare po 2–7 fojoj ĉiumonate, inundante kelkajn urbajn stratojn.<ref name="SPDC" /> Familioj en Orangi mem-organiziĝis por starigi sian propran kloakan sistemon ene de la [[pilota projekto de Orangi]],<ref name="sewer" /> servo organizata komunume, fondita en 1980. 90% el la stratoj de Orangi estas nun konektitaj al kloaka sistemo konstruita de lokaj loĝantoj dank'al la projekto.<ref name="sewer" /> Loĝantoj de individuaj stratoj pagas la koston de kloakajn tubojn kaj oferas volontulan laboron por meti la tubojn.<ref name="sewer" /> La loĝantoj ankaŭ daŭrigas la kloakajn tubojn,<ref name="sewer" /> dum la urbo municipa administrado konstruas plurajn unuarangajn kaj duarangajn tubojn por la reto.<ref name="sewer" /> Rezulte de la projekto, 96% el loĝantoj de Orangi havas aliron al latrino.<ref name="sewer" /> La «estraro pri mastrumado de solidaj ruboj en Sindo» respondecas pri la kolekto kaj dispono de solidaj ruboj, ne nur en Karaĉio sed tra la tuta provinco. Karaĉio havas la plej altan elcenton da loĝantoj en Pakistano kiu raportas, ke siaj stratoj estas neniam purigataj: 42% el loĝantoj en Karaĉio raportas, ke siaj stratoj estas neniam purigataj, kompare al nur 10% el la loĝantoj de [[Lahoro]].<ref name="SPDC"/> Nur 17% el la loĝantoj de Karaĉio raportis ĉiutagan stratan purigadon, kompare al 45% en Lahoro.<ref name="SPDC">{{Cite web|url=http://www.spdc.org.pk/Data/Publication/PDF/AR2014-15.pdf|title=SOCIAL DEVELOPMENT IN PAKISTAN ANNUAL REVIEW 2014–15|year=2016|publisher=SOCIAL POLICY AND DEVELOPMENT CENTRE|access-date={{dato|2017-11-28}}|archive-date={{dato|2020-4-5}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20200405051228/https://www.spdc.org.pk/Data/Publication/PDF/AR2014-15.pdf|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200405051228/https://www.spdc.org.pk/Data/Publication/PDF/AR2014-15.pdf |date=2020-04-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.spdc.org.pk/Data/Publication/PDF/AR2014-15.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200405051228/https://www.spdc.org.pk/Data/Publication/PDF/AR2014-15.pdf |arkivdato=2020-04-05 }}</ref> 69% el la loĝantoj de Karaĉio uzas privatajn rub-kolektajn servojn,<ref name="SPDC"/> kaj nur 15% uzas la publikan servon.<ref name="SPDC"/> Laŭ enketo de 2022, 53% el la loĝantoj de Karaĉio raportis, ke la stato de la purigeco de sia kvartalo estis aŭ «malbona» aŭ «tre malbona»,<ref name="SPDC"/> kompare al 35% en [[Lahoro]]<ref name="SPDC"/> kaj al 16% en [[Multano]].<ref name="SPDC"/> == Edukado == {{Ĉefa artikolo|Edukado en Karaĉio}} [[Dosiero:Bvs_608.jpg|dekstra|eta|Parsa mezlernejo nome «[[Parsa mezlernejo BVS|Bai Virbaiĝi Soparivala]]» (B.V.S.).]] === Legokapabla indico laŭ distriktoj === Laŭ la censo de Pakistano de 2017, la [[Distrikto Centra Karaĉio|Centra]] estas la plej legokapabla distrikto inter ĉiuj la distriktoj de Karaĉio kaj Sindo. Jen la legokapablaj indicoj de jomoj aĝantaj almenaŭ 10 jarojn el la ses distriktoj de Karaĉio: {| class="wikitable" style="text-align: right;" !Rango !Distrikto !Legokapabla Loĝantaro % (2017 censo)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.pbs.gov.pk/census-2017-district-wise|titolo=District Wise Results (Census - 2017)|alirdato={{dato|2022-9-17}}|aŭtoro=Pakistan Bureau of Statistics|lingvo=en}}</ref> |- | style="text-align: left;" |1 !Centra | style="text-align: Center;" |{{nombro|81.52}}% |- | style="text-align: left;" |2 !Korangi | style="text-align: Center;" |{{nombro|80.49}}% |- | style="text-align: left;" |3 !Suda | style="text-align: Center;" |{{nombro|77.79}}% |- | style="text-align: left;" |4 !Orienta | style="text-align: Center;" |{{nombro|75.96}}% |- | style="text-align: left;" |5 !Okcidenta (<small>''inkluzive de ''</small> <small>''Kemari''</small>) | style="text-align: Center;" |{{nombro|65.61}}% |- | style="text-align: left;" |6 !Malir | style="text-align: Center;" |{{nombro|63.69}}% |- |} === Lernejoj === La edukada sistemo de Karaĉio estas disigita laŭ kvin niveloj: bazlernejo (5 jaroj), mezlernejo (2 jaroj), altlernejo (2 jaroj; kun atesto ĉe la fino), interlernejo (2 jaroj, kun atesto), kaj finfine universitataj programoj kun la plej altaj edukadaj gradoj. Karaĉio havas kaj publikajn kaj privatajn edukadajn instituciojn. Multaj edukaj institucioj disigas la studantoj laŭ sia sekso ekde baz- ĝis la interlernejo. Multajn el la lernejoj de Karaĉio, kiel la [[Altlernejo de Sankta Patriko|altlernejo de S-ta Patriko]], la [[Monaĥineja lernejo de sankta Jozefo|monaĥineja lernejo de S-ta Jozefo]] kaj la [[Angla altlernejo de Sankta Paŭlo|angla altlernejo de S-ta Paŭlo]], estras kristanaj preĝejoj, kaj estas inter la plej prestiĝaj lernejoj de Pakistano. === Universitatoj === [[Dosiero:DJCollegeKarachi.jpg|alternative=|eta|La [[Sinda registara scienca kolegio D. Ĝ.]] estas unu el plej malnovaj universitatoj de Karaĉio kaj datiĝas ĉe 1887.]] [[Dosiero:Silver_Jubilee_Gate_Karachi_University.jpg|eta|La Universitato de Karaĉio estas la plej granda el la urbo laŭ nombro de studantoj, nombro de departementoj kaj laŭ okupata landa areo.]] Karaĉio gastigas plurajn gravajn publikajn universitatojn. La unua publika universitato de Karaĉio datiĝas je la [[Brita Raĝlando|britkolonia]] epoko. La universitato ''[[Sindh Madressatul Islam]]'', fondita en 1885, ricevis statuson de universitato en 2012. Post la ''Sindh Madressatul'' ''Islam'' estis starigita la [[Sinda registara scienca kolegio D. Ĝ.]] en 1887, kaj la institucio ricevis statuson de universitato en 2014. La [[Universitato pri Inĝenieristiko kaj Teĥnologio Nadirŝo Edulĝi]] (NED), estis fondita en 1921 kaj estas la plej malnova altlernada institucio de Pakistano. La [[Universitato Do pri Sanaj Sciencoj]] estis starigita en 1945 kaj estas nun unu el plej bonaj por kuraca esplorado en la lando. La [[Universitato de Karaĉio]], fondita en 1951, estas la plej granda universitato de Pakistano kun studenta loĝantaro de {{nombro|24000}}. La [[Instituto pri Komerca Administro (Karaĉio)|Instituto pri Komerca Administro]], fondita en 1955, estas la plej malnova komerca lernejo ekster Nordameriko kaj Eŭropo, kaj estis starigita dank'al teĥnika subteno de la [[Lernejo Wharton|Lernejo ''Wharton'']] kaj de la [[Universitato de Suda Kalifornio]] (ambaŭ en Usono). La [[Universitato Davud pri Inĝenieristiko kaj Teĥnologio]], kiu malfermiĝis en 1962, oferas kursojn pri inĝenieristiko de petro, gaso, ĥemiaĵo kaj industrioj. La [[Pakistana Mararmeo Kolegio pri Inĝenieristiko]], sub la administrado de la [[Pakistana Mararmeo]], estas en asocio kun la [[Nacia Universitato pri Sciencoj kaj Teĥnologio]] de Islamabado. Karaĉio ankaŭ gastigas multenombrajn privatajn universitatojn. La [[Universitato Aga Ĥan]], fondita en 1983, estas la plej malnova privata eduka institucio de Karaĉio kaj unu el la plej prestiĝaj kuracaj lernejoj de Pakistano. La [[Indus-vala Lernejo pri Arto kaj Arĥitekturo]] estis fondita en 1989 kaj proponas altlernadajn programojn pri arto kaj arĥitekturo. La [[Universitato Hamdard|Universitato]] [[Universitato Hamdard|Hamdard]] estas la plej granda privata universitato en Pakistano kun fakultatoj kiuj inkluzivas orientan medicinon, kuracon, inĝenieristikon, farmacion kaj juron. La [[Nacia Universitato pri Komputilaj kaj Aperantaj Sciencoj]], unu el plej bonaj universitatoj de Pakistano pri komputila edukado, havas du sidejojn en Karaĉio. La [[Universitato Bahria]], fondita en 2000, estas unu el la gravaj ĝeneralaj institucioj de Pakistano kun siaj universitatejoj en Karaĉio, Islamabado kaj Lahoro oferas programojn pri Administradaj Sciencoj, Elektra Inĝenieristiko, Komputila Scienco kaj Psikologio. La [[Universitato S-ro Sjed pri Inĝenieristiko kaj Teĥnologio]] proponas programojn pri biomedicino, elektroniko, telekomunikado kaj informadiko. La Karaĉia Instituto pri Ekonomio kaj Teĥnologio (KIET) havas du sidejojn en Karaĉio. La [[Instituto Ŝahid Zulfikar Ali Buto pri Scienco kaj Teĥnologio]], fondita en 1995 fare de la eks-Ĉefministro [[Benazir Bhutto|Benazir Buto]], havas sidejon en Karaĉio. Jenas la listo pri privataj universitatoj:[[Dosiero:Habib_University_3.jpg|eta|La universitato Habib estas [[Liberalarta kolegio|liberala arta altlernejo]] en Karachi.]] * Universitato Ikra * Universitato Habib * Universitato Do * Kuraca kaj denta kolegio Ĝinah * Sinda kuraca universitato Ĝinah * Karaĉia instituto pri ekonomiko kaj teĥnologio * Unuiĝinta kuraca kaj denta kolegio * Nacia kuraca kolegio Liakat * Instituto pri kostaj kaj administradaj librotenistoj de Pakistano * Instituto pri [[komerca administrado]] === Amaskonukiloj === * [[Dawn (gazeto)|Dawn]] kaj [[Daily Jang]] (ĉiutagaj gazetoj) == Kuracado == {{Ĉefa artikolo|Listo de hospitaloj en Karaĉio|Medio de Karaĉio}} [[Dosiero:Aga_Khan_University_.jpg|eta|La hospitalo de la [[universitato Aga-Ĥan]].]] Karaĉio estas centro de esploro pri biomedicino kun almenaŭ 30 publikaj hospitaloj, 80 registritaj privataj hospitalojn kaj 12 rekonitaj kuracaj kolegioj,<ref>{{Cite journal|title=Establishment of a Comprehensive Epilepsy Center in Pakistan: Initial Experiences, Results, and Reflections|first1=M. Zubair|last1=Tahir|first2=Zain A.|last2=Sobani|first3=S. A.|last3=Quadri|first4=S. Nizam|last4=Ahmed|first5=Mughis|last5=Sheerani|first6=Fowzia|last6=Siddiqui|first7=Warren W.|last7=Boling|first8=Syed Ather|last8=Enam|date={{dato|2012-1-1}}|journal=Epilepsy Res Treat|volume=2012|doi=10.1155/2012/547382|pmid=22957232|pmc=3420664|pages=547382|doi-access=free|language=en}}</ref> inkluzive de la Hospitalo Induso, Hospitalo Sinjorino Dufferin, [[Karachi Institute of Heart Diseases|Karaĉia instituto pri koraj malsanoj]],<ref>{{Cite web|url=http://www.kihd.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20110506025000/http://www.kihd.org/|url-status=dead|archive-date={{dato|2011-5-6}}|title=Karachi Institute of Heart Diseases (KIHD)|website=kihd.org|access-date={{dato|2016-6-1}}|language=en}}</ref> Nacia instituto pri kardiovaskulaj malsanoj,<ref>{{Cite web|url=http://nicvd.org/|title=National Institute of Cardiovascular Diseases|website=nicvd.org|access-date={{dato|2016-6-1}}|language=en}}</ref> Civila Hospitalo,<ref>{{Cite web|url=http://chk.gov.pk/|title=Civil Hospital Karachi|website=chk.gov.pk|access-date={{dato|2016-6-1}}|language=en}}</ref> Kombinita Militista Hospitalo, PNS Rahat,[286] PNS Ŝifa, Universitata Hospitalo Aga Ĥan, Nacia Hospitalo Liakat, Postbakalaŭra Medicina Centro Ĝinah, Hospitalo Sankta Familia kaj Hospitalo Ziaudin. En 1995, la Hospitalo Ziaudin estis la situo de la unua ostmedola transplantado en Pakistano.{{Mallonga piednoto|Kenneth D. Miller M.D.|Miklos Simon MD|2015}} La Karaĉiaj urbaj aŭtoritatoj en 2017 starigis novan frua-avertan sistemon kiu atentigis urbajn loĝantojn al prognozita varmigo. Fakte, pasintece la varmigoj ofte mortigis loĝantojn de Karaĉio, sed ekde la efektivigo de la averta sistemo laŭdire neniu morto pro varmigo plu okazis.<ref name="heatwave"/> Dum la pandemio de KOVIM-19 de 2020-2021, vakcinoj estis haveblaj en ĉiuj gravaj hospitaloj. == Distro, turismo kaj kulturo == {{Ĉefa artikolo|Kulturo de Karaĉio}} === Butikcentroj === Karaĉio gastigas la plej grandan butikcentron el Pakistano kaj pli ĝenerale de suda Azio nome «[[Lucky One Mall|butikcentro bonŝanculo]]» ({{Lang-en|Lucky One Mall}}), kiu gastigas pli ol 200 vendejoj.<ref>{{Cite news|url=https://www.lmkt.com/south-asias-largest-mall-lucky-one-selects-lmkt-to-deploy-gpon-solution/|title=South Asia's largest mall, Lucky One selects LMKT to deploy GPON Solution – LMKT|date={{dato|2016-1-18}}|work=LMKT|access-date={{dato|2018-11-15}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808012831/https://www.lmkt.com/south-asias-largest-mall-lucky-one-selects-lmkt-to-deploy-gpon-solution/|archive-date={{dato|2018-8-8}}|url-status=dead|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180808012831/https://www.lmkt.com/south-asias-largest-mall-lucky-one-selects-lmkt-to-deploy-gpon-solution/ |date=2018-08-08 }}</ref> Laŭ ''[[TripAdvisor]]'' la urbo eĉ enhavas la plej ŝatatan butikumadacentro el Pakistano, t.e., [[Butikcentro Dolmen]], en [[Klifton (Karaĉio)|Klifton]], kiun priparolis ankaŭ [[CNNa Internacio|CNN]].<ref>{{Citation|last=Pak Property Mela|title=Dolmen Mall Karachi by CNN|date={{dato|2016-12-16}}|url=https://www.youtube.com/watch?v=6MyQjqj--Xo| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/6MyQjqj--Xo| archive-date={{dato|2021-12-11}}| url-status=live|access-date={{dato|2018-11-15}}|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tripadvisor.com/Attractions-g293959-Activities-c26-Pakistan.html|title=THE BEST Shopping in Pakistan – TripAdvisor|website=tripadvisor.com|access-date={{dato|2018-11-15}}|language=en}}</ref> En 2023, alia giganta butikcentra/distra komplekso nome «Butikcentro de Karaĉio» estos malfermita, troviĝonte ĉe la fundo de plej alta nuboskrapulo de Pakistano: [[Ikona Turo de Baria]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/10/16/62-storey-bahria-town-icon-reaches-structural-completion/|title=62-storey Bahria Town Icon reaches structural completion|website=Pakistan Today|access-date={{dato|2018-11-15}}|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bahriatown.com/index.php?option=com_content&task=view&id=405|title=Bahria Town ICON – Bahria Town – Your Lifestyle Destination|last=toot|website=bahriatown.com|access-date={{dato|2018-11-15}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116043315/http://www.bahriatown.com/index.php?option=com_content&task=view&id=405|archive-date={{dato|2018-11-16}}|url-status=dead|language=en}}</ref> === Muzeoj kaj artgalerioj === [[Dosiero:Mohenjo-daro Priesterkönig.jpeg|eta|dekstra|La fama skulptaĵo «[[Pastro-Reĝo (skulptaĵo)|Pastro-Reĝo]]» de la [[Induso-civilizacio]], videbla en la [[Nacia Muzeo de Pakistano]], en Karaĉio.]] [[Dosiero:PK_Karachi_asv2020-02_img17_Mohatta_Palace.jpg|eta|dekstra|Konstruita kiel domo por riĉa hindua komercanto, la [[Palaco Mohata]] estas nun muzeo alirebla por la publiko.]] Karaĉio gastigas multajn el la eminentaj muzeoj de Pakistano, kiel ekzemple la [[Nacia Muzeo de Pakistano]] kaj la [[Palaco Mohata]]; la urbo ankaŭ havas plurajn privatajn artgaleriojn.<ref>{{Cite web|url=http://theculturetrip.com/asia/pakistan/articles/10-stunning-contemporary-art-galleries-in-karachi-pakistan/|title=10 Stunning Contemporary Art Galleries in Karachi, Pakistan|website=The Culture Trip|date={{dato|2014-3-26}}|access-date={{dato|2015-12-18}}|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151221031837/http://theculturetrip.com/asia/pakistan/articles/10-stunning-contemporary-art-galleries-in-karachi-pakistan/|archivedate=2015-12-21}}</ref> La [[Muzeo de la Pakistana Aerarmeo]] ({{Lang-ur|{{Nastaliq|پاک فضائیہ عجائب گھر}}| t=pak fazaiya ajaaeb ghar}}) estas [[muzeo]] pri [[aerarmeo]] kaj parko kiu troviĝas proksime al ''Karsaz Flyover'' laŭlonge de bulvardo Ŝahrah-e-Faisal en Karaĉio.<ref name=TheNation>{{citaĵo el gazeto|url=http://nation.com.pk/national/07-Sep-2015/air-chief-inaugurates-martyrs-monument-at-paf-museum-karachi|titolo= Air Chief inaugurates martyrs monument at PAF Museum Karachi|gazeto= The Nation |dato= 7-a de septembro 2015|alirdato = 14-a de septembro 2017|lingvo=angle}}</ref> Inter la ceteraj muzeoj, indas mencii la [[Muzeo pri la Pakistana Mararmeo]] kaj la unua interaktiva scienca centro de la lando, nome [[Centro MagnifiScience|Centro ''MagnifiScience'']].<ref>{{Cite news |last1=Azam |first1=Oonib |title=A praiseworthy endeavour to foster children's interest in science |url=https://www.thenews.com.pk/print/900358-a-praiseworthy-endeavour-to-foster-children-s-interest-in-science |website=Dawn (newspaper) |access-date={{dato|2022-4-15}}|date={{dato|2021-10-15}}|language=en}}</ref> La [[Domego Vazir]] ({{Lang-ur|وزیر مینشن}}, {{Lang-en|Wazir Mansion}}), oficiale konata per la nomo '''Naskiĝloka Muzeo de ''Quaid-i-Azam''''',<ref name=Dawn1>[https://www.dawn.com/news/880180 Wazir Mansion forgotten?] Dawn (newspaper), Publikigita la 26an de Decembro 2009, alirita la 20an de Aŭgusto 2020</ref><ref>Muzeoj de Sindo, broŝuro, registaro de Sindo</ref> estas eksa familia domo en la distrikto Ĥaradar de Karaĉio, konsiderita la naskiĝloko de la fondinto de la lando, [[Muhammad Ali Jinnah|Mahometo Ali Ĝinah]].<ref name=Dawn>''Wazir Mansion: then and now'' Dawn (gazeto), eldonita la 17-an de junio 2013</ref> La [[Domego de Quaid-e-Azam|domego de ''Quaid-e-Azam'']] ({{Lang-ur|{{nastaliq|قائدِ اعظم کا گھر}}}}; ''Quaid-e-Azam'' signifas «''grandan gvidanton''»), ankaŭ nomata kiel '''domo Flagstango''' ({{Lang-en|Flagstaff House}}),<ref name="stdc">{{citaĵo el la reto|url=https://stdc.gos.pk/index.php/tours/all-locations/item/94-quaid-e-azam-house-museum-karachi|titolo=Quaid-e-Azam House Museum, Karachi|alirdato=2023-01-26|lingvo=en|eldoninto=Sindh Tourism Development Corporation (STDC)|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230126144514/https://stdc.gos.pk/index.php/tours/all-locations/item/94-quaid-e-azam-house-museum-karachi|arkivdato=2023-01-26}}</ref> estas domo-[[muzeo]] dediĉita al la vivo de [[Muhammad Ali Jinnah|Mahometo Ali Ĝinah]], la fondinto de Pakistano. La domego troviĝas en Karaĉio kaj estis desegnita de brita arĥitekto [[Moses Somake]]. Aliaj muzeoj inkluzivas la [[Domo TDF|domon TDF]] kaj la [[Ŝtata Banko de la Pakistanaj Muzeo kaj Artgalerio]]. === Teatro kaj kino === Karaĉio gastigas kelkajn gravajn kulturajn institucioj de la lando. La [[Nacia Akademio pri Prezentartoj]], troviĝanta en la eksa Hindu-Ĝimĥana, proponas diplomajn kursojn pri prezentartoj, inkluzive de klasika muziko kaj nuntempa teatro.<ref name="napa">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.napa.org.pk|titolo=Welcome to National Academy of Performing Arts|alirdato={{dato|2006-4-17}}|aŭtoro=National Academy of Performing Arts|lingvo=en}}</ref> Karaĉio estas la sidejo de grupoj kiel ''Thespianz Theater'', profesia junulara senprofita prezentarta grupo, kiu interesiĝas pri teatro kaj artaj aktivecoj en Pakistano.<ref>{{Cite web|url=http://www.pakistanbusinessjournal.com/b2b-directory/thespianz-theater_95750.html|title=Thespianz Theater |website=Pakistan Business Journal|access-date={{dato|2015-12-18}}|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1134478|title=Thespianz Theater brings string puppetry to PACC|author=Entertainment Desk|website=Dawn|date={{dato|2014-9-26}}|access-date={{dato|2015-12-18}}|language=en}}</ref> Kvankam [[Lahoro]] estis konsiderita la hejmo de la filma industrio de Pakistano, eĉ Karaĉio fastigas la ĉiujara [[Kinfestivalo Kara]], kun siaj sendependaj pakistanaj kaj internaciaj filmoj kaj dokumentarioj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://tribune.com.pk/story/951275/karawood-film-festival-to-kick-start-september-7/|titolo=Karawood film festival to kick start September 7|alirdato={{dato|2015-12-18}}|dato={{dato|2015-9-5}}|lingvo=en|verkaĵo=[[The Express Tribune]]}}</ref> La jenaj estas inter la plej famaj kinejoj de la urbo: kinejo Bambino, Kinejo Kapri, Kinejo Sinepaks, Kinejo Sinegold-Pleks (urbeto Baria), Kinejo Mega Maltipleks (''Millennium Mall''), Kinejo ''Nueplex'' (Askari-4), Kinejo Atria Butikcentro (Sadar). === Muziko === La [[Tutpakistana Muzika Konferenco]], rilata kun la 45-jaraĝa simila institucio en [[Lahoro]], okazigas sian ĉiujaran muzikan festivalon ekde ĝia komenco en 2004.<ref>{{cite web |url=http://apmc.info/ |title=All Pakistan Music Conference &#124; Established in 1959 |publisher=All Pakistan Music Conference |access-date={{dato|2014-2-10}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20040205022516/http://apmc.info/ |archive-date={{dato|2004-2-5}}|url-status=dead|language=en }}</ref> La Nacia Artkonsilio (Kuĉa-e-Sakafat) havas muzikajn prezentojn kaj [[muŝairo]]jn. == Sociaj temoj == === Krimo === Foje deklarita inter la plej danĝeraj urboj el la mondo,<ref>{{Cite web|last1=Khan|first1=Taimur|title=Cooking in Karachi|url=https://foreignpolicy.com/2013/09/03/cooking-in-karachi/|access-date={{dato|2016-12-6}}|date={{dato|2013-9-9}}|language=en}}</ref> laŭ la vero la frekvenco de perfortaj krimoj en Karaĉio ne estas tiel alta kiel en aliaj metropoloj en la mondo.<ref name="ReferenceA">{{Citaĵo el libro|titolo=The Pakistan Paradox: Instability and Resilience|url=https://archive.org/details/pakistanparadoxi0000jaff|familia nomo=Jaffrelot|persona nomo=Christophe|dato=2015|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=978-0-19-061330-3|paĝoj=672|lingvo=en}}</ref> Laŭ la Krima Indekso Numbeo de 2014, Karaĉio estis la 6-a plej danĝera urbo en la mondo. Ĉe la mezo de 2016, la rango de Karaĉio jam falis al 31 dank'al la novaj kontraŭkrimaj operacioj.<ref>{{cite news|title=Pakistan is winning its war on terror|url=http://www.spectator.co.uk/2016/12/pakistan-is-winning-its-war-on-terror/|access-date={{dato|2017-1-3}}|work=[[The Spectator]]|date={{dato|2016-12-31}}|ref=Just three years ago, according to the Numbeo international crime index, Karachi was the sixth most dangerous city in the world. Today it stands at number 31 – and falling.|language=en}}</ref> Ekde 2018, la rango de Karaĉio falis al 50.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://en.dailypakistan.com.pk/headline/karachi-improves-ranking-on-international-crime-and-safety-index-2018/|titolo=Karachi, the 6th most dangerous city in the world previously, has jumped to 50th place|alirdato={{dato|2018-2-13}}|lingvo=en|verkaĵo=Daily Pakistan Global}}</ref> En 2021, la rango de Karaĉio falis al 115. En 2022, la rango falis cetere al 128-an pozicio, kaj Karaĉio fariĝis pli sekura ol samregionaj urboj kiel [[Dako]] (56-a), Delhio (90-a) kaj [[Bengaluro]] (122-a).<ref>{{Cite web|last=desk|first=News|date={{dato|2021-4-27}}|title=Karachi ranks 115 in global crime ranking after improved security situation|url=https://pakobserver.net/karachi-ranks-115-in-global-crime-ranking-after-improved-security-situation/|access-date={{dato|2021-5-2}}|website=Pakistan Observer|language=en-US}}</ref> Pro la dimensio de la urbo kaj sia granda loĝantaro, la nombro de hommortigoj estas alta kaj la hommortiga indico estas modera.<ref name="ReferenceA" /> Ĉiuokaze, la hommortigaj indicoj pri Karaĉio estas pli malaltaj, ekzemple, ol multaj latinamerikaj urboj,<ref name="ReferenceA" /> kaj en 2015 estis po {{nombro|12.5}} ĉiu {{nombro|100000}},<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/Karachi-worlds-most-dangerous-megacity-Report/articleshow/22437484.cms|titolo=Karachi world's 'most dangerous megacity': Report|alirdato={{dato|2016-12-6}}|dato={{dato|2013-9-9}}|lingvo=en|verkaĵo=The Times of India}}</ref> do pli malalta ol la hommortiga indico de pluraj usonaj urboj kiel [[Nov-Orleano]] kaj [[Sankta Luiso|S-ta Luiso]].<ref name="businessinsider.com">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.businessinsider.com/most-violent-cities-in-the-world-2016-1/#10-cali-colombia-had-6427-homicides-per-100000-residents-41|titolo=The 50 most violent cities in the world|alirdato={{dato|2016-12-6}}|dato={{dato|2016-1-26}}|lingvo=en|verkaĵo=Business Insider}}</ref> La hommortigaj indicoj en kelkaj latinamerikaj urboj kiel [[Karakaso]] (en [[Venezuelo]]) kaj [[Akapulko]] (en Meksikio) estas en eksceso de po 100 ĉiu {{nombro|100000}} loĝantoj,<ref name="businessinsider.com" /> do tre pli altaj ol la hommortiga indico de Karaĉio. En 2016, la nombro de murdoj en Karaĉio falis al 471, kaj cetere al 381 en 2017.<ref name="auto">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://thefrontierpost.com/karachi-killing-extortion-decreased-2017/|titolo=Karachi: Killing, extortion decreased in 2017 – The Frontier Post|alirdato={{dato|2018-3-8}}|dato={{dato|2018-1-2}}|lingvo=en|verkaĵo=The Frontier Post}} {{Citaĵo el la reto |url=https://thefrontierpost.com/karachi-killing-extortion-decreased-2017/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180308103624/https://thefrontierpost.com/karachi-killing-extortion-decreased-2017/ |arkivdato=2018-03-08 }}</ref> Je la fino de la 1980-aj kaj la komenco de la 1990-aj jaroj, Karaĉio spertis politikan konflikton dum samtempe la krimoj pliiĝis pro la alveno de armiloj el la [[Enlanda milito en Afganio|Milito en Afganio]].<ref name="violentEnd" /> Pluraj el la krimaj mafioj de Karaĉio fariĝis potencaj dum la periodo en la 1990-aj jaroj priskribita kiel «la gubierno de la mafioj».{{Mallonga piednoto|Marcello Balbo|2005}} Gravaj mafioj aktivaj en la urbo inkluzivis la mafion de la terenoj, la mafio de la akvaj cisternoj, la mafio de la transportoj, kaj la mafio pri sablo kaj gruzo.{{sfn|Newsline|2006}}{{sfn|Marcello Balbo|2005|p=181}}{{sfn|Mohammad Shahid Alam|1996|p=49}}<ref>{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/1035362/fair-warning-kwsb-installations-at-risk-due-to-heavy-excavation-in-malir-river/|title=Fair warning: KWSB installations at risk due to heavy excavation in Malir River|date={{dato|2016-1-28}}|website=The Express Tribune|access-date={{dato|2016-3-15}}|language=en}}</ref> La plej alta indico de mortigoj en Karaĉio okazis dum la mez-1990-aj jaroj. En 1995, 1742 murdoj estis registritaj, kun maksimumo de 15 mortigoj en ununura tago.<ref>{{cite news|title=Karachi target killings, highest in 15 years|url=http://tribune.com.pk/story/69491/karachi-target-killings-highest-in-15-years/|access-date={{dato|2016-12-6}}|agency=The Express Tirbune|date={{dato|2010-10-29}}|language=en}}</ref><ref>See Demographics section above.</ref> ==== Operacioj pri publika ordo ==== Karaĉio fariĝis ĝenerale konata pro siaj altaj indicoj de perfortaj krimoj, sed indicoj akre malpliiĝis post polemika subprema operacio kontraŭ krimuloj, la alveno de la politika partio MQM, kaj la Islamistaj radikaluloj iniciatita en 2013 de la [[Pakistanaj gardistoj]].<ref name="New York TImes" /> En 2015, 1040 Karaĉianoj mortis pro agadoj de [[Terorismo en Pakistano|terorismo]] aŭ aliaj krimoj, t.e., preskaŭ 50% malpli ol la 2023 mortigitaj en 2014<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.thenews.com.pk/print/85793-In-2015-Karachi-the-most-violent-region-of-Pakistan|titolo=In 2015, Karachi the most violent region of Pakistan|alirdato={{dato|2016-12-6}}|dato={{dato|2016-1-2}}|lingvo=en|citaĵo=With 1,040 deaths{{snd}}down from 2,023 in 2014{{snd}}recorded in Karachi this past year, the metropolis saw{{nbsp}}...|verkaĵo=The News (Pakistan)}}</ref> kaj preskaŭ 70% malpli ol la 3251 mortigitaj dum 2013, la plej alta iam ajn registrita nombro en la Karaĉia historio.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://tribune.com.pk/story/660098/death-toll-rises-over-3200-killings-in-karachi-make-2013-deadliest-year-so-far/|titolo=Death toll rises: Over 3,200 killings in Karachi make 2013 deadliest year so far|alirdato={{dato|2016-12-6}}|dato={{dato|2014-1-18}}|lingvo=en|verkaĵo=The Tribune}}</ref> Perfortaj krimoj kiel celaj mortigoj, forkaptoj por elaĉeto aŭ eldevigado, brulanta aŭ torturanta ĝis mortigo, drogoj kaj kontrabando de armiloj tre malpliiĝis post 2015. Strataj krimoj daŭre restas oftaj, kiel ekzemple elkaptado de kontantmono, telefonoj, motorcikloj kaj aŭtoj per armila forto.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://tribune.com.pk/story/1244433/frightening-situation-52552-karachiites-fell-victim-street-crime-2016/|titolo=52,552 Karachiites fell victim to street crime in 2016|alirdato={{dato|2016-12-6}}|lingvo=en|verkaĵo=The Express Tribune}}</ref> Pro 650 [[murdo|hommortigoj]] en 2015, la hommortiga indico de Karaĉio malpliiĝis de 75% kompare al 2013.<ref name="Reuters">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.reuters.com/article/pakistan-realestate-idUSL8N15Q2GU|titolo=Karachi property prices soar after Pakistan crime crackdown|alirdato={{dato|2016-10-22}}|dato={{dato|2016-2-29}}|lingvo=en|citaĵo=Recorded murders in Karachi fell to 650 last year, a 75 percent drop from 2013, while registered extortion was down 80 percent and kidnapping by nearly 90 percent, according to the CPLC, which collates official police data.|verkaĵo=Reuters}}</ref> En 2017, la nombro de hommortigoj falis cetere al 381.<ref name="auto"/> Eldevigadaj krimoj malpliiĝis je 80% inter 2013 kaj 2015, dum forkaptoj malpliiĝis de 90% dum la sama periodo.<ref name="Reuters" /> En 2016, la urbo registris totalon de 21 kazoj de forkapto por elaĉeto.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://dunyanews.tv/en/Crime/368050-Karachi-witnesses-significant-decrease-in-target-k|titolo=Karachi witnesses significant decrease in target killing, extortion cases in 2016|alirdato={{dato|2017-11-30}}|dato={{dato|2016-12-31}}|eldoninto=Dunya TV|lingvo=en}}</ref> Teroristaj okazaĵoj falis je 98% inter 2012 kaj 2017, laŭ la Ministerio pri internaj aferoj de Pakistano.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.dawn.com/news/135955398pc|titolo=98pc drop in terrorism in Karachi, NAP implementation report shows|alirdato={{dato|2017-12-1}}|dato={{dato|2017-9-23}}|verkaĵo=Dawn}}{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes|language=en }}</ref> Rezulte de la pli sekura medio de la urbo, la prezoj de domegoj en Karaĉio tre altiĝis post 2015,<ref name="reuters.com">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.reuters.com/article/pakistan-realestate-idUSL8N15Q2GU|titolo=Karachi property prices soar after Pakistan crime crackdown|alirdato={{dato|2016-10-22}}|dato={{dato|2016-2-29}}|lingvo=en|citaĵo=Karachi property prices jumped 23 percent last year to a record high, outpacing other large cities and the national average of 10 percent, data from property website Zameen.com showed.|verkaĵo=Reuters}}</ref> kaj naskiĝis komercaj oportunoj por starigi luksaj restoracioj kaj kafejoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-economy-idUSKCN0Z50XQ|titolo=Despite rising economy, Pakistan still hampered by image problem leftright 4/4leftright|alirdato={{dato|2016-12-5}}|dato={{dato|2016-6-19}}|lingvo=en|citaĵo=A crime crackdown in Karachi, Pakistan's financial hub of 20 million people, has helped spur a real estate boom and new, upmarket seaside restaurants and cafés are overflowing.|verkaĵo=Reuters}}</ref> === Etnaj konfliktoj === Kaŭze de la nesufiĉa kaj tro multekosta loĝeja infrastrukturo por sorbi kreskon de la urbo, diversaj migrantoj en Karaĉion ekloĝis en homoĝenaj kvartaloj kun la sama etnio.<ref name=wb/> La 1970-aj jaroj vidis [[Laboristaj tumultoj en Karaĉio de 1972|gravajn laboristajn luktojn]] en industrioj de Karaĉio. La perforto devenis de la universitatoj kaj disvastiĝis tra la urbo.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|familia nomo=Gayer|persona nomo=Laurent|dato=2014|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=978-0-19-023806-3|paĝoj=74, 256}}</ref> La konflikto fariĝis precipe forta inter la [[Partio MQM de Pakistano|partio MQM]] kaj loĝantoj etne [[Sindoj]], [[Paŝtunoj]] kaj [[Panĝaboj]]. La partio kaj sia vasta reto de subtenantoj iĝis celo de la Pakistanaj sekurecaj fortoj pro la polemika «[[operacio purigo]]» en 1992, kiam ili klopodis restarigi la pacon en la urbo kiu daŭris ĝis 1994. La interetnaj konfliktoj daŭris inter grupoj de malsamaj lingvoj ĝis la fino de la 2010-aj jaroj kaj, ekde tiam, ili ne pli estis ekstremaj. === Malbonaj infrastrukturoj === Karaĉio ne disvolviĝis laŭ urba planado, kaj pro la rapida kresko de la urbo kaŭzis malaltan kvaliton de vivo.<ref name=wb/> La urbo havas ne kohezan politikon pri transportoj, tamen ĝis po 1000 novaj veturiloj estas aldonita ĉiutage al la jam trafikaj urbaj stratoj.<ref name="wb" /> La surfaco de vojoj kaj stratoj estas rompita ĉe multaj lokoj, sed ne estas riparita en ĝustatempa maniero. Nekapablaj provizi loĝejojn al grandaj nombroj de rifuĝintoj tuj post la sendependeco, la aŭtoritatoj de Karaĉio unue eldonis permesojn al rifuĝintoj ekde 1950, kaj tio permesis al rifuĝintoj setli ĉe ajna vaka lando.<ref name=sewer>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.reuters.com/article/us-slums-pakistan-sewage/fed-up-with-no-sewers-pakistans-slum-residents-go-diy-idUSKCN12D1PK|titolo=Fed up with no sewers, Pakistan's slum residents go DIY|alirdato={{dato|2017-11-29}}|dato=October 2016|lingvo=en|verkaĵo=Reuters}}</ref> Tiaj [[neformalaj setlejoj]] estas konataj kiel «''[[katchi abadi]]''». Ĉirkaŭ duono el la loĝantoj de Karaĉio ankoraŭ vivas en ĉi tiuj neplanitaj komunumoj, kun malmulto da stratoj kaj servoj.<ref name=wb/> == Arĥitekturo == [[Dosiero:Adnan_Asim's_Karachi_City._3_Talwar_(_Swords_)_Clifton,_Karachi.jpg|eta|dekstra|200px|Vido de [[Klifton (Karaĉio)|Klifton]] kun sia monumento de la «tri glavoj».]] Karaĉio enhavas kolekton de konstruaĵoj kaj strukturoj de malsamaj [[Arĥitektura stilo|arĥitekturaj stiloj]]. La urbocentraj distriktoj de [[Saddar|Sadar]] kaj [[Klifton (Karaĉio)|Klifton]] montras arĥitekturon de la komenco de la 20-a jarcento, kaj siaj diversaj stiloj inkluzivas la [[Novklasika arkitekturo|neo-klasikan]] konstruaĵo de [[Karachi Havena Fido|KPT]] kaj la konstruaĵo de la [[Sinda Alta Kortumo]]. Karachi akiris siajn unuajn neo-gotikajn aŭ Hindo-gotikaj konstruaĵoj kun la kompletiĝo de la [[Halo Frejr]], de [[Merkato Imperiestrino]] kaj de la [[Katedralo de Sankta Patriko (Karaĉio)|Katedralo de Sankta Patriko]]. La [[Tudor-reviviĝa arĥitekturo|Tudor-simila]] arĥitektura stilo aperis ĉe la [[sporta klubo de Karaĉio]] kaj la barka klubo. La [[Novrenesanco|nov-renesanca arĥitekturo]] iĝis populara dum la 19-a jarcento kaj estis elektita por la monaĥinejo de S-ta Josefo (de 1870) kaj la [[Sinda Klubo]] (de 1883).<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.historickarachi.com/heritage_revisited.htm|titolo=Heritage Revisited|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Historickarachi.com|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080822124715/http://www.historickarachi.com/heritage_revisited.htm|arkivdato=[[22-a de aŭgusto]] [[2008]]}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.historickarachi.com/heritage_revisited.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080822124715/http://www.historickarachi.com/heritage_revisited.htm |arkivdato=2008-08-22 }}</ref> La klasika stilo repopulariĝis ĉe la fino de la 19-a jarcento, kaj videblas en la [[Hospitalo sinjorino Dufferin|hospitalo sinjorino ''Dufferin'']] (1898)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.historickarachi.com/public_arch_5.htm|titolo=Public Arch 5|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Historickarachi.com|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20071024103906/http://www.historickarachi.com/public_arch_5.htm|arkivdato=[[24-a de oktobro]] [[2007]]}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.historickarachi.com/public_arch_5.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071024103906/http://www.historickarachi.com/public_arch_5.htm |arkivdato=2007-10-24 }}</ref> kaj la Fervoja Stacio de Karaĉio {{stacidomo|Karachi Cantonment}}. Dum [[Itala-moka arĥitekturo|itala-similaj]] konstruaĵoj restis popularaj, eklektika miksaĵo nome [[Hindo-Saracena arĥitekturo|Hindo-Saracena]] aŭ Anglo-Mogola komencis aperi en kelkaj lokoj.{{Mallonga piednoto|Laurent Gayer|2014}} La loka komercista komunumo ekaltiris al si imponajn strukturojn. La strato ''Zaibunnisa'' en la areo [[Saddar]] (nomata «strato ''Elphinstone''» dum la brita regado) estas ekzemplo kie la komercaj grupoj adoptis la itala-similan kaj Hindo-Saracenan stilon por montri sian konon de la okcidenta kaj de sia propra kulturoj. La ''Hindu Gymkhana'' (1925) kaj la [[Palaco Mohata]] estas ekzemploj de Mogola-reviviĝaj konstruaĵoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.historickarachi.com/public_arch_1.htm|titolo=Public Architecture|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Historickarachi.com|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080415174246/http://www.historickarachi.com/public_arch_1.htm|arkivdato=15a de aprilo 2008}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.historickarachi.com/public_arch_1.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080415174246/http://www.historickarachi.com/public_arch_1.htm |arkivdato=2008-04-15 }}</ref> La [[Indus-vala lernejo pri arto kaj arĥitekturo]] oferas unu el la ĉefaj ekzemploj de arĥitektura konservado kaj restarigo kie tuta konstruaĵo el areo [[Ĥaradar]] de Karaĉio translokiĝis al Klifton por esti reutilizata kiel lernejo. Por translokigi tion, oni zorge forigis ĉiun pecon de ligno kaj ŝtono, stakigis ilin intertempe, ŝarĝis ilin sur la kamionojn por transportado al la Klifton, malŝarĝis kaj re-aranĝis ilin laŭ plano, ŝtonon post ŝtono, pecon post peco, ĉio dum nur tri monatoj.<ref name="Indus Valley Website">{{Cite web|url=http://www.indusvalley.edu.pk/nusserwanjeehistory.html|title=Nusserwanjee Building (Relocation) Project|website=Daily Times|access-date={{dato|2013-2-26}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20130126022502/http://www.indusvalley.edu.pk/nusserwanjeehistory.html|archive-date={{dato|2013-1-26}}|url-status=dead|language=en}}</ref> [[Dosiero:PK_Karachi_asv2020-02_img22_Chundrigar_Road.jpg|eta|200px|Vido de la strato I. I. Ĉundrigar, kun la turo ''[[Habib-Bank-Plaza]]''.]] Arĥitekture apartaj — eĉ ekscentraj — konstruaĵoj ekaperis tra Karaĉio. Rimarkindaj ekzemploj pri nuntempa arĥitekturo estas la sidejo de la [[Pakistana Ŝtata Petrolo]]. La urbo havas ekzemplojn pri moderna [[Islama arkitekturo|islama arĥitekturo]], inkluzive de la hospitalo de la [[Universitato Aga Ĥan]], la [[Granda Moskeo Ĝamia]], [[Masĝid-e-Tuba]], la Moskeo Faran, la [[Moskeo Baitul-Mukaram]], la [[Mazar-e-Kaid|Maŭzoleo de Kaid]], kaj la [[Teksaĵa Instituto de Pakistano]]. Unu el la unikaj kulturaj elementoj de Karaĉio estas ke la loĝejoj, kiu estas du- aŭ tri-etaĝaj, estas konstruitaj kun la fronta jardo protektita de alta brika muro. La strato I. I. Ĉundrigar prezentas gamon de altaj konstruaĵoj. La plej eminentaj ekzemploj inkluzivas la [[Habib Banka Placo|''Habib Bank Plaza'']], la Turo UBL, la Turoj PRC, la Konstruaĵo PNSC kaj la [[Turo MCB]].<ref>{{Cite web|url=http://www.mcb.com.pk/mcb/mcb_tower.asp|title=MCB Tower, the tallest skyscraper of Karachi|publisher=Mcb.com.pk|access-date={{dato|2010-5-6}}|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090504064133/http://www.mcb.com.pk/mcb/mcb_tower.asp|archive-date={{dato|2009-5-4}}|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100723214014/http://www.mcb.com.pk/mcb/mcb_tower.asp |date=2010-07-23 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.mcb.com.pk/mcb/mcb_tower.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090504064133/http://www.mcb.com.pk/mcb/mcb_tower.asp |arkivdato=2009-05-04 }}</ref> Pli novaj ĉielskrapantoj estas konstruataj en Klifton. Almenaŭ 50 konstruaĵoj de pli ol 150 metroj estis konstruataj dum 2022. == Sportoj == {{Ĉefa artikolo|Listo de sportejoj en Karaĉio}} [[Dosiero:Sindh_Cricket_team_match_with_Australia_in_1935.jpg|maldekstra|eta|Paĝo de sporta gazeto pri kriketa matĉo kontraŭ Aŭstralio, 1935.]] [[Dosiero:Inside_the_National_Stadium,_Karachi_01.jpg|eta|La [[Nacia Stadiono de Karaĉio|Nacia Stadiono]] en Karaĉio.]] === Kriketo === La historio de [[kriketo]] en Pakistano datiĝas ĉe antaŭ la naskiĝo de la lando en 1947. La unua iam ajn internacia kriketa matĉo en Karaĉio okazis la 22-an de novembro 1935 inter [[Sindo]] kaj aŭstraliaj kriketaj teamoj. La matĉon spektis 5000 Karaĉianoj.<ref>[http://www.smh.com.au/ "Match against Sindh"]. ''The Sydney Morning Herald'', 23 November 1935</ref> En Karaĉio ankaŭ ekzistas la [[tejpbalo]], pli sekura kaj pli malaltekosta alternativo al kriketo.<ref>{{Citation|last=Guardian Sport|title=Have you heard of Tape Ball cricket?|date={{dato|2017-7-19}}|url=https://www.youtube.com/watch?v=sV4fmG9-hlo| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/sV4fmG9-hlo| archive-date={{dato|2021-12-11}}| url-status=live|access-date={{dato|2017-7-23}}|language=en}}{{cbignore}}</ref> La inaŭguran unua-klasan matĉon ĉe la Nacia Stadiono ludis Pakistano kaj Barato la 26-an de februaro 1955 kaj ekde tiam la Pakistana nacia teamo pri kriketo gajnis 20 el la 41 ''test matches'' luditaj ĉe la Nacia Stadiono.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://cricketarchive.com/Archive/Grounds/22/1506_t.html|titolo=Test matches played on National Stadium, Karachi|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Cricket Archive|lingvo=en}}</ref> La unua [[Unu-taga Internacia]] ĉe la Nacia Stadiono okazis kontraŭ la 21-an de novembro 1980. La urbo gastigis nombron de enlandaj kriketaj teamoj inkluzive de Karaĉio,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/846/First-Class_Matches.html|titolo=First-Class matches played by Karachi|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Cricket Archive|lingvo=en}}</ref> Karaĉiaj bluuloj,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/444/First-Class_Matches.html|titolo=First-Class matches played by Karachi Blues|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Cricket Archive|lingvo=en}}</ref> Karaĉiaj verduloj,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/446/First-Class_Matches.html|titolo=First-Class matches played by Karachi Greens|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Cricket Archive|lingvo=en}}</ref> Karaĉiaj blankuloj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/445/First-Class_Matches.html|titolo=First-Class matches played by Karachi Whites|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=Cricket Archive|lingvo=en}}</ref> La Nacia Stadiono gastigis du grupajn matĉojn (Pakistano kontraŭ Sud-Afriko la 29-an de februaro, kaj Pakistano kontraŭ Anglio la 3-an de marto) kaj kvarono-fina matĉojn (Sud-Afriko kontraŭ Okcidenta Hindio la 11-an de marto) dum la [[Kriketa monda pokalo de 1996]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.cricinfo.com/ci/content/series/60981.html?template=fixtures|titolo=Fixtures|alirdato={{dato|2010-8-26}}|eldoninto=ESPNcricinfo|lingvo=en}}</ref> la Kriketa Stadiono Rafi, en konstruo en urbeto Baria, baldaŭ fariĝos la granda kriketa stadiono en Karaĉio, kun sia kapacito de pli ol {{nombro|50000}} spektantoj. === Aliaj sportoj === Laŭ kelkaj fontoj, estis en Karaĉio ke en 1877 la tiamaj britaj regantoj klopodis krei rularon de volanludo kaj probable la loko de la unuaj matĉoj estis Halo Frejr.<ref>{{cite book |title= Better Badminton for All |url= https://archive.org/details/betterbadmintonf0000unse |url-access= registration |last=Downey |first=Jake |page=[https://archive.org/details/betterbadmintonf0000unse/page/13 13] |year=2003 |publisher=Pelham Books |isbn=978-0-7207-0228-6|language=en}}</ref> Karaĉio gastigis sep eldonojn de la Naciaj Ludoj de Pakistano, la plej lastatempan en 2007.<ref>{{Cite web|url=http://www.sports.gov.pk/Participation/National%20Games.htm#RPNG|title=National Games|publisher=Pakistan Sports Board|access-date={{dato|2010-8-26}}|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110824061938/http://www.sports.gov.pk/Participation/National%20Games.htm#RPNG|archive-date={{dato|2011-8-24}}|language=en}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110824061938/http://www.sports.gov.pk/Participation/National%20Games.htm#RPNG |date=2011-08-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.sports.gov.pk/Participation/National%20Games.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110824061938/http://www.sports.gov.pk/Participation/National%20Games.htm |arkivdato=2011-08-24 }}</ref> En 2005, la urbo gastigis la [[pokalon SAFF]] en ĉi tiu ejo, tiel kiel la Supera Futbala Ligo Geo de 2007. La populareco de [[Golfo (sporto)|golfo]] estas pliiĝanta, kun kluboj en Karaĉio kiel ''Dreamworld Resort'', la golfa klubo de urbeto Baria, Hotela kaj Golfa Klubo, ''Arabian Sea Country Club'', ''DA Country & Golf Club''. La urbo havas servojn por [[gazonhokeo]] (Hokea Klubo de Pakistano, Hokeo kampo UBL), [[boksado]] (Sporta Komplekso KPT), [[skvaŝo]] (Skvaŝa Komplekso Ĝahangir Ĥan) kaj [[poloo]]. Ekzistas maraj kaj barkaj kluboj. La [[Sporta Komplekso de la Nacia Banko de Pakistano]] estas ejo de la [[unua-klasa kriketo]] kaj diversuza sportaj servoj en Karaĉio. ; Profesiaj teamoj de Karaĉio {| class="wikitable sortable" ! scope="col" |Klubo ! scope="col" |Ligo ! scope="col" |Sporto ! scope="col" |Ejo ! scope="col" |Establita |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |[[Karaĉiaj Reĝoj]] |[[Superligo de Pakistano]] |[[Kriketo]] |[[Nacia stadiono (Karaĉio)|Nacia stadiono]] |2015 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |[[Karaĉiaj Delfenoj]] |[[Nacia liga T20]]/[[Nacia unutaga pokalo]] |[[Kriketo]] |[[Nacia stadiono (Karaĉio)|Nacia stadiono]] |2004 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |[[Karaĉiaj Zebroj]] |[[Nacia liga T20]]/[[Nacia unutaga pokalo]] |[[Kriketo]] |[[Nacia stadiono (Karaĉio)|Nacia stadiono]] |2004 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |''[[HBL FC]]'' |[[Ĉefranga ligo de Pakistano]] |[[Futbalo]] |[[Popola Futbala Stadiono]] |1975 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |''[[K-Elektric F.C.]]'' |[[Ĉefranga ligo de Pakistano]] |[[Futbalo]] |[[Popola Futbala Stadiono]] |1913 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |''[[KPT F.C.]]'' |[[Ĉefranga ligo de Pakistano]] |[[Futbalo]] |[[Futbala stadiono KPT]] |1887 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |[[NBP F.C.]] |[[Ĉefranga ligo de Pakistano]] |[[Futbalo]] |[[Futbala stadiono KPT]] |N/ |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |''[[PIA F.C.]]'' |[[Ĉefranga ligo de Pakistano]] |[[Futbalo]] |[[Futbala stadiono KPT]] |1958 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |[[Karaĉiaj Unuiĝintoj F.K.]] |[[Ĉefranga ligo de Pakistano]] |[[Futbalo]] |[[Unuiĝinta Stadiono de Karaĉio]] |1996 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: left;" |[[Dija V.F.K.]] |[[Nacia virina futbala pokalo]] |[[Futbalo]] |nekonata |2002 |} == Rimarkindaj homoj == {{Ĉefa artikolo|Listo de homoj el Karaĉio}} <div class="div-col" style="column-width: 22em;"> === Armeo === * [[Pervez Muŝaraf|Parvez Muŝaraf]], politikisto, prezidanto kaj armea komandanto * [[Rashid Minhas|Raŝid Minhas]] Ŝahid, aerarmea piloto kiu ricevis la premion [[Nishan-e-Haider|Niŝan-e-Haider]] === Politikistoj === * [[Muhammad Ali Jinnah|Muhamedo Ali Ĝinah]], la fondinto de Pakistano * [[Iskander Mirza]], la unua prezidanto de Pakistano * [[Abdur Rab Nishtar|Abdur Rab Niŝtar]], politikisto * [[Arif Alvi]], politikisto, prezidanto * [[Asif Ali Zardari]], politikisto kaj prezidanto * [[Benazir Bhutto|Benazir Buto]], politikistino kaj ĉefministrino * [[Altaf Husain]] (Pakistana politikisto), politikisto, fondinto de la partio MQM * [[Farooq Sattar|Faruk Satar]], politikisto kaj eks-urbestro * [[Hussain Haqqani|Husain Hakani]], politika aktivulo kaj ĵurnalisto * [[Naimatullah Khan|Naimatulah Ĥan]], advokato, eks-urbestro * [[Munawar Hasan|Munavar Hasan]], politikisto, eks-prezidanto de la partio [[Jamaat-e-Islami Pakistan|Ĝamat-e-Islami Pakistan]] * [[Hafiz Naeem ur Rehman|Hafiz Naim ur Rehman]], politikisto, prezidanto de [[Jamaat-e-Islami Pakistan|Ĝamat-e-Islami]], Karaĉio * [[Syed Mustafa Kamal|Sjed Mustafa Kamal]], eks-urbestro * [[Miftah Ismail]], eksa ministro pri financoj === Sciencistoj === * [[Abdul Qadeer Khan|Abdul Kadir Ĥan]], fondinto de la nuklea programo de Pakistano * [[Pervez Hoodbhoy|Pervez Hudboj]], nuklea fizikisto === Artistoj kaj verkistoj === * [[Ibn-e-Insha|Ibn-e-Inŝa]], poeto * [[Ibn-e-Safi]], verkisto kaj poeto * [[Abdul Hak (urdua verkisto)]], la padro de la moderna urdua * [[Jaun Elia|Ĝon Elia]], poeto kaj filozofo * [[Tabish Dehlvi|Tabiŝ Dehlvi]], poeto * [[Jamiluddin Aali|Ĝamiludin Ali]], poeto * [[Nasim Amrohvi]], poeto kaj filozofo * [[Mushtaq Ahmad Yusufi|Muŝtak Ahmad Jusufi]], verkisto de satiro kaj humuro * [[Sadequain|Sadekain]], pentristo kaj kaligrafo * [[Rais Amrohvi]], poeto, filozofo kaj psikanalizisto === Televido kaj spektaklo === * [[Moin Akhter|Moin Aĥter]], Pakistana televido, filma kaj sceneja artisto, humuristo, komikulo, imitisto, gastiganto, verkisto, kantisto, direktoro kaj produktanto. * [[Umer Shareef|Umer Ŝarif]], aktoro, komikulo, direktoro, produktanto kaj gastiganto de televidaj spektakloj. * [[Shehzad Roy|Ŝehzad Roj]], kantisto * [[Nazia Hassan|Nazia Hasan]], kantisto * [[Zohaib Hassan|Zohaib Hasan]], kantisto * [[Junaid Jamshed|Ĝunaid Ĝamŝed]], religia akademiulo fariĝinta kantisto * [[Kamran Ĥan (ĵurnalisto)|Kamran Ĥan]], ĵurnalisto * [[Anwar Maqsood|Anvar Maksud]], satiristo kaj humuristo * [[Haseena Moin|Hasina Moin]], dramisto * [[Bohemia (repisto)|''Bohemia'']], Pakistana-usona panĝaba repisto * [[Behroze Sabzwari|Behroze Sabzvari]], aktoro * [[Ahad Raza Mir]], aktoro * [[Fawad Khan|Favad Ĥan]], aktoro * [[Humayun Saeed|Humajun Said]], aktoro * [[Fahad Mustafa]], aktoro, modelo, televida programestro * [[Mahira Khan|Mahira Ĥan]], aktorino * [[Syra Yousuf|Sajara Yusuf]], videoĵokeo kaj aktorino * [[Hina Altaf]], aktorino kaj modelo * [[Mahnoor Baloch|Mahnur Baloĉ]], aktorino kaj modelo * [[Sarah Khan|Sarah Ĥan]], aktorino * [[Humaima Malick|Humaima Malik]], aktorino kaj modelo * [[Kubra Khan|Kubra Ĥan]], aktorino kaj modelo * [[Sarwat Gilani|Sarvat Gilani]], aktorino kaj modelo * [[Arisha Razi|Ariŝa Razi]], aktorino * [[Komal Rizvi]], aktorino, kantisto, verkisto, televida programestro * [[Yumna Zaidi|Jumna Zaidi]], aktorino * [[Ayeza Khan|Ajeza Ĥan]], aktorino * [[Urwa Hocane|Urva Hocane]], aktorino * [[Mehwish Hayat|Mehviŝ Hajat]], aktorino * [[Neelam Muneer|Nilam Munir]], aktorino * [[Saba Qamar|Saba Kamar]], aktorino kaj modelo * [[Sanam Jung|Sanam Ĝung]], aktorino kaj modelo * [[Sanam Saeed|Sanam Said]], aktorino kaj modelo * [[Iqra Aziz|Ikra Aziz]], aktorino * [[Aiman Khan|Aiman Ĥan]], aktorino * [[Minal Khan|Minal Ĥan]], aktorino * [[Sanam Baloch|Sanam Baloĉ]], aktorino kaj televida programestro * [[Mansha Pasha|Manŝa Paŝa]], aktorino * [[Naveen Waqar|Navin Vakar]], aktorino kaj modelo * [[Arij Fatyma|Ariĝ Fatima]], Pakistana-Usona aktorino * [[Nadia Hussain|Nadia Husain]], televida aktorino, gastiganto, modelo, entreprenisto kaj modokreanto * [[Amna Ilyas|Amna Ilias]], modelino * [[Nadir Ali (comedian)|Nadir Ali]], komikulo * [[Kumail Nanjiani|Kumail Nanĝiani]], aktoro kaj komikulo * ''[[Young Stunners]]'', hiphopa duopo * [[Kaifi Khalil|Kaifi Ĥalil]], kantaŭtoro === Sportistoj === * [[Javed Miandad|ĝaved Miandad]], kriketisto * [[Shahid Afridi|Ŝahid Afridi]], kriketisto * [[Sarfaraz Ahmed]], kriketisto, iama kapitano * [[Fawad Alam|Favad Alam]], kriketisto * [[Danish Kaneria|Daniŝ Kaneria]], kriketisto * [[Jahangir Khan|Ĝahangir Ĥan]], skvaŝo-ludanto === Aliaj === * [[Abdul Sattar Edhi|Abdul Satar Edi]], filantropo * Zafar Abbas, fondinto de NGO JDC * [[Aamir Liaquat Hussain|Amir Liakat Husain]], politikisto, televida programestro, komikulo * [[Alamgir Khan (politician)|Alamgir Ĥan]], politikisto, aktivulo, estro de grupo «Fixit» * [[Abdullah Shah Ghazi|Abdulah Ŝah Gazi]], islama mistika Sufia sanktulo de la 8-a jarcento * Mufti [[Tariq Masood|Tarik Masud]], religia akademiulo </div> == Ĝemelaj urboj == {{Ĉefa artikolo|Listo de ĝemelaj urboj en Pakistano}} <div class="div-col" style="column-width: 20em;"> * <span class="flagicon">[[Dosiero:Flag_of_Iran.svg|ligilo=Iran|alternative=Iran|kadra|23x23ra]]</span> [[Maŝhado]], Irano<ref name=siasat>{{cite web|title=Here are the TWIN Sisters of Karachi, Lahore, Islamabad, Multan, and other Pakistani cities, from across the globe|url=https://blog.siasat.pk/here-are-the-twin-sisters-of-karachi-lahore-islamabad-multan-and-other-pakistani-cities-from-across-the-globe/|website=siasat.pk|publisher=Siasat Blogs|date=2021-07-19|access-date=2021-10-13|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211024171728/https://blog.siasat.pk/here-are-the-twin-sisters-of-karachi-lahore-islamabad-multan-and-other-pakistani-cities-from-across-the-globe/|archivedate=2021-10-24}}</ref> * <span class="flagicon">[[Dosiero:Flag_of_Iran.svg|ligilo=Iran|alternative=Iran|kadra|23x23ra]]</span> [[Ĥomo]], Irano<ref>{{cite web |title=Qom|url=https://www.toiran.com/en/city-qom|website=toiran.com|publisher=Toiran.com|access-date=2021-10-13|language=en}}</ref> * <span class="flagicon">[[Dosiero:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|ligilo=China|alternative=China|kadra|23x23ra]]</span> [[Tjanĝino]], Ĉinio<ref name=tianjin>{{cite web |title=China's Tianjin Municipality named sister-city to Karachi, Islamabad|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2021/09/21/chinas-tianjin-municipality-named-sister-city-to-karachi-islamabad/|website=pakistantoday.com.pk|publisher=Pakistan Today|date=2021-09-21|access-date=2021-10-13|language=en}}</ref> * <span class="flagicon">[[Dosiero:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|ligilo=China|alternative=China|kadra|23x23ra]]</span> [[Urumĉio]], Ĉinio<ref name=dawn2019>{{cite web |title=Three Chinese towns named sister cities to Karachi, Gwadar, Multan|url=https://www.dawn.com/news/1472506|website=dawn.com|publisher=Dawn|date=2019-03-29|access-date=2021-10-11|language=en}}</ref> </div> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == {{Refbegin|30em}} * {{citation |first=Laurent|last=Gayer|title=Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for the City|date={{dato|2014-6-1}}|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-023806-3|ref={{sfnref|Laurent Gayer|2014}}|language=en}} * {{citation |author1=West Pakistan (Pakistan). Transport Commission|author2=Mian Anwer Ali|title=Report: April 1969 – September 1969, Volume 2|year=1970 |publisher=West Pakistan Government Press|ref={{sfnref|Railway Report|1970}}|language=en}} * {{citation |publisher=United Nations|title=Review of Developments in Transport in the ESCAP Region ...: Asia and the Pacific|year=2007|isbn=978-92-1120-534-3|ref={{sfnref|United Nations|2007}}|language=en}} * {{citation |author=Thomas, Amos Owen|title=Imagi-Nations and Borderless Television: Media, Culture and Politics Across Asia|date={{dato|2005-10-3}}|publisher=SAGE|isbn=978-0-7619-3396-0|ref={{sfnref|Amos Owen Thomas|2005}}|language=en}} * {{citation |first1=Hunt|last1=Janin|first2=Scott A.|last2=Mandia|title=Rising Sea Levels: An Introduction to Cause and Impact|date={{dato|2012-10-11}}|publisher=McFarland & Company|isbn=978-0-7864-5956-8|ref={{sfnref|Hunt Janin|Scott A. Mandia|2012}}|language=en}} * {{citation |author=Sind Muslim College, Karachi|title=Sind Muslim College Magazine|year=1965|publisher=The University of Michigan|ref={{sfnref|Sind Muslim College|1965}}}} * {{citation |first=Sarina|last=Singh|author-link=|title=Pakistan and the Karakoram Highway|year=2008|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74104-542-0|ref={{sfnref|Sarina Singh|2008}}|language=en}} * {{citation |first=Barbara A.|last=Weightman|title=Dragons and Tigers: A Geography of South, East, and Southeast Asia|url=https://books.google.com/books?id=qeBfed17zxEC&pg=PA187|date={{dato|2011-6-15}}|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-13998-1|ref={{sfnref|Barbara A. Weightman|2011}}|language=en}} * {{citation |author=N. H. Senzai|title=Ticket to India|date={{dato|2015-11-17}}|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-4814-2258-1|ref={{sfnref|N. H. Senzai|2015}}|language=en}} * {{citation |first=Yamini|last=Narayanan|url=https://books.google.com/books?id=wQUBCwAAQBAJ&pg=PA165|title=Religion and Urbanism: Reconceptualising Sustainable Cities for South Asia|date={{dato|2015-11-19}}|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-317-75542-5|ref={{sfnref|Yamini Narayanan|2015}}|language=en}} * {{citation |first1=Robert|last1=Stimson|first2=Kingsley E.|last2=Haynes|url=https://books.google.com/books?id=QgiDiR1QQHQC&pg=PA43|title=Studies in Applied Geography and Spatial Analysis: Addressing Real World Issues|date={{dato|2012-1-1}}|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-1-78100-796-9|ref={{sfnref|Robert Stimson|Kingsley E. Haynes|2012}}|language=en}} * {{citation |first=Newsline|last=Publications|title=Newsline, Volume 18|year=2006|publisher=The University of Michigan|isbn=978-1-78100-796-9|ref={{sfnref|Newsline|2006}}|language=en}} * {{citation |author=Mohammad Shahid Alam|title=Community Organizations and Urban Development: A Study of Selected Urban Settlements in Karachi|year=1996|publisher=NGO Resource Centre|ref={{sfnref|Mohammad Shahid Alam|1996}}|language=en}} * {{citation |first=Marcello|last=Balbo|url=https://books.google.com/books?id=pCet48XFuJQC&pg=PT95|title=International Migrants and the City: Bangkok, Berlin, Dakar, Karachi, Johannesburg, Naples, São Paulo, Tijuana, Vancouver, Vladivostok|year=2005|publisher=UN-HABITAT|isbn=978-92-1131-747-3|ref={{sfnref|Marcello Balbo|2005}}|language=en}} * {{citation |first1=Jonah|last1=Blank|first2=Christopher|last2=Clary|first3=Brian|last3=Nichiporuk|url=https://books.google.com/books?id=sSZRBgAAQBAJ&pg=PA19|title=Drivers of Long-Term insecurity and Instability in Pakistan: Urbanization|date={{dato|2014-10-30}}|publisher=[[Rand Corporation]]|isbn=978-0-8330-8751-5|page=19|ref={{sfnref|Jonah Blank|Christopher Clary|Brian Nichiporuk|2014}}|language=en}} * {{citation |first=Stephen P.|last=Cohen|title=The Idea of Pakistan|year=2004|publisher=[[Brookings Institution Press]]|isbn=978-0-8157-9761-6|page=202|ref={{sfnref|Stephen P. Cohen|2004}}|language=en}} * {{citation |author=Q. Ashton Acton|url=https://books.google.com/books?id=DrCxJ4F8f0cC&pg=PT278|title=Issues in National, Regional, and Environmental Health and Medicine |edition=2013|date={{dato|2013-5-1}}|publisher=ScholarlyEditions|isbn=978-1-4901-1294-7|page=278|ref={{sfnref|Issues in National, Regional, and Environmental Health and Medicine|2013}}|language=en}} * {{citation |author=Q. Ashton Acton|url=https://books.google.com/books?id=CwtnpymlSe4C&pg=PA404|title=Endocrine System Diseases: New Insights for the Healthcare Professional |edition=2013|date={{dato|2013-7-22}}|publisher=ScholarlyEditions|isbn=978-1-4816-5848-5|page=404|ref={{sfnref|Endocrine System Diseases: New Insights for the Healthcare Professional|2013}}|language=en}} * {{citation |first1=Zohra|last1=Zaidi|author2=S.W Lanigan|url=https://books.google.com/books?id=I0GFGJfVeFIC&pg=PR10|title=Dermatology in Clinical Practice|date={{dato|2010-3-10}}|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-84882-862-9|page=x|ref={{sfnref|Zohra Zaidi|S.W Lanigan|2010}}|language=en}} * {{citation |author1=Mohammad Aslam Uqaili|first2=Khanji|last2=Harijan|url=https://books.google.com/books?id=rndnOvfTDW4C&pg=PA259|title=Energy, Environment and Sustainable Development|date={{dato|2011-10-14}}|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-3-7091-0109-4|page=259|ref={{sfnref|Mohammad Aslam Uqaili|Khanji Harijan|2011}}|language=en}} * {{citation |author=Renaux, Helen|title=True Children of the Raj|year=2011|publisher=Trafford Publishing|isbn=978-1-4669-0177-3|page=159|ref={{sfnref|HELEN RENAUX|2011}}|language=en}} * {{citation |author1=Kenneth D. Miller M.D.|author2=Miklos Simon MD|url=https://books.google.com/books?id=V7cxBgAAQBAJ&pg=PA414|title=Global Perspectives on Cancer: Incidence, Care, and Experience [2 volumes]: Incidence, Care, and Experience|date={{dato|2015-2-3}}|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-4408-2858-4|page=414|ref={{sfnref|Kenneth D. Miller M.D.|Miklos Simon MD|2015}}|language=en}} {{Refend}} == Vidu ankaŭ == * [[Islamabado]] * [[Plej grandaj urboj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=karacxi}} * {{oficiala retejo|http://www.kmc.gos.pk/}} * [https://www.youtube.com/watch?v=lXyB3JTHus0 Karaĉio ĉe la fino de la Raĝlando] ({{lang-en|Karachi at the end of the Raj}}), filmo de nekonata brita soldato, 1942-1947, ''Mowgli Productions''. * [https://www.karachicity.gov.pk/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191016035349/http://www.karachicity.gov.pk/ |date=2019-10-16 }} * WikiTrans * {{tradukita | lingvo = en | artikolo = Karachi | revizio = 1136020205 }} {{Metropoloj}} {{Havenda artikolo|Karaĉio}} [[File:Karachi WV page banner 2.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Karaĉio| ]] [[Kategorio:Iamaj ĉefurboj]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Urboj de Pakistano]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1720-1729]] [[Kategorio:Aperis en 1729]] dnvjwm4ygrl12jwzrhsw8ipmxkvde9v 0 33512 9472072 9243847 2026-09-09T15:31:37Z Roberto 609 /* Transporto */ 9472072 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Kolín | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Kolin}} | alia_nomo1 = {{Lang-de|Köln an der Elbe}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Kolín | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Kolin CZ town hall.JPG | dosiero_priskribo = Konstruaĵo de urbodomo en Kolín <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Kolin.svg | blazono = Kolín coa.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Mezbohemia regiono | distrikto = Distrikto Kolín | municipo = Kolín | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = [[Elbo (rivero)|Elbo]] | rivero1 = Klejnárka | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = | orogenezo = Mezelba tabulo | orogenezo_tipo = Tabulo <!-- *** Situo *** --> | situo = Kolín | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 220 | lat_d = 50 | lat_m = 01 | lat_s = 41 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 12 | long_s = 05 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 34.97 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1261 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 280 02 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ020 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0204 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0204 533165 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 4 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 10 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 42 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.mukolin.cz www.mukolin.cz] | commons = Kolín | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=12}} }} [[Dosiero:Kolín - u svatého Bartoloměje.jpg|eta|maldekstra|Preĝejo de sankta Bartolomeo]] [[Dosiero:Kolin basta.JPG|eta|maldekstra|Bastiono de mezepoka fortikaĵo]] '''Kolín''' ([[germane]] nun ''Kolin'', historie ''Köln an der Elbe'') estas urbo en la [[mezbohemia regiono]] de [[Ĉeĥio]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} == Historio == Ĉe enfluejo de rivero [[Klejnárka]] en [[Elbo (rivero)|Elbo]]n, en loko de koloniigita vilaĝo Nový Kolín (Nova Kolín), kiu havis komunan preĝejan talenton kun proksima Starý Kolín (Malnova Kolín), fondis ĉirkaŭ la jaro [[1257]] [[Přemysl Otakar la 2-a]] pli junan vilaĝon, kiu ricevis nomon Kolín. La nova urbo elkreskis sur regula bazplano, kies centro estis longforma placo kun plurbloka konstruaĵaro en suda parto. El la tempo de la fondo de la urbo estas konataj nur tri masonitaj konstruaĵoj: paroĥeja preĝejo, urbodomo kaj jam neekzistanta dominikana monaĥejo kun preĝejo de sankta Virgulino Mario. La urbo estis ankaŭ fortikigita antaŭ la jaro [[1261]] per duzonaj remparoj, malfermitaj per tri pordegoj. La remparoj estis detruitaj en la 1-a duono de la [[19-a jarcento]], konserviĝis nur restaĵoj de muroj en la suda parto de la urbo. Dominaĵo de Kolín estas preĝejo de sankta Bartolomeo, kies konstruado estis komencita en [[1261]] kaj ĝi daŭris ĝis la fino de la [[13-a jarcento]]. En la jaro [[1349]] incendio difektis la preĝejon, al kies renovigo dediĉin monon imperiestro [[Karolo la 4-a]]. Komence de la [[15-a jarcento]] trafis la urbon baldaŭ post si du grandaj incendioj ([[1413]] kaj [[1416]]), post kiu komenciĝis masonita konstruado de burĝaj domoj en la okcidenta parto de la placo. Dum [[husmovado|husanaj militoj]] estis detruita dominikana preĝejo kaj en la liberigita spaco konstruis kolína hetmano Bedřich el Strážnice en la jaroj [[1437]]–[[1448]] gotikan burgon, el kiu konserviĝis portaloj, pordego kaj restaĵoj de muroj. En la [[16-a jarcento]] la burgo estis alikonstruita al renesanca kastelo, pli malfrue ĝi estis reguligita barokstile kaj en la [[19-a jarcento]] ĝi estis ŝanĝita en bierfarejon. La urbo estis ofte suferigata de incendioj, tial renesancaj reguligoj estis rekovritaj per reguligoj barokaj, kiuj okazis post incendio en [[1743]]. Tiam estis stile unuiĝinta ankaŭ aspekto de stratoj. Sudokcidente de la placo ekloĝis juda komunumo, el kies [[geto]] konserviĝis tombejo kun tombŝtonoj el la [[15-a jarcento|15-a]] ĝis la [[19-a jarcento]]j. Regiona muzeo proponas ekspoziciojn pri la historio de la urbo kaj ĝi rememorigas ankaŭ famajn naskintojn el Kolín, inter kiuj apartenis rožmberka regento Jakub Krčín el Jelčany kaj Sedlčany ([[1535]]–[[1604]]), „la plej granda el pierotoj“ mimo [[Jean Gaspar Debureau]] ([[1796]]–[[1846]]), [[poeto]] [[Josef Svatopluk Machar]] ([[1869]]–[[1943]]) kaj [[pentristo]] [[Rudolf Kremlička]] ([[1886]]–[[1932]]). Longajn jarojn agadis en la urbo kapelestro [[František Kmoch]], por honorigi lin ĉiam en junio okazas festivalo de blov-orkestroj nomata Kmochův Kolín (Kolín de Kmoch). == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Transporto == Tra Kolín gvidas grava elektrizita fervoja linio por trajnoj de [[Ostrava]] kaj [[Brno]] en direkto [[Prago]] kaj male. ==Lokaj esperantistoj== *[[Stanislas Slavik]] == Vidu ankaŭ == * [[Venu sinjoro, ni ludos]] {{Kolín}} {{Municipoj de Mezbohemia regiono|Distrikto Kolín}} [[Kategorio:Kolín| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Kolín]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Kolín]] [[Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Urboj en Bohemio]] [[Kategorio:Setlejoj en Mezelba tabulo]] [[Kategorio:Setlejoj sur Elbo]] 58b8wgjkwz4wmoknr65nwo094sbpsxs 0 36310 9472001 9446369 2026-09-09T12:57:19Z Sj1mor 12103 9472001 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|Indulgo <ref>Difino de PIV: "'''indulgo 1''' Malsevereco, pardonemo: ''peti indulgon de la juĝistoj''; ''fidi ies indulgon''. '''2''' Respekta konsidero, modereco kontraŭ iu aŭ io: ''havi indulgon kontraŭ malsanulo''; ''oni devas lernigi la infanojn montri indulgon al la maljunuloj''.</ref>}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Indulgenco''' <ref>Difino de PIV: "'''indulgenc/o''' Z ✞ Liberigo je neeternaj punoj, merititaj pro pekoj jam pardonitaj surtere, donata de la Eklezio laŭ difinitaj kondiĉoj (preĝo, fasto, almozo <abbr>ks</abbr>): ''gajni indulgencojn''; ''la skandalo de la vendataj indulgencoj indignigis Luteron''. ☞ ''merito 2''.</ref> laŭ [[katolikismo]] kaj kelkaj aliaj kristanaj konfesioj estas redukto aŭ nuligo de puno pro plenumitaj [[peko]]j. La katolika sakramentaro postulas por tio tri kondiĉojn: # Pento ({{Lang-la|contritio cordis}} = humila pento de la koro). # Konfeso (''confessio oris'' = buŝa konfeso) al sacerdoto, kiu rajtas pardoni la kulpon, sed ne nuligi la penon kuntrenitan de la peko. # Kompenso, (''satisfactio operis'' = kompenso per faro). Ĝi povas konsisti en [[preĝo]], [[almozo]]j, [[pilgrimado]], [[fasto|fastado]] ktp. Kiel intuicieblas, ĉiu el tiuj kondiĉoj povas esti neglektata: tial la indulgenco ne realiĝas. Krome, kaj precipe la lasta kondiĉo kiu nun estas efike reglamentata sed en la pasinto povis konduki al troigoj kiel al [[Skurĝiĝantoj|skurĝigado]] aŭ al almozo kvazaŭ iluzia substituo de la unua kondiĉo ktp, tiuj kondiĉoj povas esti erare prezentitaj, kiel foje okazis kaj okazas. Laŭ nuna katolika (ankaŭ [[protestantismo|protestanta]]) teologia doktrino, homo ne povas per nura propra iniciato akiri pardonon kaj indulgencon, sed nur fidante al la "kompensa ofero" de [[Jesuo Kristo]] lia “bonagado” akiras la celon. Ĝuste tio, laŭ nemalofta onidiro, ne ĉiam estintus la katolika starpunkto; sed kritika analizo de sennombraj dokumentoj de provincaj koncilioj kaj sumoj ktp montras ke tiu koncepto ĉiam gvidis la tutan kristanan doktrinon. Laŭlonge de kelkaj jarcentoj, papoj kaj episkopoj (proprainiciate aŭ rajtigite de la papoj) kutimis peti, kiel pentofaran kontentigon por la akirado de la indulgenco (nome, estingo de la peno), monan oferon kaj pri tiu ofero ili koncedis al pentofarantaj donacantoj atestan bileton. La lasta fama epizodo de tiu sistemo okazis kun la papo [[Leono la 10-a]]: ĉi kaze, foje, predikantoj ŝarĝitaj anonci (kaj distrumpeti) la indulgencon kaj kolektigi la monon malpli insistis pri la neceso de sincera pento kaj animaj kondiĉoj ol pri mona donaco: fine aperis ke tuta afero similis al "vendado de indulgencoj". Tiu konduto reagigis [[Marteno Lutero]] kaj aliaj katolikaj eklezianoj (vidu plisube), kaj devigis la [[Koncilio de Trento|Trentan Koncilion]] pritrakti indulgencojn kaj sugesti korektadon rilate ilian proklamadon kaj disdonadon. == Historio kun klarigoj pri ĉi-koncerne konceptoj == Rilate la antaŭan kaj postan kaj nunan kanonjuran kaj teologian disciplinon pri indulgencoj, utilas scii ke la sistemo de indulgencoj [[Origino de la sistemo de la indulgencoj|havas sian originon]] el la mezepoka institucio de “interŝanĝado”, kiu liveris la eblon interŝanĝi la pezajn penitencojn, aljuĝitajn pro publikaj pekoj, per mona ofero. La indulgenco, kiu aperas en papa kuria dokumento de 1091 resumanta la antaŭajn kutimojn ĉi-rilate, altrudis male, por sin malligi el la penitencaj nodoj, agojn publike utilajn kiel la konstruon de preĝejoj aŭ servojn al la bezona proksimularo... La papoj [[Aleksandro la 2-a (papo)|Aleksandro la 2-a]] kaj [[Urbano la 2-a]] favoris la eblon de plenaj indulgencoj por tiuj kiuj partoprenas en la defendo kontraŭ la “Moroj” (saracenoj) aŭ aliĝas al la krucmilito. [[Bonifaco la 8-a]] kunligis, la unuafojon, la Sanktan Jaron de 1300 al la plena indulgenco. En la [[14-a jarcento]] oni ekdoktrinis ke la papa institucio povas disponi pri heredaĵo de graco akumulita per la superabunda savigo de Kristo kaj per la meritoj de la sanktuloj kaj martiroj, heredaĵo do senfina. Iom post iom, bedaŭrinde, enkondukiĝis komerca degenero: interalie kreiĝis speciala tarifaro, en kiu foje estis neglektata la baza kondiĉo por akirado de indulgenco: la sincera korpento kaj aliaj moralaj postulitaj kvalitoj. Inter la bonaj rezultoj, tamen, historiistoj rimarkigas ke foje episkopoj pere de tiuj tarifoj sukcesis instali pontojn kaj digojn kaj katedralojn kaj sanulejojn... Kontraŭ la degenero de tiu sistemo de akirado kaj disdonado de indulgencoj levis sian proteston la Laterana Koncilio de [[1512]] kiu per la buleo de papo [[Leono la 10-a]] “Regimini Universalis Ecclesiae” provis ĝin revenigi al la origina praktiko. Preskaŭ samtempe, kontraŭ tiu degenero, kaj aparte kontraŭ la arĥiepiskopo de [[Majenco]] ekribelis Martino Lutero ([[Naŭdek kvin Tezoj]] en 1517) de kiu startis protestantismo. Ĉar la nuna teologia koncepto, en la Katolika Eklezio, pri indulgencoj daŭras esti la sama de la tempoj de Lutero (ekzemple, ĝuste en Germanio dum la monda kunveno de la junularo la aktuala Papo [[Benedikto la 16-a]] proklamis plenan indulgencon al la partoprenantaro al la monda asembleo de la junularo), oportune oni sin demandas: ĉu Lutero protestis kaj ribelis senutile? Antaŭ respondi oportunas distingi du aferojn: 1) la rajto de la Eklezio koncedi indulgencojn kaj 2) la disciplino de disdonado kaj akirado de indulgencoj. Tiu lasta estas ĉiam plibonigenda (kaj rilate la normojn kaj rilate la konduton de la akiranto), dum la unua ne povas ricevi korektojn ĉar ĝi estas konstanta doktrino de la Eklezio kaj konstituas parton de la normoj kredaj. Lutero, en la pravinda impulso korekti la degeneron de la disciplino de la proklamo kaj disdonado (2), neis ankaŭ tiun rajton de la Eklezio koncedi indulgencojn (1) [http://www.thelatinlibrary.com/luther.95.html]. Laŭ li, la Eklezio ne rajtas disponi pri indulgenco pro la kialo ke Dio tion ne koncedis al ĝi, kiel lerneblas el la Biblio. Estis ankaŭ tia specifa neo kiu distancigis definitive Luteron el la Katolika Eklezio . La Katolika Eklezio neniam ĉesis koncedi indulgencojn, kvankam ĉiam provante plibonigi la konduton de la bonvolaj akirantoj. En la katolikaj emisio kaj akiro de indulgenco ĉiam kuŝas la kredpremiso, ke se la penitencaj plenumaĵoj estas necesaj, ili ne akirigas el si mem la dian savan gracon ĉar tiun ĉi neniu povas meriti estante ĝi senkondiĉe libera dia donaco. == Aktuala reĝimo de la indulgencoj en la Katolika Eklezio kaj aliaj kristanaj konfesioj == El atenta analizo aperas ke la institucio de la indulgencoj estas preskaŭ nur katolika. == Bibliografio == * Émile Jombart, « Indulgences », ''Dictionnaire de droit canonique'', Letouzey et Ané, Paris, vol. 5, 1950, pp.&nbsp;1331–1352 ; * [[Charles Journet]], « La théologie des indulgences », ''Documentation catholique'' 63 (1966), col. 1885-1886 ; * Nikolaus Paulus: ''Geschichte des Ablasses am Ausgang des Mittelalters''. 1903. Darmstadt 2. Aufl. 2008; * Bernhard Poschmann: ''Der Ablass im Licht der Bussgeschichte''. Bonn 1948. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Reformacio]] * [[Ortodoksismo]] * [[Johann Tetzel]] * [[Origino de la sistemo de la indulgencoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=indulg1}} [http://digilander.libero.it/avemaria78/indulgenza_plenaria.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101210071018/http://digilander.libero.it/avemaria78/indulgenza_plenaria.htm |date=2010-12-10 }} [http://www.santaluciadicava.it/cristiani/indulgenzadefunti.htm]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://www.worldlingo.com/ma/enwiki/it/Indulgence]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://gl-es.facebook.com/topic.php?uid=148369375180281&topic=228]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://www.vatican.va/roman_curia/tribunals/apost_penit/documents/rc_trib_appen_doc_20020826_enchiridion-indulgentiarum_lt.html] [[Kategorio:Katolikismo]] [[Kategorio:Kanona juro]] [[Kategorio:Katolika Eklezio]] r9c0ha4wwh35yxxmvoaedrwl1xet3yk 9472005 9472001 2026-09-09T12:59:40Z Sj1mor 12103 9472005 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|Indulgo <ref>Difino de PIV: "'''indulgo 1''' Malsevereco, pardonemo: ''peti indulgon de la juĝistoj''; ''fidi ies indulgon''. '''2''' Respekta konsidero, modereco kontraŭ iu aŭ io: ''havi indulgon kontraŭ malsanulo''; ''oni devas lernigi la infanojn montri indulgon al la maljunuloj''.</ref>}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Indulgenco''' <ref>Difino de PIV: "'''indulgenc/o''' Z ✞ Liberigo je neeternaj punoj, merititaj pro pekoj jam pardonitaj surtere, donata de la Eklezio laŭ difinitaj kondiĉoj (preĝo, fasto, almozo <abbr>ks</abbr>): ''gajni indulgencojn''; ''la skandalo de la vendataj indulgencoj indignigis Luteron''. ☞ ''merito 2''.</ref> (esperantigita pekpardono) laŭ [[katolikismo]] kaj kelkaj aliaj kristanaj konfesioj estas redukto aŭ nuligo de puno pro plenumitaj [[peko]]j. La katolika sakramentaro postulas por tio tri kondiĉojn: # Pento ({{Lang-la|contritio cordis}} = humila pento de la koro). # Konfeso (''confessio oris'' = buŝa konfeso) al sacerdoto, kiu rajtas pardoni la kulpon, sed ne nuligi la penon kuntrenitan de la peko. # Kompenso, (''satisfactio operis'' = kompenso per faro). Ĝi povas konsisti en [[preĝo]], [[almozo]]j, [[pilgrimado]], [[fasto|fastado]] ktp. Kiel intuicieblas, ĉiu el tiuj kondiĉoj povas esti neglektata: tial la indulgenco ne realiĝas. Krome, kaj precipe la lasta kondiĉo kiu nun estas efike reglamentata sed en la pasinto povis konduki al troigoj kiel al [[Skurĝiĝantoj|skurĝigado]] aŭ al almozo kvazaŭ iluzia substituo de la unua kondiĉo ktp, tiuj kondiĉoj povas esti erare prezentitaj, kiel foje okazis kaj okazas. Laŭ nuna katolika (ankaŭ [[protestantismo|protestanta]]) teologia doktrino, homo ne povas per nura propra iniciato akiri pardonon kaj indulgencon, sed nur fidante al la "kompensa ofero" de [[Jesuo Kristo]] lia “bonagado” akiras la celon. Ĝuste tio, laŭ nemalofta onidiro, ne ĉiam estintus la katolika starpunkto; sed kritika analizo de sennombraj dokumentoj de provincaj koncilioj kaj sumoj ktp montras ke tiu koncepto ĉiam gvidis la tutan kristanan doktrinon. Laŭlonge de kelkaj jarcentoj, papoj kaj episkopoj (proprainiciate aŭ rajtigite de la papoj) kutimis peti, kiel pentofaran kontentigon por la akirado de la indulgenco (nome, estingo de la peno), monan oferon kaj pri tiu ofero ili koncedis al pentofarantaj donacantoj atestan bileton. La lasta fama epizodo de tiu sistemo okazis kun la papo [[Leono la 10-a]]: ĉi kaze, foje, predikantoj ŝarĝitaj anonci (kaj distrumpeti) la indulgencon kaj kolektigi la monon malpli insistis pri la neceso de sincera pento kaj animaj kondiĉoj ol pri mona donaco: fine aperis ke tuta afero similis al "vendado de indulgencoj". Tiu konduto reagigis [[Marteno Lutero]] kaj aliaj katolikaj eklezianoj (vidu plisube), kaj devigis la [[Koncilio de Trento|Trentan Koncilion]] pritrakti indulgencojn kaj sugesti korektadon rilate ilian proklamadon kaj disdonadon. == Historio kun klarigoj pri ĉi-koncerne konceptoj == Rilate la antaŭan kaj postan kaj nunan kanonjuran kaj teologian disciplinon pri indulgencoj, utilas scii ke la sistemo de indulgencoj [[Origino de la sistemo de la indulgencoj|havas sian originon]] el la mezepoka institucio de “interŝanĝado”, kiu liveris la eblon interŝanĝi la pezajn penitencojn, aljuĝitajn pro publikaj pekoj, per mona ofero. La indulgenco, kiu aperas en papa kuria dokumento de 1091 resumanta la antaŭajn kutimojn ĉi-rilate, altrudis male, por sin malligi el la penitencaj nodoj, agojn publike utilajn kiel la konstruon de preĝejoj aŭ servojn al la bezona proksimularo... La papoj [[Aleksandro la 2-a (papo)|Aleksandro la 2-a]] kaj [[Urbano la 2-a]] favoris la eblon de plenaj indulgencoj por tiuj kiuj partoprenas en la defendo kontraŭ la “Moroj” (saracenoj) aŭ aliĝas al la krucmilito. [[Bonifaco la 8-a]] kunligis, la unuafojon, la Sanktan Jaron de 1300 al la plena indulgenco. En la [[14-a jarcento]] oni ekdoktrinis ke la papa institucio povas disponi pri heredaĵo de graco akumulita per la superabunda savigo de Kristo kaj per la meritoj de la sanktuloj kaj martiroj, heredaĵo do senfina. Iom post iom, bedaŭrinde, enkondukiĝis komerca degenero: interalie kreiĝis speciala tarifaro, en kiu foje estis neglektata la baza kondiĉo por akirado de indulgenco: la sincera korpento kaj aliaj moralaj postulitaj kvalitoj. Inter la bonaj rezultoj, tamen, historiistoj rimarkigas ke foje episkopoj pere de tiuj tarifoj sukcesis instali pontojn kaj digojn kaj katedralojn kaj sanulejojn... Kontraŭ la degenero de tiu sistemo de akirado kaj disdonado de indulgencoj levis sian proteston la Laterana Koncilio de [[1512]] kiu per la buleo de papo [[Leono la 10-a]] “Regimini Universalis Ecclesiae” provis ĝin revenigi al la origina praktiko. Preskaŭ samtempe, kontraŭ tiu degenero, kaj aparte kontraŭ la arĥiepiskopo de [[Majenco]] ekribelis Martino Lutero ([[Naŭdek kvin Tezoj]] en 1517) de kiu startis protestantismo. Ĉar la nuna teologia koncepto, en la Katolika Eklezio, pri indulgencoj daŭras esti la sama de la tempoj de Lutero (ekzemple, ĝuste en Germanio dum la monda kunveno de la junularo la aktuala Papo [[Benedikto la 16-a]] proklamis plenan indulgencon al la partoprenantaro al la monda asembleo de la junularo), oportune oni sin demandas: ĉu Lutero protestis kaj ribelis senutile? Antaŭ respondi oportunas distingi du aferojn: 1) la rajto de la Eklezio koncedi indulgencojn kaj 2) la disciplino de disdonado kaj akirado de indulgencoj. Tiu lasta estas ĉiam plibonigenda (kaj rilate la normojn kaj rilate la konduton de la akiranto), dum la unua ne povas ricevi korektojn ĉar ĝi estas konstanta doktrino de la Eklezio kaj konstituas parton de la normoj kredaj. Lutero, en la pravinda impulso korekti la degeneron de la disciplino de la proklamo kaj disdonado (2), neis ankaŭ tiun rajton de la Eklezio koncedi indulgencojn (1) [http://www.thelatinlibrary.com/luther.95.html]. Laŭ li, la Eklezio ne rajtas disponi pri indulgenco pro la kialo ke Dio tion ne koncedis al ĝi, kiel lerneblas el la Biblio. Estis ankaŭ tia specifa neo kiu distancigis definitive Luteron el la Katolika Eklezio . La Katolika Eklezio neniam ĉesis koncedi indulgencojn, kvankam ĉiam provante plibonigi la konduton de la bonvolaj akirantoj. En la katolikaj emisio kaj akiro de indulgenco ĉiam kuŝas la kredpremiso, ke se la penitencaj plenumaĵoj estas necesaj, ili ne akirigas el si mem la dian savan gracon ĉar tiun ĉi neniu povas meriti estante ĝi senkondiĉe libera dia donaco. == Aktuala reĝimo de la indulgencoj en la Katolika Eklezio kaj aliaj kristanaj konfesioj == El atenta analizo aperas ke la institucio de la indulgencoj estas preskaŭ nur katolika. == Bibliografio == * Émile Jombart, « Indulgences », ''Dictionnaire de droit canonique'', Letouzey et Ané, Paris, vol. 5, 1950, pp.&nbsp;1331–1352 ; * [[Charles Journet]], « La théologie des indulgences », ''Documentation catholique'' 63 (1966), col. 1885-1886 ; * Nikolaus Paulus: ''Geschichte des Ablasses am Ausgang des Mittelalters''. 1903. Darmstadt 2. Aufl. 2008; * Bernhard Poschmann: ''Der Ablass im Licht der Bussgeschichte''. Bonn 1948. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Reformacio]] * [[Ortodoksismo]] * [[Johann Tetzel]] * [[Origino de la sistemo de la indulgencoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=indulg1}} [http://digilander.libero.it/avemaria78/indulgenza_plenaria.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101210071018/http://digilander.libero.it/avemaria78/indulgenza_plenaria.htm |date=2010-12-10 }} [http://www.santaluciadicava.it/cristiani/indulgenzadefunti.htm]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://www.worldlingo.com/ma/enwiki/it/Indulgence]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://gl-es.facebook.com/topic.php?uid=148369375180281&topic=228]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://www.vatican.va/roman_curia/tribunals/apost_penit/documents/rc_trib_appen_doc_20020826_enchiridion-indulgentiarum_lt.html] [[Kategorio:Katolikismo]] [[Kategorio:Kanona juro]] [[Kategorio:Katolika Eklezio]] ry6mlleq8g24kw4vwdv6kip7oxvofjl 0 37731 9471973 9460329 2026-09-09T12:43:31Z Sj1mor 12103 9471973 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato | nomo = Otomana aŭ Osmanida imperio | origina nomo = دولت عالیه عثمانیه <br /> Devlet-i Âliyye-i Osmâniyye | jaro de estiĝo = 1299 | jaro de pereo = 1922 | pli antaŭ = ne | antaŭ 1 = Bizanca imperio | antaŭ 1 flago = | antaŭ 2 = Ruma sultanlando | antaŭ 2 flago = Seljuk Sultanate of Rum 1190 Locator Map.svg | pli post = ne | post 1 = Turkio | post 1 flago = Flago-de-Turkio.svg | flago = Ottoman flag.svg | flago grandeco = | blazono = Osmanli-nisani.svg | blazono grandeco = 90px | mapo = Ottoman Empire 1683 (orthographic projection).svg | mapo grandeco = | mapo noto = Osmanida imperio en sia plej granda teritoria amplekso en la jaro 1683 | ĉefurbo = [[Söğüt]] <small>(1299-1326)</small><br />[[Bursa]] <small>(1326-1365)</small><br />[[Edirne]] <small>(1365-1453)</small><br /> [[Istanbulo]] <small>(1453-1922)</small> | areo = 5 000 000 | areo noto = (en la jaro 1680) | la plej alta punkto = [[Ağrı]] | la plej alta punkto noto = (5137 m) | nombro de loĝantoj = 35 350 000 | nombro de loĝantoj noto = (en la jaro 1856) | lingvoj = [[osmanida turka lingvo]] | religio = [[islamo]] | monunuo = [[akçe]], [[turka liro]] | ŝtata formo = [[monarkio]] | patrina lando = | estiĝo = [[1299]] ([[Osman la 1-a]] proklamis sin suverena reganto) | pereo = [[1922]] (nuligo de la sultanlando fare de [[Mustafa Kemal Atatürk]]) }} La '''Otomana Imperio''' aŭ '''Osmanida Imperio''' (en [[Otomana turka]]: دولت عليه عثمانيه Devlet-i ʿAlīye-i ʿOsmānīye, laŭvorte: 'La Sublima Otomana Ŝtato'; en [[turka]]: Osmanlı İmparatorluğu aŭ Osmanlı Devleti; diplomatie en [[franca]]: ''Empire ottoman'')<ref>"Sublima Otomana Ŝtato" estis uzita nek en minoritataj lingvoj fare de kristanoj kaj judoj, nek en franca, sed en la plej oftaj okcidentaj lingvoj inter kleraj fine de la Otomana Imperio. Minoritataj lingvoj kiuj uzas la saman nomon kiel en franca estas jenaj: * En [[Okcident-armena lingvo|armena]] Օսմանյան տերութիւն (''Osmanean Têrut´iwn'', kun la signifo "Otomana Aŭtoritato/Registaro"), Օսմանյան պետութիւն (''Osmanean Petut‘iwn'', kun la signifo "Otomana Ŝtato"), kaj Օսմանյան կայսրություն (''Osmanean Kaysrut'', kun la signifo "Otomana Imperio") * {{Lang-bg|Османска империя}} (Otomanskata Imperiya), kaj Отоманска империя estas arkaika versio. Gramatika artikolo formas: Османската империя kaj Османска империя were synonymous * {{Lang-el|Оθωμανική Επικράτεια}} (Othōmanikē Epikrateia) kaj Оθωμανική Αυτοκρατορία (Othōmanikē Avtokratoria) * En [[Judhispana lingvo|ladino]] "Imperio otomano"</ref><ref name="StraussConstp36">{{Cite book |last=Strauss |first=Johann |title=The First Ottoman Experiment in Democracy |date=2010 |publisher= Orient-Institut Istanbul |editor-last=Herzog, Christoph |location=[[Würzburg]] |pages=21–51 |chapter=A Constitution for a Multilingual Empire: Translations of the ''Kanun-ı Esasi'' and Other Official Texts into Minority Languages |editor-last2=Malek Sharif |chapter-url=https://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/menalib/download/pdf/2734659?originalFilename=true}} ([http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/urn/urn:nbn:de:gbv:3:5-91645 info page on book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190920231333/http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/urn/urn:nbn:de:gbv:3:5-91645 |date=2019-09-20 }} en [[Marten-Lutera Universitato]]) // CITED: p. 36 (PDF p. 38/338).</ref> estis unu el la plej grandaj kaj la plej potencaj [[imperio]]j ĉe la [[Mediteraneo]].<ref>La [[Otomana dinastio]] tenis ankaŭ la titolon "[[kalifo]]" el la Otomana venko super la [[Mamluka Sultanlando (Kairo)|Mamluka Sultanlando de Kairo]] en la Batalo de Ridanija en 1517 ĝis la abolo de la Kaliflando fare de la Turka Respubliko en 1924.</ref> Dumtempe ĝi estis ankaŭ ofte nomata en diplomata vortumo "La Pordo" aŭ "La [[Sublima Pordo]]". La imperio ekzistis ekde la jaro [[1281]] ĝis [[1923]] kaj dum tiu ĉi tempo ĝi ampleksis teritoriojn de [[Malgranda Azio]], [[Balkana Duoninsulo|Balkanio]], [[Nigra maro]], [[Mezoriento]] kaj [[Nordafriko]]. La imperio havis ekde la [[16-a jarcento]] tute [[islamo|islaman]] karakteron de „Dia ŝtato“, en kiu jam dekomence regis [[sultano]]j de la [[dinastio]] de la [[Otomanoj]]. Danke al sia situo la Otomana Imperio estis kunigilo inter la [[Eŭropo|eŭropa]] kaj la [[Azio|azia]] kontinentoj. Ĝi estis fondita fine de la 13-a jarcento en nordokcidenta [[Anatolio]] en la urbo [[Söğüt]] (en la nuntempa [[Provinco Bilecik]] fare de la [[Turkmenoj|turkmena]]<ref>A ́goston, Ga ́bor; Masters, Bruce Alan (2008). ''Encyclopedia of the Ottoman Empire''. Infobase Publishing, NY. p. 444. ISBN 978-0-8160-6259-1. "Osman was simply one among a number Turkoman tribal leaders operating in the Sakarya region."</ref><ref>[https://www.britannica.com/biography/Osman-I "Osman I".] [[Encyclopedia Britannica]]. Osman I, also called Osman Gazi, (born c. 1258—died 1324 or 1326), ruler of a Turkmen principality in northwestern Anatolia who is regarded as the founder of the Ottoman Turkish state.</ref> tribestro [[Osman la 1-a]].<ref>Finkel, Caroline (13a de Februaro 2006). ''Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire, 1300–1923''. Basic Books. pp. 2, 7. ISBN 978-0-465-02396-7.</ref> Post 1354, la Otomanoj trapasis la [[Bosporo]]n al [[Eŭropo]] kaj per la konkero de [[Balkanio]], la Otomana ''bejlik'' estis transformita en transkontinenta imperio. La Otomanoj finigis la jarmilan ekzistadon de la [[Bizanca Imperio]] per la [[konkero de Konstantinopolo]] en 1453 fare de [[Mehmedo la 2-a|Mehmedo la Konkeranto]].<ref>Quataert, Donald (2005). [https://books.google.es/books?id=OX3lsOrXJGcC&redir_esc=y The Ottoman Empire, 1700–1922 (2a eld.).] Cambridge University Press. p. 4. ISBN 978-0-521-83910-5.</ref> Dum la regado de [[Sulejmano la 1-a]], la Otomana Imperio markis la pinton de sia povo kaj prospero, same kiel la plej altan disvolvigon de sia registara, socia, kaj ekonomia sistemoj.<ref>[http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e1801?_hi=41&_pos=3 "Ottoman Empire".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120525072847/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e1801?_hi=41&_pos=3 |date=2012-05-25 }} Oxford Islamic Studies Online. 6a de Majo 2008. Alirita la 26an de Aŭgusto 2010.</ref> Komence de la 17-a jarcento, la imperio enhavis 32 provincojn kaj nombrajn vasalajn ŝtatojn. Kelkaj el tiuj estis poste absorbitaj en la Otomana Imperio, dum aliaj ricevis variajn tipojn de aŭtonomeco laŭlonge de la jarcentoj. Kun [[Konstantinopolo]] (nuntempa [[Istanbulo]]) kiel sia ĉefurbo kaj la kontrolo de landoj ĉirkaŭ la [[Mediteranea Baseno]], la Otomana Imperio estis centro de interagado inter [[Mezoriento]] kaj [[Eŭropo]] dum ses jarcentoj. Kvankam foje oni asertis, ke la imperio eniris en periodon de [[dekadenco]] post la morto de Sulejmano, tiu konsidero jam ne plu estas subtenita de majoritato de fakaj historiistoj.<ref name="decline">{{Citaĵo el libro|titolo=The Arab Lands under Ottoman Rule, 1516–1800|url=https://archive.org/details/arablandsunderot0000hath|familia nomo=Hathaway|persona nomo=Jane|dato=2008|eldoninto=Pearson Education Ltd.|citaĵo=historians of the Ottoman Empire have rejected the narrative of decline in favor of one of crisis and adaptation|ISBN=978-0-582-41899-8|paĝo=8}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Second Ottoman Empire: Political and Social Transformation in the Early Modern Period|familia nomo=Tezcan|persona nomo=Baki|dato=2010|eldoninto=Cambridge University Press|citaĵo=Ottomanist historians have produced several works in the last decades, revising the traditional understanding of this period from various angles, some of which were not even considered as topics of historical inquiry in the mid-twentieth century. Thanks to these works, the conventional narrative of Ottoman history – that in the late sixteenth century the Ottoman Empire entered a prolonged period of decline marked by steadily increasing military decay and institutional corruption – has been discarded.|ISBN=978-1-107-41144-9|paĝo=9}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Ottoman World|familia nomo=Woodhead|persona nomo=Christine|dato=2011|ĉapitro=Introduction|citaĵo=Ottomanist historians have largely jettisoned the notion of a post-1600 'decline'|ISBN=978-0-415-44492-7|paĝo=5|redaktinto=Christine Woodhead}}</ref> La plej ĵusa akademia konsento asertas, ke la imperio pluis ĝis reteni flekseblajn kaj fortajn ekonomion, socion kaj militistaron laŭlonge de la 17-a kaj dum multo de la 18-a jarcentoj.<ref>{{Cite book |last=Ágoston |first=Gábor |title=Encyclopedia of the Ottoman Empire |date=2009 |editor-last=Ágoston |editor-first=Gábor |page=xxxii |chapter=Introduction |editor-last2=Bruce Masters}} * {{Cite book |last=Faroqhi|first=Suraiya |editor-last=İnalcık |editor-first=Halil |editor2=Donald Quataert |title=An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300–1914 |volume=2 |publisher=Cambridge University Press |date=1994 |page=553 |chapter=Crisis and Change, 1590–1699 |isbn=978-0-521-57456-3 |quote=In the past fifty years, scholars have frequently tended to view this decreasing participation of the sultan in political life as evidence for "Ottoman decadence", which supposedly began at some time during the second half of the sixteenth century. But recently, more note has been taken of the fact that the Ottoman Empire was still a formidable military and political power throughout the seventeenth century, and that noticeable though limited economic recovery followed the crisis of the years around 1600; after the crisis of the 1683–1699 war, there followed a longer and more decisive economic upswing. Major evidence of decline was not visible before the second half of the eighteenth century.}}</ref> Tamen, dum longa periodo de paco el 1740 ĝis 1768, la Otomana militsistemo estis superita de siaj eŭropaj rivaloj, nome la [[Habsburgoj|Habsburga]] kaj [[Rusia Imperio|Rusiaj]] imperioj.<ref name="AksanOW">{{Citaĵo el libro|titolo=Ottoman Wars, 1700–1860: An Empire Besieged|familia nomo=Aksan|persona nomo=Virginia|dato=2007|eldoninto=Pearson Education Ltd.|ISBN=978-0-582-30807-7|paĝoj=130–135}}</ref> La Otomanoj sekve suferis fortajn militajn malvenkojn fine de la 18-a kaj komence de la 19-a jarcentoj. La sukcesa [[Greka milito de sendependiĝo]] finiĝis per [[Malkoloniigo|dekoloniigo]] de Grekio post la Londona Protokolo (1830) kaj la Traktato de Konstantinopolo (1832). Tiu kaj aliaj malvenkoj pelis la Otomanan ŝtaton iniciati kompletan procezon de reformo kaj modernigo konata kiel [[Tanzimat]]. Tiel, laŭlonge de la 19-a jarcento, la Otomana ŝtato iĝis vaste pli pova kaj organizita interne, spite suferadon de pluaj teritoriaj perdoj, speciale en Balkanio, kie nombraj novaj ŝtatoj sendependiĝis for el la otomana povo.<ref>{{Cite book |last=Quataert |first=Donald |title=An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300–1914 |date=1994 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-57456-3 |editor-last=İnalcık |editor-first=Halil |volume=2 |page=762 |chapter=The Age of Reforms, 1812–1914 |editor-last2=Donald Quataert}}</ref> == Historio == === Fondiĝo === La imperio estis fondita en la jaro [[1281]] de la [[tribestro]] [[Osman la 1-a]], [[bejo]] el unu el la [[Turkio|turkaj]] triboj en [[Malgranda Azio]]. La nomo de la imperio estas derivita laŭ lia propra nomo.<ref>Kermeli, Eugenia (2009) [2008]. "Osman I". En Ágoston, Gábor; Masters, Bruce (eld.). ''Encyclopedia of the Ottoman Empire''. Infobase Publishing. p. 444. ISBN 978-1-4381-1025-7.</ref> [[Dosiero:Sultan Gazi Orḫan Han - السُلطان الغازي أورخان خان.jpg|eta|maldekstre|250px|[[Orhan]] deklaris sin mem [[sultano]].]] La [[Otomana dinastio]] estis formata de la membroj de la imperio Domo de Osmano (osmanide |خاندان آل عثمان, Ḫānedān-ı Āl-ı ʿOsmān; turke Osmanlı Hanedanı). Laŭ la Otomana tradicio, la familio originiĝis el la tribo Kayı, nome branĉo de [[Oguzaj Turkoj]], sub Osman la 1-a en nordokcidenta Anatolio kaj regis en la Otomana Imperio el 1299 al 1922 komence per [[patriarko]] kaj nomiginto Osman la 1-a (nekalkulinte lian patron Ertuğrul), kvankam la dinastio ne estis proklamita ĝis la filo de Osman, nome [[Orhan]] deklaris sin mem [[sultano]] kaj, kiel oftis kaj en Eŭropo kaj en Mezoriento tiame, nomis la dinastion kaj regnon laŭ sia patro, nome Osmanidoj. En [[1299]], [[Osman la 1-a]] konkeris la bizancan urbon Mokadeno, la nuntempa [[Bilecik]]. Tiu dato estas la komenciĝo de la otomana imperio kaj de la unua vera otomana armeo. Ĝis sia morto en la jaro [[1326]] Osman la 1-a estis konkerinta plurajn aliajn urbojn kaj fortikaĵojn bizancajn, same kiel iujn najbarajn turkajn princlandojn. En tempo de Orhan la Osmanidoj jam kontrolis nordokcidentan Anatolion kaj eĉ havis [[bastiono]]n en la eŭropa parto de Bosporo. === Grandiĝo === La posteuloj de Osman daŭrigis lian politikon. La otomana imperio konkeris [[Gelibolu|Galipoli]]-n, turkan urbon ĉe la [[Dardaneloj]] en [[1347]]. La imperio pligrandiĝis al la [[Balkano]]j. En [[1389]] venko en la [[batalo de la merlokampo]] en [[Serbio]], la nuntempa [[Kosovo]], markis la finon de la serbaj reĝlandoj.<ref>Elsie, Robert (2004). ''Historical Dictionary of Kosova''. Scarecrow Press. pp. 95–96. ISBN 978-0-8108-5309-6.</ref> Serbio estis oficiale [[Anekso|aneksita]] post la falo de [[Smederevo]] en [[1459]]. En 1402 la plifortiĝantaj otomanoj tamen estis venkitaj de la [[Mongola Imperio|mongola]] [[Timur]], kiu eĉ kaptis la sultanon [[Bajezid la 1-a]], kiu mortis en [[Militkaptito|militkaptiteco]]. Al tio sekvis [[Otmana enlanda milito|enlanda milito de otomanoj]], ankaŭ konata kiel la ''Fetret Devri'', kaj tempo de disordo el 1402 ĝis 1413. [[Mehmed la 1-a]] restarigis la povon de Otomanoj.<ref>Ágoston, Gábor; Bruce Alan Masters (2009) [2008]. [https://books.google.es/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA363&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''Encyclopedia of the Ottoman Empire''.] Infobase Publishing. p. 363. ISBN 978-1-4381-1025-7.</ref> [[Murad la 2-a]] rekuperis perditajn teritoriojn inter la 1430-aj kaj 1450-aj jaroj. En [[1453]] sub komando de la sultano [[Mehmet la 2-a]], la otomanaj armeoj kaŭzis la [[falo de Konstantinopolo|falon de Konstantinopolo]] kaj venkis la bizancan imperion, kaj fakte ties loĝantaro facile akceptis la novan povon, kiu iom respektis ilian rajtojn.<ref>Stone, Norman (2005). [https://books.google.es/books?id=xM9wQgAACAAJ&redir_esc=y "Turkey in the Russian Mirror".] En Mark Erickson, Ljubica Erickson (eld.). ''Russia War, Peace And Diplomacy: Essays in Honour of John Erickson''. Weidenfeld & Nicolson. p. 94. ISBN 978-0-297-84913-1.</ref> Tiel la orienta parto de la [[Mediteraneo]], ĉefe katolika, estis estrita de la otomana imperio. Pluraj [[krucmilito]]j estis subpremitaj ĉe [[Nikopol (Bulgario)|Nikopolo]] kaj [[Varna]] fare de la nova otomana potenco. [[Mehmed la 2-a]] igis [[Konstantinopolo]]n sia ĉefurbo kun la nomo ''Kostantiniyye'', iomete pli poste ''‏Istanbul'' ([[Istanbulo]]). === Apogeo === [[Dosiero:Ottoman 1683.png|eta|dekstre|280ra|{{centre|etendo de la Otomana Imperio en 1683}}]] [[Dosiero:Rise and Fall of the Ottoman Empire 1300-1923.gif|eta|dekstre|280ra|{{centre|etendo de la imperio inter 1300 kaj 1920 <br/><small>(plus Turkio en 1923, klaku la mapon por vidi ĝin animita)</small>}}]] Iom post iom la imperio sternis sian suverenecon super la tuta islama mediteranea mondo. La komunumoj estis organizitaj laŭ la sistemo de [[Millet (Otomana Imperio)|''miletoj'']], kiu adaptis la novan imperion al la lokaj tradicioj kaj necesoj. La sultanoj otomanoj portis ekde la [[15-a jarcento]] ankaŭ la turkan titolon ''[[ĥano]]'', la iranan ''[[padiŝaho]]'' kaj ekde la [[16-a jarcento]], nome ekde la jaro [[1517]] tiun de [[kalifo]], tio estas sukcesinto de [[Mohamedo]] kaj ĉefo de la ''[[umma]]'', nome la komunumo de la islamanoj. La kontrolo sur iliajn terojn variis; foraj provincoj kiel [[Tunizo]] kaj [[Alĝero]] aŭ la [[krimea ĥanlando]] ĝuis grandan [[Aŭtonomeco|aŭtonomion]]. Iuj teritorioj, plimulte kristanaj, kiel la malnovaj [[princlando]]j rumanaj de [[Valaĥio]] kaj [[Moldavio]] kaj por ioma tempo ankaŭ [[Transilvanio]] pagis [[tributo]]n al la sultanoj en la [[15-a jarcento|15-a]] kaj [[16-a jarcento]]j, sed ne iĝis otomanaj provincoj, kiel ofte erare prezentas ilin okcidentaj verkoj. Fine en [[Afriko]], [[Egiptio]] kaj ties [[ĥedivo]], teorie submetitaj al la otomana sultano, oni faris fakte sendependan politikon, foje ĝis militon kontraŭ la sultano. Dominante tiom ampleksaj teritorioj kaj la praktikan tuton de [[Orienta Mediteraneo]], la Otomana Imperio kontrolis la [[komercvojo]]jn inter Eŭropo kaj [[Azio]] dum jarcentoj, kio rezultis en la ekonomia prospero de la imperio.<ref>Karpat, Kemal H. (1974). ''The Ottoman state and its place in world history''. Leiden: Brill. p. 111. ISBN 978-90-04-03945-2.</ref> La [[Otoman–Mamluka Milito (1516–17)|Otoman–Mamluka Milito de 1516–1517]] kondukis al la faligo de la [[Mamlukoj|Mamluka Sultanlando]] kaj al la aligo de [[Levantenio]], Egiptio kaj la [[Arabia duoninsulo|Arabia Duoninsulo]] kiel provincoj de la Otomana Imperio. Per tio alvenis la otomanoj al la regiono de la [[Ruĝa Maro]] en kiu ili konkurencis kun alia markomerca potenco, nome [[Portugala Imperio|portugaloj]].<ref>Hess, Andrew C. (Januaro 1973). "The Ottoman Conquest of Egypt (1517) and the Beginning of the Sixteenth-Century World War". ''International Journal of Middle East Studies''. 4 (1): 55–76. doi:10.1017/S0020743800027276. JSTOR 162225.</ref> [[Dosiero:EmperorSuleiman.jpg|maldekstra|eta|[[Sulejmano la 1-a]].]] Edukado, tekniko kaj universitatoj otomanaj estis admiritaj fine de la [[mezepoko]]. Tiuj universitatoj interkonatigis unu al la aliaj la malkovrojn okcidentajn. La admiralo [[Piri Reis]] tiel povis fari kopion de mapo de Ameriko kreita de [[Kristoforo Kolumbo]]. La originalo estis poste perdita, kaj la kopio iĝis la plej malnova mapo de la kontinento. Grandaj potencoj, kaj intelektaj kaj financaj subtenis la ''grandan pordon''. Citindas la migradoj kaj instaloj de judoj [[sefardoj|sefardaj]], pli kaj pli suferante pro la [[inkvizicio]] ĝis la [[forpelo de la judoj el Hispanio]], fuĝintaj el [[Hispanio]] kaj poste de la [[Andaluzio|andaluzaj]] [[morisko]]j. [[Selim la 1-a]] estis Sultano de la Otomana Imperio de 1512 ĝis 1520. Lia regado estas notinda pro la grandega ekspansio de la Imperio, precipe per sia konkero inter 1516 kaj 1517 de la tuta [[Mamluka Sultanlando (Kairo)|Mamluka Sultanlando de Egiptio]], kiu inkluzivis [[Granda Sirio|Ŝam]], [[Heĝazo]]n, Tihamaho kaj [[Egiptio]]n. En la [[16-a jarcento]], sub la regno de [[Sulejmano la 1-a]] la otomanaj armeoj atingis [[Vieno]]n en [[Aŭstrio]] en [[1529]] kaj [[1532]], sed ili [[Sieĝo de Vieno|sieĝis]] ĝin vane. Vieno iĝis tiel la limo de la plej granda disvastiĝo de la otomana imperio en la okcidento, kiel la suda limo estis [[Adeno]].<ref>Imber, Colin (2002). ''The Ottoman Empire, 1300–1650: The Structure of Power''. Palgrave Macmillan. p. 50. ISBN 978-0-333-61386-3.</ref><ref>Thompson, Bard (1996). ''Humanists and Reformers: A History of the Renaissance and Reformation''. Wm. B. Eerdmans Publishing. p. 442. ISBN 978-0-8028-6348-5.</ref><ref>Ágoston kaj Alan Masters, Gábor and Bruce (2009). ''Encyclopedia of the Ottoman Empire''. Infobase Publishing. p. 583. ISBN 978-1-4381-1025-7.</ref> De [[1533]] ĝis [[1536]] la imperio alprenis la orienton de [[Anatolio]], [[Azerbajĝano]]n kaj [[Jemeno]]n. Turkaj ŝipoj venkis la [[hafsidoj]]n en [[Tunizo]] en [[1534]], sed perdis ĝin sekve al [[Karlo la 5-a]]. [[Kairuano]] estis venkita en [[1557]] kaj Tunizio denove kaj definitive <!-- kio? kio okazis al Tunizo aŭ Tunizio? ion mankas ĉi tie, almenaŭ verbon! --> en [[1569]]. La Otomana Imperio atingis sian [[zenito]]n, ĝi akiris rangon de [[Granda potenco|monda grandpotenco]], preninte la teritoriojn de antaŭe memstaraj kristanaj ŝtatoj en [[sudorienta Eŭropo]]: [[Bulgario]], [[Serbio]], [[Vsetín|Valaĥio]], parton de [[Hungario]] ktp. Ĝia areo atingis pli ol 2 273 720&nbsp;km² fine de la regado de [[Sulejmano la 1-a]] kun teritorioj en tri kontinentoj,<ref>Ágoston, Gábor (2009). "Süleyman I". In Ágoston, Gábor; Bruce Masters (eds.). Encyclopedia of the Ottoman Empire. p. 545.</ref> kaj estante marpotenco kontrolanta la orientan Mediteraneon.<ref>Mansel, Philip (1997). ''Constantinople: City of the World's Desire, 1453–1924''. London: Penguin Books. p. 61. ISBN 978-0-14-026246-9.</ref> Kompare kun eŭropaj regnoj la Otomana Imperio estis pli [[Toleremo|toleremaj]] rilate al [[Libereco de religio|libereco de religia konfesio]] kaj kultura identeco de la nacioj en la okupata teritorio, kie tiel estis lasita ioma libereco. Turkoj mem poste transprenis kelkajn kulturkutimojn de la kristana Eŭropo. [[Ahmed la 1-a]] regadis kiel sultano de la Otomana Imperio ekde 1603 ĝis sia morto. === Falo === [[Dosiero:Szigetvar 1566.jpg|eta|Otomana miniaturo pri la sieĝo al [[Szigetvár]] montranta Otomanajn trupojn kaj [[Krimea Ĥanlando|Tatarojn]] kiel avangardon.]] Otomanaj sultanoj vane klopodis en pli postaj jaroj malhelpi kreskantan forton de la eŭropaj grandpotencoj, kaj ankaŭ eĉ en transmaraj koloniigitaj teritorioj. En la [[17-a jarcento]] la Otomana Imperio militis oriente kontraŭ [[Persio]], ekzemple dum la [[Otomana-safavida milito (1635–1636)]], norde kontraŭ [[Rusia Imperio]] kaj nordokcidente kontraŭ la [[Habsburgoj|Habsburga monarĥio]]. Post malvenko en la dua [[batalo de Vieno]] en la jaro [[1683]] la malkresko de la sultana potenco jam estis tute evidenta. La kostoj de milito malbonigis la ekonomian situacion, kaj krome la [[Portugalaj malkovroj|malkovro fare de portugaloj]] de alternativa komercvojo al [[Sudorienta Azio]] jam dum la [[16-a jarcento]] estis rompinta la [[monopolo]]n kiun ĝis tiam havis la Otomana Imperio.<ref>Faroqhi, Suraiya (1994). "Crisis and Change, 1590–1699". En İnalcık, Halil; Donald Quataert (eld.). ''An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300–1914''. 2. Cambridge University Press. pp. 507–508. ISBN 978-0-521-57456-3.</ref> Dum la [[16-a jarcento]] estis okazintaj militoj kontraŭ [[Venecia respubliko|Venecio]], Aŭstrio kaj Persio. [[Murado la 4-a]] rekuperis [[Irako]]n en 1639.<ref>Itzkowitz, Norman (1980), Ottoman Empire and Islamic Tradition, ISBN 9780226388069. p. 73.</ref> La [[Sultanlando de Virinoj]] (1533–1656) estis periodo en kiu la patrinoj de la junaj sultanoj plenumis la povon je la konto de siaj filoj. Interne de la imperio tenis en la manoj veran potencon anoj de [[janiĉaro]]j, elitaj armeaj [[taĉmento]]j, kiuj dum la antaŭa periodo helpis la sultanon por konkeri grandegajn teritoriojn, sed jam estis rivala povo kiu bremsis la kapablojn de la sultanoj. Post la [[Batalo de Vieno]] en 1683 kaj de [[Senta]] en 1697 la imperio perdis teritoriojn en Balkanio kaj tio markis ties ekdekadencon.<ref>Itzkowitz 1980, pp. 83–84.</ref> Sekvis perdoj dum la [[18-a jarcento]] en Balkanio kaj Nordafriko, dum en la kerno de la imperio okazis gravaj modernigaj reformoj. Kontraŭ la [[otomana]] potenco balkanaj nacioj ribelis kaj en la [[19-a jarcento]] la imperio kiel „malsana viro en [[Balkana Duoninsulo|Balkano]]“ (respektive en Eŭropo) komencis definitive disfali. La [[Serba revolucio]] (1804–1815) markis la komencon de erao de nacia stariĝo en Balkanio; sekvis [[Greka milito de sendependiĝo|milito en Grekio]], la perdo de [[Alĝerio]], kiun akiris francoj, kiuj krome pliigis sian influon en Egipto. La [[Krimea milito]] (1853–1856) estis parto de longdaŭra disputo inter la ĉefaj eŭropaj potencoj por gajni influon super teritorioj de la dekadenca Otomana Imperio. La [[Rusa-turka milito (1877–1878)]] finis per rusa venko, kio rezultis en gravaj otomanaj perdoj en Balkanio. [[Dosiero:London news c1877 - scanned constantinopole(1996)-Opening of the first parlement.png|eta|200px|maldekstre|Malfermo de la Otomana parlamento, [[1876]].]] === Respubliken === {{Ĉefartikolo|Mustafa Kemal Atatürk}} Komence de la [[20-a jarcento]] la imperio estis tute en manoj de eksterlanda kapitalo kaj en internacia kampo ĝi prezentiĝis kiel duonkolonio. La Otomana Imperio partoprenis en la [[Unua Mondmilito]] flanke de la [[Centraj Potencoj|Centraj potencoj]]. La milita malvenko kaj [[armistico de Mudros]] ne tuj kaŭzis la falon de la Otomana Imperio, kies sultano [[Mehmed la 5-a]] dum pluaj kvar jaroj restis entroniĝinta dum la imperio estis okupita de aliancanoj kaj la neturkaj popoloj premis por sendependiĝo. Kiam la aliancanoj prezentis al la turka delegitaro la kondiĉojn de la [[Traktato de Sèvres]] (aŭgusto de 1920), tiuj jam estis plenumitaj fakte: maje de 1919 grekoj okupis [[Smirno]]n kaj grandan parton de la egea marbordo de Turkio, kie loĝis nombraj grekoj, kaj ĉefe inter ili la [[Genocido de la grekoj de la Ponto|grekoj]] de la [[Ponta Montaro]]; armenoj fidis promeson de usona prezidento [[Woodrow Wilson|Wilson]] havi propran teritorion por propra respubliko tie kie ili loĝadis dum jarcentoj kaj konsistigis la etnan plimulton; kaj sude britoj kaj francoj distribuis al si la teritoriojn de la arabaj landoj ([[Sykes-Picot-akordo|traktato de Sykes-Picot]] 1916): la otomana delegitaro subskribis la traktaton, sed en [[Turkio]] eksplodis naci-liberiga movado ĉefe ĉirkaŭ [[Mustafa Kemal Atatürk]], kiu jam en 1919 faris alvokon al rezistado. [[Dosiero:Kemal Atatürk portrait.jpg|eta|upright|dekstra|Atatürk en 1918, Komandanto de la Yıldırım Armegrupo kaj Honora [[Adjunkto]] de la Sultano.]] Kiam februare de 1920 la aliancanoj nuligis la parlamenton de [[Istanbulo]], Kemal Atatürk alvokis en [[Ankaro]] nacian asembleon, kiu malakceptis la Traktaton de Sèvres kaj dum du jaroj deklaris militon en diversaj frontoj. Kontraŭ Francio en [[Kilikio]] ĝis la traktato de Ankaro de oktobro de 1921, per kiu turkoj reprenis la regionon kaj agnoskis la francan regadon de [[Sirio]] kaj [[Libano]]. Kontraŭ armenoj, kie rekuperis eĉ la teritoriojn perditajn en 1878 ([[traktato de Kars]], oktobro de 1921) kaj dispartigis kun [[Sovetunio]] la areon. Kontraŭ grekoj, el kiuj rekuperis la areon de Smirno (el kiu la grekoj estis forpelitaj) post terura milito finita en septembro de 1922. La konferenco de Lausanne (novembro de 1922) nuligis la decidojn de la Traktato de Sèvres kaj per nova traktato (julio de 1923) oni agnoskis la teritoriojn rekuperitajn de Turkio, kiu agnoskis la novajn reĝimojn de Sirio kaj Irako kaj akceptis [[Militistiko|senmilitistigon]] de la markoloj.<ref>Julio Gil Pecharromán, “Sèvres. El tratado efímero” en ''El silencio de las armas''. “La I Guerra Mundial, como nunca se la habían contado, y 8. Clemenceau”, suplemento de “La aventura de la historia”, nº 143, Madrido, septembro 2010. paĝo 18.</ref> En la jaro [[1923]] estis proklamita la [[Turkia Respubliko|Turka respubliko]]. La falo de la imperio vekis la nacian turkan senton. Eksaj militistoj kuniĝis ĉirkaŭ la [[marŝalo]] Kemal Atatürk, kiu forpelis eŭropanojn el Anatolio kaj fariĝis la estro de la registaro, igante la sultanecon simplan honoran rolon. En [[1922]], li aboliciis la otomanan imperion kaj fondis en [[1923]] sur la restanta teritorio de Anatolio kaj orienta [[Trakio]]) la modernan Turkion aŭ respublikon Turkio, sukcesinto de la otomana imperio. En la 3a de Marto [[1924]] li neniigis la kalifecon, lastan restaĵon de imperiaj institucioj.<ref>Hakan Özoğlu (2011). [https://books.google.es/books?id=Cw5V1c1ej_cC&pg=PA8&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false From Caliphate to Secular State: Power Struggle in the Early Turkish Republic.] ABC-CLIO. p. 8. ISBN 978-0-313-37957-4.</ref> == Historiografia debato pri la Otomana ŝtato == [[Dosiero:Byzantium1180.png|eta|maldekstre|270px|Etendo de la [[Bizanca Imperio]] en 1180, sur kiu estos la kerno de la posta Otomana Imperio.]] Kelkaj historiistoj kiel la brita historiisto [[Edward Gibbon]] kaj la greka historiisto [[Dimitri Kicikis]] argumentis, ke post la [[falo de Konstantinopolo]], la Otomana ŝtato ekhavis kaj uzis la maŝinaron de la ĝistiama Bizanca (Romia) ŝtato kaj ke esence, la Otomana Imperio estis pluigo de la [[Orienta Romia Imperio]] sub [[Turkoj|turka]] [[islamano|islama]] masko.<ref>Norman Stone, "Turkey in the Russian Mirror" pp. 86–100 el ''Russia War, Peace and Diplomacy'' eldonita de Mark & Ljubica Erickson, Weidenfeld & Nicolson: London, 2004 pp. 92–93</ref> La grek-devena usona historiisto Speros Vryonis verkis, ke la Otomana ŝtato estis centrita al "Bizanca-Balkana bazo kun tegado de [[Turka lingvo]] kaj [[Islamo|Islama religio]]".<ref name="Stone, pp. 86-100">Stone, pp. 86–100</ref> La usona historiisto Heath Lowry kaj Kicikis asertas, ke la frua Otomana ŝtato estis predanta konfederacio malferma kaj al Bizancaj kristanoj kaj al Turkaj islamanoj, kies ĉefa celo estis atingi kaj [[militakiro]]n kaj [[sklavo]]jn, pli ol etendi Islamon, kaj ke nur poste Islamo iĝis la ĉefa karaktero de la imperio.<ref>Heath W. Lowry, ''The nature of the early Ottoman state'' (SUNY Press, 2003).</ref><ref>Dariusz Kołodziejczyk, "Khan, caliph, tsar and imperator: the multiple identities of the Ottoman sultan" en Peter Fibiger Bang, kaj Dariusz Kolodziejczyk, eld. ''Universal Empire: A Comparative Approach to Imperial Culture and Representation in Eurasian History'' (Cambridge University Press, 2012) pp. 175–193.</ref><ref>Sinan Ed Kuneralp, eld. ''A Bridge Between Cultures'' (2006) p. 9.</ref> Aliaj historiistoj sekvis la vojon de la aŭstria historiisto Paul Wittek kiu emfazis la islaman karakteron de la frua Otomana ŝtato, konsiderante la Otomanan ŝtaton kiel "[[Ĝihado|ĝihada]] ŝtato" dediĉita al la etendo de la [[Islama mondo]].<ref name="Stone, pp. 86-100"/> Multaj historiistoj estritaj en 1937 de la turka historiisto Mehmet Fuat Köprülü ĉampionis la ''Ghazi''-tezon laŭ kiu ili rigardis la fruan Otomanan ŝtaton kiel pluigo de la vivostilo de la nomadaj [[Tjurkaj popoloj|Tjurkaj triboj]] kiuj estis venintaj el Orienta Azio ĝis Anatolio tra Centra Azio kaj Mezoriento je multe pli granda skalo. Ili argumentis, ke la plej gravaj kulturaj influoj al la Otomana ŝtato venis el [[Irano|Persio]].<ref>Ronald C. Jennings, "Some thoughts on the Gazi-thesis." ''Wiener Zeitschrift für die Kunde des Morgenlandes'' 76 (1986): 151–161 [https://www.jstor.org/stable/23868782 online].</ref> La brita historiisto Norman Stone sugestis multajn pluigojn inter la Orienta Romia Imperio kaj la Otomana Imperio kiel ekzemple la imposto ''zeugarion'' de Bizanco konvertita en la Otomana imposto ''Resm-i çift'', la terposeda sistemo ''pronoia'' kiu ligis la kvanton de posedita tero kun la persona kapablo elteni kavalerion laŭ la Otomana sistemo ''timar'', kaj la Otomana mezursistemo de tero nome ''dönüm'' kiel la sama kiel la Bizanca ''stremma''. Stone indikis ankaŭ, ke spite la fakton ke la Sunaisma Islamo estis la ŝtata religio, la [[Orienta Ortodoksa Eklezio]] estis subtenita kaj kontrolita de la Otomana ŝtato, kaj akceptita kiel la plej granda terposedanto en la Otomana Imperio. Spite la similaĵojn, Stone argumentis, ke ŝlosila diferenco estis ke la tero garantiita laŭ la sistemo ''timar'' ne estis hereda dekomence. Eĉ post la tero garantiita laŭ la sistemo ''timar'' ekestis heredebla, la terposedo en la Otomana Imperio restis tre nesekura, kaj la sultano povis fari kaj certe faris reprenon de teroj ĉiam kiam li deziris. Stone argumentis ke tiu necerteco en la terposeda rajto tre malkuraĝigis ''timar''-ulojn serĉi longdaŭran disvolvigon de siaj ricevitaj teroj, kaj anstataŭe ili adoptis strategion de mallongdaŭra ekspluatado, kio finfine havis damaĝajn efikojn sur la Otomana ekonomio.<ref>Stone, pp. 94–95.</ref> Plej el la Otomanaj Sultanoj aliĝis al [[Sufiismo]] kaj sekvis Sufiismajn ordenojn, kaj kredis, ke Sufiismo estas la ĝusta vojo por atingi Dion.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=KvbWDgAAQBAJ|titolo=Caliphate Redefined: The Mystical Turn in Ottoman Political Thought|familia nomo=Yılmaz|persona nomo=Hüseyin|dato=2018-01-08|eldoninto=Princeton University Press|ISBN=978-1-4008-8804-7|lingvo=en}}</ref> Ĉar la aferoj de jurisprudenco kaj [[ŝario]] estis ŝtataj aferoj, la ŝtat-sponsorita Sufiisma religia dominado enpoviĝis. Ne-sufiismaj islamanoj kaj araboj estis neglektitaj kaj ne ricevis pozicion en la Hejaz.<ref>{{Cite web |title=The Uthmani State – Shaykh Nasir al-Fahd – E M A A N L I B R A R Y . C O M ............ ا لسلف ا لصا لح |url=https://www.emaanlibrary.com/book/the-uthmani-state-shaykh-nasir-al-fahd |access-date=2020-04-07 |website=E M A A N L I B R A R Y . C O M ............ ا لسلف ا لصا لح |language=en-US}}</ref> == Regado == [[Dosiero:Jean Baptiste Vanmour - Dinner at the Palace in Honour of an Ambassador - Google Art Project.jpg|eta|Ambasadoroj en la [[Palaco de Topkapi]].]] Antaŭ la reformoj de la 19-a kaj 20-a jarcentoj, la ŝtata organizado de la Otomana Imperio estis sistemo kun du ĉefaj dimensioj, nome la militista administracio, kaj la civila administracio. La [[Sultano]] estis en la plej alta pozicio en la sistemo. La civila sistemo estis bazita sur lokaj administraciaj unuoj bazitaj sur la regionaj karakteroj. La ŝtato havis kontrolon super la pastraro. Kelkaj antaŭ-islamaj tjurkaj tradicioj kiuj estis survivintaj al la adoptado de administraciaj kaj juraj praktikoj el Islama [[Irano]] restis gravaj en la Otomanaj administraciaj etosoj.{{Sfn|Itzkowitz|1980|page=38}} Laŭ la Otomana kompreno, la ŝtata ĉefa respondeco estis defendi kaj etendi la landon de islamanoj kaj certigi sekurecon kaj harmonion ene de ties limoj en la dominanta kuntekston de [[Sunaismo|ortodoksa]] islama praktiko kaj dinastia suvereneco.<ref name="Kapucu">{{Cite book |last1=Naim Kapucu |url=https://archive.org/details/bub_gb_DWceNjwTggUC |title=Turkish Public Administration: From Tradition to the Modern Age |last2=Hamit Palabiyik |publisher=USAK Books |date=2008 |isbn=978-605-4030-01-9 |page=[https://archive.org/details/bub_gb_DWceNjwTggUC/page/n71 77] |access-date=11a de Februaro 2013}}</ref> La Otomana Imperio, aŭ kiel dinastia institucio, nome Dinastio de Osmanidoj, estis senprecedenca kaj senegala en la Islama mondo pro sia grando kaj daŭrado.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=nspmqLKPU-wC&pg=PA199|titolo=The History of Islamic Political Thought: From the Prophet to the Present|familia nomo=Black|persona nomo=Antony|dato=2001|eldoninto=Psychology Press|ISBN=978-0-415-93243-1|paĝo=199}}</ref> En Eŭropo, nur la [[Habsburgoj|Dinastio de Habsburgoj]] havis similan nerompitan linion de suverenoj (reĝoj/imperiestroj) el la sama familio kiu regis tiom dumlonge, kaj dum la sama periodo, inter la 13-a kaj komenco de la 20a jarcentoj. La Otomana dinastio estis de tjurka deveno. En dek unu okazoj, la sultano estis elpostenigita (anstataŭita de alia sultano de la Osmanida dinastio, kiu estis frato, filo aŭ nevo de la ĝistiama sultano) ĉar li estis perceptita de siaj malamikoj kiel minaco al la ŝtato. Estis nur du klopodoj en la Otomana historio por renversi la regadon de la Osmanida dinastio, ambaŭ malsukcesaj, kio sugestas politikan sistemon kiu dum etenda periodo kapablis kontroli siajn revoluciojn sen nenecesa nestabileco.<ref name="Kapucu"/> Tiel, la lasta Otomana sultano Mehmed la 6-a (r. 1918–1922) estis [[Listo de sultanoj de la Otomana Imperio|rekta patrolinia (maskla-linia) descendanto]] de la unua Otomana sultano [[Osman la 1-a]] (m. 1323/4), kio estis senparalela kaj en Eŭropo (ekz., la maskla linio de la Dinastio de Habsburgoj malaperis en 1740) kaj en la Islama mondo. La unuaranga celo de la Imperia "Harem" estis sekurigi la naskon de masklaj heredontoj por la Otomana trono kaj sekurigi la pluigon de la rekta patralinia (maskla-linia) povo de la Otomanaj sultanoj en la estontaj generacioj. [[Dosiero:Istanbul_asv2020-02_img15_Topkapı_Palace.jpg|eta|maldekstre|Ene de Harem, la privata rezidejo de la sultano en la [[Palaco de Topkapi]].]] La plej alta pozicio en Islamo, nome ''[[kalifo|kalifeco]]'', estis postulita de sultanoj starte ĉe [[Murad la 1-a]],<ref name="Lambton">{{Cite book |last1=Lambton |first1=Ann |url=https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C |title=The Cambridge History of Islam: The Indian sub-continent, South-East Asia, Africa and the Muslim west |last2=Lewis |first2=Bernard |publisher=Cambridge University Press |date=1995 |isbn=978-0-521-22310-2 |volume=2 |page=320 |author-link= |author-link2=Bernard Lewis}}</ref> kio estis establita kiel Otomana Kaliflando. La Otomana sultano, nome ''[[Padiŝaho|pâdişâh]]'' aŭ "senjoro de reĝoj", servis kiel la nura reganto de la Imperio kaj estis konsiderata kiel la personigo de ties regado, kvankam li mem ne ĉiam plenumis la kompletan kontrolon. La Imperia Haremo estis unu el la plej gravaj povoj de la Otomana kortego. Ĝi estis regata de la ''[[Valide Sultan]]'' (sultan-patrino). Foje, la ''Valide Sultan'' engaĝiĝis en ŝtata politiko. Foje, la virinoj de la Haremo efektive kontrolis la ŝtaton en tio kio estis terminigita kiel "[[Sultanlando de la Virinoj]]". Novaj sultanoj estis elektitaj plej ofte inter la filoj de la antaŭa sultano. La forta eduksistemo de la [[palaca lernejo]] estis direktita al la eliminado de netaŭgaj eblaj heredantoj establante apogon inter la reg-elito por specifa sukcedanto. La palacaj lernejoj, kiuj edukis ankaŭ la estontajn administraciantojn de la ŝtato, ne estis unusola vojo. Unuarange, la [[Madrasa]] (''{{Lang|ota|Medrese}}'') estis destinita por la islamanoj, kaj kleraj fakuloj kaj ŝtatfunkciuloj laŭ la islama tradicio. La financa pezo de la Medrese estis subtenita per [[vakifo]]j, kio permesis, ke la infanoj de malriĉaj familioj povu veni al pli altaj sociaj niveloj kaj enspezoj.<ref>{{Cite book |last=Lewis |first=Bernard |url=https://archive.org/details/istanbulciviliza00bern |title=Istanbul and the Civilization of the Ottoman Empire |publisher=University of Oklahoma Press |date=1963 |isbn=978-0-8061-1060-8 |page=[https://archive.org/details/istanbulciviliza00bern/page/151 151] |access-date=11a de Februaro 2013 |url-access=registration}}</ref> La dua vojo estis senpaga [[internulejo]] por kristanoj, nome ''Enderûn'',<ref>{{Cite journal |date=Marto 2010 |title=The Ottoman Palace School Enderun and the Man with Multiple Talents, Matrakçı Nasuh |url=https://tamu.academia.edu/SencerCorlu/Papers/471488/The_Ottoman_Palace_School_Enderun_and_the_Man_with_Multiple_Talents_Matrakci_Nasuh |journal=Journal of the Korea Society of Mathematical Education, Series D |series=Research in Mathematical Education |volume=14 |issue=1 |pages=19–31}}</ref> kiu rekrutigis 3 000 studentojn jare el kristanaj knaboj inter ok kaj du dek jaroj el ĉiu kvardeka familio inter la komunumoj setlitaj en [[Rumelio]] aŭ Balkanio, procezo konata kiel Devŝirme (''{{Lang|ota|Devşirme}}'').<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=rlhD9SjavRcC&pg=PA204|titolo=Social Change and Politics in Turkey: A Structural-Historical Analysis|familia nomo=Karpat|persona nomo=Kemal H.|dato=1973|eldoninto=Brill|ISBN=978-90-04-03817-2|paĝo=204}}</ref> Kvankam la sultano estis la suprema monarko, la politika kaj plenuma aŭtoritato de la sultano estis delegita. La politiko de la ŝtato havis nombrajn konsilistojn kaj ministrojn arigitajn ĉirkaŭ konsilantaro konata kiel [[Divano]]. La Divano, en la jaroj kiam la Otomana ŝtato estis ankoraŭ ''[[Bejo|bejlik]]'', estis komponita de la plejaĝuloj de la tribo. Ties kompono estis poste modifita por inkludi militoficirojn kaj lokelitulojn (kiel religiaj kaj politikaj konsilistoj). Pli post, starte en 1320, [[Granda Veziro]] estis nomumita por ricevi kelkajn el la respondecoj de la sultano. La Granda Veziro havis konsiderindan sendependecon el la sultano kaj preskaŭ senlimajn povojn por nomumado, demiziado, kaj superrigardo. Dekomence ĉe la fino de la 16-a jarcento, sultanoj retiriĝis el politiko kaj la Granda Veziro iĝis ''[[de facto]]'' la [[ŝtatestro]].<ref name="Black p199">Black, Antony (2001). [https://books.google.es/books?id=nspmqLKPU-wC&pg=PA197&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The History of Islamic Political Thought: From the Prophet to the Present.] Psychology Press. p. 197. ISBN 978-0-415-93243-1.</ref> [[Dosiero:Yusuf Ziya Paşa.jpg|eta|Jusuf Zija Paŝao, Otomana ambasadoro en Usono, en [[Vaŝingtono]], 1913.]] Laŭlonge de la Otomana historio, estis multaj okazoj en kiuj lokaj guberniestroj agadis sendepende, kaj eĉ opozicie al la reganto. Post la Revolucio de la Junaj Turkoj de 1908, la Otomana ŝtato iĝis konstitucia monarkio. La sultano ne plu havis plenumajn povojn. Oni formis parlamenton, kun reprezentantoj elektitaj el la provincoj. Tiuj reprezentantoj formis la Imperian Registaron de la Otomana Imperio. Tiu eklektikisma administracio estis evidenta eĉ en la diplomatia korespondado de la Imperio, kiu estis dekomence redaktata en la [[Greka lingvo]] okcidenten.<ref>{{Cite book |last1=Naim Kapucu |url=https://archive.org/details/bub_gb_DWceNjwTggUC |title=Turkish Public Administration: From Tradition to the Modern Age |last2=Hamit Palabiyik |publisher=USAK Books |date=2008 |isbn=978-605-4030-01-9 |page=[https://archive.org/details/bub_gb_DWceNjwTggUC/page/n72 78] |access-date=12a de Februaro 2013}}</ref> ''Tughra'' estis kaligrafiaj monogramoj, aŭ subskriboj, de la Otomanaj Sultanoj, el kiuj estis 35. Ĉizitaj sur la sultanaj [[sigelo]]j, ili portis la nomojn de la Sultano kaj de lia patro. La aserto kaj preĝo, "ĉiam venka", estis preskaŭ ĉiam inkludita. La plej frua apartenis al Orhan Gazi. La ornata stiligita ''Tughra'' konsistis el fako de la Otoman-Turka [[kaligrafio]]. === Juro === La Otomana jura sistemo akceptis la [[religia juro|religian juron]] super siaj subuloj. Samtempe la ''Kanun'', dinastia juro, kunekzistis kun la religia juro aŭ [[Ŝario]].<ref name="otmkanun">{{Cite web |title=Balancing Sharia: The Ottoman Kanun |url=http://www.bbc.co.uk/religion/0/24365067 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009012204/http://www.bbc.co.uk/religion/0/24365067 |archive-date=9a de Oktobro 2013 |access-date=5a de Oktobro 2013 |publisher=BBC}}</ref><ref>Washbrook, D. kaj Cohn, H., Law in the Ottoman Empire: Shari'a Law, Dynastic Law, Legal Institutions.</ref> La Otomana Imperio estis ĉiam organizita ĉirkaŭ sistemo de loka [[jurisprudenco]]. Laŭleĝa administracio en la Otomana Imperio estis parto de pli granda skemo de ekvilibro inter centra kaj loka aŭtoritatoj.<ref name="Benton 109-110">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=rZtjR9JnwYwC&pg=109|titolo=Law and Colonial Cultures: Legal Regimes in World History, 1400–1900|alirdato=11a de Februaro 2013|familia nomo=Benton|persona nomo=Lauren|dato=3a de Decembro 2001|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-0-521-00926-3|paĝoj=109–110}}</ref> Otomana povo elturniĝis baze sur la administrado de la terposedo, kio lasis spacon por ke la loka aŭtoritato disvolvigu la necesojn de la loka [[Millet (Otomana Imperio)|''millet'']].<ref name="Benton 109-110"/> La jurisdikcia komplekseco de la Otomana Imperio celis permesi la integradon de kulture kaj religie diferencaj grupoj.<ref name="Benton 109-110"/> La Otomana sistemo havis tri tribunalajn sistemojn: unua por islamanoj, dua por ne-islamanoj, kiu konsistis en nomumado de judoj kaj kristanoj por regadi super siaj respektivaj {{J|religia komunumo}}, kaj tria la "komerca tribunalo". La tuta sistemo estis regulita el supre pere de la administracia ''Kanun'', t.e., leĝoj, sistemo bazita sur la Tjurkaj ''Zassa'' kaj ''Töre'', kiuj disvolviĝis en antaŭislama epoko. [[Dosiero:1879-Ottoman Court-from-NYL.png|eta|350px|maldekstre|Otomana juĝo, 1877.]] Tiuj tribunalaj kategorioj ne estis tamen tute ekskludaj; por ekzemplo, la islaman tribunaloj, kiuj estis la unuarangaj tribunaloj de la Imperio, povis esti uzataj ankaŭ por peri komercan konflikton aŭ disputojn inter plendantoj de diferencaj religioj, kaj judoj kaj kristanoj ofte turnis sin al ili por klopodi ricevi pli favoran traktadon pri difinita afero. La Otomana ŝtato tendencis ne interveni ĉe la religiaj juraj sistemoj de neislamanoj, spite la fakton laŭleĝe havi voĉon pere de la lokaj guberniestroj. La Islama jura sistemo de la ''Ŝario'' estis disvolvigitaj el kombino de [[Korano]]; [[Hadito|Hadīth]], aŭ parolo de la profeto [[Muhammad]]; ''iĥma'', aŭ konsento de la membroj de la [[Umma|islama komunumo]]; ''kiĝa'', sistemo de analogia raciigo el pli fruaj antaŭaĵoj; kaj lokaj kutimoj. Ambaŭ sistemoj estis instruitaj en la jurlenejoj de la Imperio, kiuj estis en [[Istanbulo]] kaj [[Bursa]]. [[Dosiero:Zibik.jpg|eta|upright|Malfeliĉa edzino plendas antaŭ la [[Kadio]] pro la impotenteco de sia edzo priskribita en Otomana [[miniaturo]].]] La Otomana Islama jursistemo estis diference formita el tradiciaj eŭropaj tribunaloj. Prezide super islamaj tribunaloj estis ''Qadi'' [[kadio]], aŭ [[juĝisto]]. Ekde la fermo de la ''[[ijtihad]]'', aŭ ''Pordo de Interpretado'', la kadioj tra la tuta Otomana Imperio fokusis malpli al juraj precedencoj, kaj plie al lokaj kutimoj kaj tradicioj en la areoj kiujn ili administris.<ref name="Benton 109-110"/> Tamen, al la Otomana juĝsistemo mankis apelacia strukturo, konduke al jurisdikciaj kazostrategioj en kiuj plendantoj povis porti siajn disputojn el unu tribunalo al alia ĝis oni atingus decidon en sia favoro. Fine de la 19-a jarcento, la Otomana jursistemo trapasis gravan reformon. Tiu procezo de jura modernigo startis per la Edikto de Gülhane de 1839.<ref name="review-niza">{{Cite web |last=Selçuk Akşin Somel |title=Review of "Ottoman Nizamiye Courts. Law and Modernity" |url=http://research.sabanciuniv.edu/19475/1/Avi_Rubin_Ottoman_Nizamiye_Courts_Somel.pdf |publisher=Sabancı Üniversitesi |page=2}}</ref> Tiuj reformoj estis la "justaj kaj publikaj juĝoj de ĉiuj akuzitoj senkonsidere al religio", la kreado de sistemo de "separataj kompetencoj, religia kaj civila", kaj la validigo de atestoj al neislamanoj.<ref name="int-handbook"/> Oni aprobis ankaŭ specifajn terposedajn kodojn (1858), civilajn kodojn (1869–1876), kaj kodon de civila proceduro.<ref name="int-handbook">{{Cite web |last1=Epstein |first1=Lee |last2=O'Connor |first2=Karen |last3=Grub |first3=Diana |title=Middle East |url=http://epstein.usc.edu/research/MiddleEast.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525015655/http://epstein.usc.edu/research/MiddleEast.pdf |archive-date=25a de Majo 2013 |website=Legal Traditions and Systems: an International Handbook |publisher=Greenwood Press |pages=223–224 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130525015655/http://epstein.usc.edu/research/MiddleEast.pdf |arkivdato=2013-05-25 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130525015655/http://epstein.usc.edu/research/MiddleEast.pdf |date=2013-05-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://epstein.usc.edu/research/MiddleEast.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130525015655/http://epstein.usc.edu/research/MiddleEast.pdf |arkivdato=2013-05-25 }}</ref> Tiu reformoj estis klare bazitaj sur la francaj modeloj, kiel indikis la adoptado de tri-nivela juĝsistemo. Referencata kiel ''Nizamiye'', tiu sistemo estis etendita al la loka magistra nivelo per la fina promulgado de la ''Mecelle'', nome civila kodo kiu regulis geedzecon, divorcon, alimenton, testamenton, kaj aliajn aferojn de persona statuso.<ref name="int-handbook"/> Kiel klopodo klarigi la dividon de juĝaj kompetencoj, administracia konsilio establis, ke religiaj aferoj devas esti traktitaj de religiaj tribunaloj, kaj statutaj aferoj devas esti traktitaj de "Nizamiye" tribunaloj.<ref name="int-handbook"/> === Armeo === {{Ĉefartikolo|Otomana armeo}} [[Dosiero:Walka o sztandar turecki.jpg|eta|maldekstre|Otomanaj [[sipajo]]j batale, svingante la duonlunan standardon (fare de [[Józef Brandt]]).]] [[Dosiero:Nizami-cedid-ordusu.jpg|eta|maldekstre|[[Selim la 3-a]] prezidanta la paradon de sia nova armeo, nome ''Nizam-i Djedid'' (trupoj de la Nova Ordo), en 1793.]] [[Dosiero:Turkish pilots in 1912.jpg|eta|Otomanaj [[piloto]]j komence de 1912.]] [[Dosiero:Soldiers 1900.png|eta|upright|La [[Otomana armeo|Otomana Imperia Armeo]] en 1900.]] La unua militista unuo de la Otomana Ŝtato estis armeo kiu estis organizita de [[Osman la 1-a]] el la tribanoj kiuj loĝis ĉe la montetoj de nordokcidenta Anatolio fine de la 13-a jarcento. La militista sistemo iĝis pli kompleksa organizaĵo dum la antaŭeniro de la imperio. La Otomana armeo estis kompleksa sistemo de rekrutado kaj feŭdo-donado. La ĉefa kerno de la [[Otomana armeo]] estis komponita de [[Janiĉaroj]], [[Sipajo]]j, [[Akinji|Akıncı]] kaj militista bando "Mehterân". La Otomana armeo estis iam inter la plej antaŭenigitaj batalfortoj en la mondo, estante unu el la unuaj, kiuj uzis amplekse [[muskedo]]jn kaj [[kanono]]jn. La Otomanaj Turkoj ekuzis ''[[falkoneto]]jn'', kiuj estis mallongaj sed larĝaj kanonoj, dum la Sieĝo de Konstantinopolo de 1422. La Otomana kavalerio dependis el la rapideco kaj movokapablo pli ol el la pezaj armuroj, kaj uzis [[pafarko]]jn kaj mallongajn glavojn rajdante sur rapidaj Turkmenaj kaj [[Araba ĉevalo|Arabaj ĉevaloj]] (prauloj de [[Pursangulo|pursangulaj]] kurĉevaloj),<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Godolphin Arabian: The Story of the Matchem Line|familia nomo=Milner|persona nomo=Mordaunt|dato=1990|eldoninto=Robert Hale Limited|ISBN=978-0-85131-476-1|paĝoj=3–6}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Famous Running Horses: Their Forebears and Descendants|familia nomo=Wall|persona nomo=John F|ISBN=978-1-163-19167-5|paĝo=8}}</ref> kaj ofte aplikis taktikojn similajn al tiuj de la [[Mongola Imperio]], kiel ŝajnigante retiriĝon dum fakte ĉirkaŭis la malamikajn fortojn ene de duonlun-forma formacio kaj poste farante la realan atakon. La Otomana armeo plue estis efika batalforto laŭlonge de la 17-a kaj komenco de la 18-a jarcentoj,<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Ottoman Warfare, 1500–1700|url=https://archive.org/details/ottomanwarfare150000murp|familia nomo=Murphey|persona nomo=Rhoads|dato=1999|eldoninto=UCL Press|paĝo=[https://archive.org/details/ottomanwarfare150000murp/page/10 10]}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Guns for the Sultan: Military Power and the Weapons Industry in the Ottoman Empire|familia nomo=Ágoston|persona nomo=Gábor|dato=2005|eldoninto=Cambridge University Press|paĝoj=200–02}}</ref> kaj falis antaŭ la eŭropaj rivaloj de la imperio dum longa pacperiodo el 1740 ĝis 1768.<ref name=AksanOW/> La modernigo de la Otomana Imperio en la 19-a jarcento startis ĉe la armeo. En 1826 Sultano [[Mahmudo la 2-a]] abolis la korpuson de [[Janiĉaroj]] kaj establis la modernan Otomanan armeon. Li nomis ilin ''[[Nizam-ı Cedid]]'' (Nova Ordo). La Otomana armeo estis ankaŭ la unua institucio kiu dungis eksterlandajn fakulojn kaj sendis siajn oficirojn por trejnado en okcidentaj eŭropaj landoj. Tiukadre, la movado de la Junaj Turkoj startis kiam tiuj relative junaj kaj ĵus trejnita homoj revenis kun sia edukado. La [[Otomana Ŝiparo]] vaste kontribuis al la etendo de la imperiaj teritorioj en la eŭropa kontinento. Ĝi iniciatis la konkeron de Nordafriko, per la aldono de [[Alĝerio]] kaj Egipto al la Otomana Imperio en 1517. Starte per la perdo de Grekio en 1821 kaj de Alĝerio en 1830, Otomana ŝiparpovo kaj kontrolo super la imperiaj distancaj transmaraj teritorioj ekmalpliiĝis. Sultano [[Abdulaziz]] (regis en 1861–1876) klopodis reestabli fortan Otomanan ŝiparon, konstruante la plej grandan floton post tiuj de Britio kaj Francio. La ŝipkonstruejo de Barrow, Anglio, konstruis sian unuan [[submarŝipo]]n en 1886 por la Otomana Imperio.<ref name="first submarine at shipyard">{{Cite web |title=Petition created for submarine name |url=http://www.ellesmereportstandard.co.uk/latest-north-west-news/Petition-created-for-submarine-name.4001190.jp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080423225019/http://www.ellesmereportstandard.co.uk/latest-north-west-news/Petition-created-for-submarine-name.4001190.jp |archive-date=23a de Aprilo 2008 |access-date=11a de Februaro 2013 |website=Ellesmere Port Standard |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080423225019/http://www.ellesmereportstandard.co.uk/latest-north-west-news/Petition-created-for-submarine-name.4001190.jp |arkivdato=2008-04-23 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080423225019/http://www.ellesmereportstandard.co.uk/latest-north-west-news/Petition-created-for-submarine-name.4001190.jp |date=2008-04-23 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ellesmereportstandard.co.uk/latest-north-west-news/Petition-created-for-submarine-name.4001190.jp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080423225019/http://www.ellesmereportstandard.co.uk/latest-north-west-news/Petition-created-for-submarine-name.4001190.jp |arkivdato=2008-04-23 }}</ref> [[Dosiero:Ottoman Navy at the Golden Horn.jpg|eta|maldekstre|Germana poŝtkarto priskribanta la [[Otomana Ŝiparmeo|Otomanan Ŝiparon]] ĉe la [[Ora Korno]] en la fruaj stadioj de la [[Unua Mondmilito]]. Supre maldekstre estas portreto de Sultano [[Mehmed la 5-a]].]] Tamen, la malforta otomana ekonomio ne povis elteni la forton de la floto dumlonge. Sultano [[Abdulhamid la 2-a]] malfidis el la admiraloj kiuj estis ĉe la reformisto Midhat Paŝa kaj plendis, ke la granda kaj multekosta ŝiparo estis neutila kontraŭ la rusoj en la [[Rusa-turka milito (1877–1878)|Rus-Turka Milito]]. Li lasis plej el la floto ene de la [[Ora Korno]], kie la ŝipoj dekadencis dum la venontaj 30 jaroj. Post la revolucio de la Junaj Turkoj en 1908, la Komitato de Unueco kaj Progreso klopodis disvolvigi fortan Otomanan ŝiparforton. La "Otomana Ŝiparmea Fondaĵo" estis establita en 1910 por aĉeti novajn ŝipojn pere de publikaj donacoj. La establado de Otomana Aerforto datas reen el inter Junio 1909 kaj Julio 1911.<ref>{{Cite web |title=Story of Turkish Aviation |url=http://www.turkeyswar.com/aviation/aviation.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512225046/http://www.turkeyswar.com/aviation/aviation.htm |archive-date=12a de Majo 2012 |access-date=6a de Novembro 2011 |publisher=Turkey in the First World War |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120512225046/http://www.turkeyswar.com/aviation/aviation.htm |arkivdato=2012-05-12 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120512225046/http://www.turkeyswar.com/aviation/aviation.htm |date=2012-05-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.turkeyswar.com/aviation/aviation.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120512225046/http://www.turkeyswar.com/aviation/aviation.htm |arkivdato=2012-05-12 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Founding |url=http://www.hvkk.tsk.tr/EN/IcerikDetay.aspx?ID=19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007104345/http://www.hvkk.tsk.tr/EN/IcerikDetay.aspx?ID=19 |archive-date=7a de Oktobro 2011 |access-date=6a de Novembro 2011 |publisher=Turkish Air Force |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111007104345/http://www.hvkk.tsk.tr/EN/IcerikDetay.aspx?ID=19 |arkivdato=2011-10-07 }}</ref> La Otomana Imperio ekpreparis siajn unuajn pilotojn kaj aviadilojn, kaj per la fondo de la Aviadlernejo (''Tayyare Mektebi'') en Yeşilköy, distrikto [[Bakırköy]], la 3an de Julio 1912, la imperio ekpreparis siajn proprajn flugoficirojn. La fondo de la Aviadlernejo akcelis la progreson de la militaviada programo, pliigis la nombron de enlistigitaj personoj ene de ĝi, kaj havigis al la novaj pilotoj aktivan rolon en la Otomanaj Armeo kaj Ŝiparmeo. En Majo 1913, la unua specializita Rekognoska Trejnprogramo en la mondo estis startigita de la Aviadlernejo, kaj la unua aparta rekognoska divizio estis establita. En Junio 1914 nova militakademio, nome Ŝipaviadlernejo (''Bahriye Tayyare Mektebi'') estis fondita. Je la eksplodo de la Unua Mondmilito, la moderniga procezo abrupte haltiĝis. La Otomanaj aviadrotoj luktis je multaj frontoj dum la Unua Mondmilito, el [[Galicio]] okcidente ĝis [[Kaŭkazo]] orienten kaj [[Jemeno]] suden. == Kulturo == [[Dosiero:WaldmeierLebanon.gif|eta|maldekstre|Priskribo de [[Nargileo|nargileejo]] en [[Libano]], Otomana Imperio.]] La Otomanoj absorbis kelkajn el la tradicioj, arto, kaj institucioj de kulturoj de la regionoj kiujn ili konkeris kaj aldonis novajn dimensiojn al ili. Nombraj tradicioj kaj kulturaj trajton de antaŭaj imperioj (en kampoj kiel arkitekturo, kuirarto, muziko, distrado, kaj registaro) estis adoptitaj de la Otomanaj Turkoj, kiuj disvolvigis ilin en novaj formoj, rezulte en nova kaj distinga Otomana kultura identeco. Kvankam la hegemonia literatura lingvo de la Otomana Imperio estis la [[turka]], la [[persa]] estis la preferita vehiklo por la projekcio de imperia bildo.<ref>{{Cite encyclopedia |title=HISTORIOGRAPHY xiv. THE OTTOMAN EMPIRE |encyclopedia=Iranica |url=https://iranicaonline.org/articles/historiography-xiv}}</ref> [[Sklaveco]] estis parto de la Otomana socio,<ref>{{Cite web |last=Halil Inalcik |title=Servile Labor in the Ottoman Empire |url=http://coursesa.matrix.msu.edu/~fisher/hst373/readings/inalcik6.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090911101051/http://coursesa.matrix.msu.edu/~fisher/hst373/readings/inalcik6.html |archive-date=11a de Septembro 2009 |access-date=26a de Aŭgusto 2010 |publisher=Michigan State University |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170504102244/http://coursesa.matrix.msu.edu/~fisher/hst373/readings/inalcik6.html |arkivdato=2017-05-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://coursesa.matrix.msu.edu/~fisher/hst373/readings/inalcik6.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170504102244/http://coursesa.matrix.msu.edu/~fisher/hst373/readings/inalcik6.html |arkivdato=2017-05-04 }}</ref> kaj plej sklavoj estis uzitaj kiel hejmaj servistoj. Agrikultura sklaveco, kiel tiu kiu estis disvastigita en Ameriko, estis relative rara. Malkiel ĉe la sistemoj de personposeda sklaveco, sklavoj sub Islama juro ne estis konsiderata kiel movebla propraĵo, kaj la infanoj de sklavinoj naskiĝis laŭleĝe liberaj. Sklavinoj estis ankoraŭ vendataj en la imperio tiom malfrue kiom ĝis 1908.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/history/slavery_7.shtml|titolo=Islam and slavery: Sexual slavery|alirdato=26a de Aŭgusto 2010|eldoninto=BBC}}</ref> Dum la 19-a jarcento la Imperio sunferis premojn el landoj de Okcidenta Eŭropo por eksterleĝigi tiun praktikon. Politikoj disvolvigitaj de kelkaj sultanoj laŭlonge de la 19-a jarcento klopodis limigi la Otomanan [[sklavkomerco]]n, sed sklaveco havis jarcentojn de religiaj subteno kaj sankcioj kaj tial sklaveco neniam estis abolita en la Imperio.<ref name=":1">Syed, Muzaffar Husain (2011). ''A Concise History of Islam''. New Delhi: Vij Books India. p. 97. ISBN 978-93-81411-09-4.</ref> [[Dosiero:Tile with Floral and Cloud-band Design MET DP170362.jpg|eta|Ornama [[kahelo]], ĉirkaŭ 1578, ceramiko de [[İznik|Iznik]], en la kolekto de la [[Metropolitan Museum of Art]].<ref name="metmuseum.org">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/444897|titolo=Tile with Floral and Cloud-band Design}}</ref>]] [[Pesto]]j restis tre grava malfacilaĵo por la Otomana socio ĝis la dua kvarono de la 19-a jarcento. "Inter 1701 kaj 1750, 37 grandaj kaj pli malgrandaj pestaj epidemioj estis registritaj en Istanbulo<!--Exact quote, so keep naming here-->, kaj 31 inter 1751 kaj 1801."<ref>{{Cite journal |last=Faroqhi |first=Suraiya |date=1998 |title=Migration into Eighteenth-century 'Greater Istanbul' as Reflected in the Kadi Registers of Eyüp |url=https://secure.peeters-leuven.be/POJ/purchaseform.php?id=2004296&sid= |journal=Turcica |location=Louvain |publisher=Éditions Klincksieck |volume=30 |page=165 |doi=10.2143/TURC.30.0.2004296|issn=0082-6847 }}{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Otomanoj adoptis la persajn burokratajn tradiciojn kaj kulturon. La sultanoj faris ankaŭ gravan kontribuon al la disvolvigo de Persa literaturo.<ref>''Halil İnalcık, [https://www.academia.edu/38228665/Halil_İnalcık_-_Has_Bağçede_Ayş_u_Tarab.pdf "Has-bahçede 'Ayş u Tarab"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190726055101/https://www.academia.edu/38228665/Halil_%C4%B0nalc%C4%B1k_-_Has_Ba%C4%9F%C3%A7ede_Ay%C5%9F_u_Tarab.pdf |date=2019-07-26 }}, İş Bankası Kültür Yayınları (2011)''</ref> ===Literaturo=== La du ĉefaj branĉoj de Otomana verkita literaturo estas poezio kaj prozo. Poezio estis pro multo la hegemonia tendenco. Ĝis la 19-a jarcento, la Otomana prozo ne enhavis ekzemplojn de fikcio: ne estis similaĵojn ekzemple de la eŭropaj [[Kavalira libro|kavaliraj libroj]], romanoj aŭ novelon. Analogaj ĝenroj ja ekzistis, tamen, kaj en turka popolliteraturo kaj en [[Divan (poezio)|Divana poezio]]. La poetoj de la literatura Divano ne adoptis sendependajn filozofiojn, sed pli bone klopodis esprimi la samajn ideojn, sed per diferencaj manieroj. La grandeco de la poeto eliras el sia majstreco malkaŝante originalajn kaj belegajn formojn de la skribita esprimo. Dekomence bazita sur du fremdaj literaturaj tradicioj, nome la araba kaj la persa, la literaturo laŭgrade ekĉesis esti simpla imitanta, kaj ekatingis naciajn karakterojn proprajn de la Otomana Imperio. Ĝis iu punkto, la ĝenrisma turka literaturo kiu survivis ĝis nuntempe respegulas la influon de Islamo kaj de la nova vivstilo kaj la strukturon de la tradicia literaturo de Centrazio post la adopto de Islamo. La ĝenrisma turka literaturo enhavas sennomajn verkojn de poetoj menestrelaj kaj minstrelaj kaj la literaturon de influo [[sufismo|sufia]] de ''Tekke'' (ripozejoj mistiko-religiaj de la religiordenoj sufiaj). [[Yunus Emre]], kiu vivis en la dua duono de la [[13-a jarcento]] kaj komenco de la [[14-a jarcento]], estis aŭtoro kiu markis epokon, poeto kaj sufia majstro (mistika filozofo) fakulo en la tri tendencoj de la ĝenrisma turka literaturo kaj en la poezio de la Literaturo Divano. Gravuloj de tiu poezia literaturo de tiu periodo estis [[Karacaoğlan]], Atik Ömer, [[Erzurumlu Emrah]] kaj Kayserili Seyrani. ===Kuirarto=== {{Ĉefartikolo|Otomana kuirarto}} La [[kuirarto de la Otomana Imperio]] estas la tipa gastronomio de la Otomana Imperio, kiu ekde la 15-a jarcento disvastiĝis tra tri kontinentoj (Eŭropo, Azio kaj Afriko) kaj vivis plej bone dum la 16-a kaj 17-a jarcentoj. En la 1920-aj jaroj la Otomana Imperio malaperis kaj estis anstataŭita de la Respubliko Turkio. Oni konsideras, ke otomana kuirarto estas antaŭulo de la nuntempa [[kuirarto de Turkio]]. == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * ''Empire ottoman (La otomana imperio)'', Yves Ternon (historiisto pri genocidoj), eldonejo ''du Félin''. * ''Histoire de la Turquie (Historio de Turkio)'', ''Ibrahim Tabet'', L'A. * Halil Inalcik kaj Donald Quataert, ''An economic and social history of the Ottoman empire: 1300-1914 (Ekonomia kaj socia historio de la otomana imperio)'', [[Kembriĝo]], Cambridge University Press, [[1994]] * Dimitri Kitsikis, ''L'Empire ottoman (La otomana imperio)'', Presses universitaires de France, 3-a eldono, [[1994]] * Robert Mantran, ''Histoire de l'empire ottoman (Historio de la otomana imperio)'', eld. Fayard, [[1989]] * Jean-Paul Roŭ, ''Histoire des Turcs (Historio de la Turkoj)'', eld. Fayard, [[2000]] * Stanford Jay Shaw, ''History of the Ottoman Empire and Modern Turkey (Historio de la otomana imperio kaj moderna Turkio)'', duvoluma, Cambridge University Press, [[1976]]-[[1977]]. * ''Studies in Ottoman and Turkish History: A Life with the Ottomans (Studoj en la otomana kaj turka historioj: vivo ĉe la otomanoj)'', Istanbul, Isis Press, [[2000]] * Paul Dumont kaj François Georgeon, ''Vivre ensemble dans l’Empire ottoman. Sociabilités et relations intercommunautaires. XVIIIe-XIXe siècles (Vivi kune en la otomana imperio. Sociaĵoj kaj rilatoj interkomunumaj. 18-a - 19-a jarcentoj)'', eld. L'Harmattan [[1997]] * Edward J. Erickson (leŭtenanto-kolonelo), ''The Sultan's Army: A History of the Ottoman Military, 1300-1923 (La armeo de la sultano: historio de la otomana militistaro, 1300-1923)'', [[Londono]], Routledge, [[2006]] * Daniel Goffman, ''The Ottoman empire and early modern Europe (La otomana imperio kaj frua moderna Eŭropo)'', Cambridge University Press, [[2002]] * Bernard Lewis, ''Istanbul et la civilisation ottomane (Istanbulo kaj la otomana civilizo)'', eld. Jean-Claude Lattès, [[1990]] * Nicolas Vatin kaj Gilles Veinstein, ''Le Sérail ébranlé. Essai sur les morts, dépositions et avènements des sultans ottomans (XIVe-XIXe siècles)'', eldd. Fayard, [[2003]] * Nicolas Vatin kaj Gilles Veinstein, ''Insularités ottomanes'', Maisonneuve et Larose / [[Institut français]] d’études anatoliennes, [[2004]] * Robert Mantran, ''Histoire d'Istanbul (Historio de Istanbulo)''', éd. Fayard, 1996 * Gilles Veinstein, ''Les Ottomans et la mort. Permanences & mutations (La otomanoj kaj la morto)'', Brill, Leyde, [[1996]] == Vidu ankaŭ == * [[Armena Genocido|Armena genocido]] * [[Bizanca Imperio]] * [[Flago de la Otomana Imperio]] * [[Junaj Turkoj]] * [[Osmanidoj|Listo de Otomanaj imperiestroj]] * [[Otomana Grekio]] * [[Princlando Transilvanio]] * [[Serajlo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Otomana Imperio}} * [http://www.barbaros.biz/DOWNLOAD.htm Fotoj de la otomana imperio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090223075746/http://www.barbaros.biz/DOWNLOAD.htm |date=2009-02-23 }} * [http://www.planet-turquie-guide.com/ottoman.htm Mapo kaj historio de la otomana imperio (france)] * [http://www.euratlas.net/AHP/grand/gr1600.htm Mapo de la otomana imperio kaj de Eŭropo en la jaro 1600] * [http://www.college-de-france.fr/media/pub_lec/UPL52664_LI_150_Veinstein.pdf Leciono dede Gilles Veinstein ĉe la Collège de France] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101227093230/http://www.college-de-france.fr/media/pub_lec/UPL52664_LI_150_Veinstein.pdf |date=2010-12-27 }} (14 paĝa, PFD) {{Havenda artikolo|Otomana Imperio}} {{Leginda|jaro=2022 |monato=1 |tago=9}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Otomana Imperio| ]] [[Kategorio:Historio de Turkio]] [[Kategorio:Historio de Islamo]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1290-1299]] [[Kategorio:Aperis en 1299]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1922]] 8w5fkzj4bo0ytspx8w76q53hcth4xn1 0 39056 9472125 8945998 2026-09-09T20:58:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472125 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dosiero=نگاره_فردوسی_(Cropped_and_Edited).jpg }} ''Hakim'' (Majstro) '''Abol-Gasem Ferdousio''' (en la esperantlingva literaturo ankaŭ literumata '''Ferdoŭsio''',<ref>[http://dl.espero.ir/revuo/IE1-9.pdf "Ferdoŭsio, La Rekreinto de la Persa"] (en tiu vortumo) fare de la irana esperantisto [[Asad Mahbub]] en paĝoj 3 ĝis 6 de la eldono aŭtuno 2004 (n-ro 9, jaro 3) de la magazino [[Irana Esperantisto]] - ĉefa fonto de tiu ĉi teksto</ref> [[Persa lingvo|persa]]: بوالقاسم فردوسی, latinliterigo laŭ la normo [[DIN 31635]] '''''Abū ʾl-Qāsim-i Firdausī''''', ankaŭ en angla latinliterigo '''''Ferdowsi'''''), estas konsiderata kiel "la rekreinto de la persa lingvo" kaj la plej granda persa poeto, aŭtoro de la [[Ŝahnameo]], la persa nacia epopeo. Li verkis la plej grandan epopeon en la persa lingvo, nomata [[Ŝahnameo]] (Ŝah-libro aŭ libro de reĝoj), naskiĝis en irana provinco [[Ĥorasano]] en la vilaĝo Bāž (prononco "Baĵ") apud la urbo [[Tuso]], ĉirkaŭ jaro [[940]] p.K. Li forpasis supozeble ĉirkaŭ [[1020]] p.K. La vivokazaĵoj de la majstro Abol-Gasem Ferdousio, ĝuste kiel la ravaj rakontoj de lia ĉefverko Ŝahnameo, estas allogaj historie kaj miksitaj kun legendoj. Ferdoŭsio per [[Ŝahnameo]], re-temigis la persan, ekflorigis ĝin per reaplikado de pure persaj vortoj, kaj faris el ĝi akson por naciaj konscienco kaj identeco inter ĉiuj irananoj. Li estas tiele nomita ''[[nacia poeto]]''. Lia versduo ankoraŭ aperas sur ĉiuj lernejaj libroj en Irano: :"Estas kapabla, kiu scias. :De la scio oldkor’ juniĝas." == Ferdousio = [[Irano]] == [[Dosiero:Ferdowsi_Square_(Tehran).jpg|alternative=Ferdowsi Square (Tehran).jpg|eta|Ferdowsi Square (Tehran)]] D-ro [[M.R. Ŝafii Kadkani]], en sia antaŭparolo al la de li redaktita libro اسرارالتوحید (Asrār al-tawḥīd, en Irana Esperantisto latinliterigita "Asrar-ot-Toŭhid", La Sekretoj de l’ Unueco) diris: "samkiel [[Hafizo]] (1320-1389) estas simbolo de [[persa lingvo|persa]] poezia arto, kaj [[Abu-Said Abol-Ĥejr]] (967-1049) asociiĝas kun [[mistikismo]], Ferdousio (940?-1020?), egalas al [[Irano]] mem". Tio estis ĉefe Ferdousio, kiu per sia vivoverko [[Ŝahnameo]], re-temigis la persan, ekflorigis ĝin per reaplikado de pure persaj vortoj, kaj faris el ĝi akson por naciaj konscienco kaj identeco inter ĉiuj irananoj. La persa, precipe per Ŝahnameo, transformiĝis en nacian komunukilon kaj kunigilon, kiu allogis plejmulton de irananoj kaj estigis fortan komunan naciisman aparten-senton en ilin: :"Se Irano ne ekzistu, mia korpo ne ekzistu :Sur tiu ĉi regiono vivanta hom’ ne ekzistu" Fakte, la poeto revivigis la persan lingvon en epoko de araba-islama konkero en kiu la persa lingvo preskaŭ malkreskis malrapide. Kiel li skribis en la versoj: "بسی رانگ بردم در آین سال سی عجم زیند کردم بدین پارسی" - "Mi multe suferis dum la pasintaj tridek jaroj kaj per la persa mi vivigis la persoj". Estas alia fama deklaro lia, kiun iuj konsideras rilata al ĉi tiu epoko kaj al la registaro en Irano post la [[Islama revolucio de Irano|Islama Revolucio]]: "دریغ است ایران که ویران شود کنام پلنگان و شیران شود" - "honto ke Irano estos detruita, ĝi iĝos kaverno de tigroj kaj leonoj". == Liaj vivo kaj verko == La majstro Abol-Gasem Ferdousio naskiĝis en Ĥorasano en la vilaĝo Baĵo apud la urbo Tuso, ĉirkaŭ jaro 940 p.K. Lia granda epopeo nomata Ŝahnameo (La letero aŭ la libro de Ŝahoj aŭ Reĝoj), al kiu li dediĉis la plimulton de sia plenaĝula vivo, estis origine ekpoemigita per alia poeto de Tus por la samanida princo de Ĥorasano, kiu estis la ĉefa instiganto de la revivigo de persaj kulturaj tradicioj post la araba konkero en la sepa jarcento. Dum vivdaŭro de Ferdoŭsio ĉi tiu dinastio estis konkerita per la gazneidaj turkoj, kaj ekzistas diversaj rakontoj en mezepokaj tekstoj priparolantaj la indiferentecon montrita per la nova reganto de Ĥorasano, sultano [[Mahmud Gazneida]], pri Ferdoŭsio kaj lia vivoverko. Ferdoŭsio laŭdire forpasis ĉirkaŭ 1020 malriĉa kaj ĝenita de la sultana neglekto, kvankam memfida pri si kaj certa pri finfina famo de sia verko. Ŝahnameo aŭ La Epopeo de Reĝoj estas unu el la sendubaj klasikaj verkoj de la mondo. Ĝi rakontas pri historiaj herooj de antikva [[Persujo]]. La enhavo de la verko kaj la stilo de la poeto por priskribado de la okazaĵoj forportas la legantojn reen al la antikvaj tempoj kaj igas ilin senti kaj sensi la okazaĵojn. Ferdoŭsio laboris dum tridek jaroj – aŭ eĉ tridek kvin jaroj, laŭ iuj fontoj - por fini ĉi tiun majstraĵon. <ref>Djalal Khaleghi-Motlagh, "[http://www.iranicaonline.org/articles/ferdowsi-i FERDOWSI, ABU'L-QĀSEM i. LIFE,]" '''Encyclopædia Iranica''', Vol. IX, Fasc. 5, pp. 514-523.</ref> == Valoro de Ferdousio == Kvankam en iranaj okcidento ([[Sistano]]) kaj nordokcidento ([[Ĥorasano]]) ekde duondependaj kaj sendependaj dinastioj de Irano kiel [[Taheridoj]] (820-872 p.K), [[Safaridoj]] ( صَفّاریان, [[DMG-literigo]] ''Ṣaffāriyān'', 870-892 p.K.) kaj [[Samanidoj]] (سامانیان, [[DMG-literigo]] ''Sāmāniyān'', 874-903 p.K.), la persa lingvo komencis utiliĝi en la kontegoj disvastiĝonte inter la popolojn - kaj tial ĝi nomiĝis ''farsije dari'' (la kortega perso) – tamen pliposta Ferdousio registris sian nomon en la historio de la persa lingvo kiel ties ĉefa rekreinto. Certe grandaj poetoj iranaj kiel [[Ŝahid Balĥi]] kaj [[Rudakio]] – siavice epitetita kiel la patro de la persa poemo - komencis poemi en la persa antaŭ Ferdousio post la araba alveno en Iranon ([[636]] [[P.K.|p.K]].), tamen malmulte da iliaj poemoj konserviĝis ĝis hodiaŭ. Ferdousio estas konsiderata kiel la plej granda persa poeto, aŭtoro de la Ŝahnameo, la persa nacia epopeo, al kiu li donis ĝian finan, kaj daŭreman formon. Li bazigis sian poemon plejparte sur pli frua proza versio. Por preskaŭ mil jaroj la persoj daŭre legadis kaj aŭskultis deklamojn de lia ĉefverko. Ĝi estas la historio de glora pasinteco de Irano, konservita por ĉiuj tempoj en belsonaj kaj majestaj versoj. Kvankam skribita antaŭ 1000 jaroj, ĉi tiu verko estas tiel komprenebla por la ordinara, moderna iranano, kiel versio de la Biblio el la epoko de [[Jakobo la 1-a (Anglio)|Jakobo la 1-a]] por moderna anglaparolanto. La lingvaĵo, utiligita por la poemoj estas surbaze de [[pahlavia lingvo|pahlavia]] originalo; ĝi estas pura persa kun nur la plej eta miksiĝo kun la [[arabalingvo|araba]]. == Inform-fonto pri lia vivo == La vivo de Ferdousio, kiel lia epopea ĉefverko estas miksita kun legendoj. Diversaj fontoj eldiras variajn rakontojn pri li. Tamen, unu el la pli detalaj kaj pli aŭtentikaj fontoj pri lia vivo estas [[Ĉahar Magale]] ([[Kvar Artikoloj]]) aŭ alinome [[Maĝma-on-Navader]] (Kolekto de Raruloj) verkita en 1171 p.K. per Abol-Hasan Nezam-od-Din Ahmad-ebne Omar-ebne Ali de Samargando, konata kiel [[Nezami Aruzi]]. Kvankam verŝajne ankaŭ en tiu ĉi fonto ekzistas misinformoj kaj miscitoj, tamen legendaĵoj ĝiaj ŝajnas malpli multaj kompare al aliaj fontoj. Tiu ĉi artikolo plejparte prezentas la rakontojn laŭ ĉi font-verko. Pli certaj misinformoj estos klarigitaj. Ekzemple, laŭ Nezami, Ferdousio estis dehgan (bienhavanto), ĝuanta komfortan enspezadon el siaj bienoj. Li havis nur unu infanon, filinon, kaj la ĉefa motivo por ke li ekprenis la plumon por la tasko, kiu okupis lian tempon por pli ol 30 jaroj, estis provizi valoran doton por ŝi. Multaj dubas pri diraĵo de Nezamio ĉi-prie, ĉar unue Ferdousio plejeble havis ankaŭ filon, kiu - kiel dirite en Ŝahnameo - forpasis kiam estis 37-jaraĝa. Dum bela poemo Ferdousio diras: “Mi devas utiligi la konsilon de mi mem, kaj pripensi la morton de mia filo. Estis mia vico (por morti) sed tiu junulo foriris, kaj sekve de ĉagreno perdi lin, mi estas kvazaŭ senspirita korpo. La junulo, kiam 37-jariĝis, forlasis la mondon neatinginte siajn deziraĵojn.” Due, Ne ŝajnas logike komenci 30-jaran taskon je 40-jaraĝo por prepari doton por filino, kiu ĝis tiam ja estus delonge edziniĝinta! Lia motivo certe ampleksis aliajn ambiciojn kulturajn, pri kiuj skribiĝos pli detale sube. == La Origino de Ŝahnameo == [[Dosiero:"The Feast of Sada", Folio 22v from the Shahnama (Book of Kings) of Shah Tahmasp MET DT463.jpg|eta|Folio de Ŝahnameo]] Ŝahnameo de Ferdousio, poemlibro entenanta preskaŭ 60,000 versduojn, estas bazita plejparte sur proza verko samnome kompilita en frua viraĝo de la poeto en lia naskiĝejo [[Tuso]]. Ĉi tiu proza Ŝahnameo estis siavice kaj plejparte la traduko de pahlavia (Meza Persa) verko, nomata la [[Ĥvataj-namak]], historio de la reĝoj de Persujo de mitaj tempoj daŭre ĝis la regado de [[Ĥosroŭ la 2-a]] (590-628 p.K.), sed ĝi ankaŭ enhavas pluajn materialojn daŭrigante la historion ĝis la forigo de la [[sasanidoj]] (226-636 p.K.) per la araboj preskaŭ meze de la 7a jarcento p.K. Unuafoja persono, kiu entreprenis la versigadon de ĉi tiu kroniko de antaŭ-islama kaj legenda Persujo estis [[Mansur-ebne Ahmad Dagigi]] de Tuso, poeto ĉe la kortego de la [[samanidoj]] (847-903 p.K.). La kialo estis la deziro de [[Nuh-ebne Mansur]], kiu surtroniĝinte kiel samanida reĝo, ege sopiris kreigi historion de siaj prapatroj en verson. Tamen Dagigi murdiĝis per sia sklavo post kompletigado de nur 1000 versoj. Bonŝance Dagigi-a milopa versaro atingis al Ferdousio. Ĉi tiuj versoj, kiuj pritraktas ankaŭ la alvenon de la profeto Zoroastro, estis poste inkluzivita per Ferdousio, kun ŝuldigaj agnoskoj en la novaj poemoj de li mem. Kiel tie diras Ferdousio, la Dagigi-a parto kovris la historion ekde [[Goŝtaspo]] ĝis [[Arĝaspo]]. <ref>Djalal Khaleghi-Motlagh, "[http://www.iranicaonline.org/articles/ferdowsi-ii FERDOWSI, ABU’L-QĀSEM ii. Hajw-nāma,]" '''Encyclopædia Iranica'''.</ref> == Motivoj por krei Ŝahnameon == [[Dosiero:Baysonghori_Shahnameh_1.jpg|eta|Folio de Ŝahnameo]] Kiel dirite, [[Nezami Aruzi|Nezami]] skribis ke Ferdousia motivo por enversigi Ŝahnameon, estis provizi indan doton por sia ununura filino. Tamen, aliaj verkistoj diris pri aliaj motivoj. Laŭ [[Ŝebli Nomani]] – kiu i.a. rakontis pri sonĝo de la patro de Ferdousio, kio interpretiĝis kiel poetiĝo estonta de la filo kun mondfamo – Abol-Gasem junaĝe decidis poemigi la historion de la persaj monarkoj, ĉar li taksis sin el la posteuloj de zoroastranoj, kies religion kredis la antaŭ-islama Irano. Eble la plej granda vera motivo de Ferdousio por poemigado kaj tiele eternigado de la Ŝahnameo estis – kiel fakte ja okazis – restarigado de la persa lingvo, kaj pere de la lingvo unuecigi irananojn, kaj donaci al ili ilian historian identecon komunan en bela formo parkeriginda kaj sin-disvastiganta. Nun eble troviĝas neniu iranano, kiu ne scias parkere almenaŭ kelkajn versojn de la verko. Ili reklamemas la belversojn fiere kaj naciece. Grava karakterizaĵo de Ferdousio kaj lia verko estas tio, ke dum la tempo, kiam la araba lingvo estis konata kiel la ĉefa lingvo de scienco kaj literaturo, li uzis preskaŭ nur la persan en sia majstraĵo. Kiel Ferdousio mem diris: :"Kiom longe mi suferis tiujn ĉi tridek jarojn, :Pere de la pura persa, mi vivigis la persarojn.” == Kun Ŝahnameo ĉe la Sultanon == La Ŝahnameo, fine kompletigita ĉirkaŭ 1010 p.K., estis prezentita al la konata sultano de gazneida dinastio (962-1186), nomata [[Mahmud Gazneida]] (r. 998-1030), kiu ĝis tiu tempo jam faris sin la mastro de Ferdousioa patrio, Ĥorasano. Informoj pri la rilatoj inter la poeto kaj li estas plejparte legendaj. Laŭ Nezami, Ferdousio venis al [[Gazneo]] (ĉefurbo de gazneidoj, kaj deven-vorto de ilia dinastinomo) persone kaj pere de bona kabineto de la ministro [[Ahmad-ebn-Hasan Mejmandi]] (m.1032 p.K.) povis certigi la akceptiĝon de la poemaro per la sultano. Tamen, tuj poste Mahmud ŝanĝis sian opinion. Pri la kaŭzo de lia opini-ŝanĝo ekzistas diversaj klarigoj. I.a. iuj diras ke lia bufono, [[Ajazo]] kaŭzis tion kalumniante ĉe li kontraŭ Ferdousio. Aliaj diras ke tiam Mahmud konsultis certajn personojn - kiuj estis malamikoj de la ministro - pri la rekompenco por la poeto. Nezami aludas ke ĉirkaŭuloj de Mahmud parolis kontraŭ religia kredo de Ferdousio kaj diris, ke al Ferdousio devus esti donitaj nur 50,000 derhamoj, kaj eĉ ĉi tiom, ili diris, estis tro multe por li! Mahmud, estis influita per iliaj vortoj, kaj fine Ferdousio ricevis nur 20,000 derhamojn. Amare malkontentigita, li iris en banujon kaj, elvenante, aĉetis trinkaĵon kaj dividis la tutan monsumon inter la banujisto kaj la vendisto de la trinkaĵo! == Al alia regnestro == Evitonte la sultanan koleriĝon, Ferdousio foriris unue al [[Harato]] (en nuna [[Afganio]]), kie li estis kaŝita dum ses monatoj, kaj poste, tra sia naskiĝloko Tus, al [[Mazandarano]], kie li rifuĝis ĉe la kortegon de la [[Sepahbodo Ŝahrijaro]] (-ebne Ŝervin-ebne Rostam), kies familio ĝuis devenon de la lastaj [[sasanidoj]] ŝahoj (226-636 p.K.), kiel [[Jazdgerdo]]. Tie Ferdousio verkis satiron da 100 versoj kontraŭ sultano Mahmud, kion li enigis en la antaŭparolon de la Ŝahnameo kaj legis ĝin por Ŝahrijar, kaj samtempe proponis al li dediĉi la verkon al li, kiel posteulo de la antikvaj reĝoj de Persujo, anstataŭ al Mahmud. Ŝahrijaro, tamen, persvadis lin lasi la verk-dediĉon al Mahmud, kaj pagis al li por ĉiu verso de la satiro po 1000 derhamojn, kaj tiel forigis la satiron el la antaŭparolo de Ŝahnameo. Tamen – laŭ Nezami – 6 versoj de la satiro postrestis, kiuj portas ĉiujn markojn de aŭtentikeco. Patro de Mahmud fakte estis sklavo unue, kaj tial Ferdousio poemis pri li jenel en parto de la postrestintaj versoj de la satiro: :"La ido de sklavo povas fari nenion :Kvankam patro lia regadis al region’ :Registaro de ŝaho certe ne estas bona :Se ne, tuj estus al mi inde sidlokodona :En prapatraro lia ne ekzistis grandeguloj :Do li ne povis aŭskulti pri l’ veraj fameguloj" == La edzino == La edzino de Ferdousio, certe estis laŭ li kaj lia ideo kaj ili ĝuis tre belajn rilatojn, ĉar la unua historio, kiun Ferdousio enpoemigis, estis “Biĵano kaj Maniĵea”, kies rakontinto estis la edzino. En la enkonduko de la historio, Ferdoŭsio tre bele parolas pri tio. Krome, edzino, kiu ĉion preparas por komforto de la edzo ĉu materiale ĉu mense, kaj senplende lasas sian edzon perlabori nenion por 30 jaroj, nur verkante idealen, kaj kontentigas sin per pli simpla vivmaniero materia, ne povus havi plej etan kontraŭecon al la granda laboro de la edzo kaj li mem. == Tragika forpaso == [[Dosiero:Tus shahnameh.jpg|eta|180ra|<!-- en:Scenes from the Shahnameh carved into reliefs at [[Tus]], where Ferdowsi is buried. en->eo:(Scenejoj, Scenoj) (de, ek de, el) la _Shahnameh_ tajlita al en, en ...-n _reliefs_ (at, ĉe, en) [[_Tus_]], kie Abol-Gasem FERDOUSIO estas _buried_. -->|alternative=|maldekstra]] Laŭ la rakonto de Nezami, Ferdousio forpasis tre malĝustatempe, t.e. ĵus kiam sultano Mahmud estis firme decidinta kompensi sian nejustan traktadon rilate al la poeto per sendado de 60,000 [[dirhamo]]j kiel donaco. Kiam la kameloj surportantaj la donacon de la sultano eniris tra la [[Rudbaro|Rudbar]]-pordego, la kadavro de Ferdousio estis eliranta tra la pordego. Nek la filino de Ferdousio akceptis Mahmudan donacon. Kiam li informiĝis pri tio, ordonis elspezi la monon por starigi [[Rebate Ĉahe]] ([[karavanejo-gastejo Ĉahe]]) ĉe Tuso. Nezami ne menciis la daton de la forpaso de Ferdousio. La plej frua dato transdonita per posteuloj estas 1020 kaj la plej lasta 1026 p.K.; plejeble li vivis pli ol 80 jaroj. == Heredo == [[Dosiero:Tomb_of_Ferdowsi_(WLM_2015).jpg|alternative=پیکرهٔ فردوسی کارِ ابوالحسن صدیقی در آرامگاه فردوسی طوس|eta|Skulpto ĉe la tombejo]] [[Dosiero:The_tomb_of_Ferdosi.jpg|eta|Tombejo]] Laŭ tradicio, Ferdousio estis entombigita en la korto de sia familio en Tos, kaj malgraŭ la granda difektiĝo, kiun la urbo suferspertis tra la jaroj, la tombo de Ferdousio restis sendifekta. En 1934, granda [[maŭzoleo]] estis dediĉita al lia memoro super malnova tombostrukturo. La ideo por la konstruado de la maŭzoleo estis iniciatita fare de grupo de intelektuloj kaj naciaj scienculoj, kiuj vokis sur [[Reza Ŝaho Pahlavi]] agi por la konstruado de la strukturo. La muroj de la maŭzoleo estas ornamitaj kun [[kaligrafio]] kaj surskriboj, plejparte citaĵoj de la Shahnameh. En 1966, la konstruaĵo spertis gravan renovigadon, kiu ankaŭ inkludis la renovigadon kaj vastiĝon de la ĉirkaŭa korto, kaj la evoluon de la medio por [[turismo]].<ref>A. Shahpur Shahbazi, " [http://www.iranicaonline.org/articles/ferdowsi-iii FERDOWSI, ABU'L-QĀSEM iii. MAUZOLEO] ", '''Encyclopædia Iranica'''.</ref> En 1934, la jarmila naskiĝdatreveno de Ferdousio estis festita en Irano. La festoj estis okazigitaj en la urboj [[Maŝhado]], [[Tuso (Irano)|Tuso]] kaj [[Teherano]] kaj daŭris ĉirkaŭ unu monaton. <ref>A. Shahpur Shahbazi, " [http://www.iranicaonline.org/articles/ferdowsi-iv FERDOWSI, ABU'L-QĀSEM iv. MILLENARY CELEBRATION] ," Encyclopædia Iranica.</ref> Inter la invititoj estis konataj esploristoj el la tuta mondo, inter ili la persologoj-[[Tjurkologio|tjurkologoj]] Jan Ripka, Vladimir Minorskij, Mehmet Fuat Köprülü kaj multaj aliaj. <ref>La plena listo de partoprenantoj videblas en Tzadek, '''La Jarmilo de Ferdowsi, la Nacia Poeto de Irano''' , p. 1-3.</ref> Unu el la krateroj sur la surfaco de la planedo [[Merkuro (planedo)|Merkuro]] estas nomita laŭ Ferdousio. <ref>" [https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/14648 Firdousi] ". Gazetteer de Planeda Nomenklaturo. NASA.</ref> La 14-a de majo estas festita en Irano kiel "Ferdousia-tago", kaj en tiu ĉi tago okazas akademiaj kaj popularaj konferencoj memore al la nacia poeto. <ref>Firouzeh Mirrazavi, " [http://www.iranreview.org/content/Documents/National_Ferdowsi_Day.htm Nacia Ferdowsi Tago] ", '''Iran Review''' , la 14-an de majo 2016.</ref> === Lokoj kaj institucioj nomitaj laŭ Ferdousio === (tre parta listo) * Nacia Biblioteko de Taĝikio * Ferdousio Universitato en Maŝhado * Ferdousio placo en Teherano == Sennombraj laŭdoj == [[Dosiero:Rostam toetet esfandyar.jpg|eta|180ra|<!-- de:Szene aus dem Schāhnāme: Rostam erschießt Esfandyar mit einem von Simurgh verzauberten Pfeil de->eo:_Szene_ _aus_ _dem_ Ŝahnameo: _Rostam_ _erschießt_ _Esfandyar_ _mit_ _einem_ _von_ _Simurgh_ _verzauberten_ _Pfeil_ -->|alternative=|maldekstra]]Multaj iranaj kaj neiranaj esploristoj jam verkis pri Ferdousio laŭdegante lian karakteron kaj vivoverkon. Mondskale, ekz-e, laŭ la internacia kunveno okaze de la 1000-a datreveno de Ferdousio en Tehrano en 1934, Ŝahnameo rekoniĝis kiel ano de kvaropo, kies aliaj tri estas [[Iliado]] de [[Homero]], [[La Dia Komedio]] de [[Dante]] kaj Verkaro de [[William Shakespeare|Ŝekspiro]]. Iranoskale, laŭ [[Mohammad Ali Forugu|M. A. Forugi]], Ferdousio apartenas al kvaropo, kies aliaj membroj estas geniuloj [[Rumio]], [[Sadio]] kaj [[Hafezo]]. Laŭ prof. [[Theodor Noeldoke]], kiu plenumis profundan esploradon pri naciaj epopeoj de Irano, kaj verkis libron titolita La Nacia Epopeo de Irano, “Tiu ĉi nacia epopeo (Ŝahnameo) estas tiel grandioza, ke neniu nacio sur la tero havas similan al ĝi.” Jen kion diris prof. [[Cowbell]] pri Ferdousio kaj lia verkego: :"[[Aŭgusto]] (Augustus) diris ke li trovis Romon en briko, kaj forlasis ĝin en marmoro, kaj Ferdousio trovis sian landon preskaŭ sen literaturo, kaj forlasis ĝin kun poemo, kiun ĉiuj postaj poetoj povis nur imiti kaj neniam superi, kaj kiu, efektive, povas rivali kun ĉiuj poemoj eĉ en iliaj strangaj stiloj, kaj eble elstaras tiel unika en Azio, kiel epopeoj de Homero en Eŭropo ... Lia versigado estas rave melodia, kaj neniam interrompiĝas per severaj konstru-formoj, kaj la poemo daŭriĝas de la komenco ĝis la fino, kiel rivero, kun nerompita fluado de harmonio.” [[Heinrich Heine]], kiel protesto kontraŭ la avaro de sia onklo, skribis la poemon "La Poeto Firdusi" (Der Dichter Firdusi) <ref>[http://gutenberg.spiegel.de/buch/romanzero-379/22 Heinrich Heine: Romanzero - Kapitel 22]</ref>, en kiu li detale priskribas la bonkorecon de Mahmoud de Ghazna al la poeto (laŭ la poemo, Mahmoud promesis pagi lin per oraj moneroj, sed donis al li arĝentajn monerojn, kaj la poeto mortis pro rompita koro). == Fontoj == Tiu ĉi artikolo, originale verkita en Esperanto, unue aperis en [[Irana Esperantisto]], [http://dl.espero.ir/revuo/IE1-9.pdf n-ro 9, jaro 3, Aŭtuno 2004, 56 p., p. 3-6]: "Ferdoŭsio, La Rekreinto de la Persa" (en tiu vortumo) fare de la irana esperantisto [[Asad Mahbub]]. Jen ties fontoj: <br />1- Nezami Aruzi, ''Ĉahar Magale'' (Kvar Artikoloj), (red.) d-ro Zabih-ol-lah Safa, [[Teherano]]: Amir-Kabir, 1983 (10-a eld.), 39 p., p. 33-39. 2 - Mohammad Ravaji (Red.), ''Bar Ĉekade Ŝahname'' (Sur la Montopinto de Ŝahnameo), 5 rakontoj elektitaj el Ŝahnameo, Tehrano: Nahid eldonejo, 1992, 407 p., p. naŭ ĝis dek naŭ. 3 - [http://www.iranchamber.com/literature/ferdowsi/ferdowsi.php Retpaĝo pri la verkisto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101124220157/http://iranchamber.com/literature/ferdowsi/ferdowsi.php |date=2010-11-24 }} ({{en}}) == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Irano]] * [[Iranologio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://classics.mit.edu/Ferdowsi/kings.html Ŝahnameo - Ŝah-libro aŭ libro de reĝoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110106124347/http://classics.mit.edu/Ferdowsi/kings.html |date=2011-01-06 }} ({{en}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Iranaj verkistoj]] a38n134d3dlw43gdz9cfejp9asz9j4c 0 39462 9472254 9392407 2026-09-10T05:44:36Z Sj1mor 12103 9472254 wikitext text/x-wiki {{Informkesto malsano}}'''Anemio'' estas malpliigo de la totala kvanto de eritrocitoj (globuloj) aŭ hemoglobino en la sango, [3] [4] aŭ malpliigita kapablo de la sango porti oksigenon. [5] Kiam anemio aperas malrapide, la simptomoj ofte estas neklaraj kaj povas inkludi senton de laco, malforto, spirmanko kaj malbona kapablo ekzerciĝi. [1] Kiam la anemio rapide ekestas, simptomoj povas inkluzivi konfuzon, kapturnon, perdiĝon de konscio kaj pliigita soifo. [1] Anemio devas esti signifa antaŭ ol persono fariĝas videble pala. [1] Pliaj simptomoj povas okazi laŭ la suba kaŭzo. [1] Por homoj, kiuj bezonas operacion, antaŭoperacia anemio povas pliigi la riskon postuli sangotransfuzon post operacio. [6] Anemio povas esti kaŭzita de sangado, malpliigo de produktado de eritrocitoj kaj pliigita kolapso de eritrocitoj. [1] Kaŭzoj de sangado inkluzivas traŭmaton kaj gastro-intestan sangadon. [1] Kialoj de malpliigita produktado inkluzivas fermankon, vitaminan B12-mankon, talasemion kaj kelkajn neoplasmojn de la [[osta medolo]]. [1] Kialoj de pliigita kolapso inkluzivas genetikajn kondiĉojn kiel serpoĉela anemio, infektoj kiel [[malario]] kaj iuj aŭtoimunaj malsanoj. [1] Anemio ankaŭ povas esti klasifikita laŭ la grandeco de la eritrocitoj kaj kvanto de hemoglobino en ĉiu ĉelo. [1] Se la ĉeloj estas malgrandaj, ĝi nomiĝas mikrocita anemio; se ili estas grandaj, ĝi nomiĝas makrocita anemio; kaj se ili estas normalgrandaj, ĝi nomiĝas normocita anemio. [1] La diagnozo de anemio ĉe viroj baziĝas sur hemoglobino malpli ol 130 ĝis 140 g / L (13 ĝis 14 g / dL); ĉe virinoj, ĝi estas malpli ol 120 ĝis 130 g / L (12 ĝis 13 g / dL). [1] [7] Pliaj provoj tiam necesas por determini la kaŭzon. [1] [8] Iuj grupoj de individuoj, kiel gravedaj virinoj, profitas de la uzo de feraj piloloj por antaŭzorgo. [1] [9] Dieta suplemento, sen determini la specifan kaŭzon, ne estas rekomendinda. [1] La uzo de sangotransfuzoj estas tipe bazita sur la signoj kaj simptomoj de persono. [1] Ĉe tiuj sen simptomoj, ili ne rekomendas, krom se hemoglobina nivelo estas malpli ol 60 ĝis 80 g / L (6 ĝis 8 g / dL). [1] [10] Ĉi tiuj rekomendoj ankaŭ validas por iuj homoj kun akra sangado. [1] Agentoj stimulantaj eritropoezon rekomendas nur ĉe tiuj kun severa anemio. [10] Anemio estas la plej ofta sangomalsano, influanta proksimume trionon de la tutmonda populacio. [1] [2] [11] Fera manko-anemio tuŝas preskaŭ 1 miliardon da homoj. [12] En 2013, anemio pro fera manko rezultigis ĉirkaŭ {{unuo|183000}} mortojn - malpli ol {{unuo|213000}} mortoj en 1990. [13] Ĝi estas pli ofta en virinoj ol viroj, [12] dum gravedeco, kaj en infanoj kaj maljunuloj. [1] Anemio pliigas kostojn de medicina prizorgo kaj malaltigas la produktivecon de homo per malpliigita laborkapablo. [7] La nomo devenas de malnovgreka: ἀναιμία anaimia, kiu signifas "manko de sango", de ἀν- an-, "ne" kaj αἷμα haima, "sango". [14] Anemio estas unu el la ses tutmondaj nutraj celoj de OMS por 2025 kaj dietaj tutmondaj NIM-celoj por 2025, aprobitaj de Monda Asembleo de Sano en 2012 kaj 2013. Klopodoj atingi tutmondajn celojn kontribuas al atingado de Daŭripovaj Celoj (SDG), [15] kun anemio kiel unu el la celoj en SDG 2. [16] == Signoj kaj simptomoj == Anemio restas nerimarkita ĉe multaj homoj kaj simptomoj povas esti etaj. La simptomoj povas esti rilataj al suba kaŭzo aŭ la anemio mem. Plej ofte homoj kun anemio raportas sentojn de malforto aŭ laceco, kaj kelkfoje malbonan koncentriĝon. Ili ankaŭ povas raporti spirmankon dum fortostreĉo. En tre severa anemio, la korpo povas kompensi la mankon de oksigeno-portanta kapablo de la sango per pliigo de korfluo. La paciento povas havi simptomojn rilatajn al ĉi tio, kiel palpitoj, angino (se antaŭekzista kormalsano ĉeestas), intermita klaĉado de la kruroj kaj simptomoj de kornesufiĉo. Dum ekzameno, la signoj elmontritaj povas inkluzivi palecon (pala [[haŭto]], tega mukozo, konjunktivo kaj ungaj litoj), sed ĉi tio ne estas fidinda signo. Blua kolorigo de la sklero povas esti rimarkita en iuj kazoj de fermanko-anemio. [18] Povas esti signoj de specifaj kaŭzoj de anemio, ekzemple kojlonikio (en manko de fero), iktero (kiam anemio rezultas de eksternorma disfalo de eritrocitoj - en hemoliza anemio), ostaj misformaĵoj (troviĝantaj en talasemio grava) aŭ ulceroj de kruroj (vidita en serpoĉela malsano). En severa anemio, povas esti signoj de hiperdinamika cirkulado: takikardio (rapida korfrekvenco), limiga pulso, fluaj murmuroj kaj kora ventrikla hipertrofio (pligrandigo). Eble estas signoj de kornesufiĉo. Pikao, la konsumo de ne-manĝaĵoj kiel glacio, sed ankaŭ papero, vakso aŭ herbo, kaj eĉ haroj aŭ grundo, povas esti simptomo de fera manko, kvankam ĝi ofte okazas ĉe tiuj, kiuj havas normalajn nivelojn de hemoglobino. Kronika anemio povas rezultigi kondutajn perturbojn en infanoj kiel rekta rezulto de difektita neŭrologia disvolviĝo en beboj, kaj reduktita akademia agado en infanoj en lerneja aĝo. Sindromo de malkvietaj kruroj estas pli ofta ĉe homoj kun fermanko-anemio ol ĉe la ĝenerala loĝantaro. [19] == Kaŭzoj == La kaŭzoj de anemio povas esti klasifikitaj kiel difektita produktado de eritrocitoj, pliigita detruo de eritrocitoj (hemolizaj anemioj), sangoperdo kaj fluida troŝarĝo (hipervolemio). Pluraj el ĉi tiuj povas interagi por kaŭzi anemion. La plej ofta kaŭzo de anemio estas sangoperdo, sed ĉi tio kutime ne kaŭzas daŭrajn simptomojn krom se relative difektita eritrocito-produkto disvolviĝas, siavice, plej ofte per manko de fero. [3] === Difektita produktado === Ĝenado de proliferado kaj diferencigo de stamĉeloj * Pura eritrocita aplazio [21] * Aplasta anemio [21] efikas sur ĉiaj sangoĉeloj. Fanconi-anemio estas hereda malsano aŭ difekto kun aplasta anemio kaj diversaj aliaj anomalioj. * Anemio de rena malsufiĉo [21] pro nesufiĉa produktado de la hormono eritropoetino Anemio de endokrina malsano [22] Ĝenado de proliferado kaj maturiĝo de eritroblastoj * Malutila anemio [21] estas formo de megaloblasta anemio pro manko de vitamino B12 dependa de difektita sorbado de vitamino B12. Manko de dieta B12 kaŭzas ne-malutilan megaloblastan anemion * Anemio de manko de folato, [21] same kiel kun vitamino B12, kaŭzas megaloblastan anemion * Anemio de antaŭtempeco, per malpliigita eritropoietina respondo al malkreskantaj hematokritaj niveloj, kombinita kun sangoperdo pro laboratoria testado, ĝenerale okazas ĉe trofruaj beboj en aĝo de du ĝis ses semajnoj * Feran manko-anemion, rezultigante mankan hemosintezon [21] * Talasemioj, kaŭzantaj mankan sintezon de globinoj [21] * Denaskaj diseritropoetikaj anemioj, kaŭzante neefikan eritropoezon * Anemio de rena malsufiĉo [21] (ankaŭ kaŭzanta misfunkcion de stamĉeloj) Aliaj mekanismoj de difektita eritrocito-produktado * Mieloftisa anemio [21] aŭ mieloftiso estas severa speco de anemio rezultanta de la anstataŭigo de osta medolo per aliaj materialoj, kiel malignaj tumoroj, fibrozo aŭ granulomoj. * Mielodisplasta sindromo [21] * Anemio de kronika inflamo [21] * Leukoeritroblasta anemio estas kaŭzita de spacokupaj lezoj en la osta medolo, kiuj malhelpas normalan produktadon de sangoĉeloj. [23] === Pliigita detruo === Anemioj de pliigita detruo de ruĝaj globuloj estas ĝenerale klasifikitaj kiel hemodissolvaj anemioj. Ĉi tiuj ĝenerale havas ikteron kaj altajn nivelojn de laktata dehidrogenazo. [24] [25] * Enecaj (intrakorpuskulaj) anomalioj [21] kaŭzas antaŭtempan detruon. Ĉiuj ĉi tiuj, krom paroksisma nokta hemoglobinurio, estas heredaj genetikaj malordoj. [26] ** Hereda sferocitozo [21] estas hereda difekto, kiu rezultigas difektojn en la ĉela membrano de la eritrocitoj, kio kaŭzas la eritrocitojn sekvestri kaj detrui de la lieno. ** Hereda eliptocitozo [21] estas alia difekto en membranaj skeleto-proteinoj. ** Abetalipoproteinemia, [21] kaŭzante difektojn en membranaj lipidoj ** Enzimaj mankoj *** Mankoj de Piruvato-kinazo kaj heksokinazo, [21] kaŭzante difektan glikolizon *** Manko de glukozo-6-fosfata dehidrogenazo kaj manko de glutationa sintetazo, [21] kaŭzante pliigitan oksidativan streson. ** Hemoglobinopatioj *** Serpoĉela anemio [21] *** Hemoglobinopatioj kaŭzantaj malstabilajn hemoglobinojn [21] ** Paroksisma nokta hemoglobinurio [21] * Eksteraj (eksterkorpuskaj) anomalioj ** Antikorpo mediaciita *** Varma aŭtoimuna hemodissolva anemio estas kaŭzita de aŭtoimuna atako kontraŭ ruĝaj globuloj, ĉefe de IgG. Ĝi estas la plej ofta el la aŭtoimunaj hemolizaj malsanoj. [27] Ĝi povas esti idiopata, tio estas, sen iu ajn konata kaŭzo, medikamenta aŭ sekundara al alia malsano kiel ĉiea lupo eritemato, aŭ maligneco, kiel kronika limfocita leŭkemio. [28] *** Malvarma aglutinina hemodissolva anemio estas ĉefe mediaciita per IgM. Ĝi povas esti idiopata [29] aŭ rezulti de suba kondiĉo. *** Rh-malsano, [21] unu el la kaŭzoj de hemoliza malsano de la novnaskito *** Reago de transfuzo al sangotransfuzoj [21] ** Mekanika traŭmato al ruĝaj globuloj *** Mikroangiopataj hemoliziaj anemioj, inkluzive trombotan trombocitopenan purpuron kaj disvastigitan intraangian koaguliĝon [21] *** Infektoj, inkluzive de malario [21] *** Hemodializo [kuracista citaĵo bezonata] === Sangoperdo === * Anemio de antaŭtempeco, de ofta sangospecimenigo por testado en laboratorio, kombinita kun nesufiĉa produktado de eritrocitoj * Traŭmato [21] aŭ kirurgio, kaŭzanta akran sangoperdon * Lezoj de gastro-intesta vojo, [21] kaŭzante aŭ akrajn sangojn (ekz. Varikaj lezoj, stomakaj ulceroj) aŭ kronikan sangoperdon (ekz. Angiodisplazio) * Ĝinekologiaj perturboj, [21] ankaŭ ĝenerale kaŭzas kronikan sangoperdon * De menstruo, plejparte inter junaj virinoj aŭ pli maljunaj virinoj, kiuj havas fibromojn * Multaj specoj de kanceroj, inkluzive de kolorekta kancero kaj kancero de la urina veziko, povas kaŭzi akran aŭ kronikan sangoperdon, precipe en progresintaj stadioj. * Infekto per intestaj nematodoj manĝantaj sangon, kiel ankilostomoj [30] kaj la vipvermo ''Trichuris'' ''trichiura'' [31] * Iatrogena anemio, sangoperdo pro ripetaj sangofluoj kaj medicinaj proceduroj. [32] [33] La radikoj de la vortoj anemio kaj iskemio ambaŭ rilatas al la baza ideo de "manko de sango", sed anemio kaj iskemio ne samas en moderna medicina terminologio. La vorto anemio uzata sole implicas ĝeneraligitajn efektojn de sango, kiu aŭ estas tro malabunda (ekz. sangoperdo) aŭ estas malfunkcia en sia oksigena provizo (pro kia ajn speco de hemoglobino aŭ eritrocita problemo). En kontrasto, la vorto iskemio rilatas nur al la manko de sango (malbona trafluo). Tiel iskemio en korpoparto povas kaŭzi lokalizitajn anemiajn efikojn ene de tiuj histoj. === Fluida superŝarĝo === Fluida troŝarĝo (hipervolemio) kaŭzas malpliigitan hemoglobinan koncentriĝon kaj ŝajnan anemion: * Ĝeneralaj kaŭzoj de hipervolemio inkluzivas troan konsumadon de natrio aŭ likvaĵo, natrian aŭ akvan retenadon kaj fluidan ŝanĝon en la intraangian spacon. [34] * De la 6-a semajno de gravedeco, hormonaj ŝanĝoj kaŭzas pliiĝon de la sanga volumo de la matro pro plialtigo de plasmo. [35] === Intesta inflamo === Iuj gastro-intestaj malordoj povas kaŭzi anemion. La mekanismoj implikitaj estas multfakturaj kaj ne limigitaj al malabsorcio sed ĉefe rilataj al kronika intesta inflamo, kiu kaŭzas malreguligon de hepcidino, kiu kaŭzas malpliigitan aliron de fero al la cirkulado. [36] [37] [38] * ''Helicobacter pylori''-infekto. [39] * Gluten-rilataj malordoj: netraktita celia malsano [38] [39] kaj ne-celiaka gluten-sentemo. [40] Anemio povas esti la sola manifestiĝo de celiaka malsano, sen manko de gastro-intesta aŭ de iuj aliaj simptomoj. [41] * Inflama intesta malsano. [42] [43] == Diagnozo == === Difinoj === Estas kelkaj difinoj de anemio; recenzoj donas komparon kaj kontraston de ili. [44] Strikta sed larĝa difino estas absoluta malkresko de ruĝa globula maso, [45] tamen pli larĝa difino estas malpliigita kapablo de la sango porti oksigenon. [5] Funkcia difino estas malpliigo de sangokona hemoglobina koncentriĝo de pli ol 2 normaj devioj sub la meznombro de aĝa kaj seksa kongrua referenca gamo. [46] Estas malfacile rekte mezuri eritrocitan mason, [47] do la hematokrito (kvanto de eritrocitoj) aŭ la hemoglobino (Hb) en la sango estas ofte uzataj anstataŭ nerekte taksi la valoron. [48] Hematokrito; tamen dependas de koncentriĝo kaj do ne estas tute preciza. Ekzemple, dum gravedeco virina eritrocita maso estas normala sed pro pliiĝo de sangovolumeno la hemoglobino kaj hematokrito estas diluitaj kaj tiel malpliiĝas. Alia ekzemplo estus sangado kie la eritrocita maso malpliiĝus sed la koncentriĝoj de hemoglobino kaj hematokrito komence restas normalaj ĝis fluidoj ŝanĝiĝas de aliaj korpopartoj al la intraangia spaco. La anemio ankaŭ estas klasifikita laŭ severeco en milda (110 g/L al normala), modera (80 g/L ĝis 110 g/L), kaj severa anemio (malpli ol 80 g/L) en plenkreskaj maskloj kaj plenkreskaj ne gravedaj inoj. . [49] Malsamaj valoroj estas uzataj en gravedeco kaj infanoj. [49] === Provado === Anemio estas kutime diagnozita kun kompleta sangoĉel-nombrado. Krom raporti la nombron de eritrocitoj kaj la nivelon de hemoglobino, la aŭtomataj kalkuliloj ankaŭ mezuras la grandecon de la eritrocitoj per fluocitometrio, kiu estas grava ilo por distingi inter la kaŭzoj de anemio. Ekzameno de makulita sangomakulo per mikroskopo ankaŭ povas esti helpema, kaj ĝi foje estas neceso en regionoj de la mondo, kie aŭtomata analizo estas malpli alirebla. [Kuracista citaĵo bezonata] En modernaj sumigiloj, kvar parametroj (eritrocita kalkulo, hemoglobina koncentriĝo, MKV kaj LDE) estas mezuritaj, permesante al aliaj (hematokrito, MKH kaj MKHK) esti kalkulitaj, kaj kompare kun valoroj ĝustigitaj laŭ aĝo kaj sekso. Iuj kalkuliloj taksas hematokriton de rektaj mezuroj. [Medicina citaĵo necesas] Retikulocitaj kalkuloj, kaj la "kineta" aliro al anemio, fariĝis pli oftaj ol en la pasinteco en la grandaj medicinaj centroj de Usono kaj iuj aliaj riĉaj landoj, parte ĉar iuj aŭtomataj kalkuliloj nun havas la kapablon inkluzivi kalkulojn de retikulocitoj. Retikulocita kalkulo estas kvanta mezuro de la produktado de ostaj medoloj de novaj eritrocitoj. La indekso de produkto de retikulocitoj estas kalkulo de la rilatumo inter la nivelo de anemio kaj la mezuro laŭ kiu la retikulocita kalkulo kreskis responde. Se la grado de anemio estas signifa, eĉ "normala" retikulocita kalkulo efektive povas reflekti neadekvatan respondon. Se aŭtomata kalkulo ne disponeblas, retikulocita kalkulo povas esti farita permane post speciala makulo de la sanga filmo. En mana ekzameno, agado de la osta medolo ankaŭ povas esti mezurita kvalite per subtilaj ŝanĝoj en la nombroj kaj la morfologio de junaj globuloj per ekzameno sub mikroskopo. Lastatempe formitaj eritrocitoj estas kutime iomete pli grandaj ol pli malnovaj eritrocitoj kaj montras polikromasion. Eĉ kie la fonto de sangoperdo estas evidenta, taksado de eritropoezo povas helpi taksi ĉu la osta medolo povos kompensi la perdon kaj kun kiu rapideco. Kiam la kaŭzo ne estas evidenta, klinikistoj uzas aliajn testojn, kiel: ESR, feritino, seruma fero, transferino, eritrocita folata nivelo, seruma vitamino B12, hemoglobina elektroforezo, rena funkcio-testoj (ekz. seruma kreatinino) kvankam la testoj dependos de la klinika hipotezo esplorata. Kiam la diagnozo restas malfacila, osta medola ekzameno permesas rektan ekzamenon de la antaŭuloj al ruĝaj ĉeloj, kvankam malofte estas uzata kiel dolora, invada kaj tial rezervita por kazoj, kie severa patologio devas esti determinita aŭ ekskludita. [Kuracista citaĵo bezonata] === Grandeco de ruĝaj globuloj === En la morfologia aliro, anemio estas klasifikita per la grandeco de ruĝaj globuloj; ĉi tio estas aŭ farita aŭtomate aŭ ĉe mikroskopa ekzameno de ekstercentra sanga ŝmirmakulo. La grandeco reflektas en la meza korpuskula volume o (MKV). Se la ĉeloj estas pli malgrandaj ol normalo (malpli ol 80 fl), la anemio laŭdire estas mikrocita; se ili estas normala grandeco (80-100 fl), normocitaj; kaj se ili estas pli grandaj ol normalo (pli ol 100 fl), la anemio estas klasita kiel makrocita. Ĉi tiu plano rapide elmontras iujn el la plej oftaj kaŭzoj de anemio; ekzemple, mikrocita anemio ofte estas la rezulto de fera manko. En klinika laborado, MKV estos unu el la unuaj disponeblaj informoj, do eĉ inter klinikistoj, kiuj konsideras la "kinetan" aliron pli utila filozofie, morfologio restos grava elemento de klasifiko kaj diagnozo. Limigoj de MKV inkluzivas kazojn, kie la suba kaŭzo estas pro kombinaĵo de faktoroj - kiel fera manko (kaŭzo de mikrocitozo) kaj manko de vitamino B12 (kaŭzo de makrocitozo), kie la neta rezulto povas esti normocitaj ĉeloj. [kuracista citaĵo bezoneta] === Produktado kontraŭ detruo aŭ perdo === La "kineta" aliro al anemio donas verŝajne la plej klinike gravan klasifikon de anemio. Ĉi tiu klasifiko dependas de pritakso de pluraj hematologiaj parametroj, precipe la sango-retikulocito (antaŭulo de maturaj globuloj). Ĉi tio tiam donas la klasifikon de difektoj per malpliigita produktado de eritrocitoj kontraŭ pliigita detruo aŭ perdo de eritrocitoj. Klinikaj signoj de perdo aŭ detruo inkluzivas eksternorman ekstercentran sangomakulon kun signoj de hemolizo; levita LDH sugestanta detruon de ĉeloj; aŭ klinikaj signoj de sangado, kiel ekzemple guaiakopozitiva feko, radiografiaj rezultoj aŭ sincera sangado. [kuracista citaĵo bezonata] Aliaj karakterizaĵoj videblaj ĉe la ekstercentra ŝmirmakulo povas doni valorajn indicojn pri pli specifa diagnozo; ekzemple, eksternormaj blankaj globuloj povas indiki kaŭzon en la osta medolo. '''Mikrocita''' Mikrocita anemio estas ĉefe rezulto de malsukceso/nesufiĉeco de hemoglobina sintezo, kiu povus esti kaŭzita de pluraj etiologioj: * Hemosinteza difekto ** Fermanko-anemio (mikrocitozo ne ĉiam ĉeestas) ** Anemio de kronika malsano (pli ofte prezentata kiel normocita anemio) * Globina sintezdifekto ** Alfa- kaj beta-talasemio ** HbE-sindromo ** HbC-sindromo ** Diversaj aliaj malstabilaj hemoglobinaj malsanoj * Sideroblasta difekto ** Hereda sideroblasta anemio ** Akirita sideroblasta anemio, inkluzive plumban toksecon [51] ** Reversible sideroblasta anemio Fermanko-anemio estas la plej ofta speco de anemio ĝenerale kaj ĝi havas multajn kaŭzojn. Eritrocitoj ofte aspektas hipokromaj (pli palaj ol kutime) kaj mikrocitaj (pli malgrandaj ol kutime) kiam rigardataj per mikroskopo. Fermanko-anemio ŝuldiĝas al nesufiĉa manĝokvanto aŭ sorbado de fero por kontentigi la korpajn bezonojn. Beboj, infanetoj kaj gravedaj virinoj havas pli ol mezajn bezonojn. Pliigita fero-ingestaĵo ankaŭ bezonas por kompensi sangajn perdojn pro digestaj vojoj, oftaj sangdonacoj aŭ pezaj menstruaj periodoj. [52] Fero estas esenca parto de hemoglobino, kaj malaltaj feraj niveloj rezultigas malpliigitan aliĝon de hemoglobino en eritrocitojn. En Usono, 12% de ĉiuj virinoj en fekunda aĝo havas fermankon, kompare kun nur 2% de plenkreskaj viroj. La efiko estas tiel alta kiel 20% inter afro-usonaj kaj meksik-usonaj virinoj. [53] Studoj montris fermankon sen anemio kaŭzas malbonan lernejan rendimenton kaj malpli altan IK ĉe adoleskulinoj, kvankam tio povas esti pro sociekonomikaj faktoroj. [54] [55] Fermanko estas la plej ĝenerala manka ŝtato sur la mondo. Ĝi estas kelkfoje la kaŭzo de eksternorma fendado de la angulaj sekcioj de la lipoj (angula stomatito). En Usono, la plej ofta kaŭzo de fermanko estas sangado aŭ sangoperdo, kutime de la gastro-intesta vojo. Feka okulta sangotestado, supra endoskopio kaj malsupra endoskopio devas esti faritaj por identigi sangantajn lezojn. Ĉe pli maljunaj viroj kaj virinoj, la ŝancoj estas pli grandaj, ke sangado de la gastro-intesta vojo povus esti pro kolonaj polipoj aŭ kolorekta kancero. Tutmonde la plej ofta kaŭzo de fermanko-anemio estas parazita infestiĝo (ankilostomoj, amebiazo, skistosomiazo kaj vipvermoj). [56] La indico Mentzer (averaĝa ĉela volumo dividita per la kalkulo eritrocita) antaŭdiras ĉu mikrocita anemio povas esti pro fermanko aŭ talasemio, kvankam ĝi postulas konfirmon. [57] '''Makrocita''' * Megaloblasta anemio, la plej ofta kaŭzo de makrocita anemio, estas pro manko de vitamino B12, folia acido aŭ ambaŭ. Manko de folato aŭ vitamino B12 povas ŝuldiĝi aŭ al neadekvata konsumado aŭ nesufiĉa sorbado. Folato-manko normale ne produktas neŭrologiajn simptomojn, dum B12-manko. ** Perna anemio estas kaŭzita de manko de interna faktoro, kiu necesas por sorbi vitaminon B12 de manĝaĵoj. Manko de interna faktoro povas ekesti de aŭtoimuna kondiĉo celanta la parietajn ĉelojn (atrofan gastriton), kiuj produktas internan faktoron aŭ kontraŭ interna faktoro mem. Ĉi tiuj kaŭzas malbonan sorbadon de vitamino B12. ** Makrocita anemio ankaŭ povas esti kaŭzita de la forigo de la funkcia parto de la stomako, kiel dum stomaka koronaroperacio, kaŭzante reduktitan B12-vitaminan/folatan absorbadon. Sekve, oni devas ĉiam konscii pri anemio post ĉi tiu procedo. * Hipotiroidismo * Alkoholismo ofte kaŭzas makrocitozon, kvankam ne specife anemion. Aliaj specoj de hepata malsano ankaŭ povas kaŭzi makrocitozon. * Medikamentoj kiel metotreksato, zidovudino kaj aliaj substancoj povas malhelpi reproduktadon de DNA kiel pezaj metaloj. Makrocita anemio povas esti plue dividita en "megaloblasta anemio" aŭ "nemegaloblasta makrocita anemio". La kaŭzo de megaloblasta anemio estas ĉefe malsukceso de DNA-sintezo kun konservita RNA-sintezo, kiu rezultigas limigitan ĉeldividiĝon de la praĉeloj. La megaloblastaj anemioj ofte prezentas kun neutrofila hipersegmentado (ses al 10 loboj). La nemegaloblastaj makrocitaj anemioj havas malsamajn etiologiojn (t.e. nedifektita DNA-globina sintezo), kiuj okazas, ekzemple, en alkoholismo. Aldone al la nespecifaj simptomoj de anemio, specifaj ecoj de manko de vitamino B12 inkluzivas ekstercentran neuropation kaj subakutan kombinitan degeneron de la ŝnuro kun rezultaj ekvilibraj malfacilaĵoj de malantaŭa kolumna mjela patologio. [58] Aliaj ecoj povas inkludi glatan, ruĝan langon kaj glositon. La kuracado por anemia manko de vitamino B12 unue estis elpensita de William Murphy, kiu sangis hundojn por igi ilin anemiaj, kaj poste nutris al ili diversajn substancojn por vidi, kio (se io ajn) igus ilin sanaj denove. Li malkovris, ke ingesti grandajn hepatajn kvantojn resanigas la malsanon. George Minot kaj George Whipple tiam ekis izoli la resanigan substancon kemie kaj finfine povis izoli la vitaminon B12 de la hepato. Ĉiuj tri dividis la Nobel-Premion pri medicino en 1934. [59] '''Normoctita''' Normocita anemio okazas kiam la ĝeneralaj hemoglobinaj niveloj malpliiĝas, sed la grandeco de eritrocitoj (averaĝa korpuskula volumeno) restas normala. Kaŭzoj inkluzivas: * Akra sangoperdo * Anemio de kronika malsano * Aplasta anemio (osta medola malsukceso) * Hemodissolva anemio '''Dimorfa''' Dimorfa apero sur ekstercentra sangomakulo okazas kiam ekzistas du samtempaj populacioj de eritrocitoj, tipe de malsama grandeco kaj hemoglobina enhavo (ĉi tiu lasta trajto influas la koloron de la eritrocito sur makulita ekstercentra sangomakulo). Ekzemple, persono ĵus transfuzita pro manko de fero havus malgrandajn, palajn, ferajn mankhavajn de eritrocitoj (globuloj) kaj la donacantajn globulojn de normala grandeco kaj koloro. Simile, persono transfuzita pro severa folato aŭ vitamino B12-manko havus du ĉelajn populaciojn, sed, en ĉi tiu kazo, la globuloj de la paciento estus pli grandaj kaj pli palaj ol la globuloj de la donacanto. Persono kun sideroblasta anemio (difekto en hemosintezo, ofte kaŭzita de alkoholismo, sed ankaŭ drogoj/toksinoj, nutraj mankoj, kelkaj akiritaj kaj maloftaj denaskaj malsanoj) povas havi dimorfan ŝmirmakulon de la sideroblasta anemio sole. Indico pri multnombraj kaŭzoj aperas kun levita eritrocito-distribua larĝo (EDL), indikante pli larĝan ol normala gamo de ruĝaj ĉelaj grandecoj. [Citaĵo bezonata] '''Heinz-korpa anemio''' Heinz-korpoj formiĝas en la citoplasmo de globuloj kaj aperas kiel malgrandaj malhelaj punktoj sub la mikroskopo. Ĉe bestoj, Heinz-korpa anemio havas multajn kaŭzojn. Ĝi povas esti drog-indukta, ekzemple ĉe katoj kaj hundoj de acetaminofeno (paracetamolo), [60] aŭ povas esti kaŭzita de manĝado de diversaj plantoj aŭ aliaj substancoj: * Ĉe katoj kaj hundoj post manĝado de krudaj aŭ kuiritaj plantoj de la genro ''Allium'', ekzemple cepoj aŭ ajloj. [61] * Ekzemple ĉe hundoj post ingesto de zinko, post manĝado de usonaj pencoj monfaritaj post 1982. [60] * Ĉe ĉevaloj, kiuj manĝas sekajn aŭ velkintajn ruĝajn acerajn foliojn. [62] === Hiperanemio === Hiperanemio estas severa formo de anemio, en kiu la hematokrito estas sub 10%. [63] === Obstina anemio === Obstina anemio, anemio, kiu ne respondas al kuracado, [64] estas ofte vidata malĉefa al mielodisplastaj sindromoj. [65] Fermanko-anemio ankaŭ povas esti obstina kiel manifestiĝo de gastro-intestaj problemoj, kiuj interrompas feran sorbadon aŭ kaŭzas okultan sangadon. [66] === Transfuza dependa === Transfuza dependa anemio estas formo de anemio, kie daŭra sangotransfuzo necesas. [67] Plej multaj homoj kun mielodisplasta sindromo disvolvas ĉi tiun staton iam ajn. [68] Beta talasemio ankaŭ povas rezultigi transfuzan dependecon. [69] [70] Zorgoj pro ripetaj sangotransfuzoj inkluzivas feran troŝarĝon. [68] Ĉi tiu fera troŝarĝo povas postuli kelatan terapion. [71] == Terapio == Terapio por anemio dependas de kaŭzo kaj severeco. Vitaminaj suplementoj donitaj buŝe (folia acido aŭ vitamino B12) aŭ intramuskole (vitamino B12) anstataŭos specifajn mankojn. [1] === Buŝa fero === Nutra fermanko oftas en evoluantaj landoj. Oni taksas, ke ĉirkaŭ du trionoj de infanoj kaj virinoj en fekunda aĝo en plej multaj evoluantaj landoj havas fermankon sen anemio; triono de ili havas fermankon kun anemio. [72] Fermanko pro neadekvata manĝfero estas malofta ĉe viroj kaj postmenopaŭzaj virinoj. La diagnozo de fermanko postulas serĉadon de eblaj fontoj de sangoperdo, kiel gastro-intesta sangado de ulceroj aŭ kojlokancero. Milda ĝis modera fermanka anemio estas traktata per buŝa fera suplemento kun fera sulfato, fera fumarato aŭ fera glukonato. Ĉiutagaj feraj suplementoj montriĝis efikaj por redukti anemion en virinoj en aĝo de fekundeco. [73] Kiam oni prenas ferajn suplementojn, oni ofte spertas stomakan ĉagrenon aŭ malheliĝon de la feko. La stomakan ĉagrenon povas mildigi prenante la feron kun manĝaĵoj; tamen ĉi tio malpliigas la kvanton de fero absorbita. Vitamino C helpas la korpan kapablon sorbi feron, do preni buŝajn ferajn suplementojn kun oranĝa suko utilas. [74] En la anemio de kronika rena malsano, rekombina eritropoetino aŭ epoetina alfa rekomendas stimuli produktadon de eritrocitoj, kaj se ankaŭ ekzistas manko de fero kaj inflamo, ankaŭ rekomendas samtempan parenteran feron. [75] === Injektebla fero === En kazoj kie buŝa fero aŭ montriĝis neefika, estus tro malrapida (ekzemple antaŭ-operacie), aŭ kie absorbado malhelpas (ekzemple en kazoj de inflamo), parenteraj feraj preparoj povas esti uzataj. Parentera fero povas plibonigi ferajn stokojn rapide kaj ankaŭ efikas por trakti homojn kun postnaska hemoragio, inflama intesta malsano kaj kronika kornesufiĉo. [6] La korpo povas absorbi ĝis 6 mg da fero ĉiutage de la gastro-intesta vojo. En multaj kazoj, la paciento havas deficiton de pli ol 1,000 mg da fero, kiu postulus plurajn monatojn anstataŭigi. Ĉi tio povas esti donita samtempe kun eritropoetino por certigi sufiĉan feron por pliigitaj rapidoj de eritropoezo. [76] === Sangotransfuzoj === Sangotransfuzoj ĉe tiuj sen simptomoj ne rekomendas ĝis hemoglobino estas sub 60 ĝis 80 g/L (6 ĝis 8 g/dL). [1] Ĉe tiuj kun koronaria malsano, kiuj ne aktive sangas transfuzojn, estas rekomendataj nur kiam hemoglobino estas sub 70 ĝis 80g/L (7 ĝis 8 g/dL). [10] Transfuzado pli frue ne plibonigas supervivon. [77] Aliaj transfuzoj devas esti faritaj nur en kazoj de kardiovaskula malstabileco. [78] Revizio de 2012 finis, ke kiam oni konsideras sangotransfuzojn por anemio ĉe homoj kun progresinta kancero, kiuj havas lacecon kaj senspirecon (ne rilataj al kancera kuracado aŭ hemoragio), oni devas konsideri ĉu ekzistas alternativaj strategioj provindaj antaŭ sangotransfuzo. [ 79] === Agentoj stimulaj de eritropoezo === La celo por la administrado de agento stimulaj de eritropoezo (ASE) estas konservi hemoglobinon ĉe la plej malalta nivelo, kiu ambaŭ minimumigas transfuzojn kaj plenumas la bezonojn de la individuo. [80] Ili ne estu uzataj por milda aŭ modera anemio. [77] Ili ne estas rekomendataj ĉe homoj kun kronika rena malsano, krom se hemoglobinaj niveloj estas malpli ol 10 g/dL aŭ se ili havas simptomojn de anemio. Ilia uzo devas esti kune kun parentera fero. [80] [81] La revizio de Cochrane Anesthesia Review Group de 2020 pri eritropoetino plus fero kontraŭ kontrolo-traktado inkluzive de placebo aŭ fero por antaŭoperaciaj anemiaj plenkreskuloj sub nekardia kirurgio [82] montris, ke pacientoj multe malpli postulas supozeble transfuzon de ruĝaj ĉeloj kaj en tiuj transfuzitaj, la volumoj estis senŝanĝa (averaĝa diferenco -0,09, 95% CI -0,23 ĝis 0,05). Antaŭ-operacia Hb-koncentriĝo pliiĝis ĉe tiuj, kiuj ricevis "altan dozon" EPO, sed ne "malaltan dozon". === Hiperbara oksigeno === Traktado de escepta sangoperdo (anemio) estas agnoskita kiel indiko por hiperbara oksigeno (HBO) de la Undersea and Hyperbaric Medical Society. [83] [84] La uzo de HBO estas indikita kiam oksigena liverado al histo ne sufiĉas en pacientoj, al kiuj ne povas doni sangotransfuzoj pro kuracaj aŭ religiaj kialoj. HBO povas esti uzata pro kuracaj kialoj kiam minaco de sangprodukta nekongruo aŭ zorgo pri transdonebla malsano estas faktoroj. [83] La kredoj de iuj religioj (ekzemple: Atestantoj de Jehovo) eble postulos, ke ili uzu la metodon HBO. [83] Revizio de la uzo de HBO en severa anemio en 2005 trovis, ke ĉiuj eldonaĵoj raportis pozitivajn rezultojn. [85] === Antaŭoperacia anemio === Laŭtaksaj 30% de plenkreskuloj, kiuj bezonas nekardian kirurgion, havas anemion. [86] Por determini taŭgan antaŭoperacian kuracadon, oni sugestas, ke oni unue determinu la kaŭzon de anemio. [87] Estas modera nivelo medicina evidenteco, kiu subtenas kombinaĵon de fera suplemento kaj eritropoetina kuracado por helpi redukti la postulon de ruĝaj globulaj transfuzoj post kirurgio ĉe tiuj, kiuj havas antaŭoperacian anemion. [86] == Epidemiologio == Modera grado de fermanko-anemio tuŝis ĉirkaŭ 610 milionojn da homoj tutmonde aŭ 8,8% de la loĝantaro. [12] Ĝi estas iomete pli ofta ĉe inoj (9,9%) ol maskloj (7,8%). [12] Milda fermanko-anemio influas pliajn 375 milionojn. [12] == Historio == Signoj de severa anemio en homaj ostoj de antaŭ 4000 jaroj estis malkovritaj en Tajlando. [88] == Referencoj == # a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x Janz TG, Johnson RL, Rubenstein SD (November 2013). "Anemia in the emergency department: evaluation and treatment". Emergency Medicine Practice. 15 (11): 1–15, quiz 15–16. PMID 24716235. Retrieved 28 June 2021. # a b GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators (October 2016). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet. 388 (10053): 1545–1602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMC 5055577. PMID 27733282. # a b "Anemia". www.nhlbi.nih.gov. NHLBI. Retrieved 26 May 2021. # Stedman's Medical Dictionary (28th ed.). Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins. 2006. p. Anemia. ISBN 978-0-7817-3390-8. # a b Rodak BF (2007). Hematology: Clinical Principles and Applications (3rd ed.). Philadelphia: Saunders. p. 220. ISBN 978-1-4160-3006-5. Archived from the original on 2016-04-25 # a b Ng, Oliver; Keeler, Barrie D.; Mishra, Amitabh; Simpson, J. A.; Neal, Keith; Al-Hassi, Hafid Omar; Brookes, Matthew J.; Acheson, Austin G. (December 2019). "Iron therapy for preoperative anaemia". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 12: CD011588. doi:10.1002/14651858.CD011588.pub3. ISSN 1469-493X. PMC 6899074. PMID 31811820. # a b Smith RE (March 2010). "The clinical and economic burden of anemia". The American Journal of Managed Care. 16 Suppl Issues: S59–66. PMID 20297873. # Rhodes, Carl E.; Varacallo, Matthew (2019-03-04). "Physiology, Oxygen Transport". NCBI Bookshelf. PMID 30855920. Retrieved 2019-05-04. # Bhutta ZA, Das JK, Rizvi A, Gaffey MF, Walker N, Horton S, Webb P, Lartey A, Black RE (August 2013). "Evidence-based interventions for improvement of maternal and child nutrition: what can be done and at what cost?". Lancet. 382 (9890): 452–477. doi:10.1016/S0140-6736(13)60996-4. PMID 23746776. S2CID 11748341. # a b c Qaseem A, Humphrey LL, Fitterman N, Starkey M, Shekelle P (December 2013). "Treatment of anemia in patients with heart disease: a clinical practice guideline from the American College of Physicians". Annals of Internal Medicine. 159 (11): 770–779. doi:10.7326/0003-4819-159-11-201312030-00009. PMID 24297193. # Peyrin-Biroulet, Laurent; Williet, Nicolas; Cacoub, Patrice (2015-12-01). "Guidelines on the diagnosis and treatment of iron deficiency across indications: a systematic review". The American Journal of Clinical Nutrition. 102 (6): 1585–1594. doi:10.3945/ajcn.114.103366. ISSN 0002-9165. PMID 26561626. # a b c d e Vos T, et al. (December 2012). "Years lived with disability (YLDs) for 1160 sequelae of 289 diseases and injuries 1990-2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010". Lancet. 380 (9859): 2163–2196. doi:10.1016/S0140-6736(12)61729-2. PMC 6350784. PMID 23245607. # GBD 2013 Mortality Causes of Death Collaborators (January 2015). "Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013". Lancet. 385 (9963): 117–171. doi:10.1016/S0140-6736(14)61682-2. PMC 4340604. PMID 25530442. # "anaemia". Dictionary.com. Archived from the original on 14 July 2014. Retrieved 7 July 2014. # "WHO | Interventions by global target". www.who.int. World Health Organization. # 15: "The case for action on anemia". Devex. 14 June 2016. # eMedicineHealth > anemia article Archived 2009-04-17 at the Wayback Machine Author: Saimak T. Nabili, MD, MPH. Editor: Melissa Conrad Stöppler, MD. Last Editorial Review: 12/9/2008. Retrieved on 4 April 2009. # Weksler, Babette (2017). Wintrobe's Atlas of Clinical Hematology. Lippincott Williams & Wilkins. p. PT105. ISBN 9781451154542. # Allen, RP; Auerbach, S; Bahrain, H; Auerbach, M; Earley, CJ (April 2013). "The Prevalence and Impact of Restless Legs Syndrome on Patients with Iron Deficiency Anemia". Am J Hematol. 88 (4): 261–264. doi:10.1002/ajh.23397. PMID 23494945. S2CID 35587006. # "Sickle Cell Disease". www.nhlbi.nih.gov. NHLBI. Retrieved 27 July 2021. ^ Jump up to: a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa Table 12-1 in: Mitchell RS, Kumar V, Abbas AK, Fausto N (2007). Robbins Basic Pathology (8th ed.). Philadelphia: Saunders. ISBN 978-1-4160-2973-1. ^ Gregg, XT; Prchal, JT (2007). "Anemia of Endocrine Disorders". Williams Hermatology. McGraw-Hill. ^ "the definition of leukoerythroblastosis". www.dictionary.com. Retrieved 2018-12-02. ^ Despotovic, J; Mahoney, D; Armsby, C (2021). "Overview of hemolytic anemias in children". The Lecturio Medical Concept Library. UpToDate. Retrieved 28 June 2021. ^ Capriotti, Theresa (2016). Pathophysiology : introductory concepts and clinical perspectives. Frizzell, Joan Parker. Philadelphia. ISBN 978-0-8036-1571-7. OCLC 900626405. ^ Mitchell RS, Kumar V, Abbas AK, Fausto N (2007). Robbins Basic Pathology (8th ed.). Philadelphia: Saunders. p. 432. ISBN 978-1-4160-2973-1. ^ Cotran RS, Kumar V, Fausto N, Robbins SL, Abbas AK (2005). Robbins and Cotran pathologic basis of disease. St. Louis, Mo: Elsevier Saunders. p. 637. ISBN 978-0-7216-0187-8. ^ "Autoimmune Hemolytic Anemia (AIHA)" By J.L. Jenkins. The Regional Cancer Center. 2001 Archived October 7, 2009, at the Wayback Machine ^ Berentsen S, Beiske K, Tjønnfjord GE (October 2007). "Primary chronic cold agglutinin disease: an update on pathogenesis, clinical features and therapy". Hematology. 12 (5): 361–370. doi:10.1080/10245330701445392. PMC 2409172. PMID 17891600. ^ Brooker S, Hotez PJ, Bundy DA (September 2008). "Hookworm-related anaemia among pregnant women: a systematic review". PLOS Neglected Tropical Diseases. 2 (9): e291. doi:10.1371/journal.pntd.0000291. PMC 2553481. PMID 18820740. ^ Gyorkos TW, Gilbert NL, Larocque R, Casapía M (April 2011). "Trichuris and hookworm infections associated with anaemia during pregnancy". Tropical Medicine & International Health. 16 (4): 531–537. doi:10.1111/j.1365-3156.2011.02727.x. PMID 21281406. S2CID 205391965. ^ Whitehead, Nedra S.; Williams, Laurina O.; Meleth, Sreelatha; Kennedy, Sara M.; Ubaka-Blackmoore, Nneka; Geaghan, Sharon M.; Nichols, James H.; Carroll, Patrick; McEvoy, Michael T.; Gayken, Julie; Ernst, Dennis J.; Litwin, Christine; Epner, Paul; Taylor, Jennifer; Graber, Mark L. (2019). "Interventions to prevent iatrogenic anemia: a Laboratory Medicine Best Practices systematic review". Critical Care. 23 (1): 278. doi:10.1186/s13054-019-2511-9. ISSN 1364-8535. PMC 6688222. PMID 31399052. ^ Martin, Niels D.; Scantling, Dane (2015). "Hospital-Acquired Anemia". Journal of Infusion Nursing. 38 (5): 330–338. doi:10.1097/NAN.0000000000000121. ISSN 1533-1458. PMID 26339939. S2CID 30859103. ^ "Fluid imbalances". Portable Fluids and Electrolytes (Portable Series). Hagerstwon, MD: Lippincott Williams & Wilkins. 2007. p. 62. ISBN 978-1-58255-678-9. ^ "ISBT: 8. Obstetric anaemia". www.isbtweb.org. Retrieved 2018-05-22. ^ Verma S, Cherayil BJ (February 2017). "Iron and inflammation - the gut reaction". Metallomics (Review). 9 (2): 101–111. doi:10.1039/c6mt00282j. PMC 5321802. PMID 28067386. ^ Guagnozzi D, Lucendo AJ (April 2014). "Anemia in inflammatory bowel disease: a neglected issue with relevant effects". World Journal of Gastroenterology (Review). 20 (13): 3542–3551. doi:10.3748/wjg.v20.i13.3542. PMC 3974521. PMID 24707137. ^ Jump up to: a b Leffler DA, Green PH, Fasano A (October 2015). "Extraintestinal manifestations of coeliac disease". Nature Reviews. Gastroenterology & Hepatology (Review). 12 (10): 561–571. doi:10.1038/nrgastro.2015.131. PMID 26260366. S2CID 15561525. Archived from the original on 2016-03-12. Malabsorption of nutrients is not the only cause of anaemia in coeliac disease, the chronic inflammatory process in the intestine contributes as well. ^ Jump up to: a b Stein J, Connor S, Virgin G, Ong DE, Pereyra L (September 2016). "Anemia and iron deficiency in gastrointestinal and liver conditions". World Journal of Gastroenterology (Review). 22 (35): 7908–7925. doi:10.3748/wjg.v22.i35.7908. PMC 5028806. PMID 27672287. ^ Catassi C, Bai JC, Bonaz B, Bouma G, Calabrò A, Carroccio A, Castillejo G, Ciacci C, Cristofori F, Dolinsek J, Francavilla R, Elli L, Green P, Holtmeier W, Koehler P, Koletzko S, Meinhold C, Sanders D, Schumann M, Schuppan D, Ullrich R, Vécsei A, Volta U, Zevallos V, Sapone A, Fasano A (September 2013). "Non-Celiac Gluten sensitivity: the new frontier of gluten related disorders". Nutrients (Review). 5 (10): 3839–3853. doi:10.3390/nu5103839. PMC 3820047. PMID 24077239. ^ James, Stephen P. (April 2005). "National Institutes of Health Consensus Development Conference Statement on Celiac Disease, June 28-30, 2004". Gastroenterology (Review). 128 (4 Suppl 1): S1–9. doi:10.1053/j.gastro.2005.02.007. PMID 15825115. ^ Lomer MC (August 2011). "Dietary and nutritional considerations for inflammatory bowel disease". The Proceedings of the Nutrition Society (Review). 70 (3): 329–335. doi:10.1017/S0029665111000097. PMID 21450124. ^ Gerasimidis K, McGrogan P, Edwards CA (August 2011). "The aetiology and impact of malnutrition in paediatric inflammatory bowel disease". Journal of Human Nutrition and Dietetics (Review). 24 (4): 313–326. doi:10.1111/j.1365-277X.2011.01171.x. PMID 21564345. ^ Beutler E, Waalen J (March 2006). "The definition of anemia: what is the lower limit of normal of the blood hemoglobin concentration?". Blood. 107 (5): 1747–1750. doi:10.1182/blood-2005-07-3046. PMC 1895695. PMID 16189263. ^ Maakaron, Joseph (30 September 2016). "Anemia: Practice Essentials, Pathophysiology, Etiology". Emedicine. Archived from the original on 14 October 2016. Retrieved 30 October 2016. ^ Pomeranz AJ, Sabnis S, Busey S, Kliegman RM (2016). Pediatric Decision-Making Strategies (2nd ed.). Elsevier. ISBN 978-0-323-29854-4. ^ Polin RA, Abman SH, Rowitch D, Benitz WE (2016). Fetal and Neonatal Physiology (5 ed.). Elsevier Health Sciences. p. 1085. ISBN 978-0-323-35232-1. Archived from the original on 2016-10-31. ^ Uthman E (2009). Understanding Anemia. Univ. Press of Mississippi. p. 23. ISBN 978-1-60473-701-1. Archived from the original on 2016-10-31. ^ Jump up to: a b "Haemoglobin concentrations for the diagnosis of anaemia and assessment of severity" (PDF). Archived (PDF) from the original on 2016-11-30. ^ World Health Organization (2008). Worldwide prevalence of anaemia 1993–2005 (PDF). Geneva: World Health Organization. ISBN 978-92-4-159665-7. Archived (PDF) from the original on 12 March 2009. Retrieved 2009-03-25. ^ Caito S, Almeida Lopes AC, Paoliello MM, Aschner M (2017). "Chapter 16. Toxicology of Lead and Its Damage to Mammalian Organs". In Astrid S, Helmut S, Sigel RK (eds.). Lead: Its Effects on Environment and Health. Metal Ions in Life Sciences. 17. de Gruyter. pp. 501–534. doi:10.1515/9783110434330-016. ISBN 9783110434330. PMID 28731309. ^ Recommendations to Prevent and Control Iron Deficiency in the United States Archived 2007-04-20 at the Wayback Machine MMWR 1998;47 (No. RR-3) p. 5 ^ Centers for Disease Control Prevention (CDC) (October 11, 2002). "Iron Deficiency – United States, 1999–2000". MMWR. 51 (40): 897–899. PMID 12418542. Archived from the original on 5 May 2012. Retrieved 21 April 2012. ^ Halterman JS, Kaczorowski JM, Aligne CA, Auinger P, Szilagyi PG (June 2001). "Iron deficiency and cognitive achievement among school-aged children and adolescents in the United States". Pediatrics. 107 (6): 1381–1386. doi:10.1542/peds.107.6.1381. PMID 11389261. S2CID 33404386. ^ Grantham-McGregor S, Ani C (February 2001). "A review of studies on the effect of iron deficiency on cognitive development in children". The Journal of Nutrition. 131 (2S–2): 649S–666S, discussion 666S–668S. doi:10.1093/jn/131.2.649S. PMID 11160596. ^ "Iron Deficiency Anaemia: Assessment, Prevention, and Control: A guide for programme managers" (PDF). Archived (PDF) from the original on 2011-05-16. Retrieved 2010-08-24. ^ Mentzer WC (April 1973). "Differentiation of iron deficiency from thalassaemia trait". Lancet. 1 (7808): 882. doi:10.1016/s0140-6736(73)91446-3. PMID 4123424. ^ eMedicine – Vitamin B-12 Associated Neurological Diseases: Article by Niranjan N Singh, MD, DM, DNB Archived 2007-03-15 at the Wayback Machine July 18, 2006 ^ "Physiology or Medicine 1934 – Presentation Speech". Nobelprize.org. 1934-12-10. Archived from the original on 28 August 2010. Retrieved 2010-08-24. ^ Jump up to: a b Harvey JW (2012). Veterinary hematology: a diagnostic guide and color atlas. St. Louis, MO: Elsevier/Saunders. p. 104. ISBN 978-1-4377-0173-9. ^ Hovda L, Brutlag A, Poppenga RH, Peterson K, eds. (2016). "Chapter 69: Onions and garlic". Blackwell's Five-Minute Veterinary Consult Clinical Companion: Small Animal Toxicology (2nd ed.). John Wiley & Sons. pp. 515–520. ISBN 978-1-119-03652-4. ^ Peek SF (2014). "Chapter 117: Hemolytic disorders". In Sprayberry KA, Robinson NE (eds.). Robinson's Current Therapy in Equine Medicine (7th ed.). Elsevier Health Sciences. pp. 492–496. ISBN 978-0-323-24216-5. ^ Wallerstein RO (April 1987). "Laboratory evaluation of anemia". The Western Journal of Medicine. 146 (4): 443–451. PMC 1307333. PMID 3577135. ^ "MedTerms Definition: Refractory Anemia". Medterms.com. 2011-04-27. Archived from the original on 2011-12-08. Retrieved 2011-10-31. ^ "Good Source for later". Atlasgeneticsoncology.org. Archived from the original on 2011-11-03. Retrieved 2011-10-31. ^ Mody RJ, Brown PI, Wechsler DS (February 2003). "Refractory iron deficiency anemia as the primary clinical manifestation of celiac disease". Journal of Pediatric Hematology/Oncology. 25 (2): 169–172. doi:10.1097/00043426-200302000-00018. PMID 12571473. S2CID 38832868. ^ Gale RP, Barosi G, Barbui T, Cervantes F, Dohner K, Dupriez B, et al. (January 2011). "What are RBC-transfusion-dependence and -independence?". Leukemia Research. 35 (1): 8–11. doi:10.1016/j.leukres.2010.07.015. PMC 8215731. PMID 20692036. ^ Jump up to: a b Melchert M, List AF (2007). "Management of RBC-transfusion dependence". Hematology. American Society of Hematology. Education Program. 2007: 398–404. doi:10.1182/asheducation-2007.1.398. PMID 18024657. ^ Hillyer CD, Silberstein LE, Ness PM, Anderson KC, Roback JD (2006). Blood Banking and Transfusion Medicine: Basic Principles and Practice. Elsevier Health Sciences. p. 534. ISBN 9780702036255. ^ Mandel J, Taichman D (2006). Pulmonary Vascular Disease. Elsevier Health Sciences. p. 170. ISBN 978-1416022466. ^ Ferri FF (2015). BOPOD – Ferri's Clinical Advisor 2016. Elsevier Health Sciences. p. 1131.e2. ISBN 978-0323378222. ^ West CE (November 1996). "Strategies to control nutritional anemia". The American Journal of Clinical Nutrition. 64 (5): 789–790. doi:10.1093/ajcn/64.5.789. PMID 8901803. ^ Low, MS; Speedy, J; Styles, CE; De-Regil, LM; Pasricha, SR (18 April 2016). "Daily iron supplementation for improving anaemia, iron status and health in menstruating women". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 4: CD009747. doi:10.1002/14651858.CD009747.pub2. PMID 27087396. ^ Sezer S, Ozdemir FN, Yakupoglu U, Arat Z, Turan M, Haberal M (April 2002). "Intravenous ascorbic acid administration for erythropoietin-hyporesponsive anemia in iron loaded hemodialysis patients". Artificial Organs. 26 (4): 366–370. doi:10.1046/j.1525-1594.2002.06888.x. PMID 11952508. ^ "Anaemia management in people with chronic kidney disease | Guidance and guidelines | NICE". Archived from the original on 2013-06-24. Retrieved 2013-08-09. ^ Auerbach M, Ballard H (2010). "Clinical use of intravenous iron: administration, efficacy, and safety". Hematology. American Society of Hematology. Education Program. 2010: 338–347. doi:10.1182/asheducation-2010.1.338. PMID 21239816. ^ Jump up to: a b Kansagara D, Dyer E, Englander H, Fu R, Freeman M, Kagen D (December 2013). "Treatment of anemia in patients with heart disease: a systematic review". Annals of Internal Medicine. 159 (11): 746–757. doi:10.7326/0003-4819-159-11-201312030-00007. PMID 24297191. ^ Goddard AF, James MW, McIntyre AS, Scott BB (October 2011). British Society of Gastroenterology. "Guidelines for the management of iron deficiency anaemia". Gut. 60 (10): 1309–1316. doi:10.1136/gut.2010.228874. PMID 21561874. ^ Preston, Nancy J.; Hurlow, Adam; Brine, Jennifer; Bennett, Michael I. (2012-02-15). "Blood transfusions for anaemia in patients with advanced cancer". The Cochrane Database of Systematic Reviews (2): CD009007. doi:10.1002/14651858.CD009007.pub2. ISSN 1469-493X. PMC 7388847. PMID 22336857. ^ Jump up to: a b Aapro MS, Link H (2008). "September 2007 update on EORTC guidelines and anemia management with erythropoiesis-stimulating agents". The Oncologist. 13 Suppl 3 (Supplement 3): 33–36. doi:10.1634/theoncologist.13-S3-33. PMID 18458123. ^ American Society of Nephrology, "Five Things Physicians and Patients Should Question" (PDF), Choosing Wisely: an initiative of the ABIM Foundation, American Society of Nephrology, archived (PDF) from the original on April 16, 2012, retrieved August 17, 2012 ^ Kaufner L, Heymann C (2020). "Erythropoietin plus iron versus control treatment including placebo or iron for preoperative anaemic adults undergoing non‐cardiac surgery". Cochrane Database of Systematic Reviews. 8: CD012451. doi:10.1002/14651858.CD012451.pub2. PMC 8095002. PMID 32790892. ^ Jump up to: a b c Undersea and Hyperbaric Medical Society. "Exceptional Blood Loss – Anemia". Archived from the original on July 5, 2008. Retrieved 2008-05-19. ^ Hart GB, Lennon PA, Strauss MB (1987). "Hyperbaric oxygen in exceptional acute blood-loss anemia". J. Hyperbaric Med. 2 (4): 205–210. Archived from the original on 2009-01-16. Retrieved 2008-05-19. ^ Van Meter KW (2005). "A systematic review of the application of hyperbaric oxygen in the treatment of severe anemia: an evidence-based approach". Undersea & Hyperbaric Medicine. 32 (1): 61–83. PMID 15796315. Archived from the original on 2009-01-16. ^ Jump up to: a b Kaufner, Lutz; von Heymann, Christian; Henkelmann, Anne; Pace, Nathan L.; Weibel, Stephanie; Kranke, Peter; Meerpohl, Joerg J.; Gill, Ravi (2020-08-13). "Erythropoietin plus iron versus control treatment including placebo or iron for preoperative anaemic adults undergoing non-cardiac surgery". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 8: CD012451. doi:10.1002/14651858.CD012451.pub2. ISSN 1469-493X. PMC 8095002. PMID 32790892. ^ Kotzé, Alwyn; Harris, Andrea; Baker, Charles; Iqbal, Tariq; Lavies, Nick; Richards, Toby; Ryan, Kate; Taylor, Craig; Thomas, Dafydd (November 2015). "British Committee for Standards in Haematology Guidelines on the Identification and Management of Pre-Operative Anaemia". British Journal of Haematology. 171 (3): 322–331. doi:10.1111/bjh.13623. ISSN 1365-2141. PMID 26343392. S2CID 37709527. ^ Tayles N (September 1996). "Anemia, genetic diseases, and malaria in prehistoric mainland Southeast Asia". American Journal of Physical Anthropology. 101 (1): 11–27. doi:10.1002/(SICI)1096-8644(199609)101:1<11::AID-AJPA2>3.0.CO;2-G. PMID 8876811. == Eksteraj ligiloj == * http://www.mercksource.com/pp/us/cns/cns_hl_dorlands.jspzQzpgzEzzSzppdocszSzuszSzcommonzSzdorlandszSzdorlandzSzdmd_a_37zPzhtm * http://www.uptodate.com <!-- en:Up-to-Date en->eo:Supren-al-(Dato, Dati, Rendevuo, Daktilarbo, daktilujo, Daktilo) --> * http://www.emedicine.com/med/topic1188.htm <!-- en:Iron Deficiency Anemia en->eo:(Fero, Fera, Gladi) _Deficiency_ Anemio --> * http://www.aafp.org/afp/990315ap/1598.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060925091618/http://www.aafp.org/afp/990315ap/1598.html |date=2006-09-25 }} <!-- en:Ambulatory Management of Common Forms of Anemia en->eo:_Ambulatory_ Regado de (Komuna, Vulgara) (Formoj, Formularoj, Knedas) de Anemio --> <br /> {{Projektoj|ReVo=anemi}} {{Ĝermo|malsano|interna medicino}}{{Medicinaj temoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anemioj| ]] [[Kategorio:Simptomoj]] [[Kategorio:Hematologio]] a2ux7rnuayhyu5pov0f6pb9exln69wb 0 39929 9472068 9464995 2026-09-09T15:26:50Z Roberto 609 /* Gefiloj de la urbo */ 9472068 wikitext text/x-wiki {{Granda dosiero|1109 Szczecin Panorama.jpg|2500ra|{{center|Ŝtetino, Panoramo de la urbo je septembro 2011}}}} {{Geokesto2 | urbo |sen banderolo= jes | nomo = Szczecin | alia_nomo = {{lang-de|Stettin}} | kategorio = urbo | oficiala_nomo = Szczecin | moto = Szczecin jest otwarty {{PlurajLingvokodoj|pl}} | kromnomo = | dosiero = Collage of Szczecin.png | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = POL Szczecin flag.svg | blazono = POL Szczecin COA.svg | lando = Pollando | lando_tipo = Urbo | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Okcidentpomeria Provinco | regiono_tipo = [[Provincoj de Pollando|Provinco]] | rivero = Odro <!-- *** Situo *** --> | situo = Szczecin | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 53 | lat_m = 26 | lat_s = 17 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 32 | long_s = 32 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 300.83 | areo_rondumo = 1 | areo_urbo = | areo_metropolo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 411125 | loĝantaro_dato = 2006 | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro_urbo = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 9-a jarcento | establita_tipo = | dato = | urbestro = Piotr Krzystek | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] (UTC+1) | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] (UTC+2) | poŝtkodo = 80-008 - 80-958 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = ZS | kodo_tipo = aŭtokodo | kodo1 = (+48) 91 | kodo1_tipo = tel. antaŭkodo | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situa mapo de Ŝĉecino | mapo_lokumilo = Ŝĉecino | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situa mapo de malnova urbo de Ŝĉecino | mapo1_lokumilo = Ŝĉecino (Malnova Urbo) | mapo2 = | mapo2_priskribo = Situo de Szczecin enkadre de Pollando | mapo2_lokumilo = Pollando <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.szczecin.eu/ www.szczecin.eu] | commons = Szczecin | portalo = Pollando <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}}}} '''Szczecin''' ({{pl}} {{IFA|/ˈʂt͡ʂɛ.t͡ɕin/}} {{sono|Pl-Szczecin-2.ogg|sondosiero}}; {{de}} kaj {{sv}} ''Stettin''; {{la}} ''Sedinum'' aŭ ''Stetinum'', {{eo}} ''Ŝtetino''<ref>[http://www.esperanto-nb.de/rene/bildo014.html René en Ŝtetino 2015]</ref><ref>[http://www.esperanto-nb.de/shtetino/bildaro_2006.php Fotoj pri 50jara jubileo en Ŝtetino]</ref> aŭ ''Ŝĉecino''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www2.polskieradio.pl/zagranica/de/news/print.aspx?id=45272 |titolo=artikoleto "Specialistoj pri prostato debatas en Ŝĉecino" de la 29-a de novembro 2006 en retejo de la pola radio |alirdato=2012-01-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120120035004/http://www2.polskieradio.pl/zagranica/de/news/print.aspx?id=45272 |arkivdato=2012-01-20 }}</ref>) estas urbo en nuna [[Pollando]], la ĉefurbo de la pola [[provinco (Pollando)|provinco]] [[Okcidenta Pomerio]] (''Województwo zachodniopomorskie'') kaj situas 120 km nordoriente de [[Berlino]]. La urbo ekestis ĉirkaŭ la jaro [[1200]] el du najbaraj germanlingvaj setlejoj kaj dum la jaro 1243 ekhavis urbajn rajtojn. Ekde tiam, dum la [[Mezepoko]] la urbo apartenis al la komerca ligo [[Hanso]] kaj estis germanlingva dum sep jarcentoj, ĝis dum la jaro [[1945]], sekve de la decidoj faritaj post la [[Dua Mondmilito]], la [[Sovetunio|sovetuniaj]] aliancanoj transdonis ĝin al [[Pollando]]. == Prahistorio kaj historio == Ŝtetino estas tre malnova urbo. La unua setlejo ekzistis jam en la 7-a–6-a jarcento antaŭ nia erao (t.e. [[a.K.]]) kaj ĝi apartenis al la Kulturo de [[Luzacio]], sur la antikva mapo el la jaroj 142-147 [[p.K.]] farita de [[Ptolomeo]] ĝi havas nomon [[Susudata]]. Sur la loko, kie hodiaŭ estas la kastelo, staris defenda murzonita urbo. En la 9-a jarcento de nia erao (t.e. [[p.K.]]) la urbo havis lignoteran fortifikaĵon. Al [[Pollando]] Ŝtetino estis enigita en la 965-a jaro fare de [[princo]] [[Mjeŝko la 1-a (Pollando)]] / Mieszko I (legu: Mjeŝko). Konektojn de la urbo kun [[Pollando]] pli fortigis poste pola princo [[Boleslavo la 3-a (Pollando)|Boleslavo la 3-a]] la Kurbobuŝa. Li alte pritaksis gravecon de la maro por sia ŝtato. Tial [[princo]] Boleslavo la Kurbobuŝa sendis [[bapto]]mision, kiu en la jaro 1124 baptis la Okcidentan [[Pomerio]]n. En Ŝtetino loĝis tiam proksimume 5 mil loĝantoj. En la 11-a–12-a jarcento estis daŭra evoluo de la urbo kaj ĝia haveno. De la 12-a jarcento komenciĝis la [[germana]] enmigrado. En la 1243 jaro ĝi ricevis [[urborajtoj]]n. Ekde 1278 Ŝtetino estis [[hansa urbo]]. En la fino de la 14-a jarcento Ŝtetino produktadis eĉ propran monon. La urbo estis fama pro riĉeco kaj bonstato. En ĝi ekloĝadis ĉiam pli kaj pli multe da fiŝkaptistoj, maristoj kaj vendistoj. En la komenco de la 17-a jarcento en la urbo loĝis jam 18 mil loĝantoj. En la 1630 j. apud muroj de la urbo aperis armeo de la [[sveda]] reĝo [[Gustavo la 2-a Adolfo]]. En la jaroj 1648-1678 ĝi troviĝis sub la [[sveda]] regado, dum t.n. [[Sveda diluvo]]. La urbo estis detranĉita de [[Pollando]] kaj tiam falis ŝtetina komerco. Ŝtetino perdis iom post iom sian gravecon. Post longa t.n. [[Granda Nordia Milito]], en la 1720 j. Szczecin ricevis [[Prusio]] (verdire Prusio aĉetis Ŝtetinon kontraŭ 2 milionoj da talaroj). Tie naskiĝis la [[2-an de majo]] [[1729]] Sofia Frederika Aŭgusta. Ŝia patro ''Christian August, princo de [[princlando Anhalt-Zerbst|Anhalt-Zerbst]]'' estis ĉefmarŝalo de prusa reĝo kaj urboestro de Stettin. Ŝia patrino ''Johanna Elizabeta'' estis ''princino de Schleswig-Holstein-Gottorf''. La [[13-an de septembro]] [[1762]] en [[Moskvo]] okazis ŝia kronado kaj oni proklamis ŝin imperiestrino de [[Rusio]] [[Katerina la 2-a]]. Post la unua [[Dispartigoj de Pollando|dispartigo de Pollando]] (en la 1772-a jaro) Ŝtetino reaktivis sian naturan bazon, kio kaŭzis denovan evoluon de la urbo kaj de la haveno. En komenco de la 19-a jarcento, en jaroj 1808 – 1813 Ŝtetinon okupadis francoj. Post la milito komencis denove la evoluo. La urbon enloĝadis 21 mil da loĝantoj. En la mezo de la 19-a jarcento Ŝtetino en la [[Reĝlando Prusio]] ricevis fervojan kunligon kun [[Berlino]] kaj Posen ([[Poznano]]). En la 1870 jaro oni ruinigis murojn de la urbo. Komenciĝis periodo de la rapida plukonstruo de la urbo kaj de la haveno kadre de la [[Germana Regno]]. En la komenco de la 19-a jarcento Ŝtetino havis jam 200 mil da loĝantoj. Dum la [[Unua Mondmilito]] la urbo travivis krizon. Dum la regado de [[Hitlero]] tuj antaŭ la [[Dua Mondmilito]] la [[Tria Regno]] intensigis la armigadan industrion. Post la [[invado en Pollandon]] la [[15-an de oktobro]] 1939 germana registaro voĉdonis pri kreo de Granda Urbo Szczecin (kun partoj de la nuna distrikto Police kaj distrikto Antaŭpomerio-Greifswald/distrikto Gryfino), distrikto Randov (parto de Okcidentpomeria provinco kun distrikto Uckermark), distrikto Nowogardzki). Tial dum la mondmilito Ŝtetino estis celo de aviadilaj bombardadoj (speciale en la 1944 j.) Ĉio tio kaŭzis preskaŭ tutan detruon de la centro kaj de la haveno. Ĉefaj memor-restaĵoj estas la ruinoj de la malnova urbo, fragmentoj de defendaj muroj, gotikaj preĝejoj el la 12 jc, ankaŭ detruita estis la [[gotika]] [[urbodomo]], [[katedralo]], [[renesanca]] [[kastelo]] de princoj de [[Pomerio]] (nun la scienca arkeologia laborejo). La antaŭ-urbo Dąbie (legu: Dombje) havas gravan fervojan centron. 10.12.1956: En [[Pola Popola Respubliko]] en la urbo eksplodis [[antikomunismo|kontraŭsovetaj tumultoj]] — oni atakis interalie [[konsulejo]]n de [[Sovetunio]], gardejojn de [[milico]], Centran [[Malliberejo]]n kaj Vojevodian [[Akuzisto|Akuzistejon]] (ĉ. 100 personoj arestitaj) == Historiaj konstruaĵoj == [[Dosiero:0907 Most Długi Szczecin SZN 7.jpg|eta|230ra|Longa Ponto kaj vido al la centro de la urbo]] [[Dosiero:0912 Stare Miasto Szczecin SZN.jpg|eta|230ra|Iluminitaj la Malnova Urbo kaj la [[kastelo]] de princoj de [[Pomerio]]]] [[Dosiero:PalacPodGlobusemWSzczecinie.jpg|eta|230ra|Palaco sub Globuso / Grumbkow-Palaco ([[baroko]])]] La plej vizitinda parto de la urbo estas la [[Remparoj de Boleslao la 1-a]] kiuj kreas ĉe la rivero [[Odro]] perspektivajn terasojn longajn 500 m. Ili najbaras kun Mara Muzeo, Domego de Mara Akademio, kaj Domego de Vojevodia Oficejo (konstruitaj post la jaro 1901, en la stilo [[modernismo]]). En Ŝtetino troviĝas multaj antikvaĵoj. La plej granda el ili estas [[Kastelo]] de [[Princo]]j de [[Pomerio]] el la 13-a jarcento en kiu nun troviĝas Vojevodia Kulturdomo kaj Muzeo pri la Regado de la Pomeriaj Princoj. * Havena kaj [[Reĝa Pordego en Szczecin|Reĝa Pordego]] ([[baroko]]) el la 18-a jarcento. * Malnova urbodomo ĉe la Fojna Urboplaco (Plac Sienny) (el la [[15-a jarcento]], malfrua [[gotiko]]) kiun nun oni rekonstruas, troviĝos tie la [[Nacia Muzeo en Ŝtetino|Nacia Muzeo pri Historio de la urbo Ŝtetino]]. * [[Katedralo]] de [[Sankta Jakobo]] el la [[12-a jarcento]] ([[gotiko]]) (nun [[Baziliko]] Arkikatedrala de [[Sankta Jakobo]]). * Preĝejo de la [[Sankta Petro]] kaj [[Sankta Paŭlo]] el la 12-a jarcento ([[gotiko]]). * Preĝejo de la [[Johano Evangeliisto]] el la [[13-a jarcento]] ([[gotiko]]). * Domego de Bankistoj de la familio Loitz el la 14-a jarcento (malfrua [[gotiko]]). * Palaco sub Globuso ([[baroko]]) konstruita en la jaroj 1723-26.<!-- Ĉi tie naskiĝis en la jaro 1759 la posta “patrino de [[caro]]j” [[Maria Fiedorow]], edzino de [[caro]] [[Petro la 1-a]]. Certe ŝi ne naskiĝis en 1759 KAJ estis edzino de [[Petro la 1-a (Rusio)]], kiu mortis en 1725 !!! --> Nune lernejo. * Domego ĉe la strato Farna n-ro 1, en la sama loko antaŭe staris domego en kiu la [[2-an de majo]] [[1729]] naskiĝis [[Sofia Aŭgusta Frederika von Anhalt Zerbst]], la posta imperiestrino de [[Rusujo]], la carino [[Katerina la Granda]]. * Ruĝa Nova Urbodomo, neogotika domego el la jaroj 1875-79 por la urba konsilantaro kaj urba administracio. * Garnizona preĝejo de [[Sankta Adalberto]] (novgotika [[historiismo]]) 1906-1909 kun la 65,5m alta turo. * Profesoraj Dometoj el la 14-a jarcento por instruistoj de [[Maria]] [[Kolegio]] ([[gotiko]]). * monumentoj: de Adamo Mickjeviĉo / [[Adam Mickiewicz]] (legu: Mickjeviĉ) 1960 kaj de [[Kornel Ujejski]] 1901 (poetoj), de [[princo]] [[Boguslao la 10-a]] kaj de [[princino]] [[Anna]] (princino Anna estis pola reĝidino el la [[dinastio]] de [[Jagelonoj]]). == Urba verdaĵo == [[Dosiero:Szczecin Jasne Blonia platany pomnik przyrody.jpg|eta|230ra|[[Platano]]-aleo]] [[Dosiero:0907 Szczecin Jane Błonia SZN.jpg|eta|230ra|Urbaj verdaĵoj [[Jasne Błonia]] / [[herbejo]]]] En la urbosurfaco okupas la verdaĵoj prizorgitaj en la Parko de [[Stefan Żeromski]] (legu: ĵeromski) la surfacon da 24 hektaroj, Centra Tombejo kun unika kreskaĵo la surfacon da 182,6 hektaroj kaj en Parko de [[Jan Kasprowicz]] (legu: Kasproviĉ) la surfacon da 49 hektaroj, aŭ la situanta en la dekstraborda urbkvartalo Faga Arbarego, ankaŭ skvaroj kaj strataj verdaĵoj. Sume la surfaco de urba verdaĵo havas 605,3 hektarojn. En Ŝtetino kreskas 1400 specioj de plantoj, kiuj estas tipaj por la lando, kaj 800 specioj de arboj kaj arbetoj, kiuj ne kreskas normale en [[Pollando]] kaj tie ornamas parkojn kaj ĝardenojn. Estas specioj de [[Ekstrema Oriento]], [[Sud-Ameriko]], [[Afriko]] kaj [[Aŭstralio]]. Al la plej interesaj plantoj apartenas [[sekvojo]]j, [[tilio]]j, [[forsitio]]j, [[magnolio]]j, [[platano]]j, [[ruĝa]]j [[kverko]]j, [[kaŝtanarbo]]j kaj aliaj pluraj arbustoj kaj plantoj. == La arkitekturo kaj urboplanismo == [[Dosiero:Szczecin pompa uliczna.jpg|eta|maldekstra|120ra|La ĉestrata [[pumpilo]] en Ŝtetino]] Pli granda parto de la urbocentro estis konstruita laŭ la radiara sistemo kun placoj en formo de rondoj kaj larĝaj aleoj plantitaj ambaŭflanke de arboj, kiuj vualas kontraŭ fortaj ventoj, bruoj kaj plenumas estetikan funkcion en urboplanisma komponaĵo de la urbo. Ŝtetino estas la ununura urbo projektita laŭ ĉi maniero en Pollando. Ŝtetino havas ses tiajn placojn al kiuj radioforme konverĝas 8,6, kaj 5 vojoj. La Grunvaldplaco estas ĉirkaŭplantita de tiliaj arboj kaj ene de ĝi oni aranĝis florajn [[bedo]]jn. La urbocentro de Ŝtetino karakterizas sin per grandaj rondoj kaj stratoj, laŭlonge de kiuj staras kelketaĝaj, brikdomoj en la stilo [[eklektikismo (arto)]]. Tiu ĉi radiara urboplanisma sistemo estas ofte komparata kun ties tipa la plej famkonata en [[Parizo]]. Pli granda parto de la urbocentro estis konstruita kun placoj laŭ radiara formo de rondoj kaj larĝaj aleoj kun ambaŭflanke plantitaj arboj. La vojlinioj de tramtrafiko plej parte direktas per apartigitaj strioj aŭ meze de aleo. La karakteriza elemento de ŝtetinaj stratoj estas la gisferaj [[pumpilo]]j el dua duono de la 19 jc. Oni produktis ilin en loka firmao de F. Poepcki. Ili plenumadis rolon de rezervaj akvoliveriloj por loĝantoj de la urbo. Ili ankaŭ evidentiĝis tre taŭgaj dum la [[Dua Mondmilito]] kaj la unuaj postmilitaj jaroj, kiam la akvokonduka reto ne estis plene produktiva. Ĝis nun transdaŭris ĉirkaŭ 30 pumpiloj (el 70). La pumpiloj estas riĉe ornamitaj (la kanelita kolono, la [[blazono]]j de la urboj, la [[krono]] sur la pinto), kaj elfluo de la akvo sekvas el la stiligita faŭko de la [[drako]]. == Komerco == [[Dosiero:Szczecin Galaxy 2.jpg|eta|230ra|La komerca centro CHR Galaxy]] [[Dosiero:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich (od pln-zach).jpg|eta|250ra|La [[Kastelo]] de la [[Princo]]j de [[Pomerio]], la suda parto konstruita de la [[Princo]] de [[Pomerio]] Boguslao la 10-a]] La plej grandaj komercaj centroj en Ŝtetino estas “CHR Galaxy”, kiu havas 170 vendejojn kun diversaj varoj, ankaŭ havas 1300 lokoj por parki aŭtoj, ene estas elegantaj restoracioj, kafejoj, kinejo “Multikino” kiu havas naŭ spektantejojn, la dua moderna estas supermarkto / [[superbazaro]] “CH Kaskada”, ĝi havas 140 vendejojn kun 35 tute novajn firmaojn. Precipe oni vendas vestaĵojn. La supermarkto havas tri etaĝvendejojn kaj tri-etaĝan [[Pluretaĝa parkumejo|aŭtoparkejo]]n. Ene troviĝas lokoj por sociaj servoj, por la sano kaj gastronomio. La tria “Galeria Nowy Turzyn” (Galerio de Nova Tuĵin) posedas ankaŭ multajn vendejojn, restoraciojn kaj specialajn lokojn por diversaj servoj. Tre interesa estas ĉi tie la kinejo “5d”, ege moderna, malfermita en la aprilo 2011. Sume en Ŝtetino ekzistas 13 grandaj supermarktoj / [[superbazaro]]j havantaj de 20 ĝis 100 vendejoj dislokitaj en diversaj partoj de la urbo. Ankaŭ ekzistas multaj lokaj [[foirejo]]j, [[bazaro]]j. == Turismo == [[Dosiero:Szczecin zamek dziedziniec glowny (2).jpg|eta|250ra|La [[Kastelo]] de la princoj de [[Pomerio]], vido el la kastelturo]] Laŭ statistiko de la 2009 jaro Ŝtetino posedis 19 hotelojn por 3608 gastoj. Eblas bicikli laŭ biciklaj vojoj ene kaj ekster la urbo. Ankaŭ oni povas viziti havenon per ŝipo dum unu aŭ du horoj, promeni tra belaj parkoj, tombejoj, arbaroj kaj viziti ĉirkaŭaĵojn, kurac-lokojn ktp. Ankaŭ tre interesa estas la „Ora Trako” (la unua en Pollando) pieda aŭ bicikla ekskurso, kiu gvidas de la [[Kastelo]] de la princoj de [[Pomerio]] tra la Aleo de [[Johano Paŭlo la 2-a]], tra la parko, ĉe la lago Głębokie (legu: Gŭembokje) (Profunda), ĉi tie oni povas ŝanĝi biciklon por kajako, aŭ plue viziti surterajn turismajn trakojn, ĝis la arbarego Wkrzańska (legu: Vkĵanjska)… Pluajn informojn vi trovos en la Turisma Oficejo ĉe la Kastelo de Pomeriaj Princoj, str. Korsarzy 34 , 70-540 Szczecin, telefone + 48 91 489-16-30, fakso +48 91 434-02-86, aŭ en la retejoj: www.zamek.szczecin.pl; www.szpak.szczecin.pl; www.turystyka.szczecin.pl; ret-adreso: cikit @zamek.szczecin.pl == La sporto en Ŝtetino == La plej grandaj sportobjektoj en Ŝtetino estas: la urbstadiono nome de Florian Krygier –(legu: Krigjer) kaj Leĝeratletika Stadiono nome de Wiesław Maniak - (legu: Vjesŭav Manjak), same ankaŭ unu el plej malnovaj objektoj, konstruitaj antaŭ la [[Dua Mondmilito]] – la bicikla kurejo nome de Zbysław Zając – (legu: Zbisŭav Zajonc) lokita en la urbkvartalo Pogodno. La objektoj apartenas al urbo, kaj administras ilin MOSiR Ŝtetino (la Urba Centro de Sporto kaj Rekreado). La plej famkonata ŝtetina futbalteamo estas Pogoń Szczecin – (legu: Pogonj Ŝĉeĉin) kaj vira teamo de volejbalo. Plue la teamo plursekcia direktiĝanta antaŭ ĉio por instruado de junularo estas Arkonia Ŝtetino. En la urbo agas ankaŭ Ŝtetina Aeroklubo, kiu kunigas ĉirkaŭ 250 membrojn grupiĝintajn en 6 sekcioj, kaj gvidas la instruadojn: aviadilajn, glisilajn, paraŝutismajn, motorparaŝutaj aviadiloj, la okazajn kursojn mikroflugajn. En Ŝtetino ekzistas la kluboj: Karateo Bodaikan Ŝtetino, naĝista MPK Ŝtetino, kaj multaj aliaj. == Kulturo == [[Dosiero:Wik 22 Szczecin Pałac Sejmu Stanów Pomorskich.jpg|eta|230ra|La [[Nacia Muzeo en Ŝtetino]] en la iama [[Palaco]] de [[Sejmo]] de [[Pomerio]] ĉe la str. Staromłyńska]] [[Dosiero:PolandSzczecinSeaMuseum.JPG|eta|230ra|Novtempa Teatro en Ŝtetino]] [[Dosiero:Grodzki Rally Team - Rajd Magnolii 2011.jpg|eta|240ra|La teamo Grodzki / Koszuta dum la 32. [[Ralio]] de [[Magnolio]]j]] La plej multaj artaj aranĝoj de la kulturo okazadas en la Kastelo de la [[Princo]]j de [[Pomerio]]. Tie oni povas, rigardi, viziti aŭ ĉeesti multajn diversajn artajn aranĝoj. Viziti salonojn de princoj, kie prezentitaj estas ofte diversaj muzeaj kolektoj de: mebloj, vestaĵoj, familiaj portretoj, [[gobelino]]j, juvelaĵoj, ktp. Tre vizitindaj estas ekspozicioj de diversaj famaj pentristoj, artofotografistoj kaj skulptistoj. De tempo al tempo, junuloj kaj maturaj neprofesiaj pentristoj prezentas proprajn bildojn pentritaj ekster la urbo, subĉiele. Vespere aranĝitaj estas koncertoj ĉe la kandeloj kun la kafo, volonte vizitindaj. Por viziti la kastelon, ni komencu de interesaj kastelaj kortoj, poste tra la kastela sonorila turo kun platforma vidaĵo, la Kastelan Muzeon, kun konstantaj aŭ portempaj diversaj ekspozicioj, kaj ĝis la princaj [[kripto]]j kaj [[sarkofago]]j. Spertuloj de bona muziko povas ĉeesti dimanĉajn koncertojn je la 12:00 horo. Tiu ĉi kutimo datiĝas de la jaro 1985. Repertuaro estas tre abunda kaj ankaŭ koncertas tre famaj muzikistoj, kantistoj kaj kapelestroj. Anstataŭ tio somere en la Parko Różanka (legu: Ruĵanka) (la Roza Parko) oni povas ĉeesti dimanĉan koncertojn je la 12:00 horo. Koncertas filharmoniaj muzikistoj aŭ studentoj de Alta Muzika Lernejo. Ciklaj aranĝoj okazads ĉiujare kaj ĉiumonate. Ĉiujaraj aranĝoj estas la Festivaloj de Strataj Artistoj, Tagoj de la Maro, [[Ralio]] de la [[Magnolio]]j, la plej prestiĝa estas la aŭtomobilista aranĝo kiu okazadis unuan fojon en nia Okcidentpomeria Vojevodio kiel Pola Pokalo de aŭtomobilistoj kaj klubanoj; kaj multaj, multaj aliaj. === Indas viziti la urbon Ŝtetinon === Ĉu vi scias ke: tie interkruciĝas la stratoj de la Reĝino de Pola Krono kun la strato de [[Ruĝa Armeo]] (antaŭe, kaj nun la strato de Monte Cassino). Ĉi tie naskiĝis kaj loĝis du postaj rusaj carinoj kaj ĉi tie loĝis kaj nun nur estas la fantomo de la fama fisorĉistino Sedina de la 17-a jarcento kaj nun la fantomo suprenleviĝas inter la brikodomoj, ankaŭ oni devas kaj povas rigardi filmon en la plej malnova kinejo en la mondo ! === Lernejoj === [[Dosiero:0908 Akademia Morska Szczecin SZN 1.jpg|eta|220ra|Mara Akademio en [[Pomerio]]]] [[Dosiero:AkademiaMorskaWSzczecinie.jpg|eta|220ra|Mara Akademio en [[Pomerio]] (enirej)]] En la jaro 2007 en la ŝtetinaj 56 bazaj lernejoj lernis 20739 infanoj, kaj en 51 gimnazioj {{unuo|12504}} gelernantoj. En la mezlernejoj lernis 13467 personoj. La urbo havis en la jaro 2007 31 ĝeneralklerigajn liceojn, 22 teknikumojn por junularo, 14 fundamentajn profesiajn lernejojn por junularo, 5 postliceajn lernejojn, 11 altlernejojn. En la urbo troviĝas unu el la du en la lando la Ŝtata Baletcentro. En Ŝtetino ekzistas sekvaj lernejoj: la Marakademio en Ŝtetino, Arkiepiskopa Spirita Altseminario en Ŝtetino, Pomeria Medicina Universitato, [[Universitato de Szczecin]], Akademio de Arto, Humanista Altlernejo, Pedagogia Altlernejo, Altlernejo de Eŭropa Ingegriĝo, Altlernejo de Fremdaj Lingvoj, Altlernejo de Uz-artoj, Ekonomi-Teknika Altlernejo, Agrokultura Akademio kaj aliaj. [[Dosiero:Pomeranian Medical Academy in Szczecin.jpg|eta|200ra|La Rektorejo de la Medicina Universitato de [[Pomerio]]]] {{Vidu ankaŭ|Okcidentpomeria Teknologia Universitato en Szczecin|Universitato de Szczecin}} === Kinejoj === En Ŝtetino funkcias 6 kinejoj, kun la plej malnova en la mondo kinejo “Pionier” ("Pioniro") de la 1907 j., kiu senĉese funkcias en la sama loko de la 1909 jaro. Aliaj kinejoj estas tre modernaj kaj oportunaj, kie oni povas rigardi ne nur normalajn filmajn seancojn sed ankaŭ spektaklojn de la operetoj kaj operoj. Unu la plej moderna kinejo nomata kinejo „5d”.Eksterordinare, kie spektantoj krome de normalaj filmaj bildoj kaj sonoj, travivadas pliajn filmajn akustikajn emociojn pere de la tuta korpo kaj ĉiuj sencoj. === Teatroj === [[Dosiero:Szczecin Philharmonic Hall 3304.jpg|250ra|eta|dekstra|la filharmonio]] [[Dosiero:Opera_na_Zamku.jpg|250ra|eta|dekstra|La Opero en la [[Kastelo]] de [[Princo]]j de [[Pomerio]] - la 12-a granda koncerto de [[tenoro|tenoruloj]]]] [[Dosiero:Teatr_Letni_w_Szczecinie_1_(Piotr_Kuczynski).jpg|eta|dekstra|[[Amfiteatro]] / La Somera Teatro en la Parko de [[Jan Kasprowicz]]]] [[Dosiero:0905 Teatr Pleciuga SZN 2.JPG|eta|La Pupteatro "Pleciuga" / "Babilulo"]] Ŝtetino havas kelkajn [[teatro]]jn, operetejon, [[operejo]]n, [[filharmonio]]n, [[pupteatro]]n kaj belegan [[amfiteatro]]n en la parko de [[Jan Kasprowicz]] (la Somera Teatro) por 5.000 spektantoj. "Pola Teatro" (Teatr Polski) surscenigas klasikajn artojn, "Novtempa Teatro" (Teatr Współczesny) surscenigas klasikajn sed modernitaj artverkojn. Pupteatro zorgas pri geinfanoj, ofte surscenigas por ili multajn fabelojn. Ŝtetinaj kinejoj kaj teatroj zorgas prezenti aktualajn kaj interesajn spektaklojn por plenkreskuloj, junularo kaj infanoj. === Trumpetsignalo === Trumpetsignalo estas de la jaro 1995 kaj en la jaro 1966 ricevis la urban statuson kaj estas aŭdebla ĉiutage je la 12:00 horo de la urbodomo kaj ankaŭ de la kastela turo. === Aliaj vidindaĵoj === * [[Havena Pordego en Szczecin|Havena Pordego]] * [[Nacia Muzeo en Ŝtetino]] == La lokaj komunikiloj (mediatoj) == Nuntempe en Ŝtetino funkcias du televidstacioj TVP Ŝtetino kaj Pomerio TV ankaŭ la [[loka radiostacio|lokaj radiostacioj]] Pola Radio Ŝtetino, Radio Plus Ŝtetino, Ŝtetino fm, Radio Eska Ŝtetino, kaj Złote Przeboje (Oraj Ŝlagroj), Radio RMF MAXXX. La plej grandaj, lokaj gazetoj estas: Kurier Szczeciński – (Kuriero Ŝtetina) kaj Głos Szczeciński – (Ŝtetina Voĉo), regiona eldono de Gazeta Wyborcza – (Elekta Gazeto) kaj senpaga semajna gazeto MM Moje Miasto – (Mia Urbo). Ekde la jaro 2007 en Ŝtetino estas eldonata ankaŭ senpaga monatrevuo – Prestiż Magazyn Szczeciński – (Prestiĝo Magazino Ŝtetina) la vivstila ĵurnalo opinianta homojn. == La mara mastrumado en Ŝtetino == Ŝtetino estas la signifoplena centro de la mara mastrumado. Ĝi priservas ŝipekipistojn de la tuta mondo. La marhaveno kaj la riverhaveno en la Okcidentpomeria Vojevodio en Ŝtetino, situanta sur rivero [[Odro]] kaj ĝia dekstra flanko Regalica, en la Valo de Malsupra Odro, sur tiu inter-riverbranĉa tereno. La baza funkcio de la haveno Ŝtetino estas la importo de [[greno]], [[erco]]j, [[petrolo]], [[papero]], [[celulozo]], [[granito]]blokoj, diversaĵoj, eksporto de [[karbo]] kaj [[ŝtalo]]. Kune kun haveno [[Świnoujście]] (legu: ŝvinoujŝcje) ĝi konsistigas la grupon de havenoj, kiu estas la plej proksima. La fragmento de Odro inter Ŝtetina Golfo kaj akvaroj de la haveno Ŝtetino havas statuson de la mara haveno de Ŝtetino nomita fare de Ministro de Marnavigado en la jaro 1957. Al haveno Ŝtetino en la jaro 2007 albordiĝis 2895 ŝipoj, kies kuna tunaro neta sumiĝas je 4408,2. Funkcias tie la Renoviga Ŝipfarejo „Gryfia” kaj Grupo de Riveraj Havenoj-Odro Kooperativo. La firmao Fosfan A.K. (Akcia Kompanio) fabrikas artefaritajn sterkojn por agrokulturo. == Ekonomio == Kvankam Ŝtetino ne situas rekte ĉe la maro, la maro determinas la lokan merkaton. Ĉie en Pollando, Ŝtetino estas rilata al havenoj kaj ŝipkonstruejoj. Danke al ili, la plej evoluintaj industrioj en la regiono estas loĝistiko, transporto, stokado kaj komerco. Aliaj branĉoj inkludas renoviĝantan energion, metalon kaj nutraĵindustriojn. La plej grandaj dungantoj en la grandurbo inkludas<ref>[https://www.gowork.pl/poradnik/17/pracodawcy/najwieksi-pracodawcy-w-szczecinie/ Analizo de la labormerkato en Szczecin] - GoWork.pl Labora Portalo</ref>: * Morska Stocznia Remontowa Gryfia S.A. * Demant - produktanto funkcianta en la kampo de aŭdprotezoj, laborigas proksimume 3,700 dungitojn. * Okcidenta Pomeria Universitato de Teknologio en Ŝtetino - laborejo por proksimume 2,000 instruaj kaj administraj dungitoj. * Euroafrica Linie Żeglugowe - firmao provizanta kontenertransportservojn. * Concentrix - internacia firmao funkcianta en la IT-industrio. Ĝi laborigas proksimume 700 homojn en Pollando kaj ĝis 270,000 tutmonde. * Universitato de Ŝtetino - laborigas pli ol 1,700 dungitojn. * ENEA Energy Group - produktanto kaj distribuisto de elektro en Pollando. == La urbtrafiko == === La tramoj kaj autobusoj en Szczecin === {{Ĉefartikolo|Tramtransporto en Szczecin|Urba aŭtobusa transporto en Szczecin}} Nuntempe en Ŝtetino funkcias 12 tramlinioj kaj 66 aŭtobusaj (el tiuj 7 rapidaj kaj 14 noktaj). La tramreto formas bazan publikan transportilon en la urbocentro. Radiare disiĝante el la urbocentro la tramlinioj certigas grandajn transportkapablojn el kaj al malkdekstraborda Ŝtetino. === Vojtransporto === Ŝtetino estas la trafiknodo sur la transeŭropa vojlinia transporta koridoro nordo-sudo kuniganta sudan [[Skandinavio]]n, [[Ĉeĥio]]n kaj [[Aŭstrio]]n kun havenoj de [[Mediteraneo]]. === La fervoja trafiko === [[Fervojlinio Szczecin Główny – Trzebież Szczeciński]] estas elektrizita fervojlinio en [[Pollando]]. Ĝi kunigas la stacidomo [[Szczecin Główny]] kun la urbo Trzebież per [[Police (Pollando)|Police]]. La linio estas lokita entute en la [[Okcidentpomeria Provinco]]. Nuntempe tiu linio estas ferma al pasaĝera servo. Trafikanto estas la akcia kompanio [[PKP Polskie Linie Kolejowe]]. La linio havas 23 viaduktojn kaj 21 traknivelajn pasejojn. [[Fervojlinio Poznań Główny – Szczecin Główny]] estas durela, elektrizita, magistrala fervojlinio, kiu kunigas fervojstacio [[Poznań Główny]] kun fervojstacio [[Szczecin Główny]]. La linio estas parto de la internacia fervoja magistralo E59 el Skandinavio ĝis Eŭropo. Tiu fervojlinio estas baza fervoja konekto inter ĉefurbo de la Okcidentpomeria Provinco kaj aliaj teritorioj de Pollando. [[Fervojlinio Szczecin Główny – Grambow]] estas durela, parte elektrizita fervojlinio, kiu kunigas pola fervojstacio Szczecin Główny kun germana fervojhaltejo [[Grambow (Antaŭpomerio)|Grambow]]. La linio funkcias sur teritorio de Okcidentpomeria Provinco (Pollando) kaj Meklenburgo-Antaŭpomerio (Germanio). [[Fervojlinio Szczecin Dąbie – Szczecin Podjuchy]] estas elektrizita fervojlinio, lokita entute sur teritorio de la urbo Szczecin, kiu kunigas stacion [[Szczecin Dąbie]] kun [[Szczecin Podjuchy]]. === Stacidomoj en Szczecin === [[Dosiero:DworzecKolejowyWSzczecinie.jpg|eta|250ra|[[Szczecin Główny|Ĉefa Stacidomo]]]] [[Szczecin Niebuszewo]] (germane: ''Stettin Zabelsdorf'') estas la [[fervoja stacidomo]] en Szczecin. Ĝi situas ĉe la strato de Eliza Orzeszkowa 28-a en norda parto de la setlejo [[Niebuszewo-Bolinko]]. Ĝi troviĝas sur la linio Szczecin Główny - Trzebież Szczeciński, 8.3 km de la stacidomo Szczecin Główny. [[Szczecin Łękno]] (ĝis 1945 germane: ''Stettin Westend'') estas fervoja haltejo en Szczecin (antaŭe fervoja stacidomo). Ĝi estas lokita ĉe la strato de Paweł Jasienica, proksime de avenuo de Pola Armeo (provinca vojo No. 115). Ĝi troviĝas en la okcidenta parto de la setlejo Łękno, sur ferma al pasaĝera servo fervojlinio Szczecin Główny – Trzebież Szczeciński. [[Szczecin Drzetowo]] estas fervoja haltejo en Szczecin. Ĝi lokitas ĉe la viadukto de la strato Rugiańska, en la okcidenta parto de la urba parto Drzetowo. Ĝi troviĝas sur la ferma al pasaĝera servo fervojlinio Szczecin Główny – Trzebież Szczeciński. [[Szczecin Żelechowo]] (germane: ''Züllchow'', esperante: Ĵelehovo) estas fervoja haltejo en Szczecin. Ĝi estas lokita ĉe la strato Żelazna, proksime de viadukto de strato Hoża, en centro de la urba setlejo Żelechowa. Ĝi troviĝas sur la ferma al pasaĝera servo fervojlinio Szczecin Główny – Trzebież Szczeciński. [[Szczecin Golęcino]] (ĝis 1945 germane: ''Frauendorf'') estas fervoja haltejo en Szczecin. La stacio estas lokita ĉe la strato Świętojańska, kelkaj metroj de la traknivela pasejojo, sur teritorio de la urba parto Golęcino. Ĝi troviĝas sur la ferma al pasaĝera servo fervojlinio Szczecin Główny – Trzebież Szczeciński. [[Szczecin Gocław]] (ĝis 1945 germane: ''Stettin Gotzlow'', ankaŭ pole: ''Szczecin Gocław Osobowy'') estas fervoja haltejo en Szczecin. Ĝi estas lokita ĉe la strato Lipowa sur teritorio de la urba setlejo Gocław. Ĝi estas fermita al pasaĝera servo, same kiel la tuta linio fervojlinio Szczecin Główny – Trzebież Szczeciński. [[Szczecin Gumieńce]] estas fervoja stacidomo kaj eksa fervoja limpasejo en Szczecin. Ĝi lokitas en la urba setlejo Gumieńce, ĉe la strato Cukrowa proksime de la pola landvojo n-ro 13. [[Szczecin Klucz]] (ĝis 1945 germane: Klütz) estas eksa fervoja haltejo en Szczecin. Ĝi troviĝis ĉe la strato Rymarska, sur teritorio de la urba setlejo Klucz. La stacio lokitis sur la Fervojlinio Wrocław Główny – Szczecin Główny. [[Oleszna (fervojhaltejo)|Oleszna]] (germane: ''Henningsholm'') estas nuligata fervoja haltejo en Szczecin. Ĝi estis lokita sur teritorio de la urba setlejo Oleszna. La haltejo troviĝis sur la parte nuligata fervojlinio Szczecin Dąbie – Sobieradz. Aliaj stacioj estas [[Szczecin Glinki]], [[Szczecin Turzyn]], [[Szczecin Port Centralny (fervojstacio)|Szczecin Port Centralny]], [[Szczecin Mścięcino]], [[Szczecin Skolwin]], [[Szczecin Główny]], [[Szczecin Wzgórze Hetmańskie]], [[Pomorzany Wąskotorowe]], [[Szczecin Pomorzany]], [[Gumieńce Wąskotorowe]] kaj aliaj. En Ŝtetino konverĝas 6 diversdirektaj fervojlinioj, kiuj formas kune la ŝtetinan fervojan nodon. Nuntempe en Ŝtetino estas funkciantaj en pasaĝera movo 8 stacioj kaj fervojhaltejoj kaj du frajtaĵstacidomoj. Ŝtetino estas kunigita kun landa fervoja strukturo fare de antaŭurbaj fervojlinioj, kunigantaj kun proksimaj urboj, la longdistancaj kaj fervojaj linioj kunigantaj Ŝtetinon kun [[Berlino]] kaj [[Hamburgo]]. === La akvara transporto === El la Pasaĝera Kajo ĉe la [[Remparoj de Boleslao la 1-a]] debordiĝas la ekskursaj ŝipoj ''Odra Queen'' kaj ''Peene Queen'' flosantaj sur [[Odro]]-rivero kaj akvaroj de ŝtetina haveno kaj de la [[Laguno de Szczecin]]. En aprilo de la 2008 jaro estis funkciigita [[apogflugila boato]] (akvofluga ŝipeto) al [[Świnoujście]] (legu: ŝvinoujŝcje) tra la [[Laguno de Szczecin]]. Estas planata la organizado de akvotrako. === [[Berlino]] – Ŝtetino – [[Balta Maro]] === === La aviadila transporto === [[Dosiero:Lotnisko Szczecin-Goleniów.jpg|eta|240ra|[[Flughaveno]] – Ŝtetino - [[Goleniów]]]] [[Flughaveno]] – Ŝtetino - [[Goleniów]] – (legu: golenjuw) La aviadilan trafikon priservas la situanta ĉirkaŭ 47 km distance ekde urbocentro internacia Flughaveno – Ŝtetino – [[Goleniów]] je la nomo de NSZZ “[[Solidarność]]” / [[Solidareco]], kiu havas konstantan aviadilan kunigon kun: [[Varsovio]], [[Londono]], [[Liverpolo]], [[Dublino]], [[Oslo]], [[Kopenhago]] (ekde majo 2012). En la oferto estas ankaŭ ĉartitaj kaj sezonaj flugoj. La unujara tralaso de la aviadila terminalo sumas je 1 miliono da pasaĝeroj. La terminalo estas adaptita al la postuloj de EU. Nuntempe la aerhaveno en Ŝtetino klopodas pri lokigo de bazo de la kompanio Ryanair. Ĝia ŝanco por tio grave kreskis post finkonstruo de la nova pasaĝera terminalo kaj la plej moderna en [[Pollando]] turo de flugregado. La flughavenan rolon de la Ŝtetina Aeroklubo plenumas herba [[Flughaveno]] Ŝtetino – Dąbie – (Dombje), kiu ĝis la 1960-aj jaroj plenumis funkcion de la urba [[flughaveno]]. La flughaveno posedas nuntempe du herbajn startzonojn. == Esperanto == === Historio de la urba Esperanto-movado === La plej frua arkivigita informo pri Esperanto-movado estas dokumento el la Ŝtetina Biblioteko pri printempo 1911, kiam Esperantista Junulara Grupo el [[Stettin]] partoprenis la 6-an [[Germana Esperanto-Kongreso|Germanan Esperanto-Kongreson]] en [[Lubeko]]. La sekvaj informoj pri Esperanta movado en Ŝtetino devenas el Jarlibroj kaj koncernas la jarojn 1922–1936: La delegitoj de la Esperanto-Asocio el ''Stettin'' ĉiujare partoprenas UK-ojn. La Asocio tiutempe havis la nomon „Esperanto-Verein Stettin” kun sia sidejo en Otto-Schule ĉe strato Klosterhof 23; kunvenoj okazadis ĉiuĵaŭde vespere. En la jaro 1925 estis eldonita en germana lingvo „Statuto de Esperanto-Asocio Stettin” servanta por loka grupo de [[Germana Esperanto-Asocio]] kaj registrita, kiel asocio sub la numero 340, la 12-an de majo 1925. La asocio prilaboris kaj eldonis en Esperanto [[gvidlibro]]n tra la urbo sub la nomo: „Gvidfolio tra Stettin”, kiu enhavis vicon da uzeblaj informoj pri la urbo, ĝia situo, historiaj monumentoj, turismo, sporto, komercaj priservoj ktp. Kiel kuriozaĵon eblas mencii, ke zorge al turistoj trapasantaj la urbon, preskaŭ en ĉiu n-ro de la UEA-jarlibro oni publikigis detalajn informojn pri aĉetebleco de diversspecaj varoj kaj de ties vendejoj, pri aĉeteblo de biletoj por diversaj kulturaranĝoj, urbaj trafikiloj, prospektoj, gvidlibroj k.s. Suprajn informojn la esperantistoj povis ricevi en stacidoma signita giĉeto. En 1936 la aŭtoritatoj de [[Nazia Germanio]] definitive malpermesis agadon de Germana Esperanto-Asocio kaj de ties sekcioj, sekvis la [[Dua Mondmilito]] kaj ligitaj kun ĝi senteblaj detruoj de la urbo Ŝtetino. Rezulte komplete mankas informo pri Esperanto-movado koncerne la jarojn 1936–1948. Proprigo de Ŝtetino fare de [[Pollando]] sekvis oficiale la 5-an de julio 1945. Sekvaj fragmentaj informoj pri Esperanto rilatas al la jaro 1948. En Vojevodia Arkivo de Ŝĉecino, en dosiero sub la nomo – Ŝĉeĉina Socipolitika Fako pri Asocisekcioj estis notitaj nur numeroj de aranĝataj aferoj fare de esperantista grupo pri permeso fondi Esperanto-Asocion. Dokumentita fondo de Esperanta Rondo en Ŝĉecino okazis en 1956. Komence la Rondo estis subordigita al Vroclava Esperanto-Filio. La unua kunsido de Organiza Komitato okazis la 21-an de marto 1956. Filio de [[PEA]] estis registrita la 21-an de majo 1956 sub la numero 17/56 pri sociorganizoj en Ŝtetino. Ekde tiam la PEA–Filio en Ŝtetino prosperis en ŝtata atmosfero principe favora al Esperanto. La atingojn de la sekvaj 50 jaroj resumis speciala raporto okaze de 50-jara Jubileo de la urba PEA–Filio en 2006. 2006-a jaro. „Festo sub [[Platano]]j” – La 28-an de majo en Ŝĉeĉina bela, granda Parko de [[Jan Kasprowicz]] (legu: Kasproviĉ) okazis la aranĝo de [[NRO]]-j ([[Ne-Registara Organizaĵo]]) nomata „FESTO SUB PLATANOJ”, kiel ĉiujare aranĝita de Ŝtetina Urba Oficejo. En ĝi partoprenis ĉirkaŭ 100 asocioj kaj ankaŭ la urba PEA–Filio. Esenca ideo de tiu ĉi aranĝoj por ĉiuj asocioj estas konstanta ebleco prezenti siajn atingojn kaj spertojn. Malgraŭ malbona vetero, esperantistoj de [[PEA]] kun lernantoj deĵoris ĉe la stando kaj fervore por ĉiuj vizitantoj prezentis la riĉan literaturon kaj ekspozicion de klubaj kronikoj. Laŭ la organizantoj, vekiĝis granda interesiĝo inter la festantoj. Interesitoj ricevadis plenajn informojn pri la lingvo Esperanto kaj ankaŭ oni povis ekscii pri diversaj eventoj dum la 50-jara agado por Esperanto. 2007-a jaro. „Festo sub [[Platano]]j” - La 2-an de junio 2007 okazis de la 4-a Regiona Konferenco nomita „Komune en mezo de Eŭropo” organizita de Pola – Germana Sendependaj Asocioj. La temo de la konferenco estis diskuto pri la Eŭropa Integriĝo kaj plua estonteca kunlaboro sur ĉiuj niveloj de asocia vivo de du ĉelimaj regionoj de [[Pomerio]]. Dimanĉe la 3-an de junio 2007 jaro ekde mateno preskaŭ 100 Sendependaj Asocioj partoprenis „Feston sub Platanoj”, i. a. gesamideanoj de la urba PEA–Filio deĵoris dum multaj horoj prezentante al vizitantoj la ideon de Ludoviko Zamenhof kaj instigis ilin al la asocia Esperanto-rondo. === Internacia kunlaboro === Landa Asocio [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] / [[LAMA]]/ administrita de s-ro [[Werner Pfennig]] ligis kontakton kun [[PEA]]-Filio en Ŝtetino kaj la kunlaboro konstante daŭras de la jaro 1988 ĝis [[nun en 2012|nun]]. Novembre 1988 la Germana Asocio invitis s-ron [[Jerzy Ogiński]] (Georgo Oginjski) por ke li gvidu Esperantan kurson por Novbrandenburgaj samideanoj. Sub la nomo de „Semajnfinaj Seminarioj” okazadis Esperantaj kursoj gviditaj de J. Ogiński ĝis la jaro 2002. Ĉiujaraj reciprokaj vizitadoj pro diversaj kaŭzoj kaj ĉelimaj renkontoj ricevis la nomon “Pomeriaj Esperanto-Renkontoj“ kaj daŭras ĝis [[nun en 2013|nun]]. Tio ĉi ekfruktis per ebleco de profundigo de klubaj kaj personaj kontaktoj, pliriĉigis kluban korespondadon, ebligis interŝanĝon de spertoj pere de reciprokaj vizitadoj, faciligis prezenti urbajn antikvaĵojn kaj ĉirkaŭaĵon. === EDE-Pollando en la urbo === De la jaro 2011 en Ŝtetino tre aktivas ano de [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] (EDE-Pollando) kol. [[Edward Jaśkiewicz]] (legu: Jaŝkjeviĉ) (pseŭdonomo: Edo) kaj 4 simpatiantoj de EDE-PL, tri el ili aktive partoprenis en la Grandpolia Esperanta Somero en [[Wągrowiec]] (legu: Vongrovjec) – la ĉiujara Esperanto-aranĝo de tiu tutpollanda asocio (tiu grupo preparis tiujn materialojn en Esperanto pri Ŝtetino). Por honori Eduardon Jaśkiewicz pro lia Esperanta agado la Estraro de [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] (EDE-Pollando) elpaŝis aŭtune 2011 al la Urbestro de Ŝtetino kun iniciato, por ke la [[Prezidento de Pollando]] distingu lin per grava ŝtata ordeno. Komence de majo 2012 la [[Prezidento de Pollando]] [[Bronisław Komorowski]] subskribis dekreton pri la atribuado de la arĝenta merit-kruco por s-ano Eduardo Jaśkiewicz. La 25-an de julio 2012 en la Kavalira Salonego de Vojevodiejo la Vojevodo de [[Okcidenta Pomerio]] dekoris s-ron Jaśkiewicz per la Arĝenta Kruco de Merito kun partopreno en la solenaĵo de multaj esperantistoj el pluraj polaj urboj. <!-- Vidu la diskutpaĝan noton !!! ...Szczecin, [[Wągrowiec]], [[Gdynia]], [[Malbork]], [[Gliwice]] kaj [[Sosnowiec]], i.a. Prezidanto de EDE-Pollando Franciszek Witucki, Vic-Prezidanto de EDE-Pollando [[Eduardo Kozyra]], Estrarano de EDE-Pollando [[Kazimierz Krzyżak]], Prezidantino de Filio de [[PEA]] en Szczecin Irena Tomaszewska, krome: Vic-Prezidantino de Filio de [[PEA]] en Szczecin Lidia Bogusz, Daniela Ziółkowska, Jerzy Ogiński k.a. === Esperanto-rondo kaj Filio de PEA === Esperanto-rondo datiĝas de vintro de la 1956-a jaro (februaro). Iniciatis ĝin Jan Maziakowski, antikvaĵisto. Ĝi apartenis tiam komence al la vroclava regiono kaj estis subordigita al Filio de [[PEA]] ([[Pola Esperanto-Asocio]]) en [[Vroclavo]], kies la estraro (de tiama rondo) estis: Jan Maziakowski, Jerzy Ogiński (legu: Georgo Oginjski), Kurt Prabucki kaj Bogdan Frankiewicz (legu: Frankjeviĉ). Inter membroj estis ankaŭ studentoj. Dum la unuaj monatoj la laboro konsistis el varbado de membroj kaj ilia konatigo kun Esperanto-movado, kiu en la 1956-a jaro komencis sin disvastigadi ĉiam pli kaj pli. Daŭris tiam zorgoj pri organizo de Ŝtetina Filio. La unua kunsido de organiza komitato okazis la 21-an de marto 1956 en Dom Książki (librejo), ĉe la str. Wojska Polskiego n-ro 38. La Filio registriĝis en Urba Oficejo de Nacia Konsilantaro sub n-ro 17 de Sociaj Organizaĵoj. La Komitato konstituiĝis la 21-an de majo 1956. En majo 1957 okazis ĝenerala kunveno, dum kiu oni elektis novan estraron, jen ĝi: Jerzy Ogiński – prezidanto, [[Stefan Poślednik]] (legu: Stefano Poŝlednik) – vicprezidanto, [[Stefania Palica]] – sekretario, [[Stanisław Gończaruk]] (legu: Stanislao Gonjĉaruk) – kasisto. La Filio de komenco ne posedis propran ejon, do agis gaste ekz. ĉe: “Dom Książki” (librejo), Instrumetodika Centro de Fakinstruado, Junulara Palaco de Kulturo, kafejo “Esperanto”, ktp. La ĉefa tasko de Filio de PEA estas agadgvidado laŭ principoj de statuto de PEA kaj jenaj specifoj: 1/ propagando de ideo de internacia lingvo Esperanto, 2/ informado al socio pri esenco de lingvaj baroj, pri edukaj kaj utiligaj valoraj de esperantismo, 3/ instruado de la lingvo Esperanto, 4/ kontentigo de bezonoj por esperantistaj medioj en sfero de perfektigado de lingvokono, disvolvigo de Esperanto-kulturo kaj eksterlandaj kontaktoj, 5/ utiligo de Esperanto por popularigo de historio, pola kulturo kaj scio pri nia regiono en eksterlando. La unua informrenkontiĝo kun ŝtetinaj loĝantoj okazis la 5-an de septembro de 1956 j. kaj evidentiĝis tre interesa. En la unua provizora ejo de la filio, kiu situis en „Dom Książki” (librejo) ĉe la str. Wojska Polskiego n-ro 38 inaŭguris sian komencon la unua kurso de Esperanto. De tiu momento la Ŝtetina Filio de PEA organizadis kursojn, prelegojn kaj renkontojn kun reprezentantoj de PEA el Pollando kaj eksterlandanoj. En sekvontaj klubejoj de Ŝtetina Filio plu okazadis ĉiumerkredaj kunvenoj, kiuj ebligis ankaŭ sisteman kontinuadon de Esperanto-kursoj. Oni organizis la kursojn por komencantoj kaj progresintoj, konversaciojn kaj renkontojn por partoprenantoj de korespondkursoj. Oni organizis ankaŭ kursojn por blinduloj kaj instruistoj. Instruista sekcio organizis adeptojn por kursoj kaj sur bazo de kleriga permeso de Kuratoreco eldonadis atestilojn de kursofiniĝoj. Oni organizis la Ekzamenan Komisionon kaj gvidadon de la kursoj fare de veraj instruistoj esperantistoj danke al tio kelkaj niaj membroj ricevis ŝtatajn kvalifikojn por Esperanto-instruado. Tiel nomatan „Lingvan Angulon” oni popularigis en urba gazeto „Kurier Szczeciński” (Ŝtetina Kuriero). Ĝi enhavis bazon de Esperanto-gramatiko. Plue aperas Esperanto-rondoj kiel: Esperanto Rondo ĉe PTTK (Pola Societo de Turisma Landkono), Fervojista Rondo, Esperanto Rondoj en [[Świnoujście]] (legu: Ŝvinoujŝĉje) kaj [[Stargard]], Esperanto-sekcio en la Junulara Palaco. Fare de instruado de la ingvo Esperanto oni ampleksis Ŝtetinan Vojevodion: [[Międzyzdroje]] (legu: Mjendzizdroje), [[Maszewo]] (legu: Maŝevo), [[Łobez]] (legu: Ŭobes), [[Goleniów]] (legu: Golenjuf), [[Stargard Szczeciński]] (legu: Ŝĉecjinjski), [[Nowogard]], [[Pyrzyce]] (legu: Piĵice). En kadroj de internacia kunlaboro niaj esperantistoj gvidis kursojn en: [[Stralsund]], [[Dresdeno]], [[Finnlando]], [[Svedio]], Novbrandenburgo / [[Neubrandenburg]]. Sur la kampo de esperantlingva instruado tre grandajn meritojn havas: [[Jerzy Ogiński]], [[Edward Jaśkiewicz]] (legu: Edvard Jaŝkjeviĉ), Stefania Palica, [[Miłosława Kolińska]] (legu: Miŭosŭava Kolinjska), Janina Czeraszkiewicz (legu: Ĉeraŝkjeviĉ), Alfred Wojnowski, [[Ireneusz Wilczyński]] (legu: Ireneuŝ Vilĉinjski), [[Jan Karwik]], Kurt Prabucki, Stanisław Gończaruk (legu: Stanislao Gonjĉaruk), Henryk Barański (legu: Henriko Baranjsji), Sławomir Lenczewski (legu: Sŭavomir Lenĉevski), [[Wiesław Dyduch]] (legu: Vjesŭav Diduĥ), Ryszard Kamiński (legu: Rikardo Kaminjski), Janina Szymczyk (legu: Ŝimĉik), Henryk Grabowski, [[Józefa Dołgowska]] (legu: Juzefa Doŭgovska) kaj aliaj. Por popularigo de la lingvo internacia kontribuis propagando en formo de sistemaj anoncoj en ĉiutaga gazetaro: Kurier Szczeciński (Ŝtetina Kuriero), Głos Szczeciński (Voĉo de Ŝtetino), Dziennik Bałtycki (Balta Ĵurnalo) kaj Radio Szczecin (legu: Ŝĉeĉin), kiuj publikis kaj sukcese elsendadis plurajn intervjuojn kaj anoncojn pri kursoj, klubagadoj, pri ĉiuj esperantistaj datrevenoj, sociaj agadoj de Esperanto-aktivuloj kaj notis informojn pri merkredaj kunvenoj kun ilia temaro. Oni informis ankaŭ pri Esperanto-feriadoj samtempe invitante al partopreno en ties renkontoj simpatiulojn de internacia lingvo. En la jaro 1961 Jan Karwik konata esperantisto iĝas la radiokorespondanto en la lingvo Esperanto ĉe Pola Radio Gdańsk (Gdansko) kaj ĉiulunde disaudigataj estis jenaj radioelsendoj: „El Ŝĉecino parolas Jan Karwik“, en kiuj li informis pri gravaj klubaj eventoj. La alia formo de popularigo de Esperanto estis ĉiujare organizado kaj funkciado de Esperanto–literaturo – standoj okaze de la Libro kaj Gazetaro-Tagoj kun ebleco de aĉetado ties. Dum multaj jaroj estis organizitaj ekspozicioj je Esperanto-temaro en la vitrinoj: librejo „Światowid“ (legu: Ŝvjatovit), antikvaĵejo „Dom Książki“ (librejo), klubejo de Internacia Libro kaj Gazetaro kaj konstantaj ekspozicioj ĉe fenestroj de PTTK-Klubejo, en ekspoziciejo ĉe str. Jagiellońska, reklamkonstruaĵo kun informo pri Esperanto ĉe PKP (Pola Fervoj-Kompanio) en la Stacidomo Dąbie (legu: Dombje) kaj Sportstadiono de Pogoń-Klubo (legu: Pogonj). Plua, grava festa evento estis inaŭguro de [[ZEO]] ([[Zamenhof-Esperanto-Objekto]]), t.e. malkovro de memortabulo en [[Kikorze]] (legu: Kikoĵe), en la pola kaj Esperanta lingvoj okaze de la 500-jara datreveno de la naskiĝo de [[Nikolao Koperniko]] (1473–1543). Sur la tabulo oni metis surskribon, ke en tiu ĉi loko trapasas la 15-a [[meridiano]]. Laŭ iniciatoj de ŝtetinaj esperantistoj unu el urboplacoj ricevis nomon Zamenhof (la dua [[ZEO]]) kaj ĉe la str. Monte Cassino n-ro 13/14 ŝtetinaj esperantistoj okaze de 100-jara datreveno de Esperanto inaŭguris ŝtonegon kun bronza tabulo, kies subskribo tekstas: "100 jaroj de Esperanto" (la tria [[ZEO]]). En la jaroj 1973 danke al penoj de Ŝtetinaj esperantistoj ekestis kafejo „Esperanto“ (la kvara [[ZEO]]), kie okazadis diversaj asociaj solenaĵoj kaj renkontiĝoj kun eksterlandaj esperantistoj prezentataj prelegojn en Esperanto kun pollingvaj interpretadoj. Ili vekis grandan interesiĝon de aŭskultantoj, ne eblas nomi ĉiujn meritajn personojn. Precipe meritplena por nia Ŝtetina Filio estis aŭstro [[Hugo Kraus]] (legu: Kraŭs), kiu faris multe da prelegoj kun belegaj diapozitivoj (lumbildoj). La temaro estis diversspeca, kiel ekz. „Venko de la reĝo [[Johano la Tria Sobieski]] ĉe [[Vieno]]“, „Vojaĝo laŭ rivero [[Danubo]]“, „Muzeoj de [[Florenco]]“ ktp. Interalie prelegantoj estis jenaj: japano – [[Teruo Kawanishi]] (legu: Kavaniŝi), usonano – [[Henry B. Milsted]], greko – G. Griniastas, germano el [[Berlino]] – [[Rudi Graetz]] (legu: Grec), [[Werner Bormann]] el [[Hamburgo]] kaj aliaj. La signifoplena atingo de Ŝtetina Filio estas disvolvigo de kulturkleriga kunlaboro inter landaj kaj eksterlandaj Esperanto–organizaĵoj. Oni ligis individuajn kaj grupajn kontaktojn kun esperantistoj el: [[Bulgario]] kaj el Rostoko / [[Rostock]] (legu: Rostok), [[Schwerin]] (legu: Ŝverin), [[Stralsund]], [[Rigo]] / Riga, [[Talino]] / Tallin, [[Gyula]], [[Vápalota]] /[[Hungario]]/, [[Turku]] / Turkuo /[[Finnlando]]/, [[Vieno]], [[Gotenburgo]], [[Nov-Zelando]], [[Litovio]], [[Anglio]], Novbrandenburgo / [[Neubrandenburg]] k.a. La grandaj eventoj por nia Ŝtetina Filio estis solene organizitaj du Tutpollandaj E-Kongresoj; la 19-a en la 1976 jaro kaj la 22-a en la 1984 jaro. Ekde la 1972 jaro dum kelkaj jaroj oni organizis Printempajn Renkontiĝojn de esperantistoj el la Ŝtetina Regiono t.n. (“El Ŝtetina Tero“) kuneksterlandaj gastpartoprenantoj. La jubileoj de datrevenoj de nia filio estis festataj eksterordinare solene kun ĉeesto de aktoroj el ŝtetinaj teatroj kaj kun akompano de invititaj gastoj. Ŝtetinaj esperantistoj partoprenis naciajn festojn kiel: datrevenoj de liberigo de Ŝtetino fare de [[Sovetunio|sovetia]] Armeo – ĉi okaze la membroj de nia filio partoprenis marŝojn organizitajn fare de PTTK (Landkona Societo) laŭ t.n. „vojo de liberigo“. Dum unuamajaj paradoj la ŝtetinaj esperantistoj marŝantaj laŭ urbaj stratoj portadis panelojn kun surskribo „Esperanto“. Post politikaj ŝanĝoj – kaŭze de strikoj – oni metadis la florkronojn ĉe la tabulo dediĉita memore al mortpafitaj ŝipfaristoj. Oni aktivadis ankaŭ kolektojn da mono - en esperantista medio – por noblaj sociaj celoj: Centro por Infansano, konstruado de Hospitalo-Monumento, rekonstruado de la Reĝa Kastelo en [[Varsovio]]. La datrevenojn de naskiĝo kaj morto de [[Ludoviko Zamenhof]], ankaŭ datrevenon de la lingvo Esperanto oni festis tre solene. Dum la 49-a datreveno de la morto de L. Zamenhof en la Kastelo de Pomeriaj Princoj la Ŝtetina Ĥoro el Politekniko kantis en la lingvo internacia Esperanto himnon „La Espero“. Ŝtetinaj esperantistoj ekde la 1971 ĝis la 1977 j. kaj de la 1992 j. dum multaj jaroj kun granda sukceso organizis Internaciajn Esperanto-Feriadojn en Międzyzdroje (legu: Miendzizdroje) kunlabore kun Turisma Oficejo „Gromada“ (komunumo) kiuj ĝuis aprobon precipe inter eksterlandaj gastoj. Estis organizataj ankaŭ karnavalaj baloj kun kotiljonoj kaj dancgvidantoj. Tiuj baloj ĝuis grandan sukceson. La esperantistoj de PEA – Filio en Ŝtetino partoprenis en dekoj da landaj kaj eksterlandaj solenaĵoj kaj esperantistaj aranĝoj en landaj kaj Universalaj Kongresoj de Esperanto. Ankaŭ dum multaj jaroj partoprenis la internaciajn Esperanto-feriadojn organizitajn en [[Pollando]] kaj en eksterlando. Omaĝe al la [[44-a UK]] en [[Varsovio]] en la jaro 1959 oni eldonis informlibreton sub titolo “Nia Belega Ŝĉecino”, en kiu W. Myślenicki (legu: Miŝlenicki) priskribis atingojn de nia regiono kaj Jerzy Ogiński tradukis en Esperanton. La libretojn oni disdonis al partoprenantoj de la [[44-a UK]] en [[Varsovio]]. El nia medio devenas du poetoj verkantaj poeziaĵojn originale en Esperanto. Unu el ili tradukas /esperantigas/ ankaŭ el la naciaj: pola, rusa kaj ukraina lingvoj. Jan Karwik eldonis volumeton da poeziaĵoj sub titolo „Eroj”, enhavanta komikpoemetojn, satirojn, pripensojn, lirikon kaj aliajn. Monatrevuo la „Verda Ŝĉecino” redaktita kaj eldonita de kol. J. Karwik ĝuis grandan aprobon kaj mendadon el inter enlandaj kaj eksterlandaj esperantistoj. Ĝi enhavis esperantistajn raportaĵojn, lingvan anguleton, kuriozaĵojn el kluba vivo, anoncojn, skizoplanojn de asociaj agadoj, humuraĵojn, intervjuojn kun personoj de esperantista movado k.a. Edward Jaśkiewicz (legu: Edvard Jaŝkjeviĉ) eldonis tri Esperanto-volumetojn da poeziaĵoj originale verkitajn kaj esperantigitajn el la lingvoj: [[pola]], [[rusa]] kaj [[ukraina]]. La unua kaj la dua estis en Esperanto kaj la tria estas en Esperanto kaj pola lingvo. Krom tio li verkis kelkajn tekstojn de Esperanto-kantoj kaj esperantigis pli ol 40 kantojn el la supre menciitaj naciaj lingvoj. Li verkis t.n. Esperanto-Feriadan Himnon, kiun kantis partoprenantoj de Esperanto-Feriadoj en [[Międzyzdroje]] (legu: Mjendzizdroje) – devenantaj el pli ol dek landoj – dum sep jaroj, t.e. ekde 1971 ĝis 1977. De la jaro 1976 ĝis la jaro 1979 mag. [[Irena Kozyra]] (legu: Kozira) en urbo [[Pyrzyce]] (legu: Piĵice), 40 km sude de Ŝtetino instruis oficiale en la loka liceo Esperanton kiel fakultativan lingvon. Ŝi translokiĝis al Malborko / [[Malbork]] en la jaro 1979 (tie ankaŭ ŝi daŭre instruis Esperanton fakultative en la loka mezlernejo, krome la francan kaj la rusan lingvojn). Dum 50-jara agado de Filio en Ŝtetino multe da membroj ricevis la titolon de Honora Membro de PEA, Insignon de Merita Esperantisto, Insignon de Pomeria [[Grifo]], medalon de 40-a jaraĝo de [[Pola Popola Respubliko]], Oran Meritkrucon de Honora Kulturaganto, Oran turisman Insignon de Kavalira Kruco kaj multajn aliajn insignojn kaj diplomojn. Eksprezidantino de Ŝtetina Filio de PEA [[Miłosława Kolińska]] / [[Mila van der Horst-Kolińska]] (legu: Miŭosŭava van der Horst-Kolinjska) nuntempe loĝanta en Nederlando iĝis Honora Membro de [[UEA]]. <!- Jena skizo ne pretendas al kompleta ilustrado de Ŝtetina Filio-aktivado de PEA kaj ties atingoj, sed pli ĝuste vekas kontemplacion pro multaj notoj de Filia Kroniko danke al persistaj klubaj kronikistoj, precipe al Stefania Palica, Józefa Dołgowska (legu: Juzefa Doŭgovska), Honorata Dejneka k.a. Prilaboris Prezidantino de Filio de PEA en Ŝtetino Lidia Bogusz kaj tradukis Eduardo Jaśkiewicz, la ano de Pola Asocio [[Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] ([[EDE]]-PL). -> KONTAKTU NIN: <!- ege dubinda por enciklopedio -> La sidejo de la PEA-Filio: Szczecińskie Centrum Wspierania Organizacji Pozarządowych (Centro de la Ne-Registraj Organizaĵoj - NRO), sektor 3 (sektoro n-ro 3) Szczecin, str. Al. Wojska Polskiego 63 (dawny bud. PCK). Niaj kunvenoj ĉiu-ĵaŭde: je la 16:00-17:30 aŭ ĉiutage telefone kun la prezidantino Irena 0 502 327 701; Ret-adreso: irena-tomaszewska@o2.pl ; aŭ kun la vic-prezidantino Lidia Bogusz Tel.: 0 501 016 523; Ret-adreso: koramiga@gmail.com --> === Zamenhofplaco en la urbo === * [[Listo de Zamenhof/Esperanto-objektoj en Pollando]] [[Dosiero:Zamenhofa Square in Szczecin, 2018 (3).jpg|eta|la Zamenhofa placo]] == Partneraj urboj == * {{flago|Germanio}} la urbodistrikto [[Friedrichshain-Kreuzberg]] de [[Berlino]] en [[Germanio]] * {{flago|Germanio}} Bremeno / [[Bremerhaven]] en [[Germanio]] * {{flago|Ĉinio}} [[Dalian]] en [[Ĉinio]] * {{flago|Danio}} [[Esbjerg]] en [[Danio]] * {{flago|Anglio}} [[Hull]] en [[Anglio]], [[Britio]] * {{flago|Litovio}} [[Klaipėda]] en [[Litovio]]<ref>"[https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 Partneraj urboj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190903121645/https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 |date=2019-09-03 }}". ''klaipeda.lt''. Klaipėda ({{lt}})</ref> * {{flago|Germanio}} [[Lubeko]] en [[Germanio]] * {{flago|Svedio}} [[Malmö]] en [[Svedio]] * {{flago|Ukrainio}} [[Dnipro (urbo)|Dnipro]] en [[Ukrainio]] * {{flago|Rusio}} Murmansko / [[Murmansk]] en [[Rusio]] * {{flago|Germanio}} Rostoko / [[Rostock]] en [[Germanio]] * {{flago|Usono}} Sankta-Luizo / [[Sankta-Luizo|Saint Louis]] en [[Usono]] == Urbokvartaloj == {{Ĉefartikolo|Administra divido de Szczecin}} {{Marko sur bildo komenco|bildo=Szczecin quarters 2010-05.png|larĝo=300}} {{Marko sur bildo|x=0.34 |y=0.23 |skalo=300|teksto=Nordo de <br /> Ŝtetino}} {{Marko sur bildo|x=0.11 |y=0.28 |skalo=300|teksto=Okcidento de <br /> Ŝtetino}} {{Marko sur bildo|x=0.265|y=0.53 |skalo=300|teksto=Urbocentro de <br /> Ŝtetino}} {{Marko sur bildo|x=0.53 |y=0.67 |skalo=300|teksto=Dekstra Bordkvartalo}} {{Marko sur bildo|x=0.47 |y=0.41 |skalo=300|teksto=Lago [[Dąbie]]}} {{Marko sur bildo fino}} La kvartaloj de la urbo montras partikularan situon rilate al la lago [[Dąbie (lago)|Dąbie]] kiu estas oriente de la tri kvartaloj nome Okcidento, Nordo kaj Centro laŭ la horloĝa direkto. Ene de la Centra kvartalo ''Centrum'' estas la historia setlejo. Sude de la lago estas la nomita Dekstra Kvartalo, nome la plej etenda. [[Centrum (Szczecin)|Centrum]] estas centra setlejo de la urbo Szczecin. Ĝi estas parto de la urba parto [[Śródmieście (Szczecin)|Śródmieście]]. Laŭ nombro de la loĝantoj ĝi okupas la 3-an lokon en la urbo; la 26-an de aprilo 2015 ĝi havis 18 855 loĝantojn. [[Stare Miasto (Szczecin)|Stare Miasto]] (esperante Malnova urbo, germane Altstadt) - estas la plej malnova parto de urbo Ŝtetino, situas apud rivero Odra. Ĝi estas parto de la kvartalo Śródmieście. Laŭ nombro de la loĝantoj ĝi okupas la 8-an lokon en la urbo; la 26-an de aprilo 2015 ĝi havis 4 517 loĝantoj. Ankaŭ [[Śródmieście-Północ]] estas parto de Ŝtetino kaj de la kvartalo Śródmieście. Laŭ nombro de la loĝantoj ĝi okupas la 6-an lokon en la urbo; la 26-an de aprilo 2015 ĝi havis 11 699 loĝantojn. [[Śródmieście-Zachód]] estas setlejo de Ŝtetino. Ĝi estas parto de la kvartalo [[Śródmieście (Szczecin)|Śródmieście]]. Laŭ nombro de la loĝantoj ĝi okupas la 5-an lokon en la urbo; la 26-an de aprilo 2015 ĝi havis 14 608 loĝantojn<ref name="UMSzczecinBIP">{{Citaĵo el la reto |url=http://bip.um.szczecin.pl/umszczecinbip/chapter_50049.asp |titolo=bip.um.szczecin.pl |alirdato=2015-07-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160114160457/http://bip.um.szczecin.pl/UMSzczecinBIP/chapter_50049.asp |arkivdato=2016-01-14 }}</ref>. [[Turzyn (Szczecin)|Turzyn]] (germane: ''Torney'', esperante: ''Tuĵino'') - estas parto de la urbo Ŝtetino. Ĝi estas ekde la 28-a de novembro 1990 urba setlejo de Ŝtetino. Turzyn estas lokita en la kvartalo [[Śródmieście (Szczecin)|Śródmieście]]. Laŭ nombro de la loĝantoj ĝi okupas la 2-an lokon en la urbo; la 26-an de aprilo 2015 ĝi havis 18 947 loĝantojn<ref name="UMSzczecinBIP"/>. [[Niebuszewo-Bolinko]] (esperante: Niebuŝevo-Bolinko) estas setlejo de Ŝtetino. Ĝi estas ekde la 28-a de novembro 1990 urba setlejo de Ŝtetino. Niebuszewo-Bolinko estas lokita en la kvartalo Śródmieście. Laŭ nombro de la loĝantoj ĝi okupas la 2-an lokon en la urbo kaj la 1-an lokon en la kvartalo; la 26-an de aprilo 2015 ĝi havis 21 182 loĝantojn. [[Międzyodrze-Wyspa Pucka]] estas setlejo de Ŝtetino. Ĝi estas parto de la kvartalo Śródmieście. Laŭ nombro de la loĝantoj ĝi okupas la 37-an lokon en la urbo kaj la 10-an lokon en la kvartalo; la 26-an de aprilo 2015 ĝi havis 1041 loĝantojn. Międzyodrze-Wyspa Pucka estas la plej granda setlejo de la Śródmieście. [[Nowe Miasto (Szczecin)|Nowe Miasto]] (germane: Neustadt, esperante: Nova Urbo) estas parto de Ŝtetino. Ĝi estas ekde la 28-a de novembro 1990 urba setlejo de Ŝtetino. Nowe Miasto estas lokita en la kvartalo Śródmieście, apud rivero Odro. Laŭ nombro de la loĝantoj ĝi okupas la 23-an lokon en la urbo kaj la 7-an lokon en la kvartalo; la 26-an de aprilo 2015 ĝi havis 7864 loĝantojn. [[Łękno (Szczecin)|Łękno]] (germane: Westend) estas parto kaj setlejo de Szczecin. Ĝi estas ekde la 28-a de novembro 1990 urba setlejo de Ŝtetino. Łękno estas lokita en la kvartalo Śródmieście. Laŭ nombro de la loĝantoj ĝi okupas la 32-an lokon en la urbo kaj la 8-an lokon en la kvartalo; la 26-an de aprilo 2015 ĝi havis 3289 loĝantojn. [[Śródmieście (Szczecin)|Śródmieście]] – estas kvartalo de la urbo Ŝtetino en Pollando. Laŭ nombro de la loĝantoj ĝi okupas la 1-an lokon en la urbo; la 8-an de marto 2015 ĝi havis 118 702 loĝantoj. [[Zachód (Szczecin)|Zachód]] (esperante: ''Okcidento'') estas kvartalo de Ŝtetino. Laŭ nombro de la loĝantoj ĝi okupas la 2-an lokon en la urbo; la [[9-an de julio]] [[2015]] ĝi havis 114 188 loĝantojn<ref name="UMSzczecinBIP"/>. Zachód estas la plej okcidenta kvartalo de Ŝtetino. [[Arkońskie-Niemierzyn]] estas setlejo de Ŝtetino. Ĝi estas ekde la 28-a de novembro 1990 urba setlejo de Ŝtetino. Arkońskie-Niemierzyn estas lokita en la kvartalo Zachód. Laŭ nombro de la loĝantoj ĝi okupas la 17-an lokon en la urbo kaj la 6-an lokon en la kvartalo; la 26-an de aprilo 2015 ĝi havis 11 288 loĝantojn. [[Zawadzkiego-Klonowica]] (esperante: Setlejo de Zawadzki kaj Klonowic) estas parto de Ŝtetino. Ĝi estas ekde la 28-a de novembro 1990 urba setlejo de Ŝtetino. Zawadzkiego-Klonowica estas lokita en la kvartalo Zachód. Laŭ nombro de la loĝantoj ĝi okupas la 15-an lokon en la urbo kaj la 5-an lokon en la kvartalo; la 26-an de aprilo 2015 ĝi havis 16 034 loĝantojn. Ankaŭ [[Drzetowo-Grabowo]] estas parto de Ŝtetino. La teritorio de la setlejo konsistas el la teritorioj de eksaj vilaĝoj Drzetowo kaj Grabowo. Drzetowo kaj Grabowo apartenis al Ŝtetino ekde la 19-a jarcento. [[Prawobrzeże]] estas kvartalo de la urbo Ŝtetino. Laŭ nombro de la loĝantoj ĝi okupas la 3-an lokon en la urbo; la 12-an de julio 2015 ĝi havis 82 261 loĝantojn. Prawobrzeże estas la plej orienta kaj la plej granda kvartalo de Ŝtetino, kun suma areo 149,2 km². [[Golęcino-Gocław]] estas setlejo de Ŝtetino. Ĝi estas parto de la kvartalo Północ. Laŭ nombro de la loĝantoj ĝi okupas la 33-an lokon en la urbo kaj la 6-an lokon en la kvartalo; la 8-an de marto 2015 ĝi havis 3238 loĝantojn. Ĝi estas ekde la 28-a de novembro 1990 urba setlejo de Ŝtetino. [[Północ (Szczecin)|Północ]] (esperante: ''Nordo'') estas kvartalo de la urbo Ŝtetino. Laŭ nombro de la loĝantoj ĝi okupas la 4-an lokon en la urbo; la [[12-an de julio]] [[2015]] ĝi havis 56 215 loĝantojn<ref name="UMSzczecinBIP"/>. Północ estas la plej norda kaj la dua plej granda kvartalo de Ŝtetino, kun suma areo 57,9 km²<ref>[http://szczecin.stat.gov.pl/gfx/szczecin/userfiles/_public/publikacje/rocznik_miasta_szczecina/rms_2011_polozenie_warunki_naturalne.pdf szczecin.stat.gov.pl]</ref> (post la kvartalo [[Prawobrzeże]]). [[Pomorzany (Szczecin)|Pomorzany]] (germane: Pommerensdorf) estas setlejo de Ŝtetino. Ĝi estas ekde la 28-a de novembro 1990 urba setlejo de Ŝtetino. Pomorzany estas la plej suda parto de la kvartalo Zachód. Laŭ nombro de la loĝantoj ĝi okupas la 3-an lokon en la urbo kaj la 2-an lokon en la kvartalo; la 26-an de aprilo 2015 ĝi havis 20 717 loĝantojn. La setlejo lokitas apud rivero Odra. [[Głębokie-Pilchowo]] estas setlejo de Ŝtetino. Ĝi estas ekde la 28-a de novembro 1990 urba setlejo de Ŝtetino. Głębokie-Pilchowo estas lokita en la kvartalo Zachód. Laŭ nombro de la loĝantoj ĝi okupas la 36-an lokon en la urbo kaj la 9-an lokon en la kvartalo; la 26-an de aprilo 2015 ĝi havis 1234 loĝantojn. == Gefiloj de la urbo == * [[Elisabeth von Doberschütz]] * [[Ernst Wasserzieher]], etimologo * [[Franz Kern]], filologo * [[Friedrich Gilly]], arĥitekto * [[Gitta Günther]], arkivistino * [[Günter Mittag]], politikisto * [[Hans Hoffmann]], verkisto * [[Heinrich George]], aktoro * [[Katerina la 2-a (Rusio)|Katerino la Granda]], carino * [[Jerzy Urbanowicz]], matematikisto * [[Thomas Geve]], inĝeniero * [[Werner Seelenbinder]], luktisto ===Lokaj esperantistoj=== *[[Ryszard Rokicki]] {{-}} == Bildaro == <center><gallery perrow="5"> Dosiero:Szczecin-dabie-church.jpg|La Preĝejo de la [[Senmakula Koncipiĝo]] de la Plej [[Sankta Maria]] Dosiero:1109 Ratusz Staromiejski Szczecin.jpg|La Malnovurba Urbodomo en la Fojn-foirejo Dosiero:Waly chrobrego szczecin popr.jpg|La [[Nacia Muzeo en Ŝtetino|Nacia Muzeo]] kaj la Vojevodia Oficejo Dosiero:0910 Bazylika archikatedralna św Jakuba Szczecin.jpg|La [[Baziliko]] Arkikatedrala de [[Sankta Jakobo]] Dosiero:Konstal 105N2k2000 1057, tram line 11, Szczecin, 2009.jpg|Tramo Dosiero:Szczecin - Stettin - Map (1879) - high resolution.jpg|La [[mapo]] de ''Stettin'' de [[1879]] Dosiero:Hanse Stettin.svg|La flago de la [[hanso|hansa urbo]] ''Stettin'' Dosiero:Stettin - Matthaus Merian (142652857).jpg|<center>La urba fortikaĵo de ''Stettin'' dum la jaro [[1642]] Dosiero:Oder river from Kolumba Street, Szczecin 1.JPG|Rivero [[Odro]] Dosiero:Szczecin1945.JPG|Ŝtetino en 1945 </gallery> </center> [[Dosiero:1009 Rynek Sienny Szczecin SZN.jpg|eta|centre|800ra|<center>la mezepoka urbodomo en la historia urbocentro]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Laguno de Szczecin]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} {{PlurajLingvokodoj|pl}} * [https://www.facebook.com/EsperantoSzczecin/ Facebook-paĝaro de la loka Esperanto-grupo] {{PlurajLingvokodoj|eo|pl}} * [https://www.facebook.com/events/518790518299362/ Facebook-paĝaro pri la evento "Ŝĉecina Esperanta Printempo 2016" la 22-an ĝis 24-an de aprilo 2016] {{PlurajLingvokodoj|eo}} [[Kategorio:Szczecin| ]] [[Kategorio:Urboj de Okcidentpomeria provinco]] [[Kategorio:Setlejoj sur Odro]] lo1pumpv0ntwuyirwjbtuhdf3sobirs 0 43689 9472004 9447976 2026-09-09T12:59:18Z Sj1mor 12103 9472004 wikitext text/x-wiki Oni nomas '''Kontraŭreformacio''' la [[reakcio]]n de la [[Katolikismo|katolika]] [[eklezio]] al la disvastiĝo de la [[Reformacio]] en la 16-a jarcento (ekde ĉirkaŭ 1540). La Kontraŭreformacio baziĝis sur firmigo de la eklezia strukturo kaj instigo de la religia kredo. Metodoj: * rekatolikigo en protestantaj teritorioj (tio daŭris ĝis la 18-a jc.) * diplomata, ŝtata premo kaj ideologia firmeco * baroka preĝejkonstruo, teatra ludo * monaĥaj ordenoj kiel [[jezuitoj]] (fondita en 1534) == Evoluo de la kontraŭreformacio == {{Historio de Italio}} La elirpunkto estis la [[Koncilio de Trento]] (de [[1545]] ĝis [[1563]] kun interrompoj), kio akcentis la dogmajn kaj liturgiajn diferencojn al la protestantismo kaj samtempe forigis la plej gravajn mankojn en la tiama eklezio (ekz. reformado de la pastroinstruado kaj ĉesigo de prebendo (rento alligita al eklezia titolo) kaj de misuzo de [[indulgenco]] (pekpardono)). Tiel oni samtempe provis limigi la eblecojn de la protestantismo por atakoj. La gvidanta forto de la kontraŭreformacio estis en Eŭropo la papo kaj la Habsburgoj. Ili atingis longtempajn sukcesojn en Francio, Pollando, sur la teritorio de la Habsburgoj. La ideologio firmigis la monarkiojn. Ĉar la kontraŭreformacio devis lukti ankaŭ en kulturo, ĝi efikis ankaŭ je la evoluo de la kulturo kaj arto. La unua reprezentanto de la kontraŭreformacio estis la [[Jezuitoj|Jezuita]] ordeno, fondita en jaro [[1534]] de [[Ignaco Lojola]]. La Jezuitoj – apogitaj de [[papo]] [[Gregorio la 13-a]] – grave partoprenis en la eŭropa kontraŭreformacio. En la Germana Imperio donis la bazon de la kontrareformacio la [[religia paco de Augsburgo]] de [[1555]] kun la decido, ke ĉiu [[bienulo]] rajtas decidi pri [[konfesio]] de sia [[servutulo]]. La unua pinto estis la kolonja episkopeja milito en 1583, post kio la kolonja episkopa sidejo kaj la apartenanta princlando rekatolikiĝis. La kontraŭreformacio en la habsburga imperio okazis pli akre, perforte. La kontraŭreformacio finiĝis post [[tridekjara milito]] en 1648 preskaŭ ĉie en Eŭropo, krom Hungario, kie ĝi daŭris iom plu pro la turka okupado eĉ en la 18-a jc. (post forpelo de la turkoj). En Hungario la kontraŭreformacion realigis la jezuitoj kaj ties hungara ano [[Pázmány Péter]]. Li estis ekde 1616 ĉefepiskopo de Esztergom kaj ellaboris la ideologion de la kontraŭreformacio: li ligis la sorton de Hungario al la Maria-kulto kaj restarigis la gvidantan rolon de la katolika eklezio. Li fondis pastroinstruejon en 1619 en Nagyszombat (ĉi tie ekde 1635 funkciis eĉ universitato), en 1623 en Vieno (Pazmaneum). Pázmány atingis la rekatolikiĝon de la ĉefnobeloj. Dum la regado de Lipot la 1-a, la habsburgoj uzis perforton por la rekatolikigo (post la komploto de Wesselényi 1670-71). En 1673-74 oni citis la protestantajn predikatorojn antaŭ eksterordinaran juĝejon. Kiuj obstine eltenis apud sia konfeso, forvendis al [[galero]]. En 1731 aperis la ''Carolina Resolutio'' en Hungario, kiu limigis la politikajn kaj religiajn rajtojn de la reformantoj (ili ne rajtis pri oficistiĝo). Francio: [[hugenotoj]], [[Edikto de Nantes]], [[Edikto de Fontainebleau]], [[edikto]] Memkompreneble ankaŭ monumentoj havis "kontraŭreformacian programon", ekz. la [[Mario-kolono de Wernstein]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.aeiou.at/aeiou.encyclop.g/g191516.htm Kontraŭreformacio el aŭstra vidpunkto] * [http://www.heise.de/tp/deutsch/inhalt/te/9407/1.html Kontraŭreformacio en la reto - de Felix Stadler] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041009205553/http://www.heise.de/tp/deutsch/inhalt/te/9407/1.html |date=2004-10-09 }} * http://www.religionen.at/iraustrelispaltung.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060111084534/http://www.religionen.at/iraustrelispaltung.htm |date=2006-01-11 }}. == Vidu ankaŭ == * [[Filipo la 2-a (Hispanio)]] * [[Pio la 5-a]] * [[Vulgato]] * [[El Greco]] {{projektoj|q=Kontraŭreformacio|ReVo=reform.kontraux0o}} [[Kategorio:Kontraŭreformacio| ]] 3uu6t63infzclggszd0mlcw9luj5klg 0 50126 9472273 8572680 2026-09-10T06:06:16Z Sj1mor 12103 9472273 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Zizelo |koloro = pink |troveblo de fosilioj = Meza [[Mioceno]] - Nun |dosiero = Goldmantelziesel.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = ''Spermophilus lateralis'' |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |subfilumo = [[Vertebruloj]] ''Vertebrata'' |klaso = [[Mamulo]]j ''Mammalia'' |ordo = [[Ronĝuloj]] ''Rodentia'' |familio = [[Sciuredoj]] ''Sciuridae'' |tribo = [[Marmotini]] |genro = '''Zizelo''' ''Spermophilus'' |genro aŭtoritato = [[Frederic Cuvier|F. Cuvier]], 1825 |specioj de subdivizio = [[Specio]]j |subdivizio2 = ĉirkaŭ 38: vidu tekston. |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Zizelo''' (''Spermophilus'' aŭ ''Citellus'') estas mamulo el la ordo de [[ronĝuloj]], familio de [[sciuredoj]], foje kun nevideblaj oreloj, vivanta sur la stepoj, kie ĝi fosas reton da galerioj. ([[PIV]]) ==Nomo== Esperanta nomo "zizelo" unue oficialiĝis en [[Plena Vortaro de Esperanto]]<ref>[https://www.reta-vortaro.de/cgi-bin/serĉu.pl?serĉata=zizelo&kadroj=1 zizel/o]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, artikolo en [[Reta vortaro]].</ref> verŝajne de [[germana]] vorto ''Ziesel'', kiu ankaŭ eniris kelkajn eŭropajn lingvojn. En [[Eŭropo]] oni uzas ankaŭ nomojn bazitajn sur la [[slavaj lingvoj|slava]] radiko ''suslik'' ([[rusa]] суслик, [[pola]] suseł ktp.), kiuj eniris neslavajn lingvojn kiel, ekzemple, la [[angla]]<ref>[http://www.thefreedictionary.com/suslik suslik], artikolo en [[The Free Dictionary]].</ref> aŭ la [[franca]].<ref>Murray Wrobel, 2007. Elsevier's dictionary of mammals: in Latin, English, German, French and Italian. Elsevier, 2007. ISBN 0444518770, 9780444518774. 857 pages.</ref> La scienca nomo ''Spermophilus'' laŭlitere signifas "[[semo|sem]]-amulo". ==Aspekto== Zizelo havas longecan cilindran korpon sur mallongaj [[kruro]]j. Malantaŭaj kruroj estas iom pli longaj ol la antaŭaj. Depende de specio, longo de korpo estas inter 14 kaj 40&nbsp;cm kaj longo de [[vosto]] inter 4 kaj 25&nbsp;cm (plej ofte la vosto longas malpli ol duono de longo de la korpo). La [[orelo]]j estas malgrandaj kaj ne tre harozaj. [[Felo]] sur la dorso de zizelo havas tre diversajn kolorojn en diversaj specioj, inkludante multajn tonojn de [[bruna]] kaj [[griza]] kaj eĉ iom [[verda|verdecajn]] aŭ [[purpura|purpurecajn]] kolorojn. Multaj specioj havas ankaŭ liniojn, striojn, streketojn aŭ makulojn sur siaj dorsoj. Ventro ĝenerale estas malhel-griza, flaveca aŭ blankeca. Plimulto de specioj de zizeloj havas pli helan kadron ĉirkaŭ [[okulo]]j. En malvarmaj klimatoj felo de zizelo iĝas pli dika kaj mola en vintro, dum en somero ĝi estas pli kruda, maldensa kaj maldika. Samkiel [[hamstroj]], zizeloj havas [[vangosako]]jn. Depende de specio, ili havas 4 aŭ 6 [[mamo]]jn. ==Ekologio kaj konduto== Zizeloj disvastiĝas en [[stepo]]j, [[arbarostepo]]j, [[herbejo]]j, herbejostepoj kaj arbarotundroj. Laŭ herbejaj zonoj de riveraj valoj [[arealo]]j de kelkaj specioj preterpasas [[polusa cirklo|polusan cirklon]], kaj arealoj de aliaj specioj eniras [[duondezerto]]jn kaj eĉ [[dezerto]]jn. En montaj stepoj zizeloj loĝas en altecoj ĝis 3500 metrojn super [[marnivelo]]. Zizeloj vivas en kolonioj en longaj ternestoj, kiujn ili mem fosas. Strukturo de ternesto dependas ambaŭ de la specio de zizelo kaj de tipo de grundo. La plej longaj galerioj troveblas en sablecaj grundoj: tie ili longas ĝis 15 metroj kaj estas ĝis 3 metrojn profundaj. En pli densaj argilecaj grundoj ili malofte estas pli longaj ol 5–7 metroj. Ternestoj finiĝas per bula ĉambreto kun pluraj elirejaj koridoroj, sternita per sekaj herboj. Zizeloj furaĝas en areoj ĉirkaŭ siaj kolonioj, sed neniam forveturas tro malproksime de enirejoj en tunelojn. Je unuaj signoj de danĝero ili ekstaras vertikale sur malantaŭaj kruroj kaj produktas karakteran "fajfon" por signali al samkolonianojn, post kio kaŝiĝas en ternestoj. Zizeloj estas [[krepuskulo]]j kaj plej aktivas en mateno kaj vespero. Dum aliaj partoj de diurno ili plej ofte restas en ternestoj. Ilia dieto enhavas diversajn partojn de [[planto]]j: [[radiko]]jn, [[tigo]]jn, [[semo]]jn kaj [[frukto]]jn. Kelkaj specioj ankaŭ manĝas animalojn, plejparte [[insekto]]jn. En siaj subteraj ĉambroj ili amasigas grandajn rezervojn de manĝaĵoj, plej ofte semoj. Specioj kiuj loĝas en pli malvarmaj regionoj [[hiberniĝo|hiberniĝas]] dum malvarmaj sezonoj, ekspluatante grason sub sia felo. Daŭro kaj tempo de hiberno varias depende de klimato, sed meznombre estas ĉ. 3–4 monatoj. Iuj specioj krom [[vintra dormo]] povas ankaŭ eniri "someran dormon" en iu ajn sezono kiam ne estas sufiĉe da manĝaĵoj. ==Reproduktiĝo== Zizeloj pariĝas en aprilo kaj majo, gravedeco daŭras 25 ĝis 28 tagojn, en unu akuŝo estas 5 ĝis 8 idoj. Zizelidoj naskiĝas senharaj kaj blindaj. Post unu monato malfermiĝas iliaj okuloj, post du monatoj ili memstariĝas. ==Specioj== Klasika taksonomio de zizeloj kaj rilataj genroj de ronĝuloj estis reviziita en [[2007]] per inkludo de datumoj de [[filogenetiko|filogenetika]] analizo pere de [[mitoĥondrio|mitoĥondria]] [[geno]] de [[citoĥromo b]].<ref>{{cite journal|author=Helgen, Kristofer M.; Cole, F. Russel; Helgen, Lauren E.; and Wilson, Don E|year=2009|title=Generic Revision in the Holarctic Ground Squirrel Genus ''Spermophilus''|doi=10.1644/07-MAMM-A-309.1|journal=Journal of Mammalogy|volume=90|issue=2|pages=270–305|url=http://www.mammalsociety.org/uploads/Helgen%20et%20al%202009.pdf|archiveurl=http://www.webcitation.org/62dP5i1JK|archivedate=22 October 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-04-09|arkivurl=https://www.webcitation.org/62dP5i1JK?url=http://www.mammalsociety.org/uploads/Helgen%20et%20al%202009.pdf|arkivdato=2011-10-22}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131004220745/http://www.mammalsociety.org/uploads/Helgen%20et%20al%202009.pdf |date=2013-10-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.mammalsociety.org/uploads/Helgen%20et%20al%202009.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131004220745/http://www.mammalsociety.org/uploads/Helgen%20et%20al%202009.pdf |arkivdato=2013-10-04 }}</ref> Rezulte la genro ''Spermophilus'' estas disigita je 8 novaj genroj, kiuj kune kun genroj de [[marmoto]]j, [[cinomuso]]j kaj [[antelopzizelo]]j formas 11 nombritajn [[klado]]jn. La rilatoj inter la kladoj estas iom malklara. La genro ''Spermophilus'' mem nun inkluzivas nur 11 speciojn de zizeloj de [[Malnova Mondo]]. La ĝisdatigita klasado aspektas jene: * Klado 1, ''[[Notocitellus]]'', tropikaj zizeloj ** ''Notocitellus adocetus'', Tropika zizelo ** ''Notocitellus annulatus'', Ringvosta zizelo * Klado 2, ''Ammospermophilus'', antelopzizeloj :Vidu [[antelopzizelo]]. * Klado 3, ''[[Otospermophilus]]'', rokaj zizeloj ** ''Otospermophilus variegatus'', Roka zizelo ** ''Otospermophilus beecheyi'', Kalifornia zizelo ** ''Otospermophilus atricapillus'', Zizelo de Baja California * Klado 4, ''[[Callospermophilus]]'', ormantelaj zizeloj ** ''Callospermophilus lateralis'', Ormantela zizelo ** ''Callospermophilus madrensis'', Zizelo de Sierra Madre ** ''Callospermophilus saturatus'', Zizelo de Kaskadaj montoj * Klado 5, ''[[Xerospermophilus]]'', nanaj zizeloj ** ''Xerospermophilus mohavensis'', Zizelo de Mojave-Dezerto ** ''Xerospermophilus tereticaudus'', Rondvosta zizelo ** ''Xerospermophilus spilosoma'', Makuloza zizelo ** ''Xerospermophilus perotensis'', Zizelo de Perote * Klado 6, ''Cynomys'', cinomusoj aŭ preriaj hundoj :Vidu [[cinomuso]]. * Klado 7, ''Poliocitellus'' ** ''Poliocitellus franklinii'', Zizelo de Franklin * Klado 8, ''[[Ictidomys]]'', malgrandaj zizeloj ** ''Ictidomys tridecemlineatus'', Dektrilinea zizelo ** ''Ictidomys mexicanus'', Meksika zizelo ** ''Ictidomys parvidens'' * Klado 9, ''Marmota'', marmotoj :Vidu [[marmoto]]. * Klado 10, ''[[Urocitellus]]'', [[Holarktiso|holarktisaj]] zizeloj ** ''Urocitellus undulatus'', Longvosta zizelo ** ''Urocitellus armatus'', Zizelo de Uinta ** ''Urocitellus beldingi'', Zizelo de Belding ** ''Urocitellus brunneus'', Idaha zizelo ** ''Urocitellus canus'', Zizelo de Merriam ** ''Urocitellus columbianus'', Kolumbia zizelo ** ''Urocitellus elegans'', Vajominga zizelo ** ''Urocitellus mollis'', Zizelo de Piute ** ''Urocitellus parryii'', Arkta zizelo ** ''Urocitellus townsendii'', Zizelo de Townsend ** ''Urocitellus washingtoni'', Vaŝingtonia zizelo ** ''Urocitellus richardsonii'', [[Zizelo de Richardson]] * Klado 11, ''Spermophilus'', [[Palearktiso|palearktisaj]] zizeloj ** ''Spermophilus citellus'', Eŭropa zizelo ** ''Spermophilus alashanicus'', Zizelo de Alaŝan-montoj ** ''Spermophilus dauricus'', Transbajkala zizelo ** ''Spermophilus erythrogenys'', Ruĝvanga zizelo ** ''Spermophilus fulvus'', Flava zizelo ** ''Spermophilus major'', Zizelo de Russet ** ''Spermophilus pygmaeus'', Malgranda zizelo ** ''Spermophilus relictus'', Relikta zizelo ** ''Spermophilus suslicus'', Efelidoza zizelo ** ''Spermophilus taurensis'', Zizelo de Taŭruso ** ''Spermophilus xanthoprymnus'', Malgrandazia zizelo ** ''Spermophilus pallidicauda'' ** ''Spermophilus ralli'' ** ''Spermophilus brevicauda'' ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Artikolo voĉlegita}} {{projektoj}} * [http://www.xander.it/citelli%20video%20eng.htm Xander.it] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060205064457/http://www.xander.it/citelli%20video%20eng.htm |date=2006-02-05 }} - videofilmoj de Zizelo de Richardson ''Spermophilus Richardsonii'' [[Kategorio:Sciuredoj]] nq7ozdidt4azdde41yq2b032to9hwvc 0 51684 9472329 9470827 2026-09-10T09:09:22Z Petr Tomasovsky 678 9472329 wikitext text/x-wiki {{AliajSignifoj|Komárno (apartigilo)}} {{Ne konfuzu|Komarno|Komárom}} {{Geokesto2 | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Komárno | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|hu|hungar|''Komárom''}} | alia_nomo1 = {{LingvoKunNomo|hu|hungar|''Révkomárom''}} | alia_nomo2 = {{LingvoKunNomo|de|german|''Komorn''}} | alia_nomo3 = {{LingvoKunNomo|sr|serb|''Коморан''}} | alia_nomo4 = {{LingvoKunNomo|la|latin|''Comaromium''}} | kategorio = urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Komarno city centre.JPG | dosiero_priskribo = Urbocentro de Komárno <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Coat of Arms of Komárno.svg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Komárno | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | regiono = [[Regiono Nitra|Nitra]] | distrikto = [[Distrikto Komárno|Komárno]] | histregiono = Aŭstrio-Hungario | histregiono1 = Hungara reĝlando | histregiono2 = Slovaka ŝtato <!-- *** Familio *** --> | parenco = | montaro = | montaro1 = | ŝoseo = | limo = | parto_tipo = Urbaj partoj | parto_faldo = 1 | parto = Čerhát | parto1 = Ďulov Dvor | parto2 = Hadovce | parto3 = Kava | parto4 = Lándor | parto5 = Malá Iža | parto6 = Malý Harčáš | parto7 = [[Nová Osada (Komárno)|Nová Osada]] | parto8 = Nová Stráž | parto9 = [[Pavel (Komárno)|Pavel]] | parto10 = Veľký Harčáš | urbo = | memorindaĵo = [[Bratislava pordego (Komárno)|Bratislava pordego]] | memorindaĵo1 = [[Eŭropa Korto (Komárno)|Eŭropa Korto]] | memorindaĵo2 = | konstruaĵo = Universitato Janos Selye | konstruaĵo1 = [[Luterana preĝejo (Komárno)|Luterana preĝejo]] | rivero = Danubo | rivero1 = Váh | rivero2 = | rivero3 = <!-- *** Situo *** --> | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | situo = Komárno | leviĝo = 112 | lat_d = 47 | lat_m = 45 | lat_s = 48 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 07 | long_s = 42 | long_EW = E | koordinatoj_ne_en_titolo = true | koordinatoj_tipo = region:SK_type:city(36600) <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 103.167 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 35881 | loĝantaro_dato = 31.12.2008 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1075 | establita_tipo = Unua skribmencio | establita1 = 1896 | establita1_tipo = aliĝo al la urbo | establita2 = Komárno - [[Komárom]] | establita2_tipo = apartigo | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = Prezidanto | gvidantaro_noto = | ĉefulo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 945 01 | areo_kodo = +421-35 | areo_kodo_tipo = | kodo = KN | kodo_tipo = [[Aŭtokodoj en Slovakio|Aŭtokodoj]] | kodo1 = 501026 | kodo1_tipo = [[ISO 3166-2]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Komárno enkadre de Slovakio | mapo_lokumilo = Slovakio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Regiono Nitra | mapo1_lokumilo = Regiono Nitra | mapo2 = | mapo2_priskribo = Situa mapo de Komárno | mapo2_lokumilo = Komárno | freemap_zoom = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Komárno | portalo = Slovakio | retpaĝo = [http://www.komarno.sk www.komarno.sk] <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=10}} }} '''Komárno,''' [[hungare]] '''Komárom''' aŭ ''Révkomárom'', [[germane]] '''Komorn''' estas [[distrikto|distrikta]] urbo en suda [[Slovakio]], ĉe [[rivero]]j [[Danubo]] kaj [[Váh]]. La nomo de la urbo devenas de la [[slovaka lingvo|slovaka]] vorto por "moskitoj"; efektive post inundoj de Danubo ekzistas sufiĉe da tiuj insektoj. [[Dosiero:Pestkolono.jpg|eta|maldekstra|Pestkolono en Komárno]] == Priskribo == La urbo situas sur la maldekstra bordo de Danubo kaj ĝi estas plejparte historia sidejo de eksa Aŭstrio-Hungario. Post la unua mondmilito la ŝtatlima linio de la novfondita Ĉeĥoslovakio difinita tra mezo de la rivero, pro kio okazis apartigo de tiu urba parto, kiu aliĝis al la urbo en la jaro 1896, tiu ĉi parto, kiu ĝis la jaro 1896 estis vilaĝo Újszőny, troviĝas sur la dekstra bordo de Danubo. Ambaŭ partoj estas kunigitaj per pontoj: per ŝosea kaj fervoja. Komárno estas [[ĝemelaj urboj|ĝemela urbo]] de sia transdanuba hungara ĝemelo [[Komárom]]. Ĝi estas pliparte [[Hungara lingvo|hungarlingva]] kaj estas centro de la sud-slovakia hungarlingva [[minoritato]]; oficialaj ŝildoj estas dulingvaj. Ekzistas tie hungarlingva [[Universitato Janos Selye|universitato]], nomita laŭ [[Hans Selye|Selye Janos]]. La centra placo de Komárno nomiĝas laŭ generalo [[György Klapka|Klapka György]], konata filo de la urbo. Ĉe ĝi staras interesa [[pestkolono]]. Apude situas "[[Eŭropa Korto (Komárno)|Eŭropa Korto]]" ({{Lang-hu|Europa-udvar}}, [[slovaka lingvo|slovake]] Nádvorie Európy), ĉirkaŭata de domoj konstruitaj en la stiloj de diversaj eŭropaj landoj. La urbo posedas kompletan ringon da [[bastiono]]j kaj fortikaĵon defendantan la riverbuŝon de Danubo kaj Vago. Historia signifo ĝia estas, ke ĝi neniam estis konkerita de la [[Osmanida imperio|Osmanida Regno]]. Similaj fortikaĵoj ekzistas aliflanke de Danubo. Ekde [[1920]] la urbo apartenis al [[Ĉeĥoslovakio]], kie estis grava limotrapasejo. Inter [[1938]]-[[1944]] la regiono rehungariĝis. En [[2001]] loĝis tie 37366 da homoj (22452 hungaroj, 12960 [[slovakoj]], 459 [[ciganoj]], ktp). Ekde [[2008]] ambaŭ ŝtatoj apartenas al zono de [[Schengen]], sekve la limoj malaperis. == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Komárno, akvoturo.jpg|eta|La [[akvoturo]] de Komárno]] * [[Eŭropa Korto (Komárno)|Eŭropa Korto]] * [[Bratislava Pordo (Komárno)|Bratislava Pordo]] * Urba muro kun [[bastiono]]j * Urbodomo * Akvoturo * Oficira Pavilono * Pestkolono ĉe Klapka-placo * [[Universitato Janos Selye]] * [[Kalvinana preĝejo (Komárno)]] * [[Luterana preĝejo (Komárno)]] * [[Preĝejo de Plej Sankta Dipatrino (Komárno)]] == Famaj urbanoj == Naskiĝis kaj mortis en Komárom/Komárno: * [[Gyula Alapi]], [[hungaroj|hungara]] [[ĵurnalisto]] * [[Zsigmond Beöthy]], hungara [[poeto]], [[juristo]] * [[Gábor Gregorics]], hungara [[oficiro]], instruisto * [[János Illei]], hungara jezuito Naskiĝis en Komárom/Komárno: * '''[[Ladislao la 1-a (Bohemio)]]''' [[reĝo]] de [[Bohemio]] kaj [[Hungario]] * '''[[Mór Jókai]]''', la plej granda hungara [[verkisto]] * '''[[Ferenc Lehár]]''', hungara [[komponisto]] pri [[opereto]]j * [[Albin Rovács]], [[Gyula Alapi (pli juna)|Gyula Alapi]], [[Viktor Bátor]], [[Károly Samarjay]] hungaraj [[advokato]]j * [[Balázs Csémy]], [[Géza Galán]], [[József Konrád]], [[Gusztáv Molnár (aktoro)|Gusztáv Molnár]], [[János Németh (aktoro)|János Németh]], [[Lajos Mezey (aktoro)|Lajos Mezey]], [[Béla Polgár]] hungaraj aktoroj * [[Jana Nagyová]] kaj [[Szilvia Varga]], aktorinoj * [[Barna Káldy]], hungara arkitekto * [[Károly Nagy (astronomo)|Károly Nagy]] kaj [[Zsigmond Bödők]], hungaraj [[astronomo]]j * [[József Szinnyei]], hungara [[bibliografo]], akademiano * [[János Damáz Fehér]], [[Gáspár András Fektor]] kaj [[Miklós József Sárkány]], hungaraj benediktanaj monaĥoj * [[Antal Gévay]], hungara [[orientalisto]] * [[Lőrinc Tóth]] kaj [[Kristóf Simai]] hungaraj [[dramisto]]j * [[Ignác Bärenkopf]], [[Kornél Hidasy]] kaj [[József Király (episkopo)|József Király]], hungaraj [[episkopo]]j * [[Tamás Priskin]], hungara futbalisto * [[Ödön Boncz]], [[József Péczely]] kaj [[Sándor Takáts]] hungaraj [[historiisto]]j * [[Pál Keresztes (instruisto)]] * [[Bernát József Benyák]], hungara piarista [[instruisto]] * [[Ádám Kereskényi]], hungara jezuito * [[József Rötth]] kaj [[Gyula Térfy]], hungaraj juristoj * [[Lipót Kollonich]], hungara [[kardinalo]] * [[Árpád Abonyi (kemiisto)|Árpád Abonyi]], hungara kemiisto * [[Lajos György Arányi]], [[Szilveszter Somogyi]], [[János Wagner]] kaj [[Sámuel Zay]] hungaraj kuracistoj * [[Ödön Beke]], hungara [[lingvisto]] * [[Zoltán Szeberényi]], hungara literaturisto * [[Kálmán Ghyczy]], hungara [[ministro]] * [[Lajos Beszédes]], hungara [[notario]] * [[Juliska Kopácsy]], hungara operetkantisto * [[Pongrác Sörös]], hungara [[pastro]] * [[György Komáromi Csipkés]], hungara kalvinana pastro * [[László Patay]], hungara [[pentristo]] * [[Miklósné Máthé]], hungara [[pianisto]] * [[Gusztáv Csengey]] kaj [[Károly Döme]] hungaraj poetoj * [[Lajos Lichtschein]], [[rabeno]] * [[Ivan Reitman]], [[reĝisoro]] * [[István Nagy (rektoro)|István Nagy]], hungara [[rektoro]], episkopo * [[Gyula Berecz]], hungara [[skulptisto]] * [[Jenő Gilyén]], hungara statikisto * [[Béla Zsolt]] kaj [[László Beöthy (verkisto)|László Beöthy]] hungaraj verkistoj. Mortis en Komárom/Komárno: * hungara aktoro [[István Holocsy]] * hungaraj benediktanoj [[Oszvald János Tury]], [[Caesar János Vagács]] kaj [[József Vaszary Dózsa]] * hungara [[jezuito]] [[Pál Bertalanfi]] * hungaraj kalvinanaj episkopoj [[Gábor Antal]] kaj [[Gábor Pap]] * hungara pentristo [[Károly Harmos]]. Vivis en Komárom/Komárno: * '''[[György Klapka]]''', hungara [[generalo]] * [[Hans Selye|János Selye]], hungara medicinisto. [[Dosiero:Lehar-monumento en Komarno.jpg|eta|Monumento pri Lehár]] == Esperanto-vivo == En Komárno okazis [[Sanmarineca Universitata Sesio|Sanmarinecaj Universitataj Sesioj]], (sciencaj konferencoj): SUS 25 (2002), SUS 27 (2004) kaj SUS 29 (2006) de [[AIS]] San-Marino. Dum SUS 27 AIS fondis [[LEUKAIS]] (Libera Eŭropa Universitato ''Kelemantia'' de AIS) '''ref?''', privatan universitatecan institucion, kiu instruu interalie en Esperanto. LEUKAIS jam akiris kelkajn domojn apud la Eŭropa Korto, sed ĝis nun ne havas ŝtatan permeson instrui. La stacidomo de apuda [[Komárom]] la vojaĝantojn salutas per ŝildoj en la lingvoj hungara, slovaka, [[germana lingvo|germana]] kaj Esperanto. En oktobro 2003 en Komárno okazis "renkontiĝo [[Ernesto Geleta]]" de [[Esperanta Societo Bratislava]]. == Ĝemelurboj == * [[Dosiero:Flag_of_the_Czech_Republic.svg|20px|]] [[Blansko]], [[Ĉeĥio]] * [[Dosiero:Flag_of_Hungary.svg|20px|]] [[Komárom]], [[Hungario]] * [[Dosiero:Flag_of_the_Czech_Republic.svg|20px|]] [[Kralupy nad Vltavou]], [[Ĉeĥio]] * [[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px|]] [[Lieto]], [[Suomio]] * [[Dosiero:Flag_of_Romania.svg|20px|]] [[Szászsebes]], [[Rumanio]] * [[Dosiero:Flag_of_the_Czech_Republic.svg|20px|]] [[Terezín]], [[Ĉeĥio]] * [[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px|]] [[Weissenfels]], [[Germanio]] ==Vidu ankaŭ== * [[Pionirara grupo 21 Bratislavo]] * [[Subsektoro Komárno]] {{Municipoj de Regiono Nitra|Distrikto Komárno}} [[Kategorio:Komárno| ]] [[Kategorio:Urboj de Slovakio]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Komárno]] [[Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio]] [[Kategorio:Setlejoj dividitaj pro ŝtatlimo]] ddn4va4n87cftbqbly0cp8fhdhjx2dt 0 52247 9472128 9121859 2026-09-09T21:13:25Z ЯпНик 243030 bona 9472128 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Making snowman in Kõrvemaa, Estonia (January 2022).webm|eta|Neĝhomo]] [[Dosiero:Vinter i danmark.jpg|dekstra]] [[Dosiero:Im Winter.jpg|eta|La vintrohomo, el germana infanlibro]] [[Dosiero:Happy new year 06463.jpg|eta|Karto de [[novjaro]] kun figuro de neĝhomo]] '''Neĝhomo''' aŭ '''neĝulo''' estas [[skulptaĵo|skulptita figuro]] farita el [[neĝo]] en la proksima formo de [[homo]]. La [[simbolo]] de neĝhomo estas populare ligita kun [[Kristnasko]] kaj estas enfiksita en [[okcidenta kulturo]]. Farado de neĝhomo estas populara amuzokupo dum [[vintro]]. Kiel la [[burgo el sablo]], la neĝhomo estas formo de [[efemera arto]]. ==Historio== La unuaj mencioj pri neĝhomo aperas en la [[16-a jarcento]] (en verkoj de [[William Shakespeare]]). Ĝi aperas en kompilaĵo da [[Infana rimaro|infanaj rimaroj]] en [[1770]] en [[Leipzig]]. Ĝi estis tiam minacanta personiĝo de la [[vintro]]. En la komenco de la [[20-a jarcento]], ĝi estas asociata al la finjaraj festoj kaj iĝas figureto de la [[kristnaska arbo]]. ==Fabrikado== Oni povas fari neĝhomon rulante grandan bulon de neĝo por formi la "korpon". Dua bulo pli malgranda estas metita sur la unuan kiel "kapo". Vizaĝaj aĵoj kiel okuloj kaj buŝo estas ofte aldonitaj uzante [[terkarbo]]n, [[ŝtono|ŝtonetoj]]n, aŭ [[butono]]jn. Oni povas aldoni kiel "nazo" pecon de frukto aŭ legomo, ekzemple [[karoto]]n. Bastonetoj ofte estas uzita kiel brakoj. Neĝhomoj ofte aperas kun [[pipo]], [[skarpo]], [[ĉapelo]], kaj tenante [[balailo]]n ==En Azio== En [[Japanio]], simila figuro el neĝo estas nomata neĝa [[daruma]], konsistanta el du partoj (kapo kaj korpo), kaj pli similas al la pupo de daruma, ol al la homa figuro. ==Vidu ankaŭ== * [[Jetio]] {{projektoj|ReVo=hom.negx0o}} [[Kategorio:Ŝatokupoj]] [[Kategorio:Skulptaĵoj]] [[Kategorio:Neĝo]] jdznb3m4jdp5cjp1212hw0thc3w64wp 0 54967 9472290 8895427 2026-09-10T06:21:16Z Sj1mor 12103 9472290 wikitext text/x-wiki {{Informkesto malsano}}'''Makula febro''' estas [[febro|febra]] akuta [[malsano]] kiu povas mortigi. Ĝi estas kaŭzita de [[bakterio]] ''Rickettsia rickettsii'' kaj [[Kontaĝeco|transkontaĝita]] de amerikaj [[traĥeulo]]j ''Amblyomma cajennense'' de la genro [[Iksodo]]. Por kontaĝigi la homo, la iksodo bezonas resti 4-6 horojn en la homa haŭto. Post la kontaĝo, la kova periodo estas 2-14 tagoj (plej ofte 7 tagoj) en homo. Post tiu periodo, la malsano komencas subite kaj daŭras 2 aŭ 3 semajnoj kun febro, kapdoloro, frostotremoj ktp. En la tria aŭ kvara tago, foje aperas rozkoloraj makuloj sur haŭto, ĉirkaŭ pugnoj kaj mazeoloj, kaj de tie al tuta haŭto. Hemoragioj estas oftaj, post kelka tempo okazas rompo de vejnoj kaj sangado. Ĉirkaŭ 20% de suferantoj mortas. Ĝi povas okazi de [[Usono]] ĝis [[Brazilo]] kaj estas plej ofta en [[San-Paŭlio]]. En [[2005]] kaŭzis kelkaj mortojn en turismaj lokoj de [[Rio-de-Ĵanejrio]] kaj en [[San-Paŭlo]]. Por eviti ĝin, oni devas eviti kontaktojn kun traĥeuloj kiuj estas tre oftaj en herbo kaj arbaretoj. Kiel la besteto bezonas kelkajn horojn por transkontaĝio, oni devas forigi ilin tuj kiam sentas ilin. Brazilanoj baniĝas nepre ĉiutage por kulturaj kialoj, ofte du aŭ tri foje dum tago, tio helpas la evitadon de malsano, sed multaj fremdaj turistoj ne havas tiun moron kaj pro tio faciligas la kontaĝon. [[Dosiero:Life cycle of ticks family ixodidae.PNG|eta|maldekstra|180px|<!-- La viva ciklo de ''_Dermacentor_ _variabilis_'' kaj ''_Dermacentor_ _andersoni_'' (iksodoj, iksodas) (Familio [[_Ixodidae_]]) -->]] [[Dosiero:Rocky mountian spotted fever.jpg|eta|maldekstra|180px|<!-- _Petechial_ _rash_ kaŭzis per _rocky_ monto (aknis, aknerita) febro sur la (brako, latero) -->]] {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.cdc.gov/ncidod/dvrd/rmsf/Index.htm <!-- Centroj por Malsano Regi - Makula febro --> * http://www.cdc.gov/ncidod/dvrd/rmsf/Index.htm'' * http://www.ppidonline.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131018175309/http://www.ppidonline.com/ |date=2013-10-18 }} <!-- _Mandell_'s (Principoj, Principas) kaj (Praktikoj, Praktikas) de Infekto (Malsanoj, Malsanas) --> * http://www.intl.elsevierhealth.com/catalogue/title.cfm?ISBN=0443066736 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060427013821/http://www.intl.elsevierhealth.com/catalogue/title.cfm?ISBN=0443066736 |date=2006-04-27 }} <!-- ĉi tiu situo --> [[Kategorio:Bakteriaj malsanoj de homoj]] [[Kategorio:Zoonozoj]] ited5wkult99gr3w10w83fyv3cs83fa 0 57292 9472340 9458283 2026-09-10T09:29:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472340 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Andy WARHOL''', realnome: '''Andrew Warhola''' (naskiĝis la [[6-a de aŭgusto|6-an de aŭgusto]], [[1928]] en [[Picburgo]], mortis la [[22-a de februaro|22-an de februaro]], [[1987]] en [[Novjorko]]) estis usona popartisto, [[pentristo]], film-faristo, eldonisto, kaj unu el la ĉefuloj de la [[arta movado]] konata kiel [[poparto|pop-arto]]. Liaj verkoj esploras la rilaton inter arta esprimo, [[Famulo|famulkulturo]] kaj [[Reklamo|reklamado]] tiom prospera ĉirkaŭ la [[1960-aj jaroj]]. Post sukcesa kariero kiel komerca ilustristo, Warhol iĝis fama kaj foje kontestata artisto. ''The Andy Warhol Museum'' (La [[Muzeo Andy Warhol]]) en sia naska grandurbo, [[Picburgo]], Pensilvanio, aranĝas ampleksan permanentan kolekton de arto kaj arkivoj. Ĝi estas la plej granda muzeo en Usono dediĉita al ununura artisto. La arto de Warhol ampleksis multajn formojn de [[amaskomunikilaro]], inkluzive de mandesegnado, [[pentrado]], presaĵkreado, [[fotarto]], silkrastrumo, [[skulptarto]], [[kino]], kaj [[muziko]]. Li ankaŭ estis pioniro en komputil-generita arto uzante ''[[Amiga]]'' komputilojn kiuj estis lanĉitaj en [[1984]], du jarojn antaŭ lia morto. Li fondis ''[[Interview Magazine]]'' kaj estis la verkinto de multaj libroj, inkluzive de ''[[The Philosophy of Andy Warhol]]'' (La Filozofio de Andy Warhol) kaj ''[[Popism: La Warhol Sixties]]''. Li administris kaj produktis la ''[[Velvet Underground]]'', rokmuzikan grupon kiu havis fortan influon sur la evoluo de [[Punko|punkroka muziko]]. Li ankaŭ estas fama kiel [[samseksemo|samseksema viro]] kiu vivis malkaŝe kiel tia antaŭ la [[samseksema liberiga movado]]. Lia studio, [[The Factory]], estis fama renkontiĝejo kiu kunigis eminentajn intelektulojn, [[reĝinjo]]jn, dramistojn, boheman stratpopolon, [[Holivudo]]-famulojn, kaj riĉajn patronojn. Warhol estis la temo de multaj retrospektivaj [[ekspozicio]]j, libroj, kaj dokumentaj filmoj kiaj ''[[I Shot Andy Warhol]]''. Li elpensis la vaste uzitan esprimon "[[15 minutojn da famo]]". Multaj el liaj kreaĵoj estas tre kolekteblaj kaj tre valoraj. La plej alta prezo iam pagita por Warhol-pentraĵo estas 105 milionoj da usonaj dolaroj por [[kanvaso]] (1963) titolita "[[Silver Car Crash (Double Disaster)]]".<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/music-arts/andy-warhol-painting-sells-105m-article-1.1516240|titolo=Andy Warhol painting sells for $105M|alirdato=13a de Novembro 2013|dato=13a de Novembro 2013|verkaĵo=New York Daily News}}</ref> Artikolo en ''[[The Economist]]'' (2009) priskribis Warhol kiel la "prognozilon de la artmerkato".<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.economist.com/specialreports/displaystory.cfm?story_id=14941229|titolo=A special report on the art market: The Pop master's highs and lows|alirdato=14a de Aŭgusto 2010|dato=26a de Novembro 2009|verkaĵo=The Economist}}</ref> La verkoj de Warhol inkludas kelkajn el [[Listo de la plej multekostaj pentraĵoj|la plej multekostaj pentraĵoj]] iam venditaj. == Biografio == === Komenca vivo (1928–1949) === [[Dosiero:Andy Warhol's childhood home in Pittsburgh, Pennsylvania.jpg|eta|maldekstre|altdekstre|Infanaĝa hejmo de Warhol. 3252 Dawson Street, Suda Oaklando de [[Picburgo]], Pensilvanio]] Andy Warhol (naske Andrej Varhola, Jr.) estis naskiĝinta la 6-an de aŭgusto 1928 en [[Picburgo]], [[Pensilvanio]].<ref>{{citaĵo el la reto |1= |url=http://warholfoundation.org/legacy/biography.html |titolo=Andy Warhol: Biography |eldonisto=Andy Warhol Foundation for the Visual Arts |jaro=2002 |alirdato=2015-04-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100724192941/http://www.warholfoundation.org/legacy/biography.html |arkivdato=2010-07-24 }}</ref> Li estis la kvara filo de Andrej Varhola<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1342249/John-Warhola-dies-aged-85.html Elder brother of Andy Warhol, who raised young artist, dies aged 85 // Publikigita de Associated Newspapers Ltd]</ref> (usonigita kiel Andrew Warhola, Sr., 1889-1942)<ref>{{citaĵo el la reto||url=http://www.warhola.com/biography.html |titolo=Biography |eldonisto=Warhola.com |alirdato=14a de Aŭgusto, 2010}}</ref> kaj [[Julia Warhola|Júlia]] (naske Zavacká, 1892-1972),<ref>{{citaĵo el la reto||url=http://www.warhola.com/andysmother.html |titolo=Mother |eldonisto=Warhola.com |alirdato=14a de Aŭgusto, 2010}}</ref> kies unua filo estis naskiĝinta en ilia patrujo kaj mortis antaŭ ol ilia movo al Usono. Andy havis du pli aĝajn fratojn, Paul ([[26a de junio]] [[1922]] - [[30a de januaro]], [[2014]]) kaj [[John Warhola]] ([[31a de majo]], [[1925]] - [[24a de decembro]] [[2010]]). Andy estis filo de laboristaj ukrainaj ([[Rutenoj|ruten]]-ukrainaj enmigrintoj nome ''Lemkoj'')<ref>Paul Robert Magocsi, Ivan Pop, [http://books.google.com/books?id=ovCVDLYN_JgC&pg=PA539&lpg=PA539&dq=andy+warhol+rusyn&source=bl&ots=eT37y70Gsk&sig=e5yIWSrAucn7frTgFwdYpustIfY&hl=en&ei=ioxJTryxFIjqOe-bzLYI&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CDYQ6AEwBTgK#v=snippet&q=andy%20warhol%20&f=false], University of Toronto Press, 2002</ref><ref>Jane Daggett Dillenberger, [http://books.google.co.uk/books?id=KemglT-1jSIC&pg=PA7&dq=Warhol+%22Rusyn 22+biography&hl=en&ei=Hdg8TaXvF8WL4ga2g5nnCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CEEQ6AEwAw#v=onepage&q=Warhol%20%22Rusyn%22%20biography&f=false Religious Art of Andy Warhol], Continuum International Publishing Group, 2002, p.7</ref><ref>{{youtube|UvdrwlPvPlo|Influence of Andy Warhol's Carpatho-Rusyn Heritage}}</ref> el la vilaĝo [[Miková]], tiam [[Miková|Mikó]], apud [[Medzilaborce]] (nuna nordorienta [[Slovakio]] tiama [[Aŭstrio-Hungario]]). La patro de Warhol enmigris al Usono en 1914, kaj lia patrino aliĝis al li en 1921, post la morto de la geavoj de Warhol. La patro de Warhol laboris en karbominejo. La familio vivis ĉe 55 Beelen Street kaj poste ĉe 3252 Dawson Street en la Oaklanda najbarejo de Picburgo.<ref name="Bockris">{{Citaĵo el libro|titolo=The life and death of Andy Warhol|url=https://archive.org/details/lifedeathofandyw00bock|familia nomo=Bockris|persona nomo=Victor|jaro=1989|loko=New York City|eldoninto=Bantam Books|ISBN=0-553-05708-1|OCLC=19631216|paĝoj=[https://archive.org/details/lifedeathofandyw00bock/page/4 4]–5}}</ref> La familio estis [[Rutena grek-katolika eklezio|bizancaj katolikoj]] kaj ĉeestis ĉe la Katolika Preĝejo de Sankta Johano Krisostomo de Picburgo. Andy Warhol havis du pli aĝajn fratojn - Pavol (Paul), la plej aĝa, estis naskiĝinta antaŭ ol la familio elmigris; [[John Warhola|Ján]] estis naskita en Picburgo. La filo de Pavol, [[James Warhola]], iĝis sukcesa infanlibra ilustristo. Ĉirkaŭ 1939, li komencis kolekti aŭtografitajn kartojn de kinosteloj. En la lerneja tria grado, Warhol havis la malsanon [[koreo de Sydenham|koreon de Sydenham]] (konata ankaŭ kiel la Danco de [[Sankta Vito]]), nome la nervosistema malsano kiu kaŭzas kontraŭvolajn movadojn de la ekstremaĵoj, kiu verŝajne estas komplikaĵo de [[skarlatino]] kiu kaŭzas haŭtopigmentaĵan makulecon.<ref name="warhol.org">{{citaĵo el la reto |1= |url=http://www.warhol.org/collection/aboutandy/andyfaq/ |titolo=biography |eldonisto=warhol |alirdato=13a de Januaro, 2013 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130106165536/http://www.warhol.org/collection/aboutandy/andyfaq/ |arkivdato=2013-01-06 }}</ref> Li iĝis [[hipokondriulo]], evoluigante timon de hospitaloj kaj kuracistoj. Ofte litmalsana kiel infano, li iĝis forpelita el la lernejo kaj ligiĝis kun sia patrino.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Loner at the ball: the life of Andy Warhol|url=https://archive.org/details/loneratballlifeo0000guil|familia nomo=Guiles|persona nomo=Fred Lawrence|jaro=1989|loko=Londono|eldoninto=Bantam Books|ISBN=0-593-01540-1|OCLC=19455278}}</ref> En tempoj kiam li estis enŝlosita al lito, li pentris, aŭskultis la radion kaj kolektis bildojn de filmosteluloj ĉirkaŭ sia lito. Warhol poste priskribis tiun periodon kiel gravegan en la evoluo de sia personeco, kapablaro kaj preferoj. Kiam Warhol estis 13-jaraĝa, lia patro mortis en akcidento.<ref>{{citaĵo el la reto||url=http://www.arthistoryarchive.com/arthistory/popart/Andy-Warhol.html |titolo=The Prince of Pop Art |eldonisto=Arthistoryarchive.com |alirdato=14a de Aŭgusto, 2010|arkivo-url=//web.archive.org/web/20100707153626/http://www.arthistoryarchive.com/arthistory/popart/Andy-Warhol.html|arkivdato=7a de Julio, 2010 | deadurl= no}}</ref> Kiel adoleskanto, Warhol studentiĝis ĉe ''Schenley High School'' en 1945. Post studentiĝado ĉe [[mezlernejo]], liaj intencoj estis studi artedukon en la [[Universitato de Picburgo]] en la espero iĝi artinstruisto, sed liaj planoj ŝanĝiĝis kaj li enskribiĝis en la ''Carnegie Institute of Technology'' ([[Instituto de Teknologio Carnegie]]) en Picburgo, nun konata kiel [[Carnegie Mellon University]], kie li studis reklaman arton. Dum sia tempo tie, Warhol aliĝis al la kampusaj ''Modern Dance Club'' kaj ''Beaux Arts Society''.<ref>{{citaĵo el la reto||titolo=Andy Warhol: The College Years|url=http://www.warhol.org/responsive/event.aspx?id=2077|website=The Andy Warhol Museum|alirdato=9a de Februaro 2015|ref=warholmuse}}</ref> Li ankaŭ servis kiel arta direktoro de studenta arta gazeto, ''Cano'', ilustraciante [http://www.warhol.org/Warhol/Content/collection/art/earlywork/1998-1-1590/ kovrilon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150305084246/http://www.warhol.org/Warhol/Content/collection/art/earlywork/1998-1-1590/ |date=2015-03-05 }} en 1948 kaj tutpaĝan internan ilustracion en 1949.<ref>{{citaĵo el la reto||last1=Gopnik|first1=Blake|titolo=9a Feb 2015: The Daily Pic|url=http://blakegopnik.com/post/110535434580|website=http://blakegopnik.com/post/110535434580|website=Blake Gopnik on Art|alirdato=9a de Februaro 2015|ref=gopnik}}</ref> Tiuj eble estis liaj unuaj du publikigitaj artaĵoj.<ref>{{citaĵo el la reto||last1=Gopnik|first1=Blake|titolo=9a Feb, 2015: The Daily Pic|url=http://blakegopnik.com/post/110535434580|website=Blake Gopnik on Art|alirdato=9a de Februaro 2015}}</ref> En 1949, li gajnis Bakalaŭron pri Belartoj en bilda dezajno.<ref>Colacello, Bob (1990), p. 19</ref> En 1949, li moviĝis al Novjorko kaj komencis karieron en revuilustraĵo kaj reklamado. La urbo donis al li tuj diversajn okazojn por famiĝi en la mondo de la reklamado, laborante por revuoj kiel [[Vogue]] kaj [[Glamour]]. === 1950-aj jaroj === Dum la [[1950-aj jaroj]], Warhol akiris famon pro siaj arbitraj inkdesegnaĵoj de ŝuanoncoj. Tiuj estis faritaj laŭ loza, makul-inka stilo, kaj aperis en kelkaj el liaj plej fruaj ekspozicioj ĉe la [[Galerio Bodley]] en Novjorko. Kun la samtempa rapida vastiĝo de la muzikindustrio kaj la enkonduko de la vinildisko, hifio, kaj stereofonaj registradoj, [[RCA Records]] dungis Warhol, kune kun alia sendependa artisto, nome Sid Maurer, por dezajni diskkovraĵojn kaj varbajn materialojn.<ref>{{Cite book |first1=Andrew |last1=Oldham |authorlink= |author2=Simon Spence |author3=Christine Ohlman |title=2Stoned |publisher= Secker and Warburg |location=London |year=2002 |page=137 |isbn=0-436-28015-9 |oclc=50215773}}</ref> Warhol estis frua adoptanto de la [[Serigrafio|serigrafia]] pres-procezo kiel tekniko por farado de pentraĵoj. Lia plej frua silkrastrumo en pentraĵo implikis mandesegnitajn bildojn kvankam tio baldaŭ progresis al la uzo de fotografe derivitaj serigrafiaĵoj en pentraĵoj. Antaŭ enirado de la kampo de belartoj, la reklamgrafika fono de Warhol ankaŭ implikis novigajn teknikojn por bildokreado kiuj estis iom rilataj al presaĵaj teknikoj. Dum farado de komercaj objektoj por reklamado Warhol elpensis teknikon kiu rezultigis karakterizajn bildojn. Liaj figuroj utiligitaj en reklamado ofte estis efektivigitaj per surŝmirado de [[inko]] al papero kaj tiam makuligante la inkon dum daŭre malseke. Tio estis simila al preskreada procezo sur la plej rudimenta skalo.<ref>{{citaĵo el libro||url=http://books.google.com/books?id=SC0MCcfRsA8C&pg=PA106&dq=the+role+of+silk+screening+in+pop+art&hl=en&ei=TAm3TrvSIqT50gGi0cnPBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7#v=onepage&q=blotted%20line%2C%20a%20primitive%20type%20of%20printing%20literally%20%22press%22&f=false |titolo="The blotted line, a primitive type of printing—literally a "press"—was, when he devised it, a way for Andy ..."; '&#39;Pop: The Genius of Andy Warhol'&#39; de Tony Scherman, David Dalton |eldoninto=Books.google.com |datoj=23a de Novembro, 2010 |alirdato=29a de Junio, 2014}}</ref> La laboro de Warhol kaj kiel grafikan dezajniston kaj poste bona artisto montras neformalan aliron al bildokreado, en kiu ŝanco ludas rolon kaj eraroj kaj pretervolaj markoj estas toleritaj. La rezulta figuraĵo en kaj la reklamgrafiko de Warhol kaj poste en liaj belartaj klopodoj estas ofte plena je neperfekteco - makuloj kaj ŝmirmakuloj ofte povas esti trovitaj. En lia libro ''POPism'' Warhol skribas, "Kiam vi faras ion ekzakte malĝusta, vi ĉiam trovas ion."<ref>{{citaĵo el libro||url=http://books.google.com/books?id=Ue1sTYpUbdsC&pg=PA362&lpg=PA362&dq=%22when+you+do+something+exactly+wrong,+you+always+turn+up+something%22&source=bloi=book_result&ct=result&resnum=2&sqi=2&ved=0CB4Q6AEwAQ#v=onepage&q=%22when%20you%20do%20something%20exactly%20wrong%2C%20you%20always%20turn%20up%20something%22&f=false |titolo=POPism: the Warhol sixties; Andy Warhol, Pat Hackett; p 362 |eldoninto=|alirdato=4a de Decembro, 2013}}</ref><ref>{{citaĵo el novaĵo||url=http://today.msnbc.msn.com/id/33886455/ns/today-entertainment/t/warhols-dollar-bills-painting-fetches-millions/ |titolo=MSNBC The Arts Warhol's dollar bills painting fetches millions 11/12/2009 |eldoninto=Today.msnbc.msn.com |alirdato=4a de Decembro, 2013}}</ref><ref>{{citaĵo el libro||url=http://books.google.com/books?id=SC0MCcfRsA8C&pg=PA106&dq=the+role+of+silk+screening+in+pop+art&hl=en&ei=TAm3TrvSIqT50gGi0cnPBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CGAQ6AEwBg#v=onepage&q=blotting&f=false |titolo=Pop: The Genius of Andy Warhol; Tony Scherman, David Dalton; HarperCollins, 2010 |eldoninto=|alirdato=4a de Decembro, 2013}}</ref> === 1960-aj jaroj === [[Dosiero:Andy Warhol and Tennessee Williams NYWTS.jpg|eta|Warhol (maldekstre) kaj [[Tennessee Williams]] (dekstre) parole sur la ŝipo ''France'', 1967; fone: [[Paul Morrissey]].]] Li komencis elmontri sian laboron dum la 1950-aj jaroj. Li okazigis ekspoziciojn ĉe la [[Galerio Hugo]],<ref>[http://www.gagosian.com/artists/andy-warhol/ Warhol biography, Gagosian Gallery] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210225052523/https://gagosian.com/artists/andy-warhol/ |date=2021-02-25 }} Konsultita la 24an de Marto, 2011</ref> kaj ĉe la [[Galerio Bodley]]<ref>[http://www.susansheehangallery.com/artistworksdetail.php?id=9516&artist=Andy_Warhol Bodley Gallery Warhol exhibition announcement] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110716064331/http://www.susansheehangallery.com/artistworksdetail.php?id=9516&artist=Andy_Warhol |date=2011-07-16 }} Konsultita la 24an de Marto, 2011</ref> en Novjorko kaj en [[Kalifornio]] por sia unua okcidentmarborda galeria ekspozicio<ref name="An38">{{Citaĵo el libro|titolo=Andy Warhol screen tests: the films of Andy Warhol: catalogue raisonné|familia nomo=Angell|persona nomo=Callie|jaro=2006|loko=New York City|eldoninto=Harry N. Abrams, Inc.|ISBN=0-8109-5539-3|OCLC=61162132|paĝo=38}}</ref><ref name="L32">{{Citaĵo el libro|titolo=Pop art: an international perspective|url=https://archive.org/details/popartinternatio0000unse|familia nomo=Livingstone|persona nomo=Marco|jaro=1992|loko=New York City|eldoninto=Rizzoli|ISBN=0-8478-1475-0|OCLC=25649248|paĝo=[https://archive.org/details/popartinternatio0000unse/page/32 32]}}</ref> kiu okazis la 9-an de julio 1962, en la [[Galerio Ferus]] de [[Los-Anĝeleso]]. La ekspozicio markis lian [[Okcidenta marbordo de Usono|okcidentmarbordan]] debuton de [[poparto]].<ref name="L158">{{Citaĵo el libro|titolo=Pop art|url=https://archive.org/details/popart0000lipp_q3m0|familia nomo=Lippard|persona nomo=Lucy R.|jaro=1970|loko=Londono|eldoninto=Thames & Hudson|ISBN=0-500-20052-1|OCLC=220727847|paĝo=[https://archive.org/details/popart0000lipp_q3m0/page/158 158]}}</ref> La unua novjorka soloa poparta ekspozicio de Andy Warhol estis gastigita ĉe la [[Galerio Stable]] de Eleanor Ward ekde la 6a ĝis la [[24a de novembro]] [[1962]]. La ekspozicio inkludis la verkojn [[Marilina diptiko]], ''100 sup-skatoloj'', ''100 [[Koka-kolao]]-boteloj'', kaj ''100 dolarbiletoj''. Ĉe la ekspozicio de la Galerio Stable, la artisto renkontis por la unua fojo poeton [[John Giorno]] kiu ĉefrolos en la unua filmo de Warhol, nome ''[[Sleep (filmo)|Sleep]]'', en 1963.<ref>{{citaĵo el la reto| |url=http://www.warholstars.org/warhol/warhol1/warhol1b/johngiorno.html |verko=www.warholstars.org |titolo=John Giorno |postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->}}</ref> [[File:Andy-Warhol-Stockholm-1968.jpg|thumb|maldekstre|Warhol inter lia skulptaĵo ''Brillo Box'' (1964) ĉe la [[Moderna Museet]] en [[Stokholmo]], 1968.]] Estis dum la [[1960-aj jaroj]] kiam Warhol komencis produkti pentraĵojn de ikonecaj usonaj objektoj kiaj ekzemple [[dolarbileto]]j, [[fungonubo]]j, [[Elektra seĝo|elektraj seĝoj]], supoladoj Campbell, [[Kokakolao|Koka-kolao]]-boteloj, famuloj kiaj ekzemple [[Marilyn Monroe]], [[Elvis Presley]], [[Marlon Brando]], [[Troy Donahue]], [[Muhammad Ali]], kaj [[Elizabeth Taylor]], same kiel gazettitolojn aŭ fotojn de policaj hundoj atakantaj porcivitanrajtajn manifestacianojn. Dum tiuj jaroj, li fondis sian studion, "[[The Factory]]" (La Fabrikejo) kaj kolektis koncerne lin larĝan gamon de artistoj, verkistoj, muzikistoj, kaj kontraŭkulturaj famuloj. Lia laboro iĝis populara kaj kontestata. Warhol tion jenan diris koncerne Koka-kolaon: {{Citaĵo|Kio estas bonega koncerne tiun landon estas ke Ameriko komencis la tradicion kie la plej riĉaj konsumantoj aĉetas esence la samajn aĵojn kiel la plej malbonaj. Vi povas esti spektanta televidon kaj vidi Koka-kolaon, kaj vi scias ke la prezidanto trinkas Koka-kolaon, Liz Taylor trinkas Koka-kolaon, kaj oni ĵus pensas, ke ankaŭ vi povas trinki Koka-kolaon. Kolao estas Kolao kaj neniu monsumo povas ricevigi al vi pli bonan Kolaon ol tiu kiun la ĉifonulo ĉe la angulo trinkas. Ĉiuj Kolaoj estas la samaj kaj ĉiuj Kolaoj estas bonaj. Liz Taylor scias ĝin, la prezidanto scias ĝin, la ĉifonulo scias ĝin, kaj vi scias ĝin.<ref>{{Cite book|first=Andy |last=Warhol |title=The philosophy of Andy Warhol: from A to B and back again|publisher=Harcourt Brace Jovanovich |location=San Diego |year=1975 |isbn=0-15-189050-1 |oclc=1121125}}</ref>}} La [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko]] aranĝis Simpozion pri poparto en decembro 1962 dum kiuj artistoj kiel Warhol estis atakitaj por "kapitulaci" al [[konsumismo]]. Kritikistoj estis ŝokitaj per la senkaŝa brakumo de Warhol al la merkatkulturo. Tiu simpozio fiksis la tonon por la publika ricevo de Warhol. Dum la jardeko iĝis ĉiam pli klare ke okazis profunda ŝanĝo en la kulturo de la arta mondo, kaj ke Warhol estis en la centro de tiu ŝanĝo. Pivota okazaĵo estis la ekspoziciaĵo La Amerika Superbazaro (''The American Supermarket'') (1964) spektaklo okazigita en la galerio de ''Upper East Side'' de Paul Bianchini. La spektaklo estis prezentita kiel tipa usona malgranda superbazara medio, krom ke ĉio en ĝi - la produktoj, konservaĵoj, viando, afiŝoj sur la muro, ktp. - estis kreita fare de ses eminentaj popartistoj de la tempo, inter ili la kontestataj (kaj similmensaj) [[Billy Apple]], Mary Inman, kaj [[Robert Watts (artisto)|Robert Watts]]. La pentraĵo de Warhol el ladskatolo da la supo de Campbell kostis 1,500 usonaj dolaroj dum ĉiu aŭtografis ladskatolon ŝanĝitan en 6 USD. La ekspoziciaĵo estis unu el la unua aro da okazaĵoj kiuj rekte alfrontis la popolon pri kaj poparto kaj la plurjara demando de kiu arto estas. Kiel [[komerca arto|reklamartisto]] en la 1950-aj jaroj, Warhol uzis helpantojn por pligrandigi sian produktivecon. Kunlaborado restos difinan (kaj polemikan) aspekton de liaj verkadaj metodoj tra sia kariero; tio estis partikulare vero en la 1960-aj jaroj. Unu el la plej ĉefaj kunlaborantoj dum tiu periodo estis [[Gerard Malanga]]. Malanga helpis la artiston ĉe la produktado de serigrafiaĵoj, filmoj, skulptaĵoj, kaj aliaj verkoj ĉe "[[The Factory]]," nome la studio de Warhol kovrita kaj farbita el [[aluminifolio]] kaj arĝentokoloroj ĉe la 47a Strato (poste translokigita al Broadway). Aliaj membroj de la varhola faktorio estis [[Freddie Herko]], [[Ondine (aktoro)|Ondine]], [[Ronald Tavel]], [[Mary Woronov]], [[Billy Name]], kaj [[Brigid Berlin]] (el kiu ŝajne li havis la ideon registri siajn telefonajn konversaciojn).<ref>Colacello, Bob (1990), p. 67</ref> [[Dosiero:Exploding Plastic Inevitable.png|eta|dekstre|''[[Exploding Plastic Inevitable]]'']] Dum la 1960-aj jaroj, Warhol ankaŭ arigis grupon de [[Bohemiismo|bohemiaj]] kaj [[kontraŭkulturo|kontraŭkulturaj]] stravaganculoj al kiuj li atribuis la nomigon de "[[Varholaj Supersteluloj|Supersteluloj]]", kiaj [[Nico (kantistino)|Nico]], [[Joe Dallesandro]], [[Edie Sedgwick]], [[Viva (aktorino)|Viva]], [[Isabelle Collin Dufresne|Ultra Violet]], [[Holly Woodlawn]], [[Jackie Curtis]], kaj [[Candy Darling]]. Tiuj ĉiuj homoj partoprenis en la ''Factory'' filmoj, kaj kelkaj — kiel Berlin — restis amikoj de Warhol ĝis lia morto. Gravaj figuroj en la novjorka subgrunda art/kina etoso, kiaj la verkisto [[John Giorno]] kaj filmofaristo [[Jack Smith (reĝisoro)|Jack Smith]], ankaŭ aperas en la varholaj filmoj de la 1960-aj jaroj, montrante la varholajn konektojn al diversa gamo de artaj scenoj dum tiu tempo. Malpli bone konata estis lia subteno kaj kunlaborado kun kelkaj dekjaruloj dum tiu epoko, kiuj poste atingos elstarecon en la vivo kiaj la verkisto David Dalton,<ref>{{citaĵo el novaĵo||last1=Menand|first1=Louis|titolo=New Yorker|url=http://www.newyorker.com/magazine/2010/01/11/top-of-the-pops|datoj=Jan 11, 2010}}</ref> photographer Stephen Shore<ref>{{citaĵo el novaĵo||last1=Grow|first1=Krystal|titolo=Time Lightbox|url=http://lightbox.time.com/2014/09/23/stephen-shore-at-the-factory/#1|eldoninto=Time Inc.|datoj=23a de Septembro, 2014}}</ref> kaj la artistino Bibbe Hansen (patrino de popmuzikisto [[Beck]]).<ref>{{citaĵo el libro||last1=James|first1=Dagon|titolo=Billy Name:The Silver Age Black and White Photographs of Andy Warhol's Factory|datoj=2014|eldoninto=Reel Art Press|ISBN=1909526177|paĝo=127}}</ref> La ''[[Exploding Plastic Inevitable]]'', kelkfoje simple nomata ''Plastic Inevitable'' aŭ EPI, estis serio de plurmediaj eventoj organizitaj de Andy Warhol inter 1966 kaj 1967, kun muzikaj prezentoj de [[The Velvet Underground]] kaj Nico, projekcioj de la filmoj de Warhol, kaj danco kaj agadoj, precipe de Mary Woronov kaj Gerard Malanga. ==== Atenco ==== [[Dosiero:Decker Building 002.jpg|eta|maldekstre|200ra|Loko de la atenco.]] La [[3-an de junio]] [[1968]], la artistino, verkistino kaj [[Feminismo|radikala feministo]] [[Valerie Solanas]], pafis al Andy Warhol kaj al lia tiama partnero [[Mario Amaya]], arta kritikisto kaj komisaro en la varhola studio.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Essential Andy Warhol|url=https://archive.org/details/essentialandywar0000scha_m0n9|familia nomo=Schaffner|persona nomo=Ingrid|jaro=1999|loko=New York City|eldoninto=Harry N. Abrams|ISBN=0-8109-5806-6|paĝo=[https://archive.org/details/essentialandywar0000scha_m0n9/page/79 79]}}</ref> Antaŭpafe, Solanas estis marĝena figuro en la scenejo de la ''Factory''. Ŝi aŭtoris en 1967 la ''[[SCUM Manifesto]]n'',<ref name="Solanas">{{Citaĵo el libro|titolo=SCUM Manifesto|familia nomo=Solanas|persona nomo=Valerie|aŭtoroligilo=Valerie Solanas|originjaro=1967|jaro=2004|loko=Londono|eldoninto=Verso|ISBN=1-85984-553-3|OCLC=53932627}}</ref> nome deklaro por separatisma [[feminismo]] kiu postulis la nuligon de viroj; kaj ŝi estis aperinta en la varhola filmo de 1968 nome ''[[I, a Man]]''. La saman tagon de la atako, pli frue, Solanas estis foririnta el la ''Factory'' post peti la redonon de scenaro kiun ŝi estis doninta al Warhol. Tiu scenaro ŝajne estis perdita.<ref name="Jobey">Jobey, Liz, "Solanas and Son," ''The Guardian'' (Manchester, England) [[24a de aŭgusto]] 1996: paĝo T10 kaj venontaj.</ref> Ambaŭ pretervivis la okazaĵon, eĉ se Andy Warhol serioze vundiĝis. Amaya ricevis nur minorajn vundojn kaj estis elhospitaligita poste la saman tagon. Warhol estis pli serioze vundita pro la atako kaj malfacile survivis: kirurgoj malfermis lian bruston kaj [[Kora-pulma revivigo|masaĝis lian koron]] por helpi ĝian movadon denove. Li suferis fizikajn rezultojn dum la resto de sia vivo, kaj eĉ devis vesti kirurgian [[korseto]]n.<ref name="warhol.org"/> La publikaj aperoj de Warhol post tio draste malpliiĝis. La pafado profunde tuŝis la vivon kaj arton de Warhol.<ref name="Harding">{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Simplest Surrealist Act: Valerie Solanas and the (Re)Assertion of Avantgarde Priorities|familia nomo=Harding|persona nomo=James|gazeto=TDR/The Drama Review|volumo=45|numero=4; Winter 2001|COI=10.1162/105420401772990388|paĝoj=142–162}}</ref><ref name=popism287-295>{{Cite book |first1=Andy |last1=Warhol |author2=Pat Hacket |title=POPism: the Warhol '60s |publisher=Harcourt Brace Jovanovich |location=New York City |year=1980 |pages=287–295 |isbn=0-15-173095-4 |oclc=5673923}}</ref> Solanas estis arestita la tagon post la atako. Kiel klarigo, ŝi diris, ke Warhol "havis tro multan kontrolon super mia vivo." Ŝi estis fine kondamnita al tri jaroj sub la kontrolo de novjorka aŭtoritato por kondutokorekto, sed poste denove malbone kondutis, estis denove arestita kaj finfine falis en forgeson. Post la pafado, la scenejo de la ''Factory'' iĝis multe pli kontrolita, kaj por multaj la faktoriaj [[1960-aj jaroj]] finis.<ref name=popism287-295/> Warhol komparis sian preskaŭ mortigan sperton al la maniero kiel homoj rigardas televidon aŭ filmojn. Oni supozas, ke tio ne estas reala, sed li vidis tion kiel realo.<ref name="StilesSelz1996">{{citaĵo el libro||author1=Kristine Stiles|author2=Peter Howard Selz|titolo=Theories and Documents of Contemporary Art: a Sourcebook of Artists' Writings|url=http://books.google.com/books?id=WXV-HlsUzdcC&pg=PA345|alirdato=January 13, 2013|jaro=1996|eldoninto=University of California Press|ISBN=978-0-520-20251-1|paĝoj=345–}}</ref> == 1970-aj jaroj == Kompare al sukcesoj kaj skandaloj de Warhol en la 1960-aj jaroj, la [[1970-aj jaroj]] estis multe pli trankvila jardeko, ĉar li iĝis pli entreprenema. Laŭ [[Bob Colacello]], Warhol dediĉis multe de sia tempo al serĉado de novaj, riĉaj patronoj por portretaj komisioj aŭ mendoj — kiaj tiuj de la [[Ŝaho]] de Irano [[Mohammad Reza Pahlavi]], lia edzino la imperiestrino [[Farah Pahlavi]], lia fratino [[Princino Ashraf Pahlavi]], [[Mick Jagger]], [[Liza Minnelli]], [[John Lennon]], [[Diana Ross]], kaj [[Brigitte Bardot]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8179627.stm|titolo=Warhol's Jackson goes on display|alirdato=30a de Marto 2010|dato=7a de Aŭgusto 2009|verkaĵo=BBC News}}</ref> La fama portreto fare de Warhol de la fama ĉina komunista estro [[Mao Zedong]] estis kreita en 1973. Li ankaŭ fondis, kun [[Gerard Malanga]], la gazeton ''[[Interview (gazeto)|Interview]]'', kaj publikigis ''The Philosophy of Andy Warhol'' (1975). Jen por ekzemplo ideo propra de la nova tempo esprimita en la libro: "Fari monon estas arto, kaj labori estas arto kaj bona negoco estas la plej bona arto."<ref>{{citaĵo el libro||lasta=Delves Broughton|unua=Philip|titolo=The Art of the Sale|url=https://archive.org/details/artofsalelearnin0000brou|jaro=2012|eldoninto=The Penguin Press|loko=New York, NY|paĝo=[https://archive.org/details/artofsalelearnin0000brou/page/165 165]}}</ref> Warhol kutimis diboĉi ĉe diversaj noktejoj en Novjorko, kiaj [[Max's Kansas City]]; kaj, poste en la 1970-aj, [[Studio 54]].<ref>{{citaĵo el la reto |1= |url=http://www.maxskansascity.com/warhol/ |titolo=Andy Warhol Biography: From The Velvet Underground To Basquiat |alirdato=6a de Januaro, 2009 |arkivo-url=//web.archive.org/web/20090107015819/http://www.maxskansascity.com/warhol/ |arkivdato=2009-01-07 |deadurl=no |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090107015819/http://www.maxskansascity.com/warhol/ }}</ref> Li estis ĝenerale rigardata kiel trankvila, timida, kaj pordetala observanto. Artokritikisto [[Robert Hughes (kritikisto)|Robert Hughes]] nomis lin "la blanka talpo de Union Square."<ref name="Hughes">{{Citaĵo el libro|titolo=Things I didn't know: a memoir|url=https://archive.org/details/thingsididntknow0000hugh|familia nomo=Hughes|persona nomo=Robert|aŭtoroligilo=Robert Hughes (kritikisto)|jaro=2006|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Knopf|ISBN=1-4000-4444-8|OCLC=64208378}}</ref> [[Dosiero:Andy Warhol by Jack Mitchell.jpg|thumb|dekstre|Warhol fotita de Jack Mitchell kun sia [[melhundo]] ''Archie'', 1973.]] Dum Warhol daŭre enprofundiĝis en filmkreadon, li establis sin kiel "unu el la plej famaj kaj konataj popartaj figuroj elirantaj el la sesdekaj jaroj."<ref>{{Cite news |last=Campbell |first=Genie |date=31a de Julio, 1970 |title=Andy Warhol Tops Pop Art Boom |url=https://www.newspapers.com/article/the-daily-herald-andy-warhol-retrospecti/145039817/ |access-date=9a de Aprilo, 2024 |work=The Daily Herald |pages=Section 2–3 |archive-date=9a de Aprilo, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409071906/https://www.newspapers.com/article/the-daily-herald-andy-warhol-retrospecti/145039817/ |url-status=live }}</ref> La ''Pasadena Art Museum'' en [[Pasadena (Kalifornio)|Pasadena]] organizis gravan retrospektivon de lia verko en 1970.<ref>{{Cite news |last=Haber |first=Joyce |date=14a de Majo, 1970 |title=Warhol Will Film Liberation Film |url=https://www.newspapers.com/article/the-los-angeles-times-warhol-retrospecti/145040016/ |access-date=9a de Aprilo, 2024 |work=Los Angeles Times |pages=Part lV 17}}</ref> La ekspozicio vojaĝis al la [[Muzeo de Nuntempa Arto Ĉikago]]; Stedelijk Van Abbemuseum, [[Eindhoven]], Nederlando; [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo]]; [[Tate Gallery]], Londono; kaj [[Muzeo Whitney de Usona Arto]], Novjorko.<ref>{{Cite news |last=Parker |first=Jerry |date=1971-04-30 |title=Warhol at the Whitney |url=https://www.newspapers.com/article/newsday-nassau-edition-andy-warhol-at/153645913/ |access-date=2025-03-29 |work=Newsday |location=Nassau Edition |pages=123 |archive-date=29a de Marto, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250329133150/https://www.newspapers.com/article/newsday-nassau-edition-andy-warhol-at/153645913/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Cork |first=Richard |date=19a de Februaro, 1971 |title=Andy Warhol and the Superstars |url=https://www.newspapers.com/article/evening-standard-andy-warhol-exhibition/144496302/ |access-date=7a de Aprilo, 2024 |work=Evening Standard |pages=13}}</ref> La ekspozicio de Whitney en 1971 klare prezentis la pentraĵon ''Cow Wallpaper'' (Bovmurpapero, 1966) de Warhol kiel fonon por liaj pentraĵoj.<ref name="Canaday-1971">{{Cite news |last=Canaday |first=Joan |date=May 1, 1971 |title=Art: Huge Andy Warhol Retrospective at Whitney |url=https://www.nytimes.com/1971/05/01/archives/art-huge-andy-warhol-retrospective-at-whitney-many-familiar-items.html |access-date=22a de Septembro, 2021 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=21a de Februaro, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221085935/https://www.nytimes.com/1971/05/01/archives/art-huge-andy-warhol-retrospective-at-whitney-many-familiar-items.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Rose |first1=Barbara |date=May 31, 1971 |title=In Andy Warhol's Aluminum Foil, We Have All Been Reflected |url=https://books.google.com/books?id=ij-_4jJ4oj8C&pg=PA55 |work=New York |page=55 |language=en |issn=0028-7369}}</ref> En Majo 1971, la teatraĵo de Warhol nome ''Andy Warhol's Pork'' (La porko de Andy Warhol), prezentiĝis en ''La MaMa Experimental Theatre'' en Novjorko.<ref>{{Cite news |last=Glueck |first=ByGrace |date=23a de Majo, 1971 |title='Pork' Is Not The Kosher-est Show in Town |url=https://www.nytimes.com/1971/05/23/archives/-pork-is-not-the-kosherest-show-in-town-warhol-and-pork.html |access-date=19a de Januaro, 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=12a de Decembro, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241212002437/https://www.nytimes.com/1971/05/23/archives/-pork-is-not-the-kosherest-show-in-town-warhol-and-pork.html |url-status=live }}</ref> En Aŭgusto 1971, ĝi estis prezentita en [[The Roundhouse]] en Londono.<ref>{{Cite news |last=Jenkins |first=Valerie |date=August 3, 1971 |title=Valerie Jenkins at the Round House |url=https://www.newspapers.com/article/evening-standard-andy-warhol-pork-at-the/143582462/ |access-date=10a de Januaro, 2025 |work=Evening Standard |pages=13 |archive-date=25a de Decembro, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225141608/https://www.newspapers.com/article/evening-standard-andy-warhol-pork-at-the/143582462/ |url-status=live }}</ref> Fine de 1971, Warhol kaj sia negocpartnero Paul Morrissey aĉetis Eothen, ĉemara bieno en Montauk, [[Novjorkio]], en [[Longinsulo]].<ref>{{Cite web |last1=Carlson |first1=Jen |date=25a de Junio, 2015 |title=Warhol's Sprawling "Eothen" Estate In Montauk Is On The Market |url=https://gothamist.com/arts-entertainment/warhols-sprawling-eothen-estate-in-montauk-is-on-the-market |access-date=13a de Aŭgusto, 2024 |website=Gothamist |language=en |archive-date=13a de Aŭgusto, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240813222324/https://gothamist.com/arts-entertainment/warhols-sprawling-eothen-estate-in-montauk-is-on-the-market |url-status=live }}</ref> Ili komencis lui la ĉefan domon sur la posedaĵo en 1972.<ref>{{Cite web |title=Inside the Compound Where Andy Warhol, Elizabeth Taylor, and Mick Jagger Spent Their Summers |url=https://www.culturedmag.com/article/2023/07/10/andy-warhol-elizabeth-taylor-mick-jagger-vincent-fremont |access-date=13a de Aŭgusto, 2024 |website=culturedmag.com |language=en |archive-date=13a de Aŭgusto, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240813222324/https://www.culturedmag.com/article/2023/07/10/andy-warhol-elizabeth-taylor-mick-jagger-vincent-fremont |url-status=live }}</ref> [[Lee Radziwill]], [[Jackie Kennedy]], [[The Rolling Stones]], [[Elizabeth Taylor]], [[Truman Capote]], kaj Halston estis inter elstaraj gastoj de la domego.<ref>{{Cite web |last=Fremont |first=Vincent |date=8a de Julio, 2023 |title=Andy Warhol's Montauk House Drew Stars of All Stripes |url=https://airmail.news/arts-intel/highlights/warhol-in-montauk |access-date=2a de Decembro, 2024 |website=Air Mail |language=en |archive-date=3a de Decembro, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203135828/https://airmail.news/arts-intel/highlights/warhol-in-montauk |url-status=live }}</ref> [[File:57 E66 St Warhol home jeh.jpg|thumb|maldekstre|200ra|El 1974 ĝis 1987, Warhol loĝis ĉe 57 E 66th St en la kvartalo Lenox Hill de [[Manhatano]]. En 1998, la domo estis markita kiel kultura mejloŝtono.]] Oni atribuis al Warhol kaj la koncepton kaj la foton de la albumo de [[The Rolling Stones]] nome ''Sticky Fingers'' (Gluecaj fingroj, 1971).<ref name="SWF-2002">{{cite web |year=2002 |title=Andy Warhol: Biography |url=http://warholfoundation.org/legacy/biography.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100724192941/http://www.warholfoundation.org/legacy/biography.html |archive-date=24a de Julio, 2010 |access-date=22a de Julio, 2010 |publisher=Andy Warhol Foundation for the Visual Arts}}</ref> Li ricevis nomumon al premio [[Grammy Award|Grammy]] al la plej bona albumkovrilo en la 14a okazo de premioj Grammy en 1972.<ref name="Cotter-2018" > Cotter, Holland (8a de Novembro, 2018). [https://www.nytimes.com/2018/11/08/arts/design/warhol-review-donna-de-salvo-whitney-museum-celebrity-portrait.html "Meet Warhol, Again, in This Brilliant Whitney Show".] The New York Times. Arkivita el la originalo la 1an de Aprilo, 2024. Alirita la 1an de Aprilo, 2024. "He's the most important American artist of the second half of the 20th century." </ref> En 1972, Warhol planis la prezenton de Halston sur la podio ĉe la Coty-Premioj.<ref name="Graham-1972">{{Cite news |last=Graham |first=Rubye |date=1972-10-22 |title=The Coty Award: Three Designers Get Top Billing, As Andy Warhol, Superstars Shake Up the Show |url=https://www.newspapers.com/article/the-philadelphia-inquirer-warhol-superst/171925311/ |access-date=2025-05-16 |work=The Philadelphia Inquirer |pages=14–F |archive-date=22a de Majo, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250522205942/https://www.newspapers.com/article/the-philadelphia-inquirer-warhol-superst/171925311/ |url-status=live }}</ref> Kvankam Warhol estis konsiderata senpolitika, li partoprenis ekspozicion per la afiŝo ''Vote McGovern'' (1972) por kolekti financojn por la prezidenta kampanjo de [[George McGovern]] en 1972.<ref>{{Cite web |last=Weekes |first=Julie Ann |date=30a de Oktobro, 2008 |title=Warhol's Pop Politics |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/warhols-pop-politics-89185734/ |access-date=19a de Aŭgusto, 2024 |website=Smithsonian Magazine |language=en |archive-date=19a de Aŭgusto, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240819220934/https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/warhols-pop-politics-89185734/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Richard |first=Paul |date=2a de Oktobro, 1972 |title=Art Works Aid McGovern |url=https://www.newspapers.com/article/the-journal-news-andy-warhol-participate/153622306/ |access-date=19a de Aŭgusto, 2024 |work=The Journal News |pages=27 |via=The Washington Post |archive-date=30a de Septembro, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930064230/https://www.newspapers.com/article/the-journal-news-andy-warhol-participate/153622306/ |url-status=live }}</ref> Warhol kaj lia partnero Jed Johnson akiris melhundidon, Archie Warhol, en novembro 1972.<ref>{{Cite web |title=Business envelope with dog license and veterinary invoice (for Andy Warhol's dachshund, Archie) 1972 |url=https://warhol.netx.net/portals/warhol-exhibitions/#asset/102658 |website=The Warhol |access-date=3a de Julio, 2025 |archive-date=24a de Junio, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250624230540/https://warhol.netx.net/portals/warhol-exhibitions/#asset/102658 |url-status=live }}</ref><ref name="Economist-2009" >[https://www.economist.com/special-report/2009/11/28/the-pop-masters-highs-and-lows "The Pop master's highs and lows".] ''[[The Economist]]''. 28a de Novembro, 2009. Arkivita el la originalo la 8an de Februaro, 2021. Alirita la 3an de Februaro, 2021. </ref> Warhol adoris Archie kaj kunprenis lin ĉien: al la studio, festoj, restoracioj, kaj dum vojaĝoj al Eŭropo.<ref name="Magocsi-2002" > Magocsi, Paul Robert (30a de Novembro, 2002). [https://books.google.es/books?id=ovCVDLYN_JgC&redir_esc=y ''Encyclopedia of Rusyn History and Culture''.] University of Toronto Press. p. 539. ISBN 978-0-8020-3566-0. "Warhol's mother and father emigrated from the Rusyn-inhabited village of Mikova in northeastern Slovakia to the United States on the eve of World War I." </ref>{{Sfn|Colacello|1990|p=150}} Li kreis portretojn de Johnson, Archie, kaj Amos — duan melhundon ili akiris kelkajn jarojn poste.<ref name="Daily News-2013" >[https://www.nydailynews.com/entertainment/music-arts/andy-warhol-painting-sells-105m-article-1.1516240 "Andy Warhol painting sells for $105M".] Daily News. New York. 13a de Novembro, 2013. Arkivita el la originalo la 24an de Septembro, 2020. Alirita la 13an de Novembro, 2013. </ref> Warhol komencis vojaĝi al Eŭropo pli ofte kaj evoluigis ŝaton por Parizo.<ref>{{Cite web |last=Landry |first=Carole |date=3a de Marto, 2009 |title=Paris steps into Andy Warhol's Wide World |url=https://timesofmalta.com/article/paris-steps-into-andy-warhol-s-wide-world.247254 |access-date=2a de Junio, 2024 |website=The Times |location=Malta |language=en-gb |archive-date=2a de Junio, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240602212720/https://timesofmalta.com/article/paris-steps-into-andy-warhol-s-wide-world.247254 |url-status=live }}</ref> Warhol havis apartamenton, kiun li kunhavis kun sia aferadministristo Fred Hughes sur la Maldekstra Bordo de Parizo, en Rue du Cherche-Midi.{{Sfn|Gopnik|2020|p=762}}<ref>{{Cite book |last=Fraser-Cavassoni |first=Natasha |url=https://books.google.com/books?id=XwWqDQAAQBAJ&dq=Rue+du+Cherche-Midi,+Paris+warhol&pg=PA239 |title=After Andy: Adventures in Warhol Land |date=1a de Aŭgusto, 2017 |publisher=Penguin |isbn=978-0-399-18355-3 |pages=239 |language=en |archive-date=26a de Decembro, 2024 |access-date=3a de Julio, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226084657/https://books.google.com/books?id=XwWqDQAAQBAJ&dq=Rue%20du%20Cherche-Midi%2C%20Paris%20warhol&pg=PA239 |url-status=live }}</ref> En oktobro 1972, la verkaro de Warhol estis inkludita en la inaŭgura ekspozicio ĉe la Arta Muzeo de Suda Teksaso en [[Corpus Christi (Teksaso)|Corpus Christi, Teksaso]].<ref>{{Cite news |last=Butterfield |first=Jan |date=15a de Oktobro, 1972 |title=Two Museum Openings Stress Regional Art Renaissance |url=https://www.newspapers.com/article/fort-worth-star-telegram-johns-stella/145762003/ |access-date=2a de Junio, 2024 |work=Fort Worth Star-Telegram |pages=1–G |archive-date=2a de Junio, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240602212720/https://www.newspapers.com/article/fort-worth-star-telegram-johns-stella/145762003/ |url-status=live }}</ref> Inter 1972 kaj 1973, Warhol kreis serion de portretoj de la ĉina komunista gvidanto [[Mao Zedong]] kun financado de du novjorkaj galerioj, Knoedler & Co. kaj la Leo Castelli Gallery, same kiel artaĵkolektanto Peter Brant.<ref>{{Cite web |last=Garcia |first=Karen |date=25a de Marto, 2024 |title=Andy Warhol 'Mao' screen print stolen from Orange Coast College |url=https://www.latimes.com/socal/daily-pilot/news/story/2024-03-25/andy-warhol-art-stolen-from-orange-coast-college |access-date=9a de Aprilo, 2024 |website=Los Angeles Times |language=en-US |archive-date=9a de Aprilo, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409071905/https://www.latimes.com/socal/daily-pilot/news/story/2024-03-25/andy-warhol-art-stolen-from-orange-coast-college |url-status=live }}</ref><ref name="Metcalf-2018" > Metcalf, Stephen (6a de Decembro, 2018). [https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2019/01/andy-warhol-pop-art-whitney/576412/ "Andy Warhol, Cold and Mute, Is the Perfect Artist for Our Times".] The Atlantic. ISSN 2151-9463. Arkivita el la originalo la 1an de Aprilo, 2024. Alirita la 1an de Aprilo, 2024. "He's now widely regarded as the most important artist of the second half of the 20th century." </ref> En februaro 1974, kelkaj el la Mao-portretoj estis instalitaj ĉe la Musée Galliera en Parizo.{{Sfn|Gopnik|2020|p=748}} En 1974, Warhol kaj Johnson translokiĝis de lia hejmo sur Lexington Avenue al urba domo ĉe 57 Orienta 66-a Strato en la kvartalo Lenox Hill de Manhatano.<ref>{{Cite web |last=AnOther |date=9a de Julio, 2018 |title=Why We're Fascinated by the Contents of Andy Warhol's Bathroom Cabinet |url=https://www.anothermag.com/design-living/10983/why-were-fascinated-by-the-contents-of-andy-warhols-bathroom-cabinet |access-date=7a de Aprilo, 2024 |website=AnOther |language=en |archive-date=15a de Aprilo, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240415203252/https://www.anothermag.com/design-living/10983/why-were-fascinated-by-the-contents-of-andy-warhols-bathroom-cabinet |url-status=live }}</ref> Tiutempe, la publika ĉeesto de Warhol signife pliiĝis pro lia partopreno en festoj. En 1974, li diris: "Mi provas tiel ofte ĉirkaŭiri kaj provas iri al ĉiu festo, por ke ili enuu pri mi kaj ĉesu skribi pri mi."<ref>{{Cite journal |date=November 1989 |title=Andy-isms: Highlights from a decade of interviews by Andy Warhol |journal=Interview |volume=19 |issue=11 |pages=90}}</ref> [[File:Andy Warhol1975.jpg|thumb|dekstre|Andy Warhol ĉe lia ekspozicio en la ''Palazzo dei Diamanti'' en [[Ferrara]], 1975.]] Warhol desegnis la scenejojn por la Broadveja [[muzikalo]] ''Man on the Moon'' de John Philips de [[the Mamas & the Papas]], kiu premieris en januaro 1975 ĉe la Little Theatre en Novjorko.<ref name="Parker-1975">{{Cite news |last=Parker |first=Jerry |date=1975-01-26 |title=Sky-High Hopes For A Lunar Musical |url=https://www.newspapers.com/article/newsday-nassau-edition-sky-high-hopes/168217876/ |access-date=2025-03-20 |work=Newsday |location=Nassau Edition |pages=Part II / 5 |archive-date=10a de Junio, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610083929/https://www.newspapers.com/article/newsday-nassau-edition-sky-high-hopes/168217876/ |url-status=live }}</ref> En majo 1975, Warhol ĉeestis la ŝtatan vespermanĝon de prezidanto [[Gerald Ford]] honore al la [[ŝaho]] de [[Irano]], [[Mohammad Reza Pahlavi]], ĉe la [[Blanka Domo]].{{Sfn|Colacello|1990|p=302}} En septembro 1975, li faris ok-urban usonan libro-turneon por sia libro ''The Philosophy of Andy Warhol (From A to B & Back Again)'', sekvita de haltoj en Italio, Francio kaj Anglio.<ref name="Acocella-2020" > Acocella, Joan (1a de Junio, 2020). [https://www.newyorker.com/magazine/2020/06/08/untangling-andy-warhol "Untangling Andy Warhol".] ''[[The New Yorker]]''. ISSN 0028-792X. Arkivita el la originalo la 1an de Aprilo, 2024. Alirita la 1an de Aprilo, 2024. "There was no huger reputation than Warhol's in the art of the sixties, and in late-twentieth-century art there was no more important decade than the sixties. Much of the art that has followed, in the United States, is unthinkable without him (...)" </ref><ref name="Raymond-1975b">{{Cite news |last=Raymond |first=John |date=31a de Aŭgusto, 1975 |title=Business Artist Gives the Business |url=https://www.newspapers.com/article/the-atlanta-constitution-the-philosophy/148668672/ |access-date=4a de Junio, 2024 |work=The Atlanta Constitution |pages=12–CC |archive-date=4a de Junio, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604035807/https://www.newspapers.com/article/the-atlanta-constitution-the-philosophy/148668672/ |url-status=live }}</ref> En 1976, Warhol kaj la pentristo Jamie Wyeth estis komisiitaj pentri la portretojn unu de la alia fare de la Coe Kerr Gallery en Manhatano.<ref>{{Cite news |date=4a de Junio, 1976 |title=Art: Warhol Meets Wyeth |url=https://www.nytimes.com/1976/06/04/archives/art-warhol-meets-wyeth.html |work=The New York Times |archive-date=21a de Decembro, 2024 |access-date=3a de Julio, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221073849/https://www.nytimes.com/1976/06/04/archives/art-warhol-meets-wyeth.html |url-status=live }}</ref> En januaro 1977, Warhol vojaĝis al [[Kuvajto]] por la malfermo de sia ekspozicio ĉe la Dhaiat Abdulla Al Salem Gallery.<ref>{{Cite news |date=9a de Aŭgusto, 2022 |title=When Andy Warhol Visited Kuwait |url=https://www.gqmiddleeast.com/culture/andy-warhol-kuwait |access-date=25a de Junio, 2024 |work=[[GQ (revuo)|GQ Middle East]]|language=en-US |archive-date=26a de Junio, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626001035/https://www.gqmiddleeast.com/culture/andy-warhol-kuwait |url-status=live }}</ref> En junio 1977, Warhol estis invitita al speciala ricevo honorante la "Inaŭgurajn Artistojn", kiuj kontribuis presaĵojn al la prezidenta kampanjo de [[Jimmy Carter]].<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=Jo Ann |date=20a de Decembro, 2023 |title=Prints To Profit The Party |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/06/11/prints-to-profit-the-party/ca91f9c8-a9aa-4892-8de9-3d4fef9a16b3/ |access-date=9a de Aprilo, 2024 |newspaper=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286 |archive-date=1a de Decembro, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201181651/https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/06/11/prints-to-profit-the-party/ca91f9c8-a9aa-4892-8de9-3d4fef9a16b3/ |url-status=live }}</ref> En 1977, Warhol estis komisiita de la artaĵkolektanto Richard Weisman por krei ''Atletojn'', dek portretojn konsistantajn el la plej elstaraj tiamaj atletoj.<ref>{{Cite web|title=Weisman, Warhol and the Athletes|url=https://www.christies.com/features/Weisman-Warhol-and-the-Athletes-10127-7.aspx|access-date=4a de Novembro, 2021|website=Christie's|language=en|archive-date=12a de Oktobro, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012174905/https://www.christies.com/features/Weisman-Warhol-and-the-Athletes-10127-7.aspx|url-status=live}}</ref> La malfermo de [[Studio 54]] en 1977 enkondukis novan epokon en la nokta vivo de Novjorko. Warhol ofte societumis ĉe Studio 54 kaj rimarkis la drogo-stimulitajn agadojn, kiujn liaj amikoj entreprenis ĉe festoj.<ref>[https://www.vanityfair.com/hollywood/2021/05/halston-studio-54-real-life "Drugs, Disco, and a Dead Body: Five Outrageous Studio 54 Stories".] ''Vanity Fair''. 14a de Majo, 2021. Arkivita el la originalo la 29an de Marto, 2024. Alirita la 7an de Aprilo, 2024. </ref> En 1977, Warhol komencis fari fotojn de nudaj viroj en diversaj pozoj kaj plenumantaj seksajn agojn — nomatajn "pejzaĝoj" — por tio, kio fariĝis konata kiel la serio ''Torsos'' kaj ''Sex Parts''.<ref>{{Cite web |title=Dirty Art: Andy Warhol's Torsos and Sex Parts |url=https://www.warhol.org/exhibition/dirty-art-andy-warhols-torsos-and-sex-parts/ |access-date=8a de Aprilo, 2024 |website=The Andy Warhol Museum |language=en-US |archive-date=8a de Aprilo, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408043516/https://www.warhol.org/exhibition/dirty-art-andy-warhols-torsos-and-sex-parts/ |url-status=live }}</ref>{{Sfn|Warhol|Hackett|1989|p=32|ps=Entry date: March 15, 1977}} La plej multaj el la viroj estis stratŝtelistoj kaj viraj prostituitoj alportitaj al la Fabriko fare de la amanto de Halston, Victor Hugo.{{Sfn|Colacello|1990|p=337}}{{Sfn|Warhol|Hackett|1989|p=40|ps=Entry date: April 6, 1977}} Tio kaŭzis streĉiĝon en la rilato de Warhol kun Johnson, kiu ne aprobis lian amikecon kun Hugo.{{Sfn|Warhol|Hackett|1989|p=86|ps=Entry date: November 7, 1977}}{{Sfn|Gopnik|2020|p=835}} "Kiam Studio 54 malfermiĝis, aferoj ŝanĝiĝis kun Andy. Tio estis Novjorko, kiam ĝi estis ĉe la kulmino de sia plej dekadenca periodo, kaj mi ne partoprenis. Mi neniam ŝatis tiun scenon, mi neniam sentis min komforte. ... Andy nur malŝparis sian tempon, kaj ĝi estis vere maltrankviliga. ... Li simple pasigis sian tempon kun la plej ridindaj homoj," diris Johnson.{{Sfn|Gopnik|2020|p=833}} [[Dosiero:Jimmy Carter Andy Warhol 1977.jpg|eta|maldekstre|Andy Warhol kaj [[Jimmy Carter]] en 1977]] Kun sia dumlonge amiko [[Stuart Pivar]], Warhol fondis la [[Novjorka Akademio de Arto|Novjorkan Akademion de Arto]] en 1979.<ref name="NYM 1992">{{citaĵo el libro||url=http://books.google.com/books?id=gOMCAAAAMBAJ&pg=PA28&dq=Andy+Warhol+pivar&hl=en&ei=-PdxTrimMdPE8QPG2JniCQ&sa=X&oi=book_result&ct=book-preview-link&resnum=1&ved=0CC0QuwUwAA#v=onepage&q=Andy%20Warhol%20pivar&f=false |titolo=New York Magazine 27an Jan, 1992 |eldoninto=|datoj=27an de Januaro, 1992 |alirdato=4a de Decembro, 2013}}</ref><ref>{{citaĵo el libro||url=http://books.google.com/books?id=NOECAAAAMBAJ&pg=PA24&lpg=PA24&dq=New+York+Academy+of+Art+pivar&source=bl&ots=WEuu7kPOSo&sig=zpNCde-ssv_EqVybOvjAKQ7ZunQ&hl=en&ei=EPlxTqDtH86o8AOc2tHqCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CEcQ6AEwBw#v=onepage&q=New%20York%20Academy%20of%20Art%20pivar&f=false |titolo=New York Magazine 8a de Apr, 1996 |eldoninto=|datoj=8a de Aprilo 1996 |alirdato=4a de Decembro, 2013}}</ref> Samjare, Warhol fondis eldonejon, ''Andy Warhol Books'', kaj publikigis la libron ''Exposures'', kiu enhavis liajn fotojn de famaj amikoj kaj konatuloj.<ref>{{Cite news |last=Adler |first=Jerry |date=25a de Novembro, 1979 |title=Andy Warhol Exposed |url=https://www.newspapers.com/article/daily-news-andy-warhol-exposed/148567322/ |access-date=2a de Junio, 2024 |work=Sunday News Magazine |pages=2 |archive-date=2a de Junio, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240602212722/https://www.newspapers.com/article/daily-news-andy-warhol-exposed/148567322/ |url-status=live }}</ref> En novembro 1979, li komencis trisemajnan libro-turneon en Usono.{{Sfn|Warhol|Hackett|1989|p=248}} Laŭ la antaŭa redaktoro de ''Interview'', [[Bob Colacello]], Warhol dediĉis multon da sia tempo al la akiro de novaj, riĉaj patronoj por portretmendoj — inkluzive de la ŝaho de Irano Mohammad Reza Pahlavi, lia edzino imperiestrino [[Farah Pahlavi]], lia fratino princino [[Aŝraf Pahlavi]], [[Mick Jagger]], [[Liza Minnelli]], [[John Lennon]], [[Diana Ross]] kaj [[Brigitte Bardot]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8179627.stm |work=[[BBC News]] |title=Warhol's Jackson goes on display |date=7a de Aŭgusto, 2009 |access-date=30a de Marto, 2010 |archive-date=24a de Februaro, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224095033/http://news.bbc.co.uk/2/hi/8179627.stm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.artexpertswebsite.com/pages/artists/warhol.php |title=Andy Warhol Expert art authentication, certificates of authenticity and expert appraisers |website=artexpertswebsite.com |access-date=26a de Februaro, 2018 |archive-date=27a de Februaro, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227094310/https://www.artexpertswebsite.com/pages/artists/warhol.php |url-status=live }}</ref> En novembro 1979, la Muzeo Whitney de Amerika Arto aranĝis la ekspozicion ''Andy Warhol: Portretoj de la 70-aj jaroj'' por festi la "tre komercan famularon de la 70-aj jaroj, la jardekon de la revuo ''People'' kaj dezajnitaj [[ĝinzo]]j."<ref name="Tucker-1979">{{Cite news |last=Tucker |first=Priscilla |date=19a de Novembro, 1979 |title=Off The Wall Exposures |url=https://www.newspapers.com/article/daily-news-andy-warhol-portraits-of-the/146276253/ |access-date=29a de Aprilo, 2024 |work=Daily News |pages=53 |archive-date=29a de Aprilo, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429091520/https://www.newspapers.com/article/daily-news-andy-warhol-portraits-of-the/146276253/ |url-status=live }}</ref> Kelkaj kritikistoj malŝatis liajn ekspoziciojn de portretoj de gravuloj kaj famuloj, nomante ilin supraĵaj, facilaj kaj komercaj, sen profundo aŭ indiko pri la signifo de la temoj.<ref name="Lando-2008">{{Cite news |last=Lando |first=Michal |date=8a de Aprilo, 2008 |title=Reexamining Warhol's Jews |url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1207486218796&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110703204535/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1207486218796&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull |archive-date=3a de Julio, 2011 |access-date=5a de Januaro, 2009 |work=[[The Jerusalem Post]] }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110703204535/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1207486218796&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull |date=2011-07-03 }}</ref> == 1980-aj jaroj == Warhol ĝuis re-aperon de kritika kaj financa sukceso en la 1980-aj jaroj, parte pro sia afineco kaj amikeco kun nombraj fekundaj pli junaj artistoj, kiuj estis hegemoniaj ĉe la altpreza novjorka arto de la 1980-aj jaroj: [[Jean-Michel Basquiat]], [[Julian Schnabel]], [[David Salle]] kaj aliaj tiele nomitaj [[Novekspresionismo|Novekspresionistoj]], same kiel membroj de la movado de [[Transavangardo]] en Eŭropo, kiaj [[Francesco Clemente]] kaj [[Enzo Cucchi]]. [[File:Andy Warhol at the Jewish Museum, gtfy.00025.jpg|thumb|Warhol en la Juda Muzeo en Novjorko, 1980]] Ĉirkaŭ tiu periodo, Warhol estis kritikita pro iĝi simpla "negocartisto".<ref name = "jpost">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1207486218796&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull|titolo=Reexamining Warhol's Jews|alirdato=5a de Januaro 2009|familia nomo=Lando|persona nomo=Michal|dato=8a de Aprilo 2008|verkaĵo=The Jerusalem Post}}</ref> En 1979, reviziantoj malamis liajn ekspoziciojn de portretoj de gravuloj kaj famuloj de la 1970-aj jaroj, kiel supraĵaj, facilaj kaj komercaj, sen profundeco aŭ indiko de la gravo de la portretitoj. Ili kritikis ankaŭ lian ekspozicion de 1980 de 10 portretoj ĉe la [[Juda Muzeo (Novjorko)|Juda Muzeo]] en Novjorko, titolita ''Jewish Geniuses'' (judaj geniuloj), kiujn Warhol — kiu estis neinteresitaj en [[judismo]] aŭ judoj — estis priskribinta en sia taglibro kiel "They're going to sell" (vendeblaj).<ref name = "jpost"/> Poste, tamen, kelkaj kritikistoj ekrigardis la supraĵecon kaj komercecon de Warhol kiel "the most brilliant mirror of our times" (la plej brila spegulo de niaj tempoj) asertante ke "Warhol estis kaptinta ion nerezistebla pri la ''[[zeitgeist]]'' de la usona kulturo en la 1970-aj jaroj."<ref name = "jpost"/> Warhol ankaŭ ege montris intensan kliniĝon al la [[Holivuda glamuro]]. Li iam diris: "I love Los Angeles. I love Hollywood. They're so beautiful. Everything's plastic, but I love plastic. I want to be plastic" (Mi amas Los-Anĝeleson. Mi amas Holivudon. Ili estas tiom belaj. Ĉio estas plasta, sed mi amas plaston. Mi volas esti plasta).<ref>{{Cite book |first1=Victor |last1=Bockris |author2=[[Gerard Malanga]] |title=Up-tight: the Velvet Underground story |publisher= Omnibus Press|location=London |year=2002 |page=66 |isbn=0-7119-9170-7 |oclc=49906101}}</ref> La [[Novjorka Akademio de Arto]] estis fondita parte de Warhol.<ref> Connolly, John (8a de Aprilo, 1996). [https://books.google.es/books?id=NOECAAAAMBAJ&pg=PA24&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "School for Scandal".] New York. Vol. 29, no. 14. p. 24. Arkivita el la originalo la 26an de Januaro, 2016. Alirita la 4an de Decembro, 2013. </ref> Unue establita en 1980, la misio de la instituto estis "revivigi tradiciajn metodojn por trejni artistojn."<ref name="Muchnic-1988a" > Muchnic, Suzanne (8a de Majo, 1988). [https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-08-ca-3738-story.html "Warhol: Pop Artist or Crusader for Tradition?".] Los Angeles Times. ISSN 0458-3035. Alirita la 26an de Februaro, 2018. </ref> Laŭ kunfondinto [[Stuart Pivar]], "Kio okazis estis, ke [[Modernismo]] fariĝis teda [por Warhol] ... Sed lia ĝenerala plano, kion li vere kredis, estis, ke la [[moderna epoko]] malaperas kaj ke ni eniras [[novklasikismo|novklasikan]] periodon."<ref name="Muchnic-1988a" /> En 1981, Warhol laboris pri projekto kun [[Peter Sellars]] kaj Lewis Allen, kiu estus kreinta vojaĝantan surscenejan spektaklon nomitan "A No Man Show" (Nenia Spektaklo), kun vivgranda ''animatrona'' [[roboto]] laŭ la preciza bildo de Warhol.<ref>{{Cite web |last=Ridenour |first=Al |date=16a de Majo, 2002 |title=The Automated Andy Warhol Is Reprogrammed |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-may-16-wk-town16-story.html |access-date=4a de Aŭgusto, 2023 |website=Los Angeles Times |language=en-US |archive-date=4a de Aŭgusto, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230804224234/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-may-16-wk-town16-story.html |url-status=live }}</ref> La roboto de Andy Warhol povus legi la taglibrojn de Warhol kiel teatran produktaĵon.<ref>{{Cite web |last1=Magazine |first1=Smithsonian |last2=McGreevy |first2=Nora |title=Hear an A.I.-Generated Andy Warhol 'Read' His Diary to You in New Documentary |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/an-ai-generated-andy-warhol-reads-his-diary-to-you-in-new-documentary-180979658/ |access-date=4a de Aŭgusto, 2023 |website=Smithsonian Magazine |language=en |archive-date=4a de Aŭgusto, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230804224239/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/an-ai-generated-andy-warhol-reads-his-diary-to-you-in-new-documentary-180979658/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Citation |last=Curley |first=John J. |title=Andy Warhol |date=30a de Januaro, 2014 |url=http://dx.doi.org/10.1093/obo/9780199920105-0031 |work=Art History |access-date=8a de Aŭgusto, 2023 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/obo/9780199920105-0031 |isbn=978-0-19-992010-5|url-access=subscription }}</ref> Warhol estis citita diranta: "Mi ŝatus esti maŝino, ĉu vi ne?"<ref> Watercutter, Angela. [https://www.wired.com/story/andy-warhol-diaries-artificial-intelligence-voice/ "Why 'The Andy Warhol Diaries' Recreated the Artist's Voice With AI".] ''Wired''. ISSN 1059-1028. Arkivita el la originalo la 4an de Aŭgusto, 2023. Alirita la 4a de Aŭgusto, 2023. </ref> En 1983, Warhol ricevis mendon krei afiŝon por la centjariĝo de la [[Broklina Ponto|Ponto de Broklino]].<ref name="Finston-1983">{{Cite news |last=Finston |first=Mark |date=6a de Aprilo, 1983 |title=Andy Warhol unveils tribute to the Brooklyn Bridge |url=https://www.newspapers.com/article/the-star-ledger-andy-warhol-unveiling-br/165131335/ |access-date=10a de Februaro, 2025 |work=The Star-Ledger |pages=49 |archive-date=19a de Februaro, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219130417/https://www.newspapers.com/article/the-star-ledger-andy-warhol-unveiling-br/165131335/ |url-status=live }}</ref> La afiŝo estis lia kontribuo al la Arta Ekspozicio de Novjorko en 1983.<ref name="Finston-1983" /> Warhol kreis serion de silkskrapilaj presaĵoj pri [[endanĝerigitaj specioj]] por sia ekspozicio "Warhol's Animals: Species at Risk" (La bestoj de Warhol: Specioj en Risko) ĉe la [[Usona Muzeo pri Naturhistorio]] de Novjorko en aprilo 1983.<ref name="Bruce-1983">{{Cite news |last=Bruce |first=Michael |date=15a de Aprilo, 1983 |title=From beautiful people to beautiful animals |url=https://www.newspapers.com/article/daily-news-andy-warhol-endangered-specie/147417014/ |access-date=25a de Junio, 2024 |work=Daily News |pages=5 |archive-date=26a de Junio, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626001037/https://www.newspapers.com/article/daily-news-andy-warhol-endangered-specie/147417014/ |url-status=live }}</ref> Warhol donacis 10 el la 150 aroj, kiujn li faris, al naturprotektaj organizaĵoj "por ke ili povu vendi ilin por kolekti monon."<ref name="Bruce-1983" /> [[Dosiero:Bratislava Venturska ulica1.jpg|eta|altdekstre|Statuo de Andy Warhol en [[Bratislavo]], Slovakujo.|maldekstra]] Antaŭ la [[Vintraj Olimpikoj]] de [[Sarajevo]] en 1984, li kunlaboris kun 15 aliaj artistoj, inkluzive de [[David Hockney]] kaj [[Cy Twombly]], kaj kontribuis presaĵon de ''Rapidglitkuranto'' al la kolekto Arto kaj Sporto. La ''Rapidglitkuranto'' estis uzita por la oficiala afiŝo de la [[Vintra Olimpiko 1984]].<ref>{{Cite web|url=http://www.aanddgallery.com/store/images/uploads/WarholWinterolympics.jpg|title="Speed Skater" official 1984 Sarajevo Winter Olympics poster by Andy Warhol|access-date=30a de Julio, 2017|archive-date=30a de Julio, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730202633/http://www.aanddgallery.com/store/images/uploads/WarholWinterolympics.jpg|url-status=live}}</ref> En 1984, ''[[Vanity Fair (gazeto)|Vanity Fair]]'' komisiis Warhol por produkti portreton de [[Prince]], por akompani artikolon kiu celebru la sukceson de la albumo ''Purple Rain'' kaj de la samnoma akompananta filmo.<ref> Vox, Tristan. [https://www.vanityfair.com/culture/2016/04/prince-at-the-height-of-his-powers "Purple Fame: An Appreciation of Prince at the Height of His Powers. Vanity Fair 1984 article, with especially commissioned portrait commissioned from Andy Warhol".] [[Vanity Fair]]. Arkivita el la originalo la 19an de Decembro, 2016. Alirita la 12an de Marto, 2018. </ref> Referencante la multajn portretojn de famuloj produktitajn de Warhol dum lia kariero, ''Orange Prince'' (1984) estis kreita uzante similan komponaĵon al la serio "Flavors" pri [[Marilyn Monroe|Marilyn]] el 1962, inter kelkaj el la unuaj portretoj de famuloj de Warhol.<ref>{{Cite web|url=https://www.pacermonitor.com/view/44T6MBA/The_Andy_Warhol_Foundation_For_v_Goldsmith_et_al__nysdce-17-02532__0032.3.pdf|title=Art historian, Thomas E Crow, analysis of Warhol's portrait of Prince, May 2018|website=pacermonitor.com|access-date=9a de Junio, 2018|archive-date=17a de Majo, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180517223449/https://www.pacermonitor.com/view/44T6MBA/The_Andy_Warhol_Foundation_For_v_Goldsmith_et_al__nysdce-17-02532__0032.3.pdf|url-status=live}}</ref> Prince estas prezentita en popkolora paletro ofte uzata de Warhol, en brile oranĝa koloro kun nuancoj de brile verda kaj blua. La vizaĝaj trajtoj kaj haroj estas nigre presitaj super la oranĝa fono.<ref>{{Cite web|url=https://www.christies.com/lotfinder/Lot/andy-warhol-1928-1987-orange-marilyn-4806391-details.aspx|title=Andy Warhol's Orange Marilyn 1962. Essay on the Warhol portrait style across three decades|website=christies.com|language=en|access-date=11a de Marto, 2018|archive-date=28a de Februaro, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228223737/https://www.christies.com/lotfinder/Lot/andy-warhol-1928-1987-orange-marilyn-4806391-details.aspx|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.artimage.org.uk/6072/andy-warhol/prince--c--1984|title=Prince (1984) : Andy Warhol : Artimage|website=artimage.org.uk|language=en|access-date=11a de Marto, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180312022554/https://www.artimage.org.uk/6072/andy-warhol/prince--c--1984|archive-date=12a de Marto, 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sothebys.com/en/news-video/blogs/all-blogs/21-days-of-andy-warhol/2013/11/andy-warhol-and-his-process.html|title=Andy Warhol and His Process: Screenprinting: sothebys.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413051307/http://www.sothebys.com/en/news-video/blogs/all-blogs/21-days-of-andy-warhol/2013/11/andy-warhol-and-his-process.html|archive-date=13a de Aprilo, 2016|url-status=dead}}</ref> En septembro 1985, la komuna ekspozicio de Warhol kun Basquiat, ''Paintings'' (Pentraĵoj), malfermiĝis ĉe la Tony Shafrazi Gallery kaj ricevis negativajn recenzojn.<ref>{{Cite news|last=Raynor|first=Vivien|date=20a de Septembro, 1985|title=ART: BASQUIAT, WARHOL|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1985/09/20/arts/art-basquiat-warhol.html|access-date=18a de Oktobro, 2021|issn=0362-4331|archive-date=18a de Oktobro, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018072229/https://www.nytimes.com/1985/09/20/arts/art-basquiat-warhol.html|url-status=live}}</ref> Tiun monaton, malgraŭ la timo de Warhol, lia silkoseriaĵo ''Reigning Queens'' (Regnantaj Reĝinoj) estis montrita ĉe la Leo Castelli Gallery.<ref>{{Cite web|last=Tate|title='Reigning Queens', Andy Warhol|url=https://www.tate.org.uk/art/artworks/warhol-reigning-queens-ar00396|access-date=17a de Oktobro, 2021|website=Tate Etc.|language=en-GB|archive-date=18a de Oktobro, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018072235/https://www.tate.org.uk/art/artworks/warhol-reigning-queens-ar00396|url-status=live}}</ref> En la ''Taglibroj de Andy Warhol'', Warhol notis: "Ili laŭsupoze estis nur por Eŭropo - neniu ĉi tie zorgas pri reĝeco kaj ĝi estos alia malbona recenzo."{{Sfn|Warhol|Hackett|1989|p=680}} En januaro 1987, Warhol vojaĝis al [[Milano]] por la malfermo de sia lasta ekspozicio, ''Lasta Vespermanĝo'', ĉe la Palazzo delle Stelline.<ref>{{Cite web|date=23a de Marto, 2017|title=The must-see exhibition in Milan: "Sixty Last Suppers" by Andy Warhol|url=https://www.vogue.fr/fashion-culture/fashion-exhibitions/diaporama/exhibition-andy-warhol-milan-italy-art-culture-museo-de-novecento-gagosian-gallery/41931|access-date=18a de Oktobro, 2021|website=Vogue Paris|language=fr-FR|archive-date=18a de Oktobro, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018072230/https://www.vogue.fr/fashion-culture/fashion-exhibitions/diaporama/exhibition-andy-warhol-milan-italy-art-culture-museo-de-novecento-gagosian-gallery/41931|url-status=live}}</ref> La sekvan monaton, Warhol pozis kun ĵazisto [[Miles Davis]] por la modspektaklo de Koshin Satoh ĉe la Tunelo en Novjorko la 17-an de februaro 1987.<ref>{{Cite web|last=Kornbluth|first=Jesse|date=9a de Marto, 1987|title=Remembering the World of Andy Warhol|url=https://nymag.com/arts/art/features/47184/|access-date=18a de Oktobro, 2021|website=New York|language=en-us|archive-date=18a de Oktobro, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018072224/https://nymag.com/arts/art/features/47184/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Le jour où Warhol est devenu le serviteur de Miles Davis|url=https://www.numero.com/fr/musique/miles-davis-andy-warhol-jazz-pop-art-tunnel-manhattan-night-club-defile-koshin-satoh|access-date=18a de Oktobro, 2021|website=Numéro Magazine|language=fr|archive-date=14a de Aprilo, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240414055355/https://www.numero.com/fr/musique/miles-davis-andy-warhol-jazz-pop-art-tunnel-manhattan-night-club-defile-koshin-satoh|url-status=dead}}</ref> === Morto === Li mortis en Novjorko la 22an de februaro [[1987]], post esti realiginta ''Last Supper'', inspirita de "[[La lasta vespermanĝo]]" de [[Leonardo da Vinci]]. [[Dosiero:Warhol's grave.jpg|eta|Varhola tombo ĉe la Bizanca Katolika Tombejo Sankta Johano.]] Warhol mortis en Novjorko precize je 6:32 la 22an de Februaro, 1987. Laŭ novaj informoj, li estis bone rekuperiĝinta el rutina [[Gala veziko|galvezika]] kirurgio ĉe la [[Novjorka Hospitalo]] antaŭ mortiĝi dumdorme pro subita post-operacia [[kormisritmo]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE3DA1639F930A25757C0A961948260|titolo=Hospital Asserts it Gave Warhol Adequate Care|alirdato=2a de Januaro 2009|familia nomo=Boorstin|persona nomo=Robert O.|dato=13a de Aprilo 1987|verkaĵo=The New York Times}}</ref> Antaŭ tiu diagnozo kaj operacio, Warhol prokrastigis solvi siajn galvezikajn problemojn, ĉar li timegis eniri hospitalojn kaj eĉ viziti kuracistojn.<ref name="NYM 1992" /> Lia familio plendis kontraŭ la hospitalo pro maltaŭga zorgado, dirante ke la misritmo estis okazigita de malkonvena zorgado kaj troa akvigo.<ref>{{citaĵo el novaĵo||lasta=Sullivan |unua=Ronald |url=http://www.nytimes.com/1991/12/05/nyregion/care-faulted-in-the-death-of-warhol.html |titolo=Care faulted in the death of warhol |verkaĵo=The New York Times |datoj=5a de Decembro, 1991 |alirdato=14a de Aŭgusto, 2010}}</ref> Tiu kazo pro malbona praktiko estis tuj eljuĝistigita; la familio de Warhol ricevis nepublikigitan kvanton da mono.<ref>{{citaĵo el novaĵo||aŭtoro=|url=http://articles.orlandosentinel.com/1991-12-24/news/9112240841_1_warhol-york-hospital-gallstones |titolo=Andy Warhol Heirs Settle Lawsuit With Hospital Over Artist's Death - Orlando Sentinel |eldoninto=Articles.orlandosentinel.com |datoj=[[24a de decembro]] 1991 |alirdato=4a de Decembro, 2013}}</ref> La korpo de Warhol estis portata al Picburgo fare de liaj fratoj por [[funebro]]. La adiaŭo okazis ĉe la Funebrejo Thomas P. Kunsak kaj temis pri ceremonio de malferma ĉerko. Tiu estis solida bronzaĵo kun orkoloraj teniloj kaj blanka subŝtofaĵo. Warhol estis ege lukse vestita kun okulvitroj. Li tenis poze malgrandan preĝolibron kaj ruĝan rozon. La funebra liturgio okazis ĉe la Bizanca Katolika Preĝejo de la Sankta Spirito de la ''North Shore'' de Picburgo. La laŭdo estis farita de [[monsinjoro]] Peter Tay. Parolis ankaŭ [[Yoko Ono]] kaj [[John Richardson]]. La ĉerko estis kovrita el blankaj rozoj kaj asparagaj plantoj. Post la liturgio, la ĉerko estis kondukita al la Bizanca Katolika Tombejo Sankta Johano en Bethel Park, suda ĉeurbo de Picburgo. Ĉe la tombo, la pastro faris mallongan preĝon kaj ŝprucis sanktigitan akvon supre. Paige Powell lasis en la tombon kopion de gazeto ''Interview'', T-ĉemizon ''Interview'' kaj botelon de la parfumo de Estée Lauder nome "Beautiful". Warhol estis entombigita ĉe siaj gepatroj. Okazis memorservo en Manhatano por Warhol la [[1an de aprilo|1an de Aprilo]] [[1987]] ĉe la [[Katedralo Sankta Patriko (Novjorko)]]. == Verkaro == Andy Warhol postlasis enorman verkaron inter kiuj pentraĵoj, filmoj, diversaj produktaĵoj el [[The Factory]], muziko, libroj kaj aliaj presaĵoj, aliaj komunikiloj, kiaj desegnoj, skulptaĵoj, sonregistraĵoj, temporegistriloj, televidaj programoj, modo, performaĵoj, teatraĵoj, fotoj kaj komputiluzado. Kiel produktisto kaj produktoro li eldonis gazetojn, kaj produktoris muzikon kaj la verkojn de aliaj artistoj. === Pentraĵoj === Komence de la 1960-aj jaroj, [[poparto]] estis eksperimenta formo, kiun pluraj artistoj sendepende adoptis; kelkaj el ĉi tiuj pioniroj, kiel ekzemple [[Roy Lichtenstein]], poste fariĝus sinonimaj kun la movado. Warhol, kiu famiĝus kiel la "Papo de Popmuziko", turnis sin al ĉi tiu nova stilo, kie popularaj temoj povus esti parto de la paletro de la artisto. Liaj fruaj pentraĵoj montras bildojn prenitajn el [[bildstrio]]j kaj reklamaĵoj, mane pentritajn per farbogutoj. Tiuj gutoj imitis la stilon de sukcesaj abstraktaj ekspresionistoj kiel ekzemple [[Willem de Kooning]]. De ĉi tiuj komencoj, li evoluigis sian pli postan stilon kaj temojn. Anstataŭ labori pri aparta temo, kiel li komencis fari, li laboris pli kaj pli pri signifa stilo, malrapide eliminante la manfaritan laboron el la arta procezo. Warhol estis frua adoptanto de la [[Serigrafio|serigrafia]] presaĵprocezo kiel tekniko por fari pentraĵojn. Liaj pli postaj desegnaĵoj estis spuritaj de diapozitivaj projekcioj. Warhol havis plurajn asistantojn tra la jaroj, inkluzive de [[Gerard Malanga]], Ronnie Cutrone kaj George Condo, kiuj produktis siajn serigrafiajn multoblaĵojn, sekvante liajn instrukciojn por fari malsamajn versiojn kaj variaĵojn.{{sfn|Colacello|1990|p=28}}<ref>{{Cite web |last=Amadour |date=15a de Februaro, 2023 |title=15 Minutes with George Condo |url=https://lamag.com/art/15-minutes-with-george-condo |access-date=9a de Septembro, 2023 |website=LAmag – Culture, Food, Fashion, News & Los Angeles |language=en |archive-date=20a de Oktobro, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020191336/https://lamag.com/art/15-minutes-with-george-condo |url-status=live }}</ref> La unuaj popartaj pentraĵoj de Warhol estis montrataj en aprilo 1961, servante kiel fono por la vitrina ekspozicio de la Novjorka Grandmagazeno Bonwit Teller.<ref>Smith, Patrick S (1986). ''Andy Warhol's Art and Films''; UMI Research Press; p.98; {{ISBN|978-0-8357-1733-5}}</ref> Por sia unua grava ekspozicio en 1962, Warhol pentris siajn famajn skatolojn da supo Campbell, kiun li asertis esti manĝinta por tagmanĝo dum 20 jaroj.<ref>{{Cite web |title=Campbell's Soup Cans |url=https://bng.bm/art/campbells-soup-cans/ |access-date=2025-04-13 |website=Bermuda National Gallery |language=en |archive-date=16a de Aprilo, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416163629/https://bng.bm/art/campbells-soup-cans/ |url-status=live }}</ref> Warhol komencis fari pentraĵojn de ikonecaj usonaj objektoj kiel ekzemple dolarbiletoj, [[fungonubo]]j, [[Elektra seĝo|elektraj seĝoj]], skatoloj, boteloj de [[Kokakolao]], kaj famuloj kiel ekzemple [[Marilyn Monroe]], [[Elvis Presley]] kaj [[Elizabeth Taylor]], same kiel gazettitoloj. Lia verko fariĝis populara kaj polemika. == Persona vivo == Lia vivo estis kurioza por scivolemo, ekzemple rilate al privataj aferoj kiaj tre specifa sekseco, religia kredo, kolektemo kaj negoca agado. Ĝi kaj lia verkaro estis tialo por aperigo en diversstilaj filmoj, dokumentaloj, poŝtmarkoj, skulptaĵoj, muzeoj, nomo de ponto en Picburgo ktp. == Filmoj == * ''[[Blue Movie]]'' * ''[[I Shot Andy Warhol]]'' == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * "A symposium on Pop Art". ''Arts Magazine'', Aprilo 1963, pp.&nbsp;36–45. Tiu simpozio okazis en 1962, ĉe la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko]], kaj publikigita en tiu publikaĵo la venontan jaron. * Bockris, Victor (1997). ''Warhol: The Biography''. New York: Da Capo Press. ISBN 0-306-81272-X. * Celant, Germano. ''Andy Warhol: A Factory''. Kunstmuseum Wolfsbug, 1999. ISBN 3-7757-0773-5 * Colacello, Bob (1990). ''Holy Terror: Andy Warhol Close Up''. New York: HarperCollins. ISBN 0-06-016419-0. * Danto, Arthur C. (2009). [http://www.amazon.com/Warhol-Icons-America-Arthur-Danto/dp/0300135556/ref=tmm_hrd_title_0?ie=UTF8&qid=1351456153&sr=1-1#reader_0300135556 ''Andy Warhol'']. Yale University Press. ISBN 978-0-300-13555-8. * Dillenberger, Jane D. (2001). [http://books.google.com/?id=KemglT-1jSIC ''The Religious Art of Andy Warhol'']. New York City: Continuum International Publishing Group. ISBN 0-8264-1334-X. * Doyle, Jennifer, Jonathan Flatley, kaj José Esteban Muñoz eld. (1996). ''Pop Out: Queer Warhol''. Durham: Duke University Press. * Foster, Hal (1996). ''The Return of the Real''. An October Book, MIT Press. * Garrels, Gary (1989). ''The Work of Andy Warhol: Discussions in Contemporary Culture'', no. 3. Beacon NY: Dia Art Foundation. * Gopnik, Blake (2020). ''Warhol''. Ecco. ISBN 978-0-06-229839-3. * Guiles, Fred Lawrence (1989). ''Loner at the Ball: The Life of Andy Warhol''. New York: Bantam. ISBN 0-593-01540-1. * James, James, "Andy Warhol: The Producer as Author", en ''Allegories of Cinema: American Film in the 1960s'' (1989), pp.&nbsp;58–84. Princeton: Princeton University Press. * Koestenbaum, Wayne (2003). ''Andy Warhol''. New York: Penguin. ISBN 0-670-03000-7. * Krauss, Rosalind E. "Warhol's Abstract Spectacle". En ''Abstraction, Gesture, Ecriture: Paintings from the Daros Collection''. New York: Scalo, 1999, pp.&nbsp;123–33. * Lippard, Lucy R., ''Pop Art, Thames and Hudson'', 1970 (1985 reprint), ISBN 0-500-20052-1 * Livingstone, Marco; Dan Cameron; [[Reĝa Akademio de Artoj|Royal Academy]] (1992). ''Pop art: an international perspective''. New York: Rizzoli. ISBN 0-8478-1475-0. * Michelson, Annette (2001). ''Andy Warhol'' (October Files). Cambridge MA: The MIT Press. * Scherman, Tony & Dalton, David, ''POP: The Genius of Andy Warhol'', HarperCollins, New York, N.Y. 2009 * Suarez, Juan Antonio (1996). ''Bike Boys, Drag Queens, & Superstars: Avant-Garde, Mass Culture, and Gay Identities in the 1960s Underground Cinema''. Indianapolis: Indiana University Press. * Watson, Steven (2003). [http://www.factorymade.org/ ''Factory Made: Warhol and the 1960s''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100829002918/http://www.factorymade.org/ |date=2010-08-29 }}. New York: Pantheon. ISBN 0-679-42372-9. * Warhol, Andy (1975). [http://www.amazon.com/The-Philosophy-Andy-Warhol-Again/dp/0156717204/ref=pd_sim_b_3#reader_0156717204 ''The Philosophy of Andy Warhol: (From A to B and Back Again)'']. Hardcore Brace Jovanovich. ISBN 0-15-189050-1. * Warhol, Andy; Pat Hacket (1980). ''POPism: The Warhol Sixties''. Hardcore Brace Jovanovich. ISBN 0-15-173095-4. * Warhol, Andy; Pat Hackett (1989). ''The Andy Warhol Diaries''. Warner Books. * Yau, John (1993). ''In the Realm of Appearances: The Art of Andy Warhol''. Hopewell, NJ: Ecco Press. ISBN 0-88001-298-6. == Vidu ankaŭ == * [[Dek kvin minutoj da gloro]] * [[Muzeo Andy Warhol de Moderna Arto]] * [[Muzeo Andy Warhol]] * [[The Factory]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.warhol.org Andy Warhol Museum, Picburgo] * [http://www.warholfoundation.org Warhol Foundation, Varhola Fondaĵo en Novjorko] * [http://www.malarze.walhalla.pl/galeria.php5?art=70 Art Gallery - Andy Warhol] * [http://www.visite-virtuelle-france.com/perso/andy_warhol/andy_warhol.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051217211444/http://www.visite-virtuelle-france.com/perso/andy_warhol/andy_warhol.htm |date=2005-12-17 }} Virtuala vizito al la ''Musée d'Art Contemporain'' de Lyon * [http://www.tccweb.org/prominentcarpathorusyns.htm Andy Warhol, (1928-1987) - The Carpathian Connection] * [http://www.warhol.org/collection/archives Time Capsules: the Andy Warhol Collection] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161213225907/http://www.warhol.org/collection/archives/ |date=2016-12-13 }} * [http://www.contemporaryartdaily.com/tag/andy-warhol/ Documentation of recent exhibitions of work by Andy Warhol] * [http://www.ubu.com/sound/warhol.html The work of Andy Warhol] de David Cronenberg ĉe UbuWeb * {{citaĵo el la reto||url=http://www.moma.org/collection/browse_results.php?criteria=O%3AAD%3AE%3A6246&page_number=1&template_id=6&sort_order=1 |titolo=Andy Warhol |eldonisto=[[Museum of Modern Art]] |location=New York City |jaro=2007 |alirdato=23a de Januaro, 2009|arkivo-url=//web.archive.org/web/20090122213755/http://www.moma.org/collection/browse_results.php?criteria=O%3AAD%3AE%3A6246&page_number=1&template_id=6&sort_order=1|arkivdato=22a de Januaro, 2009 | deadurl= no}} * [http://www.warholstars.org/ Warholstars]: Andy Warhol Films, Art and Superstars * [http://www.adcglobal.org/archive/hof/1994/?id=212 Art Directors Club biografio, portreto kaj bildoj de artaĵoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131206022109/http://www.adcglobal.org/archive/hof/1994/?id=212 |date=2013-12-06 }} * {{Cite journal |first=Stephen |last=Berens |title=Responses to Warhol Retrospective at MOCA |journal=X-TRA |volume=5 |issue=1; Fall 2002 |publisher=Project X Foundation for Art and Criticism |location=Los Angeles |url=http://x-traonline.org/past_articles.php?articleID=157 |accessdate=23a de Januaro, 2009 }}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110721172858/http://x-traonline.org/past_articles.php?articleID=157 |date=2011-07-21 }} * [http://www.warholcity.com/ The Andy Warhol Museum of Modern Art—city of origin] * [http://www.computerhistory.org/atchm/warhol-the-computer/ Warhol & The Computer] * [http://www.thefirstpost.co.uk/46784,in-pictures,news-in-pictures,in-pictures-andy-warhol-exhibition-in-paris Warhol in Paris] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110903053913/http://www.thefirstpost.co.uk/46784,in-pictures,news-in-pictures,in-pictures-andy-warhol-exhibition-in-paris |date=2011-09-03 }}—slideshow de ''The First Post'' * [https://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 Andy Warhol faras ciferecan pentraĵon de Debbie Harry ĉe Commodore Amiga [[gazetkonferenco]] en 1985] * [http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/episodes/andy-warhol/a-documentary-film/44 Andy Warhol: A Documentary film] de Ric Burns por [[Public Broadcasting Service|PBS]] * [http://www.moreeuw.com/histoire-art/andy-warhol.htm Andy Warhol] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130310000603/http://www.moreeuw.com/histoire-art/andy-warhol.htm |date=2013-03-10 }} * [http://channel.louisiana.dk/video/peter-jensen-lonely-side-glamorous-life Designer Peter Jensen takes you on a tour of the early drawings of Andy Warhol]. Video de Louisiana Channel, Danio, 2013. * [http://nga.gov.au/InternationalPrints/Tyler/Default.cfm?MnuID=3&ArtistIRN=12079&List=True&CREIRN=12079&ORDER_SELECT=13&VIEW_SELECT=5&GrpNam=13&TNOTES=TRUE Andy Warhol in the National Gallery of Australia's Kenneth Tyler Collection] * [http://www.fundaciotapies.org/site/spip.php?rubrique482 Andy Warhol: Film, Video and TV] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141103205229/http://www.fundaciotapies.org/site/spip.php?rubrique482 |date=2014-11-03 }} Fundació Antoni Tàpies * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Andy Warhol |revizio=654824971}} {{Projektoj}} {{Elstara}} {{ADLS|2016|09}} <!-- kaj de semajnoj 10 kaj 11 --> {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Warhol, Andy}} [[Kategorio:Andy Warhol| ]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] [[Kategorio:Popartistoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj artistoj]] [[Kategorio:Usonaj kinproduktoroj]] [[Kategorio:Katolikoj]] [[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Slovakoj]] [[Kategorio:Rutenoj]] [[Kategorio:Poparto]] [[Kategorio:Atencitoj]] [[Kategorio:Malsukcesaj atencoj]] [[Kategorio:Novjorko]] [[Kategorio:Novjorkanoj]] [[Kategorio:Picburgo]] [[Kategorio:Pensilvanio]] [[Kategorio:Kontraŭkulturo]] [[Kategorio:Samseksemo]] [[Kategorio:Usonaj fotistoj]] jam76oxwr7l5qcp65kfy3t5f3w768qq 0 64910 9472079 9389263 2026-09-09T15:37:52Z Roberto 609 /* Personecoj (elekto) */ 9472079 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Žilina (apartigilo)}} {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Žilina | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|hu|hungar|''Zsolna''}} | alia_nomo1 = {{LingvoKunNomo|de|german|''Sillein''}} | kategorio = urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Zilina-namestie ahlinku.jpg | dosiero_priskribo = Vido al Placo de A. Hlinka kaj Katedralo de La plej sankta Triunuo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Zilina-zilina-flag.svg | blazono = Coat of Arms of Žilina.svg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Žilina | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | regiono = Regiono Žilina | distrikto = Distrikto Žilina | histregiono = Supra Hungarujo | histregiono1 = Hauerlando <!-- *** Familio *** --> | parenco = Horné Považie | montaro = | montaro1 = | ŝoseo = [[Aŭtostrado D1 (Slovakio)|D1]] | limo = Lietavská Lúčka | parto_tipo = | parto_faldo = faldo | parto = | memorindaĵo = [[Budatín (kastelo)|Budatín]] | memorindaĵo_noto = kastelo | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | konstruaĵo = | rivero = Váh | rivero1 = Kysuca | rivero2 = Rajčianka | rivero3 = | orogenezo = Žilinská kotlina <!-- *** Situo *** --> | situo = Žilina | leviĝo = 378 | lat_d = 49 | lat_m = 13 | lat_s = 22 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 44 | long_s = 24 | long_EW = E | koordinatoj_ne_en_titolo = true | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = 211 | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 80.028 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 84675 | loĝantaro_dato = 31.05.2010 | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1208 | establita_tipo = Unua skribmencio |gvidantaro = |gvidantaro_tipo = |gvidantaro_noto = | ĉefulo = Igor Choma | ĉefulo_partio = SMER,SZ,ĽS-HZDS,HZD |ĉefulo_tipo = Primatoro <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 010 01 | areo_kodo = +421-41 | areo_kodo_tipo = | kodo = ZA | kodo_tipo = Aŭtokodoj | kodo1 = 517402 | kodo1_tipo = NUTS <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Slovakio | mapo_lokumilo = Slovakio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Regiono Žilina | mapo1_lokumilo = Regiono Žilina | mapo2 = |mapo2_priskribo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Žilina | portalo = Slovakio | retpaĝo = [http://www.zilina.sk www.zilina.sk] <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=11}} }} '''Žilina,''' [[hungare]] '''''Zsolna''''' [ĵolna], [[germane]] '''''Silein''''', [[Pola lingvo|pole]] '''''Żylina'',''' [[Latina lingvo|latine]] '''''Solna''','' estas [[urbo]] en nordokcidenta [[Slovakio]] kiu situas precipe sur la maldekstra bordo de la [[rivero]] [[Váh]], tial foje nomata la "perlo sur la Váh"<ref>(slovaka) Žilina: [https://www.odovolenke.sk/slovensko/zilina-zasluzi-si-prezyvku-perla-na-vahu/ Ĉu ŝi meritas la kromnomon Perla na Váha?], odovolenke.sk. la 23-an de aprilo 2023.</ref> Žilina estas la ĉefurbo de la [[regiono Žilina]] (''Žilinský kraj'') kaj la plej grava urbo de la samnoma administra unuo (''Okres Žilina''). Kun 81 219 loĝantoj (ĝis la 31-a de decembro 2022) ĝi estas la kvara plej granda urbo en Slovakio. Ĝi estas grava industria kaj transportcentro, la sidejo de universitato kaj ekde 2008 la episkopejo de la Romkatolika Diocezo de Žilina. == Urba strukturo == === Municipoj apartenantaj al Žilina === La sekvaj municipoj estis aldonitaj al Žilina en la dua duono de la 20-a jarcento: {| class="wikitable" | * Bánová * Brodno * Budatino * Apartamento * Mojšová Lúčka * Považsky Chlmec | * Gardisto * Dorna * Profunde * zastrania * Vetkuro * Žilina Lehota |} Apartenaĵo de Žilina estas Budatín. La hodiaŭa [[Kastelo Budatin|kastelo Budatín]] kaj aliaj monaĥejoj kaj konstruaĵoj estis konstruitaj en la baroka periodo. ==== Novkonstruitaj loĝejaj kvartaloj ==== * Argiloj - 1960-aj jaroj * Lupoj - 70-aj jaroj * Solinky - 80-aj jaroj * Hájik - 80-aj kaj 90-aj jaroj Notindas, ke en Žilina oni baze donis al la loĝdomoj popolnomojn, kio kontrastas kun la regionaj urboj [[Banská Bystrica]] kaj [[Košice]] tiutempe, kie ''artefaritaj nomoj'' estis kreitaj por la loĝkvartaloj. == Historio == Post la tatara invado en [[1241]] [[germanoj]] fondis komunumon, kiu urbiĝis en [[1321]]. Post atakoj de [[husanoj]] la germanoj rifuĝis, alvenis [[slovakoj]]. Gimnazio ekfunkciis ekde [[1773]]. Tiutempe en la urbo produktiĝis multe da [[drapo]]. En [[1849]] tie oratoris [[Ľudovít Štúr]]. Fine de la 19-a j.c. konstruiĝis granda rondirado de [[fervojo]], kiu ligis urbojn [[Budapeŝto]]-[[Miskolc]]-[[Košice]]-[[Poprad]]-[[Liptovský Mikuláš]]-[[Martin]]-Žilina-[[Považská Bystrica]]-[[Trenčín]]-[[Trnava]]-[[Bratislava]]-[[Vác]]-Budapeŝto. En [[1910]] loĝis tie 9179 da homoj (4954 slovakoj, 2336 [[hungaroj]], 1463 germanoj, 164 [[poloj]] kaj 127 [[ĉeĥoj]]). Dum la [[unua mondmilito]] ekzistis en Žilina militkaptitejo kaj militista hospitalo. En 1276 militviktimoj estis entombigitaj ĉe la armea tombejo.   Post la fino de la unua mondmilito, post la disfalo de la duopa monarkio [[Aŭstrio-Hungario]] kaj la kreado de [[Ĉeĥoslovakio]], la slovakaj regionoj aliĝis al la tiel nomata Martina Deklaracio. Ĝis [[1919]] la urbo estis distriktejo de [[Trencsén (reĝa departemento)]], poste la regiono iĝis parto de [[Ĉeĥoslovakio]]. En marto 1919 [[Bratislavo]] fariĝis ĉefurbo de la orienta duono de la Ĉeĥoslovaka Respubliko kaj la slovaka kamparo. La 6-an de oktobro 1938, la aŭtonomio de Slovakio ene de [[Ĉeĥoslovakio]] estis proklamita en Žilina. Urbestro estas [[Ján Slota]]. Aŭtofabriko KIA [[Koreo]] nuntempe komencas la produktadon. En [[2000]] la loĝantaro konsistis preskaŭ senescepte el slovakoj. === 21-a jarcento === La aŭtofabriko ''Kia Motors Slovakia'' estis konstruita proksime de la urbo inter 2004 kaj 2006. Ĝi estas konsiderata la unua eŭropa fabriko de la ''Kia Group''. [[Dosiero:Zilina sv Step DSCN4983.JPG|maldekstra|eta|333x333ra|Romantika preĝejo de Sankta Stefano.]] == Vidindaĵoj == Simile al Bratislavo, la urbocentro de Žilina estas dizajnita kiel tre granda piedira zono kie butikumado kaj restoracioj dominas. Aliaj vidindaĵoj: * ĉefplaco, iama foirejo ĉirkaŭita per arkadaj domoj kaj kun la malnova urbodomo ** gotika [[preĝejo]] el la 15-a j.c. ** iama [[burgo]][[turo]], poste sonorilturo ** baroka [[templo]] kaj [[klostro]] omaĝe al [[Sankta Paŭlo]] ** baroka preĝejo kaj [[klostro]] de franciskanoj ** romanika preĝejo omaĝe al [[Stefano la 1-a]] el la 13-a j.c. * Kastelo Budatín en la distrikto Budatín: ĉirkaŭfosita kastelo sur la norda bordo de Waag , kiu estis konstruita post 1545 ĉirkaŭ gotika gardoturo el la 13-a jarcento. La turo estis uzata kiel doganstacio dum longa tempo. La kastelo estis laste renovigita en la klasikisma stilo inter 1849 kaj 1923 . Hodiaŭ la kastelo enhavas muzeon, kies konstanta ekspozicio estas dediĉita al la metio de dratbindo. == Trafiko kaj transportado == === Aertrafiko === Flughaveno Zilina estas internacia flughaveno kun la [[IATA-kodo]] '''ILZ''' kaj la [[ICAO-kodo]] '''LZZI.''' === Fervojo === Žilina estas fervoja nodo kaj situas ĉe la finoj de la fervojaj linioj de [[Bratislavo]] kaj [[Košice]] kaj tial preskaŭ ekzakte meze de la fervoja interligo Bratislavo - Žilina - [[Poprad]] - Košice. Estas ankaŭ loka trajno al [[Rajec]]. Žilina havas stacidomon. Alia ĉefa vojo kondukas per [[Čadca]] al [[Ostrava]] aŭ al [[Katowice]]. Ekzistas ankaŭ regiona trajnkonekto al Rajec. Bratislavo kaj Košice estas atingeblaj per ekspresaj trajnoj de la Slovakaj Ŝtataj Fervojoj ĉiujn 2 horojn. La multe pli rapidaj Interurbaj trajnoj veturas malpli ofte la vojaĝdaŭro al Bratislavo estas 2h30 kaj al Košice 2h40. ==== Internacia trajntrafiko ==== En internacia trafiko estas regulaj ligoj al [[Vieno]], Katowice, [[Varsovio]], [[Krakovo]], Prago, [[Brno]] kaj [[Kievo]]. Estas SuperCity-konekto (eksprestrajno) ĉiuhore al Prago kaj Košice unufoje tage. Krome, la du privataj fervojaj kompanioj Leo Express kaj Regiojet proponas interalie rektajn konektojn. al Prago, Bratislavo kaj Košice. === Aŭtovojoj === La urbo estas grava vojtransporta centro ene de Slovakio. Žilina kuŝas sur la ankoraŭ ne finita D1, kiu celas ligi Bratislavon kun Košice kaj sur la parte finita D3. Ambaŭ renkontiĝas okcidente de Žilina ĉe la urbo Hričovské Podhradie ĉe la aŭtovojkruciĝo Žilina . La D1 nuntempe finiĝas ĉe la elirejo Žilina-juh (199), la daŭrigo al Košice per la 7,5 km longa Višňové-tunelo daŭre estas konstruata. La D3 nun formas la nordokcidentan pretervojon (inkluzive de la 2.2 km longa Považský-Chlmec Tunnel ) de la grandurbo, sed daŭre sen daŭrigo direkte al Čadca same kiel la Ĉeĥa Respubliko kaj Pollando. Sur la nivelo de la ŝoseoj, kvar 1-ordaj vojoj kondukas en la urbon: la I/11 el Čadca same kiel Ĉeĥio kaj Pollando eksteren, la I/18 el Martin, Poprad kaj Orienta Slovakio, la I/64 el Rajec kaj Prievidza kaj la I/61 el Považská Bystrica, Trenčín kaj Bratislavo. Ĉiuj renkontiĝas sur la interna ringa vojo de Žilina, la I/60 . Tri eŭropaj vojoj kruciĝas en Žilina: 50 , 75 kaj 442 . === Urba transporto === Ekzistas kelkaj [[Trolebusa transporto en Žilina|trolebusitineroj]] kaj urbobussistemo. == Personecoj (elekto) == * Peter Sagan (n. 1990 ), biciklanto * Martin Šulík (n. 1962 ), aktoro, reĝisoro kaj instruisto * Ján Frátrik (1916-2000), poeto kaj tradukisto de germana kaj franca poezio * En la iama Zsolna naskiĝis kaj mortis: [[jezuito]] [[Gábor Jób]] * En la iama Zsolna naskiĝis: ** hungara [[instruisto]] [[Adolf Schustek]] ** aŭstra [[psikiatro]] [[Victor Tausk]]. * En la iama Zsolna mortis hungara [[advokato]] [[Sándor Lombardini]] kaj [[jezuito]] [[György Imrikovics]]. ===Lokaj esperantistoj=== *[[Martin Majtan]]; == Ĝemelurboj == * {{Flago|Pollando}} [[Bielsko-Biała]], [[Pollando]] * {{Flago|Ĉinio}} [[Ĉangĉuno]], [[Ĉinio]] * {{Flago|Grekio}} [[Chania]], [[Grekio]] * {{Flago|Anglio}} [[Corby]], [[Anglio]] * {{Flago|Benino}} [[Cotonou]], [[Benino]] * {{Flago|Ukrainio}} [[Dnipro (urbo)|Dnipro]], [[Ukrainio]] * {{Flago|Belgio}} [[Essen]], [[Belgio]] * {{Flago|Italio}} [[Ferrara]], [[Italio]] * {{Flago|Belorusio}} [[Hrodna]], [[Belorusio]] * {{Flago|Serbio}} [[Kikinda]], [[Serbio]] * {{Flago|Slovenio}} [[Koper]], [[Slovenio]] * {{Flago|Francio}} [[Nanterre]], [[Francio]] == Esperanto == Okazos [[Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko|KAEST]] de la 7-a ĝis la 10-a de novembro 2024, == Bildaro == <gallery> Dosiero:Budatin castle2.jpg|Kastelo Budatin (Burgo de Žilina) Dosiero:Žilina P6062179.jpg|Preĝejo omaĝe al Sankta Triunuo Dosiero:Okres zilina.png|Mapo de la administra unuo: Okres Žilina Dosiero:Žilina town square.jpg|Merkata placo kun arkadoj (Mariánske námestie) en Žilina Dosiero:Žilina - Námestie A. Hlinku.jpg|Panorama foto de placo Hlinku </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Regiono Žilina]] * [[Trolebusa transporto en Žilina]] * [[Slovakio]] * [[Ĉeĥio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [http://zilina-gallery.sk/ Fotogalerio pri Žilina] * ''[https://www.youtube.com/watch?v=YNX7ItX31i0 Poesiomat]'' (automato kun voĉlegado de poemoj) en Parko Ľudovíta Štúr en Žilina, Youtube {{Žilina}} {{Municipoj de Regiono Žilina|Distrikto Žilina}} [[Kategorio:Žilina| ]] [[Kategorio:Urboj de Slovakio]] [[Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Žilina]] 5ou1mqskdo2h3hr1o02z22lupdeg5ja 0 65469 9472239 6753205 2026-09-10T05:33:54Z Sj1mor 12103 9472239 wikitext text/x-wiki {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=-475}} En la jaro '''476 antaŭ Kristo''' okazis, interalie: ==Eventoj== *Fino de [[periodo Printempo kaj Aŭtuno]] en [[Ĉinio]]. * A. Verginius Tricostus Rutilus kaj Sp. Servilius (P.f?) Structus iĝis [[konsulo]]j en [[Romo]]. ==Naskiĝoj== ==Mortoj== *[[Itoku]] [[Imperiestro de Japanio]] nf399htknc9fwr720ht8g2sxurag9h5 0 77936 9472270 9230730 2026-09-10T06:00:15Z Sj1mor 12103 9472270 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Programo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Disvolvado (PUND)''' aŭ angle '''United Nations Development Programme (UNDP)''' estas tutmonda reto de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] starigita en 1965 por disponigi senpagan kaj nepolitikigitan evoluhelpon al ĝiaj membroŝtatoj. UNDP funkcias en 177 landoj kaj teritorioj kaj ĝia tri ĉefaj agadkampoj estas: (1) [[daŭripova evoluo|daŭripova evoluigo]], (2) demokrata [[governado]] kaj [[packonstruado|konstruado de paco]], (3) [[Resilienco|rezilienco]] al klimatŝanĝiĝo kaj katastrofoj. por ke pli da landoj tra la mondo adoptu leĝojn kaj regularojn por trakti la riskojn de [[klimata ŝanĝo]] kaj naturaj katastrofoj instigante al fruaj avertaj sistemoj. La programo ankaŭ antaŭenigas la efikan altiron kaj uzon de evoluhelpo. En ĉiuj siaj agadoj, UNDP donas specialan atenton al [[seksa egaleco]] kaj la protekto de [[homaj rajtoj]]. [[Dosiero:UNDP in Paramaribo, 1.jpg|maldekstra|eta|Oficejo de la UNDP en [[Paramaribo]], [[Surinamo]].]] Ĝia helpo estas alirebla sen politika kondiĉo, kontraste al la institucioj de ''Bretton Woods'' ([[Monda Banko]] kaj [[IMF]]), kiujn ĝi kritikas. Ĝiaj programoj subtenas la nacian disvolvadon, [[vivkvalito]]n, la lukton kontraŭ la [[malriĉeco]] kaj la [[paco]]n. Ĝi publikigas ĉiujare raporton pri la homa disvolviĝo kiu klasas la landojn laŭ la [[indico de homa disvolviĝo]] (IHD) kaj [[Jarmilaj Evoluigaj Celoj]], malpli strikta indico ol la MIP ([[malneta interna produkto]]). [[Achim Steiner]] kiu gvidis la [[Mediprogramo de Unuiĝintaj Nacioj|Median Programon de UN]] de [[2012]] ĝis [[2016]] ekde [[2017]] okupas la postenon de administranto de UNDP, == Financado == UNDP dependas tute de libervolaj kontribuoj de la [[Membroŝtatoj de Unuiĝintaj Nacioj|membro-ŝtatoj de Unuiĝintaj Nacioj]], ĝiaj plurflankaj partneroj, la privata sektoro kaj aliaj fontoj de financado. === Subvencioj === La programo disponigas subvenciojn rekte al komunumoj, inkluzive de indiĝenaj komunumoj, komunumaj organizaĵoj kaj aliaj NGO-grupoj por projektoj en la kampo de [[biologia diverseco]], mildigo kaj adaptado al klimata ŝanĝo, terdegenero kaj daŭripova mastrumado de arbaroj, internaciaj akvoj kaj kemiaĵoj. == Mezurilo == La instrumento uzata de UNDP por mezuri la evolunivelon de iu lando nomiĝas la ''Human Development Index'' ([[Indico de homa disvolviĝo]] (HDI). La HDI estas statistika indico kreita de Unuiĝintaj Nacioj por mezuri la nivelon de homa evoluo de lando konsiderante la [[Vivdaŭro|espektitan vivdaŭron]], la edukadon kaj la [[pokapan enspezon]]. == Tutmonda Programo de Volontuloj de UN == UNDP administras la Tutmondan Programon de Volontuloj de UN , kiu funkcias ĉiujare en 130 landoj por plifortigi pacon kaj antaŭenigi daŭripovon per volontulado. La programo de Volontuloj de Unuiĝintaj Nacioj (UNV) estas organizo de la UN- sistemo , kiu kontribuas al paco kaj evoluo per volontulado tra la mondo. UNV funkcias en ĉirkaŭ 130 landoj ĉiujare. Kun kampĉeestoj en 86 landoj, UNV estas reprezentita tutmonde tra la oficejoj de la Programo pri Disvolvado de Unuiĝintaj Nacioj (UNDP) kaj raportas al la Plenuma Estraro de UNDP<ref name=":0">(en) [https://www.unv.org/about-unv/ Pri UNV | UNV], www.unv.org. Prenite la 13-an de oktobro 2019. [https://web.archive.org/web/20191013101907/https://www.unv.org/about-unv/ Arkivita de la originalo], la 13-an de oktobro 2019.</ref> == Agadoj sur la privata nivelo == La mandato de la Disvolva Programo de UN ne permesas al ĝi provizi financan helpon sur la privata nivelo - al individuoj, NRO-oj aŭ komercaj kompanioj.  UNDP laboras ekskluzive en partnereco kun Registaro, aktuale en 2018, efektivigante 3,617  individuajn projektojn kaj operaciojn por ekstermi malriĉecon kaj malsaton, antaŭenigi prosperon por ĉiuj, redukti malegalecon kaj konservi la medion. Tutmonda malegaleco pliiĝis, estante samgrande en la frua [[21-a jarcento]] kiel en la frua [[20-a jarcento]], kun teknologioj kiel [[artefarita intelekto]] de kiu oni atendas ke ĝi pligrandigos la breĉon<ref name=":0" />. === Tutmondaj ambasadoroj de bonvolo === Kadre de la programo deklariĝas tiel nomataj "Tutmondaj [[ambasadoro de bonvolo|ambasadoroj de bonvolo]]" - [[angle]] ''Goodwill Global Ambassadors'', kiuj per ilia socia pozicio engaĝiĝas en la lukto kontraŭ malriĉeco. Inter ili estas ekzemple: * [[Nadine Gordimer]] pro ŝia kontraŭbatalo de malriĉeco. * [[Antonio Banderas]] luktante por la [[Virina aŭtonomigo|fortigo de virinoj]] kaj redukti la malriĉecon. * [[Ronaldo]] kaj [[Zinédine Zidane]] estis instrumentaj en la organizado kaj gastigado de la ĉiujara futbala matĉo kontraŭ malriĉeco dum pli ol 15 jaroj * [[Marija Ŝarapova]] kreis fondumon kiu subtenas kelkajn projektojn en lokoj trafitaj de la akcidento de la nuklea centralo de Ĉernobilo en [[Belorusio]], [[Rusio]] kaj [[Ukrainio]], kaj ankaŭ financas stipendioprogramon en Belorusio por studentoj el tiaj teritorioj. * [[Cody Simpson]] konsciigas pri la grava rolo kiun ludas oceanoj en la sano de la planedo kaj de la homaro. * [[Kaká]], brazila futbalisto {{Projektoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Achim Steiner]] * [[Celoj por Daŭripova Evoluigo]] * [[Internacia evoluigo]] == Referencoj == [[Kategorio:Programo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Disvolvado| ]] <references />{{Bibliotekoj}} m9mt49uh3kz4yw8r2aewi0lcw7bew9s 0 79156 9471974 9351725 2026-09-09T12:43:35Z Sj1mor 12103 9471974 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:(S. Clerestory 2) Law Window.jpg|eta|Vitralo en la Kapelo de [[Universitato Princeton]]]] [[Dosiero:Statua Iustitiae.jpg|eta|170px|[[Justiculino]], nome [[diino]] aŭ [[alegorio]] [[simbolo]] de [[justico]] kiu portas [[glavo]]n – kiel simbolo de la perforta povo de [[tribunalo]] –, [[Pesilo (mezurilo)|pesilon]] – reprezentanta objektivan normigon per kiuj konkurencaj plendoj estas pesataj – kaj blindigan bendon indikanta, ke justico estu senpartia kaj metita objektive, sen timo aŭ favoro kaj senrigarde al mono, riĉo, povo aŭ identeco.<ref>Luban, ''Law's Blindfold'', 23.</ref>]] '''Juro''' (ankaŭ '''leĝoscienco''') estas [[sistemo]] de reguloj, kiuj estas plifortigitaj pere de [[socio|sociaj institucioj]] por regadi super ĝeneralan [[konduto|kondutaron]].<ref name="ReferenceB">Robertson, ''Crimes against humanity'', 90.</ref> La leĝoj, kiuj komponas la juron, povas esti farataj ĉu de kolektiva leĝofara institucio aŭ de unusola leĝofaranto, rezulte en [[statuto]]j, de la [[plenuma povo]] pere de [[dekreto]]j kaj de [[regulo|regularoj]], aŭ de juĝistoj pere de kolektado de [[antecedento]]j, normale en jurisdikcioj de [[anglosaksa juro]], nomita ankaŭ [[komuna juro]]. Privataj individuoj povas krei laŭleĝe antecedentenhavajn [[kontrakto]]jn, inkludante arbitraciajn interkonsentojn kiuj povas elekti akcepti alternativan arbitracion en la normalaj juraj procesoj. La formado de leĝoj mem povas esti influita de [[konstitucio]], verkita aŭ neverkita, kaj de la [[rajto]]j enhavitaj en ĝi. La juro formigas per diversaj manieroj [[politiko]]n, [[ekonomio]]n, [[historio]]n kaj [[socio]]n kaj servas kiel peranto de rilatoj inter [[persono]]j, sociaj grupoj, [[institucio]]j, [[organizaĵo]]j, [[entrepreno]]j, [[ŝtato]]j ktp. Ĝenerala distingo povas esti farita inter (a) jurisdikcioj de [[romigermana juro|civila juro]] (inklude la [[Kanona juro|katolikan kanonan juron]] kaj la [[socialisma juro|socialisman juron]]), en kiuj la leĝofarantoj aŭ aliaj centraj korpoj kodigas kaj konsolidigas ties leĝojn, kaj (b) la sistemoj de [[komuna juro]], kie juĝofaritaj [[antecedento]]j estas akceptataj kiel laŭleĝe kolektita juro. Historie, [[religia juro|religiaj juroj]] ludis gravan rolon eĉ en la decidoj pri nereligiaj aferoj, kio ankoraŭ okazas ĉe kelkaj {{J|religia komunumo}}, partikulare ĉe judoj, kaj ĉe kelkaj landoj aŭ mondoregionoj, partikulare [[Islamo|islamaj]]. La islama [[Ŝario|Ŝaria juro]] estas la plej amplekse disvastigata uzata religia juro.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.brightknowledge.org/knowledge-bank/law-and-politics/spotlight-on-law/what-is-sharia-law|titolo=What is sharia law?|verko=brightknowledge.org}}</ref> La atribuo de juro estas ĝenerale dividata en du precipaj areoj referencataj kiel (i) Krima juro kaj (ii) Civila juro. [[Krima juro]] temas pri [[konduto]]j kiuj estas konsiderataj damaĝaj por la [[socia ordo]] kaj en kiu la [[kulpo (juro)|kulpa]] parto povas esti enprizonigita aŭ monpunita. [[Civila juro]] (distingenda disde la subaj jurisdikcioj de civila juro) temas pri la solvado de [[plendo]]j (konfliktoj) inter individuoj aŭ organizaĵoj. Tiuj rezolucioj serĉas havigi juran solvon (ofte monajn [[damaĝkompenso]]jn) por la venkinta plendanto. En civila juro, ekzistas la jenaj specialaĵoj, inter aliaj: [[Kontrakto|Kontrakta juro]] regulas ĉion, el aĉeto de busbileto al komercado en [[Derivaĵo (ekonomio)|derivaj merkatoj]]. [[Posedjuro]] regulas la transferadon kaj titolojn de la [[Posedo|personaj posedoj]] kaj de la nemoveblaj posedaĵoj. [[fideikomiso|Fideikomisa juro]] aplikiĝas al havaĵoj tenitaj por investado kaj financa sekureco. Punjuro permesas ke la plendo alvenu al kompenso se la posedo de persono estas damaĝita. [[Konstitucia juro]] havigas kadron por la kreado de juro, la protektadon de [[homaj rajtoj]] kaj la elekton de politikaj reprezentantoj. [[Administracia juro]] decidas pri kiuj plenumbranĉaj agentejoj rajtas aŭ ne rajtas agadi, pri proceduroj kiujn oni devas sekvi por fari tion, kaj pri jura revizio, kiam membro de la publiko estas damaĝita de agenteja agado. [[Internacia juro]] studas la aferojn inter suverenaj [[ŝtato]]j en aktivaĵoj kiuj gamas el [[komerco]] al militista agado. Por plibonigi kaj plifortigi la leĝaron kaj havigi servojn al la publiko fare de publikaj servantoj, la registara aŭ ŝtata burokrataro, militistaro, kaj policanaroj estas fundamentaj. Kvankam ĉiuj tiuj organoj de la ŝtato estas kreaĵoj kreitaj kaj funkciigitaj de juro, ankaŭ sendependa [[juristo]]j kaj aktiva [[civila socio]] informas kaj eltenas ties progresojn. Juro havigas riĉajn fontojn de studa esplorado en [[historio de juro]], [[filozofio]], [[ekonomiko|ekonomika analizo]] kaj [[sociologio]]. Juro ankaŭ vekas gravajn kaj kompleksajn temojn koncerne al egaleco, justeco, kaj [[justico]]. Resume oni povas konkludi, ke la bazo de juro estas la leĝoj. Estas malnova diraĵo kiu asertas ke '[[Egaleco antaŭ la leĝo|ĉiuj estas egalaj antaŭ la leĝo]]', kvankam [[Jonathan Swift]] asertis, ke 'Leĝoj estas kiel araneretoj, kiuj povas kapti malgrandajn muŝojn, sed lasas, ke vespoj kaj krabroj trapasu.' En 1894, la aŭtoro [[Anatole France]] diris sarkasme, "en sia majesta egaleco, la leĝo malpermesas egalece kaj al riĉuloj kaj al malriĉuloj dormi subponte, almozi surstrate, kaj ŝteli pantranĉojn."<ref>(France, ''La ruĝa lilio'', [http://www.online-literature.com/anatole-france/red-lily/8/ Ĉapitro VII]). La originala franca teksto estas: "La loi, dans un grand souci d'égalité, interdit aux riches comme aux pauvres de coucher sous les ponts, de mendier dans les rues et de voler du pain.".</ref> Verkita en la jaro 350 a.K., la [[Antikva Grekio|greka]] filozofo [[Aristotelo]] deklaris, "La [[regado de la leĝo]] estas pli bona ol la [[absoluta monarkio|regado de ajna individuo]]."<ref>Aristotelo. ''Politiko'', Libro 3#3:16. n.b. Tiu angla traduko diras, "it is more proper that law should govern than any one of the citizens"</ref> [[Miĥail Bakunin]] diris: "Ĉiu leĝo havas por celo konfirmi kaj elstarigi en sistemon la ekspluatadon de la [[laboristo]]j fare de la reganta klaso".<ref>Stewart kaj Burgess. ''Collins Dictionary of Law''. HarperCollins Publishers. 1996. ISBN 0-00-470009-0. Paĝo 229.</ref> [[Cicerono]] diris "ju pli da leĝoj, des malpli da justeco".<ref>Cicero, ''[[De officiis]]'', I, 10, 33. Latine: "summum ius, summa iniuria". Por la menciita traduko, vidu, por ekzemplo, Adler kaj Doren, ''Great Treasury of Western Thought'', Bowker, 1977, p 851.</ref> [[Marksismo|Marksismaj]] doktrinoj asertas, ke la leĝoj ne estos postulataj iam kiam la [[ŝtato]] estos nuligita.<ref>"Withering away of the state". ''Palgrave McMillan Dictionary of Political Thought''. 2007.</ref> == Difinoj == [[Dosiero:Zasedanietreteiskogosuda.jpg|eta|dekstra|255px|Tribunalo.]] Estis pluraj provoj produkti "universale akcepteblan difinon de juro". En 1972, la barono Hampstead sugestis, ke nenia difino povus esti produktita.<ref name="Jurisprudence. Third Edition 1972. Page 39">Dennis Lloyd, Baron Lloyd of Hampstead. ''Introduction to Jurisprudence''. Tria Eldono. Stevens & Sons. London. 1972. Second Impression. 1975. p. 39.</ref> McCoubrey kaj White diris, ke la demando "Kio estas juro?" havas neniun simplan respondon.<ref>Mc Coubrey, Hilaire kaj White, Nigel D. ''Textbook on Jurisprudence''. Dua Eldono. Blackstone Press Limited. 1996. {{ISBN|1-85431-582-X}}. p. 2.</ref> Glanville Williams diris, ke la signifo de "juro" dependas de la kunteksto, en kiu la vorto estas uzata. Li diris, ke, ekzemple "frua kutima juro" kaj "urba juro" estis kuntekstoj, kie la vorto "juro" havis du malsamajn kaj nerekoneblajn signifojn.<ref>Williams Glanville. ''International Law and the Controversy Concerning the Meaning of the Word "Law"''. Reviziita versio eldonita en Laslett (eldonejo), ''Philosophy, Politics and Society'' (1956) p. 134 et seq. La originalo eldonita en (1945) 22 British Year Book of International Law (BYBIL) 146.</ref> Thurman Arnold diris, ke estas evidente, ke neeblas difini la vorton "juro" kaj ke ankaŭ estas same evidente, ke la lukto por difini, ke la vorto neniam estu forlasita.<ref>Arnold, Thurman. ''The Symbols of Government''. 1935. p. 36.</ref> Eblas opinii, ke ne necesas difini la vorton "juro" (ekz. "Forgesu ni pri ĝeneralaĵoj kaj malsuprenkonsideru kazojn")<ref>Dennis Lloyd, Baron Lloyd of Hampstead. ''Introduction to Jurisprudence''. Tria eldono. Stevens & Sons. Londono. 1972. Dua publikaĵo: 1975.</ref> Unu difino estas, ke juro estas sistemo de reguloj kaj gvidlinioj plenumataj per sociaj institucioj por regi konduton.<ref name="ReferenceB"/> En ''The Concept of Law'' (La koncepto de juro), Hart argumentis juron kiel "sistemon de reguloj";<ref>Campbell, ''The Contribution of Legal Studies'', 184</ref> Aŭstino diris, ke juro estis "la ordono de suvereno, apogita per la minaco de sankcio"; Dworkin priskribas juron kiel "interpretan koncepton" por atingi justecon en sia verko titolita ''Law's Empire'' (Imperio de Juro);<ref>Dworkin, ''Law's Empire'', 410</ref> kaj Raz argumentas, ke juro estas "aŭtoritato" por mediacii la interesojn de homoj. Holmes diris, "La profetaĵoj pri tio, kion la tribunaloj efektive faros, kaj nenio pli ŝajniga, estas tio, kion mi volas diri per juro."<ref>Holmes Oliver Wendell. "The Path of Law" (La vojo de juro) ([[1897]]) 10 ''Harvard Law Review'' 457 ĝis 461.</ref> En sia ''Treatise on Law'' (Traktato pri Juro) [[Tomaso de Akvino]] argumentas, ke juro estas racia ordigo de aferoj, kiuj koncernas komunan bonon, kiu estas promulgita de iu ajn, kiu estas komisiita je prizorgo de la komunumo.<ref>Tomaso de Akvino. ''Summa Theologica''. 1a2ae, 90.4. Tradukita de J G Dawson. Ed d'Entreves. (Basil Blackwell). Latine: ''nihil est aliud qau edam rationis ordinatio ad bonum commune, ab eo qi curam communitatis habet, promulgata''.</ref> Ĉi tiu difino havas kaj [[pozitivismo|pozitivismajn]] kaj [[naturalismo|naturalismajn]] elementojn.<ref>McCoubrey, Hilaire kaj White, Nigel D. ''Textbook on Jurisprudence''. Second Edition. Blackstone Press Limited. 1996. {{ISBN|1-85431-582-X}}. p. 73.</ref> == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de juro}} [[Dosiero:Milkau Oberer Teil der Stele mit dem Text von Hammurapis Gesetzescode 369-2.jpg|eta|dekstra|<center>Reĝo [[Hamurabi]] ricevas la [[kodekso de Hamurabi|kodekson de leĝoj]] fare de Ŝamaŝ, dio de justico.]] La fako '''historio de juro''' estas scienca branĉo, kiu apartenas al la sciencoj kaj juro kaj [[historio]]. Tiu fako dum la [[19-a jarcento]] kaj la unua duono de la [[20-a jarcento]] havis gravan lokon en la studo de juro, kaj post la [[Dua Mondmilito]] en la studa programo pli kaj pli enmetita. La fako baze studas, kiel la homa leĝaro evoluis kaj kial ĝi ŝanĝiĝis. Tiurilate la historio de juro estas proksime ligita al la evoluo de [[civilizo]]j kaj konsidereblas parto de socia historio. Leĝaj institucioj laŭ la fako konsideriĝas kiel kompleksaj sistemoj de reguloj, agantoj kaj [[simbolo]]j, kiuj interagas kun la socio por ŝanĝi, adapti, subpremi aŭ subteni kelkajn aspektojn de ĝi. == Tipoj == {{Ĉefartikolo|Jura sistemo}} La '''justica sistemo''' aŭ '''jura sistemo''' estas la aro de juraj normoj, kutimoj kaj ideologioj kiuj estas sur valideco en specifa lando pri juro, ties funkcio en la [[socio]] kaj la maniero per kiu ĝi estas aŭ estu kreata, aplikita, komprenita, perfektigita, instruita kaj studita. Tiel, la jursistemo arigas la strukturojn kaj manierojn de funkciado de la organoj, institucioj kaj sociaj komponantoj zorgitaj por la aplikado kaj interpretado de la justicsistemaj reguloj, same kiel tiujn kiuj kreas aŭ influas en ties kreado, interpretado kaj modifado. * [[Romia juro]] {{Ĉefartikolo|Romia juro}} [[Dosiero:Cicerón denuncia a Catilina, por Cesare Maccari.jpg|eta|dekstre|250px|[[Cicerono]], aŭtoro de la klasika verko ''La leĝoj,'' atakas [[Katilino]]n pro [[puĉo]]-klopodoj en la [[Roma Senato]].]] La esprimo «'''Romia juro'''» indikas la juran sistemon kiu regis super la civitanoj de Romo kaj poste sur tiuj setlitaj en diversaj regionoj de ties Imperio, dum historia epoko kies komenco situas ĉe la fondo de [[Romo]] (ĉ. 753 a.K.) kaj kiu etendiĝis ĝis mezo de la [[6-a jarcento]], kiam okazis la kompila tasko de la imperiestro [[Justiniano la 1-a]], konata ekde la [[Renesanco]] kiel ''[[Corpus iuris civilis]]''. Tamen la remalkovro de la justinianaj tekstoj en epoko de la malsupra [[Mezepoko]] permesis kelkajn fakulojn paroli ankaŭ pri «Romia juro de la Mezepoko». Granda parto de la postaj juraj sistemoj de la landoj de [[Eŭropo]] baziĝis sur la fundamentoj de la Romia juro. Tiu fako studiĝas en multaj altlernejoj pri Juro en la mondo. Ties konceptoj ricevas nomojn en la [[latina]]. * [[Kanona juro]] {{Ĉefartikolo|Kanona juro}} La '''kanona juro''' estas konstituata de amplekso de la juraj [[normo]]j formulitaj de [[Katolika Eklezio]], kiuj reguligas la aktivecon de la fideluloj kaj de la ekleziaj strukturoj en la mondo krom la rilatojn inter-ekleziajn kaj tiujn kun la eksteraj socioj; ĝi plue aplikiĝas kiel ŝtata juro ĝuste ene de [[Vatikano|Vatikana Ŝtato]]. Ĝi, tamen, ne konfuzendas kun la [[eklezia juro]], kiu ĝenerale estas la juro pere de kiu la [[ŝtato]]j reguligas siajn rilatojn kun la dikredantoj kaj la diversaj religiaj konfesioj. Tiujn ekleziajn normojn oni kutime nomas "kanonoj". La [[Kodo de Kanona Juro]] estas la plej grava kompilaĵo de kanona juro. * [[Natura juro]] {{Ĉefartikolo|Natura juro}} '''Jurnaturalismo''' (el la latina '''''ius naturale''''', "natura juro") estas ĝenerala termino kiu inkluzivas tiujn filozofiajn-jurajn doktrinojn kiuj agnoskas ĉeeston de [[Natura morala leĝo|natura juro]], nome amplekso de porkondutaj normoj dedukteblaj el la "[[naturo]]" kaj agnoskeblaj de la [[Homo|homa estulo]]. Jurnaturalismo oponas la tieldiritan juran [[pozitivismo]]n bazitan sur [[pozitiva juro]], konsiderita kiel leĝa korpuso kreita de iu [[homa komunumo]] laŭlonge de sia historio evoluo. Tiu kontraŭstaro estis tre taŭge dirita “dualismo”. * [[Romiĝermana juro]] {{Ĉefartikolo|Romiĝermana juro}} '''Romiĝermana juro''', '''kontinenta juro''' (kontraste al '''[[anglosaksa juro]]'''), '''civila juro''', '''civitana juro''' aŭ '''Romia juro''' estas jura sistemo origininta en [[Eŭropo]], intelektulita ene de la kadro de la fina [[Romia juro]], kaj kies plej elstara trajto estas ke la kernaj principoj estas [[Kodigo|kodigitaj]] en referencebla sistemo kiu servas kiel unuaranga fonto de juro. Tio povas esti kontrastita kun la sistemoj de [[anglasaksa juro]] kies intelekta kadro venas el [[Antecedenta juro|decida juro]] farita el [[juĝisto]]j, kiu donas [[Antecedento|antecedentan]] aŭtoritaton al antaŭaj tribunalaj decidoj laŭ la principo ke estas maljusta trakti similajn faktojn diference en diferencaj okazoj (doktrino de jura [[antecedento]], aŭ ''stare decisis'').<ref>Washington Probate, "Estate Planning & Probate Glossary", ''Washington (State) Probate'', s.v. [http://www.wa-probate.com/Intro/Estate-Probate-Glossary.htm "common law"] {{Webarchiv|url=https://wayback.archive-it.org/all/20170525183721/http://www.wa-probate.com/Intro/Estate-Probate-Glossary.htm |date=2017-05-25 }}, [htm], 8a Dec. 2008, Alirita en la 7a de Novembro 2009.</ref><ref>Charles Arnold-Baker, ''The Companion to British History'', s.v. "English Law" (London: Loncross Denholm Press, 2008), 484.</ref> * [[Anglasaksa juro]] {{Ĉefartikolo|Anglasaksa juro}} [[Dosiero:Map of the Legal systems of the world (en).png|eta|300px|dekstre|Ĉi tie montriĝas la juraj sistemoj de la mondo.<ref>[http://www.juriglobe.ca/eng/syst-onu/index-alpha.php Alphabetical Index of the 192 United Nations Member States and Corresponding Legal Systems], Retejo de la Jura Altlernejo de la Universitato de Otavo</ref> Anglosaksa juro estas ruĝeta.]] '''Anglasaksa juro''' (nomita de la propraj uzantoj kiel '''komuna juro''' (''Common law'')) estas juro disvolvigita de [[juĝisto]]j, [[tribunalo]]j, kaj similaj juraj organismoj, asertita en [[leĝo|juraj decidoj]] kiuj nome decidas super individuaj kazoj sed kiuj aldone havas [[antecedento|antecedentajn]] efikojn super estontaj kazoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.duhaime.org/LegalDictionary/C/CommonLaw.aspx|titolo=Common Law Legal Definition|aŭtoro=Lloyd Duhaime|verko=duhaime.org|alirdato=2016-01-17|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120524001041/http://www.duhaime.org/LegalDictionary/C/CommonLaw.aspx|arkivdato=2012-05-24}}</ref><ref name="Black's Definition Common Law">{{Citaĵo el libro|titolo=Black's Law Dictionary - Common law|dato=2014|eldono=10|citaĵo=The body of law derived from judicial decisions, rather than from statutes or constitutions}}</ref> Kurioze nejuraj tialoj popularigis la anglasaksan juron eĉ ekster siaj devenlandoj kaj tipaj mondoregionoj, nome la usonecaj [[filmo]]j ([[Holivudo]]), ĉar ekde la komenco de la ora epoko de la usona [[kinarto]] svarmis filmoj pri [[juĝo]]j, [[krimo]]j, esplorado pri kulpeco ktp., tiom ke fakte tio konsistas el aparta tre populara kina subĝenro, kun specifaj skemo (krimo, esplorado, aresto, juĝo, kondamno, enprizonigo kaj prizonvivo, reesplorado, fuĝo ktp), estetiko, arketipoj ktp. Tio rezultis en la fakto, ke foje averaĝaj popolanoj konas pli bone la usonan juron ol tiun propran. * [[Kutimjuro]] {{Ĉefartikolo|Kutimjuro}} [[Kutimo]] en juro estas la establita modelo de [[moro]]j kiu povas esti objektive certigita ene de partikulara socia kompreno. Oni povas starigi plendon defende de "tio kio estis ĉiam farita kaj akceptita laŭleĝe." Rilata estas la ideo de preskribo; nome [[rajto]] ĝuata pro delonga kutimo pli ol pro pozitiva leĝo. La fakto, ke kutimjuro estas tre ofte aplikata en la ĉiutaga vivo pli ol sur juraj [[dokumento]]j apartigas tian jurtipon el la pli normala kaj normiga jurliteraturo. == Jurareoj == Ĉiuj juraj sistemoj temas pri la samaj bazaj aferoj, sed la diversaj jurisdikcioj kategoriigas kaj identigas siajn jurajn temojn en diferencaj manieroj. Ofta distingo estas tiu inter "[[publika juro]]" (termino tre forte rilata al la [[ŝtato]], kiu inkludas konstitucian, administracian kaj kriminalan jurojn), kaj "[[privata juro]]" (kiu kovras [[kontrakto]]jn, [[damaĝo]]jn kaj [[posedrajto]]n).<ref>Kvankam multaj fakuloj argumentas, ke "la limoj inter publika kaj privata juroj svagiĝis", kaj ke tiu distingo iĝis simple "folklora" (Bergkamp, ''Liability and Environment'', 1–2).</ref> En sistemoj de [[Romiĝermana juro|civila juro]], kontraktoj kaj damaĝoj falas sub la ĝenerala devigojuro, dum la fideikomisa juro estas subigita al statutaj reĝimoj aŭ al internaciaj konvencioj. Internacia, konstitucia kaj administracia juroj, kriminala juro, prikontrakta, pridamaĝa, pripropraĵa juroj kaj [[fideikomiso]]j estas konsiderataj kiel la "tradicie kernaj aferoj",<ref>Ekz. en Anglio tiuj sep aferoj, kiujn la jura de EU anstataŭis per internacia juro, formas "kvalitan jurgradon". Pri kritikoj oni vidu la komentojn de Peter Birks ligitajn al la antaŭ versio de [http://webjcli.ncl.ac.uk/articles1/birks1.html#appendix Notice to Law Schools] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20090620065248/http://webjcli.ncl.ac.uk/articles1/birks1.html#appendix] 20a de Junio 2009.</ref> kvankam estas multaj aliaj [[fako]]j. === Internacia juro === {{Ĉefartikolo|Privata internacia juro|Eŭropunia juro|Publika internacia juro}} [[Dosiero:Naciones Unidas 3.jpg|eta|Havigante konstitucion por la publika internacia juro, la sistemo de Unuiĝintaj Nacioj estis interkonsentita dum la Dua Mondmilito.]] [[Dosiero:Alberico Gentili.jpg|eta|maldekstra|upright=1.15|La itala advokato [[Alberico Gentili]], patro de la internacia juro.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Vitoria: Political Writings (Cambridge Texts in the History of Political Thought)|familia nomo=Pagden|persona nomo=Anthony|jaro=1991|loko=Britio|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-0-521-36714-1|paĝo=xvi}}</ref>]] [[Internacia juro]] povas referenci al tri aferoj: publika internacia juro, privata internacia juro aŭ konflikto inter juroj kaj la juro de supranaciaj organizaĵoj. * [[Publika internacia juro]] temas pri la rilatoj inter suverenaj ŝtatoj. La fontoj por la publika internacia juro estas la [[Kutimjuro|kutimo]]j, la praktiko kaj la traktatoj inter suverenaj ŝtatoj, kiaj la [[Konvencioj de Ĝenevo]]. Publika internacia juro povas esti formita de [[Internacia organizaĵo|internaciaj organizaĵoj]], kiel la Unuiĝintaj Nacioj (kiu estis establita post la malsukceso de la [[Ligo de Nacioj]] eviti la Duan Mondmiliton),<ref>[https://www.un.org/aboutun/history.htm Historio de UN] En webarchive [https://web.archive.org/web/20100218221016/http://www.un.org/aboutun/history.htm] 18a de Februaro 2010, United Nations. [[Winston Churchill]] (''The Hinge of Fate'', 719) komentis pri la malsukceso de la Ligo de Nacioj jenon: "Malprave oni diras, ke la Ligo de Nacioj malsukcesis. Male estis la membro ŝtatoj kiuj malsukcesigis la Ligon de Nacioj."</ref> la [[Internacia Labororganizaĵo|Internacia Organizaĵo pri Laboro]], la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]], aŭ la [[Internacia Monfonduso]]. Publika internacia juro havas specialan statuson kiel juro ĉar ne estas internaciaj policfortoj, kaj tribunaloj (ekz. la [[Internacia Kortumo]] kiel la unuaranga jurorgano de UN) ne havas la kapablon puni la malobeon. La plej utila maniero plifortigi la internacian juron estas ankoraŭ esence "memhelpo"; kio estas la reago fare de ŝtatoj al supozitaj rompoj de la internaciaj devoj fare de aliaj ŝtatoj.<ref name="ReferenceB" /><ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://scholarlycommons.law.northwestern.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1102&context=facultyworkingpapers|titolo=Is International Law Really 'Law'?|alirdato=3a de Januaro 2020|familia nomo=D'Amato|persona nomo=Anthony|dato=11a de Novembro 2010|gazeto=Northwestern University Law Review|volumo=79}}</ref><ref>Schermers-Blokker, ''International Institutional Law'', 900–901</ref> Tamen, kelkaj organizaĵoj, kiel la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]], havas efektivajn sistemojn por apliki arbitracion kaj disputosolvon apogite sur komercaj sankcioj.<ref>Petersmann, ''The GATT/WTO Dispute Settlement System'' [http://www.law2lawyer.com/2011/07/21/international-criminal-court/ International Criminal Court] En webarchive [https://web.archive.org/web/20110723080755/http://www.law2lawyer.com/2011/07/21/international-criminal-court/] 23a de Julio 2011, 32</ref> * [[Internacia humanitara juro]], ankaŭ nomebla ''internacia militmildiga juro'', estas branĉo de [[publika internacia juro]] kiu celas mildigi kaj limigi la efikoj de [[armita konflikto|armaj konfliktoj]] protektante homojn kiuj ne partoprenas en malamikecoj aŭ kiuj decidis ĉesi partopreni en la konfrontiĝo. Ili ankaŭ limigas kaj reguligas la rimedojn kaj metodojn de milito al dispono de la batalantoj kaj reguligas konduton en armitaj konfliktoj ([[milita juro]] aŭ {{lang-la|ius in bello}}). Ĝi konsistas el serio da normoj, plejparte reflektitaj en la [[Ĝenevaj Konvencioj]] de 1949 kaj iliaj aldonaj protokoloj. * [[Privata internacia juro|Konflikto de juroj]], aŭ privata internacia juro en landoj de [[civila juro]], temas pri la demandoj pri kiu [[jurisdikcio]] estas kompetenta por jura disputo inter privataj partioj kaj pri la juro de kiu jurisdikcio estu aplikita. Nuntempe, negocoj estas pli kaj pli kapablaj interŝanĝi [[kapitalo]]jn kaj [[Laborekonomiko|laborfortojn]] trans landlimojn, same kiel komerci per transmaraj negocoj, kio starigas la demandon pri la jurisdikcio de kiu lando estas pli dominanta. Pliiĝantaj nombroj de negocoj elektas la aplikadon de komerca arbitracio laŭ la regado fare de la [[Konvencio por Agnosko kaj Plifortigo de Eksterlanda Arbitracio|Novjorka Konvencio de 1958]].<ref>Redfem, ''International Commercial Arbitration'', 68–69</ref> * [[Eŭropunia juro]] estas la unu kaj ĝis nun la nura ekzemplo de supernacia juro, t.e. internacie akceptita jura sistemo, krom tiuj de [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]]. Konsiderinte la tendencon de pliiĝanta tutmonda ekonomia integrigo, multaj mondoregionaj interkonsentoj — speciale la [[Afrika Unio]] — klopodas sekvi similan modelon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.newsweek.com/african-union-africa-rwanda-ethiopia-trade-455238|titolo=Why the African Union wants to be more like the EU|alirdato=1a de Januaro 2020|familia nomo=Gaffey|persona nomo=Conor|dato=4a de Majo 2016|lingvo=en|verkaĵo=Newsweek}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Babarinde |first1=Olufemi |title=The EU as a Model for the African Union: the Limits of Imitation |journal=Jean Monnet/Robert Schuman Paper Series |date=Aprilo 2007 |volume=7 |issue=2 |url=http://aei.pitt.edu/8185/1/BabarindeEUasModellong07edi.pdf |accessdate=1a de Januaro 2020 |publisher=Miami - Florida European Union Center}}</ref> En la EU, suverenaj ŝtatoj arigis sian aŭtoritaton en sistemo de tribunaloj kaj la [[Eŭropa Parlamento]]. Tiuj institucioj rajtas havi la kapablon plifortigi la jurajn normojn kaj kontraŭ kaj por la membraj ŝtatoj kaj civitanoj en maniero kiu ne eblas tra la publika internacia juro.<ref>Schermers–Blokker, ''International Institutional Law'', 943</ref> Kiel la [[Eŭropa Kortumo]] notis en sia decido Van Gend en Loos de 1963, la [[Juro de Eŭropa Unio|juro de la Eŭropa Unio]] konstituas "novan juran ordon de internacia juro" por la reciproka socia kaj ekonomia profito de la membraj ŝtatoj.<ref>Vidu la fundamentan [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:61962J0026:EN:HTML C-26/62 ''Van Gend en Loos v Nederlandse Administratie der Belastingen''] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20070321191046/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:61962J0026:EN:HTML] 21a de Marto 2007, kaj [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:61964J0006:EN:HTML ''Flaminio Costa v E.N.E.L.''] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20090109104422/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:61964J0006:EN:HTML] 9a de Januaro 2009, decidoj de la Eŭropa Kortumo.</ref><ref>{{cite journal |last1=Chalmers |first1=D. |last2=Barroso |first2=L. |title=What Van Gend en Loos stands for |journal=International Journal of Constitutional Law |date=7a de Aprilo 2014 |volume=12 |issue=1 |pages=105–134 |doi=10.1093/icon/mou003 |url=https://academic.oup.com/icon/article/12/1/105/628605 |accessdate=1a de Januaro 2020|doi-access=free }}</ref> === Internaciaj organizaĵoj === La [[Internacia Organizaĵo pri Jura Disvolviĝo]] ({{Lang-en|International Development Law Organization}}, akronime ''IDLO''; {{Lang-fr|Organisation internationale de droit du développement}}, ''OIDD'') estas [[interregistara organizaĵo]] dediĉita al antaŭenigado de la jurŝtateco <ref>{{Cite web|url=https://www.idlo.int/about-idlo/about-idlo|title=About IDLO {{!}} IDLO - International Development Law Organization|website=www.idlo.int|access-date=2020-04-15}}</ref><ref name="IDLO - What we Do">{{cite web|title=IDLO - What We Do|url=http://www.idlo.int/what-we-do|website=idlo.int|access-date=7a de Februaro 2015}}</ref>. === Konstitucia kaj administracia juroj === {{Ĉefartikolo|Administracia juro|Konstitucia juro}} [[Dosiero:Declaration of Human Rights.jpg|eta|La franca [[Deklaracio pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj]].]] Konstitucia kaj administracia juroj regas la aferojn de la ŝtato. Konstitucia juro temas pri kaj la rilatoj inter la plenuma, leĝofara kaj justica povoj kaj pri la [[homaj rajtoj]] aŭ [[civila libereco|civilaj liberecoj]] de individuoj kontraŭ la ŝtato. Plej jurisdikcioj, kiel tiuj de [[Usono]] kaj [[Francio]], havas unusolan koditan konstitucion kun [[deklaracio pri rajtoj]]. Kelkaj, kiel [[Unuiĝinta Reĝlando]], ne havas tian dokumenton. Nome "konstitucio" estas formita simple per tiuj leĝoj kiuj konstituas la politikajn instancojn, nome [[statuto]], [[jurisprudenco]] kaj konvencio. La fundamenta konstitucia principo, inspirita de [[John Locke]] en lia "Two Treatises of Government", subtenas, ke individuo povas fari ion ajn krom tio kio estas malpermesita per la leĝaro, kaj la ŝtato povas fari nur tion kio estas rajtigita per la leĝaro.<ref>Locke, ''The Second Treatise'', [[s:Two Treatises of Government/The Second Treatise of Government: An Essay Concerning the True Origin, Extent, and End of Civil Government#2:9|Chapter 9, section 124]]</ref><ref>Tamanaha, ''On the Rule of Law'', 47</ref> Administracia juro estas la ĉefa metodo por ke la personoj tenu ŝtatajn instancojn al kiuj turni sin. Personoj povas plendi al agentejo, loka konsilantaro, publika servo aŭ registara ministerio por juĝa revizio de agado kaj decidoj, por certigi, ke ili plenumas la leĝojn, kaj ke la registara instanco observis la postulitan proceduron. La unua specialista administracia kortumo estis la ''[[Ŝtatokonsilio (Francio)|Conseil d'État]]'' setlita en 1799, kiam [[Napoleono]] enpoviĝis en Francio.<ref name="A75">Auby, ''Administrative Law in France'', 75</ref> === Kriminala juro === {{Ĉefartikolo|Kriminala juro}} Kriminala juro, konata ankaŭ kiel punjuro, koncernas al [[krimo]]j kaj tie [[puno]]j.<ref>Ŝlosila traktaĵo de [[Cesare Beccaria]] de 1763–1764 titolita ''Pri krimoj kaj punoj'' (''Dei delitti e delle pene'').</ref> Ĝi tiel regulas la difinon de kaj punojn por ofend-atakoj kiuj estu konsiderataj kiel okazigantaj sufiĉe elstaran socian efikon sed, en si mem, ne faras moralan juĝon al ofendanto nek metas limigojn al la socio por ke fizike evitu, ke la persono fifaru krimon dekomence.<ref name="W2">Brody, Acker kaj Logan, ''Criminal Law'', 2; Wilson, ''Criminal Law'', 2</ref> Esplorado, aresto, akuzo, kaj klopodo juĝi supozitajn ofendantojn estas regulata per la leĝoj de la kriminala proceduro.<ref name="Br2">Dennis J. Baker, Glanville Williams ''Textbook of Criminal Law'' (London: 2012), 2</ref> La [[paradigmo|paradigma]] kazo de krimo kuŝas sur la pruvo, "trans racia dubo" (tio estas, absolute sendube), ke difinita persono estas kulpa je du aferoj. Unue, la akuzito devis fifari agon kiu estas konsiderita de la socio kiel kriminala, aŭ ''actus reus'' (kulpa ago).<ref>Vidu ekz. Brody, Acker kaj Logan, ''Criminal Law'', 205 pri la kazo ''Robinson v. California'', 370 U.S. 660 (1962).</ref> Due, la akuzito devas plenumi la postulon de malica intenco por fari kriminalan agon, aŭ ''mens rea'' (kulpa menso). Tamen, pro la tiel nomita krimoj de "strikta respondeco", la ''actus reus'' (kulpa ago) sufiĉas.<ref>Vidu ekz. Feinman, ''Law 111'', 260–261 pri la kazo ''Powell v. Texas'', 392 U.S. 514 (1968).</ref> Kriminalaj sistemoj de la tradicioj de civila juro distingas inter intenco larĝasence (''dolus directus'' -rekta damaĝo- kaj ''dolus eventualis'' -hazarda damaĝo-), kaj neglekto. Neglekto ne kunportas kriminalan respondecon se partikulara krimo ne kondukas al ties puno.<ref>Dörmann, Doswald-Beck kaj Kolb, ''Elements of War Crimes'', 491</ref><ref>Kaiser, ''Leistungsstörungen'', 333</ref> [[Dosiero:SalemWitchcraftTrial large.jpg|eta|maldekstra|Priskribo de 17a-jarcenta kriminala juĝo, pro [[sorĉado]] en [[Sorĉistinaj juĝprocesoj en Salem|Salem]].]] Ekzemploj de krimoj estas [[murdo]], atako, [[fraŭdo]] kaj [[ŝtelo]]. En esceptaj cirkonstancoj defendo povas esti aplikita al specifaj agoj, kiel mortigo dum [[memdefendo]], aŭ pledi [[frenezeco]]. Alia ekzemplo estas en la 19a-jarcenta angla kazo de ''R v Dudley kaj Stephens'', kiu atestis defendo pro "[[Sufiĉa kondiĉo|neceso]]". La ''Mignonette'', naviganta el [[Southampton]] al [[Sidnejo]], vrakis. Tri ŝipanoj kaj Richard Parker, 17-jaraĝa ŝip-knabo, rifuĝiĝis sur [[flosaĵo]]. Ili malsategis kaj la ŝip-knabo estis mortonta. Pro la ekstrema malsatego, la ŝipanoj mortigis kaj manĝis la ŝip-knabon. La ŝipanoj survivis kaj estis savitaj, sed procesitaj pro murdo. Ili argumentis, ke estas necesa mortigi la ŝip-knabon por konservi siajn proprajn vivojn. La ŝipanoj estis kondamnitaj al [[mortopuno]] per [[pendumo]], sed la publika opinio estis supermajoritate subtena de la rajtoj de la ŝipanoj por konservi siajn proprajn vivojn. Finfine, la [[monarkio|reĝa privilegio]] komutis iliajn kondamnojn al ses monatoj de prizono.<ref>Pri ''R v Dudley and Stephens'' [1884] [http://www.justis.com/titles/iclr_bqb14040.html 14 QBD 273 DC] En webarchive [https://web.archive.org/web/20050228224504/http://www.justis.com/titles/iclr_bqb14040.html] 28a de Februaro 2005, vidu Simpson, ''Cannibalism and the Common Law'', 212–217, 229–237</ref> Kriminaljuraj damaĝoj estas konsiderataj damaĝoj kontraŭ ne nur ĝuste individuaj viktimoj, sed anka kontraŭ la komunumo.<ref name="W2" /> La ŝtato, kutime kun la helpo de polico, entreprenas la persekutadon, kaj pro tio en landoj de anglasaksa juro tiu afereblo estas citata kiel "''La popolo'' v ..." (versus = kontraŭ) aŭ "''R'' (por [[Monarkio|Reĝo]] aŭ [[Reĝino]]) v ...". Ankaŭ, apartaj [[ĵurio]]j estas ofte uzataj por determini la kulpon de akuzitoj el pravigitaj faktoj: ĵurioj ne rajtas ŝanĝi la jurajn regulojn. Kelkaj disvolvigitaj landoj ankoraŭ aprobas la uzadon de la mortopuno pro la kriminala agado, sed la normala puno pro krimo estos [[prizono|enprizonigo]], [[monpuno]]j, ŝtata superrigardo (kiel kondiĉa libereco), aŭ servoj al la komunumo. Moderna kriminala juro estis konsiderinde influita de la [[sociaj sciencoj]], speciale rilate al la [[verdikto]], la jura esplorado, la leĝaro, kaj la rehabilitigo (resociigo).<ref>Pelser, ''Criminal Legislation'', 198</ref> Je internacia nivelo, 111 landoj estas membroj de la [[Internacia puna kortumo]], kiu estis establitapor procesi personojn pro [[Krimoj kontraŭ la homaro]].<ref>[http://www.icc-cpi.int/Menus/ASP/states+parties/ The States Parties to the Rome Statute] En webarchive [https://web.archive.org/web/20110623085130/http://www.icc-cpi.int/Menus/ASP/states+parties/] 23a de Junio 2011, International Criminal Court</ref> === Kontraktojuro === {{Ĉefartikolo|Kontrakto}} [[Dosiero:carbolic smoke ball co.jpg|eta|La fama reklamo de "Carbolic Smoke Ball" por kuraci la [[gripo]]n estis tialo por unuflanka [[kontrakto]].]] Kontraktojuro temas pri devigaj promesoj, kaj povas estis resumita per la latinlingva frazo ''[[pacta sunt servanda]]'' (interkonsentoj devas esti plenumitaj).<ref>Wehberg, ''Pacta Sunt Servanda'', 775</ref> En jurisdikcioj de anglasaksa juro, necesas tri ŝlosilaj elementoj por la kreado de [[kontrakto]]: propono kaj akceptado, konsiderado (promesvaloro) kaj la intenco krei jurajn rilatojn. En la kazo nome ''Carlill v Carbolic Smoke Ball Company'' medicina firmao reklamis, ke ties nova mirinda [[drogo]], nome la "smokeball" (fumobulo), kuracas la [[gripo]]n, kaj se tio ne okazas, la aĉetintoj povas ricevi {{unuo|100}} [[Brita pundo|£]]. Multaj personoj plendis por siaj 100 pundoj kiam la drogo ne funkciis. Timante bankroton, Carbolic argumentis, ke la reklamo ne estis komprenenda serioze, laŭjure havigante proponon. Ĝi estis invito al propono, simpla troigo, truko. Sed la Tribunalo tenis, ke al averaĝa persono Carbolic estis farinta seriozan proponon, certigita pro sekuriga aserto, "£1000 is deposited" (stokogarantio de mil pundoj). Egale, persono faris bonan konsideron pri la propono konduke al la "tute alia malkonveno" pro uzado de kulpa produkto.<ref name="CCSBCE">Pri ''[http://www.justis.com/titles/iclr_r9321042.html Carlill v Carbolic Smoke Ball Company] En webarchive [https://web.archive.org/web/20041205104916/http://www.justis.com/titles/iclr_r9321042.html] 5a de Decembro 2004. Kazcitaĵo [1893] 1 QB 256, kaj la elementa konsidero, vidu Beale kaj Tallon, ''Contract Law'', 142–143''</ref> Konsidero indikas la fakton laŭ kiu ĉiuj partioj de kontrakto estis interŝanĝante ion valoran. Kelkaj sistemoj de anglasaksa juro, kiel tiu de Aŭstralio, estas foriranta el la ideo de konsiderado kiel postulo. La ideo de "estoppel" aŭ ''culpa in contrahendo'' (doktrino de propraj agoj), povas esti uzata por krei devigojn dum antaŭ-kontraktaj negocadoj.<ref>Kazo ''Austotel v Franklins'' (1989) 16 NSWLR 582</ref> La jurisdikcioj de civila juro traktas kontraktojn diference laŭ nombraj aferoj, kun pli intervenisma rolo por la ŝtato kaj en la formado kaj en la plifortigo de kontraktoj.<ref name="Pargendler-kt">{{cite journal |last1=Pargendler |first1=Maria |title=The Role of the State in Contract Law: The Common-Civil Law Divide |journal=Yale Journal of International Law |date=2018 |volume=43 |issue=1 |pages=143–189 |doi=10.2139/ssrn.2848886 |s2cid=3548111 |url=https://cpb-us-w2.wpmucdn.com/campuspress.yale.edu/dist/8/1581/files/2018/02/143_The-Role-of-the-State-in-Contract-Law-2416e28.pdf |accessdate=3a de Januaro 2020}}</ref> Kompare kun la jurisdikcioj de anglasaksa juro, la sistemoj de civila juro aligas pli devigajn terminojn en la kontraktojn, permesas pli grandan larĝecon por ke la kortumoj interpretu kaj reviziu kontraktajn terminojn kaj trudu pli fortan devon al bona [[fido]], sed ankaŭ pretas plifortigi la [[punjuro|punojn]] kaj la specifajn plenumojn de kontraktoj.<ref name="Pargendler-kt"/> Ili ankaŭ ne postulas konsideron por la formadon de kontrakto.<ref>ekz. en Germanio, [http://dejure.org/gesetze/BGB/311.html §&nbsp;311 Abs. II] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20070111212855/http://dejure.org/gesetze/BGB/311.html] 11a de Januaro 2007, "Bürgerliches Gesetzbuch", BGB.</ref> En Francio, oni diras, ke ordinara kontrakto estas formata simple sur la bazo de "agordo de mensoj" aŭ "konkordo de voloj". [[Germanio]] havas specialan alproksimigon al kontraktoj, kiuj ligas en posedjuro. Ties 'abstrakta principo' (''Abstraktionsprinzip'') signifas, ke la persona devigo de la kontrakto estas formata separate el la titolo de propreco. Kiam la kontraktoj estas malvalidigitaj pro iu tialo (ekz. aŭtoaĉetanto estas tiom ebria ke li ne havas juran kapablon por kontrakti)<ref>{{Cite web|url=http://dejure.org/gesetze/BGB/105.html|title=§&nbsp;105 BGB Nichtigkeit der Willenserklärung|work=dejure.org|access-date=5a de Decembro 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061209072433/http://dejure.org/gesetze/BGB/105.html|archive-date=9a de Decembro 2006|url-status=live}}</ref> la kontrakta devigo pagi povas esti malvalidigita separate el la propreca titolo de la aŭto. Juro pri maljusta riĉiĝo, pli ol la kontrakta juro, estas tiam uzata por restaŭri la titolon al la laŭrajta posedanto.<ref>Smith, ''The Structure of Unjust Enrichment Law'', 1037</ref> === Jura sociologio === {{Ĉefartikolo|Jura sociologio}} '''Jura sociologio''' aŭ '''juro kaj socio''' estas diverse priskribata kiel subfako de [[sociologio]] aŭ interfaka esplormaniero ene de juro.<ref>Por difinoj vidu Ehrlich 1936 (orig. 1912); Timasheff 1939; Pound 1943; Selznick 1965, Aubert 1969 kaj 1980, Black 1972, Stjernquist 1983, Hydén 1986, Tomasic 1987, Ferrari 1989, Podgorecki 1991, Cotterrell 1992, Banakar 2003 kaj 2011; Mathiesen 2005, Deflem 2008, Travers 2009, Nelken 2009, Scuro 2010, Banakar kaj Travers 2013, Banakar 2014.</ref> Laŭ iuj ĝi "necese" apartenas al sociologio,<ref>Deflem 2008:3.</ref> sed aliaj rigardas ĝin kiel esplorkampon imbrikitan inter sociologio kaj juro.<ref>Banakar 2003 kaj 2009, Banakar kaj Travers 2013.</ref> Laŭ ankoraŭ aliaj, ĝi ne estas subfako de sociologio nek de juro, sed memstara fako ene de la sociscienca fakaro. Ekzempla difino laŭ tiu perspektivo estas "la sistema, teorie fundamentita, empiria studo de la juro kiel socia praktikaro aŭ kampo de socia spertado".<ref>Cotterrell 2007.</ref> Oni asertis, ke ĝi traktas juron, juston, kaj leĝojn, kiel fundamentajn instituciojn perantajn "inter politikaj kaj ekonomiaj interesoj, inter kulturo kaj la normdona ordo de la socio, estigante kaj daŭrigante interdependon, kaj establante sin kiel fontojn de interkonsento, truddevigo, kaj socia regado".<ref>Scuro 2010: 64.</ref> == Diversaj alproksimiĝoj == [[Kritikaj juraj studoj]] (KJS) estas movado en jura teorio kaj reto de maldekstraj juraj erudiciuloj, kiu elmerĝiĝis en la 1970-aj jaroj en Usono. Kritikaj juraj studoj sin devigis formadi la socion surbaze de rigardo pri la homa personeco sen la kaŝitaj interesoj kaj klasa dominado, argumentataj de ili kiel la radikoj de liberalaj juraj institucioj en la [[Okcidento]]. == Leĝoj == '''Leĝo''' en juro kaj [[politiko]] estas aro de normoj kaj reguloj, kiuj difinas, preskribas aŭ permesas certajn rilatojn inter [[individuo]]j kaj [[organizaĵo]]j. Leĝoj ebligas manieron senpartie trakti tiajn rilatojn kaj puni tiujn, kiuj malhelpas funkciadon de la tuta sistemo. Kutime la ĉefa leĝo de [[ŝtato]] estas ĝia [[konstitucio]], ĉiuj ceteraj leĝoj devas esti konformaj al la konstitucio (por kontroli tion ekzistas konstituciaj tribunaloj). Profesie la [[akuzisto]]j estas kiuj indikas tiujn kiuj devas esti kontrolita ĉu ili obeas kaj sekvas la preskribojn fare de la leĝoj. Poste estos la [[juĝisto]]j kiuj pli pesilmetode decidos pri tio. Tre ofte oni uzas preskaŭ sinonime la terminojn kaj konceptojn "leĝo" kaj "juro", foje pro kontaĝo de la [[angla lingvo]], kiu estas unu el malmultaj eŭropaj lingvoj, kiuj havas nur unusolan vorton por du konceptoj, nome "law". Tamen klaras, ke [[leĝo]] estas ĉiu teksto kaj dokumento kiu havas juran validecon kaj eblan rezulton, dum juro estas la tuta justica sistemo. == Proverboj == Ekzistas pluraj [[proverbo]]j pri leĝo en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2008-11-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Leĝo malaperas, moro daŭras.''}} * {{citaĵo|''Kiam forto ordonas, leĝo pardonas.''}} * {{citaĵo|''Kion leĝo malpermesas, tio plaĉi ne ĉesas.''}} == Vidu ankaŭ == [[Dosiero:Miles Ehrlich, judge.jpg|eta|250px| [[Tribunalo]].]] {{Portalo|Juro}} {{Div col|cols = 3}} * [[Civila juro]] * [[Civila Kodo]] * [[Juĝisto]] * [[Juĝo]] * [[Jura kodo]] * [[Jura sistemo]] * [[Juraj Vortoj kaj Esprimoj]] * [[Jurfilozofio]] * [[Jurisdikcio]] * [[Juristo]] * [[Jurnaturalismo]] * [[Justeco]] * [[Justico]] * [[Ĵurio]] * [[Komerca juro]] * [[Konkurenca juro]] * [[Konstitucio]] * [[Kontrakta juro]] * [[Kriminala juro]] * [[Labora juro]] * [[Laŭjura ŝtato]] * [[Leĝo]] * [[Moralo]] * [[Natura morala leĝo]] * [[Politika scienco]] * [[Pozitiva juro]] * [[Privata internacia juro]] * [[Privata juro]] * [[Publika juro]] * [[Romiĝermana juro]] * [[Sekso kaj juro]] * [[Tribunalo]] {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Juro|n=Kategorio:Juro|s=Kategorio:Juro|ReVo=jur}}En Esperanto ekzistas diversaj terminaroj pri juro, inter kiuj menciindas la jenaj: * [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/juraj-vortoj-kaj-esprimoj-tomarbohoeg.pdf Juraj vortoj kaj esprimoj de Tom Arbo Hoeg] -- [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/juraj-vortoj-kaj-esprimoj-tomarbohoeg.pdf sekurkopio] * [http://remush.be/europa.eu/abc/eurojargon/index_eo.htm Eŭroĵargono ĉe EU-instancoj] – [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/EU-eurojxargono.pdf sekurkopio] * [https://docs.google.com/document/pub?id=15WjGppymyl2GxuU_Tt0f5l7f0GLyzJcm8F6ys43vnEU EU glosaro] de Raymond Gerard -- [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/juro-eu-glosaro.htm sekurkopio] * [www.eventoj.hu/steb/vortaroj/eurovoc-tezauro-eu_eo1.xls Eurovoc-tezauro en EU] - de Jozef Hron * [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/jura_vortaro/jura-vortaro.htm Jura Vortaro Esperanta-ĉeha,] verkita de Karel Traxler * [https://a2c2ff7f-a-62cb3a1a-s-sites.googlegroups.com/site/eufedero/home/dosieroj/LauxtemaEU-terminareto.pdf?attachauth=ANoY7co2YPTCemF0lFYfZ5-naUynoCuloWyoGqnmTYFnRvsQaeKjgNW3g7yVMrwusrPWnm0ge4OgCmqrgvx2tI05ViSHO2WTVyJZMkrdo5r0FgByaDNhN4h8nqmuesGVgop9T4DOkeP85tg7BxrOaL0SB6sJUQ-9WA99_hOtxzgWDZ924bNRwIQcZUB84ffs5UdZ0FaZqep4v9Co8w80RFwl-vSbOK9DnkkLbxBhR2T5QdxUWOBJKotcLrhUs25lpKFtqNYHPfPD&attredirects=1 Laŭtema EU-terminareto]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} -- [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/lautema-EU-terminareto.pdf sekurkopio] * [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/legxa-terminaro-jarlibro-1946.pdf Leĝa terminaro] – el Jarlibro de UEA, 1946. * [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/anglajura_terminaro_jackson.pdf Anglajura terminaro]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – de Ian Jackson, Esperanta Jura Asocio, 1990. {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Law|revizio=697898158}} {{Havenda artikolo|Leĝo (jura)}} [[Kategorio:Juro| ]] ph8ebzm4hd2jbisiyse5v48tteann3t 0 81012 9472418 9119969 2026-09-10T11:41:18Z Filozofo 3592 /* */ Alĝustigo 9472418 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Nigrulo}}[[Dosiero:Children in Namibia(1 cropped).jpg|eta|{{centre|Infanoj en [[Namibio]]}}]] '''Nigrulo''' aŭ '''[[negro]]'''<ref>Vidu lingvan noton en tiu ĉi artikolo</ref> estas [[homo]], kies [[haŭto|haŭta]] [[koloro]] estas malhelbruna ("nigra"). En pli strikta senco, nigrulo estas [[negroido]], do ano de homa [[raso]] origine el [[Afriko]] sed pro sklaveco kaj elmigrado disvastiĝinta al aliaj [[kontinento]]j, precipe [[Ameriko]] kaj [[Eŭropo]]. Do por ĝusta difino oni devus inkluzivi ankaŭ aliajn fizikajn trajtojn, kiel [[haro|hartipon]] aŭ aliajn [[Antropologio|antropologiajn]] trajtojn. Tre malhelbrunajn [[melanezoj]]n kaj [[dravidoj]]n oni nur escepte nomus "nigruloj". == Lingva noto == En pli fruaj tempoj de [[Esperanto]], oni kutime kaj senprobleme uzis la vorton "'''[[negro]]'''" por nomi homon de tia ĉi antropologia tipo. Nuntempe tio ne estas same senproblema por ĉiuj lingvanoj, ĉar iuj asocias tiun vorton kun [[rasismo]] (paralele al atribuo de rasisma konotacio al la anglalingva vorto ''negro''). En la [[hispana]] kaj en la [[portugala lingvo]] "''negro''" signifas nur "nigra, nigra koloro, nigrulo", sekve, en tiuj lingvoj "''negro''" estas normala vorto (minimume en la senco de koloro). En [[Brazilo]], nigrulo nomas sin "''negro''" en pozitiva senco, ĉar ofende oni uzas vortojn kiel "''crioulo''" (naskiĝinto ĉe iu, t. e., hejma [[sklavo]]) aŭ "''macaco''" (portugala vorto por '[[simio]]'; elvokante la rasisman ideon, ke nigruloj rilatas al simioj). En [[Usono]], la hispana vorto ''negro'' estis pruntita kiel fremda vorto, intertempe eksmodiĝis kaj en la lastaj jardekoj iĝis tabuita kiel rasisma; poste, pro forta influo de Usono en internacia kulturo, la vorto "''negro''" akiris ofendan signifon ankaŭ en iuj nelatinidaj lingvoj. El alia vidpunkto, male, la vorto ''nigrulo'' estas pli asociita kun rasismo ol la vorto ''negro'', ĉar la aparta vorto ''negro'' simple indikas la rason kiel antropologian tipon sen asocii ĝin kun la epiteto "nigra", kiu ne bone priskribas la haŭtkoloron de negroj (plejparte hel- aŭ malhel-brunan) kaj en iuj esprimoj (eĉ zamenhofaj) simbolas malicon, malĝojon, misfortunon aŭ malaprobon (ekzemple, ''nigra tago'', ''nigra horo'', ''nigra humoro'', ''nigra animo'', ''nigra sendankemo'', ''nigra koro'', ''nigra magio'' ktp)<ref>[https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&apa=1&s=nigra&kap=1&der=1 Plena Ilustrita Vortaro]</ref>. Pli grave, la vorto "negro" estas oficiala, kaj oni ne emas transiri al sinonimoj, kiam jam ekzistas firme establita (eĉ oficiala) vorto. Krome, en Esperanto oni malpli facile akceptas la ideon, ke lingvaj ŝanĝoj magie influas la socion aŭ lingvanaron (sed ne male), speciale en tiu ĉi kazo, ĉar Esperanto apenaŭ servis kiel perilo por rasismaj ideoj, kaj do la peno anstataŭigi ĝenerale senprobleman Esperantan vorton sub tia preteksto ŝajnas nepravigebla imitado de alilingva tendenco. == Vidu ankaŭ == * [[Afriko]] * [[Afrik-usonanoj]] * [[Afrikobrazilano]] * [[Negro]] * [[Nigra feminismo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=nigr.0ulo}} [[Kategorio:Etnoj]] [[Kategorio:Antropologio]] 2hwld247airk5ch1nuzu88yr8ao1sl3 0 97016 9472082 9461616 2026-09-09T15:49:00Z Dr. Thomas Liptak 244862 photo updated (2026) 9472082 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Vohwinkeler-Flohmarkt-2.jpg|eta|{{centre|Pulbazaro de la urboparto [[Wuppertal]]-Vohwinkel sub la [[ŝvebotrajno de Wuppertal|ŝvebotrajno]]}}]] [[Dosiero:Frankfurt am Main, Flohmarkt am Schaumainkai - 2.jpg|eta|{{centre|Tipa pulbazaro}}]] '''Pulbazaro''' estis komence [[bazaro]], kie privatuloj vendis al aliaj [[privatulo]]j uzitajn aferojn pro plezuro. Hodiaŭ ili estas (en [[Germanio]]) aŭ iĝas (en [[Francio]]) tre organizitaj, kaj tie troveblas pli kaj pli da [[profesiulo]]j. Grandaj aŭ malgrandaj organizantoj (asocioj, urboj, komercistaroj, ...) organizas unu aŭ plurfoje jare pulbazarojn kaj kelkfoje alte pagigas la vendantojn. La nomo "pulbazaro" ŝajne devenas de la [[mezepoko|mezepoka]] kutimo de [[princo]]j donaci [[vestaĵo]]jn. Tiujn donacitajn vestaĵojn oni vendis kaj ŝajne ne malofte ankaŭ iuj [[pulo]]j estis kunvenditaj.{{Mankas fonto|dato=Decembro 2016}} Hodiaŭ ekzistas pulbazaroj, kie novaj [[varo]]j ne estas akceptitaj. Ankaŭ ekzistas pulbazaroj laŭ temoj: [[metio|metiistaj]], [[antikveco|antikvaj]], [[ludilo|ludilaj]] ktp. Sed en multaj pulbazaroj hodiaŭaj novaj varoj superas malnovajn: [[nutraĵo]]j, [[poŝtelefono|poŝtelefoneroj]], [[tuko]]j, [[vestaĵo]]j ktp, ofte de malalta [[kvalito]]. Tamen ankoraŭ troveblas de tempo al tempo ia altvalora kolektaĵo inter multaj malbonaj aferoj. == La varoj == Ĉi tiuj estas kutime malmultekostaj varoj en larĝa gamo de kvalito. La varoj estas plejparte trafitaj de la loko kaj grandeco de la merkato. Butikumado kaj serĉado de "trezoroj" ĉe pulbazaro estas ŝatata ŝatokupo por multaj homoj. La plej multaj el la varoj en la pulbazaro en kamparaj lokoj estas uzitaj. Novaj kaj pli malmultekostaj varoj estas kutime trovitaj en kelkaj el la pli grandaj pulbazaro en urbaj areoj. En kelkaj pulbazaroj, kontraŭleĝaj kopioj de filmoj kaj muzikaj [[KD]] estas venditaj kaj [[Kopirajto|kopirajtoj]] estas malobservitaj. En kelkaj merkatoj ekzistas eĉ muzikaj prezentoj por altiri la publikon. Laŭ iuj veraj pulbazaroj, kie troveblas trezoroj, ekzistas ĉefe en la [[kamparo]] aŭ en [[urbeto]]j organizitaj de [[asocio]]j aŭ [[komunumo]]j. En iuj landoj ekzistas similaj merkatoj, kie la varoj estas vendataj el la [[kofro]] de la [[aŭto]] (angle "car boot sale"). == Historio == La origina pulbazaro verŝajne estas la ''Marché aux puces'' en la grandurbo de [[Seine-Saint-Denis]] en la nordaj antaŭurboj de [[Parizo]]. Ĝi estas antikva merkato, kiu okazas ekstere kaj estas unu el la kvar pulbazaro en Parizo. La pulmerkatoj ricevis sian nomon de la malnovaj vestaĵoj kaj ŝtofoj, pulinfestiĝoj venditaj en tiuj merkatoj en pasintaj tempoj. Ekde la malfrua [[17-a jarcento]] malferma merkato ekzistis ĉe provizoraj [[Budo|budoj]] inter la kampoj kaj ĝardenoj, kie ĉifonkomercistoj vendis siajn varojn je malmultekostaj prezoj. Hodiaŭ, la merkato en Saint-Denis estas tre granda merkato por antikvaj [[Meblo|mebloj]]. Alia pulbazaro en Parizo estas la Marché aux Puces de la [[Porte de Vanves (pariza metrostacio)|Porte de Vanves]] kun granda elekto de varoj disigitaj sur la [[Trotuaro|trotuaroj]] de la stratoj de la [[14-a arondismento de Parizo]]. == Interrete == En 2015, [[Facebook]] publikigis novan retan pulmerkatservon. Similaj servoj ofertas [[Socia komerco|socian komercon]]. Ekde tiam estis lanĉitaj multaj aplikaĵoj, kiuj permesas la [[Interŝanĝo|interŝanĝon]] de produktoj inter homoj, eĉ sen mona konsidero, por krei socian merkaton bazitan tute sur [[Kunlaborado|kunlaboro]] kaj utiligo de tio kio ekzistas sur la [[tero]]. == Iuj famaj pulbazaroj kaj tipoj de la aranĝo == * [[El Rastro]] * [[Monastiraki]] * [[Agoro]] * [[Braderie]] (ĉefe Nederlando kaj Francio) * [[Karitata butiko]] * [[Farmista merkato]] * [[Garaĝa vendo]] * [[HamFest]] * [[Pasar malam]] ([[Malaje]] por [[Nokta Merkato]]) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Artikolo voĉlegita}} * [http://www.parispuces.com/ La granda pariza pulbazaro de Saint Ouen] * [http://www.youtube.com/watch?v=I_SgfyK1tj8 eltiraĵo de ''Angoroj''] - la ses unuaj minutoj de la filmo en kiuj [[Gaston Waringhien]] komentas viziton al la Pulbazaro de [[Saint-Ouen]] (norde de Parizo). * [http://pucesdevanves.typepad.com/ La pulbazaro de la "Porte de Vanves"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100709200521/http://pucesdevanves.typepad.com/ |date=2010-07-09 }} [[Kategorio:Komerco]] 4maxc9s4f28bxw2to4qyvil6t67y88k 0 98933 9472299 9434702 2026-09-10T07:05:30Z Sj1mor 12103 9472299 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Pripjat | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-uk|Припять}} | alia_nomo1 = {{Lang-ru|Припять}} | kategorio = forlasita urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Pripjat Panorama.jpg | dosiero_priskribo = Panoramo de Pripjat el la 8-a de junio 2007. <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Coat of Arms of Pripyat.svg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Припять | moto = | kromnomo = Fantomurbo, Urbo de mortintoj | kromnomo_tipo = Kromnomoj <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = {{Ukrainio}} | lando_flago = | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = Kieva provinco | regiono_tipo = Provinco | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | distrikto = [[Viŝhoroda distrikto]] | komunumo = | municipo = | ĉefurbo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | ŝoseo = | montaro = | montaro1 = | parto = | parto1 = | alfluanto_maldekstre = | alfluanto_dekstre = | urbo = | urbo_tipo = | memorindaĵo = | konstruaĵo = | rivero = | planto = <!-- *** Situo *** --> | situo = Pripjat | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 120 | lat_d = 51 | lat_m = 24 | lat_s = 20 | lat_NS = N | long_d = 30 | long_m = 03 | long_s = 25 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_lat_m = | plej_alta_lat_s = | plej_alta_lat_NS = | plej_alta_long_d = | plej_alta_long_m = | plej_alta_long_s = | plej_alta_long_EW = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_lat_m = | plej_malalta_lat_s = | plej_malalta_lat_NS = | plej_malalta_long_d = | plej_malalta_long_m = | plej_malalta_long_s = | plej_malalta_long_EW = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 6587 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 0 | loĝantaro_dato = 2010 | loĝantaro_noto = en 1985 ĉ. 47500 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1970 | establita_tipo = Fondita | establita1 = 1980 | establita1_tipo = statuso de urbo | establita2 = 1986 | establita2_tipo = forlasita | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+3 | poŝtkodo = neniu | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = +380 4499 | kodo_tipo = [[Telefona prefikso]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ukrainio | mapo_lokumilo = Ukrainio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Eŭropo | mapo2_lokumilo = Eŭropo <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Pripyat | statistiko = [http://gska2.rada.gov.ua:7777/pls/z7502/A005?rdat1=01.06.2008&rf7571=14953 statistiko] | retpaĝo = [http://pripyat.com/en/] <!-- *** Notoj *** --> | notoj = Evakuita pro [[Nuklea akcidento de Ĉernobilo|Ĉernobila tragedio]]. }} '''Pripjat''' ({{lang-uk|При́п'ять|t=''Pripjatj''}}) estas [[fantomurbo]] en la nordo de [[Ukrainio]] sur [[Pripjat (rivero)|samnoma rivero]], proksime de la [[Belorusio|bjelarusia]] landlimo, kelkajn kilometrojn de la nun haltigita [[nuklea centralo de Ĉernobilo]] apud [[Ĉernobilo]]. Ĝi estas nun ekde la [[Nuklea akcidento de Ĉernobilo|ĉernobila akcidento]] de [[1986]] morta, forlasita, fermita urbo. Tiu urbo respegulas la staton de [[Sovetunio]] en [[1986]], ĉar oni lasis ĉion tiel, kiel ĝi estis antaŭ la katastrofo. Pripjat kaj ties ĉirkaŭo ne estos sekura por la homoj dum la sekvaj 100 jaroj. Oni kalkulas je 900 jaroj la malkombinon de la radioaktivaj materialoj. En la urbo vivis ĉefe laboristoj de la nuklea centralo kaj iliaj familioj, ĉ. 40&nbsp;000 loĝantoj. Pripjat estis multrilate modela urbo, vivo en ĝi estis pli kvalita, ol en plejparto de aliaj sovetiaj urboj. Je 36 horoj post la akcidento, oni evakuis la loĝantojn, la areo estas ekde tiam fermita zono, gardita de armeo. Oni lasis tie eĉ tankojn kaj helikopterojn de la soveta armeo, ĉar ili iĝis dum la evakuado nuklee radiantaj. Troveblas ankaŭ tie granda deponejo por la betonsarkofagaj konstru-restaĵoj. Aparte impresas ruinoj de neniam ekfunkciinta ripoz-parko: la karuseloj en ĝi devis ekfunkcii la 1-an de majo, sed kelkajn tagojn pli frue eksplodis la reaktoro en la centralo. == Anonco pri "portempa evakuado" el Pripjat, la 27-an de aprilo 1986 == [[Dosiero:Palace of Culture Front.jpg|eta|maldekstra|Fotografio de iama pripjata Palaco de kulturo (stato al la jaro 2009)]] [[Dosiero:Swimming Pool Hall 4 Pripyat.jpg|eta|maldekstra|Interno de pripjata naĝista baseno]] [[Dosiero:Pripyat, Ukraine, abandoned city.jpg|eta|maldekstra|Pripjat, la forlasita urbo]] Atenton! Estimataj kamaradoj! La Urba Soveto de popolaj deputitoj informas, ke lige kun akcidento en la Ĉernobila nuklea elektrocentralo en la urbo Pripjat estiĝis malfavora nuklea medio. Partiaj kaj sovetiaj organoj, armeaj formacioj estas aranĝantaj necesajn agojn. Tamen, por garantii plenan sekurecon de la homoj, unuavice de infanoj, estiĝas neceso okazigi portempan evakuadon de la urbanoj en loĝlokojn de Kieva regiono. Por tio al ĉiu domo hodiaŭ, la 27-an de aprilo, je la dekkvara horo, estos venigitaj busoj akompanataj de milicistoj kaj reprezentantoj de la Urba plenumkomitato. Konsilindas kunpreni legitimilojn, plej necesajn aĵojn, kaj krome, por unua tempo, nutraĵojn. De estroj de organizaĵoj kaj establaĵoj estis difinita listo de laboristoj, kiuj restos en la urbo por subteni normalan funkciadon de ties organizaĵoj. Ĉiuj loĝdomoj dum periodo de la evakuado estos gardataj de milicistoj. Kamaradoj, lasante portempe siajn loĝejojn, bonvolu ne forgesi fermi fenestrojn, elŝalti elektro- kaj gasinstalaĵojn, ŝraŭbi kranojn. Ni petas vin esti trankvilaj, teni vin organizitaj kaj sekvi ordon dum portempa evakuado. == Turismo == Por multaj homoj Pripjat estas vidinda loko, multaj strebas veni tien kaj vidi la forlasitan urbon per propraj okuloj. Lastatempe en Ukrainio aperis aktiva turisma branĉo: vojaĝoj al forlasitaj loĝlokoj apud la Ĉernobila centralo. Kvankam daŭra loĝado tie ankoraŭ estas danĝera, duontaga restado ne estas tre riska. === Esperanto === La 5-an de julio 2007, kadre de sia vojaĝo al [[Kievo]], grupo de ses junaj [[esperantisto]]j (kvar [[Ĉeĥio|ĉeĥoj]], unu [[Svedio|svedo]] kaj unu [[Ukrainio|ukrainino]]) gvidata de respondeculo de [[vojaĝagentejo]] vizitis [[Nuklea centralo de Ĉernobilo|Ĉernobilon]] kaj la urbon Pripjat kaj raportis pri tio poste en [[Esperanto]] en [[esperanto-gazeto|gazetoj]], [[prelego]]j kaj la [[interreto]]. == Statistiko == {| class="wikitable" |'''Loĝantaro''' |loĝantaro de la urbo Pripjat antaŭ la [[Nuklea akcidento de Ĉernobilo|Ĉernobila akcidento]] en [[1986]] estis: 49,4 mil homoj, el kiuj – 15406 infanoj (7176 lernejanoj) kaj 16562 virinoj. Tuta areo de loĝejoj – 658700 [[kvadratmetro]]j, 160 domoj, 13414 loĝejoj, 18 amasloĝejoj por fraŭloj kun 7621 lokoj, 8 amasloĝejoj por familioj kaj hoteltipaj domoj kun 1206 ĉambroj. ''Noto: 9 loĝdomoj (324 loĝejoj) estis okupitaj de amasloĝejoj por fraŭloj.'' |- |'''Klerigo''' |15 infanĝardenoj kun 4980 lokoj. 5 [[mezlernejo]]j kun 6786 lokoj. 1 profesia lernejo kun 600 lokoj. |- |'''[[Sano]]''' |Sanitarejo n-ro 126 kun 410 lokoj, 1750 vizitoj en tri poliklinikojn. |- |'''Komerco kaj priservo''' |25 vendejoj je 9239 kvadratmetoj. 27 manĝejoj, kafejoj kaj [[restoracio]]j kun 5535 sidlokoj. 10 provizejoj kaj deponejoj je 4213 kvadratmetroj por 4430 [[tuno]]j. |- |'''[[Kulturo]]''' |3 organizaĵoj pri kulturo: kulturpalaco, kinejo kun 1220 sidlokoj, artlernejo kun 8 ĉambroj por societoj kaj ĝenerala nombro 312 homoj. |- |'''[[Sporto]]''' |10 sportejoj, 3 [[Baseno|naĝbasenoj]], 10 pafejoj, 2 [[stadiono]]j. |- |'''Mastrumado''' |1 parko, 35 infanaj ludplacetoj, 18136 arboj, 249247 arbedoj, 33000 [[Rozo|rozujoj]]. |- |'''[[Industrio]]''' |4 entreprenoj kun ĝenerala produktado por 477 milionoj [[rublo]]j. |- |'''Konstruindustrio''' |6 primaraj konstruorganizaĵoj, plenumintaj konstruajn kaj muntajn laborojn por 132,3 milionoj rubloj. |- |'''[[Trafiko]]''' |La fervojstacio "{{stacidomo|Janiv}}", 3 organizaĵoj pri trafiko. |- |'''[[Komunikado]]''' |Urba komuikcentralo por 2926 telefonnumeroj. Krome 1950 telefonnumeroj de departementaj aŭtomataj telefoncentraloj, de Ĉernobila [[Nuklea elektrocentralo|elektrocentralo]] kaj de la uzino "Jupiter". |- |'''Akvokondukaro''' |8050 kubometroj da akvo ĉiutage (176 litroj, ĉe normo 250 litroj ĉiutage por unu homo). |- |'''[[Elektro]]''' |121 mil [[kilovathoro]]j (el kiuj 29 mil kilovathoroj por industria zono). |} == Vidu ankaŭ == * [[Janiv (stacidomo)]] * [[Semiĥodi (stacidomo)]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Nuklea akcidento de Ĉernobilo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://miropiro.wz.cz/cernoe.htm Raporto pri esperantista vizito de Ĉernobilo kaj Pripjat] (en esperanto) * [http://pripyat.com/ru/photo_gallery/before_1986/ Fotogalerio "Pripjat antaŭ 1986"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100529104100/http://pripyat.com/ru/photo_gallery/before_1986/ |date=2010-05-29 }} * [http://pripyat.com/ru/photo_gallery/pripyat/23/ Galerio de modernaj fotoj el Pripjat] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060430042540/http://www.pripyat.com/ru/photo_gallery/pripyat/23/ |date=2006-04-30 }} {{administra divido de Kieva provinco}} [[Kategorio:Pripjat| ]] [[Kategorio:Urboj en Kieva provinco]] [[Kategorio:Fantomurboj de Ukrainio]] 8xubya36psjzq0j9pmoqbs9vu1pmp0t 0 103279 9472154 8512541 2026-09-09T23:33:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472154 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nomo = Ahmad Ŝamlu | dosiero = Ahmad Shamlou - 2.jpg | grandeco de dosiero = 200px | priskribo = Ahmad Ŝamlu | pseŭdonimo = A. Bamdad (perse: ا. بامداد) | naskonomo = | dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1925|12|12}} | loko de naskiĝo = [[Teherano]] | dato de morto = la {{Mortotago kaj aĝo|2000|7|24|1925|12|12|df=jes|akuzativo=jes}} | loko de morto = [[Karaĝo]] | profesio = [[Poeto]] | nacieco = {{IRN}} | etno = | civitaneco = | edukado = | alma_mater = [[Ketab-e Koucheh]] | aktivaj jaroj = | ĝenro = | temo = | movado = | notindaj verkoj = | edzo/ino = | partnero = | infanoj = | rilatoj = | influoj = | influituloj = | premioj = | subskribo = | ttt = | montri portalon = }} '''Ahmad ŜAMLU''' ([[persa lingvo|perse]]: احمد شاملو) (naskiĝis la {{daton|12|decembro|1925}} en [[Teherano]] kaj mortiĝis la {{daton|24|julio|2000}} en [[Karaĝo]]) estas irana poeto, unu el la plej grandaj poetoj de la persa lingvo en la nuna tempo. Lia pseŭdonimo estas '''A. Bamdad''' (perse: ا. بامداد). Ŝamlu estas unu el la elstaraj voj-malfermantaj [[poeto]]j de nov-stila [[persa lingvo|persa]] [[poemo]] en [[Irano]], kiu post [[Nima]]<ref>Nima Juŝiĝ, Ali Esfandiari (1896-1960) la plej eminenta irana poeto, kiu unuafoje elektis nov-stilan senriman poemon.</ref> faris grandan impreson al nuntempaj [[poezio]] kaj poetoj de [[Irano]]. Li ĉiam estis pioniro, ĉu en prezentado de pensoj kaj novaj sentoj, ĉu en tradici-rompado kaj kreado de novaj framoj por [[poezio]]. Lia verso-farado pli multe informas nin pri la situacio kaj eco de la nuna vivado, kompare kun tiu de aliaj poetoj. La malfacila individua aŭ socia vivado, ties dolorantaj kaj daŭremaj suferoj plenigas liajn poemojn. == Vivo == Li naskiĝis en [[1925]] en [[Teherano]], la ĉefurbo, kaj poste loĝis en sudoriento de Irano dum infanaĝo kaj junaĝo. Dum tiuj jaroj malfacilaj kaj [[ciganoj|ciganecaj]], li spertis libron kaj librolegadon kaj anstataŭigis muzik-emocion per legad-emocio, kiun li antaŭe ne havis la eblecon lerni pro malkonvena situacio de sia vivo. Li ne finis sian mezlernejan studadon kaj eniris la lernejon de socio kaj plenforte serĉis laboron. Post la okupado de Irano per la aliancitaj landoj ([[Granda Britio]], [[Francio]] kaj [[Rusio]]) dum la [[dua mondmilito]] li interesiĝis pri [[naziismo]] (plej multaj junaj iranaj naciistoj havis tiam tian emon) kaj pasigis unu jaron en malliberejo de la aliancitaj landoj. Ne longe post liberiĝo, li aliĝis al la fronto de avangarda poemo, kaj reeniris malliberejon dum preskaŭ unu jaro. Post [[1954]] li sekvis poemverkadon serioze, kaj ekemis al [[ĵurnalismo]]. Li akceptis redaktadon de kelkaj ĵurnaloj kaj monataj bultenoj. Li kreis kelkajn [[novelo]]jn, rakontojn por infanoj, poemlibrojn, tradukaĵojn el fremdlingvaj poetoj, ekzemple [[Federico García Lorca]]<ref>Lorca, Federico García (1899-1936), hispana poeto</ref>, <!-- Netrovebla en WP kaj Google: [[Hijuz]] <ref>Hijuz, Langstan, James Langstan (1902-1967), usona autoro, poeto</ref>, --> [[Majakovskij]] <ref>Majakovski, Vladimir Vladimiroviĉ (1893-1930), rusa poeto</ref> k.a. Ankaŭ liaj poemoj estas tradukitaj en la hispanan, rusan, armenan, anglan, francan, germanan, nederlandan, rumanan kaj turkan lingvojn. Unu el liaj verkoj estis eldonita en [[Japanio]]. Liaj elektitaj poemoj estas eldonitaj en la serba lingvo. Ili estis ankaŭ instruataj je 5 unuoj de studado en Salt-Lake City Universitato. == Notoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.shamlu.com/ Oficiala paĝaro de la poeto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050121103707/http://www.shamlu.com/ |date=2005-01-21 }} * [http://www.iranchamber.com/literature/ashamlou/ahmad_shamlou.php Irana Ĉambro]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{projektoj|q=Ahmad Ŝamlu}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ŝamlu, Ahmad}} [[Kategorio:Iranaj poetoj]] [[Kategorio:Iranaj ĵurnalistoj]] e6c3ahf4hpc6iupo1e9xb9ah8kcdkmu 0 107995 9472168 4689752 2026-09-09T23:36:40Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Tufa kormorano]] 9472168 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Tufa kormorano]] e5dtbikszwxyemm66o1pmaygdak7t3q 0 108247 9472169 4689891 2026-09-09T23:36:45Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Tufa kormorano]] 9472169 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Tufa kormorano]] e5dtbikszwxyemm66o1pmaygdak7t3q 0 111540 9472351 9340800 2026-09-10T10:13:17Z Sj1mor 12103 9472351 wikitext text/x-wiki {{Kataluna nomo|Montseny|Mañé}} {{Informkesto politikisto}} [[Dosiero:MITING CNT MONTJUÏC.jpg|eta|280x280px]] '''Federica Montseny i Mañé''' ({{ca}} munˈsɛɲ; naskiĝis la 12-an de februaro [[1905]] en [[Madrido]], mortis la 14-an de januaro [[1994]] en [[Tuluzo]], Francio) estis hispana kaj kataluna anarkiistino, ministrino dum la [[Dua Hispana Respubliko|2-a Respubliko]] kaj unua ministrino en [[Okcidenta Eŭropo]]. Ŝi estis filino de famaj anarkiistoj, nome [[Joan Montseny]] kaj [[Teresa Mañé Miravet|Teresa Mañé]], konataj per pseŭdonomoj [[Federico Urales]] kaj [[Soledad Gustavo]] respektive, kiuj eldonis ''[[La Revista Blanca]]'' (La blanka revuo), grava periodaĵo inter la liberecana pensaro hispana dum la unua triono de la [[20-a jarcento]]. == Unuaj jaroj == La unua tasko de Federica estis verkista. Ŝi tre frue ekverkis kaj en [[1921]], kiam ŝi estis nur 16-jaraĝa, publikigis sian unuan [[novelo]]n, titolitan ''Horas Trágicas'' (Tragediaj horoj). En [[1923]] ŝi ekkunlaboris en ''Solidaridad Obrera'' (Laborista solidareco) kaj en ''[[La Revista Blanca]]'' ĝis [[1936]]. Ŝia unua romano ''La Victoria'' (La venko), eldoniĝis en [[1925]]. En [[1930]] ŝi pariĝis kun Germinal Esgleas; ankaŭ li estis anarkisindikatisto: ili estos gepatroj de tri gefiloj: Vida (1933), Germinal (1938) kaj Blanca (1942). == Anarkisindikatisma aktivismo == En [[1931]] ŝi aliĝis al la [[CNT]] kie poste ŝi atingos gravan ĉefrolulecon danke al siaj oratoraj eblecoj inter aliaj kialoj. En [[1932]] ŝi realigis propagandan veturadon tra [[Andaluzio]], kiun poste plidaŭrigos tra la tuta [[Hispanio]]. En [[1933]] ŝi partoprenis en [[Parizo]] en protesta mitingo pri la perforta subpremado okazinta en [[eventoj de Casas Viejas|Casas Viejas]]. Tamen pli ĉefan ĉefrolulecon ŝi atingis en [[1936]], kiam partoprenis en la kongreso de CNT okazinta en [[Zaragoza]] kunlaborante en la rezolucio pri [[liberecana komunismo]] kaj prelegante en la solena fermo. Post la eksplodo de la [[Intercivitana Milito]] ŝi ekestis komitatano de la [[FAI]] kaj de la CNT. En novembro de tiu jaro ŝi estis nomumita kiel ministro pri Sana kaj Socia Helpoj, postenon kiun ŝi akceptis spite sian agnoskitan kontraŭregistarecon kaj komencaj duboj. Tiele ŝi iĝis la unua ministrino en Hispanio kaj en [[Okcidenta Eŭropo]], ĉar en aliaj eŭropaj regionoj jam estis tio [[Aleksandra Miĥailovna Kolontaj|Aleksandra Kolontaj]] ([[Rusio]]) kaj Miina Sillanpää ([[Finnlando]]). Aliaj samideanoj en tiu registaro de [[Largo Caballero]] estis [[Joan García Oliver|Juan García Oliver]] (Juro), [[Juan Peiró]] (Industrio) kaj Juan López (Komerco). == Regista laboro == Ŝia fakta laboro kiel registo estis limigata pro la mallongeco de tiu posteno, ĉar tio ne daŭris eĉ duonjaron (novembro de 1936 - majo de [[1937]]). Sed en tiom mallonga periodo ŝi planis aŭ organizis infanakceptejojn, manĝejojn por gravedulinoj, liberigejojn de prostituitinoj, liston de profesioj validaj por handikapuloj kaj la unuan leĝproponon pri [[aborto]] en Hispanio. Pri tiaj infanejoj, tute malsimilaj de deprimigaj orfanejoj tiamaj, nur unu malfermiĝis proksime de [[Valencio]]. Ankaŭ ne estis tempo por ekfunkciigi pli ol unu el manĝejoj por gravedulinoj en kiuj oni klopodis kontroli ties nutradon. Neniu el la aliaj projektoj realiĝis, kiel la leĝpropono pri aborto, kontraŭstarigita de aliaj ministroj kaj forgesita post ŝia eliro el la registaro post la okazintaĵoj de majo de 1937, kie batalis anarkiistoj kontraŭ komunistoj. Abortorajto ne estos agnoskata en Hispanio ĝis post 50 jaroj. == La ekzilo == Kiel miloj da hispanoj post la Intercivitana Milito, ŝi devis ekziliĝi en Francio, kie ŝi estis persekutata de la nazia kaj frankisma policoj vivante tre malfacilajn vivkondiĉojn ĝis la liberigo de Francio en [[1944]]. Instalita en Toulouse (Tuluzo) ŝi daŭre aktivis pro sia idearo, partoprenante la internan problemaron de la ekzilita CNT kaj kunlaborante en anarkiistaj periodaĵoj kiel CNT kaj ''Espoir'' (Espero) kaj veturante tra [[Svedio]], [[Meksiko]], [[Kanado]], [[Britio]] kaj [[Italio]]. Post restarigo de demokratio en Hispanio en [[1977]] ŝi foje revenis -eĉ tre maljuna kaj poste eĉ blinda- por helpi la restarigon de la liberecana movado kaj de la CNT, sed ŝi daŭre loĝis en Tuluzo, kie ŝi forpasis. == Verkaro == * ''La mujer, problema del hombre (1932).'' * ''Anselmo Lorenzo (1938).'' * ''Cien días de la vida de una mujer (1949).'' * ''El éxodo. Pasión y muerte de españoles en el exilio (1969).'' * ''Crónicas de la CNT (1974).'' * ''El anarquismo (1974).'' * ''El éxodo anarquista (1977).'' * ''Mis primeros cuarenta años''. Ed. Plaza & Janés, 1987. ISBN 84-01-35155-3 == Bibliografio == === En esperanto === * Ana Manero: ''La glora parentezo (Virinoj de la Respubliko)''. [[Beletra Almanako]] ([[BA14|14]]), junio 2012. pp. 87-134, pri FM ĉefe en pp. 98-100. === Alilingve === * ALCALDE, C. ''Federica Montseny''. Barcelona, Eld. Vergara, 1983. * LOZANO, Irene. ''Federica Montseny. Una anarquista en el poder''. Madrid, Espasa, 2004. * Xavier Diez, ''El anarquismo individualista en España (1923-1938)'', Virus, Bilbao, 20 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Montseny, Federica}} [[Kategorio:Membroj de la CNT]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj anarkiistoj]] [[Kategorio:Hispanaj ekzilitoj]] [[Kategorio:Feminismaj verkistoj]] [[Kategorio:CNT]] [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo]] ed87gi3oogfqtry650yq7py239zs6t8 0 116029 9472110 8862768 2026-09-09T19:03:48Z LilyKitty 25129 de ratifikoj kaj Monda Organizajo de Intelekta Proprajo 9472110 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Berne Convention.png|eta|350px|La landoj kiuj estas subskribintaj la Konvencion de Berno, estas blue indikitaj.]] La '''Konvencio de Berno''' de la {{dato|9|septembro|1886}} fiksis kiel unua la rekonon de la [[aŭtorrajto]] inter suverenaj ŝtatoj. Sub la Konvencio de Berno la rajto pri proprietaĵo estas aŭtomate donita al ĉiu kreita verko. La verkinto do ne devas aparte registri sian verkon, aŭ iel peti la protekton de sia kreaĵo. Tuj kiam la verko estas preta, tio signifas verkita kaj iel registrita sur aŭ en fizika medio (papero, filmo, ŝtono ...), la aŭtoro aŭtomate ĝuas la ekskluzivajn rajtojn pri la uzo de sia verko, kaj pri la uzo de la derivaĵoj (tradukoj, kopioj, fotoj ...), krom se li eksplicite rezignas pri siaj rajtoj, aŭ se la aŭtorrajto eksvalidiĝas. La eksvalidiĝo dependas de lando al lando, sed sub la Konvencio de Berno ĝi povas okazi plej frue 50 jarojn post la morto de la verkinto. En multaj landoj tiu eksvalidiĝo okazas 70 jarojn post la morto de la verkinto. Se difinitan verkon kreis pli ol unu persono, la eksvalidiĝo okazas tiom da jaroj post la morto de la plej laste mortinta aŭtoro. Pro la fakto, ke la aŭtorrajto estiĝas aŭtomate, do ne estas necese aldoni tekston al via verko, kiu klarigas ke vi estas la proprietulo. Vortoj kiel ''copyright © 2006'' havas neniun sencon en lando kiu ratifis la Konvencion. La aŭtorrajto ne validas nur por "artistoj", sed por ĉiu ajn. Se vi faras subeksponitan oblikvan foton de via urba preĝejo, ĝi estas same protektata kiel perfekta foto de profesia fotisto. Post eksvalidiĝo de la aŭtorrajto, la verko eniras la [[publikaĵo|publikaĵaron]]. Tiu eksvalidiĝo povas okazi pro leĝo, sed en iuj landoj (ekzemple [[Usono]]) ankaŭ pro deziro de la verkinto. En pluraj landoj, i.a. en [[Belgio]] kaj [[Nederlando]] ekzistas la ''rajto de la portretito'', kiu estas escepto al la Konvencio de Berno. Se persono estas portretita en foto, desegnaĵo aŭ pentraĵo, tiu povas rifuzi la publikigon, aŭ postuli rekompencon, eĉ se la portreto troviĝas en la publikpropraĵo. La rajto de la portretito ĝenerale validas ĝis 10 jarojn post la morto de la portretito. La rajton ne ĝuas "publikaj personoj" kiel ministroj, reĝoj, urbestroj k.s. == Landoj == Al la Konvencio aliĝis ĝis nun 182 ŝtatoj. En la jenaj 36 teritorioj la Konvencio ne validas: # [[Afganio]] # [[Angolo]] # [[Burundo]] # [[Tajvano]] # [[Eritreo]] # [[Etiopio]] # [[Irano]] # [[Irako]] # [[Jemeno]] # [[Kamboĝo]] # norda [[Kipro]] # [[Kiribato]] # [[Kuvajto]] # [[Laoso]] # [[Maldivoj]] # [[Marŝaloj]] # [[Moldavio]] # [[Montenegro]] # [[Mjanmao]] # [[Nauro]] # suda [[Osetio]] # [[Palaŭo]] # [[Palestino]] # [[Papuo-Nov-Gvineo]] # [[Okcidenta Saharo]] # [[Salomonoj]] # [[San-Marino]] # [[Sao-Tomeo kaj Principeo]] # [[Sejŝeloj]] # [[Sieraleono]] # [[Somalio]] # [[Orienta Timoro]] # [[Turkmenio]] # [[Tuvalo]] # [[Ugando]] # [[Vanuatuo]] == Vidu ankaŭ == *[[Monda Organizaĵo de Intelekta Propraĵo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de juro]] [[Kategorio:Internacia juro]] eugem8zxgez27mqvkoz0mvq5xhon5xj 0 121962 9471997 9471883 2026-09-09T12:53:15Z Roberto 609 /* W */ 9471997 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Aŭstrio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[aŭstra esperantisto|aŭstraj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri aŭstraj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:aŭstraj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de aŭstraj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de aŭstraj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} <!-- == A == --> == A == === [[Josef Aumayr]] === '''Josef Aumayr''' (nask. en 1853?, mortis la 7-an de julio 1928) estis la unua Esperanto-pioniro en [[Linz]] kaj citita de Zamenhof en la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon "Esperanto"/Serio XVI]], sekve li eklernis la lingvon inter 1893 kaj 1895. Li verkis Esperanto-lernolibreton. == B == === [[Lorenz Bartek]] === '''Lorenz Bartek''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Norbert Bartosch]] === '''Norbert Bartosch''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. Li estis prezidanto de Esperanto-grupo de [[Graz]] ekde 1947. === [[Josef Bauer]] === ''' Josef Bauer ''' (naskita en 1870, morta en la [[25-a de julio]] [[1953]]) estis aŭstra esperantisto dum unua duono de la 20-a jarcento en [[Innsbruck]]. === [[Franz Baumgartinger]] === '''Franz Baumgartinger''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento en Salzburg. === [[Alfred Berdan]] === '''Alfred Berdan''' estis esperantisto aktiva en Aŭstrio meze de 20-a jarcento. Li estis la lasta prezidanto de [[Aŭstria Laborista Ligo Esperantista]]. Dum nazisma regado de Aŭstrio, li movadis klandestine. Li estis kunlaboranto de kelkaj esperanto-gazetoj antaŭ kaj post la dua mondmilito, redaktanto de [[Aŭstria Esperanto-Revuo]]. === [[Heinrich Bederlunger]] === '''Heinrich Johann Ernst Bederlunger''' (naskiĝis en [[Innsbruck]] la 1-an de Julio 1866, mortis la 29-an de Januaro 1932 ankaŭ en Innsbruck), ankaŭ konata kiel ''Heinz Bederlunger<ref>en [[vikidatumoj]] [[d:Q36578]]</ref>'', [[bankisto]] estis aŭstria esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis delegito de [[UEA]]. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Amalia Berger]] === '''Amalia Berger''' estis aŭstra esperantistino el [[Vieno]], aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento. Ŝi estis kunlaborantino de la [[Unuiĝo de Esperantistaj Virinoj]] kaj prezentis ĝin en la [[Enciklopedio de Esperanto]] el 1934. Paralele ŝi ankaŭ aktivis en la movada por [[senalkohola kulturo]] kaj ties esperantlingva branĉo. === [[Anna Berthold]] === '''Anna Berthold''' (nask. la 23-an de marto 1861, mort. la 5-an de januaro 1900) estis pioniro en [[Korneuburg]]. === [[Elisabeth Berthold]] === '''Elisabeth Berthold''' (nask. la 4-an de okt. 1828, mort. la 13-an de junio 1912) estis pioniro en [[Korneuburg]]. === [[Erwin Gerhard Bernfeld]] === '''Erwin Gerhard BERNFELD''', [[Novzelando|novzelandano]], translokiĝita al Aŭstrio, depost 1938 elmigrinta al Aŭstralio, ŝtata oficisto en [[Wien]]. Nask. la 10-an de nov. [[1891]] en Vieno, mortis [[1966]] en [[Wellington]], [[Nov-Zelando]]. [[Esperantisto]] de [[1924]], sekretario en grupo "Ofichavantoj" en [[Vieno]], [[prezidanto]] ĉe "Aŭstria Pacifista Societo Esperantista" en [[Vieno]]. Depost [[1926]] ĝis [[1934]] li estis ĉefdelegito de [[UEA]] por Aŭstrio. === [[Rudolf Bouché]] === '''Rudolf Bouché''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Helmut Brath]] === '''Helmut Brath''' estas aŭstra esperantisto, kiu en la jaroj 1980-1990 aktivis en [[TEJO]]. === [[Franz Braun]] === '''Franz BRAUN''', estis aŭstra esperantisto kaj (en 1934 emerita) financa ĉefadministranto, vivinta en Rodaun ĉe Wien. Dum multaj jaroj li estis funkciulo en UEU-Wien kaj kunlaboranto de la gazeto [[Aŭstra Esperantisto]]. {{EdE|B}} === [[Hugo Braun]] === '''Hugo Braun''', tramisto, estis aŭstra esperantisto dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Johann Bürger]] === '''Johann BÜRGER''' (naskiĝis en [[1898]], mortis la [[4-an de aŭgusto]] [[1992]] en [[Linz]]) estis longtempa estrarano de la Aŭstria kaj honora membro de la [[Internacia Fervojista Esperanto-Federacio]]. === [[Ottilie Bürger]] === '''Ottilie BÜRGER''' (mortis la 10-an de novembro 2001 en sia 92-a vivjaro), edzino de [[Johann Bürger]], estis multjara membrino de la Esperanto-grupo en [[Linz]], Aŭstrio. == C == === [[Anton Casari]] === '''Anton CASARI''' (kasari) (naskiĝis en [[1909|1890]] en [[Villach]], mortis la [[2001|1967]] en [[Mödling]], [[Aŭstrio]]) estis aŭstra esperantisto kaj doktoriĝinta [[instruisto]] [[mezlernejo| mezlerneja]] en [[Wien]]. Li inter 1927 kaj 1929 kunverkis la unuajn ministerie aprobitajn lerno- kaj legolibrojn por aŭstriaj lernejoj. === [[Franciska Cech]] === '''Franciska Cech''' (naskiĝis en [[1873]], mortis la [[25-an de februaro]] [[1952]], [[Aŭstrio]]) membro de [[Esperanto-Societo Danubio]], patrino de vicprez. de [[AEF]] [[Raimund Cech]]. == Ĉ == == D == === [[Karl Dürrsdimid]] === '''Karl Dürrsdimid ''' estis aŭstria esperantisto meze de la 20-a jarcento en Klagenfurt. == E == === [[Friedrich Ebner]] === '''Friedrich Ebner''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Wilhelmine Ehrl]] === '''Wilhelmine Ehrl''' (naskiĝis 1852? - mortis aŭguston 1930 en Mühling, parto de la komunumo [[Wieselburg-Land]] en [[Malsupra Aŭstrio]]) estis aŭstra pionirino en [[Wieselburg]]. Ŝi mortis en Mühling, kie ŝi pasigis libertempon, sekve de akcidento en sia 78-a vivjaro. Ŝi estis miopa kaj enabismiĝis de roko dum promenado. Sia lasta volo estis, ke la [[Esperanto-insigno]] estu sur ŝia tombo. ===[[Theodor Erlebach]]=== '''Theodor Erlebach''' (mortis 1915) estis esperantisto el Franzendorf, de kies societo li estis sekretario. Li mortis dum la Unua mondmilito. == F == === [[Karl Farkas]] === '''Karl Farkas''' [?-1949] estis aŭstra esperantisto meze de 20a jarcento en [[Oberpullendorf]] <ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Nekrologo''. Numero 5-6, paĝo 53, majo-junio 1949</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Helga Farukuoye]] === '''Helga Farukuoye''' estis aŭstra instruistino pri lingvoj kaj afergvidantino de Aŭstria Socialista Ligo Esperantista ([[ASLE]]). === [[Max Finkenzeller]] === '''Max Finkenzeller''' estis aŭstra esperantisto dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Emil Fischer]] === {{AliajSignifoj|Emil Fischer}} '''Emil Fischer''' [?-okt. 1948] estis estrarano kaj vigla kunlaboranto de la Fervojista fakgrupo esperantista en Vieno. === [[Franz Josef Fischer]] === '''Franz Josef Fischer''' [n. en 1866?, m. la 14-an de nov. 1925] estis aŭstria esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento, kiu verkis Esperanto-angulon en la monata gazeto „Jugendfreund“. {{AliajSignifoj|Rudolf Fischer (apartigilo)}} [[Dosiero:Dr._Rudolf_FISCHER.JPG|eta|160ra|{{centre|ĉefartikolo de "[[La Socialisto]]" el februaro 1964 de d-ro [[Rudolf Fischer (1)|Rudolf Fischer]]}}]] === Rudolf Fischer === '''Rudolf FISCHER''' (n. la 28-an de aprilo 1908, m. la 26-an de septembro 2001, [[d:Q25679281|en vikidatumoj]]) estis aŭstria esperantisto, juristo kaj politikisto, iama prezidanto de [[Aŭstria Laborista Ligo Esperantista]] (ASLE). En februaro 1964 li verkis la enkondukan germanlingvan artikolon de la denove aperinta organo de ASLE "[[La Socialisto]]" [[Heinz Fischer|Lia filo, Heinz Fischer]], kiu mem estas esperantisto kaj membro de ASLE, iĝis la ŝtat[[Prezidanto de Aŭstrujo|prezidanto de Aŭstrio]] de la 8-a de julio 2004 ĝis la 8-a de julio 2016. === [[Franz Fötinger]] === '''Franz Fötinger''' estis esperantisto en [[Salzburg]] meze de la 20-a jarcento. === [[Elisabeth Frey]] === '''Elisabeth Frey''' [1913-1953] estis esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Karl Robert Frühmann]] === ''' Karl Robert Frühmann''' estis aŭstra esperantisto dum mezo de 20-a jarcento. === [[Franz Fuchs]] === Pastro '''Franz Fuchs''' (mortis en 1931), paroĥestro kaj dekano en [[Königsbrunn]] estis esperantisto en Aŭstrio en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Maximilian Führing]] === '''Maximilian Führing''' estis vicprezidanto de [[AEF]] kaj direktoro de la ŝtata ekzamenkomisiono por Esperanto ĵus post la fino de la dua mondmilito en 1946 <ref>Aŭstria Esperanto-Revuo.''Ŝtata Ekzamena Komisiono''. N. 4-5, p. 78. Nov-dez 1946</ref>. Li estis unu el la iniciatoroj de [[Aŭstria Katolika Ligo Esperantisto]] en 1947. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == G == === [[Anton Goldmann]] === '''Anton GOLDMANN''', aŭstro, urba sekretario en Stab, ČSR. Naskiĝis la [[3-an de februaro]] [[1889]] en ''Probsdorf''? ĉe [[Vieno]]. Esperantisto de [[1922]]. Aranĝis kursojn en popolaltlernejo de St. Pölten, 1923-26; Kunfondis EG samloke. Verkis germanan flugfolion en 10.000 ekzempleroj. === [[Peter K. Geier]] === '''Peter K. GEIER''' (gajer), aŭstro. Vivis en [[Graz]] kaj mortis kiel soldato en [[1914]]. En [[1908]] kunfondis en [[Graz]] internacian klubon "[[Junaj Esperantistoj]]". === [[Paul Glüxmann]] === '''Paul Glüxmann''' estis prezidanto de [[AEF]] ekde 1946, tuj post la dua mondmilito<ref>Aŭstria Esperanto-Revuo.''Ŝtata Ekzamena Komisiono''. N. 4-5, p. 78. Nov-dez 1946</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} <!-- == Ĝ == --> == H == === [[Franz Haagen]] === '''Franz Haagen''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. ===[[Julius Haas]]=== '''Julius Haas''' estis aŭstra esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Bielitz]]<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Ada Hackl]]=== '''Ada Hackl''' (mortis aprile 1970) estis aŭstria esperantistino, edzino de [[Karl Hackl]]. Ŝi akompanis la unuan transporton de orfaj infanoj alvenintaj por [[Tarrasa]] en [[Hispanujo]] post la Dua mondmilito. === [[Adolf Hainschegg]] === '''Adolf HAINSCHEGG''' (hajnŝeg), aŭstro, prof. mezlerneja en Graz. Nask. en 1883. Esperantisto de 1922. Lerta tradukanto, dufoje premiita dum Floraj Ludoj. === [[Adolf Halbedl]] === ''' Adolf Halbedl''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento en Knittelfeld. Ekde 1949 li estis vicprezidanto de [[AEF]]. === [[Franz Händler]] === ''' Franz Händler''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Oswald Haselbauer]] === '''Oswald HASELBAUER''' (naskiĝis en [[1909]], mortis la [[13-a de junio|13-an de junio]] [[2001]] en [[Linz]], [[Aŭstrio]]) estis iama delegito kaj fakdelegito pri [[turismo]], longtempa klubestro. Ekde la 30-aj jaroj li aktivis en la regiono de [[Braunau]], prizorgante multajn kursojn. === [[Curt Hellmann]] === D-ro '''Curt Hellmann''', naskita 9. 4. 1895 en Vöklabruck, Supra Aŭstrio, mezlerneja profesoro en Vieno, laŭ informo de atestintaj personoj la 20. 11. 1944 estis arestita kaj transportita en la famaĉan koncentrejon Mauthausen, kie li mortis pro perforto. Al la malnovaj esp-istoj vienaj la mortinto estas konata, estinte la lasta estro de iama „[[Viena Akademia Societo Esperantista]]“ antaŭ la unua mondmilito. Hellmann ankaŭ prezentis sin kiel verkanta pedagogo kaj filozofo, estinte unu el la Esperanto-pioniroj en la akademianara rondo.<ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Niaj Mortintoj''. Numeroj 2-3, paĝo 48. Sept. 1946 </ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Max Hollinger]] === '''Max HOLLINGER''' (1923-2004) mortis la 30-an de decembro en Linz, Aŭstrio. Li aktivis ĉefe en [[SAT]]-rondoj, kie li interalie animis la liberpensulan frakcion, kaj organizis tri [[SAT]]-kongresojn. === [[Rudolf Horneck]] === '''Rudolf HORNECK''' [hornek] estis [[aŭstra esperantisto]], direktoro kaj posedanto de komerca lernejo (en [[Graz]]o), kie ankaŭ Esperanto estis instruata. Li multe varbis por Esperanto kaj gvidis kursojn. === [[Oskar Hovorka]] === '''Oskar Hovorka''' (naskiĝis 1866?, mortis la 24-an de januaro 1930), patro de [[Nikolao Hovorka]], estis aŭstria esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. === [[Johann Hubalek]] === '''Johann HUBALEK''' (naskiĝis en [[1904]], mortis la [[25-a de oktobro|25-an de oktobro]] [[1992]] en ''Edlach an der Rax'', parto de [[Reichenau an der Rax]], [[Malsupra Aŭstrio]]) estis [[UEA-delegito]]<ref>ekzemple dokumentita en la [[Jarlibro de UEA]] [[1982]], p. 92, aŭ [[1984]], p. 97</ref> pri [[turismo]], mastro de Esperanto-gastejo. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} <!-- == Ĥ == == I == --> == J == === [[Leone Jakob]] === '''Leone Jakob''' mortis la [[18-an de aŭgusto]] 1951, estis esperantisto en [[Innsbruck]]. === [[Hans Junschaffer]] === '''Hans JUNGCHAFFER''' (jungŝafer) estis aŭstra fakinstruisto kaj esperantisto en [[Ried im Innkreis]]. Bona prelegisto pri informado je Esperanto, gvidanto de Esperanto-grupo. Verkis propran libreton pri Esperanto. === [[Rudolf Jax]] === '''Rudolf Jax''' (naskiĝis en 1959, mortis la 18-an de decembro 2009) estis aŭstra esperantisto aktiva en [[Salcburgo]]. Li estis aktivulo de [[SAT]] (matr. 32828).<ref>[http://www.satesperanto.org/IMG/pdf/S-ul-sept-okt-2010-2.pdf nekrologa noto pri Rudolf Jax en] [[Sennaciulo]], oktobro 2010, paĝo 3</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Adele Jonas]] === '''Adele JONAS''' (naskiĝis en [[1899]], mortis 92-jara, la [[24-an de julio]] [[1974]]) estis aŭstra esperantisto kaj longtempa membro de [[Aŭstria Esperanto-Federacio]]. Ŝi estis la fratino de la esperantista ŝtatprezidanto [[Franz Jonas]]. <!-- == Ĵ == --> == K == === [[Trude Kalugin-Gothmann]] === '''Trude Kalugin-Gothmann''' mortis je la [[16-a de aŭgusto]] 1951 en [[Linz]]. Ŝi estis pionirino en tiu urbo. === [[Klaus Karner]] === D-ro '''Klaus KARNER''' (naskiĝis en [[1943]]; mortis la [[27-an de majo]] [[2005]]) estis [[aŭstra esperantisto]] kaj peranto de [[SAT]] en [[Aŭstrio]], kiel sia patro antaŭe, kaj dum lastaj jaroj instruis Esperanton en la Universitato de [[Innsbruck]]. === [[Ludwig Kaspar]] === D-ro '''Ludwig Kaspar''' ( mortis [[oktobro]] [[1952]]) estis esperantisto en Graz. === [[Gabriel Katzianka]] === '''Gabriel Katzianka''' estis aŭstra esperantisto dum mezo de la 20-a jarcento. ===[[Eriko Kilian]]=== '''Eriko Kilian''', nacilingve ''Erich Kilian'', (mortis 1936) estis aŭstra esperantisto en Vieno. Li pasigis longan tempon en Bulgario. Verko: '''La mondon al ni!'''. 1934(?) 72 pĝ. {{citaĵo|Du junuloj forlasas siajn studojn por senmone kaj senpasporte vojaĝi per faldebla boato tra [[orienta Eŭropo]]. Ili subtenas la vivon per manĝo aŭ mono donita de homoj okaze renkontitaj, aŭ almozpetita ĉe bonfaremuloj. Trovante, ke per Esperanto ili pli facile rekontos helpemajn amikojn, ili decidas lerni la [[lingvo]]n. Kuraĝo kaj aventuremo laŭdindaj! Tamen povas esti, ke tiu, kiu en la [[praktiko]] helpis al nekonataj aventuristoj, kaj kelkafoje havis kaŭzon bedaŭri [[konfido]]n mislokitan (kaj eĉ en Esperantujo tia afero ne estas nekonata), vidos la aferon de alia vidpunkto; kaj tion la aŭtoro mem konscias. La lingvo estas bona, la stilo interesa kaj vigla: tamen oni devas iom aldoni image, por kompreni la historion (ĉu veran aŭ fiktivan ?). Interesa esprimo : ''mi malinvitas vin (you have outstayed your welcome)''. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 353, Septembro (1934)}} {{citaĵo|La aŭtoro priskribas en bonstila kaj facila esp. sian kaj de sia kamarado veturadon per kaŭĉuka fleksebla boato de Dresdeno sur [[Danubo]] kaj Nigra-Maro al Konstantinoplo. Apud Varna okazis interparolo kun la bulgara reĝo, kiu fine monhelpis ilin kaj ebligis ilian hejmrevenon. Dank’ al la bulgara gastamo kaj esperantamo ili lernis la lingvon de la Verda Stelo.|[[Bulgara esperantisto]] j.16 n03-04 nov-dec 1934}} === [[Josef Kirchmayer]] === '''Josef Kirchmayer''' (naskiĝdato nekonata, m. la [[27-an de septembro]] [[1949]]), fervojisto, estis aŭstra esperantisto dum mezo de la 20-a jarcento en [[Ofterding]]. === [[Robert Klausberger]] === '''Robert Klausberger''' (poŝtisto) estis aŭstra esperantisto dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Johann Klobucar]] === '''Johann Klobucar''' (mortis la 26-an de marto 1929) estis pioniro en [[Graz]], loka grupestro antaŭ la [[Unua Mondmilito]]. === [[Rupert König]] === '''Rupert König''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Adele Koller]] === '''Adele Koller''' mortis en majo 1953 en [[Bad Hall]], kie ŝi estis ano de la loka Esperanto-grupo. === [[Herbert Koppel]] === '''Herbert Koppel''' okupis en [[AEF]] ĝis 1938 la funkcion de gazetarservanto, kaj disdonis ĉiumonate al 50 aŭstriaj gazetoj diversajn en- kaj eksterlandajn raportojn pri Esperanto. Kiam la nacifaŝistoj perforte okupis Aŭstrion, ili metis Koppelon 11 monatojn en la koncentrejojn [[Dachau]] kaj [[Buchenwald]]. Post sia liberigo li elmigris al Anglio kaj estis de tie en 1940 enŝipigata al Kanado, kie li loĝis en [[Galt]], [[Ontario]].<ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Letero el Kanado al Austria Esperanto-Revuo''. Numeroj 1-2; paĝo 6-7. Jan.-feb. 1947</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Alois Koudelka]] === '''Alois Koudelka''' [naskiĝis en 1871, mortis en decembro 1952], ŝuisto, estis la lasta estro de "[[Esperanto-Societo Emilo Peltier]]" en Graz, kiu devis esti likvidata pro la nazia reĝimo en 1938. Simpla homo, Koudelka tamen atingis preskaŭ perfektan posedon de Esperanto, kiun pruvis liaj multaj, neriproĉeblaj artikoloj en "[[Espero Katolika]]". Li verkis ankaŭ specialan stenografion por Esperanto, bedaŭrinde mankis la financaj rimedoj por publikigo de lia inventaĵo. === [[Oskar Kovacic]] === '''Oskar Kovacic''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Gabriele Kramer]] === '''Gabriele Kramer''' (naskiĝis eble en 1860, mortis la 19-an de novembro 1925), kasistino de Esperanto-societo Fideleco, estis aŭstria pioniro en la komenco de 20-a jarcento. === [[Elli Kraus]] === '''Elli Kraus''', SATanino, movadis antaŭ [[dua mondmilito]]. Loĝinta en Lehenrotte 67, poŝtejo Freiland, ĉe [[St. Pölten]], ŝi malaperis dum la milito. === [[Friedrich Kraus]] === '''Friedrich Kraus''' (naskiĝis eble en 1893, mortis la 22-an de novembro 1925), urba policisto en [[Horn]], esperantisto ekde 1915, estis fervora propagandisto. === [[Roland KÜHBACHER]] === '''Roland KÜHBACHER''' (kübaĥer), aŭstro, estis prezidinto de la Esperanto-Klubo [[Innsbruck]]. Li laŭ historiaj dokumentoj estis bona propagandisto kaj kursgvidanto. == L == === [[Michael Laschitz]] === '''Michael Laschitz''' mortis en januaro 1953 en Salzburg. Li estis fervora ano de la poŝtista Esperantista fakgrupo. === [[Rosi Lisal]] === '''Rosi Lisal''' (naskiĝis eble en 1917, mortis la 20-an de februaro 1934, se la datoj ĝustas, en aĝo de nur 16 ĝis 17 jaroj) estis esperantistino en Aŭstrio en la unua duono de la 20-a jarcento. Ŝi estis membro de loka Esperanto-klubo. === [[Gustav Loibel]] === '''Gustav Loibel''' estis oficisto de [[AEF]] ekde 1947. === [[Maria Loibel]] === '''Maria LOIBEL''' (mortis la [[28-an de februaro]] [[1975]] en [[Vieno]], [[Aŭstrio]]) estis foje sekretariino kaj foje kasistino de [[Aŭstria Esperanto-Federacio]]. Ŝi estis kasisto ankaŭ en la Loka Kongresa Komitato de la [[55-a UK 1970]] en [[Vieno]]. === [[Rudolf Lang]] === '''Rudold Lang''' (1906-1946) estis esperantisto en [[Burgenland]] <ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Niaj Mortintoj''. Numeroj 2-3, paĝo 48, sept. 1946 </ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == M == === [[Karl Magenbauer]] === '''Karl Magenbauer''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Franz Mayr]] === '''Franz Mayr''' la 15-an de junio 1947 en [[Sankt Valentin (Malsupra Aŭstrio)]] fondis novan Esperanto-grupon kiu elektis por si la nomon „Nia Majstro“. === [[Karola Mayrleb]] === '''Karola Mayrleb''' (n. eble en 1870, m. en 1947) estis Esperanto-pioniro en Aŭstrio. Jam de 1909 aktiva esperantistino kaj prezidantino de la Virina Sekcio en la [[Unua Esperanto-Unuiĝo]] ŝi kunlaboris ĝis 1938. En la [[UK 1912|Universala Kongreso]] en Krakovo 1912 ŝi oficiale parolis kun d-ro Zamenhof kaj dum la [[UK 1924|Universala Kongreso]] en Vieno 1924 ŝi estis kun virina delagacio ĉe ties vidvino, transdonante al ŝi diplomon <ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Nekrologo''. Numero 3-4, paĝo 60, apr. 1947 </ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Ernst Majtaniĉ]] === '''Ernst MAJTANIĈ''' (naskiĝis en [[1908]] – [[12-a de julio]] [[1993]] en [[Vieno]]) estis [[aŭstra esperantisto]] kaj [[UEA-delegito]], fakdelegito, kaj dum jardekoj ĉefdelegito de [[Aŭstrio]]. === [[Josef Manninger]] === Prof. '''Josef MANNINGER''' (naskiĝis en [[1920]], mortis en [[2003]] en [[Graz]]) estis [[aŭstra esperantisto]] kaj dumviva membro de UEA. === [[Gustav Maralik]] === '''Gustav Maralik''', dentisto, estis aŭstria esperantisto en [[Trieben]] meze de la 20-a jarcento. === [[Herbert März]] === '''Herbert MÄRZ''' naskiĝis en 1929 kaj mortis la 30-an de oktobro 1995 en Vieno. Esperantisto ekde 1947, li oficis en Internacia Esperanto-muzeo de Vieno de 1966 ĝis 1987. Li verkis '''Biblioteka Manlibro''' (1979) kaj la libreton '''Esperanto in der Praxis'''. En 1967 li kunfondis la Aŭstrian Esperanto-Movadon. === [[Franz Menacher]] === ''' Franz Menacher''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Moritz Meisleder]] === '''Moritz MEISLEDER''' (majsleder), estis aŭstra policinspektoro kaj esperantisto. Li antaŭ la milito estis prezidanto de la Esperanto-grupo de [[Linco]] kaj post dua mondmilito en la kvartalo Keferfeld en la pleja okcidento de [[Linco]]. Fervore li gvidis lingvokursojn ĉe la polico kaj fervojo. === [[M. J. Metzker]] === D-ro Pastro ''' M. J. Metzker''', ankaŭ konata kiel ''Frato Paŭlo'', estis aŭstra esperantisto, kiu mortis aprile de 1944 en arestejo de [[Brandenburg]]. La martira pastro estis aktiva esperantisto kaj iam eldonis en [[Graz]] la katolika E-gazeton „[[Katolika Mondo]]“. === [[Arnold Mimbeck]] === '''Arnold MIMBECK''' (MIMbek) estis aŭstra komercministeria konsilanto kaj esperantisto, doktoriĝinta kaj pri juro kaj pri filozofio. Li naskiĝis la [[15-an de julio]] [[1878]] en [[Linz]], [[Supra Aŭstrio]], kaj mortis la [[17-an de julio]] [[1930]] en [[Vieno]] post operacio. Prez. de la [[16-a UK]] en Vieno, [[1924]]. == N == ===[[Karl Nebenzahl]]=== '''Karl Nebenzahl''' estis esperantisto en Vieno dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis unu el la [[Listo de redaktintoj de la Enciklopedio de Esperanto|redaktintoj de Enciklopedio de Esperanto]]. Verkoj: *''La influo de Vegetarismo al Morala kaj Socia Progresado''. Eldonejo Vegetarano, Bukureŝto, 1934(?) {{citaĵo|Pripensinda prezento de la preferindeco de vegetara dieto, aparte laŭ la vidpunktoj socia, ekonomia, kaj proleta. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 353, Septembro (1934)}} {{citaĵo|Rekomendinda libreto pro sia instrua enhavo kaj bona lingvo.|[[Bulgara esperantisto]] j.16 n.03-04}} === [[Josef Nerber]] === '''Josef Nerber''', kelnero, estis pioniro en Vieno en la fino de 19-a jarcento. Kiel kelnero li persone servis [[L.L. Zamenhof]]on dum liaj restadoj en Vieno, pri kio li skribis: {{Citaĵo|Tre estimata sinjoro prezidanto, kortega konsilanto Steiner! Ĉar hieraŭ antaŭtagmeze mi havis la honoron, paroli kun via moŝto en la [[Esperanto-Muzeo]], kaj vi deziris ricevi de mi kelkajn liniojn pri d-ro Zamenhof, mi permesas al mi, plej rapide plenumi ĉi tiun deziron. La subskribinta Josef Nerber en la jaroj 1885-1912 havis la postenon de pagprenanta ĉefkelnero en ''Café de l’Opéra'', ĉe la stratkruciĝo Opernring - Operngasse. Tie ankaŭ d-ro Zamenhof, kiam li ĉiun 2-an aŭ 3-an jaron venis en la urbon Wien, kiel gasto sidadis ĉe unu el la tabloj je la flanko ĉe Ringstrato. Mi konis mian gaston jam pli frue ol mia ĉefo, s-ro Engelmeier, ĉar mi estis en tiu kafejo jam du jarojn ĉe la antaŭa posedanto. La iom pli ol mezalta staturo, malhelaj haroj kaj barbo kaj longa redingoto tuj igis ekkonebla nian gaston kiel polo aŭ ruso. Serioza kaj pripensante li aliris sian kutiman tablon. Nun komenciĝis mia malagrablaĵo! Laŭ bona moro oni estis deprenonta de la gasto mantelon kaj ĉapelon; sed mi retenis miajn subulojn konante la kutimojn de la gasto. Kiam lia kafo estis mendita kaj li meditante staris ĉe la tablo, li antaŭ ĉio traserĉadis siajn poŝojn kaj metis manplenon da paperetoj sur la tablon; sur ili estis notaĵoj. Poste li rigardis dekstren kaj ridetis, ekvidinte tie malnovan konatulon kun liaj preferataj ĵurnaloj „Dziennik Polski“ ("Pola Ĉiutaga"), [[Novoje vremja]] - la pola kaj la rusa - sub la brako; maldekstre jam staris la kafo. Pli multajn ĵurnalojn sur la tablo li ne ŝatis. Ofte li sin levis rapide, por mem serĉi alilandan ĵurnalon. En tiuj jaroj mi kelkfoje povis kaŝrigardi unu el tiuj „paperetaĉoj“, sur kiuj mi estis supozinta adresojn; sed estis vortareroj. Iom mi komprenis, ĉar tiam oni inter la gastoj multe parolis pri Volapük kaj Esperanto; en [[kafejo]] ĉe Museum-Ring hejmis jam Esperantoklubo. Okaze de ŝanĝiĝo de la personaro mi eksciis, ke tiu sinjoro ankaŭ kelkfoje venis en ''Café de l’Europe'' ĉe ''Stephansplatz'' kaj estas d-ro Zamenhof. Kiam aperis la unuaj kajeroj de „Radio-Wien“ kaj tie estis videbla lia portreto, mi estis tute konvinkita pri la identeco. Se tiuj ĉi linioj estus iel uzeblaj, mi estus fiera pro tio kaj ĝojigata. Plenestime via sindona| [[Josef Nerber]]|Aŭstria Esperantisto numero 71 (dec 1930)}} ===[[Julius Neumann]]=== '''Julius Neumann''' (mortis 1915?) estis esperantisto en Wien mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto, n173 jan 1915</ref> === [[Karl Niggl]] === '''Karl Niggl''' estis estro de Esperanto-grupo de [[Linz]] tuj post la dua mondmilito. === [[Alois Norbert]] === '''Alois Norbert''' estis esperantisto en Vieno dum la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * „La mondo ridas.“ Bonhumoraj poemoj, deklamaĵoj por Esperanto-grupoj. Originale verkitaj. En propra eldonejo. 16 X 10 cm, 64 paĝoj. {{Citaĵo|La belaspekta libreto, enhavanta kvardek naŭ bonhumorajn [[poemo]]jn, plenigas mankon en la Esperanto-literaturo, kiu estas ja sufiĉe riĉa je lirikaj [[poeziaĵo]]j, sed ne samgrade disponas pri populara poemaro. Kvankam oni renkontas inter la temoj de la libreto ofte malnovajn konatulojn, ili tamen efikas per la sprita kaj gaja formo. Specialan laŭdon meritas la simpla kaj flua [[stilo]], kiu evitante ĉiujn neologismojn kaj atentante la logikan sinsekvon de la frazpartoj, ebligas facilan komprenon ankaŭ al [[komencanto]]j. La versoj estas tiel fluaj, ke post du-aŭ (''sic'') trifoja legado ili preskaŭ jam restas en la memoro. La preseraroj (8) estas facile ekkoneblaj kaj ne tro malpliigas la valoron de la bela libreto. Ĉe eventuala noveldono oni ne forgesu aldoni indekson. La verketo, kies malalta prezo ebligas grandan disvastigon, estas taŭga helpilo, por fari la grupokunvenojn pli amuzaj. Ni deziras al la produktema [[laborista verkisto|laboristo-verkisto]], ke plena sukceso de tiu ĉi unua libreto ebligu al li [[eldono]]n de plua libro el lia abunda verkaro.|G .........i. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.142 (maj 1937)}} == O == === [[Christine Ott]] === '''Christine OTT''' (naskiĝis eble en 1852, mortis la 2-an de marto 1934 en [[Graz]]). Ŝi estis esperantistino en [[Stirio]] kie ŝi helpis la reordigon de biblioteko de la [[Aŭstria Laborista Ligo Esperantista]] (ALLE, landa laborgrupo de SAT). Ŝi havis socialistan politikan agadon. Samtempe ŝi ankaŭ estis membro de la regiona [[Esperanto-Societo por Stirio]] kaj estis ligilo inter la regiona kaj socialisma organizaĵoj. == P == === [[Ludwig Perneg]] === '''Ludwig Perneg''' (naskiĝis la 15-a de decembro de 1859, la sama tago kiel L. L. Zamenhof, mortis post 1930) estis pioniro en [[Eggenberg bei Graz]] (tiam memstara komunumo, ekde 1938 la 14-a urbodistrikto de [[Graz]]). En 1929 dum la naskiĝdata festo de Zamenhof de la [[Esperanto-Societo por Stirio]] en Graz, li solene inaŭguris bronzan buston de Zamenhof kaj metis antaŭ ĝi florkronon<ref>[[Aŭstria Esperantisto]] n-ro 61 (januaro 1930)</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Klaus Perko]] === Doktoro '''Klaus PERKO''' estas aŭstra esperantisto aktiva en [[Graz]]. Li estis instruisto kaj ĝis la jaro [[2005]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.elternbrief.at/de/page.asp?id=205 |titolo=noto pri la pensiiĝo de Klaus Perko |alirdato=2019-02-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200808122410/http://www.elternbrief.at/de/page.asp?id=205 |arkivdato=2020-08-08 }}</ref> aktivis en la administra lerneja konsilantaro de la federacia lando [[Stirio]]. Kadre de sia laboro lia aparte engaĝiĝis pri la inkludigo de specifaj infanoj en la regulajn lernejojn.<ref>[https://books.google.de/books?id=ZrN3DwAAQBAJ&pg=PT174&lpg=PT174&dq=Klaus+Perko&source=bl&ots=AtR8yvnQ-X&sig=ACfU3U1ZFpeGtpddJ3wL4CXDU7Zr7x413g&hl=de&sa=X&ved=2ahUKEwieiZ_dh53gAhWGKVAKHQUWCq0Q6AEwBHoECAQQAQ#v=onepage&q=Klaus%20Perko&f=false laŭda noto de Klaus Perko en la libro ''Bildung nervt!'' de ''Bernd Schilcher'']</ref> En Esperantujo li en aŭtuno 1961 kunfondis la studentan Esperanto-grupon ĉe la universitato de Graz,<ref>[http://www.esperanto.at/esperanto-in-oesterreich/esperanto-gesellschaft-steiermark/ historio de la E-Societo de Stirio] (germane, jen ankaŭ [https://web.archive.org/web/20170702233031/http://www.esperanto.at/esperanto-in-oesterreich/esperanto-gesellschaft-steiermark/ arkivigite])</ref> el kiu en 1965 samurbe fontis la [[Aŭstria Esperanto-Junularo]] (AEJ). Poste li interalie kunorganizis la internacian kongreson en Graz okaze de la centjariĝo de Esperanto en 1987. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Viktor Piringer]] === '''Viktor Piringer''' [?-18.4.1949] estis aŭstra esperantisto meze de 20-a jarcento, aktiva kunlaboranto en la Tramista E-fakgrupo en Vieno. === [[Alfred Pizl]] === '''Alfred Pizl''' (1911-1946) estis [[delegito de UEA]] en [[Alt-Dietmanns]], parto de la komunumo [[Dietmanns (Malsupra Aŭstrio)|Dietmanns]] en [[Malsupra Aŭstrio]]. Bedaŭrindas ke li nur iĝis 35-jara. === [[Miklas Plank]] === '''Miklas Plank''' (mortis 1931), patro de [[Georg Plank]], estis esperantisto en Aŭstrio en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Franz Polzer]] === ''' Franz Polzer''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. == R == === [[Rupert Rathberger]] === '''Rupert Rathberger''' biciklisto, estis aŭstra esperantisto ĉirkaŭ [[Steyr]]. Li mortakcidentis per biciklo en majo 1947. === [[Irma Rogier]] === '''Irma Rogler''' (mortis la 11-an de novembro 1934 en [[Köflach]]) estis aŭstra esperantistino, kasistino de [[Esperanto-Societo por Stirio]] en [[Graz]], edzino de [[Willibald Rogler]]. === [[Lya Russmayr]] === '''Lya Russmayr''' movadis en [[Salzburg]] meze de 20-a jarcento. == S == === [[Ludoviko Sager]] === '''Ludoviko Sager''', socialisto, estis Aŭstria esperantisto aktiva dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Alois Sassmann]] === '''Alois Sassmann''', fervojisto, mortis en aprilo 1950, estis Aŭstria esperantisto aktiva dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Hermann Schalk]] === '''Hermann SCHALK''' (naskiĝis en [[1929]]; mortis la {{daton|17|novembro|2004}} en [[Kaltenleutgeben]]) estis [[aŭstra esperantisto]] kaj dum multaj jaroj la ĉefa aktivulo de [[Aŭstria Esperanto-Movado]]. ===[[Alois Schneider]]=== '''Alois Schneider''' estis aŭstra esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko Schneider, Alois; [[Magda Carlsson|Carlsson, Magda]]: '''Barbro kaj Eriko''' : korespondado inter du junaj geesperantistoj - aŭstro kaj svedino. Eld. [[Societo Esperanto]], Stockholm, 1933. === [[Franz Schober]] === '''Franz Schober''' estis kasisto de [[AEF]] ekde 1947. === [[Viktorine Schröder]] === '''Viktorine Schröder''' (naskiĝis 1896?; mortis la {{daton|16|novembro|1925}}) estis aŭstria esperantistino en komenco de la 20a jarcento. filino de L. K. Joh. Schröder. === [[Leopold Steinbach]] === '''Leopold Steinbach''' estis kasisto de [[AEF]] ekde 1947. === [[Alois Stoll]] === '''Alois Stoll''' ([[?]]-[[1946]]) estis aŭstria esperantisto en unua mezo de la 20-a jarcento <ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Niaj Mortintoj''. N. 2-3, p. 48. Set. 1946 </ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Carla Staudner]] === '''Carla Staudner''' estis germana esperantistino en la unua duono de la 20-a jarcento, ano de [[Unua kanta Societo Zamenhof]] en Vieno inter la duaj mondmilitoj. Verko: * ''Rilato de Goethe al Anglujo, lia amikeco kun Carlyle''. Eld. la aŭtoro, Wien, VIII. Strozzigasse 40/16. Aŭtografopresita broŝuro. 22 paĝoj 24 X 16,5 cm. {{Citaĵo|La aŭtorino pruvis pentri kiel la skota filozofo Carlyle devigis siajn samlandanojn legi la germanajn aŭtorojn, kompreni germanan pensadon, kaj kiom Goethe ŝatis tiun celadon kaj dankis la penon al la skota amiko.|[[Belga Esperantisto]] n075-076 (maj-jun 1921)}} === [[Hans Struska]] === '''Hans STRUSKA''' estis aŭstra esperantisto kaj lernejdirektoro iama en [[Vieno]]. Li origine estis Volapukisto kaj estis en interrilato kun [[Johann Martin Schleyer]]. S-ro Struska laboris por Esperanto en Organizo de Ofichavantoj en Vieno kaj en la landa organizo en diversaj funkcioj. ===[[Josef Spiller]]=== '''Josef Spiller''' (naskita 16 majo 1892) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Mi militservis en Inf. Reg. Kaiser I (Troppau) de aŭstra armeo. Dum la Unua mondmilito, je la 28 novembro 1914 li skribis el aŭstria [[ambulanco]], kies nomon li ne donis, ke li havas ambaŭ piedojn frostigitaj. De tiam oni ne plu ricevis informon, malgraŭ diversaj klopodoj. Oni supozas, ke la ambulanco estis kaptita de la [[rusa armeo]]<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Eduard Sykora]] === '''Eduard Sykora''' ,poŝtinspektoro, estis aŭstra esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. Verko: * '''Skriba Esperanto-kurso''', Vieno, 1936? <!-- == Ŝ == == T == == U == --> == V == === [[Franz Vogl]] === '''Franz Vogl''' estis SATano. Loĝinta en Bemarolin 57, [[Wels]] malaperis dum dua mondmilito. === [[Emil Vokal]] === '''Emil Vokal''' estis aŭstra esperantisto meze de 20-a jarcento. == W == ===[[Leopold Wagner von Wagnersheim]]=== '''Leopold Wagner von Wagnersheim''' (mortis 1915) estis aŭstra esperantisto el [[Villach]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Hanns Wannek]] === '''Hanns Wannek''' (naskiĝis 1893?, mortis la 29-an de aŭgusto 1930), [[aviadisto]], frato de [[Karl Wannek]], estis aŭstra esperantisto. Li mortis sekve de akcidento kun sia aerveturilo dum flugekzercadoj en [[Augsburg]]. En 1930 dum la 9-a [[Aŭstria Esperanto-Kongreso]] en [[Linz]], li superflugis la urbon kun sia aviadilo, kiu montris sur siaj portiloj la vorton „Esperanto“. La unuan fojon propagando de Esperanto pere aviadilo. === [[Karl Wannek]] === '''Karl WANNEK''' (vanek), frato de [[Hanns Wannek]], de aŭstro, dir. de fabriko. Estis prez. de EG en Linz kaj de AEA. Multe klopodis por reunuigo de la Esperanto-movado en Aŭstrio. === [[Rosa Wiendl]] === '''Rosa Wiendl''' estis sekretariino de E-grupo de [[Innsbruck]] meze de 20-a jarcento. === [[Georg Wichtl]] === '''Georg Wichtl''' mortis la 27-an de aprilo 1950. Li estis esperantisto meze de 20-a jarcento en [[Steinfeld]] dum ĉirkaŭ 30 jaroj. === [[Johanna Wihart]] === '''Johanna Wihart''' mortis junie 1951. Ŝi estis esp. meze de la 20-a jarcento en [[Vieno]]. === [[Moritz Wortmann]] === '''Moritz Wortmann''' (mortis la 8-an de februaro 1935) estis pioniro en Vieno de komenco de 20-a jarcento. Antaŭ la [[Unua mondmilito]] li estis membro de „[[Unuiĝo Wien]]“. == Z == === [[Maria Zajicek]] === '''Maria Zajicek''' estis oficisto de [[AEF]] ekde 1947. === [[Jozef Zink]] === '''Jozef Zink''', fervojisto, estis aŭstra esperantisto aktiva dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Luise Ziwutschka]] === '''Luise Ziwutschka''', mortinta la [[4-an de julio]] 1951, estis aŭstra esperantisto aktiva dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Hermine Zöchling]] === '''Hermine Zöchling''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Anna Zottl]] === '''Anna Zottl''' mortis la 27-an de majo 1949, bibliotekistino de la grupo „Harmonio“, Wien. === [[Jakob Zmrzly]] === '''Jakob Zmrzly''' estis esperantisto aktiva en [[Hohenberg]] en la mezo de 20-a jarcento<ref>Aŭstria Esperanto-Revuo.''Raportoj el la Federaciaj Landoj''. N. 4-5, p. 83. Nov-dez 1946</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Valerie Zwach]] === '''Valerie Zwach''' (mortis la 31-an de oktobro 1932), edzino de [[Franz Zwach]] estis esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi verkis por [[Aŭstria Esperantisto]]. {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Aŭstraj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Aŭstraj]] [[Kategorio:Aŭstraj esperantistoj]] 7sps3nnvt36cknfik85938ineoj9ik5 9472057 9471997 2026-09-09T14:55:42Z Roberto 609 /* Viktorine Schröder */ 9472057 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Aŭstrio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[aŭstra esperantisto|aŭstraj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri aŭstraj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:aŭstraj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de aŭstraj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de aŭstraj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} <!-- == A == --> == A == === [[Josef Aumayr]] === '''Josef Aumayr''' (nask. en 1853?, mortis la 7-an de julio 1928) estis la unua Esperanto-pioniro en [[Linz]] kaj citita de Zamenhof en la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon "Esperanto"/Serio XVI]], sekve li eklernis la lingvon inter 1893 kaj 1895. Li verkis Esperanto-lernolibreton. == B == === [[Lorenz Bartek]] === '''Lorenz Bartek''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Norbert Bartosch]] === '''Norbert Bartosch''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. Li estis prezidanto de Esperanto-grupo de [[Graz]] ekde 1947. === [[Josef Bauer]] === ''' Josef Bauer ''' (naskita en 1870, morta en la [[25-a de julio]] [[1953]]) estis aŭstra esperantisto dum unua duono de la 20-a jarcento en [[Innsbruck]]. === [[Franz Baumgartinger]] === '''Franz Baumgartinger''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento en Salzburg. === [[Alfred Berdan]] === '''Alfred Berdan''' estis esperantisto aktiva en Aŭstrio meze de 20-a jarcento. Li estis la lasta prezidanto de [[Aŭstria Laborista Ligo Esperantista]]. Dum nazisma regado de Aŭstrio, li movadis klandestine. Li estis kunlaboranto de kelkaj esperanto-gazetoj antaŭ kaj post la dua mondmilito, redaktanto de [[Aŭstria Esperanto-Revuo]]. === [[Heinrich Bederlunger]] === '''Heinrich Johann Ernst Bederlunger''' (naskiĝis en [[Innsbruck]] la 1-an de Julio 1866, mortis la 29-an de Januaro 1932 ankaŭ en Innsbruck), ankaŭ konata kiel ''Heinz Bederlunger<ref>en [[vikidatumoj]] [[d:Q36578]]</ref>'', [[bankisto]] estis aŭstria esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis delegito de [[UEA]]. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Amalia Berger]] === '''Amalia Berger''' estis aŭstra esperantistino el [[Vieno]], aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento. Ŝi estis kunlaborantino de la [[Unuiĝo de Esperantistaj Virinoj]] kaj prezentis ĝin en la [[Enciklopedio de Esperanto]] el 1934. Paralele ŝi ankaŭ aktivis en la movada por [[senalkohola kulturo]] kaj ties esperantlingva branĉo. === [[Anna Berthold]] === '''Anna Berthold''' (nask. la 23-an de marto 1861, mort. la 5-an de januaro 1900) estis pioniro en [[Korneuburg]]. === [[Elisabeth Berthold]] === '''Elisabeth Berthold''' (nask. la 4-an de okt. 1828, mort. la 13-an de junio 1912) estis pioniro en [[Korneuburg]]. === [[Erwin Gerhard Bernfeld]] === '''Erwin Gerhard BERNFELD''', [[Novzelando|novzelandano]], translokiĝita al Aŭstrio, depost 1938 elmigrinta al Aŭstralio, ŝtata oficisto en [[Wien]]. Nask. la 10-an de nov. [[1891]] en Vieno, mortis [[1966]] en [[Wellington]], [[Nov-Zelando]]. [[Esperantisto]] de [[1924]], sekretario en grupo "Ofichavantoj" en [[Vieno]], [[prezidanto]] ĉe "Aŭstria Pacifista Societo Esperantista" en [[Vieno]]. Depost [[1926]] ĝis [[1934]] li estis ĉefdelegito de [[UEA]] por Aŭstrio. === [[Rudolf Bouché]] === '''Rudolf Bouché''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Helmut Brath]] === '''Helmut Brath''' estas aŭstra esperantisto, kiu en la jaroj 1980-1990 aktivis en [[TEJO]]. === [[Franz Braun]] === '''Franz BRAUN''', estis aŭstra esperantisto kaj (en 1934 emerita) financa ĉefadministranto, vivinta en Rodaun ĉe Wien. Dum multaj jaroj li estis funkciulo en UEU-Wien kaj kunlaboranto de la gazeto [[Aŭstra Esperantisto]]. {{EdE|B}} === [[Hugo Braun]] === '''Hugo Braun''', tramisto, estis aŭstra esperantisto dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Johann Bürger]] === '''Johann BÜRGER''' (naskiĝis en [[1898]], mortis la [[4-an de aŭgusto]] [[1992]] en [[Linz]]) estis longtempa estrarano de la Aŭstria kaj honora membro de la [[Internacia Fervojista Esperanto-Federacio]]. === [[Ottilie Bürger]] === '''Ottilie BÜRGER''' (mortis la 10-an de novembro 2001 en sia 92-a vivjaro), edzino de [[Johann Bürger]], estis multjara membrino de la Esperanto-grupo en [[Linz]], Aŭstrio. == C == === [[Anton Casari]] === '''Anton CASARI''' (kasari) (naskiĝis en [[1909|1890]] en [[Villach]], mortis la [[2001|1967]] en [[Mödling]], [[Aŭstrio]]) estis aŭstra esperantisto kaj doktoriĝinta [[instruisto]] [[mezlernejo| mezlerneja]] en [[Wien]]. Li inter 1927 kaj 1929 kunverkis la unuajn ministerie aprobitajn lerno- kaj legolibrojn por aŭstriaj lernejoj. === [[Franciska Cech]] === '''Franciska Cech''' (naskiĝis en [[1873]], mortis la [[25-an de februaro]] [[1952]], [[Aŭstrio]]) membro de [[Esperanto-Societo Danubio]], patrino de vicprez. de [[AEF]] [[Raimund Cech]]. == Ĉ == == D == === [[Karl Dürrsdimid]] === '''Karl Dürrsdimid ''' estis aŭstria esperantisto meze de la 20-a jarcento en Klagenfurt. == E == === [[Friedrich Ebner]] === '''Friedrich Ebner''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Wilhelmine Ehrl]] === '''Wilhelmine Ehrl''' (naskiĝis 1852? - mortis aŭguston 1930 en Mühling, parto de la komunumo [[Wieselburg-Land]] en [[Malsupra Aŭstrio]]) estis aŭstra pionirino en [[Wieselburg]]. Ŝi mortis en Mühling, kie ŝi pasigis libertempon, sekve de akcidento en sia 78-a vivjaro. Ŝi estis miopa kaj enabismiĝis de roko dum promenado. Sia lasta volo estis, ke la [[Esperanto-insigno]] estu sur ŝia tombo. ===[[Theodor Erlebach]]=== '''Theodor Erlebach''' (mortis 1915) estis esperantisto el Franzendorf, de kies societo li estis sekretario. Li mortis dum la Unua mondmilito. == F == === [[Karl Farkas]] === '''Karl Farkas''' [?-1949] estis aŭstra esperantisto meze de 20a jarcento en [[Oberpullendorf]] <ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Nekrologo''. Numero 5-6, paĝo 53, majo-junio 1949</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Helga Farukuoye]] === '''Helga Farukuoye''' estis aŭstra instruistino pri lingvoj kaj afergvidantino de Aŭstria Socialista Ligo Esperantista ([[ASLE]]). === [[Max Finkenzeller]] === '''Max Finkenzeller''' estis aŭstra esperantisto dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Emil Fischer]] === {{AliajSignifoj|Emil Fischer}} '''Emil Fischer''' [?-okt. 1948] estis estrarano kaj vigla kunlaboranto de la Fervojista fakgrupo esperantista en Vieno. === [[Franz Josef Fischer]] === '''Franz Josef Fischer''' [n. en 1866?, m. la 14-an de nov. 1925] estis aŭstria esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento, kiu verkis Esperanto-angulon en la monata gazeto „Jugendfreund“. {{AliajSignifoj|Rudolf Fischer (apartigilo)}} [[Dosiero:Dr._Rudolf_FISCHER.JPG|eta|160ra|{{centre|ĉefartikolo de "[[La Socialisto]]" el februaro 1964 de d-ro [[Rudolf Fischer (1)|Rudolf Fischer]]}}]] === Rudolf Fischer === '''Rudolf FISCHER''' (n. la 28-an de aprilo 1908, m. la 26-an de septembro 2001, [[d:Q25679281|en vikidatumoj]]) estis aŭstria esperantisto, juristo kaj politikisto, iama prezidanto de [[Aŭstria Laborista Ligo Esperantista]] (ASLE). En februaro 1964 li verkis la enkondukan germanlingvan artikolon de la denove aperinta organo de ASLE "[[La Socialisto]]" [[Heinz Fischer|Lia filo, Heinz Fischer]], kiu mem estas esperantisto kaj membro de ASLE, iĝis la ŝtat[[Prezidanto de Aŭstrujo|prezidanto de Aŭstrio]] de la 8-a de julio 2004 ĝis la 8-a de julio 2016. === [[Franz Fötinger]] === '''Franz Fötinger''' estis esperantisto en [[Salzburg]] meze de la 20-a jarcento. === [[Elisabeth Frey]] === '''Elisabeth Frey''' [1913-1953] estis esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Karl Robert Frühmann]] === ''' Karl Robert Frühmann''' estis aŭstra esperantisto dum mezo de 20-a jarcento. === [[Franz Fuchs]] === Pastro '''Franz Fuchs''' (mortis en 1931), paroĥestro kaj dekano en [[Königsbrunn]] estis esperantisto en Aŭstrio en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Maximilian Führing]] === '''Maximilian Führing''' estis vicprezidanto de [[AEF]] kaj direktoro de la ŝtata ekzamenkomisiono por Esperanto ĵus post la fino de la dua mondmilito en 1946 <ref>Aŭstria Esperanto-Revuo.''Ŝtata Ekzamena Komisiono''. N. 4-5, p. 78. Nov-dez 1946</ref>. Li estis unu el la iniciatoroj de [[Aŭstria Katolika Ligo Esperantisto]] en 1947. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == G == === [[Anton Goldmann]] === '''Anton GOLDMANN''', aŭstro, urba sekretario en Stab, ČSR. Naskiĝis la [[3-an de februaro]] [[1889]] en ''Probsdorf''? ĉe [[Vieno]]. Esperantisto de [[1922]]. Aranĝis kursojn en popolaltlernejo de St. Pölten, 1923-26; Kunfondis EG samloke. Verkis germanan flugfolion en 10.000 ekzempleroj. === [[Peter K. Geier]] === '''Peter K. GEIER''' (gajer), aŭstro. Vivis en [[Graz]] kaj mortis kiel soldato en [[1914]]. En [[1908]] kunfondis en [[Graz]] internacian klubon "[[Junaj Esperantistoj]]". === [[Paul Glüxmann]] === '''Paul Glüxmann''' estis prezidanto de [[AEF]] ekde 1946, tuj post la dua mondmilito<ref>Aŭstria Esperanto-Revuo.''Ŝtata Ekzamena Komisiono''. N. 4-5, p. 78. Nov-dez 1946</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} <!-- == Ĝ == --> == H == === [[Franz Haagen]] === '''Franz Haagen''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. ===[[Julius Haas]]=== '''Julius Haas''' estis aŭstra esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Bielitz]]<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Ada Hackl]]=== '''Ada Hackl''' (mortis aprile 1970) estis aŭstria esperantistino, edzino de [[Karl Hackl]]. Ŝi akompanis la unuan transporton de orfaj infanoj alvenintaj por [[Tarrasa]] en [[Hispanujo]] post la Dua mondmilito. === [[Adolf Hainschegg]] === '''Adolf HAINSCHEGG''' (hajnŝeg), aŭstro, prof. mezlerneja en Graz. Nask. en 1883. Esperantisto de 1922. Lerta tradukanto, dufoje premiita dum Floraj Ludoj. === [[Adolf Halbedl]] === ''' Adolf Halbedl''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento en Knittelfeld. Ekde 1949 li estis vicprezidanto de [[AEF]]. === [[Franz Händler]] === ''' Franz Händler''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Oswald Haselbauer]] === '''Oswald HASELBAUER''' (naskiĝis en [[1909]], mortis la [[13-a de junio|13-an de junio]] [[2001]] en [[Linz]], [[Aŭstrio]]) estis iama delegito kaj fakdelegito pri [[turismo]], longtempa klubestro. Ekde la 30-aj jaroj li aktivis en la regiono de [[Braunau]], prizorgante multajn kursojn. === [[Curt Hellmann]] === D-ro '''Curt Hellmann''', naskita 9. 4. 1895 en Vöklabruck, Supra Aŭstrio, mezlerneja profesoro en Vieno, laŭ informo de atestintaj personoj la 20. 11. 1944 estis arestita kaj transportita en la famaĉan koncentrejon Mauthausen, kie li mortis pro perforto. Al la malnovaj esp-istoj vienaj la mortinto estas konata, estinte la lasta estro de iama „[[Viena Akademia Societo Esperantista]]“ antaŭ la unua mondmilito. Hellmann ankaŭ prezentis sin kiel verkanta pedagogo kaj filozofo, estinte unu el la Esperanto-pioniroj en la akademianara rondo.<ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Niaj Mortintoj''. Numeroj 2-3, paĝo 48. Sept. 1946 </ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Max Hollinger]] === '''Max HOLLINGER''' (1923-2004) mortis la 30-an de decembro en Linz, Aŭstrio. Li aktivis ĉefe en [[SAT]]-rondoj, kie li interalie animis la liberpensulan frakcion, kaj organizis tri [[SAT]]-kongresojn. === [[Rudolf Horneck]] === '''Rudolf HORNECK''' [hornek] estis [[aŭstra esperantisto]], direktoro kaj posedanto de komerca lernejo (en [[Graz]]o), kie ankaŭ Esperanto estis instruata. Li multe varbis por Esperanto kaj gvidis kursojn. === [[Oskar Hovorka]] === '''Oskar Hovorka''' (naskiĝis 1866?, mortis la 24-an de januaro 1930), patro de [[Nikolao Hovorka]], estis aŭstria esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. === [[Johann Hubalek]] === '''Johann HUBALEK''' (naskiĝis en [[1904]], mortis la [[25-a de oktobro|25-an de oktobro]] [[1992]] en ''Edlach an der Rax'', parto de [[Reichenau an der Rax]], [[Malsupra Aŭstrio]]) estis [[UEA-delegito]]<ref>ekzemple dokumentita en la [[Jarlibro de UEA]] [[1982]], p. 92, aŭ [[1984]], p. 97</ref> pri [[turismo]], mastro de Esperanto-gastejo. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} <!-- == Ĥ == == I == --> == J == === [[Leone Jakob]] === '''Leone Jakob''' mortis la [[18-an de aŭgusto]] 1951, estis esperantisto en [[Innsbruck]]. === [[Hans Junschaffer]] === '''Hans JUNGCHAFFER''' (jungŝafer) estis aŭstra fakinstruisto kaj esperantisto en [[Ried im Innkreis]]. Bona prelegisto pri informado je Esperanto, gvidanto de Esperanto-grupo. Verkis propran libreton pri Esperanto. === [[Rudolf Jax]] === '''Rudolf Jax''' (naskiĝis en 1959, mortis la 18-an de decembro 2009) estis aŭstra esperantisto aktiva en [[Salcburgo]]. Li estis aktivulo de [[SAT]] (matr. 32828).<ref>[http://www.satesperanto.org/IMG/pdf/S-ul-sept-okt-2010-2.pdf nekrologa noto pri Rudolf Jax en] [[Sennaciulo]], oktobro 2010, paĝo 3</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Adele Jonas]] === '''Adele JONAS''' (naskiĝis en [[1899]], mortis 92-jara, la [[24-an de julio]] [[1974]]) estis aŭstra esperantisto kaj longtempa membro de [[Aŭstria Esperanto-Federacio]]. Ŝi estis la fratino de la esperantista ŝtatprezidanto [[Franz Jonas]]. <!-- == Ĵ == --> == K == === [[Trude Kalugin-Gothmann]] === '''Trude Kalugin-Gothmann''' mortis je la [[16-a de aŭgusto]] 1951 en [[Linz]]. Ŝi estis pionirino en tiu urbo. === [[Klaus Karner]] === D-ro '''Klaus KARNER''' (naskiĝis en [[1943]]; mortis la [[27-an de majo]] [[2005]]) estis [[aŭstra esperantisto]] kaj peranto de [[SAT]] en [[Aŭstrio]], kiel sia patro antaŭe, kaj dum lastaj jaroj instruis Esperanton en la Universitato de [[Innsbruck]]. === [[Ludwig Kaspar]] === D-ro '''Ludwig Kaspar''' ( mortis [[oktobro]] [[1952]]) estis esperantisto en Graz. === [[Gabriel Katzianka]] === '''Gabriel Katzianka''' estis aŭstra esperantisto dum mezo de la 20-a jarcento. ===[[Eriko Kilian]]=== '''Eriko Kilian''', nacilingve ''Erich Kilian'', (mortis 1936) estis aŭstra esperantisto en Vieno. Li pasigis longan tempon en Bulgario. Verko: '''La mondon al ni!'''. 1934(?) 72 pĝ. {{citaĵo|Du junuloj forlasas siajn studojn por senmone kaj senpasporte vojaĝi per faldebla boato tra [[orienta Eŭropo]]. Ili subtenas la vivon per manĝo aŭ mono donita de homoj okaze renkontitaj, aŭ almozpetita ĉe bonfaremuloj. Trovante, ke per Esperanto ili pli facile rekontos helpemajn amikojn, ili decidas lerni la [[lingvo]]n. Kuraĝo kaj aventuremo laŭdindaj! Tamen povas esti, ke tiu, kiu en la [[praktiko]] helpis al nekonataj aventuristoj, kaj kelkafoje havis kaŭzon bedaŭri [[konfido]]n mislokitan (kaj eĉ en Esperantujo tia afero ne estas nekonata), vidos la aferon de alia vidpunkto; kaj tion la aŭtoro mem konscias. La lingvo estas bona, la stilo interesa kaj vigla: tamen oni devas iom aldoni image, por kompreni la historion (ĉu veran aŭ fiktivan ?). Interesa esprimo : ''mi malinvitas vin (you have outstayed your welcome)''. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 353, Septembro (1934)}} {{citaĵo|La aŭtoro priskribas en bonstila kaj facila esp. sian kaj de sia kamarado veturadon per kaŭĉuka fleksebla boato de Dresdeno sur [[Danubo]] kaj Nigra-Maro al Konstantinoplo. Apud Varna okazis interparolo kun la bulgara reĝo, kiu fine monhelpis ilin kaj ebligis ilian hejmrevenon. Dank’ al la bulgara gastamo kaj esperantamo ili lernis la lingvon de la Verda Stelo.|[[Bulgara esperantisto]] j.16 n03-04 nov-dec 1934}} === [[Josef Kirchmayer]] === '''Josef Kirchmayer''' (naskiĝdato nekonata, m. la [[27-an de septembro]] [[1949]]), fervojisto, estis aŭstra esperantisto dum mezo de la 20-a jarcento en [[Ofterding]]. === [[Robert Klausberger]] === '''Robert Klausberger''' (poŝtisto) estis aŭstra esperantisto dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Johann Klobucar]] === '''Johann Klobucar''' (mortis la 26-an de marto 1929) estis pioniro en [[Graz]], loka grupestro antaŭ la [[Unua Mondmilito]]. === [[Rupert König]] === '''Rupert König''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Adele Koller]] === '''Adele Koller''' mortis en majo 1953 en [[Bad Hall]], kie ŝi estis ano de la loka Esperanto-grupo. === [[Herbert Koppel]] === '''Herbert Koppel''' okupis en [[AEF]] ĝis 1938 la funkcion de gazetarservanto, kaj disdonis ĉiumonate al 50 aŭstriaj gazetoj diversajn en- kaj eksterlandajn raportojn pri Esperanto. Kiam la nacifaŝistoj perforte okupis Aŭstrion, ili metis Koppelon 11 monatojn en la koncentrejojn [[Dachau]] kaj [[Buchenwald]]. Post sia liberigo li elmigris al Anglio kaj estis de tie en 1940 enŝipigata al Kanado, kie li loĝis en [[Galt]], [[Ontario]].<ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Letero el Kanado al Austria Esperanto-Revuo''. Numeroj 1-2; paĝo 6-7. Jan.-feb. 1947</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Alois Koudelka]] === '''Alois Koudelka''' [naskiĝis en 1871, mortis en decembro 1952], ŝuisto, estis la lasta estro de "[[Esperanto-Societo Emilo Peltier]]" en Graz, kiu devis esti likvidata pro la nazia reĝimo en 1938. Simpla homo, Koudelka tamen atingis preskaŭ perfektan posedon de Esperanto, kiun pruvis liaj multaj, neriproĉeblaj artikoloj en "[[Espero Katolika]]". Li verkis ankaŭ specialan stenografion por Esperanto, bedaŭrinde mankis la financaj rimedoj por publikigo de lia inventaĵo. === [[Oskar Kovacic]] === '''Oskar Kovacic''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Gabriele Kramer]] === '''Gabriele Kramer''' (naskiĝis eble en 1860, mortis la 19-an de novembro 1925), kasistino de Esperanto-societo Fideleco, estis aŭstria pioniro en la komenco de 20-a jarcento. === [[Elli Kraus]] === '''Elli Kraus''', SATanino, movadis antaŭ [[dua mondmilito]]. Loĝinta en Lehenrotte 67, poŝtejo Freiland, ĉe [[St. Pölten]], ŝi malaperis dum la milito. === [[Friedrich Kraus]] === '''Friedrich Kraus''' (naskiĝis eble en 1893, mortis la 22-an de novembro 1925), urba policisto en [[Horn]], esperantisto ekde 1915, estis fervora propagandisto. === [[Roland KÜHBACHER]] === '''Roland KÜHBACHER''' (kübaĥer), aŭstro, estis prezidinto de la Esperanto-Klubo [[Innsbruck]]. Li laŭ historiaj dokumentoj estis bona propagandisto kaj kursgvidanto. == L == === [[Michael Laschitz]] === '''Michael Laschitz''' mortis en januaro 1953 en Salzburg. Li estis fervora ano de la poŝtista Esperantista fakgrupo. === [[Rosi Lisal]] === '''Rosi Lisal''' (naskiĝis eble en 1917, mortis la 20-an de februaro 1934, se la datoj ĝustas, en aĝo de nur 16 ĝis 17 jaroj) estis esperantistino en Aŭstrio en la unua duono de la 20-a jarcento. Ŝi estis membro de loka Esperanto-klubo. === [[Gustav Loibel]] === '''Gustav Loibel''' estis oficisto de [[AEF]] ekde 1947. === [[Maria Loibel]] === '''Maria LOIBEL''' (mortis la [[28-an de februaro]] [[1975]] en [[Vieno]], [[Aŭstrio]]) estis foje sekretariino kaj foje kasistino de [[Aŭstria Esperanto-Federacio]]. Ŝi estis kasisto ankaŭ en la Loka Kongresa Komitato de la [[55-a UK 1970]] en [[Vieno]]. === [[Rudolf Lang]] === '''Rudold Lang''' (1906-1946) estis esperantisto en [[Burgenland]] <ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Niaj Mortintoj''. Numeroj 2-3, paĝo 48, sept. 1946 </ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == M == === [[Karl Magenbauer]] === '''Karl Magenbauer''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Franz Mayr]] === '''Franz Mayr''' la 15-an de junio 1947 en [[Sankt Valentin (Malsupra Aŭstrio)]] fondis novan Esperanto-grupon kiu elektis por si la nomon „Nia Majstro“. === [[Karola Mayrleb]] === '''Karola Mayrleb''' (n. eble en 1870, m. en 1947) estis Esperanto-pioniro en Aŭstrio. Jam de 1909 aktiva esperantistino kaj prezidantino de la Virina Sekcio en la [[Unua Esperanto-Unuiĝo]] ŝi kunlaboris ĝis 1938. En la [[UK 1912|Universala Kongreso]] en Krakovo 1912 ŝi oficiale parolis kun d-ro Zamenhof kaj dum la [[UK 1924|Universala Kongreso]] en Vieno 1924 ŝi estis kun virina delagacio ĉe ties vidvino, transdonante al ŝi diplomon <ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Nekrologo''. Numero 3-4, paĝo 60, apr. 1947 </ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Ernst Majtaniĉ]] === '''Ernst MAJTANIĈ''' (naskiĝis en [[1908]] – [[12-a de julio]] [[1993]] en [[Vieno]]) estis [[aŭstra esperantisto]] kaj [[UEA-delegito]], fakdelegito, kaj dum jardekoj ĉefdelegito de [[Aŭstrio]]. === [[Josef Manninger]] === Prof. '''Josef MANNINGER''' (naskiĝis en [[1920]], mortis en [[2003]] en [[Graz]]) estis [[aŭstra esperantisto]] kaj dumviva membro de UEA. === [[Gustav Maralik]] === '''Gustav Maralik''', dentisto, estis aŭstria esperantisto en [[Trieben]] meze de la 20-a jarcento. === [[Herbert März]] === '''Herbert MÄRZ''' naskiĝis en 1929 kaj mortis la 30-an de oktobro 1995 en Vieno. Esperantisto ekde 1947, li oficis en Internacia Esperanto-muzeo de Vieno de 1966 ĝis 1987. Li verkis '''Biblioteka Manlibro''' (1979) kaj la libreton '''Esperanto in der Praxis'''. En 1967 li kunfondis la Aŭstrian Esperanto-Movadon. === [[Franz Menacher]] === ''' Franz Menacher''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Moritz Meisleder]] === '''Moritz MEISLEDER''' (majsleder), estis aŭstra policinspektoro kaj esperantisto. Li antaŭ la milito estis prezidanto de la Esperanto-grupo de [[Linco]] kaj post dua mondmilito en la kvartalo Keferfeld en la pleja okcidento de [[Linco]]. Fervore li gvidis lingvokursojn ĉe la polico kaj fervojo. === [[M. J. Metzker]] === D-ro Pastro ''' M. J. Metzker''', ankaŭ konata kiel ''Frato Paŭlo'', estis aŭstra esperantisto, kiu mortis aprile de 1944 en arestejo de [[Brandenburg]]. La martira pastro estis aktiva esperantisto kaj iam eldonis en [[Graz]] la katolika E-gazeton „[[Katolika Mondo]]“. === [[Arnold Mimbeck]] === '''Arnold MIMBECK''' (MIMbek) estis aŭstra komercministeria konsilanto kaj esperantisto, doktoriĝinta kaj pri juro kaj pri filozofio. Li naskiĝis la [[15-an de julio]] [[1878]] en [[Linz]], [[Supra Aŭstrio]], kaj mortis la [[17-an de julio]] [[1930]] en [[Vieno]] post operacio. Prez. de la [[16-a UK]] en Vieno, [[1924]]. == N == ===[[Karl Nebenzahl]]=== '''Karl Nebenzahl''' estis esperantisto en Vieno dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis unu el la [[Listo de redaktintoj de la Enciklopedio de Esperanto|redaktintoj de Enciklopedio de Esperanto]]. Verkoj: *''La influo de Vegetarismo al Morala kaj Socia Progresado''. Eldonejo Vegetarano, Bukureŝto, 1934(?) {{citaĵo|Pripensinda prezento de la preferindeco de vegetara dieto, aparte laŭ la vidpunktoj socia, ekonomia, kaj proleta. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 353, Septembro (1934)}} {{citaĵo|Rekomendinda libreto pro sia instrua enhavo kaj bona lingvo.|[[Bulgara esperantisto]] j.16 n.03-04}} === [[Josef Nerber]] === '''Josef Nerber''', kelnero, estis pioniro en Vieno en la fino de 19-a jarcento. Kiel kelnero li persone servis [[L.L. Zamenhof]]on dum liaj restadoj en Vieno, pri kio li skribis: {{Citaĵo|Tre estimata sinjoro prezidanto, kortega konsilanto Steiner! Ĉar hieraŭ antaŭtagmeze mi havis la honoron, paroli kun via moŝto en la [[Esperanto-Muzeo]], kaj vi deziris ricevi de mi kelkajn liniojn pri d-ro Zamenhof, mi permesas al mi, plej rapide plenumi ĉi tiun deziron. La subskribinta Josef Nerber en la jaroj 1885-1912 havis la postenon de pagprenanta ĉefkelnero en ''Café de l’Opéra'', ĉe la stratkruciĝo Opernring - Operngasse. Tie ankaŭ d-ro Zamenhof, kiam li ĉiun 2-an aŭ 3-an jaron venis en la urbon Wien, kiel gasto sidadis ĉe unu el la tabloj je la flanko ĉe Ringstrato. Mi konis mian gaston jam pli frue ol mia ĉefo, s-ro Engelmeier, ĉar mi estis en tiu kafejo jam du jarojn ĉe la antaŭa posedanto. La iom pli ol mezalta staturo, malhelaj haroj kaj barbo kaj longa redingoto tuj igis ekkonebla nian gaston kiel polo aŭ ruso. Serioza kaj pripensante li aliris sian kutiman tablon. Nun komenciĝis mia malagrablaĵo! Laŭ bona moro oni estis deprenonta de la gasto mantelon kaj ĉapelon; sed mi retenis miajn subulojn konante la kutimojn de la gasto. Kiam lia kafo estis mendita kaj li meditante staris ĉe la tablo, li antaŭ ĉio traserĉadis siajn poŝojn kaj metis manplenon da paperetoj sur la tablon; sur ili estis notaĵoj. Poste li rigardis dekstren kaj ridetis, ekvidinte tie malnovan konatulon kun liaj preferataj ĵurnaloj „Dziennik Polski“ ("Pola Ĉiutaga"), [[Novoje vremja]] - la pola kaj la rusa - sub la brako; maldekstre jam staris la kafo. Pli multajn ĵurnalojn sur la tablo li ne ŝatis. Ofte li sin levis rapide, por mem serĉi alilandan ĵurnalon. En tiuj jaroj mi kelkfoje povis kaŝrigardi unu el tiuj „paperetaĉoj“, sur kiuj mi estis supozinta adresojn; sed estis vortareroj. Iom mi komprenis, ĉar tiam oni inter la gastoj multe parolis pri Volapük kaj Esperanto; en [[kafejo]] ĉe Museum-Ring hejmis jam Esperantoklubo. Okaze de ŝanĝiĝo de la personaro mi eksciis, ke tiu sinjoro ankaŭ kelkfoje venis en ''Café de l’Europe'' ĉe ''Stephansplatz'' kaj estas d-ro Zamenhof. Kiam aperis la unuaj kajeroj de „Radio-Wien“ kaj tie estis videbla lia portreto, mi estis tute konvinkita pri la identeco. Se tiuj ĉi linioj estus iel uzeblaj, mi estus fiera pro tio kaj ĝojigata. Plenestime via sindona| [[Josef Nerber]]|Aŭstria Esperantisto numero 71 (dec 1930)}} ===[[Julius Neumann]]=== '''Julius Neumann''' (mortis 1915?) estis esperantisto en Wien mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto, n173 jan 1915</ref> === [[Karl Niggl]] === '''Karl Niggl''' estis estro de Esperanto-grupo de [[Linz]] tuj post la dua mondmilito. === [[Alois Norbert]] === '''Alois Norbert''' estis esperantisto en Vieno dum la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * „La mondo ridas.“ Bonhumoraj poemoj, deklamaĵoj por Esperanto-grupoj. Originale verkitaj. En propra eldonejo. 16 X 10 cm, 64 paĝoj. {{Citaĵo|La belaspekta libreto, enhavanta kvardek naŭ bonhumorajn [[poemo]]jn, plenigas mankon en la Esperanto-literaturo, kiu estas ja sufiĉe riĉa je lirikaj [[poeziaĵo]]j, sed ne samgrade disponas pri populara poemaro. Kvankam oni renkontas inter la temoj de la libreto ofte malnovajn konatulojn, ili tamen efikas per la sprita kaj gaja formo. Specialan laŭdon meritas la simpla kaj flua [[stilo]], kiu evitante ĉiujn neologismojn kaj atentante la logikan sinsekvon de la frazpartoj, ebligas facilan komprenon ankaŭ al [[komencanto]]j. La versoj estas tiel fluaj, ke post du-aŭ (''sic'') trifoja legado ili preskaŭ jam restas en la memoro. La preseraroj (8) estas facile ekkoneblaj kaj ne tro malpliigas la valoron de la bela libreto. Ĉe eventuala noveldono oni ne forgesu aldoni indekson. La verketo, kies malalta prezo ebligas grandan disvastigon, estas taŭga helpilo, por fari la grupokunvenojn pli amuzaj. Ni deziras al la produktema [[laborista verkisto|laboristo-verkisto]], ke plena sukceso de tiu ĉi unua libreto ebligu al li [[eldono]]n de plua libro el lia abunda verkaro.|G .........i. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.142 (maj 1937)}} == O == === [[Christine Ott]] === '''Christine OTT''' (naskiĝis eble en 1852, mortis la 2-an de marto 1934 en [[Graz]]). Ŝi estis esperantistino en [[Stirio]] kie ŝi helpis la reordigon de biblioteko de la [[Aŭstria Laborista Ligo Esperantista]] (ALLE, landa laborgrupo de SAT). Ŝi havis socialistan politikan agadon. Samtempe ŝi ankaŭ estis membro de la regiona [[Esperanto-Societo por Stirio]] kaj estis ligilo inter la regiona kaj socialisma organizaĵoj. == P == === [[Ludwig Perneg]] === '''Ludwig Perneg''' (naskiĝis la 15-a de decembro de 1859, la sama tago kiel L. L. Zamenhof, mortis post 1930) estis pioniro en [[Eggenberg bei Graz]] (tiam memstara komunumo, ekde 1938 la 14-a urbodistrikto de [[Graz]]). En 1929 dum la naskiĝdata festo de Zamenhof de la [[Esperanto-Societo por Stirio]] en Graz, li solene inaŭguris bronzan buston de Zamenhof kaj metis antaŭ ĝi florkronon<ref>[[Aŭstria Esperantisto]] n-ro 61 (januaro 1930)</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Klaus Perko]] === Doktoro '''Klaus PERKO''' estas aŭstra esperantisto aktiva en [[Graz]]. Li estis instruisto kaj ĝis la jaro [[2005]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.elternbrief.at/de/page.asp?id=205 |titolo=noto pri la pensiiĝo de Klaus Perko |alirdato=2019-02-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200808122410/http://www.elternbrief.at/de/page.asp?id=205 |arkivdato=2020-08-08 }}</ref> aktivis en la administra lerneja konsilantaro de la federacia lando [[Stirio]]. Kadre de sia laboro lia aparte engaĝiĝis pri la inkludigo de specifaj infanoj en la regulajn lernejojn.<ref>[https://books.google.de/books?id=ZrN3DwAAQBAJ&pg=PT174&lpg=PT174&dq=Klaus+Perko&source=bl&ots=AtR8yvnQ-X&sig=ACfU3U1ZFpeGtpddJ3wL4CXDU7Zr7x413g&hl=de&sa=X&ved=2ahUKEwieiZ_dh53gAhWGKVAKHQUWCq0Q6AEwBHoECAQQAQ#v=onepage&q=Klaus%20Perko&f=false laŭda noto de Klaus Perko en la libro ''Bildung nervt!'' de ''Bernd Schilcher'']</ref> En Esperantujo li en aŭtuno 1961 kunfondis la studentan Esperanto-grupon ĉe la universitato de Graz,<ref>[http://www.esperanto.at/esperanto-in-oesterreich/esperanto-gesellschaft-steiermark/ historio de la E-Societo de Stirio] (germane, jen ankaŭ [https://web.archive.org/web/20170702233031/http://www.esperanto.at/esperanto-in-oesterreich/esperanto-gesellschaft-steiermark/ arkivigite])</ref> el kiu en 1965 samurbe fontis la [[Aŭstria Esperanto-Junularo]] (AEJ). Poste li interalie kunorganizis la internacian kongreson en Graz okaze de la centjariĝo de Esperanto en 1987. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Viktor Piringer]] === '''Viktor Piringer''' [?-18.4.1949] estis aŭstra esperantisto meze de 20-a jarcento, aktiva kunlaboranto en la Tramista E-fakgrupo en Vieno. === [[Alfred Pizl]] === '''Alfred Pizl''' (1911-1946) estis [[delegito de UEA]] en [[Alt-Dietmanns]], parto de la komunumo [[Dietmanns (Malsupra Aŭstrio)|Dietmanns]] en [[Malsupra Aŭstrio]]. Bedaŭrindas ke li nur iĝis 35-jara. === [[Miklas Plank]] === '''Miklas Plank''' (mortis 1931), patro de [[Georg Plank]], estis esperantisto en Aŭstrio en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Franz Polzer]] === ''' Franz Polzer''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. == R == === [[Rupert Rathberger]] === '''Rupert Rathberger''' biciklisto, estis aŭstra esperantisto ĉirkaŭ [[Steyr]]. Li mortakcidentis per biciklo en majo 1947. === [[Irma Rogier]] === '''Irma Rogler''' (mortis la 11-an de novembro 1934 en [[Köflach]]) estis aŭstra esperantistino, kasistino de [[Esperanto-Societo por Stirio]] en [[Graz]], edzino de [[Willibald Rogler]]. === [[Lya Russmayr]] === '''Lya Russmayr''' movadis en [[Salzburg]] meze de 20-a jarcento. == S == === [[Ludoviko Sager]] === '''Ludoviko Sager''', socialisto, estis Aŭstria esperantisto aktiva dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Alois Sassmann]] === '''Alois Sassmann''', fervojisto, mortis en aprilo 1950, estis Aŭstria esperantisto aktiva dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Hermann Schalk]] === '''Hermann SCHALK''' (naskiĝis en [[1929]]; mortis la {{daton|17|novembro|2004}} en [[Kaltenleutgeben]]) estis [[aŭstra esperantisto]] kaj dum multaj jaroj la ĉefa aktivulo de [[Aŭstria Esperanto-Movado]]. ===[[Alois Schneider]]=== '''Alois Schneider''' estis aŭstra esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko Schneider, Alois; [[Magda Carlsson|Carlsson, Magda]]: '''Barbro kaj Eriko''' : korespondado inter du junaj geesperantistoj - aŭstro kaj svedino. Eld. [[Societo Esperanto]], Stockholm, 1933. === [[Franz Schober]] === '''Franz Schober''' estis kasisto de [[AEF]] ekde 1947. === [[Viktorine Schröder]] === '''Viktorine Schröder''' (naskiĝis 1896?; mortis la {{daton|16|novembro|1925}}) estis aŭstria esperantistino en komenco de la 20a jarcento. filino de L. K. Joh. Schröder. ===V. Sochanski=== '''V. Sochanski''' estis esperantisto el [[Linz]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito, arestita en [[Tiumen]], Siberio. <ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Leopold Steinbach]] === '''Leopold Steinbach''' estis kasisto de [[AEF]] ekde 1947. === [[Alois Stoll]] === '''Alois Stoll''' ([[?]]-[[1946]]) estis aŭstria esperantisto en unua mezo de la 20-a jarcento <ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Niaj Mortintoj''. N. 2-3, p. 48. Set. 1946 </ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Carla Staudner]] === '''Carla Staudner''' estis germana esperantistino en la unua duono de la 20-a jarcento, ano de [[Unua kanta Societo Zamenhof]] en Vieno inter la duaj mondmilitoj. Verko: * ''Rilato de Goethe al Anglujo, lia amikeco kun Carlyle''. Eld. la aŭtoro, Wien, VIII. Strozzigasse 40/16. Aŭtografopresita broŝuro. 22 paĝoj 24 X 16,5 cm. {{Citaĵo|La aŭtorino pruvis pentri kiel la skota filozofo Carlyle devigis siajn samlandanojn legi la germanajn aŭtorojn, kompreni germanan pensadon, kaj kiom Goethe ŝatis tiun celadon kaj dankis la penon al la skota amiko.|[[Belga Esperantisto]] n075-076 (maj-jun 1921)}} === [[Hans Struska]] === '''Hans STRUSKA''' estis aŭstra esperantisto kaj lernejdirektoro iama en [[Vieno]]. Li origine estis Volapukisto kaj estis en interrilato kun [[Johann Martin Schleyer]]. S-ro Struska laboris por Esperanto en Organizo de Ofichavantoj en Vieno kaj en la landa organizo en diversaj funkcioj. ===[[Josef Spiller]]=== '''Josef Spiller''' (naskita 16 majo 1892) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Mi militservis en Inf. Reg. Kaiser I (Troppau) de aŭstra armeo. Dum la Unua mondmilito, je la 28 novembro 1914 li skribis el aŭstria [[ambulanco]], kies nomon li ne donis, ke li havas ambaŭ piedojn frostigitaj. De tiam oni ne plu ricevis informon, malgraŭ diversaj klopodoj. Oni supozas, ke la ambulanco estis kaptita de la [[rusa armeo]]<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Eduard Sykora]] === '''Eduard Sykora''' ,poŝtinspektoro, estis aŭstra esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. Verko: * '''Skriba Esperanto-kurso''', Vieno, 1936? <!-- == Ŝ == == T == == U == --> == V == === [[Franz Vogl]] === '''Franz Vogl''' estis SATano. Loĝinta en Bemarolin 57, [[Wels]] malaperis dum dua mondmilito. === [[Emil Vokal]] === '''Emil Vokal''' estis aŭstra esperantisto meze de 20-a jarcento. == W == ===[[Leopold Wagner von Wagnersheim]]=== '''Leopold Wagner von Wagnersheim''' (mortis 1915) estis aŭstra esperantisto el [[Villach]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Hanns Wannek]] === '''Hanns Wannek''' (naskiĝis 1893?, mortis la 29-an de aŭgusto 1930), [[aviadisto]], frato de [[Karl Wannek]], estis aŭstra esperantisto. Li mortis sekve de akcidento kun sia aerveturilo dum flugekzercadoj en [[Augsburg]]. En 1930 dum la 9-a [[Aŭstria Esperanto-Kongreso]] en [[Linz]], li superflugis la urbon kun sia aviadilo, kiu montris sur siaj portiloj la vorton „Esperanto“. La unuan fojon propagando de Esperanto pere aviadilo. === [[Karl Wannek]] === '''Karl WANNEK''' (vanek), frato de [[Hanns Wannek]], de aŭstro, dir. de fabriko. Estis prez. de EG en Linz kaj de AEA. Multe klopodis por reunuigo de la Esperanto-movado en Aŭstrio. === [[Rosa Wiendl]] === '''Rosa Wiendl''' estis sekretariino de E-grupo de [[Innsbruck]] meze de 20-a jarcento. === [[Georg Wichtl]] === '''Georg Wichtl''' mortis la 27-an de aprilo 1950. Li estis esperantisto meze de 20-a jarcento en [[Steinfeld]] dum ĉirkaŭ 30 jaroj. === [[Johanna Wihart]] === '''Johanna Wihart''' mortis junie 1951. Ŝi estis esp. meze de la 20-a jarcento en [[Vieno]]. === [[Moritz Wortmann]] === '''Moritz Wortmann''' (mortis la 8-an de februaro 1935) estis pioniro en Vieno de komenco de 20-a jarcento. Antaŭ la [[Unua mondmilito]] li estis membro de „[[Unuiĝo Wien]]“. == Z == === [[Maria Zajicek]] === '''Maria Zajicek''' estis oficisto de [[AEF]] ekde 1947. === [[Jozef Zink]] === '''Jozef Zink''', fervojisto, estis aŭstra esperantisto aktiva dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Luise Ziwutschka]] === '''Luise Ziwutschka''', mortinta la [[4-an de julio]] 1951, estis aŭstra esperantisto aktiva dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Hermine Zöchling]] === '''Hermine Zöchling''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Anna Zottl]] === '''Anna Zottl''' mortis la 27-an de majo 1949, bibliotekistino de la grupo „Harmonio“, Wien. === [[Jakob Zmrzly]] === '''Jakob Zmrzly''' estis esperantisto aktiva en [[Hohenberg]] en la mezo de 20-a jarcento<ref>Aŭstria Esperanto-Revuo.''Raportoj el la Federaciaj Landoj''. N. 4-5, p. 83. Nov-dez 1946</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Valerie Zwach]] === '''Valerie Zwach''' (mortis la 31-an de oktobro 1932), edzino de [[Franz Zwach]] estis esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi verkis por [[Aŭstria Esperantisto]]. {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Aŭstraj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Aŭstraj]] [[Kategorio:Aŭstraj esperantistoj]] pxicznh6q5phjyz07jiptzsqpupyo1o 9472063 9472057 2026-09-09T15:17:01Z Roberto 609 /* Eduard Sykora */ 9472063 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Aŭstrio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[aŭstra esperantisto|aŭstraj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri aŭstraj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:aŭstraj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de aŭstraj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de aŭstraj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} <!-- == A == --> == A == === [[Josef Aumayr]] === '''Josef Aumayr''' (nask. en 1853?, mortis la 7-an de julio 1928) estis la unua Esperanto-pioniro en [[Linz]] kaj citita de Zamenhof en la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon "Esperanto"/Serio XVI]], sekve li eklernis la lingvon inter 1893 kaj 1895. Li verkis Esperanto-lernolibreton. == B == === [[Lorenz Bartek]] === '''Lorenz Bartek''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Norbert Bartosch]] === '''Norbert Bartosch''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. Li estis prezidanto de Esperanto-grupo de [[Graz]] ekde 1947. === [[Josef Bauer]] === ''' Josef Bauer ''' (naskita en 1870, morta en la [[25-a de julio]] [[1953]]) estis aŭstra esperantisto dum unua duono de la 20-a jarcento en [[Innsbruck]]. === [[Franz Baumgartinger]] === '''Franz Baumgartinger''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento en Salzburg. === [[Alfred Berdan]] === '''Alfred Berdan''' estis esperantisto aktiva en Aŭstrio meze de 20-a jarcento. Li estis la lasta prezidanto de [[Aŭstria Laborista Ligo Esperantista]]. Dum nazisma regado de Aŭstrio, li movadis klandestine. Li estis kunlaboranto de kelkaj esperanto-gazetoj antaŭ kaj post la dua mondmilito, redaktanto de [[Aŭstria Esperanto-Revuo]]. === [[Heinrich Bederlunger]] === '''Heinrich Johann Ernst Bederlunger''' (naskiĝis en [[Innsbruck]] la 1-an de Julio 1866, mortis la 29-an de Januaro 1932 ankaŭ en Innsbruck), ankaŭ konata kiel ''Heinz Bederlunger<ref>en [[vikidatumoj]] [[d:Q36578]]</ref>'', [[bankisto]] estis aŭstria esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis delegito de [[UEA]]. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Amalia Berger]] === '''Amalia Berger''' estis aŭstra esperantistino el [[Vieno]], aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento. Ŝi estis kunlaborantino de la [[Unuiĝo de Esperantistaj Virinoj]] kaj prezentis ĝin en la [[Enciklopedio de Esperanto]] el 1934. Paralele ŝi ankaŭ aktivis en la movada por [[senalkohola kulturo]] kaj ties esperantlingva branĉo. === [[Anna Berthold]] === '''Anna Berthold''' (nask. la 23-an de marto 1861, mort. la 5-an de januaro 1900) estis pioniro en [[Korneuburg]]. === [[Elisabeth Berthold]] === '''Elisabeth Berthold''' (nask. la 4-an de okt. 1828, mort. la 13-an de junio 1912) estis pioniro en [[Korneuburg]]. === [[Erwin Gerhard Bernfeld]] === '''Erwin Gerhard BERNFELD''', [[Novzelando|novzelandano]], translokiĝita al Aŭstrio, depost 1938 elmigrinta al Aŭstralio, ŝtata oficisto en [[Wien]]. Nask. la 10-an de nov. [[1891]] en Vieno, mortis [[1966]] en [[Wellington]], [[Nov-Zelando]]. [[Esperantisto]] de [[1924]], sekretario en grupo "Ofichavantoj" en [[Vieno]], [[prezidanto]] ĉe "Aŭstria Pacifista Societo Esperantista" en [[Vieno]]. Depost [[1926]] ĝis [[1934]] li estis ĉefdelegito de [[UEA]] por Aŭstrio. === [[Rudolf Bouché]] === '''Rudolf Bouché''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Helmut Brath]] === '''Helmut Brath''' estas aŭstra esperantisto, kiu en la jaroj 1980-1990 aktivis en [[TEJO]]. === [[Franz Braun]] === '''Franz BRAUN''', estis aŭstra esperantisto kaj (en 1934 emerita) financa ĉefadministranto, vivinta en Rodaun ĉe Wien. Dum multaj jaroj li estis funkciulo en UEU-Wien kaj kunlaboranto de la gazeto [[Aŭstra Esperantisto]]. {{EdE|B}} === [[Hugo Braun]] === '''Hugo Braun''', tramisto, estis aŭstra esperantisto dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Johann Bürger]] === '''Johann BÜRGER''' (naskiĝis en [[1898]], mortis la [[4-an de aŭgusto]] [[1992]] en [[Linz]]) estis longtempa estrarano de la Aŭstria kaj honora membro de la [[Internacia Fervojista Esperanto-Federacio]]. === [[Ottilie Bürger]] === '''Ottilie BÜRGER''' (mortis la 10-an de novembro 2001 en sia 92-a vivjaro), edzino de [[Johann Bürger]], estis multjara membrino de la Esperanto-grupo en [[Linz]], Aŭstrio. == C == === [[Anton Casari]] === '''Anton CASARI''' (kasari) (naskiĝis en [[1909|1890]] en [[Villach]], mortis la [[2001|1967]] en [[Mödling]], [[Aŭstrio]]) estis aŭstra esperantisto kaj doktoriĝinta [[instruisto]] [[mezlernejo| mezlerneja]] en [[Wien]]. Li inter 1927 kaj 1929 kunverkis la unuajn ministerie aprobitajn lerno- kaj legolibrojn por aŭstriaj lernejoj. === [[Franciska Cech]] === '''Franciska Cech''' (naskiĝis en [[1873]], mortis la [[25-an de februaro]] [[1952]], [[Aŭstrio]]) membro de [[Esperanto-Societo Danubio]], patrino de vicprez. de [[AEF]] [[Raimund Cech]]. == Ĉ == == D == === [[Karl Dürrsdimid]] === '''Karl Dürrsdimid ''' estis aŭstria esperantisto meze de la 20-a jarcento en Klagenfurt. == E == === [[Friedrich Ebner]] === '''Friedrich Ebner''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Wilhelmine Ehrl]] === '''Wilhelmine Ehrl''' (naskiĝis 1852? - mortis aŭguston 1930 en Mühling, parto de la komunumo [[Wieselburg-Land]] en [[Malsupra Aŭstrio]]) estis aŭstra pionirino en [[Wieselburg]]. Ŝi mortis en Mühling, kie ŝi pasigis libertempon, sekve de akcidento en sia 78-a vivjaro. Ŝi estis miopa kaj enabismiĝis de roko dum promenado. Sia lasta volo estis, ke la [[Esperanto-insigno]] estu sur ŝia tombo. ===[[Theodor Erlebach]]=== '''Theodor Erlebach''' (mortis 1915) estis esperantisto el Franzendorf, de kies societo li estis sekretario. Li mortis dum la Unua mondmilito. == F == === [[Karl Farkas]] === '''Karl Farkas''' [?-1949] estis aŭstra esperantisto meze de 20a jarcento en [[Oberpullendorf]] <ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Nekrologo''. Numero 5-6, paĝo 53, majo-junio 1949</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Helga Farukuoye]] === '''Helga Farukuoye''' estis aŭstra instruistino pri lingvoj kaj afergvidantino de Aŭstria Socialista Ligo Esperantista ([[ASLE]]). === [[Max Finkenzeller]] === '''Max Finkenzeller''' estis aŭstra esperantisto dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Emil Fischer]] === {{AliajSignifoj|Emil Fischer}} '''Emil Fischer''' [?-okt. 1948] estis estrarano kaj vigla kunlaboranto de la Fervojista fakgrupo esperantista en Vieno. === [[Franz Josef Fischer]] === '''Franz Josef Fischer''' [n. en 1866?, m. la 14-an de nov. 1925] estis aŭstria esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento, kiu verkis Esperanto-angulon en la monata gazeto „Jugendfreund“. {{AliajSignifoj|Rudolf Fischer (apartigilo)}} [[Dosiero:Dr._Rudolf_FISCHER.JPG|eta|160ra|{{centre|ĉefartikolo de "[[La Socialisto]]" el februaro 1964 de d-ro [[Rudolf Fischer (1)|Rudolf Fischer]]}}]] === Rudolf Fischer === '''Rudolf FISCHER''' (n. la 28-an de aprilo 1908, m. la 26-an de septembro 2001, [[d:Q25679281|en vikidatumoj]]) estis aŭstria esperantisto, juristo kaj politikisto, iama prezidanto de [[Aŭstria Laborista Ligo Esperantista]] (ASLE). En februaro 1964 li verkis la enkondukan germanlingvan artikolon de la denove aperinta organo de ASLE "[[La Socialisto]]" [[Heinz Fischer|Lia filo, Heinz Fischer]], kiu mem estas esperantisto kaj membro de ASLE, iĝis la ŝtat[[Prezidanto de Aŭstrujo|prezidanto de Aŭstrio]] de la 8-a de julio 2004 ĝis la 8-a de julio 2016. === [[Franz Fötinger]] === '''Franz Fötinger''' estis esperantisto en [[Salzburg]] meze de la 20-a jarcento. === [[Elisabeth Frey]] === '''Elisabeth Frey''' [1913-1953] estis esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Karl Robert Frühmann]] === ''' Karl Robert Frühmann''' estis aŭstra esperantisto dum mezo de 20-a jarcento. === [[Franz Fuchs]] === Pastro '''Franz Fuchs''' (mortis en 1931), paroĥestro kaj dekano en [[Königsbrunn]] estis esperantisto en Aŭstrio en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Maximilian Führing]] === '''Maximilian Führing''' estis vicprezidanto de [[AEF]] kaj direktoro de la ŝtata ekzamenkomisiono por Esperanto ĵus post la fino de la dua mondmilito en 1946 <ref>Aŭstria Esperanto-Revuo.''Ŝtata Ekzamena Komisiono''. N. 4-5, p. 78. Nov-dez 1946</ref>. Li estis unu el la iniciatoroj de [[Aŭstria Katolika Ligo Esperantisto]] en 1947. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == G == === [[Anton Goldmann]] === '''Anton GOLDMANN''', aŭstro, urba sekretario en Stab, ČSR. Naskiĝis la [[3-an de februaro]] [[1889]] en ''Probsdorf''? ĉe [[Vieno]]. Esperantisto de [[1922]]. Aranĝis kursojn en popolaltlernejo de St. Pölten, 1923-26; Kunfondis EG samloke. Verkis germanan flugfolion en 10.000 ekzempleroj. === [[Peter K. Geier]] === '''Peter K. GEIER''' (gajer), aŭstro. Vivis en [[Graz]] kaj mortis kiel soldato en [[1914]]. En [[1908]] kunfondis en [[Graz]] internacian klubon "[[Junaj Esperantistoj]]". === [[Paul Glüxmann]] === '''Paul Glüxmann''' estis prezidanto de [[AEF]] ekde 1946, tuj post la dua mondmilito<ref>Aŭstria Esperanto-Revuo.''Ŝtata Ekzamena Komisiono''. N. 4-5, p. 78. Nov-dez 1946</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} <!-- == Ĝ == --> == H == === [[Franz Haagen]] === '''Franz Haagen''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. ===[[Julius Haas]]=== '''Julius Haas''' estis aŭstra esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Bielitz]]<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Ada Hackl]]=== '''Ada Hackl''' (mortis aprile 1970) estis aŭstria esperantistino, edzino de [[Karl Hackl]]. Ŝi akompanis la unuan transporton de orfaj infanoj alvenintaj por [[Tarrasa]] en [[Hispanujo]] post la Dua mondmilito. === [[Adolf Hainschegg]] === '''Adolf HAINSCHEGG''' (hajnŝeg), aŭstro, prof. mezlerneja en Graz. Nask. en 1883. Esperantisto de 1922. Lerta tradukanto, dufoje premiita dum Floraj Ludoj. === [[Adolf Halbedl]] === ''' Adolf Halbedl''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento en Knittelfeld. Ekde 1949 li estis vicprezidanto de [[AEF]]. === [[Franz Händler]] === ''' Franz Händler''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Oswald Haselbauer]] === '''Oswald HASELBAUER''' (naskiĝis en [[1909]], mortis la [[13-a de junio|13-an de junio]] [[2001]] en [[Linz]], [[Aŭstrio]]) estis iama delegito kaj fakdelegito pri [[turismo]], longtempa klubestro. Ekde la 30-aj jaroj li aktivis en la regiono de [[Braunau]], prizorgante multajn kursojn. === [[Curt Hellmann]] === D-ro '''Curt Hellmann''', naskita 9. 4. 1895 en Vöklabruck, Supra Aŭstrio, mezlerneja profesoro en Vieno, laŭ informo de atestintaj personoj la 20. 11. 1944 estis arestita kaj transportita en la famaĉan koncentrejon Mauthausen, kie li mortis pro perforto. Al la malnovaj esp-istoj vienaj la mortinto estas konata, estinte la lasta estro de iama „[[Viena Akademia Societo Esperantista]]“ antaŭ la unua mondmilito. Hellmann ankaŭ prezentis sin kiel verkanta pedagogo kaj filozofo, estinte unu el la Esperanto-pioniroj en la akademianara rondo.<ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Niaj Mortintoj''. Numeroj 2-3, paĝo 48. Sept. 1946 </ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Max Hollinger]] === '''Max HOLLINGER''' (1923-2004) mortis la 30-an de decembro en Linz, Aŭstrio. Li aktivis ĉefe en [[SAT]]-rondoj, kie li interalie animis la liberpensulan frakcion, kaj organizis tri [[SAT]]-kongresojn. === [[Rudolf Horneck]] === '''Rudolf HORNECK''' [hornek] estis [[aŭstra esperantisto]], direktoro kaj posedanto de komerca lernejo (en [[Graz]]o), kie ankaŭ Esperanto estis instruata. Li multe varbis por Esperanto kaj gvidis kursojn. === [[Oskar Hovorka]] === '''Oskar Hovorka''' (naskiĝis 1866?, mortis la 24-an de januaro 1930), patro de [[Nikolao Hovorka]], estis aŭstria esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. === [[Johann Hubalek]] === '''Johann HUBALEK''' (naskiĝis en [[1904]], mortis la [[25-a de oktobro|25-an de oktobro]] [[1992]] en ''Edlach an der Rax'', parto de [[Reichenau an der Rax]], [[Malsupra Aŭstrio]]) estis [[UEA-delegito]]<ref>ekzemple dokumentita en la [[Jarlibro de UEA]] [[1982]], p. 92, aŭ [[1984]], p. 97</ref> pri [[turismo]], mastro de Esperanto-gastejo. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} <!-- == Ĥ == == I == --> == J == === [[Leone Jakob]] === '''Leone Jakob''' mortis la [[18-an de aŭgusto]] 1951, estis esperantisto en [[Innsbruck]]. === [[Hans Junschaffer]] === '''Hans JUNGCHAFFER''' (jungŝafer) estis aŭstra fakinstruisto kaj esperantisto en [[Ried im Innkreis]]. Bona prelegisto pri informado je Esperanto, gvidanto de Esperanto-grupo. Verkis propran libreton pri Esperanto. === [[Rudolf Jax]] === '''Rudolf Jax''' (naskiĝis en 1959, mortis la 18-an de decembro 2009) estis aŭstra esperantisto aktiva en [[Salcburgo]]. Li estis aktivulo de [[SAT]] (matr. 32828).<ref>[http://www.satesperanto.org/IMG/pdf/S-ul-sept-okt-2010-2.pdf nekrologa noto pri Rudolf Jax en] [[Sennaciulo]], oktobro 2010, paĝo 3</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Adele Jonas]] === '''Adele JONAS''' (naskiĝis en [[1899]], mortis 92-jara, la [[24-an de julio]] [[1974]]) estis aŭstra esperantisto kaj longtempa membro de [[Aŭstria Esperanto-Federacio]]. Ŝi estis la fratino de la esperantista ŝtatprezidanto [[Franz Jonas]]. <!-- == Ĵ == --> == K == === [[Trude Kalugin-Gothmann]] === '''Trude Kalugin-Gothmann''' mortis je la [[16-a de aŭgusto]] 1951 en [[Linz]]. Ŝi estis pionirino en tiu urbo. === [[Klaus Karner]] === D-ro '''Klaus KARNER''' (naskiĝis en [[1943]]; mortis la [[27-an de majo]] [[2005]]) estis [[aŭstra esperantisto]] kaj peranto de [[SAT]] en [[Aŭstrio]], kiel sia patro antaŭe, kaj dum lastaj jaroj instruis Esperanton en la Universitato de [[Innsbruck]]. === [[Ludwig Kaspar]] === D-ro '''Ludwig Kaspar''' ( mortis [[oktobro]] [[1952]]) estis esperantisto en Graz. === [[Gabriel Katzianka]] === '''Gabriel Katzianka''' estis aŭstra esperantisto dum mezo de la 20-a jarcento. ===[[Eriko Kilian]]=== '''Eriko Kilian''', nacilingve ''Erich Kilian'', (mortis 1936) estis aŭstra esperantisto en Vieno. Li pasigis longan tempon en Bulgario. Verko: '''La mondon al ni!'''. 1934(?) 72 pĝ. {{citaĵo|Du junuloj forlasas siajn studojn por senmone kaj senpasporte vojaĝi per faldebla boato tra [[orienta Eŭropo]]. Ili subtenas la vivon per manĝo aŭ mono donita de homoj okaze renkontitaj, aŭ almozpetita ĉe bonfaremuloj. Trovante, ke per Esperanto ili pli facile rekontos helpemajn amikojn, ili decidas lerni la [[lingvo]]n. Kuraĝo kaj aventuremo laŭdindaj! Tamen povas esti, ke tiu, kiu en la [[praktiko]] helpis al nekonataj aventuristoj, kaj kelkafoje havis kaŭzon bedaŭri [[konfido]]n mislokitan (kaj eĉ en Esperantujo tia afero ne estas nekonata), vidos la aferon de alia vidpunkto; kaj tion la aŭtoro mem konscias. La lingvo estas bona, la stilo interesa kaj vigla: tamen oni devas iom aldoni image, por kompreni la historion (ĉu veran aŭ fiktivan ?). Interesa esprimo : ''mi malinvitas vin (you have outstayed your welcome)''. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 353, Septembro (1934)}} {{citaĵo|La aŭtoro priskribas en bonstila kaj facila esp. sian kaj de sia kamarado veturadon per kaŭĉuka fleksebla boato de Dresdeno sur [[Danubo]] kaj Nigra-Maro al Konstantinoplo. Apud Varna okazis interparolo kun la bulgara reĝo, kiu fine monhelpis ilin kaj ebligis ilian hejmrevenon. Dank’ al la bulgara gastamo kaj esperantamo ili lernis la lingvon de la Verda Stelo.|[[Bulgara esperantisto]] j.16 n03-04 nov-dec 1934}} === [[Josef Kirchmayer]] === '''Josef Kirchmayer''' (naskiĝdato nekonata, m. la [[27-an de septembro]] [[1949]]), fervojisto, estis aŭstra esperantisto dum mezo de la 20-a jarcento en [[Ofterding]]. === [[Robert Klausberger]] === '''Robert Klausberger''' (poŝtisto) estis aŭstra esperantisto dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Johann Klobucar]] === '''Johann Klobucar''' (mortis la 26-an de marto 1929) estis pioniro en [[Graz]], loka grupestro antaŭ la [[Unua Mondmilito]]. === [[Rupert König]] === '''Rupert König''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Adele Koller]] === '''Adele Koller''' mortis en majo 1953 en [[Bad Hall]], kie ŝi estis ano de la loka Esperanto-grupo. === [[Herbert Koppel]] === '''Herbert Koppel''' okupis en [[AEF]] ĝis 1938 la funkcion de gazetarservanto, kaj disdonis ĉiumonate al 50 aŭstriaj gazetoj diversajn en- kaj eksterlandajn raportojn pri Esperanto. Kiam la nacifaŝistoj perforte okupis Aŭstrion, ili metis Koppelon 11 monatojn en la koncentrejojn [[Dachau]] kaj [[Buchenwald]]. Post sia liberigo li elmigris al Anglio kaj estis de tie en 1940 enŝipigata al Kanado, kie li loĝis en [[Galt]], [[Ontario]].<ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Letero el Kanado al Austria Esperanto-Revuo''. Numeroj 1-2; paĝo 6-7. Jan.-feb. 1947</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Alois Koudelka]] === '''Alois Koudelka''' [naskiĝis en 1871, mortis en decembro 1952], ŝuisto, estis la lasta estro de "[[Esperanto-Societo Emilo Peltier]]" en Graz, kiu devis esti likvidata pro la nazia reĝimo en 1938. Simpla homo, Koudelka tamen atingis preskaŭ perfektan posedon de Esperanto, kiun pruvis liaj multaj, neriproĉeblaj artikoloj en "[[Espero Katolika]]". Li verkis ankaŭ specialan stenografion por Esperanto, bedaŭrinde mankis la financaj rimedoj por publikigo de lia inventaĵo. === [[Oskar Kovacic]] === '''Oskar Kovacic''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Gabriele Kramer]] === '''Gabriele Kramer''' (naskiĝis eble en 1860, mortis la 19-an de novembro 1925), kasistino de Esperanto-societo Fideleco, estis aŭstria pioniro en la komenco de 20-a jarcento. === [[Elli Kraus]] === '''Elli Kraus''', SATanino, movadis antaŭ [[dua mondmilito]]. Loĝinta en Lehenrotte 67, poŝtejo Freiland, ĉe [[St. Pölten]], ŝi malaperis dum la milito. === [[Friedrich Kraus]] === '''Friedrich Kraus''' (naskiĝis eble en 1893, mortis la 22-an de novembro 1925), urba policisto en [[Horn]], esperantisto ekde 1915, estis fervora propagandisto. === [[Roland KÜHBACHER]] === '''Roland KÜHBACHER''' (kübaĥer), aŭstro, estis prezidinto de la Esperanto-Klubo [[Innsbruck]]. Li laŭ historiaj dokumentoj estis bona propagandisto kaj kursgvidanto. == L == === [[Michael Laschitz]] === '''Michael Laschitz''' mortis en januaro 1953 en Salzburg. Li estis fervora ano de la poŝtista Esperantista fakgrupo. === [[Rosi Lisal]] === '''Rosi Lisal''' (naskiĝis eble en 1917, mortis la 20-an de februaro 1934, se la datoj ĝustas, en aĝo de nur 16 ĝis 17 jaroj) estis esperantistino en Aŭstrio en la unua duono de la 20-a jarcento. Ŝi estis membro de loka Esperanto-klubo. === [[Gustav Loibel]] === '''Gustav Loibel''' estis oficisto de [[AEF]] ekde 1947. === [[Maria Loibel]] === '''Maria LOIBEL''' (mortis la [[28-an de februaro]] [[1975]] en [[Vieno]], [[Aŭstrio]]) estis foje sekretariino kaj foje kasistino de [[Aŭstria Esperanto-Federacio]]. Ŝi estis kasisto ankaŭ en la Loka Kongresa Komitato de la [[55-a UK 1970]] en [[Vieno]]. === [[Rudolf Lang]] === '''Rudold Lang''' (1906-1946) estis esperantisto en [[Burgenland]] <ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Niaj Mortintoj''. Numeroj 2-3, paĝo 48, sept. 1946 </ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == M == === [[Karl Magenbauer]] === '''Karl Magenbauer''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Franz Mayr]] === '''Franz Mayr''' la 15-an de junio 1947 en [[Sankt Valentin (Malsupra Aŭstrio)]] fondis novan Esperanto-grupon kiu elektis por si la nomon „Nia Majstro“. === [[Karola Mayrleb]] === '''Karola Mayrleb''' (n. eble en 1870, m. en 1947) estis Esperanto-pioniro en Aŭstrio. Jam de 1909 aktiva esperantistino kaj prezidantino de la Virina Sekcio en la [[Unua Esperanto-Unuiĝo]] ŝi kunlaboris ĝis 1938. En la [[UK 1912|Universala Kongreso]] en Krakovo 1912 ŝi oficiale parolis kun d-ro Zamenhof kaj dum la [[UK 1924|Universala Kongreso]] en Vieno 1924 ŝi estis kun virina delagacio ĉe ties vidvino, transdonante al ŝi diplomon <ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Nekrologo''. Numero 3-4, paĝo 60, apr. 1947 </ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Ernst Majtaniĉ]] === '''Ernst MAJTANIĈ''' (naskiĝis en [[1908]] – [[12-a de julio]] [[1993]] en [[Vieno]]) estis [[aŭstra esperantisto]] kaj [[UEA-delegito]], fakdelegito, kaj dum jardekoj ĉefdelegito de [[Aŭstrio]]. === [[Josef Manninger]] === Prof. '''Josef MANNINGER''' (naskiĝis en [[1920]], mortis en [[2003]] en [[Graz]]) estis [[aŭstra esperantisto]] kaj dumviva membro de UEA. === [[Gustav Maralik]] === '''Gustav Maralik''', dentisto, estis aŭstria esperantisto en [[Trieben]] meze de la 20-a jarcento. === [[Herbert März]] === '''Herbert MÄRZ''' naskiĝis en 1929 kaj mortis la 30-an de oktobro 1995 en Vieno. Esperantisto ekde 1947, li oficis en Internacia Esperanto-muzeo de Vieno de 1966 ĝis 1987. Li verkis '''Biblioteka Manlibro''' (1979) kaj la libreton '''Esperanto in der Praxis'''. En 1967 li kunfondis la Aŭstrian Esperanto-Movadon. === [[Franz Menacher]] === ''' Franz Menacher''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Moritz Meisleder]] === '''Moritz MEISLEDER''' (majsleder), estis aŭstra policinspektoro kaj esperantisto. Li antaŭ la milito estis prezidanto de la Esperanto-grupo de [[Linco]] kaj post dua mondmilito en la kvartalo Keferfeld en la pleja okcidento de [[Linco]]. Fervore li gvidis lingvokursojn ĉe la polico kaj fervojo. === [[M. J. Metzker]] === D-ro Pastro ''' M. J. Metzker''', ankaŭ konata kiel ''Frato Paŭlo'', estis aŭstra esperantisto, kiu mortis aprile de 1944 en arestejo de [[Brandenburg]]. La martira pastro estis aktiva esperantisto kaj iam eldonis en [[Graz]] la katolika E-gazeton „[[Katolika Mondo]]“. === [[Arnold Mimbeck]] === '''Arnold MIMBECK''' (MIMbek) estis aŭstra komercministeria konsilanto kaj esperantisto, doktoriĝinta kaj pri juro kaj pri filozofio. Li naskiĝis la [[15-an de julio]] [[1878]] en [[Linz]], [[Supra Aŭstrio]], kaj mortis la [[17-an de julio]] [[1930]] en [[Vieno]] post operacio. Prez. de la [[16-a UK]] en Vieno, [[1924]]. == N == ===[[Karl Nebenzahl]]=== '''Karl Nebenzahl''' estis esperantisto en Vieno dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis unu el la [[Listo de redaktintoj de la Enciklopedio de Esperanto|redaktintoj de Enciklopedio de Esperanto]]. Verkoj: *''La influo de Vegetarismo al Morala kaj Socia Progresado''. Eldonejo Vegetarano, Bukureŝto, 1934(?) {{citaĵo|Pripensinda prezento de la preferindeco de vegetara dieto, aparte laŭ la vidpunktoj socia, ekonomia, kaj proleta. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 353, Septembro (1934)}} {{citaĵo|Rekomendinda libreto pro sia instrua enhavo kaj bona lingvo.|[[Bulgara esperantisto]] j.16 n.03-04}} === [[Josef Nerber]] === '''Josef Nerber''', kelnero, estis pioniro en Vieno en la fino de 19-a jarcento. Kiel kelnero li persone servis [[L.L. Zamenhof]]on dum liaj restadoj en Vieno, pri kio li skribis: {{Citaĵo|Tre estimata sinjoro prezidanto, kortega konsilanto Steiner! Ĉar hieraŭ antaŭtagmeze mi havis la honoron, paroli kun via moŝto en la [[Esperanto-Muzeo]], kaj vi deziris ricevi de mi kelkajn liniojn pri d-ro Zamenhof, mi permesas al mi, plej rapide plenumi ĉi tiun deziron. La subskribinta Josef Nerber en la jaroj 1885-1912 havis la postenon de pagprenanta ĉefkelnero en ''Café de l’Opéra'', ĉe la stratkruciĝo Opernring - Operngasse. Tie ankaŭ d-ro Zamenhof, kiam li ĉiun 2-an aŭ 3-an jaron venis en la urbon Wien, kiel gasto sidadis ĉe unu el la tabloj je la flanko ĉe Ringstrato. Mi konis mian gaston jam pli frue ol mia ĉefo, s-ro Engelmeier, ĉar mi estis en tiu kafejo jam du jarojn ĉe la antaŭa posedanto. La iom pli ol mezalta staturo, malhelaj haroj kaj barbo kaj longa redingoto tuj igis ekkonebla nian gaston kiel polo aŭ ruso. Serioza kaj pripensante li aliris sian kutiman tablon. Nun komenciĝis mia malagrablaĵo! Laŭ bona moro oni estis deprenonta de la gasto mantelon kaj ĉapelon; sed mi retenis miajn subulojn konante la kutimojn de la gasto. Kiam lia kafo estis mendita kaj li meditante staris ĉe la tablo, li antaŭ ĉio traserĉadis siajn poŝojn kaj metis manplenon da paperetoj sur la tablon; sur ili estis notaĵoj. Poste li rigardis dekstren kaj ridetis, ekvidinte tie malnovan konatulon kun liaj preferataj ĵurnaloj „Dziennik Polski“ ("Pola Ĉiutaga"), [[Novoje vremja]] - la pola kaj la rusa - sub la brako; maldekstre jam staris la kafo. Pli multajn ĵurnalojn sur la tablo li ne ŝatis. Ofte li sin levis rapide, por mem serĉi alilandan ĵurnalon. En tiuj jaroj mi kelkfoje povis kaŝrigardi unu el tiuj „paperetaĉoj“, sur kiuj mi estis supozinta adresojn; sed estis vortareroj. Iom mi komprenis, ĉar tiam oni inter la gastoj multe parolis pri Volapük kaj Esperanto; en [[kafejo]] ĉe Museum-Ring hejmis jam Esperantoklubo. Okaze de ŝanĝiĝo de la personaro mi eksciis, ke tiu sinjoro ankaŭ kelkfoje venis en ''Café de l’Europe'' ĉe ''Stephansplatz'' kaj estas d-ro Zamenhof. Kiam aperis la unuaj kajeroj de „Radio-Wien“ kaj tie estis videbla lia portreto, mi estis tute konvinkita pri la identeco. Se tiuj ĉi linioj estus iel uzeblaj, mi estus fiera pro tio kaj ĝojigata. Plenestime via sindona| [[Josef Nerber]]|Aŭstria Esperantisto numero 71 (dec 1930)}} ===[[Julius Neumann]]=== '''Julius Neumann''' (mortis 1915?) estis esperantisto en Wien mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto, n173 jan 1915</ref> === [[Karl Niggl]] === '''Karl Niggl''' estis estro de Esperanto-grupo de [[Linz]] tuj post la dua mondmilito. === [[Alois Norbert]] === '''Alois Norbert''' estis esperantisto en Vieno dum la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * „La mondo ridas.“ Bonhumoraj poemoj, deklamaĵoj por Esperanto-grupoj. Originale verkitaj. En propra eldonejo. 16 X 10 cm, 64 paĝoj. {{Citaĵo|La belaspekta libreto, enhavanta kvardek naŭ bonhumorajn [[poemo]]jn, plenigas mankon en la Esperanto-literaturo, kiu estas ja sufiĉe riĉa je lirikaj [[poeziaĵo]]j, sed ne samgrade disponas pri populara poemaro. Kvankam oni renkontas inter la temoj de la libreto ofte malnovajn konatulojn, ili tamen efikas per la sprita kaj gaja formo. Specialan laŭdon meritas la simpla kaj flua [[stilo]], kiu evitante ĉiujn neologismojn kaj atentante la logikan sinsekvon de la frazpartoj, ebligas facilan komprenon ankaŭ al [[komencanto]]j. La versoj estas tiel fluaj, ke post du-aŭ (''sic'') trifoja legado ili preskaŭ jam restas en la memoro. La preseraroj (8) estas facile ekkoneblaj kaj ne tro malpliigas la valoron de la bela libreto. Ĉe eventuala noveldono oni ne forgesu aldoni indekson. La verketo, kies malalta prezo ebligas grandan disvastigon, estas taŭga helpilo, por fari la grupokunvenojn pli amuzaj. Ni deziras al la produktema [[laborista verkisto|laboristo-verkisto]], ke plena sukceso de tiu ĉi unua libreto ebligu al li [[eldono]]n de plua libro el lia abunda verkaro.|G .........i. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.142 (maj 1937)}} == O == === [[Christine Ott]] === '''Christine OTT''' (naskiĝis eble en 1852, mortis la 2-an de marto 1934 en [[Graz]]). Ŝi estis esperantistino en [[Stirio]] kie ŝi helpis la reordigon de biblioteko de la [[Aŭstria Laborista Ligo Esperantista]] (ALLE, landa laborgrupo de SAT). Ŝi havis socialistan politikan agadon. Samtempe ŝi ankaŭ estis membro de la regiona [[Esperanto-Societo por Stirio]] kaj estis ligilo inter la regiona kaj socialisma organizaĵoj. == P == === [[Ludwig Perneg]] === '''Ludwig Perneg''' (naskiĝis la 15-a de decembro de 1859, la sama tago kiel L. L. Zamenhof, mortis post 1930) estis pioniro en [[Eggenberg bei Graz]] (tiam memstara komunumo, ekde 1938 la 14-a urbodistrikto de [[Graz]]). En 1929 dum la naskiĝdata festo de Zamenhof de la [[Esperanto-Societo por Stirio]] en Graz, li solene inaŭguris bronzan buston de Zamenhof kaj metis antaŭ ĝi florkronon<ref>[[Aŭstria Esperantisto]] n-ro 61 (januaro 1930)</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Klaus Perko]] === Doktoro '''Klaus PERKO''' estas aŭstra esperantisto aktiva en [[Graz]]. Li estis instruisto kaj ĝis la jaro [[2005]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.elternbrief.at/de/page.asp?id=205 |titolo=noto pri la pensiiĝo de Klaus Perko |alirdato=2019-02-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200808122410/http://www.elternbrief.at/de/page.asp?id=205 |arkivdato=2020-08-08 }}</ref> aktivis en la administra lerneja konsilantaro de la federacia lando [[Stirio]]. Kadre de sia laboro lia aparte engaĝiĝis pri la inkludigo de specifaj infanoj en la regulajn lernejojn.<ref>[https://books.google.de/books?id=ZrN3DwAAQBAJ&pg=PT174&lpg=PT174&dq=Klaus+Perko&source=bl&ots=AtR8yvnQ-X&sig=ACfU3U1ZFpeGtpddJ3wL4CXDU7Zr7x413g&hl=de&sa=X&ved=2ahUKEwieiZ_dh53gAhWGKVAKHQUWCq0Q6AEwBHoECAQQAQ#v=onepage&q=Klaus%20Perko&f=false laŭda noto de Klaus Perko en la libro ''Bildung nervt!'' de ''Bernd Schilcher'']</ref> En Esperantujo li en aŭtuno 1961 kunfondis la studentan Esperanto-grupon ĉe la universitato de Graz,<ref>[http://www.esperanto.at/esperanto-in-oesterreich/esperanto-gesellschaft-steiermark/ historio de la E-Societo de Stirio] (germane, jen ankaŭ [https://web.archive.org/web/20170702233031/http://www.esperanto.at/esperanto-in-oesterreich/esperanto-gesellschaft-steiermark/ arkivigite])</ref> el kiu en 1965 samurbe fontis la [[Aŭstria Esperanto-Junularo]] (AEJ). Poste li interalie kunorganizis la internacian kongreson en Graz okaze de la centjariĝo de Esperanto en 1987. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Viktor Piringer]] === '''Viktor Piringer''' [?-18.4.1949] estis aŭstra esperantisto meze de 20-a jarcento, aktiva kunlaboranto en la Tramista E-fakgrupo en Vieno. === [[Alfred Pizl]] === '''Alfred Pizl''' (1911-1946) estis [[delegito de UEA]] en [[Alt-Dietmanns]], parto de la komunumo [[Dietmanns (Malsupra Aŭstrio)|Dietmanns]] en [[Malsupra Aŭstrio]]. Bedaŭrindas ke li nur iĝis 35-jara. === [[Miklas Plank]] === '''Miklas Plank''' (mortis 1931), patro de [[Georg Plank]], estis esperantisto en Aŭstrio en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Franz Polzer]] === ''' Franz Polzer''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. == R == === [[Rupert Rathberger]] === '''Rupert Rathberger''' biciklisto, estis aŭstra esperantisto ĉirkaŭ [[Steyr]]. Li mortakcidentis per biciklo en majo 1947. === [[Irma Rogier]] === '''Irma Rogler''' (mortis la 11-an de novembro 1934 en [[Köflach]]) estis aŭstra esperantistino, kasistino de [[Esperanto-Societo por Stirio]] en [[Graz]], edzino de [[Willibald Rogler]]. === [[Lya Russmayr]] === '''Lya Russmayr''' movadis en [[Salzburg]] meze de 20-a jarcento. == S == === [[Ludoviko Sager]] === '''Ludoviko Sager''', socialisto, estis Aŭstria esperantisto aktiva dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Alois Sassmann]] === '''Alois Sassmann''', fervojisto, mortis en aprilo 1950, estis Aŭstria esperantisto aktiva dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Hermann Schalk]] === '''Hermann SCHALK''' (naskiĝis en [[1929]]; mortis la {{daton|17|novembro|2004}} en [[Kaltenleutgeben]]) estis [[aŭstra esperantisto]] kaj dum multaj jaroj la ĉefa aktivulo de [[Aŭstria Esperanto-Movado]]. ===[[Alois Schneider]]=== '''Alois Schneider''' estis aŭstra esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko Schneider, Alois; [[Magda Carlsson|Carlsson, Magda]]: '''Barbro kaj Eriko''' : korespondado inter du junaj geesperantistoj - aŭstro kaj svedino. Eld. [[Societo Esperanto]], Stockholm, 1933. === [[Franz Schober]] === '''Franz Schober''' estis kasisto de [[AEF]] ekde 1947. === [[Viktorine Schröder]] === '''Viktorine Schröder''' (naskiĝis 1896?; mortis la {{daton|16|novembro|1925}}) estis aŭstria esperantistino en komenco de la 20a jarcento. filino de L. K. Joh. Schröder. ===V. Sochanski=== '''V. Sochanski''' estis esperantisto el [[Linz]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito, arestita en [[Tiumen]], Siberio. <ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Leopold Steinbach]] === '''Leopold Steinbach''' estis kasisto de [[AEF]] ekde 1947. === [[Alois Stoll]] === '''Alois Stoll''' ([[?]]-[[1946]]) estis aŭstria esperantisto en unua mezo de la 20-a jarcento <ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Niaj Mortintoj''. N. 2-3, p. 48. Set. 1946 </ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Carla Staudner]] === '''Carla Staudner''' estis germana esperantistino en la unua duono de la 20-a jarcento, ano de [[Unua kanta Societo Zamenhof]] en Vieno inter la duaj mondmilitoj. Verko: * ''Rilato de Goethe al Anglujo, lia amikeco kun Carlyle''. Eld. la aŭtoro, Wien, VIII. Strozzigasse 40/16. Aŭtografopresita broŝuro. 22 paĝoj 24 X 16,5 cm. {{Citaĵo|La aŭtorino pruvis pentri kiel la skota filozofo Carlyle devigis siajn samlandanojn legi la germanajn aŭtorojn, kompreni germanan pensadon, kaj kiom Goethe ŝatis tiun celadon kaj dankis la penon al la skota amiko.|[[Belga Esperantisto]] n075-076 (maj-jun 1921)}} === [[Hans Struska]] === '''Hans STRUSKA''' estis aŭstra esperantisto kaj lernejdirektoro iama en [[Vieno]]. Li origine estis Volapukisto kaj estis en interrilato kun [[Johann Martin Schleyer]]. S-ro Struska laboris por Esperanto en Organizo de Ofichavantoj en Vieno kaj en la landa organizo en diversaj funkcioj. ===[[Josef Spiller]]=== '''Josef Spiller''' (naskita 16 majo 1892) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Mi militservis en Inf. Reg. Kaiser I (Troppau) de aŭstra armeo. Dum la Unua mondmilito, je la 28 novembro 1914 li skribis el aŭstria [[ambulanco]], kies nomon li ne donis, ke li havas ambaŭ piedojn frostigitaj. De tiam oni ne plu ricevis informon, malgraŭ diversaj klopodoj. Oni supozas, ke la ambulanco estis kaptita de la [[rusa armeo]]<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Eduard Sykora]] === '''Eduard Sykora''' ,poŝtinspektoro, estis aŭstra esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. Verko: * '''Skriba Esperanto-kurso''', Vieno, 1936? == Ŝ == == T == ===St. Tiefil=== '''St. Tiefil''' estis esperantisto el [[Vieno]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. == U == == V == === [[Franz Vogl]] === '''Franz Vogl''' estis SATano. Loĝinta en Bemarolin 57, [[Wels]] malaperis dum dua mondmilito. === [[Emil Vokal]] === '''Emil Vokal''' estis aŭstra esperantisto meze de 20-a jarcento. == W == ===[[Leopold Wagner von Wagnersheim]]=== '''Leopold Wagner von Wagnersheim''' (mortis 1915) estis aŭstra esperantisto el [[Villach]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Hanns Wannek]] === '''Hanns Wannek''' (naskiĝis 1893?, mortis la 29-an de aŭgusto 1930), [[aviadisto]], frato de [[Karl Wannek]], estis aŭstra esperantisto. Li mortis sekve de akcidento kun sia aerveturilo dum flugekzercadoj en [[Augsburg]]. En 1930 dum la 9-a [[Aŭstria Esperanto-Kongreso]] en [[Linz]], li superflugis la urbon kun sia aviadilo, kiu montris sur siaj portiloj la vorton „Esperanto“. La unuan fojon propagando de Esperanto pere aviadilo. === [[Karl Wannek]] === '''Karl WANNEK''' (vanek), frato de [[Hanns Wannek]], de aŭstro, dir. de fabriko. Estis prez. de EG en Linz kaj de AEA. Multe klopodis por reunuigo de la Esperanto-movado en Aŭstrio. === [[Rosa Wiendl]] === '''Rosa Wiendl''' estis sekretariino de E-grupo de [[Innsbruck]] meze de 20-a jarcento. === [[Georg Wichtl]] === '''Georg Wichtl''' mortis la 27-an de aprilo 1950. Li estis esperantisto meze de 20-a jarcento en [[Steinfeld]] dum ĉirkaŭ 30 jaroj. === [[Johanna Wihart]] === '''Johanna Wihart''' mortis junie 1951. Ŝi estis esp. meze de la 20-a jarcento en [[Vieno]]. === [[Moritz Wortmann]] === '''Moritz Wortmann''' (mortis la 8-an de februaro 1935) estis pioniro en Vieno de komenco de 20-a jarcento. Antaŭ la [[Unua mondmilito]] li estis membro de „[[Unuiĝo Wien]]“. == Z == === [[Maria Zajicek]] === '''Maria Zajicek''' estis oficisto de [[AEF]] ekde 1947. === [[Jozef Zink]] === '''Jozef Zink''', fervojisto, estis aŭstra esperantisto aktiva dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Luise Ziwutschka]] === '''Luise Ziwutschka''', mortinta la [[4-an de julio]] 1951, estis aŭstra esperantisto aktiva dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Hermine Zöchling]] === '''Hermine Zöchling''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Anna Zottl]] === '''Anna Zottl''' mortis la 27-an de majo 1949, bibliotekistino de la grupo „Harmonio“, Wien. === [[Jakob Zmrzly]] === '''Jakob Zmrzly''' estis esperantisto aktiva en [[Hohenberg]] en la mezo de 20-a jarcento<ref>Aŭstria Esperanto-Revuo.''Raportoj el la Federaciaj Landoj''. N. 4-5, p. 83. Nov-dez 1946</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Valerie Zwach]] === '''Valerie Zwach''' (mortis la 31-an de oktobro 1932), edzino de [[Franz Zwach]] estis esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi verkis por [[Aŭstria Esperantisto]]. {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Aŭstraj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Aŭstraj]] [[Kategorio:Aŭstraj esperantistoj]] k6w5xrb7no985jujrsdejjplk26j1ei 0 121965 9472034 9471916 2026-09-09T13:19:32Z Roberto 609 /* Hilda Kořínková */ 9472034 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Ĉeĥio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[ĉeĥa esperantisto|ĉeĥaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri ĉeĥaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:ĉeĥaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de ĉeĥaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de ĉeĥaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == B == ===[[Emil Bausenwein]]=== '''Emil Bausenwein''' estis esperantisto en Praho en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Was geht den Deutsche» das Esperanto an ?''' Praho, 1913 (?)<ref>Esperanto n147 jun 1913</ref> ===[[Josef Bělohlav]]=== Ph. Dr. '''Josef Bělohlav ''' estis ĉeĥa esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: '''Instrua Kolekto pri la Bohemaj Landoj'''. : Serio 1. Sistemaj [[monografio]]j pri urboj; urbetoj kaj memorinda lokoj en landoj de la bohema krono. Eld. la aŭtoro, Praĥa, ~1910 {{citaĵo|Celo de tiu ĉi rimarkinda publikaĵo estas prezenti la kiel eble la plej- kompleta kaj trafan bildon de ĉio, kion belan la naturo kaj la homa mano estis en [[Bohemujo]] kreintaj. Tial fundamento de ĉiu volumo estas bilda parto, sume po 16 [[bildfolio]]j, kiuj surhavas reproduktejojn vere de artisma talento elektitajn. Luksa, kvarkolora karto de la ĉirkaŭajo de priskribata loko estas tre bona orientiga helpilo. La unua [[kajero]] de tiu ĉi kolekto enhavis tekstojn kvinlingvajn boheman, esperantan, francan, germanan kaj rusan; la pluaj kajeroj estos redaktataj sole [[bohemo]] kaj Esperante. Sincere ni povas rekomendi tiun ĉi novan [[verko]]n. Ĝis nun aperis kajeroj pri urboj [[Turnov]], [[Mnichovo Hradiště]], [[Baška (distrikto Frýdek-Místek)|Baška]], [[Distrikto Jičín|Jičín]], [[Soběslav]].|[[Revuo Esperanto]] _n85 5 sep. 1910}} === [[Miloš Bloudek]] === '''Miloš BLOUDEK''' (naskiĝis en [[1953]]) estas [[ĉeĥa esperantisto]] kaj inĝeniero, aktivulo en [[Karlovy Vary]], kie li aranĝis komunan ĉeĥan-germanan Esperanto-kongreson en 1993. == C == ===[[Ludwig Česzyk]]=== '''Ludwig Česzyk''' (mortis 1915) estis ĉeĥa esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> === [[Petr Chaloupka]] === '''Petr CHALOUPKA''' (naskiĝis en la 1950-aj jaroj) estas ĉeĥa esperantisto kaj doktoriĝinta entreprenisto. Lia eldonejo [[KLAVIS]] en [[Prago]] en 1990 eldonis "Slovník hanlivých výrazů v esperantu" ("Vortaron de malestimaj terminoj en Esperanto", ĉeĥan version de la esperantlingva verkaĵo ''Sinjorino, knedu min'') de [[Renato Corsetti]]. == F == === [[Václav Faigl]] === '''Václav FAIGL''' (mortis en [[1983]]) estis ĉeĥa esperantisto, organizanto de internaciaj ŝakturniroj. == H == === [[Włodzimierz Hebda]] === Inĝ. '''Włodzimierz HEBDA''' (naskiĝis en [[1919]], mortis fine de [[1989]]) estis delegito en [[Albrechtice]], [[Ĉeĥoslovakio]]. === [[Miroslav Hlaváč]] === '''Miroslav HLAVÁČ''' <Pampeliška, Pampelda, Leontodo> (naskiĝis en [[1933]]) estas [[ĉeĥa esperantisto]], arbara inĝeniero, laboris en [[Set Lančov|Somera Esperanto-Tendaro]] en [[Lančov]], grandaj scioj pri botaniko. == J == === [[Vlasta Janáková]] === '''Vlasta JANÁKOVÁ''' (naskiĝis en [[1942]]) estas ĉeĥa esperantistino, instruistino, laboris kun infanoj, eksa komitatanino de [[ĈEA]]. === [[Antonín Jandík]] === '''Antonín JANDÍK''' (naskiĝis en [[1907]], mortis en februaro [[1992]]) estis pastro, [[UEA]]-fakdelegito en [[Kyjov]] ([[Ĉeĥio]]). ===[[Karel Jaroš]]=== '''Karel Jaroš''' estis esperantisto el Praĥa militkaptito en 1915 dum Unua mondmilito en [[Tobolsk]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> === [[Jan Jičínský]] === '''Jan JIČÍNSKÝ''' (naskiĝis en [[1915]], eventuala morto nekonata) estis ĉeĥa esperantisto, prezidanto de la Esperanto-klubo en [[Třebíč]], laboris kaj instruis en [[Set Lančov]]. == K == ===[[Vladislav Kasal]]=== '''Vladislav Kasal''', teknikisto ĉe Skoda, (naskiĝis 1936) estis esperantisto ĉe la mezo de 20-a jarcento en [[Plzen]]. === [[Hilda Kořínková]] === '''Hilda KOŘÍNKOVÁ''' estas [[ĉeĥa esperantisto]] kaj vidvino post la elstara Esperanto-poeto [[Jiří KOŘÍNEK|Jiří Kořínek]] mortis la [[23-an de marto]] [[2002]] en [[Ĉeĥio]]. ===[[Rudolf Koutník]]=== '''Rudolf Koutník''' iĝis esperantisto dum la komenco de 20-a jarcento en 1908 kaj unu el la fondantoj de la [[Bohema Klubo Esperantista en Wien]] kaj ĝia vicprezidanto. Pri tio li verkis: :''En oktobro [[1908]] aperis en „[[Vídeňský Denník]]“ kelklinia noto, ke Karel Macháček parolados pri la helpa lingvo internacia [[Esperanto]] kaj ke li poste malfermos senpagan kurson. Pro scivolemo mi vizitis lian paroladon per kiu mi estis gajnita por nia afero. Ĉe tiu okazo mi ekkonis la tablan societon de Macháček kaj ĝian helplaboron por la nacio, konsistantan en kolektado de mondonacoj kaj aranĝado de [[biblioteko]]j por la germanige minacataj regionoj de [[Moravio]] kaj [[Silezio]] de kiu laboro Macháček estis animo. Post finiĝo de la kurso kelke da ni fervoruloj kuniĝis kaj efektivigis lian ideon fondinte la „Boheman Klubon Esperantistan“ en Wien, kies unua [[ĝenerala kunveno]] (21.V.[[1909]]) unuanime elektis lin prezidanto, kiun funkcion li okupadis ĝis sia morto. Estis interese aŭskulti lian instruadon, kun kia amo li sciis paroli pri Esperanto, kiel li posedis la tutan lingvan materialon, kiel li estis informita pri la tuta movado. Lia nelacigebla energio estis plene dediĉita al Esperanto; en diversaj [[kvartalo]]j de Wien li aranĝadis senpagajn kursojn, en la lokaj gazetoj bohemaj li publikigadis propagandajn artikolojn, kaj oni ne povas imagi, kia estis lia doloro, se antaŭjuĝema redaktoro ilin aŭ ne presigis aŭ ŝanĝis je domaĝo por Esperanto.''<!--Mankas fonton!--> Li esti militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Zdenek Křimský]]=== '''Zdenek Křimský''', teknikisto, (naskiĝis 1934?) estis esperantisto ĉe la mezo de 20-a jarcento. ===[[Alois Kušička]]=== '''Alois Kušička''' estis esperantisto el [[Pilzeno]], malaperinta en la 15 septembro 1914 en Serbujo, dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref><ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. == L == === [[Stanislav Lesinger]] === '''Stanislav LESINGER''' (naskiĝis en [[1903]], mortodato nekonata) estis [[ĉeĥa esperantisto]], gvidanto de skolta komisiono kun [[František Buhr]]. === [[Růžena Lisková-Vyžvaldová]] === '''Růžena LISKOVÁ-VYŽVALDOVÁ''' (naskiĝis en [[1906]], mortodato nekonata) estis ĉeĥa esperantistino el [[Lidice]], vilaĝo ekstermita de germanaj okupaciantaj faŝistoj. == N == === [[Jindřich Novák]] === '''Jindřich NOVÁK''' (naskiĝis en [[1936]]) estas [[ĉeĥa esperantisto]]. Li verkis librojn pri [[ĵudo]]. Verkoj: Kun [[Ivan Špička]] kaj [[Václav Hník]]: '''[[La Transdorsoĵeto]]'''. Eld. Ĉeĥa Esperanto-Asocio. Prago 1982. 70 p. == M == ===[[Martin Majtan]]=== '''Martin Majtan''' estis esperantisto en [[Žilina]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. ===[[Josef Mates]]=== '''Josef Mates''' estis esperantisto el Neuhütten, kiu malaperis dum decembro 1914 dum la Unua mondmilito ĉe [[Halič]]<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[Hubert Moudry]] === '''Hubert Moudry''' (naskiĝis 1868?; mortis 1922), [[modladisto]], estis moldava esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. En 1903 li malsanigis de la okuloj kaj blindigis. Li do devis eksigi la profesion de imposta oficisto, kaj pensiumiĝi. Li translokiĝis al Praho, kie enigis blindulejon. Moudry lernis esperanton dum la somero de 1919. == O == === [[Arnošt Oulehla]] === '''Arnošt Oulehla''' estas esperantisto el [[Hlučín]]. == P == === [[Josef Pech]] === '''Josef PECH''' [14.3.1882-?] estis socialista esperantisto en [[Pilseno]]. En 1931 en Vieno faris lumbildparoladojn en Esperanto pri siaj vojaĝoj tra tuta Eŭropo. Li supervivis la Duan Mondmiliton. ===[[Jozef Provazeh]]=== '''Jozef PROVAZEH''' (naskiĝis 1933) estis esperantisto en [[Poĉatky]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. == R == ===W. Richter=== '''W. Richter''' estis esperantisto el Praho, miltkaptito en Tobolsk dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> === [[Vladimír Rotrekl]] === '''Vladimír ROTREKL''' (naskiĝis en [[1923]], mortis en [[1995]]), klubprezidinto kaj delegito en [[Znojmo]] ([[Ĉeĥio]]), delegito pri turismo, Esperanto-instruinto, mortis la 13-an de oktobro 1995. Multajn jarojn li instruis geknabojn. === [[Jan Rybář]] === '''Jan RYBÁŘ''' (naskiĝis la {{daton|3|decembro|1929}}, mortis la {{daton|13|novembro|2005}}) estas ĉeĥa esperantisto, aŭtoro de "Terminaro de [[Hidraŭla meĥanismo|hidraŭlaj meĥanismoj]]". == Ř == === [[Zdeněk Řezáč]] === '''Zdeněk ŘEZÁČ''' (naskiĝis en [[1920]]) estas ĉeĥa esperantisto, aktivulo en norda [[Bohemio]], plurajn jarojn li prezentis lingvajn taskojn por konkursantojn. == S == === [[Anna Simanková]] === '''Anna Simanková''' (mortis en 1925), ano de [[Bohema Klubo Esperantista]], estis ĉeĥa esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Stanislas Slavik]]=== Kaporalo '''Stanislas Slavik''' estis ĉeĥa esperantisto el [[Kolin]], kiu malaperis dum decembro 1914 apud [[Lodz]] dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[Pavel Srb]] === '''Pavel SRB''' (naskiĝis en [[1964]]) estas ĉeĥa esperantisto, kunlaboranto de Esperanta Literatura Fondaĵo, enkomputiligis la verkaĵon "[[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 4-a]] kaj lia tempo" de [[Jiří František Chaloupecký]]. === [[Jaroslav Sucharda]] === '''Jaroslav SUCHARDA''' (naskiĝis en [[1919]], mortis en [[1964]]) estis ĉeĥa esperantisto, en [[Verda Ĉaro]] li prezentis sur scenejo Zamenhofon. == Š == ===[[Josef Sedláček]]=== '''Josef Sedláček''' estis ĉeĥa esperantisto, militkaptito en koncentrejo Ploermol ĉe [[Morbihan]], Francio. === [[Antonín Šilha]] === '''Antonín ŠILHA''' estis ĉeĥa esperantisto, doktoro, gimnazia [[instruisto]], aŭtoro de ''Lernolibro de la internacia helplingvo Esperanto'', Prago 1926. === [[Josef Šilhart]] === '''Josef ŠILHART''' (naskiĝis en [[1876]]-[[1958]]) estis ĉeĥa esperantisto, aŭtoro de lernolibro ''Esperanto. Lernu fremdajn lingvojn.'', [[Nymburk]] 1936. === [[Josef Šusta]] === '''Josef ŠUSTA''' (naskiĝis en [[1874]], mortis en [[1945]]) estis ĉeĥa doktoro, universitata profesoro, lerneja ministro, alparolis [[UK 1921|la Universalan Kongreson de Esperanto]] de [[1921]] en [[Prago]]. == U == === [[Klement Urban]] === '''Klement URBAN''' (naskiĝis en [[1880]], mortis en [[1973]]) estis [[ĉeĥa esperantisto]], mezlerneja prof., prelegis en E-kluboj eksterlande pri [[Ĉeĥoslovakio]], atentigis pri Esperanto en geografia kongreso. == V == === [[Marie Vančurová-Kaufmann]] === '''Marie VANČUROVÁ-KAUFMANN''' (naskiĝis en [[1959]]) estas ĉeĥa esperantistino, d-ino, eksprezidantino de [[Ĉeĥa Esperanto-Junularo]], la junulara sekcio de [[ĈEA]], kaj de 1985 ĝis 1987 [[estraro de TEJO|estraranino de TEJO]]. === Karel Votoček === '''Karel VOTOČEK''' (naskiĝis en [[1949]]) estas [[Ĉeĥaj esperantistoj|ĉeĥa esperantisto]] loĝanta en nordbohemia urbo [[Štětí]]. Profesie li estas [[geodezio|termezuristo]] kaj hobie okupiĝas ankaŭ pri [[geografio]]. Li kontribuas per geografiaj artikoloj al la [[Esperanta Vikipedio]]. Bonvolu rigardi lian retpaĝon:<nowiki>http://www.sweb.cz/Karel.Votocek</nowiki> == Z == === František Zelenka === '''František ZELENKA''' (naskiĝis la {{daton|15|septembro|1890}} en [[Tábor]], mortodato nekonata) estis ĉeĥoslovaka esperantisto kaj poŝta sekretario en [[Prago]]. En la 1930-aj jaroj li estis estrarano de la lando [[Bohemio (lando)|Bohemio]] de [[Ĉeĥoslovakio]] kaj laboris en la Esperanta katolika movado. === František Zajíček === '''František ZAJÍČEK'''<!-- HASZPRUNÁR ... ĉu plia, dumtempa familia nomo? Pro kio? --> (naskiĝis en [[1914]], mortodato nekonata) estis [[ĉeĥa esperantisto]]. Inter 1961 kaj 1966 li kun [[Jana Cíchová-Hrdličková]] estis parolistoj en por-aŭstriaj sesminutaj esperantlingvaj radio-elsendoj. {{Projektoj|s=Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{EdE|Z}} [[Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Ĉeĥaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Ĉeĥaj]] [[Kategorio:Listoj pri Ĉeĥio|Esperantistoj]] h2wicq70jv0ezebjmtcmwd3mukr2gu3 9472065 9472034 2026-09-09T15:22:47Z Roberto 609 /* Ludwig Česzyk */ 9472065 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Ĉeĥio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[ĉeĥa esperantisto|ĉeĥaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri ĉeĥaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:ĉeĥaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de ĉeĥaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de ĉeĥaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == B == ===[[Emil Bausenwein]]=== '''Emil Bausenwein''' estis esperantisto en Praho en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Was geht den Deutsche» das Esperanto an ?''' Praho, 1913 (?)<ref>Esperanto n147 jun 1913</ref> ===[[Josef Bělohlav]]=== Ph. Dr. '''Josef Bělohlav ''' estis ĉeĥa esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: '''Instrua Kolekto pri la Bohemaj Landoj'''. : Serio 1. Sistemaj [[monografio]]j pri urboj; urbetoj kaj memorinda lokoj en landoj de la bohema krono. Eld. la aŭtoro, Praĥa, ~1910 {{citaĵo|Celo de tiu ĉi rimarkinda publikaĵo estas prezenti la kiel eble la plej- kompleta kaj trafan bildon de ĉio, kion belan la naturo kaj la homa mano estis en [[Bohemujo]] kreintaj. Tial fundamento de ĉiu volumo estas bilda parto, sume po 16 [[bildfolio]]j, kiuj surhavas reproduktejojn vere de artisma talento elektitajn. Luksa, kvarkolora karto de la ĉirkaŭajo de priskribata loko estas tre bona orientiga helpilo. La unua [[kajero]] de tiu ĉi kolekto enhavis tekstojn kvinlingvajn boheman, esperantan, francan, germanan kaj rusan; la pluaj kajeroj estos redaktataj sole [[bohemo]] kaj Esperante. Sincere ni povas rekomendi tiun ĉi novan [[verko]]n. Ĝis nun aperis kajeroj pri urboj [[Turnov]], [[Mnichovo Hradiště]], [[Baška (distrikto Frýdek-Místek)|Baška]], [[Distrikto Jičín|Jičín]], [[Soběslav]].|[[Revuo Esperanto]] _n85 5 sep. 1910}} === [[Miloš Bloudek]] === '''Miloš BLOUDEK''' (naskiĝis en [[1953]]) estas [[ĉeĥa esperantisto]] kaj inĝeniero, aktivulo en [[Karlovy Vary]], kie li aranĝis komunan ĉeĥan-germanan Esperanto-kongreson en 1993. == C == ===[[Ludwig Česzyk]]=== '''Ludwig Česzyk''' (mortis 1915) estis ĉeĥa esperantisto el [[Poznano]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> === [[Petr Chaloupka]] === '''Petr CHALOUPKA''' (naskiĝis en la 1950-aj jaroj) estas ĉeĥa esperantisto kaj doktoriĝinta entreprenisto. Lia eldonejo [[KLAVIS]] en [[Prago]] en 1990 eldonis "Slovník hanlivých výrazů v esperantu" ("Vortaron de malestimaj terminoj en Esperanto", ĉeĥan version de la esperantlingva verkaĵo ''Sinjorino, knedu min'') de [[Renato Corsetti]]. == F == === [[Václav Faigl]] === '''Václav FAIGL''' (mortis en [[1983]]) estis ĉeĥa esperantisto, organizanto de internaciaj ŝakturniroj. == H == === [[Włodzimierz Hebda]] === Inĝ. '''Włodzimierz HEBDA''' (naskiĝis en [[1919]], mortis fine de [[1989]]) estis delegito en [[Albrechtice]], [[Ĉeĥoslovakio]]. === [[Miroslav Hlaváč]] === '''Miroslav HLAVÁČ''' <Pampeliška, Pampelda, Leontodo> (naskiĝis en [[1933]]) estas [[ĉeĥa esperantisto]], arbara inĝeniero, laboris en [[Set Lančov|Somera Esperanto-Tendaro]] en [[Lančov]], grandaj scioj pri botaniko. == J == === [[Vlasta Janáková]] === '''Vlasta JANÁKOVÁ''' (naskiĝis en [[1942]]) estas ĉeĥa esperantistino, instruistino, laboris kun infanoj, eksa komitatanino de [[ĈEA]]. === [[Antonín Jandík]] === '''Antonín JANDÍK''' (naskiĝis en [[1907]], mortis en februaro [[1992]]) estis pastro, [[UEA]]-fakdelegito en [[Kyjov]] ([[Ĉeĥio]]). ===[[Karel Jaroš]]=== '''Karel Jaroš''' estis esperantisto el Praĥa militkaptito en 1915 dum Unua mondmilito en [[Tobolsk]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> === [[Jan Jičínský]] === '''Jan JIČÍNSKÝ''' (naskiĝis en [[1915]], eventuala morto nekonata) estis ĉeĥa esperantisto, prezidanto de la Esperanto-klubo en [[Třebíč]], laboris kaj instruis en [[Set Lančov]]. == K == ===[[Vladislav Kasal]]=== '''Vladislav Kasal''', teknikisto ĉe Skoda, (naskiĝis 1936) estis esperantisto ĉe la mezo de 20-a jarcento en [[Plzen]]. === [[Hilda Kořínková]] === '''Hilda KOŘÍNKOVÁ''' estas [[ĉeĥa esperantisto]] kaj vidvino post la elstara Esperanto-poeto [[Jiří KOŘÍNEK|Jiří Kořínek]] mortis la [[23-an de marto]] [[2002]] en [[Ĉeĥio]]. ===[[Rudolf Koutník]]=== '''Rudolf Koutník''' iĝis esperantisto dum la komenco de 20-a jarcento en 1908 kaj unu el la fondantoj de la [[Bohema Klubo Esperantista en Wien]] kaj ĝia vicprezidanto. Pri tio li verkis: :''En oktobro [[1908]] aperis en „[[Vídeňský Denník]]“ kelklinia noto, ke Karel Macháček parolados pri la helpa lingvo internacia [[Esperanto]] kaj ke li poste malfermos senpagan kurson. Pro scivolemo mi vizitis lian paroladon per kiu mi estis gajnita por nia afero. Ĉe tiu okazo mi ekkonis la tablan societon de Macháček kaj ĝian helplaboron por la nacio, konsistantan en kolektado de mondonacoj kaj aranĝado de [[biblioteko]]j por la germanige minacataj regionoj de [[Moravio]] kaj [[Silezio]] de kiu laboro Macháček estis animo. Post finiĝo de la kurso kelke da ni fervoruloj kuniĝis kaj efektivigis lian ideon fondinte la „Boheman Klubon Esperantistan“ en Wien, kies unua [[ĝenerala kunveno]] (21.V.[[1909]]) unuanime elektis lin prezidanto, kiun funkcion li okupadis ĝis sia morto. Estis interese aŭskulti lian instruadon, kun kia amo li sciis paroli pri Esperanto, kiel li posedis la tutan lingvan materialon, kiel li estis informita pri la tuta movado. Lia nelacigebla energio estis plene dediĉita al Esperanto; en diversaj [[kvartalo]]j de Wien li aranĝadis senpagajn kursojn, en la lokaj gazetoj bohemaj li publikigadis propagandajn artikolojn, kaj oni ne povas imagi, kia estis lia doloro, se antaŭjuĝema redaktoro ilin aŭ ne presigis aŭ ŝanĝis je domaĝo por Esperanto.''<!--Mankas fonton!--> Li esti militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Zdenek Křimský]]=== '''Zdenek Křimský''', teknikisto, (naskiĝis 1934?) estis esperantisto ĉe la mezo de 20-a jarcento. ===[[Alois Kušička]]=== '''Alois Kušička''' estis esperantisto el [[Pilzeno]], malaperinta en la 15 septembro 1914 en Serbujo, dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref><ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. == L == === [[Stanislav Lesinger]] === '''Stanislav LESINGER''' (naskiĝis en [[1903]], mortodato nekonata) estis [[ĉeĥa esperantisto]], gvidanto de skolta komisiono kun [[František Buhr]]. === [[Růžena Lisková-Vyžvaldová]] === '''Růžena LISKOVÁ-VYŽVALDOVÁ''' (naskiĝis en [[1906]], mortodato nekonata) estis ĉeĥa esperantistino el [[Lidice]], vilaĝo ekstermita de germanaj okupaciantaj faŝistoj. == N == === [[Jindřich Novák]] === '''Jindřich NOVÁK''' (naskiĝis en [[1936]]) estas [[ĉeĥa esperantisto]]. Li verkis librojn pri [[ĵudo]]. Verkoj: Kun [[Ivan Špička]] kaj [[Václav Hník]]: '''[[La Transdorsoĵeto]]'''. Eld. Ĉeĥa Esperanto-Asocio. Prago 1982. 70 p. == M == ===[[Martin Majtan]]=== '''Martin Majtan''' estis esperantisto en [[Žilina]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. ===[[Josef Mates]]=== '''Josef Mates''' estis esperantisto el Neuhütten, kiu malaperis dum decembro 1914 dum la Unua mondmilito ĉe [[Halič]]<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[Hubert Moudry]] === '''Hubert Moudry''' (naskiĝis 1868?; mortis 1922), [[modladisto]], estis moldava esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. En 1903 li malsanigis de la okuloj kaj blindigis. Li do devis eksigi la profesion de imposta oficisto, kaj pensiumiĝi. Li translokiĝis al Praho, kie enigis blindulejon. Moudry lernis esperanton dum la somero de 1919. == O == === [[Arnošt Oulehla]] === '''Arnošt Oulehla''' estas esperantisto el [[Hlučín]]. == P == === [[Josef Pech]] === '''Josef PECH''' [14.3.1882-?] estis socialista esperantisto en [[Pilseno]]. En 1931 en Vieno faris lumbildparoladojn en Esperanto pri siaj vojaĝoj tra tuta Eŭropo. Li supervivis la Duan Mondmiliton. ===[[Jozef Provazeh]]=== '''Jozef PROVAZEH''' (naskiĝis 1933) estis esperantisto en [[Poĉatky]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. == R == ===W. Richter=== '''W. Richter''' estis esperantisto el Praho, miltkaptito en Tobolsk dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> === [[Vladimír Rotrekl]] === '''Vladimír ROTREKL''' (naskiĝis en [[1923]], mortis en [[1995]]), klubprezidinto kaj delegito en [[Znojmo]] ([[Ĉeĥio]]), delegito pri turismo, Esperanto-instruinto, mortis la 13-an de oktobro 1995. Multajn jarojn li instruis geknabojn. === [[Jan Rybář]] === '''Jan RYBÁŘ''' (naskiĝis la {{daton|3|decembro|1929}}, mortis la {{daton|13|novembro|2005}}) estas ĉeĥa esperantisto, aŭtoro de "Terminaro de [[Hidraŭla meĥanismo|hidraŭlaj meĥanismoj]]". == Ř == === [[Zdeněk Řezáč]] === '''Zdeněk ŘEZÁČ''' (naskiĝis en [[1920]]) estas ĉeĥa esperantisto, aktivulo en norda [[Bohemio]], plurajn jarojn li prezentis lingvajn taskojn por konkursantojn. == S == === [[Anna Simanková]] === '''Anna Simanková''' (mortis en 1925), ano de [[Bohema Klubo Esperantista]], estis ĉeĥa esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Stanislas Slavik]]=== Kaporalo '''Stanislas Slavik''' estis ĉeĥa esperantisto el [[Kolin]], kiu malaperis dum decembro 1914 apud [[Lodz]] dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[Pavel Srb]] === '''Pavel SRB''' (naskiĝis en [[1964]]) estas ĉeĥa esperantisto, kunlaboranto de Esperanta Literatura Fondaĵo, enkomputiligis la verkaĵon "[[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 4-a]] kaj lia tempo" de [[Jiří František Chaloupecký]]. === [[Jaroslav Sucharda]] === '''Jaroslav SUCHARDA''' (naskiĝis en [[1919]], mortis en [[1964]]) estis ĉeĥa esperantisto, en [[Verda Ĉaro]] li prezentis sur scenejo Zamenhofon. == Š == ===[[Josef Sedláček]]=== '''Josef Sedláček''' estis ĉeĥa esperantisto, militkaptito en koncentrejo Ploermol ĉe [[Morbihan]], Francio. === [[Antonín Šilha]] === '''Antonín ŠILHA''' estis ĉeĥa esperantisto, doktoro, gimnazia [[instruisto]], aŭtoro de ''Lernolibro de la internacia helplingvo Esperanto'', Prago 1926. === [[Josef Šilhart]] === '''Josef ŠILHART''' (naskiĝis en [[1876]]-[[1958]]) estis ĉeĥa esperantisto, aŭtoro de lernolibro ''Esperanto. Lernu fremdajn lingvojn.'', [[Nymburk]] 1936. === [[Josef Šusta]] === '''Josef ŠUSTA''' (naskiĝis en [[1874]], mortis en [[1945]]) estis ĉeĥa doktoro, universitata profesoro, lerneja ministro, alparolis [[UK 1921|la Universalan Kongreson de Esperanto]] de [[1921]] en [[Prago]]. == U == === [[Klement Urban]] === '''Klement URBAN''' (naskiĝis en [[1880]], mortis en [[1973]]) estis [[ĉeĥa esperantisto]], mezlerneja prof., prelegis en E-kluboj eksterlande pri [[Ĉeĥoslovakio]], atentigis pri Esperanto en geografia kongreso. == V == === [[Marie Vančurová-Kaufmann]] === '''Marie VANČUROVÁ-KAUFMANN''' (naskiĝis en [[1959]]) estas ĉeĥa esperantistino, d-ino, eksprezidantino de [[Ĉeĥa Esperanto-Junularo]], la junulara sekcio de [[ĈEA]], kaj de 1985 ĝis 1987 [[estraro de TEJO|estraranino de TEJO]]. === Karel Votoček === '''Karel VOTOČEK''' (naskiĝis en [[1949]]) estas [[Ĉeĥaj esperantistoj|ĉeĥa esperantisto]] loĝanta en nordbohemia urbo [[Štětí]]. Profesie li estas [[geodezio|termezuristo]] kaj hobie okupiĝas ankaŭ pri [[geografio]]. Li kontribuas per geografiaj artikoloj al la [[Esperanta Vikipedio]]. Bonvolu rigardi lian retpaĝon:<nowiki>http://www.sweb.cz/Karel.Votocek</nowiki> == Z == === František Zelenka === '''František ZELENKA''' (naskiĝis la {{daton|15|septembro|1890}} en [[Tábor]], mortodato nekonata) estis ĉeĥoslovaka esperantisto kaj poŝta sekretario en [[Prago]]. En la 1930-aj jaroj li estis estrarano de la lando [[Bohemio (lando)|Bohemio]] de [[Ĉeĥoslovakio]] kaj laboris en la Esperanta katolika movado. === František Zajíček === '''František ZAJÍČEK'''<!-- HASZPRUNÁR ... ĉu plia, dumtempa familia nomo? Pro kio? --> (naskiĝis en [[1914]], mortodato nekonata) estis [[ĉeĥa esperantisto]]. Inter 1961 kaj 1966 li kun [[Jana Cíchová-Hrdličková]] estis parolistoj en por-aŭstriaj sesminutaj esperantlingvaj radio-elsendoj. {{Projektoj|s=Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{EdE|Z}} [[Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Ĉeĥaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Ĉeĥaj]] [[Kategorio:Listoj pri Ĉeĥio|Esperantistoj]] p75lug5xhr8bci9jgajs6x1c4382roc 0 121967 9472018 9471437 2026-09-09T13:02:57Z Roberto 609 /* Madeleine Gibez */ 9472018 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[franca esperantisto|francaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri francaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:francaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de francaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de francaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Albert Adeline]]=== '''Albert ADELINE''' (mortis en septembro 1933) estis Sekretario de la Franca [[Ĉambro de Komerco]] en [[Londono]]. Li sciis Esperanton kaj subtenis ĝin, kvankam li ne movadis<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 343, Novembro (1933)</ref>. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===Amigault=== '''Amigault''' estis esperantisto el St-Denis, malaperinta ĉe Charleroi la 22-a de aŭgusto 1914 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == B == === [[M. Baissac]] === '''M. BAISSAC''' estis pioniro en Alĝerio en la komenco de 20-a jarcento. En 1905 li verkis la originalan teatraĵon "La duonokulvitro". Baissac publikigis artikolojn pri la 2-a UK en alĝeriaj gazetoj: „Le Republicain“ kaj „L'Independant“ en 1906.<ref>[https://archive.org/details/RuslandaEsperantisto_1906_n11_nov/page/232/mode/2up Ruslanda Esperantisto. ''Esperantista movado''. N 11, p. 232.] Nov. 1906</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Otto Barban]]=== '''Otto Barban''' estis esperantisto el Metz, mortinto dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> === [[Paulette Bascou]] === '''Paulette BASCOU''' (naskiĝis en 1909, mortis la [[27-an de decembro]] 1995 en [[Privas]], Francio) estis Freinet-metoda Esperanto-instruintino, delegito de Universala Esperanto-Asocio ([[UEA]]) pri edukado dum kvaronjarcento kaj aktiva en la movado JEAN. ===Baumann=== '''Baumann''' estis esperantisto el [[Château Sallins]] forkondukita kiel garantiulo dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. ===A. Bayet=== '''A. Bayet''' estis esperantisto el St-Maurice en Gourgois, vundita kaj kredeble kaptita la 7-an aŭ 8-a de septembro 1914, dum la Unua mondmilito, en [[Fosse Martin]].<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[René Beck]]=== '''René Beck''' estis franca esperantisto en [[Chartres]], kiu esperantiĝis en 1903. Verko: *'''La Mistera Sinjorino. Novelo originale verkita en Esperanto'''. Eld. Librejo Asselin, [[Tours]], 1913 (?). {{citaĵo|La verko prezentas la historion de malfeliĉa virino edziniĝinta kun viro malbona kaj diboĉema. En la komenco de la rakonto ni jam trovas ŝin apartigita de ŝia edzo kaj loĝanta sola en vilaĝo. Kio tie okazas estas vive priskribita en tre klara bona Esperanto. Ŝajnas al ni bedaŭrinde, ke la aŭtoro ne faris el sia [[temo]] iom pli dikan volumon, ĉar tiumaniere li povus kredeble prezenti pli detale la karakterojn de la personaro. Cetere la prezo estas sufiĉe alta por tiel malgranda libreto. La verko de nia samideano estas tute leginda. Ni esperas, ke ĝi ricevos bonan akcepton ĉe la Esperantistaro, kiu per tio kuraĝigos lin al plua kaj eble pli ambicia provo sur la kampo de nia [[originala literaturo]].|A.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, Aŭgusto (1913)}} === [[Michel Becker]] === [[Dosiero:Grosjean Maupin, Becker – Cours Élémentaire Pratique d’Esperanto, 1909.pdf|160ra|eta]] '''Michel BECKER''' estis franca esperantisto, kiu publikigis kun [[Émile Grosjean-Maupin]] la ''Cours élémentaire pratique d'après la méthode combinée'', 1909, tradukita italen, persen ktp. Verko * Michel Becker et E. Grosjean - Maupin. ''Cours élémentaire pratique d’Esperanto d’après la methode directe combinée''. Eldonejo [[Hachette]], Parizo, 1909, (12 x 18 cm) 166 paĝoj. ===[[Lucien Bernot]]=== '''Lucien BERNOT''' (mortis 1905), plibone konata sub la pseŭdonomo « Elber No » estis franca esperantisto pioniro en [[Fontenay-sous-Bois]]. Li verkis multajn muzikaĵojn. Li direktis ankoraŭ, en la ĵurnalo [[L'Espérantiste]] la rubrikon « amuzaĵoj ». === [[Roger Blanc]] === '''Roger BLANC''' (naskiĝis en [[1913]], mortis [[1993]] en [[Sancoins]], [[Francio]]) estis emerita lernejestro, [[UEA]]-delegito tra 40 jaroj. Li fondis plurajn grupojn kaj estris regionan federacion dum jaroj. === [[Fanny Bonnet]] === '''Fanny BONNET''' [bone] (naskiĝis la {{daton|9|septembro|1870}} en [[Parizo]]; mortis en [[1936]]) estis franca "profesorino", t.e. instruistino, de la [[angla lingvo]] kaj de [[stenografio]]. Ŝi esperantiĝis en [[1903]]. Ŝi estis kasistino de [[SFPE]] dum 10 jaroj kaj komitatanino de la "[[Fédération Universitaire Espérantiste de France]]". === [[Emile Borel]] === '''Emile BOREL''' estis franca [[radiostacio|radiostaciestro]] kaj esperantisto de [[Liono]], kiu vivis en la kvartalo ''La Doua'' de la urbo [[Villeurbanne]] tuj norde de Liono, en ties [[Metropolo Liono|nuna metropola regiono]]. Li naskiĝis la [[27-an de aprilo]] [[1884]] en Liono ([[Lyon]]), kaj fervore propagandis favore al Esperanto, aparte en la [[radiostacio]], kiun li multajn jarojn direktis. Lia edzino estis unu el la fondintoj de la feminista Esperanto-Socio [[UDEV]]. === [[Rémy Bouchet]] === '''Rémy BOUCHET''' estas franca esperantisto. En Esperantujo li interalie kontribuas al la organizaĵo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE). === [[Honoré Bourdelon]] === '''Honoré BOURDELON''' (naskiĝis en [[1892]], mortis la [[21-a de septembro|21-an de septembro]] [[1980]]) estis multjara [[delegito de UEA]] en [[Marsejlo]], [[Francio]]. Li prezidis la Lokan Kongresan Komitaton de la [[42-a UK 1957]] en [[Marsejlo]]. === [[Louis Bourdon]] === [[Pastro]] '''Louis BOURDON''' ([[1904]], mortis la [[14-a de marto|14-an de marto]] [[2005]] en [[Lille]], [[Francio]]) lernis [[Esperanto]]n ĉ. 65-jaraĝa. Li entuziasme partoprenis en multaj kongresoj kaj renkontiĝoj, ĉe kiuj li ofte celebris la Sanktan [[Meso]]n. === [[Suzanne Bourot]] === '''Suzanne BOUROT''' (naskiĝis en [[1936]]) estas franca esperantistino, dum pluraj jaroj membro de Franca Esperanto Instituto ([[FEI]]). Ŝi estas unu el la ĉefaj kunfondintoj de la esperanto-centro [[Kvinpetalo]], kaj daŭre prizorgis ĝin dum transira periodo de 2004 (morto de [[Georges Lagrange|Georgo Lagranĝo]]) ĝis 2008, lasante iom post iom la taskojn al administranta skipo. === [[André Brest]] === '''André BREST''' (naskiĝis en [[1928]], mortis la [[4-a de aprilo|4-an de aprilo]] [[1993]]) estis [[UEA]]-delegito en [[Bormes-les-Mimosas]] ([[Francio]]). === [[Marc Budimir]] === '''Marc Svetomir BUDIMIR''' (naskiĝis en [[1929]], mortis la [[3-an de aŭgusto]] [[1976]] revenante de la [[61-a UK 1976]] en [[Ateno]] en trafik-akcidento en [[Greklando]]) estis franco jugoslav-devena. Li aktivis en la Esperanto-movado ekde [[1952]], unue en [[Beogrado]] ĝis la jaro [[1956]], kaj poste en [[Liono]], kie li vivis dum la lastaj dudek jaroj. === [[Fernand Buecher]] === '''Fernand BUECHER''' (naskiĝis en 1902 je nomo ''Ferdinand Bücher'' en Alzaco, [[Germana Regno]], mortis en 1996) post la [[Unua Mondmilito]] estis kunfondinto de la Esperanto-grupo en [[Mulhouse]] ([[Alzaco]], Francio). Li estis UEA-membro dum preskaŭ 50 jaroj kaj [[delegito de UEA|delegito]] en [[Didenheim]] dum 20 jaroj. ===[[Lucien Bourgois]]=== '''Lucien Bourgois''' franca esperanto-verkisto. Li estis prezidanto de [[Nordfrancia Esperanto-Federacio]] en la fino de 20-a jarcento. Verkoj: *'''Laŭ la fluo de l’ interparolo; Konversacia gvidlibro franca-Esperanta'''. Mimeo. Eld. [[Cercle esperantiste de l'Agenais]], [[Laroque Timbaut]], 1985. *'''Kvarlingva proverbaro'''. Eld. [[La KancerKliniko]], Parizo, 2000 26p. A4. ===[[Jules Bouche]]=== '''Jules Bouche''' (mortis 1915?) estis esperantisto el Parizo, mortinto dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. == C == === [[Hector Cachon]] === '''Hector CACHON''' [ekTOR kaŜON] (naskita la {{daton|11|marto|1891}} en [[Sens]],departemento [[Yonne]], mortinta en [[1951]]) estis franca esperantisto kaj tipografo. Laŭ la [[enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li estis esperantisto de 1910. Li estis unu el la unuaj membroj de ''[[Fédération Espérantiste Ouvrière]]'' (FEO) kaj de [[SAT]], estis sekretario de FDO de 1924 ĝis 1933 kaj direkciano de [[SAT]] de 1927 ĝis 1932. Plurajn kursojn li gvidis en [[Parizo]]. === [[Fortuné Cadenel]] === '''Fortuné CADENEL''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la [[18-a de junio|18-an de junio]] [[1987]]) estis membro de [[UEA]] kaj unu el la organizantoj de la [[Universala Kongreso]] en [[Marsejlo]] ([[1957]]). === [[Raoul Cahouet]] === '''Raoul CAHOUET''' naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[5-a de decembro|5-an de decembro]] [[1994]]. La [[urbo]] [[Vierzon]] ([[Francio]]), kie li estis delegito, decidis inaŭguri dulingvan memorplaton je lia memoro. === [[Jean-Pierre Cancel]] === '''Jean-Pierre CANCEL''' estas franca esperantisto vivanta en [[Alzaco]]. Li aktivas en la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kaj en 1993 estis inter la fondintoj de la organizaĵo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE). ===[[Raul Chaigné]]=== '''André-Raul Chaigné''' estis franca esperantisto el [[Culzac]], malaperinta la 20-an de aŭgusto 1914 en [[Faxe-Fonteny]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Jean Clement]] === '''Jean CLEMENT''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en [[januaro]] [[1998]] en [[Vierzon]], ([[Francio]]) estis iama [[delegito de UEA]] pri [[naturprotektado]]. === [[Maurice Clavel]] === '''Maurice CLAVEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la [[16-a de novembro|16-an de novembro]] en [[Valence]], [[Francio]]) estis franca esperantisto. Li estis membro de [[UEA]] depost [[1938]] kaj delegito ekde [[1946]]. === [[Roger Colney]] === '''Roger Colney''' estis de longe la prezidanto de la intertempe malaperinta poŝta [[ESP]]-asocio en [[GAP]]. === [[Jean-Paul Colnot]] === '''Jean-Paul COLNOT''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[aŭgusto]] [[2000]]), estis franca delegito kaj fakdelegito (pri [[junularo]], poste pri [[turismo]]) dum preskaŭ duona jarcento en Nancio ([[Nancy]]) kaj [[Laxou]] (Francio). Colnot estis bona, efika instruisto de Esperanto, i.a. en la junuldomo en Nancio. Por EFE, la Esperanto-asocio en Alsaco-Loreno, li aktivis kiel sekretario (1959-1972<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti-->) kaj prezidanto (1972-1980<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti; mi prenis la informojn el http://esperanto.france.est.free.fr/historio.htm pri prezidantoj -->). ===Comte=== '''Kapitano Comte''' estis franca esperantisto el [[Boulogne-sur-Mer]], militkaptito en koncentrejo Kavalier Scharnhorst apud [[Magdeburg]].<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> === [[Robert Coyac]] === '''Robert COYAC''' ([[1912]], mortis la [[23-a de oktobro|23-an de oktobro]] [[1991]]) estis [[UEA]]-delegito kaj fervojisto en [[Sartrouville]], [[Francio]]. === [[Louis Cozic]] === '''Louis COZIC''' (kozik) (naskiĝis la [[27-an de februaro]] [[1879]] en [[Parizo]]) estis [[Francio|franca]] inĝeniero kaj esperantisto. Laŭ la [[enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li plurajn jarojn estis prezidanto de la Asocio de la Inĝenieroj de Ŝtataj Publikaj Laboroj (france ''Association des Ingénieurs des Travaux publics''). Fervora propagandisto de Esperanto, li longe estis prezidanto de la [[Federacio de la Pariza Regiono]]. == D == === [[Henri Dabezies]] === '''Henri DABEZIES''' (naskiĝis en [[1918]], mortis en aŭgusto [[1992]] en [[Parizo]]) estis multajn jarojn fakdelegito pri protestantismo. ===[[Jean Dardel]]=== '''Jean Dardel''' estis esperantisto en Francio en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''La tekniko de la Termala Kuracado ĉe [[Aix-les-Bains]]'''. Eld. e A. Malaine, Parizo, 1905(?) === [[Jeanne Dedieu]] === '''Jeanne DEDIEU''' estis franca instruistino kaj esperantistino. En 1949 ŝi estis unu el kvar estraranoj de la ĵus nove fondita [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]]<ref>''Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj stariĝis!'' En: [http://www.gazetoteko.com/jv/jv4909.pdf ''La Juna Vivo,'' septembro 1949], paĝo 355.</ref>. En la sekva estraro de 1956 Jeanne Dedieu estis la prezidantino kaj plurajn jarojn gvidis la ligon.<ref>laŭ [[Humphrey Tonkin]], [[Poznano]], [[Pollando]] 8-an de februaro 2014</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Paul Degon]] === '''Paul DEGON''', franco, d-ro, advokato en [[Neuilly-sur-Seine]]. Ano de la [[Lingva Komitato]], UEA-delegito, kunlaboris je [[La Revuo]] kaj Jarlibro de UEA. === [[Louis Demarest]] === '''Louis DEMAREST''' (demare) estis franca instruisto kaj unu el la kunfondintoj de [[SPPE]] en [[1898]] kaj el la unuaj propagandistoj por Esperanto en Francio, nome en "Journal des instituteurs", 1899. Li prezidis la grupon de [[Reims]] ĝis 1902, poste li forveturis al [[Konakry]] ([[Gvineo]]). === [[Pol Denis]] === '''Pol DENIS''' estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]]. Li jam longe aktivas en sia urbo [[Bar-le-Duc]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel prezidanto (1980-1983<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti; mi prenis la informojn el http://esperanto.france.est.free.fr/historio.htm pri prezidantoj -->), komitatano kaj redaktoro de la komunikilo "[[La informilo]]". ===[[Paul Deschamps]]=== '''Paul Deschamps''' (mortis la 22-an de aŭgusto 1914) estis franca esperantisto el [[Rouen]] dum la Unua mondmilito ĉe Fillières (Meurthe-et-Moselle)<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Roger Despiney]] === '''Roger DESPINEY''' (1907-2003) estis franca delegito de [[UEA]], prezidanto de la Pariza Federacio, sideja direktoro de [[Espéranto-France]] (1978-1987) kaj ties honora prezidanto.<!-- Ĉu estas familia rilato al la pli juna esperantistino [[Barbara Despiney]], devene el Pollando? Ĉu ŝi povus esti lia bofilino? --> === [[Charles Devoucoux]] === '''Charles Devoucoux''' (mortis 1909<ref>[https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1909_n003_jan/page/n33/mode/2up?q=Charles&view=theater Belga Esperantisto n003] (jan 1909)</ref>) advokato, estis franca pioniro listita en la Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIII ĉe [[Valognes]], Manche kaj prezidanto de la grupo de [[Charenton]]. Li ofte faris kursojn kaj paroladojn en la Pariza regiono. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Henriette Diou-Trouillon]]=== '''Henriette Diou-Trouillon''' estis franca esperantistino en la komenco de la 20-a jarcento. ;Tradukoj: *'''Oficiala resumo de la teosofia doktrino'''. Eld. Preza Esperanta Societo, Parizo, 1912(?)<ref>Esperanto n135 dez 1912</ref> ===[[Xavier Dorion]]=== '''Xavier Dorion''' (mortis 1904) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Roubaix]]. === [[Raymond Doury]] === '''Raymond DOURY''' (naskiĝis en [[1912]] kaj mortis [[4-an de marto]] [[2000]]) estis [[franca esperantisto]] kaj iama [[UEA-delegito]] pri [[mondcivitanismo]]. Li mortis la [[4-an de marto]] en vilaĝeto ''Combejean'', komunumo [[Pierrerue]], departemento [[Hérault]] en suda [[Francio]]. Ĝis la mezo de la [[1980-aj jaroj]] li aktivis en la [[Pariza regiono]], i. a. kiel delegito por [[Parizo]], gvidanto de konversaciaj rondoj kaj redaktoro de la [[gazeto]] [[Paris-Esperanto]]. ===[[Yvonne Dousset]]=== '''Yvonne DOUSSET''', esperantistino en Parizo en la komenco de 20-a jarcento. === [[Marcel Dupuis]] === '''Marcel DUPUIS''' [dŭpŭi] (naskiĝis la {{daton|25|februaro|1880}} en [[Parizo]]) estis [[franca esperantisto]] kaj [[inĝeniero]] de [[fervojo]]j. Li propagandis ĉefe sur la kampo de fervojoj kaj [[turismo]] per artikoloj, paroladoj, organizo de karavanoj ktp. Li estis vicprezidinto de la [[Pariza Esperantista Grupo]] kaj ĝenerala sekretario de [[ISAE]]. ===[[Roland Dupuis]]=== '''Roland DUPUIS''' estis franca esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Tradukoj: * [[Georges Duhamel]]. ''Rakontoj pri Nederlando'', 1938 [https://www.amazon.fr/RAKONTOJ-NEDERLANDO-ESPERANTO-HISTOIRES-HOLLANDE/dp/B01I3YXTF2] * [[Georges Duhamel]]. ''Norda Kanto'', 1939 [http://retbutiko.be/de/ero/nork] * [[Guy de Maupassant]]. [[La Normandaj Rakontoj]]. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]], 1953. ====Recenzoj==== Pri ''Rakontoj pri Nederlando'' {{citaĵo|Unuavide, oni povus supozi, ke ĉi tiu libreto estas nur riĉe ilustrita kaj altklasa gvidlibro al Nederlando. Sed ĝi estas multe pli, ol tio. Verkite de membro de la [[Franca Akademio]], ĝi konsistas el serio de 20 delikataj literaturaj skizoj, veraj [[prozpoemo]]j, kiuj spiras amon al Nederlando kaj instigas la leganton ŝati ĝiajn belaĵojn. La traduko estas bonega, kaj la verko tre rekomendinda. Notinda esprimo: ''Ĉiuj pecoj de la puzlo (ĵig-saw puzzle)''.|[[Montagu Christie Butler]] (M.C.B.) [[La Brita Esperantisto]] - Numero 405, januaro (1939) }} == F == === [[Germaine Faucher-Mahé]] === '''Germaine FAUCHER-MAHÉ''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[3-a de aprilo|3-an de aprilo]] [[1994]]) estis vidvino de Jacques-Louis Mahé ([[Lorjak]]). === [[Marcelle Fauvart-Bastoni]] === '''Marcelle Fauvart-Bastoni''' estis franca esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Verko * '''Cours élémentaire pour apprendre l’Espéranto sans professeur'''.— Paris. Hachette & C°. 1912? {{Citaĵo|Tiu nova kurso estas speciale rekomendinda al la francparolantoj kiuj deziras lerni la lingvon Esperanto, ĉar la aŭtorino atentis pri multnombraj specialaj frazkonstruaĵoj kaj dirmanieroj de la franca lingvo. Kvankam ni ne plu bezonas francajn lernolibrojn ni devas tamen konfesi ke la nova metodo estas bona kaj tute rekomendinda.|[[Belga Esperantisto]] n046-047 (aŭg-sep 1912)}} === [[Juliette Fayot]] === '''Juliette FAYOT''' (1899-1995), dumviva membro de UEA kaj de Unuiĝo Franca por Esperanto, pentristino, kiu verkis kaj ilustris '''Gvidlibro tra Paris''' (1965), mortis la 4-an de aŭgusto 1995 en Parizo. === [[Maurice Feneyrol]] === '''Maurice FENEYROL''' (1924-2000), iama delegito pri elektrotekniko, dumviva membro de UEA kaj de Unuiĝo Franca por Esperanto, granda mecenato de la Esperanto-movado, forpasis junie en La Garde (Francio). == G == === [[François Garrique]] === '''François GARRIQUE''' (1911-2003) estis vicdelegito (1958-59) kaj delegito (1960-91), mortis en Rognes (Francio). === [[Madeleine Gibez]] === '''Madeleine GIBEZ''' (1902-1998), iama delegitino en Gargas (Francio) kaj pri turismo, mortis la [[9-a de decembro|9-an de decembro]]. ===[[René Giroux]]=== '''René Giroux''' estis esperantisto el [[Chartres]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Félix Gomez]] === '''Félix GOMEZ''' (naskiĝis en [[1920]]; mortis en [[2001]] en [[Les Cluses]]) estis franca esperantisto, membro de [[UEA]] dum duona jarcento, iama [[delegito de UEA]]. === [[Léon Goudé]] === '''Léon GOUDÉ''' naskiĝis en [[1923]], delegito en [[Juigné-sur-Loire]] ([[Francio]]), katolika [[pastro]], kiu fondis la grupon en [[Baugé-en-Anjou|Baugé]] kaj gvidis multajn kursojn, mortis la [[8-an de aŭgusto]] [[1994]] en [[Anĝero]]. ===[[Henri Graër]]=== '''Henri Graër''' estis franca esperantisto el Lille, militkaptito ĉe Munster en 1915.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[André Grossmann]] === '''André (Andreo) GROSSMANN''' (naskiĝis la {{daton|1942-11-17}}) estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]], laŭ profesio [[informadiko|informadikisto]]. Li jam longe aktivas por Esperanto en sia urbo [[Mulhouse]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel komitatano, membroadministranto, kasisto kaj redaktoro de la dissendolisto "Alzaco-Loreno". ===[[Josée Guivy]]=== '''Josée Guivy''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Traduko: *[[Jacques Freneuze]].<small>^??</small> '''Per Telefono'''. Eld. Presejo S. Martino, [[Sainte-Radegonde]], 1907 <ref>([https://bibliotekoj.org/esperantajbitoj/PDF/Bibliografio%201888-1911%20Davidov.pdf Bibliografio 1888-1911 de Georg Davidov-Saratov, paĝo 26]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == H == === [[Alberic Humez]] === '''Alberic HUMEZ''' (ume) estis franca entreprenisto kaj esperantisto en [[Douai]]. De [[1908]] ĝis sia morto li seninterrompe estis UEA-delegito. Li elektiĝis [[honora membro de UEA]]. == J == === [[Pierre Jelenc]] === '''Pierre JELENC''' estas franca esperantisto, kiu estas inter la [[kunlaborintoj de PIV]], rilate al la fakoj [[histologio]], [[biologio]], [[fiziologio]] kaj [[kemio]]. En 1996 li kontribuis al la esperantlingva traduko de la romano [[Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato]] de [[Harry Harrison]], kiun publikigis la eldonejo [[Sezonoj]] en [[Jekaterinburg]].<!-- Ĉu estas familia rilato al la esperantisto [[Féodor Jelenc]], ankaŭ kunlaborinto de PIV? --> === [[Roland Jossinet]] === '''Roland JOSSINET''', esperantisto ekde 1920, UEA-membro seninterrompe de 1937, iama delegito pri reviziado de manuskriptoj, mortis 1995 en Parizo. ===[[Georges Jullien]]=== '''Georges Jullien''' estis franca esperantisto el Nice, malaperinta la 10-an de septembro 1914 en [[Sonancourt]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. == K == === [[Katakana (Pafklik)]] === '''Katakana''' estas membro de la [[Pafklik]]. Li komponas repinstrumentarojn kaj repas. === [[Georges Kolowrat]] === '''Georges KOLOWRAT''', [[licencio|licenciito]] en beletristiko, estis pioniro de Esperanto en Francio. Li aktivis ĉefe kontraŭ la afero de [[Ido]]. Verkoj * ''Faut-il réformer l'Esperanto?''. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo, 1908 (reeldono 1938). * ''Pri la derivo en Ido kaj en Esperanto''. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo, 1909. == L == ===[[Charles Lacoche]]=== '''Charles Lacoche''' (1890?-1914) estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Poix]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Paul Lacroix]] === '''Paul LACROIX''' [paŭl lakrŭa] estis [[franca esperantisto]], [[komercisto]], kaj prezidento de la Asocio por Komerco kaj Industrio en Grenoble. Unu el la kunfondintoj de [[SPPE]], [[1898]]. Per lia apogo okazis la unua prop. en Sudoriento de Francio. ===[[Gabriel Lanoux]]=== '''Gabriel LANOUX''' (mortis la 29-an de aprilo 1955) estis franca esperantisto en [[Alès]], departemento [[Gard]] en [[Okcitanio]]. === [[Noël Lecomte]] === '''Noël LECOMTE''', alie "Noĉjo Lagrafo", tradukis plurajn novelojn de [[Guy de Maupassant]]. Interalie rete legeblas: * Rozalia Prudent<ref name = "ipernity.com ROZALIA PRUDENT"> {{ Citaĵo el la reto | url = http://www.ipernity.com/blog/58225/4628494 | titolo = ipernity: ROZALIA PRUDENT - Guy de Maupassant by Noĉjo Lagrafo | alirdato = 2024-04-13 | aŭtoro = Noĉjo Lagrafo | dato = 2016-08-22 | verko = ipernity | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221126182434/www.ipernity.com/blog/58225/4628494 | arkivdato = 2022-11-26 | citaĵo = Karaj geamikoj, mi proponas al vi tiun novelon de Guy de Maupassant }} </ref> * La ermito<ref name = "ipernity.com La ermito"> {{ Citaĵo el la reto | url = http://www.ipernity.com/blog/58225/372345 | titolo = ipernity: La ermito -- Guy de Maupassant by Noĉjo Lagrafo | alirdato = 2024-04-13 | aŭtoro = Noĉjo Lagrafo | dato = 2012-01-23 | verko = ipernity | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221126182209/www.ipernity.com/blog/58225/372345 | arkivdato = 2022-11-26 | citaĵo = Karaj esperantlingvaj geamikoj, mi proponas al vi tiun novelon de Guy de Maupassant }} </ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === Sinjoro Lefebvre === Sinjoro '''LEFEBVRE''', (pseŭdonimo ''Ned Katryn''), franco, estis [[kapitano]] en [[Versailles]] antaŭ la [[Unua Mondmilito]]. Li verkis multajn artikolojn en la revuo "[[Lingvo Internacia]]". Aparte interesaj estis liaj humorplenaj raportoj pri [[Universalaj Kongresoj]]. === [[Michel Legris]] === '''Michel LEGRIS''' (n. en 1934, m. la 22-an de februaro 2000) estis franca esperantisto, iama [[delegito de UEA]] en Galan (departemento [[Altaj Pireneoj]] en [[Okcitanio]], Francio) kaj fakdelegito pri filatelo. === [[Armela LeQuint]] === '''Armela LEQUINT''' - la franca familia nomo skribeblas ''LeQuint'', ''Le Quint'' aŭ ''Lequint'' - estas franca esperantistino, redakciano de la satira gazeto ''[[La Kancerkliniko]]'' (LKK) kaj tradukistino kaj eldonintino de pluraj esperantlingvaj publikaĵoj. Ŝi estas la vivkunulino de [[Ĵak Lepŭil']], realnome ''Jacques Le Puil''. Grandan parton de sia vivo ŝi pasigis kaj pasigas kun li en la urbeto [[Thaumiers]] en la [[departemento Cher]].<ref>[[Grand Dictionnaire Français-Espéranto]], 1992, paĝo 5</ref>. Same kun la vivkunulo, ŝi plenumis gravajn tradukverkojn kiaj ''[[Vojaĝo ĝis noktofino]]'' laŭ ''Voyage au bout de la nuit'' de [[Louis-Ferdinand Celine]] en 2005.<ref>[https://www.amazon.com/Voja%C4%9Do-%C4%9Cis-Noktofino-Romano-Espera/dp/1595690220 Vojaĝo Ĝis Noktofino] kun esperanta recenzeto en la reta librovendejo ''[[Amazon.com]]''</ref> Pro tiu ĉi traduko la tradukistoj ricevis la [[OSIEK-premio|OSIEK-premion]] de la [[Organiza Societo de Internaciaj Esperanto-Konferencoj]] en [[2007]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===A. Levoy=== '''A. Levoy''' estis esperantisto el Pré-St-Gervais, militkaptito dum la Unua mondmilito en la koncentrejo Reserve-Lazarett II, ĉe Frankfurto.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[R. Louis]] === '''R. LOUIS''' (luis) estis franca esperantisto, kiu interalie konatis kiel kunfondinto de la asocio „Paco Libereco“. Li estis administranto kaj kunlaboranto de [[Internacia Socia Revuo]] inter la jaroj 1907 kaj 1909, kaj redaktoro de ''[[Le Travailleur Espérantiste]]'' inter la jaroj 1912 kaj 1914. Krome li interalie tradukis vastan gamon da broŝuroj pri Esperanto al la franca. === [[Pierre Louis]] === '''Pierre LOUIS''', en Esperanto '''Petro Luiso''' (naskiĝis en [[1911]], mortis en [[1998]] en [[Angulemo]] ([[Francio]]), estis verkinto kaj ilustrinto de la fama '''[[Junulkurso]] de [[SAT-Amikaro]]'''. Organizanto de kongresoj de [[SAT]] (en Nancio, 1954, kun 480 kongresanoj) kaj [[SAT-Amikaro]], li dum pluraj jaroj gvidis Esperanto-kursojn en [[Nancio]]. == M == ===[[Gaston de Maigret]]=== Grafo '''Gaston de MAIGRET''' (mortis en 1904) estis bonfaranta membro de la ''[[Société Pour la Propagation de l'Espéranto]]'', unu el la unuaj kiuj subtenis la [[Esperanto-movado en Francio|Esperanto-movadon en Francio]]<ref>La belga sonorilo - Numero 019, marto (1904)</ref>. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Generalo Malraison]] === '''Generalo MALRAISON''' de la franca armeo (mortis en [[1965]]) lernis Esperanton en [[1909]] kaj ĉiam subtenis la movadon. === [[Valentin Mannevy]] === Leŭtenanto '''Valentin-Emile MANNEVY''' (naskiĝis en 1882 - mortis la 9-an de aprilo 1912) estis franca esperantisto, sekretario de esperanto-grupo de [[Condé-sur-l'Escaut]]. Li mortis sur la batalkampo en [[Maharidja]] ([[Maroko]])<ref>[https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1912_n044_jun/page/222/mode/2up?q=Valentin+Mannevy+&view=theater Belga Esperantisto n044] (jun 1912)</ref>. Lia [[epitafo]] en Esperanto ankoraŭ ekzistas. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Fernand Maréchal]] === '''Fernand L. G. MARÉCHAL''' estis pioniro de Esperanto, franco loĝanta en [[Leeds]], aŭtoro de la apenaŭ konata pionira originala komedio "Ĉu Pumpilurbo havu pumpilon?"<ref>'Ni Festivalu' 09 aligxilo.doc</ref> Verkoj * ''La Tutmonda Lernolibro, por paroligi Esperanton, verkita laŭ la Gouín-metodo''. Eld. [[Northern Institute]], Leeds, 1906(?) * ''Trezoro de l’ Sorĉistoj''. Eldonejo Esperanto House, Leeds, 1908 (12x18), 64 paĝoj.<ref name = "esperanto.es"> {{ citaĵo el la reto | url = http://biblioteko.esperanto.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=557 | titolo = Details for: Trezoro de l' sorĉistoj. › Biblioteko Juan Régulo Pérez catalog | alirdato = 2024-04-13 | eldoninto = Esperanto House, Leeds | lingvo = eo | lingvo2 = en | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240412225434/http://biblioteko.esperanto.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=557 | arkivdato = 2024-04-12 | citaĵo = }} </ref> : Enhavo : :# Legendo pri la unua violono. :# Unuakta [[komedio]] originala: «La ensorĉigita Ringo». :# Vilhelmo Tell. :# Unuakta komedio originala «Ĉu Pumpilurbo havu Pumpilon?» ====Recenzoj==== Pri ''La Tutmonda Lernolibro, por paroligi Esperanton...'' {{citaĵo|Lernolibro verkita laŭ la Gouin metodo, ankaŭ nomata « natura metodo », nun multe uzata por instrui la fremd-naciajn lingvojn. La aŭtoro diras prave ke, por bone ellerni lingvon, oni bezonas koni multe da verboj. Tial, li priskribas la diversajn intersekvajn agojn de iu persono, kaj tio ŝajnas la plej bona maniero por facile memori la vortojn. La [[antaŭparolo]] de tiu libro estas leginda humorajn. Ni rekomendas la verkaĵon al ĉiuj esperantistaj profesoroj.|[[La belga sonorilo]] - Numero 046, Junio (1906)}} ---- Pri ''Trezoro de l’ Sorĉistoj'' {{Citaĵo|Grandampleksan kaj multekostan libron oni povas kompari kun grandega ŝipo kiu nur povas elŝipigi siajn komercaĵojn en granda haveno. Malgrandaj libroj similas al delikataj ŝipetoj kiuj povas penetri en la plej mallarĝajn golfeton por provizi ĉiujn partojn de la lando. Tiu estis sendube ankaŭ la opinio de Sro Maréchal kaj de liaj kunlaborantaj, kiam ili publikigis la ĉi supre cititajn literaturaĵetojn. Ilia celo estas tre laŭdinda kaj ilia libro estas rekomendinda; bedaŭrinde ĝi enhavas kelkajn lingvajn erarojn, kiujn ili espereble signalos en la 2-a numero de la kolekto.| [[Amatus Van der Biest-Andelhof]]. [[Belga Esperantisto]] n004 (feb 1909)}} '''Referencoj''' {{referencoj}} ===Martin=== '''Kapitano Martin''' (mortis 1915?) estis franca esperantisto el Nice, mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. ===[[Albert Masselier]]=== '''Albert Masselier''' estis franca esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis blindita dum la Unua Mondmilito. Verko *''Franca bukedo da dudek kantoj ĉerpitaj el nacia kaj regionaj literaturĝardeno''. Eld. [[Franca Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (FABE), [[Neuilly-Plaisance]], 1937(?) {{citaĵo|[[Kolekto]] de dudek francaj kanzonoj, vendata por la profito de la [[Franca Asocio de Blindaj Esperantistoj]]. Kvankam sen la melodioj ĝi ne multe utilas al britaj legantoj [''tiel''], certe por la francaj samideanoj ĝi tre helpos. Laŭdire, kaj kiom ni povas kontroli, la traduko bone konvenas al la muziko. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 380, Decembro (1936)}} === [[Sébastien Merlet]] === '''Sébastien MERLET,''' kromnomita '''Sebeto,''' estas juna franca esperantisto. Dum du jaroj li estis vicprezidanto de [[JEFO]].<ref>''[http://www.esperantomondo.net/correspondants/utilisation_eo.php#qui Qui suis-je?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080305203234/http://www.esperantomondo.net/correspondants/utilisation_eo.php#qui |date=2008-03-05 }} (france)''</ref> '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[François Mesplède]] === '''François MESPLÈDE''' ([[1904]]-[[2002]]) estis membro de 1973, fakdelegito pri [[turismo]] (1977-1999), mortis la 30-an de junio en [[Arcachon]] (Francio). === [[Pierre Métivier]] === '''Pierre MÉTIVIER''' naskiĝis [[1925]] kaj mortis la [[26-a de februaro|26-an de februaro]] [[2005]]. Profesie ĝardenisto, li estis delegito en [[Saint-Martin-de-la-Place]], [[Francio]], [[dumviva membro de UEA]] kaj regula membro en [[Societo Zamenhof]]. === [[Marie-Therese Micard]] === '''Marie-Thérèse MICARD''' (mortis la [[28-an de decembro]] [[1986]] en [[Caen]], [[Francio]] estis franca esperantistino. Kun sia edzo [[Henri Micard]] ŝi fondis la [[kastelo Grezijono|Kulturdomon de la Franclandaj Esperantistoj]] ([[kastelo Greziljono]]) en [[1952]]. === [[Suzanne Minault]] === '''Suzanne MINAULT''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[21-an de junio]] [[1978]] en [[Niort]], [[Francio]]) estis franca esperantistino. Ŝi dum multaj jaroj estis delegito de [[UEA]]. Ŝi lernis Esperanton dum sia junaĝo en [[Parizo]] kaj poste gvidis multajn kursojn, ankaŭ korespondajn. ===[[Maurice Mongeois]]=== '''Maurice Mongeois''' (naskiĝis 1907, mortis septembro 1974) estis esperantisto en [[Épernay]] ekde 1920-a jardeko. Li gvidis la lokan Esperanto-grupon. === [[Robert Moraud]] === '''Robert MORAUD''' (naskiĝis en 1909, mortis la 5-an de oktobro 1998 en St-Yreix, Francio) estis tre agema inform-aktivulo, kiu fondis kaj gvidis Agad-Grupon por Esperanto. ===[[Gaston Moretti]]=== '''Gaston MORETTI''' (mortis en 1904) estis unu el la pioniroj en [[Nancy]]. == N == ===[[Paul Nuyts]]=== '''Paul NUYTS''' (naskiĝis probable en 1869, mortis la 18-an de aŭgusto de 1925 en [[Lannion]]) Kavaliro de la [[Honora Legio]], Prezidanto de la societo «[[Esperanto kaj komerco]]», estis franca esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li ludis gravan rolon en la agado por la internacia lingvo iniciatita en la [[Komerca Ĉambro de Parizo]]. == P == === [[Yvonne Paulier]] === '''Yvonne PAULIER''' aŭ '''PAULIEN''' (mortis 72-jara la [[1-an de aŭgusto]] [[1972]]) estis la sekretariino de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]]. Ŝi servis al Espéranto-France dum kvaronjarcento. Ĉiam sindonema, ŝi donacis al medicina fakultato sian korpon. ===Th. Pénisson=== '''Th. (Theodor?) Pénisson''' estis esperantisto el [[Villeneuve-Saint-Georges]], militkaptito en koncentrejo Altengrabow ĉe Magdeburg.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. ===Pereira=== '''Komandanto Pereira''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Clermont-Ferrand]], mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto, n173 jan 1915</ref> ===[[Georges Petit]]=== '''Georges Petit''' estis franca esperantisto el Parizo, militkaptito en koncetrejo Gardelegen, [[Altmark]]<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. ===[[Henri Petit]]=== '''Henri Petit''' estis esperantisto el Parizo, militkaptito ĉe [[Göttingen]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> === [[Henri Philippe]] === '''Henri PHILIPPE''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Pri li ĝis nun estas neniuj pliaj informoj, krom ke li estis [[Espéranto-France#prezizintoj|prezidanto]] de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]] (UFE) inter 1951 kaj 1957, antaŭita de [[Georges Warnier]]] kaj sekvita de [[René Llech-Walter]]. === J. M. Picard === '''J. M. (Jean-Marie?) PICARD''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: * ''L'Espéranto à l’École, ou l’enseignement méthodique de la Langue française aux enfants par l'Espéranto. ''. Eld. Imprimerie Paul Brodard, [[Coulommiers]], 1911 (18X11), 216 + XXVII pĝ. [https://www.abebooks.co.uk/LEsp%C3%A9ranto-l%C3%A9cole-PICARD.J.M-Instituteur-Professeur-diplom%C3%A9/30433398969/bd#&gid=1&pid=1 titolpaĝo] === [[Joseph Pinon]] === '''Joseph PINON''' (mortis 78-jara la [[23-a de aŭgusto|23-an de aŭgusto]] [[1965]] en [[Sallanches]]) estis franca esperantisto, Delegito de UEA en [[Sartrouville]]. ===[[Louis Poncet]]=== '''Louis PONCET''', kuracisto, estis franca esperantisto. La 8-an de majo 1925 li prezentis sian tezon al [[Universitato de Liono]] pri vakcinado en Eŭropo uzante enketon farita per Esperanto. Li estis aldona estrarano de UEA en 1932. ===G. Pourchelle=== '''G. (Georges?) Pourchelle''' estis esperantisto el Amiens, militkaptito en la koncentrejo Truppenubungsplatz <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> kaj post en koncentrejo Zossen<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ambaŭ ĉe Berlino. === [[Paul Poisson]] === '''Paul POISSON''' naskiĝis en [[1917]] kaj mortis en [[1999]], aktivulo por la utiligo de [[Esperanto]] en la [[Freinet-instruado]], forpasis novembre en [[Tours]] ([[Francio]]). ===A. Ploussu=== '''A. PLOUSSU''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]]. === [[Georges Pouchot]] === '''Georges POUCHOT''' (puŝo) estis franca [[profesoro]] kaj esperantisto. Naskiĝis la [[20-an de septembro]] [[1880]] en [[Caluire]] (apud [[Lyon]]). Laŭ la [[Enciklopedio de Esperanto - P|Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li estis sekretario kaj fondinto de „[[Amikaro Esperantista de Lyon]]“ ([[1904]]), sekretario de la [[Federacio Esperantista Rodana]] kaj administranto de [[SFPE]]. De [[1905]] gvidis multajn kursojn, publikajn kaj oficialajn (urbajn aŭ lernejajn) kaj per [[radio]] (TSF). ==Q== ===G. Queste=== '''G. Queste''' (mortis 1915?) estis esperantisto, fondinto de la grupo en [[Amiens]], mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. == R == ===E. Ragon=== '''E. Ragon''' estis esperantisto el [[Grasse]], vundita kaj militkaptita en la koncentrejo Lager Lechfeld dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Alexandre Raymond]] === '''Alexandre RAYMOND''' (naskiĝinta en [[1988]]) estas franca esperantisto vivanta en [[Liono]]. Krom pri Esperanto li okupiĝas pri la [[arpitana lingvo]] kaj verkis vortaron pri ĝi. Neregule li kontribuetas al vikipedio per la uzantonomo [[:uzanto:Kaha|Kaha]]. === [[A. Rivier]] === '''A. RIVIER''' estis pioniro de Esperanto en [[Alĝerio]] en [[1899]]. Verko * [[En Rusujo per Esperanto]]. Eldonejo Moskva Librejo "Esperanto", Moskvo, 1911, (12 x 16 cm), 132 paĝoj. ===[[Marcelle Robineau]]=== '''Marcelle Robineau''' (naskiĝis en 1903, mortodato nekonata) estis esperantistino en [[Seignelay]], departemento [[Yonne]]<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb. 1984</ref>. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Théophile Rousseau]] === '''Théophile ROUSSEAU''' vivis de [[1880]] ĝis [[1916]], mortinta kiel soldato antaŭ [[Verdun]]. La matematikinstruisto estis de [[1908]] ĝis sia morto vicprezidanto de [[UEA]]. === [[Marcel Roux]] === '''Marcel ROUX''', prononco [marSEL RU] estis franca sekretario kaj fervora esperantisto. Li naskiĝis la [[3-an de majo]] [[1903]] en [[Liono]], mortodato ĝis nun ne estas notita. Sekretario de urba laborista Esperanto-grupo, li interalie estis organizinto de la [[7-a SAT-Kongreso 1927]]. Marcel Roux propagandis la disvastiĝon de Esperanto per franclingvaj artikoloj en naciaj gazetoj kaj kunlaboris per esperantlingvaj artikoloj al la revuo „[[Sennaciulo]]“ de [[SAT]]. === [[Gustave Roy]] === '''Gustave Roy''', framasono, instruisto pri la hispana kaj la germana, estis franca pioniro, kies pli granda kontribuo estis la partopreno en la kreado de [[Amikejo]] en [[Moresnet neŭtrala]] en 1908. [[Dosiero:Moresnet - Gustave ROY.jpg|alternative=Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|eta|Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|maldekstra]] Verko: * '''Kiel Neŭtra Moresneto fariĝis Amikejo'''. Parizo, ''Librairie de l’Esperanto'', 1908. {{Citaĵo|Mi tralegis kun granda intereso tiun ĉi broŝuron en kiu nia amiko kaj kunlaboranto Sro G. Roy pritraktas la projekton, kies unua, talenta iniciatoro li estas. S-ro Roy priskribas intersekve la gravecon de Amikejo, ĝia fondo, la ĝis nun faritajn penadojn kaj klopodojn kaj la estontecon de Amikejo. Li faras elokvantan alvokon al la esperantistoj, montras al ni la tri geniojn de Amikejo kaj prezentas fine gvideton por Fremduloj en la rava regiono, kiu estas Amikejo. La [[broŝuro]] estas skribita en korekta,entuziasta stilo; ĝi estas tute rekomendinda.|Amatus. [[Belga Esperantisto]] n.001-002 (nov-dec 1908) }} == S == === [[Maurice Salzmann]] === '''Maurice SALZMANN''' estis esperantisto en [[Liono]], kiu internacie aparte konatiĝis pro lia traduko de la rakonto ''[[Al ĉiuj egale - mia utopio]]'' de la jidlingva verkisto [[Ŝalom Alejĥem]], kiu esperantlingve en unua eldono publikiĝis en 1928 ([https://search.worldcat.org/de/title/Al-iuj-egale-mia-utopio/oclc/1281807052 OCLC 1281807052]), sed laŭ libraj datumaroj ankaŭ en dua eldono en 1948.<ref>[https://tekstaro.com/t?nomo=esperanto-en-perspektivo&sekcio=eep-parto-2 eldonjaro 1948 estas konfirmita per la ĉapitro 7.2.26 "El la Jida Literaturo" de la verko] [[Esperanto en perspektivo]], paĝo 221</ref> La bulteno [[FranceEsperanto]] en [https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/FranceEsperanto/france-esperanto-monata-organo-de-francaj-esperantistoj-dua-serio-no-20-44-aug-sept-1923.pdf la eldono aŭgusto-septembro 2023, paĝo 149] gratule anoncigis ke al li naskiĝis filo Maks la 20-an de junio 1920. '''Recenzoj pri ''Al ĉiuj egale''''' {{citaĵo|Laŭ la tradukinto, unu el la plej eminentaj verkistoj de la novhebrea literaturo certe estas Ŝalom Alejĥem. Lia [[novelo]] «La Gimnazio» estis jam tradukita de nia Majstro D-ro Zamenhof. La novelo konsistas el ok ĉapitroj, ĉiuj tre amuzaj kaj interesaj. Per ili la aŭtoro eksponas sian sugestan tezon, t. e., kio okazus en la mondo se oni dividus la monan riĉecon inter la terloĝantoj? Fakte la temo ne estas nova kaj ĝi povus starigi plurajn kaj diversajn komentariojn; sed ĝia elvolvigo kaj argumenta analizo estas efektivigita trafe iliaj majstre. Buŝe de la m aljuna filozofo Iie b Meir, unu el la protagonistoj de la rakonto, la verkisto prave asertas: «Vi vivas en eraro. Ne en la mono sin tenas la tuta feliĉo de la homo. Nia feliĉo sin tenas en la frunto kaj en la koro. Ni estas kreitaj ne nur por la ventro, sed pro alia afero». Pri tio ni nur povas aldoni: ''amen''; ĉar bedaŭrinde la besto kiu restas ĉe ni superregas ankoraŭ nian konscion. La bonega kaj imitinda literatura stilo de la tradukinto konstante stimulas la legadon de novelo kies enhavo, verdire, iĝas ĉiam sprona kaj vigla.|[[Jaume Aragay i Pujols|Jaume Aragay]]. [[Boletín]] n092-093 (sep 1956)}} {{citaĵo|Jam aperis en Esperanto tradukoj de kelkaj el la neimiteblaj rakontoj de Alojĥem (tiel): inter ili ''Hebrea Rakonto, Tri Kapetoj, Ne estas Feliĉo, Hebreaj Rakontoj'' ([[Ferdinand Hirt & Sohn]]), kaj la brila Zamenhofa traduko ''La Gimnazio''. La nuna verketo (malgraŭ kelke da eraretoj) same bone prezentas la unikan stilon de la [[aŭtoro]]. La historieto estas sprita parabolo —valida ankaŭ por la nuna tempo— instruanta, ke ne en mono troviĝas la [[feliĉo]] de la homo. Ni varme rekomendas ĝin, kaj notas kun plezuro, ke sekvos pluaj volumetoj el samaj plumoj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Lucien Sergeant]] === '''Lucien Sergeant''', akvokato, estas pioniro en Francio. Li ĉeestis la Unuan Universala Kongreso de Esperanto en Boulogne-sur-Mer, kie li, kune kun Duchochois kaj Michaud elpensis la [[Esperanto-flago]]n. En aŭgusto 1914 li estis vokita al Unua mondmilito kaj lasis sian edzinon [[Alice Sergeant]] hejme kun sia 11-jara filo. Li revenis en januaro 1919. ===Servais=== '''Servais''' estis esperantisto el Pré-St-Gervais, militkapitito en koncentrejo ĉe [[Mecklenburg]] <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Gérard Schneider]] === '''Gérard SCHNEIDER''' (naskiĝis en 1921, mortis la 4-an de junio 1995) estis franca katolika pastro. En sia paroĥo Saint-Clement<!-- Kiu Saint-Clement? Laŭ stato de somero 2015 estas 8 nunaj administraj komunumoj de tiu nomo en Francio, plus 8 iamaj... --> li plurfoje instruis Esperanton, kaj aranĝis per Esperanto multjaran rilatadon kun paroĥo en Germanio. === [[Dominique Simeone]] === '''Dominique SIMEONE''' estas franca esperantisto. Ekde somero 2006<ref>fonto [http://ateisto.org/arĥivujo/2007-04.pdf revuo "Ateisto" de aprilo 2007]{{404|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> li estis estrarano, ekde somero 2008 vicprezidanto, de [[Ateista Tutmonda Esperanto-Organizo]],<ref>[http://ateisto.org/arhxivujo/2013-11-ateo17.pdf informo "estraro de ATEO" en la revuo "Ateisto" de novembro 2013,]</ref><ref>[http://ateisto.org/estraro paĝo en la retejo de la organizaĵo, alirita la 30-an de novembro 2014, kontrolita la 15-an de marto 2016:] "prezidanto: [[Roland Schnell]], Germanio, vicprezidanto [[Dominique Simeone]], Francio, sekretario: [[Anna Löwenstein]], Italio, kasisto: [[Dieter Rooke]], Svislando, redaktoro: [[Christian Rivière]], Francio"</ref> kaj ekde somero 2006 ankaŭ funkciis kiel redakciano de la asocia revuo "Ateisto". === [[François Soubranne]] === '''François SOUBRANNE''' (subran) estis franca esperantisto kaj instruisto en [[Tulle]]. De l908 li seninterrompe estis UEA-delegito. == T == === [[Joël Thézard]] === '''Joël Thézard''' (naskiĝis la 24-an de februaro 1884 en [[Châtillon-sur-Loire]], mortis la 27-an de junio 1957 en [[Niort]]<ref>http://www.wiki-niort.fr/THEZARD_Joel_-_Artiste_Niortais</ref>), franca verkisto, pentristo kaj skulptisto, estis esperantisto en Francio ekde 1934. Li instruis desegnarton en [[Bastia]], [[Havre]] [[Guéret]] kaj fine ĉe la liceo ''Fontanes'' de [[Niort]] ekde 1919. ====Verkoj==== * 1. ''Polusaj glacioj sub noktomeza suno''. Eld. [[Franca Esperanto-Instituto]], 1937? * 2. ''La Bela Historio de Jozef'', de Zamenhof, ilustrita per 12 desegnaĵoj. Eld. Franca Esperanto-Instituto. * 3. ''Nordnordaj Fabeloj''. Eld. [[Muusses Esperanto-Biblioteko]], [[Purmerend]], 1937. ;Recenzoj Pri ''Polusaj glacioj sub noktomeza suno'' {{Citaĵo| La libreto priskribas krozadon al Islando kaj Spitzbergo kaj reveturon laŭlonge de la norvegaj fjordoj.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n149 (dec 1937)}} {{citaĵo|Aperis en la Kolekto de Franca Esperanto Instituto tiu ĉi tre rekomendinda originala verketo konsistanta el mallongaj vojaĝnotoj ilustritaj per 30 ĉarmaj laŭnaturaj desegnoj, fotoj, [[bildo]]j laŭ [[akvarelo]]j, kaj du kartoj, ĉiuj de la aŭtoro mem. En taglibra formo ĝi priskribas krozadon al Islando kaj Spitsbergo kun reveturo laŭlonge de la fjorda [[norvega marbordo]]. Ĉiam denove la artista plumo scias kapti per kelkaj vortoj la mirindajn lumkaj kolorefekton de l' helaj arktaj vastejoj; bedaŭrinde nur, ke mankas koloro al la “akvareloj” ĉi tie represitaj. Neoficialaj estas la terminoj [[isbergo]] (iceberg), [[bankizo]] (coastal ice-pack), kaj [[tribordo]] (starboard).| M.M.D. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 391, Novembro (1937)}} ---- Pri ''Nordnordaj Fabeloj'' {{Citaĵo|La scenejo estas jam laŭ la titolo en la [[nordo]], en la plej alta nordo. La fabeloj estas belaj kaj lerte verkitaj. La verkisto, juna [[esperantisto]] (de 4 jaroj) esperigas, ke ni povas atendi de li ankoraŭ aliajn interesajn verketojn.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.152 (mar 1938)}} === [[Jean-Luc Thibias]] === '''Jean-Luc THIBIAS''' (naskiĝis la {{daton|1960-08-15}}) estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]], laŭ profesio [[poŝtoficisto]]. Li jam longe aktivas por Esperanto en sia urbo [[Nancio]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel prezidanto, kasisto kaj [[libroservo|libroservisto]]. ===[[Jules Thiébault]]=== '''Jules Thiébault''' estis franca esperantisto en Carignan (Ardennes) dum la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj: *[[La malaperinta amiko]]<ref>Eldonejo A. Suzaine, Sedan</ref>; (ĉ. 1920); *[[Materiiĝoj en Mantes]] (1925); === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''' naskiĝis la [[4-an de majo]] [[1948]], mortis la [[5-an de decembro]] [[2013]], estis franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]] kaj kiel ŝi aktivis por [[kastelo Greziljono]]. Li laboris kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas delegito de UEA. === [[Gaston Turin]] === '''Gaston TURIN''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la [[6-a de marto|6-an de marto]] [[1979]] en [[Pontarlier]], [[Francio]]) estis franca esperantisto. Li estis redaktoro de [[Internacia Pedagogia Revuo]], aktivulo de [[ILEI]] kaj multjara delegito pri instruado. == V == === [[Marie-Thérèse Valantin]] === '''Marie-Thérèse VALANTIN''' naskiĝis en [[1899]] mortis novembre [[1994]] en [[Bourges]], [[Francio]]. Dojeno de la franca movado, ŝi helpis la renaskiĝon de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]] post la [[dua mondmilito]]. ===Sr-ino Vallienne=== '''Sr-ino Vallienne''' (mortis 1913), edzino de [[Henri Vallienne]], estis esperantistino en la comenco de la 20-a jarcento. Ŝi estis verkistino, kunlaborantino de pluraj francaj revuoj kaj verkistino de kelkaj propagandaj komedioj ludataj en Esperantaj festoj de sia tempo.<ref>Esperanto, n139 fev. 1913</ref> === [[Lionel Venon]] === '''Lionel VENON''' (naskiĝis en [[1921]] - pereis la [[4-a de aprilo|4-an de aprilo]] [[1993]] en aŭto-akcidento) estis vic-urbestro de [[Selles-sur-Cher]], la prezidanto de la franca sekcio de Internacia Ligo de Esperantistaj Radio-Amatoroj ([[ILERA]]). ===[[Claude Vernay]]=== '''Claude Vernay''' estis franca esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en [[Dunkerque]]. Verko: *''Historique du mouvement espérantiste à Dunkerque, précédé d 'un aperçu sur l'évolution du probleme de la langue auxiliaire''. 1938 (?) {{citaĵo|Jen sendube unu el la plej bonaj, plej efikaj propagandaj eldonaĵoj kiuj nacilingve aperis pri [[Esperanto]]. En la libreto, grandformata kaj 76-paĝa, ni trovas la kompletan evoluon de la ideo pri [[helplingvo internacia]] lerte redaktitan kaj bone prezentitan. La libreto ekde sia apero tiom bone impresis ke oni tuj uzis ĝin por efika [[propagando]] kaj eĉ por ĉerpi el ĝi regule dokumentajn gazetartikoloj. Tiu unua parto de la broŝuro, fakte la enkonduko, estas verkita de D-ro Degand, [[advokato]] kaj prezidanto de la grupo de Dunkerque. La dua parto skizas la historion, la evoluon kaj la intensan vivon de la tiea grupo. Ankaŭ tiu parto estas tre utila , ĉar ĝi montras kiamaniere akiri viv - kaj laborplenan grupon. La broŝuro estas dokumenta por ĉiuj kaj instiga precipe por grupanoj. Diversaj belaj fotografaĵoj pligrandigas ankoraŭ ĝian valoron. Inter tiuj portretoj ni precipe citu tiu jn de Zamenhof, Dumont, la nestoro de la movado en Dunkerque, Deligny, konata esperanto-profesoro, P. Benoit, prezidinto de la loka grupo, kaj plej simpatia samideano Archdeacon, granda batalanto por nia lingvo, ktp .| Hoso. [[Belga esperantisto]] n253 (mar 1938)}} {{citaĵo|Dokumentita historio pri la movado Esperanta en Nord, kaj aparte en Dunkerque, 1902-1935. Interesa raporto pri klopodo, laboro, kaj sukceso. Dek tri portretoj, kun biografiaj notoj, de lokaj [[pioniro]]j honorindaj. Unu ĉapitro montras la anglan devenon de [[Ernest Archdeacon]], prezidanto de S.F.P.E. Komence troviĝas skiza ''Aperçu sur l' Evolution du Probleme de la Langue Auxiliare''. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 413, Septembro (1939)}} === [[Gaston Veron]] === '''Gaston VERON''' (naskiĝis en [[1918]]; mortis en [[2001]]) estis [[franca esperantisto]] kaj [[delegito de UEA]] en [[Domfront]] dum kvardek jaroj, iama fakdelegito pri historio, juro kaj katolikismo. === [[Renée Volpeliere]] === '''Renée VOLPELIERE''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[15-a de decembro|15-an de decembro]] [[1986]] en [[Nimes]], [[Francio]]) estis [[UEA]]-delegito. Dum dek kvin jaroj ŝi estis fakdelegito pri mondofederismo kaj mondocivitaneco, ŝi ankaŭ regule kaj malavare kontribuis al la Novjorka Oficejo de UEA por subteni la laboron ĉe UN. == Y == === [[Roger Yafil]] === '''Roger YAFIL''' (1921-1997), aktivulo en la Pariza regiono, delegito pri instruado de lingvoj, kiu partoprenis en multaj UK-oj, mortis en [[Chatou]] la 16-an de februaro. Li aŭtoris la infanan kurslibron '''La familio muso'''. ==Z== ===[[Eduard Zuber]]=== '''Eduard Zuber''' estis franca esperantisto, militkaptito 1915 en [[Königsbrück]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj|*]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Francaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Francaj]] b0nn4g9nzwdwhk8kssebfyhtktg6bax 9472027 9472018 2026-09-09T13:06:11Z Roberto 609 /* Paul Degon */ 9472027 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[franca esperantisto|francaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri francaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:francaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de francaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de francaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Albert Adeline]]=== '''Albert ADELINE''' (mortis en septembro 1933) estis Sekretario de la Franca [[Ĉambro de Komerco]] en [[Londono]]. Li sciis Esperanton kaj subtenis ĝin, kvankam li ne movadis<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 343, Novembro (1933)</ref>. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===Amigault=== '''Amigault''' estis esperantisto el St-Denis, malaperinta ĉe Charleroi la 22-a de aŭgusto 1914 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == B == === [[M. Baissac]] === '''M. BAISSAC''' estis pioniro en Alĝerio en la komenco de 20-a jarcento. En 1905 li verkis la originalan teatraĵon "La duonokulvitro". Baissac publikigis artikolojn pri la 2-a UK en alĝeriaj gazetoj: „Le Republicain“ kaj „L'Independant“ en 1906.<ref>[https://archive.org/details/RuslandaEsperantisto_1906_n11_nov/page/232/mode/2up Ruslanda Esperantisto. ''Esperantista movado''. N 11, p. 232.] Nov. 1906</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Otto Barban]]=== '''Otto Barban''' estis esperantisto el Metz, mortinto dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> === [[Paulette Bascou]] === '''Paulette BASCOU''' (naskiĝis en 1909, mortis la [[27-an de decembro]] 1995 en [[Privas]], Francio) estis Freinet-metoda Esperanto-instruintino, delegito de Universala Esperanto-Asocio ([[UEA]]) pri edukado dum kvaronjarcento kaj aktiva en la movado JEAN. ===Baumann=== '''Baumann''' estis esperantisto el [[Château Sallins]] forkondukita kiel garantiulo dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. ===A. Bayet=== '''A. Bayet''' estis esperantisto el St-Maurice en Gourgois, vundita kaj kredeble kaptita la 7-an aŭ 8-a de septembro 1914, dum la Unua mondmilito, en [[Fosse Martin]].<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[René Beck]]=== '''René Beck''' estis franca esperantisto en [[Chartres]], kiu esperantiĝis en 1903. Verko: *'''La Mistera Sinjorino. Novelo originale verkita en Esperanto'''. Eld. Librejo Asselin, [[Tours]], 1913 (?). {{citaĵo|La verko prezentas la historion de malfeliĉa virino edziniĝinta kun viro malbona kaj diboĉema. En la komenco de la rakonto ni jam trovas ŝin apartigita de ŝia edzo kaj loĝanta sola en vilaĝo. Kio tie okazas estas vive priskribita en tre klara bona Esperanto. Ŝajnas al ni bedaŭrinde, ke la aŭtoro ne faris el sia [[temo]] iom pli dikan volumon, ĉar tiumaniere li povus kredeble prezenti pli detale la karakterojn de la personaro. Cetere la prezo estas sufiĉe alta por tiel malgranda libreto. La verko de nia samideano estas tute leginda. Ni esperas, ke ĝi ricevos bonan akcepton ĉe la Esperantistaro, kiu per tio kuraĝigos lin al plua kaj eble pli ambicia provo sur la kampo de nia [[originala literaturo]].|A.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, Aŭgusto (1913)}} === [[Michel Becker]] === [[Dosiero:Grosjean Maupin, Becker – Cours Élémentaire Pratique d’Esperanto, 1909.pdf|160ra|eta]] '''Michel BECKER''' estis franca esperantisto, kiu publikigis kun [[Émile Grosjean-Maupin]] la ''Cours élémentaire pratique d'après la méthode combinée'', 1909, tradukita italen, persen ktp. Verko * Michel Becker et E. Grosjean - Maupin. ''Cours élémentaire pratique d’Esperanto d’après la methode directe combinée''. Eldonejo [[Hachette]], Parizo, 1909, (12 x 18 cm) 166 paĝoj. ===[[Lucien Bernot]]=== '''Lucien BERNOT''' (mortis 1905), plibone konata sub la pseŭdonomo « Elber No » estis franca esperantisto pioniro en [[Fontenay-sous-Bois]]. Li verkis multajn muzikaĵojn. Li direktis ankoraŭ, en la ĵurnalo [[L'Espérantiste]] la rubrikon « amuzaĵoj ». === [[Roger Blanc]] === '''Roger BLANC''' (naskiĝis en [[1913]], mortis [[1993]] en [[Sancoins]], [[Francio]]) estis emerita lernejestro, [[UEA]]-delegito tra 40 jaroj. Li fondis plurajn grupojn kaj estris regionan federacion dum jaroj. === [[Fanny Bonnet]] === '''Fanny BONNET''' [bone] (naskiĝis la {{daton|9|septembro|1870}} en [[Parizo]]; mortis en [[1936]]) estis franca "profesorino", t.e. instruistino, de la [[angla lingvo]] kaj de [[stenografio]]. Ŝi esperantiĝis en [[1903]]. Ŝi estis kasistino de [[SFPE]] dum 10 jaroj kaj komitatanino de la "[[Fédération Universitaire Espérantiste de France]]". === [[Emile Borel]] === '''Emile BOREL''' estis franca [[radiostacio|radiostaciestro]] kaj esperantisto de [[Liono]], kiu vivis en la kvartalo ''La Doua'' de la urbo [[Villeurbanne]] tuj norde de Liono, en ties [[Metropolo Liono|nuna metropola regiono]]. Li naskiĝis la [[27-an de aprilo]] [[1884]] en Liono ([[Lyon]]), kaj fervore propagandis favore al Esperanto, aparte en la [[radiostacio]], kiun li multajn jarojn direktis. Lia edzino estis unu el la fondintoj de la feminista Esperanto-Socio [[UDEV]]. === [[Rémy Bouchet]] === '''Rémy BOUCHET''' estas franca esperantisto. En Esperantujo li interalie kontribuas al la organizaĵo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE). === [[Honoré Bourdelon]] === '''Honoré BOURDELON''' (naskiĝis en [[1892]], mortis la [[21-a de septembro|21-an de septembro]] [[1980]]) estis multjara [[delegito de UEA]] en [[Marsejlo]], [[Francio]]. Li prezidis la Lokan Kongresan Komitaton de la [[42-a UK 1957]] en [[Marsejlo]]. === [[Louis Bourdon]] === [[Pastro]] '''Louis BOURDON''' ([[1904]], mortis la [[14-a de marto|14-an de marto]] [[2005]] en [[Lille]], [[Francio]]) lernis [[Esperanto]]n ĉ. 65-jaraĝa. Li entuziasme partoprenis en multaj kongresoj kaj renkontiĝoj, ĉe kiuj li ofte celebris la Sanktan [[Meso]]n. === [[Suzanne Bourot]] === '''Suzanne BOUROT''' (naskiĝis en [[1936]]) estas franca esperantistino, dum pluraj jaroj membro de Franca Esperanto Instituto ([[FEI]]). Ŝi estas unu el la ĉefaj kunfondintoj de la esperanto-centro [[Kvinpetalo]], kaj daŭre prizorgis ĝin dum transira periodo de 2004 (morto de [[Georges Lagrange|Georgo Lagranĝo]]) ĝis 2008, lasante iom post iom la taskojn al administranta skipo. === [[André Brest]] === '''André BREST''' (naskiĝis en [[1928]], mortis la [[4-a de aprilo|4-an de aprilo]] [[1993]]) estis [[UEA]]-delegito en [[Bormes-les-Mimosas]] ([[Francio]]). === [[Marc Budimir]] === '''Marc Svetomir BUDIMIR''' (naskiĝis en [[1929]], mortis la [[3-an de aŭgusto]] [[1976]] revenante de la [[61-a UK 1976]] en [[Ateno]] en trafik-akcidento en [[Greklando]]) estis franco jugoslav-devena. Li aktivis en la Esperanto-movado ekde [[1952]], unue en [[Beogrado]] ĝis la jaro [[1956]], kaj poste en [[Liono]], kie li vivis dum la lastaj dudek jaroj. === [[Fernand Buecher]] === '''Fernand BUECHER''' (naskiĝis en 1902 je nomo ''Ferdinand Bücher'' en Alzaco, [[Germana Regno]], mortis en 1996) post la [[Unua Mondmilito]] estis kunfondinto de la Esperanto-grupo en [[Mulhouse]] ([[Alzaco]], Francio). Li estis UEA-membro dum preskaŭ 50 jaroj kaj [[delegito de UEA|delegito]] en [[Didenheim]] dum 20 jaroj. ===[[Lucien Bourgois]]=== '''Lucien Bourgois''' franca esperanto-verkisto. Li estis prezidanto de [[Nordfrancia Esperanto-Federacio]] en la fino de 20-a jarcento. Verkoj: *'''Laŭ la fluo de l’ interparolo; Konversacia gvidlibro franca-Esperanta'''. Mimeo. Eld. [[Cercle esperantiste de l'Agenais]], [[Laroque Timbaut]], 1985. *'''Kvarlingva proverbaro'''. Eld. [[La KancerKliniko]], Parizo, 2000 26p. A4. ===[[Jules Bouche]]=== '''Jules Bouche''' (mortis 1915?) estis esperantisto el Parizo, mortinto dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. == C == === [[Hector Cachon]] === '''Hector CACHON''' [ekTOR kaŜON] (naskita la {{daton|11|marto|1891}} en [[Sens]],departemento [[Yonne]], mortinta en [[1951]]) estis franca esperantisto kaj tipografo. Laŭ la [[enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li estis esperantisto de 1910. Li estis unu el la unuaj membroj de ''[[Fédération Espérantiste Ouvrière]]'' (FEO) kaj de [[SAT]], estis sekretario de FDO de 1924 ĝis 1933 kaj direkciano de [[SAT]] de 1927 ĝis 1932. Plurajn kursojn li gvidis en [[Parizo]]. === [[Fortuné Cadenel]] === '''Fortuné CADENEL''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la [[18-a de junio|18-an de junio]] [[1987]]) estis membro de [[UEA]] kaj unu el la organizantoj de la [[Universala Kongreso]] en [[Marsejlo]] ([[1957]]). === [[Raoul Cahouet]] === '''Raoul CAHOUET''' naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[5-a de decembro|5-an de decembro]] [[1994]]. La [[urbo]] [[Vierzon]] ([[Francio]]), kie li estis delegito, decidis inaŭguri dulingvan memorplaton je lia memoro. === [[Jean-Pierre Cancel]] === '''Jean-Pierre CANCEL''' estas franca esperantisto vivanta en [[Alzaco]]. Li aktivas en la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kaj en 1993 estis inter la fondintoj de la organizaĵo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE). ===[[Raul Chaigné]]=== '''André-Raul Chaigné''' estis franca esperantisto el [[Culzac]], malaperinta la 20-an de aŭgusto 1914 en [[Faxe-Fonteny]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Jean Clement]] === '''Jean CLEMENT''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en [[januaro]] [[1998]] en [[Vierzon]], ([[Francio]]) estis iama [[delegito de UEA]] pri [[naturprotektado]]. === [[Maurice Clavel]] === '''Maurice CLAVEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la [[16-a de novembro|16-an de novembro]] en [[Valence]], [[Francio]]) estis franca esperantisto. Li estis membro de [[UEA]] depost [[1938]] kaj delegito ekde [[1946]]. === [[Roger Colney]] === '''Roger Colney''' estis de longe la prezidanto de la intertempe malaperinta poŝta [[ESP]]-asocio en [[GAP]]. === [[Jean-Paul Colnot]] === '''Jean-Paul COLNOT''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[aŭgusto]] [[2000]]), estis franca delegito kaj fakdelegito (pri [[junularo]], poste pri [[turismo]]) dum preskaŭ duona jarcento en Nancio ([[Nancy]]) kaj [[Laxou]] (Francio). Colnot estis bona, efika instruisto de Esperanto, i.a. en la junuldomo en Nancio. Por EFE, la Esperanto-asocio en Alsaco-Loreno, li aktivis kiel sekretario (1959-1972<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti-->) kaj prezidanto (1972-1980<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti; mi prenis la informojn el http://esperanto.france.est.free.fr/historio.htm pri prezidantoj -->). ===Comte=== '''Kapitano Comte''' estis franca esperantisto el [[Boulogne-sur-Mer]], militkaptito en koncentrejo Kavalier Scharnhorst apud [[Magdeburg]].<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> === [[Robert Coyac]] === '''Robert COYAC''' ([[1912]], mortis la [[23-a de oktobro|23-an de oktobro]] [[1991]]) estis [[UEA]]-delegito kaj fervojisto en [[Sartrouville]], [[Francio]]. === [[Louis Cozic]] === '''Louis COZIC''' (kozik) (naskiĝis la [[27-an de februaro]] [[1879]] en [[Parizo]]) estis [[Francio|franca]] inĝeniero kaj esperantisto. Laŭ la [[enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li plurajn jarojn estis prezidanto de la Asocio de la Inĝenieroj de Ŝtataj Publikaj Laboroj (france ''Association des Ingénieurs des Travaux publics''). Fervora propagandisto de Esperanto, li longe estis prezidanto de la [[Federacio de la Pariza Regiono]]. == D == === [[Henri Dabezies]] === '''Henri DABEZIES''' (naskiĝis en [[1918]], mortis en aŭgusto [[1992]] en [[Parizo]]) estis multajn jarojn fakdelegito pri protestantismo. ===[[Jean Dardel]]=== '''Jean Dardel''' estis esperantisto en Francio en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''La tekniko de la Termala Kuracado ĉe [[Aix-les-Bains]]'''. Eld. e A. Malaine, Parizo, 1905(?) === [[Jeanne Dedieu]] === '''Jeanne DEDIEU''' estis franca instruistino kaj esperantistino. En 1949 ŝi estis unu el kvar estraranoj de la ĵus nove fondita [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]]<ref>''Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj stariĝis!'' En: [http://www.gazetoteko.com/jv/jv4909.pdf ''La Juna Vivo,'' septembro 1949], paĝo 355.</ref>. En la sekva estraro de 1956 Jeanne Dedieu estis la prezidantino kaj plurajn jarojn gvidis la ligon.<ref>laŭ [[Humphrey Tonkin]], [[Poznano]], [[Pollando]] 8-an de februaro 2014</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Paul Degon]] === '''Paul DEGON''', franco, d-ro, advokato en [[Neuilly-sur-Seine]]. Ano de la [[Lingva Komitato]], UEA-delegito, kunlaboris je [[La Revuo]] kaj Jarlibro de UEA. ===[[Albert Delaunay]]=== '''Albert Delaunay''' estis esperantisto el [[Amiens]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Louis Demarest]] === '''Louis DEMAREST''' (demare) estis franca instruisto kaj unu el la kunfondintoj de [[SPPE]] en [[1898]] kaj el la unuaj propagandistoj por Esperanto en Francio, nome en "Journal des instituteurs", 1899. Li prezidis la grupon de [[Reims]] ĝis 1902, poste li forveturis al [[Konakry]] ([[Gvineo]]). === [[Pol Denis]] === '''Pol DENIS''' estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]]. Li jam longe aktivas en sia urbo [[Bar-le-Duc]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel prezidanto (1980-1983<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti; mi prenis la informojn el http://esperanto.france.est.free.fr/historio.htm pri prezidantoj -->), komitatano kaj redaktoro de la komunikilo "[[La informilo]]". ===[[Paul Deschamps]]=== '''Paul Deschamps''' (mortis la 22-an de aŭgusto 1914) estis franca esperantisto el [[Rouen]] dum la Unua mondmilito ĉe Fillières (Meurthe-et-Moselle)<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Roger Despiney]] === '''Roger DESPINEY''' (1907-2003) estis franca delegito de [[UEA]], prezidanto de la Pariza Federacio, sideja direktoro de [[Espéranto-France]] (1978-1987) kaj ties honora prezidanto.<!-- Ĉu estas familia rilato al la pli juna esperantistino [[Barbara Despiney]], devene el Pollando? Ĉu ŝi povus esti lia bofilino? --> === [[Charles Devoucoux]] === '''Charles Devoucoux''' (mortis 1909<ref>[https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1909_n003_jan/page/n33/mode/2up?q=Charles&view=theater Belga Esperantisto n003] (jan 1909)</ref>) advokato, estis franca pioniro listita en la Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIII ĉe [[Valognes]], Manche kaj prezidanto de la grupo de [[Charenton]]. Li ofte faris kursojn kaj paroladojn en la Pariza regiono. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Henriette Diou-Trouillon]]=== '''Henriette Diou-Trouillon''' estis franca esperantistino en la komenco de la 20-a jarcento. ;Tradukoj: *'''Oficiala resumo de la teosofia doktrino'''. Eld. Preza Esperanta Societo, Parizo, 1912(?)<ref>Esperanto n135 dez 1912</ref> ===[[Xavier Dorion]]=== '''Xavier Dorion''' (mortis 1904) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Roubaix]]. === [[Raymond Doury]] === '''Raymond DOURY''' (naskiĝis en [[1912]] kaj mortis [[4-an de marto]] [[2000]]) estis [[franca esperantisto]] kaj iama [[UEA-delegito]] pri [[mondcivitanismo]]. Li mortis la [[4-an de marto]] en vilaĝeto ''Combejean'', komunumo [[Pierrerue]], departemento [[Hérault]] en suda [[Francio]]. Ĝis la mezo de la [[1980-aj jaroj]] li aktivis en la [[Pariza regiono]], i. a. kiel delegito por [[Parizo]], gvidanto de konversaciaj rondoj kaj redaktoro de la [[gazeto]] [[Paris-Esperanto]]. ===[[Yvonne Dousset]]=== '''Yvonne DOUSSET''', esperantistino en Parizo en la komenco de 20-a jarcento. === [[Marcel Dupuis]] === '''Marcel DUPUIS''' [dŭpŭi] (naskiĝis la {{daton|25|februaro|1880}} en [[Parizo]]) estis [[franca esperantisto]] kaj [[inĝeniero]] de [[fervojo]]j. Li propagandis ĉefe sur la kampo de fervojoj kaj [[turismo]] per artikoloj, paroladoj, organizo de karavanoj ktp. Li estis vicprezidinto de la [[Pariza Esperantista Grupo]] kaj ĝenerala sekretario de [[ISAE]]. ===[[Roland Dupuis]]=== '''Roland DUPUIS''' estis franca esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Tradukoj: * [[Georges Duhamel]]. ''Rakontoj pri Nederlando'', 1938 [https://www.amazon.fr/RAKONTOJ-NEDERLANDO-ESPERANTO-HISTOIRES-HOLLANDE/dp/B01I3YXTF2] * [[Georges Duhamel]]. ''Norda Kanto'', 1939 [http://retbutiko.be/de/ero/nork] * [[Guy de Maupassant]]. [[La Normandaj Rakontoj]]. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]], 1953. ====Recenzoj==== Pri ''Rakontoj pri Nederlando'' {{citaĵo|Unuavide, oni povus supozi, ke ĉi tiu libreto estas nur riĉe ilustrita kaj altklasa gvidlibro al Nederlando. Sed ĝi estas multe pli, ol tio. Verkite de membro de la [[Franca Akademio]], ĝi konsistas el serio de 20 delikataj literaturaj skizoj, veraj [[prozpoemo]]j, kiuj spiras amon al Nederlando kaj instigas la leganton ŝati ĝiajn belaĵojn. La traduko estas bonega, kaj la verko tre rekomendinda. Notinda esprimo: ''Ĉiuj pecoj de la puzlo (ĵig-saw puzzle)''.|[[Montagu Christie Butler]] (M.C.B.) [[La Brita Esperantisto]] - Numero 405, januaro (1939) }} == F == === [[Germaine Faucher-Mahé]] === '''Germaine FAUCHER-MAHÉ''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[3-a de aprilo|3-an de aprilo]] [[1994]]) estis vidvino de Jacques-Louis Mahé ([[Lorjak]]). === [[Marcelle Fauvart-Bastoni]] === '''Marcelle Fauvart-Bastoni''' estis franca esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Verko * '''Cours élémentaire pour apprendre l’Espéranto sans professeur'''.— Paris. Hachette & C°. 1912? {{Citaĵo|Tiu nova kurso estas speciale rekomendinda al la francparolantoj kiuj deziras lerni la lingvon Esperanto, ĉar la aŭtorino atentis pri multnombraj specialaj frazkonstruaĵoj kaj dirmanieroj de la franca lingvo. Kvankam ni ne plu bezonas francajn lernolibrojn ni devas tamen konfesi ke la nova metodo estas bona kaj tute rekomendinda.|[[Belga Esperantisto]] n046-047 (aŭg-sep 1912)}} === [[Juliette Fayot]] === '''Juliette FAYOT''' (1899-1995), dumviva membro de UEA kaj de Unuiĝo Franca por Esperanto, pentristino, kiu verkis kaj ilustris '''Gvidlibro tra Paris''' (1965), mortis la 4-an de aŭgusto 1995 en Parizo. === [[Maurice Feneyrol]] === '''Maurice FENEYROL''' (1924-2000), iama delegito pri elektrotekniko, dumviva membro de UEA kaj de Unuiĝo Franca por Esperanto, granda mecenato de la Esperanto-movado, forpasis junie en La Garde (Francio). == G == === [[François Garrique]] === '''François GARRIQUE''' (1911-2003) estis vicdelegito (1958-59) kaj delegito (1960-91), mortis en Rognes (Francio). === [[Madeleine Gibez]] === '''Madeleine GIBEZ''' (1902-1998), iama delegitino en Gargas (Francio) kaj pri turismo, mortis la [[9-a de decembro|9-an de decembro]]. ===[[René Giroux]]=== '''René Giroux''' estis esperantisto el [[Chartres]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Félix Gomez]] === '''Félix GOMEZ''' (naskiĝis en [[1920]]; mortis en [[2001]] en [[Les Cluses]]) estis franca esperantisto, membro de [[UEA]] dum duona jarcento, iama [[delegito de UEA]]. === [[Léon Goudé]] === '''Léon GOUDÉ''' naskiĝis en [[1923]], delegito en [[Juigné-sur-Loire]] ([[Francio]]), katolika [[pastro]], kiu fondis la grupon en [[Baugé-en-Anjou|Baugé]] kaj gvidis multajn kursojn, mortis la [[8-an de aŭgusto]] [[1994]] en [[Anĝero]]. ===[[Henri Graër]]=== '''Henri Graër''' estis franca esperantisto el Lille, militkaptito ĉe Munster en 1915.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[André Grossmann]] === '''André (Andreo) GROSSMANN''' (naskiĝis la {{daton|1942-11-17}}) estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]], laŭ profesio [[informadiko|informadikisto]]. Li jam longe aktivas por Esperanto en sia urbo [[Mulhouse]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel komitatano, membroadministranto, kasisto kaj redaktoro de la dissendolisto "Alzaco-Loreno". ===[[Josée Guivy]]=== '''Josée Guivy''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Traduko: *[[Jacques Freneuze]].<small>^??</small> '''Per Telefono'''. Eld. Presejo S. Martino, [[Sainte-Radegonde]], 1907 <ref>([https://bibliotekoj.org/esperantajbitoj/PDF/Bibliografio%201888-1911%20Davidov.pdf Bibliografio 1888-1911 de Georg Davidov-Saratov, paĝo 26]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == H == === [[Alberic Humez]] === '''Alberic HUMEZ''' (ume) estis franca entreprenisto kaj esperantisto en [[Douai]]. De [[1908]] ĝis sia morto li seninterrompe estis UEA-delegito. Li elektiĝis [[honora membro de UEA]]. == J == === [[Pierre Jelenc]] === '''Pierre JELENC''' estas franca esperantisto, kiu estas inter la [[kunlaborintoj de PIV]], rilate al la fakoj [[histologio]], [[biologio]], [[fiziologio]] kaj [[kemio]]. En 1996 li kontribuis al la esperantlingva traduko de la romano [[Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato]] de [[Harry Harrison]], kiun publikigis la eldonejo [[Sezonoj]] en [[Jekaterinburg]].<!-- Ĉu estas familia rilato al la esperantisto [[Féodor Jelenc]], ankaŭ kunlaborinto de PIV? --> === [[Roland Jossinet]] === '''Roland JOSSINET''', esperantisto ekde 1920, UEA-membro seninterrompe de 1937, iama delegito pri reviziado de manuskriptoj, mortis 1995 en Parizo. ===[[Georges Jullien]]=== '''Georges Jullien''' estis franca esperantisto el Nice, malaperinta la 10-an de septembro 1914 en [[Sonancourt]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. == K == === [[Katakana (Pafklik)]] === '''Katakana''' estas membro de la [[Pafklik]]. Li komponas repinstrumentarojn kaj repas. === [[Georges Kolowrat]] === '''Georges KOLOWRAT''', [[licencio|licenciito]] en beletristiko, estis pioniro de Esperanto en Francio. Li aktivis ĉefe kontraŭ la afero de [[Ido]]. Verkoj * ''Faut-il réformer l'Esperanto?''. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo, 1908 (reeldono 1938). * ''Pri la derivo en Ido kaj en Esperanto''. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo, 1909. == L == ===[[Charles Lacoche]]=== '''Charles Lacoche''' (1890?-1914) estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Poix]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Paul Lacroix]] === '''Paul LACROIX''' [paŭl lakrŭa] estis [[franca esperantisto]], [[komercisto]], kaj prezidento de la Asocio por Komerco kaj Industrio en Grenoble. Unu el la kunfondintoj de [[SPPE]], [[1898]]. Per lia apogo okazis la unua prop. en Sudoriento de Francio. ===[[Gabriel Lanoux]]=== '''Gabriel LANOUX''' (mortis la 29-an de aprilo 1955) estis franca esperantisto en [[Alès]], departemento [[Gard]] en [[Okcitanio]]. === [[Noël Lecomte]] === '''Noël LECOMTE''', alie "Noĉjo Lagrafo", tradukis plurajn novelojn de [[Guy de Maupassant]]. Interalie rete legeblas: * Rozalia Prudent<ref name = "ipernity.com ROZALIA PRUDENT"> {{ Citaĵo el la reto | url = http://www.ipernity.com/blog/58225/4628494 | titolo = ipernity: ROZALIA PRUDENT - Guy de Maupassant by Noĉjo Lagrafo | alirdato = 2024-04-13 | aŭtoro = Noĉjo Lagrafo | dato = 2016-08-22 | verko = ipernity | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221126182434/www.ipernity.com/blog/58225/4628494 | arkivdato = 2022-11-26 | citaĵo = Karaj geamikoj, mi proponas al vi tiun novelon de Guy de Maupassant }} </ref> * La ermito<ref name = "ipernity.com La ermito"> {{ Citaĵo el la reto | url = http://www.ipernity.com/blog/58225/372345 | titolo = ipernity: La ermito -- Guy de Maupassant by Noĉjo Lagrafo | alirdato = 2024-04-13 | aŭtoro = Noĉjo Lagrafo | dato = 2012-01-23 | verko = ipernity | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221126182209/www.ipernity.com/blog/58225/372345 | arkivdato = 2022-11-26 | citaĵo = Karaj esperantlingvaj geamikoj, mi proponas al vi tiun novelon de Guy de Maupassant }} </ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === Sinjoro Lefebvre === Sinjoro '''LEFEBVRE''', (pseŭdonimo ''Ned Katryn''), franco, estis [[kapitano]] en [[Versailles]] antaŭ la [[Unua Mondmilito]]. Li verkis multajn artikolojn en la revuo "[[Lingvo Internacia]]". Aparte interesaj estis liaj humorplenaj raportoj pri [[Universalaj Kongresoj]]. === [[Michel Legris]] === '''Michel LEGRIS''' (n. en 1934, m. la 22-an de februaro 2000) estis franca esperantisto, iama [[delegito de UEA]] en Galan (departemento [[Altaj Pireneoj]] en [[Okcitanio]], Francio) kaj fakdelegito pri filatelo. === [[Armela LeQuint]] === '''Armela LEQUINT''' - la franca familia nomo skribeblas ''LeQuint'', ''Le Quint'' aŭ ''Lequint'' - estas franca esperantistino, redakciano de la satira gazeto ''[[La Kancerkliniko]]'' (LKK) kaj tradukistino kaj eldonintino de pluraj esperantlingvaj publikaĵoj. Ŝi estas la vivkunulino de [[Ĵak Lepŭil']], realnome ''Jacques Le Puil''. Grandan parton de sia vivo ŝi pasigis kaj pasigas kun li en la urbeto [[Thaumiers]] en la [[departemento Cher]].<ref>[[Grand Dictionnaire Français-Espéranto]], 1992, paĝo 5</ref>. Same kun la vivkunulo, ŝi plenumis gravajn tradukverkojn kiaj ''[[Vojaĝo ĝis noktofino]]'' laŭ ''Voyage au bout de la nuit'' de [[Louis-Ferdinand Celine]] en 2005.<ref>[https://www.amazon.com/Voja%C4%9Do-%C4%9Cis-Noktofino-Romano-Espera/dp/1595690220 Vojaĝo Ĝis Noktofino] kun esperanta recenzeto en la reta librovendejo ''[[Amazon.com]]''</ref> Pro tiu ĉi traduko la tradukistoj ricevis la [[OSIEK-premio|OSIEK-premion]] de la [[Organiza Societo de Internaciaj Esperanto-Konferencoj]] en [[2007]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===A. Levoy=== '''A. Levoy''' estis esperantisto el Pré-St-Gervais, militkaptito dum la Unua mondmilito en la koncentrejo Reserve-Lazarett II, ĉe Frankfurto.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[R. Louis]] === '''R. LOUIS''' (luis) estis franca esperantisto, kiu interalie konatis kiel kunfondinto de la asocio „Paco Libereco“. Li estis administranto kaj kunlaboranto de [[Internacia Socia Revuo]] inter la jaroj 1907 kaj 1909, kaj redaktoro de ''[[Le Travailleur Espérantiste]]'' inter la jaroj 1912 kaj 1914. Krome li interalie tradukis vastan gamon da broŝuroj pri Esperanto al la franca. === [[Pierre Louis]] === '''Pierre LOUIS''', en Esperanto '''Petro Luiso''' (naskiĝis en [[1911]], mortis en [[1998]] en [[Angulemo]] ([[Francio]]), estis verkinto kaj ilustrinto de la fama '''[[Junulkurso]] de [[SAT-Amikaro]]'''. Organizanto de kongresoj de [[SAT]] (en Nancio, 1954, kun 480 kongresanoj) kaj [[SAT-Amikaro]], li dum pluraj jaroj gvidis Esperanto-kursojn en [[Nancio]]. == M == ===[[Gaston de Maigret]]=== Grafo '''Gaston de MAIGRET''' (mortis en 1904) estis bonfaranta membro de la ''[[Société Pour la Propagation de l'Espéranto]]'', unu el la unuaj kiuj subtenis la [[Esperanto-movado en Francio|Esperanto-movadon en Francio]]<ref>La belga sonorilo - Numero 019, marto (1904)</ref>. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Generalo Malraison]] === '''Generalo MALRAISON''' de la franca armeo (mortis en [[1965]]) lernis Esperanton en [[1909]] kaj ĉiam subtenis la movadon. === [[Valentin Mannevy]] === Leŭtenanto '''Valentin-Emile MANNEVY''' (naskiĝis en 1882 - mortis la 9-an de aprilo 1912) estis franca esperantisto, sekretario de esperanto-grupo de [[Condé-sur-l'Escaut]]. Li mortis sur la batalkampo en [[Maharidja]] ([[Maroko]])<ref>[https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1912_n044_jun/page/222/mode/2up?q=Valentin+Mannevy+&view=theater Belga Esperantisto n044] (jun 1912)</ref>. Lia [[epitafo]] en Esperanto ankoraŭ ekzistas. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Fernand Maréchal]] === '''Fernand L. G. MARÉCHAL''' estis pioniro de Esperanto, franco loĝanta en [[Leeds]], aŭtoro de la apenaŭ konata pionira originala komedio "Ĉu Pumpilurbo havu pumpilon?"<ref>'Ni Festivalu' 09 aligxilo.doc</ref> Verkoj * ''La Tutmonda Lernolibro, por paroligi Esperanton, verkita laŭ la Gouín-metodo''. Eld. [[Northern Institute]], Leeds, 1906(?) * ''Trezoro de l’ Sorĉistoj''. Eldonejo Esperanto House, Leeds, 1908 (12x18), 64 paĝoj.<ref name = "esperanto.es"> {{ citaĵo el la reto | url = http://biblioteko.esperanto.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=557 | titolo = Details for: Trezoro de l' sorĉistoj. › Biblioteko Juan Régulo Pérez catalog | alirdato = 2024-04-13 | eldoninto = Esperanto House, Leeds | lingvo = eo | lingvo2 = en | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240412225434/http://biblioteko.esperanto.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=557 | arkivdato = 2024-04-12 | citaĵo = }} </ref> : Enhavo : :# Legendo pri la unua violono. :# Unuakta [[komedio]] originala: «La ensorĉigita Ringo». :# Vilhelmo Tell. :# Unuakta komedio originala «Ĉu Pumpilurbo havu Pumpilon?» ====Recenzoj==== Pri ''La Tutmonda Lernolibro, por paroligi Esperanton...'' {{citaĵo|Lernolibro verkita laŭ la Gouin metodo, ankaŭ nomata « natura metodo », nun multe uzata por instrui la fremd-naciajn lingvojn. La aŭtoro diras prave ke, por bone ellerni lingvon, oni bezonas koni multe da verboj. Tial, li priskribas la diversajn intersekvajn agojn de iu persono, kaj tio ŝajnas la plej bona maniero por facile memori la vortojn. La [[antaŭparolo]] de tiu libro estas leginda humorajn. Ni rekomendas la verkaĵon al ĉiuj esperantistaj profesoroj.|[[La belga sonorilo]] - Numero 046, Junio (1906)}} ---- Pri ''Trezoro de l’ Sorĉistoj'' {{Citaĵo|Grandampleksan kaj multekostan libron oni povas kompari kun grandega ŝipo kiu nur povas elŝipigi siajn komercaĵojn en granda haveno. Malgrandaj libroj similas al delikataj ŝipetoj kiuj povas penetri en la plej mallarĝajn golfeton por provizi ĉiujn partojn de la lando. Tiu estis sendube ankaŭ la opinio de Sro Maréchal kaj de liaj kunlaborantaj, kiam ili publikigis la ĉi supre cititajn literaturaĵetojn. Ilia celo estas tre laŭdinda kaj ilia libro estas rekomendinda; bedaŭrinde ĝi enhavas kelkajn lingvajn erarojn, kiujn ili espereble signalos en la 2-a numero de la kolekto.| [[Amatus Van der Biest-Andelhof]]. [[Belga Esperantisto]] n004 (feb 1909)}} '''Referencoj''' {{referencoj}} ===Martin=== '''Kapitano Martin''' (mortis 1915?) estis franca esperantisto el Nice, mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. ===[[Albert Masselier]]=== '''Albert Masselier''' estis franca esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis blindita dum la Unua Mondmilito. Verko *''Franca bukedo da dudek kantoj ĉerpitaj el nacia kaj regionaj literaturĝardeno''. Eld. [[Franca Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (FABE), [[Neuilly-Plaisance]], 1937(?) {{citaĵo|[[Kolekto]] de dudek francaj kanzonoj, vendata por la profito de la [[Franca Asocio de Blindaj Esperantistoj]]. Kvankam sen la melodioj ĝi ne multe utilas al britaj legantoj [''tiel''], certe por la francaj samideanoj ĝi tre helpos. Laŭdire, kaj kiom ni povas kontroli, la traduko bone konvenas al la muziko. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 380, Decembro (1936)}} === [[Sébastien Merlet]] === '''Sébastien MERLET,''' kromnomita '''Sebeto,''' estas juna franca esperantisto. Dum du jaroj li estis vicprezidanto de [[JEFO]].<ref>''[http://www.esperantomondo.net/correspondants/utilisation_eo.php#qui Qui suis-je?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080305203234/http://www.esperantomondo.net/correspondants/utilisation_eo.php#qui |date=2008-03-05 }} (france)''</ref> '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[François Mesplède]] === '''François MESPLÈDE''' ([[1904]]-[[2002]]) estis membro de 1973, fakdelegito pri [[turismo]] (1977-1999), mortis la 30-an de junio en [[Arcachon]] (Francio). === [[Pierre Métivier]] === '''Pierre MÉTIVIER''' naskiĝis [[1925]] kaj mortis la [[26-a de februaro|26-an de februaro]] [[2005]]. Profesie ĝardenisto, li estis delegito en [[Saint-Martin-de-la-Place]], [[Francio]], [[dumviva membro de UEA]] kaj regula membro en [[Societo Zamenhof]]. === [[Marie-Therese Micard]] === '''Marie-Thérèse MICARD''' (mortis la [[28-an de decembro]] [[1986]] en [[Caen]], [[Francio]] estis franca esperantistino. Kun sia edzo [[Henri Micard]] ŝi fondis la [[kastelo Grezijono|Kulturdomon de la Franclandaj Esperantistoj]] ([[kastelo Greziljono]]) en [[1952]]. === [[Suzanne Minault]] === '''Suzanne MINAULT''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[21-an de junio]] [[1978]] en [[Niort]], [[Francio]]) estis franca esperantistino. Ŝi dum multaj jaroj estis delegito de [[UEA]]. Ŝi lernis Esperanton dum sia junaĝo en [[Parizo]] kaj poste gvidis multajn kursojn, ankaŭ korespondajn. ===[[Maurice Mongeois]]=== '''Maurice Mongeois''' (naskiĝis 1907, mortis septembro 1974) estis esperantisto en [[Épernay]] ekde 1920-a jardeko. Li gvidis la lokan Esperanto-grupon. === [[Robert Moraud]] === '''Robert MORAUD''' (naskiĝis en 1909, mortis la 5-an de oktobro 1998 en St-Yreix, Francio) estis tre agema inform-aktivulo, kiu fondis kaj gvidis Agad-Grupon por Esperanto. ===[[Gaston Moretti]]=== '''Gaston MORETTI''' (mortis en 1904) estis unu el la pioniroj en [[Nancy]]. == N == ===[[Paul Nuyts]]=== '''Paul NUYTS''' (naskiĝis probable en 1869, mortis la 18-an de aŭgusto de 1925 en [[Lannion]]) Kavaliro de la [[Honora Legio]], Prezidanto de la societo «[[Esperanto kaj komerco]]», estis franca esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li ludis gravan rolon en la agado por la internacia lingvo iniciatita en la [[Komerca Ĉambro de Parizo]]. == P == === [[Yvonne Paulier]] === '''Yvonne PAULIER''' aŭ '''PAULIEN''' (mortis 72-jara la [[1-an de aŭgusto]] [[1972]]) estis la sekretariino de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]]. Ŝi servis al Espéranto-France dum kvaronjarcento. Ĉiam sindonema, ŝi donacis al medicina fakultato sian korpon. ===Th. Pénisson=== '''Th. (Theodor?) Pénisson''' estis esperantisto el [[Villeneuve-Saint-Georges]], militkaptito en koncentrejo Altengrabow ĉe Magdeburg.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. ===Pereira=== '''Komandanto Pereira''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Clermont-Ferrand]], mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto, n173 jan 1915</ref> ===[[Georges Petit]]=== '''Georges Petit''' estis franca esperantisto el Parizo, militkaptito en koncetrejo Gardelegen, [[Altmark]]<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. ===[[Henri Petit]]=== '''Henri Petit''' estis esperantisto el Parizo, militkaptito ĉe [[Göttingen]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> === [[Henri Philippe]] === '''Henri PHILIPPE''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Pri li ĝis nun estas neniuj pliaj informoj, krom ke li estis [[Espéranto-France#prezizintoj|prezidanto]] de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]] (UFE) inter 1951 kaj 1957, antaŭita de [[Georges Warnier]]] kaj sekvita de [[René Llech-Walter]]. === J. M. Picard === '''J. M. (Jean-Marie?) PICARD''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: * ''L'Espéranto à l’École, ou l’enseignement méthodique de la Langue française aux enfants par l'Espéranto. ''. Eld. Imprimerie Paul Brodard, [[Coulommiers]], 1911 (18X11), 216 + XXVII pĝ. [https://www.abebooks.co.uk/LEsp%C3%A9ranto-l%C3%A9cole-PICARD.J.M-Instituteur-Professeur-diplom%C3%A9/30433398969/bd#&gid=1&pid=1 titolpaĝo] === [[Joseph Pinon]] === '''Joseph PINON''' (mortis 78-jara la [[23-a de aŭgusto|23-an de aŭgusto]] [[1965]] en [[Sallanches]]) estis franca esperantisto, Delegito de UEA en [[Sartrouville]]. ===[[Louis Poncet]]=== '''Louis PONCET''', kuracisto, estis franca esperantisto. La 8-an de majo 1925 li prezentis sian tezon al [[Universitato de Liono]] pri vakcinado en Eŭropo uzante enketon farita per Esperanto. Li estis aldona estrarano de UEA en 1932. ===G. Pourchelle=== '''G. (Georges?) Pourchelle''' estis esperantisto el Amiens, militkaptito en la koncentrejo Truppenubungsplatz <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> kaj post en koncentrejo Zossen<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ambaŭ ĉe Berlino. === [[Paul Poisson]] === '''Paul POISSON''' naskiĝis en [[1917]] kaj mortis en [[1999]], aktivulo por la utiligo de [[Esperanto]] en la [[Freinet-instruado]], forpasis novembre en [[Tours]] ([[Francio]]). ===A. Ploussu=== '''A. PLOUSSU''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]]. === [[Georges Pouchot]] === '''Georges POUCHOT''' (puŝo) estis franca [[profesoro]] kaj esperantisto. Naskiĝis la [[20-an de septembro]] [[1880]] en [[Caluire]] (apud [[Lyon]]). Laŭ la [[Enciklopedio de Esperanto - P|Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li estis sekretario kaj fondinto de „[[Amikaro Esperantista de Lyon]]“ ([[1904]]), sekretario de la [[Federacio Esperantista Rodana]] kaj administranto de [[SFPE]]. De [[1905]] gvidis multajn kursojn, publikajn kaj oficialajn (urbajn aŭ lernejajn) kaj per [[radio]] (TSF). ==Q== ===G. Queste=== '''G. Queste''' (mortis 1915?) estis esperantisto, fondinto de la grupo en [[Amiens]], mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. == R == ===E. Ragon=== '''E. Ragon''' estis esperantisto el [[Grasse]], vundita kaj militkaptita en la koncentrejo Lager Lechfeld dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Alexandre Raymond]] === '''Alexandre RAYMOND''' (naskiĝinta en [[1988]]) estas franca esperantisto vivanta en [[Liono]]. Krom pri Esperanto li okupiĝas pri la [[arpitana lingvo]] kaj verkis vortaron pri ĝi. Neregule li kontribuetas al vikipedio per la uzantonomo [[:uzanto:Kaha|Kaha]]. === [[A. Rivier]] === '''A. RIVIER''' estis pioniro de Esperanto en [[Alĝerio]] en [[1899]]. Verko * [[En Rusujo per Esperanto]]. Eldonejo Moskva Librejo "Esperanto", Moskvo, 1911, (12 x 16 cm), 132 paĝoj. ===[[Marcelle Robineau]]=== '''Marcelle Robineau''' (naskiĝis en 1903, mortodato nekonata) estis esperantistino en [[Seignelay]], departemento [[Yonne]]<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb. 1984</ref>. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Théophile Rousseau]] === '''Théophile ROUSSEAU''' vivis de [[1880]] ĝis [[1916]], mortinta kiel soldato antaŭ [[Verdun]]. La matematikinstruisto estis de [[1908]] ĝis sia morto vicprezidanto de [[UEA]]. === [[Marcel Roux]] === '''Marcel ROUX''', prononco [marSEL RU] estis franca sekretario kaj fervora esperantisto. Li naskiĝis la [[3-an de majo]] [[1903]] en [[Liono]], mortodato ĝis nun ne estas notita. Sekretario de urba laborista Esperanto-grupo, li interalie estis organizinto de la [[7-a SAT-Kongreso 1927]]. Marcel Roux propagandis la disvastiĝon de Esperanto per franclingvaj artikoloj en naciaj gazetoj kaj kunlaboris per esperantlingvaj artikoloj al la revuo „[[Sennaciulo]]“ de [[SAT]]. === [[Gustave Roy]] === '''Gustave Roy''', framasono, instruisto pri la hispana kaj la germana, estis franca pioniro, kies pli granda kontribuo estis la partopreno en la kreado de [[Amikejo]] en [[Moresnet neŭtrala]] en 1908. [[Dosiero:Moresnet - Gustave ROY.jpg|alternative=Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|eta|Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|maldekstra]] Verko: * '''Kiel Neŭtra Moresneto fariĝis Amikejo'''. Parizo, ''Librairie de l’Esperanto'', 1908. {{Citaĵo|Mi tralegis kun granda intereso tiun ĉi broŝuron en kiu nia amiko kaj kunlaboranto Sro G. Roy pritraktas la projekton, kies unua, talenta iniciatoro li estas. S-ro Roy priskribas intersekve la gravecon de Amikejo, ĝia fondo, la ĝis nun faritajn penadojn kaj klopodojn kaj la estontecon de Amikejo. Li faras elokvantan alvokon al la esperantistoj, montras al ni la tri geniojn de Amikejo kaj prezentas fine gvideton por Fremduloj en la rava regiono, kiu estas Amikejo. La [[broŝuro]] estas skribita en korekta,entuziasta stilo; ĝi estas tute rekomendinda.|Amatus. [[Belga Esperantisto]] n.001-002 (nov-dec 1908) }} == S == === [[Maurice Salzmann]] === '''Maurice SALZMANN''' estis esperantisto en [[Liono]], kiu internacie aparte konatiĝis pro lia traduko de la rakonto ''[[Al ĉiuj egale - mia utopio]]'' de la jidlingva verkisto [[Ŝalom Alejĥem]], kiu esperantlingve en unua eldono publikiĝis en 1928 ([https://search.worldcat.org/de/title/Al-iuj-egale-mia-utopio/oclc/1281807052 OCLC 1281807052]), sed laŭ libraj datumaroj ankaŭ en dua eldono en 1948.<ref>[https://tekstaro.com/t?nomo=esperanto-en-perspektivo&sekcio=eep-parto-2 eldonjaro 1948 estas konfirmita per la ĉapitro 7.2.26 "El la Jida Literaturo" de la verko] [[Esperanto en perspektivo]], paĝo 221</ref> La bulteno [[FranceEsperanto]] en [https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/FranceEsperanto/france-esperanto-monata-organo-de-francaj-esperantistoj-dua-serio-no-20-44-aug-sept-1923.pdf la eldono aŭgusto-septembro 2023, paĝo 149] gratule anoncigis ke al li naskiĝis filo Maks la 20-an de junio 1920. '''Recenzoj pri ''Al ĉiuj egale''''' {{citaĵo|Laŭ la tradukinto, unu el la plej eminentaj verkistoj de la novhebrea literaturo certe estas Ŝalom Alejĥem. Lia [[novelo]] «La Gimnazio» estis jam tradukita de nia Majstro D-ro Zamenhof. La novelo konsistas el ok ĉapitroj, ĉiuj tre amuzaj kaj interesaj. Per ili la aŭtoro eksponas sian sugestan tezon, t. e., kio okazus en la mondo se oni dividus la monan riĉecon inter la terloĝantoj? Fakte la temo ne estas nova kaj ĝi povus starigi plurajn kaj diversajn komentariojn; sed ĝia elvolvigo kaj argumenta analizo estas efektivigita trafe iliaj majstre. Buŝe de la m aljuna filozofo Iie b Meir, unu el la protagonistoj de la rakonto, la verkisto prave asertas: «Vi vivas en eraro. Ne en la mono sin tenas la tuta feliĉo de la homo. Nia feliĉo sin tenas en la frunto kaj en la koro. Ni estas kreitaj ne nur por la ventro, sed pro alia afero». Pri tio ni nur povas aldoni: ''amen''; ĉar bedaŭrinde la besto kiu restas ĉe ni superregas ankoraŭ nian konscion. La bonega kaj imitinda literatura stilo de la tradukinto konstante stimulas la legadon de novelo kies enhavo, verdire, iĝas ĉiam sprona kaj vigla.|[[Jaume Aragay i Pujols|Jaume Aragay]]. [[Boletín]] n092-093 (sep 1956)}} {{citaĵo|Jam aperis en Esperanto tradukoj de kelkaj el la neimiteblaj rakontoj de Alojĥem (tiel): inter ili ''Hebrea Rakonto, Tri Kapetoj, Ne estas Feliĉo, Hebreaj Rakontoj'' ([[Ferdinand Hirt & Sohn]]), kaj la brila Zamenhofa traduko ''La Gimnazio''. La nuna verketo (malgraŭ kelke da eraretoj) same bone prezentas la unikan stilon de la [[aŭtoro]]. La historieto estas sprita parabolo —valida ankaŭ por la nuna tempo— instruanta, ke ne en mono troviĝas la [[feliĉo]] de la homo. Ni varme rekomendas ĝin, kaj notas kun plezuro, ke sekvos pluaj volumetoj el samaj plumoj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Lucien Sergeant]] === '''Lucien Sergeant''', akvokato, estas pioniro en Francio. Li ĉeestis la Unuan Universala Kongreso de Esperanto en Boulogne-sur-Mer, kie li, kune kun Duchochois kaj Michaud elpensis la [[Esperanto-flago]]n. En aŭgusto 1914 li estis vokita al Unua mondmilito kaj lasis sian edzinon [[Alice Sergeant]] hejme kun sia 11-jara filo. Li revenis en januaro 1919. ===Servais=== '''Servais''' estis esperantisto el Pré-St-Gervais, militkapitito en koncentrejo ĉe [[Mecklenburg]] <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Gérard Schneider]] === '''Gérard SCHNEIDER''' (naskiĝis en 1921, mortis la 4-an de junio 1995) estis franca katolika pastro. En sia paroĥo Saint-Clement<!-- Kiu Saint-Clement? Laŭ stato de somero 2015 estas 8 nunaj administraj komunumoj de tiu nomo en Francio, plus 8 iamaj... --> li plurfoje instruis Esperanton, kaj aranĝis per Esperanto multjaran rilatadon kun paroĥo en Germanio. === [[Dominique Simeone]] === '''Dominique SIMEONE''' estas franca esperantisto. Ekde somero 2006<ref>fonto [http://ateisto.org/arĥivujo/2007-04.pdf revuo "Ateisto" de aprilo 2007]{{404|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> li estis estrarano, ekde somero 2008 vicprezidanto, de [[Ateista Tutmonda Esperanto-Organizo]],<ref>[http://ateisto.org/arhxivujo/2013-11-ateo17.pdf informo "estraro de ATEO" en la revuo "Ateisto" de novembro 2013,]</ref><ref>[http://ateisto.org/estraro paĝo en la retejo de la organizaĵo, alirita la 30-an de novembro 2014, kontrolita la 15-an de marto 2016:] "prezidanto: [[Roland Schnell]], Germanio, vicprezidanto [[Dominique Simeone]], Francio, sekretario: [[Anna Löwenstein]], Italio, kasisto: [[Dieter Rooke]], Svislando, redaktoro: [[Christian Rivière]], Francio"</ref> kaj ekde somero 2006 ankaŭ funkciis kiel redakciano de la asocia revuo "Ateisto". === [[François Soubranne]] === '''François SOUBRANNE''' (subran) estis franca esperantisto kaj instruisto en [[Tulle]]. De l908 li seninterrompe estis UEA-delegito. == T == === [[Joël Thézard]] === '''Joël Thézard''' (naskiĝis la 24-an de februaro 1884 en [[Châtillon-sur-Loire]], mortis la 27-an de junio 1957 en [[Niort]]<ref>http://www.wiki-niort.fr/THEZARD_Joel_-_Artiste_Niortais</ref>), franca verkisto, pentristo kaj skulptisto, estis esperantisto en Francio ekde 1934. Li instruis desegnarton en [[Bastia]], [[Havre]] [[Guéret]] kaj fine ĉe la liceo ''Fontanes'' de [[Niort]] ekde 1919. ====Verkoj==== * 1. ''Polusaj glacioj sub noktomeza suno''. Eld. [[Franca Esperanto-Instituto]], 1937? * 2. ''La Bela Historio de Jozef'', de Zamenhof, ilustrita per 12 desegnaĵoj. Eld. Franca Esperanto-Instituto. * 3. ''Nordnordaj Fabeloj''. Eld. [[Muusses Esperanto-Biblioteko]], [[Purmerend]], 1937. ;Recenzoj Pri ''Polusaj glacioj sub noktomeza suno'' {{Citaĵo| La libreto priskribas krozadon al Islando kaj Spitzbergo kaj reveturon laŭlonge de la norvegaj fjordoj.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n149 (dec 1937)}} {{citaĵo|Aperis en la Kolekto de Franca Esperanto Instituto tiu ĉi tre rekomendinda originala verketo konsistanta el mallongaj vojaĝnotoj ilustritaj per 30 ĉarmaj laŭnaturaj desegnoj, fotoj, [[bildo]]j laŭ [[akvarelo]]j, kaj du kartoj, ĉiuj de la aŭtoro mem. En taglibra formo ĝi priskribas krozadon al Islando kaj Spitsbergo kun reveturo laŭlonge de la fjorda [[norvega marbordo]]. Ĉiam denove la artista plumo scias kapti per kelkaj vortoj la mirindajn lumkaj kolorefekton de l' helaj arktaj vastejoj; bedaŭrinde nur, ke mankas koloro al la “akvareloj” ĉi tie represitaj. Neoficialaj estas la terminoj [[isbergo]] (iceberg), [[bankizo]] (coastal ice-pack), kaj [[tribordo]] (starboard).| M.M.D. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 391, Novembro (1937)}} ---- Pri ''Nordnordaj Fabeloj'' {{Citaĵo|La scenejo estas jam laŭ la titolo en la [[nordo]], en la plej alta nordo. La fabeloj estas belaj kaj lerte verkitaj. La verkisto, juna [[esperantisto]] (de 4 jaroj) esperigas, ke ni povas atendi de li ankoraŭ aliajn interesajn verketojn.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.152 (mar 1938)}} === [[Jean-Luc Thibias]] === '''Jean-Luc THIBIAS''' (naskiĝis la {{daton|1960-08-15}}) estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]], laŭ profesio [[poŝtoficisto]]. Li jam longe aktivas por Esperanto en sia urbo [[Nancio]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel prezidanto, kasisto kaj [[libroservo|libroservisto]]. ===[[Jules Thiébault]]=== '''Jules Thiébault''' estis franca esperantisto en Carignan (Ardennes) dum la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj: *[[La malaperinta amiko]]<ref>Eldonejo A. Suzaine, Sedan</ref>; (ĉ. 1920); *[[Materiiĝoj en Mantes]] (1925); === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''' naskiĝis la [[4-an de majo]] [[1948]], mortis la [[5-an de decembro]] [[2013]], estis franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]] kaj kiel ŝi aktivis por [[kastelo Greziljono]]. Li laboris kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas delegito de UEA. === [[Gaston Turin]] === '''Gaston TURIN''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la [[6-a de marto|6-an de marto]] [[1979]] en [[Pontarlier]], [[Francio]]) estis franca esperantisto. Li estis redaktoro de [[Internacia Pedagogia Revuo]], aktivulo de [[ILEI]] kaj multjara delegito pri instruado. == V == === [[Marie-Thérèse Valantin]] === '''Marie-Thérèse VALANTIN''' naskiĝis en [[1899]] mortis novembre [[1994]] en [[Bourges]], [[Francio]]. Dojeno de la franca movado, ŝi helpis la renaskiĝon de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]] post la [[dua mondmilito]]. ===Sr-ino Vallienne=== '''Sr-ino Vallienne''' (mortis 1913), edzino de [[Henri Vallienne]], estis esperantistino en la comenco de la 20-a jarcento. Ŝi estis verkistino, kunlaborantino de pluraj francaj revuoj kaj verkistino de kelkaj propagandaj komedioj ludataj en Esperantaj festoj de sia tempo.<ref>Esperanto, n139 fev. 1913</ref> === [[Lionel Venon]] === '''Lionel VENON''' (naskiĝis en [[1921]] - pereis la [[4-a de aprilo|4-an de aprilo]] [[1993]] en aŭto-akcidento) estis vic-urbestro de [[Selles-sur-Cher]], la prezidanto de la franca sekcio de Internacia Ligo de Esperantistaj Radio-Amatoroj ([[ILERA]]). ===[[Claude Vernay]]=== '''Claude Vernay''' estis franca esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en [[Dunkerque]]. Verko: *''Historique du mouvement espérantiste à Dunkerque, précédé d 'un aperçu sur l'évolution du probleme de la langue auxiliaire''. 1938 (?) {{citaĵo|Jen sendube unu el la plej bonaj, plej efikaj propagandaj eldonaĵoj kiuj nacilingve aperis pri [[Esperanto]]. En la libreto, grandformata kaj 76-paĝa, ni trovas la kompletan evoluon de la ideo pri [[helplingvo internacia]] lerte redaktitan kaj bone prezentitan. La libreto ekde sia apero tiom bone impresis ke oni tuj uzis ĝin por efika [[propagando]] kaj eĉ por ĉerpi el ĝi regule dokumentajn gazetartikoloj. Tiu unua parto de la broŝuro, fakte la enkonduko, estas verkita de D-ro Degand, [[advokato]] kaj prezidanto de la grupo de Dunkerque. La dua parto skizas la historion, la evoluon kaj la intensan vivon de la tiea grupo. Ankaŭ tiu parto estas tre utila , ĉar ĝi montras kiamaniere akiri viv - kaj laborplenan grupon. La broŝuro estas dokumenta por ĉiuj kaj instiga precipe por grupanoj. Diversaj belaj fotografaĵoj pligrandigas ankoraŭ ĝian valoron. Inter tiuj portretoj ni precipe citu tiu jn de Zamenhof, Dumont, la nestoro de la movado en Dunkerque, Deligny, konata esperanto-profesoro, P. Benoit, prezidinto de la loka grupo, kaj plej simpatia samideano Archdeacon, granda batalanto por nia lingvo, ktp .| Hoso. [[Belga esperantisto]] n253 (mar 1938)}} {{citaĵo|Dokumentita historio pri la movado Esperanta en Nord, kaj aparte en Dunkerque, 1902-1935. Interesa raporto pri klopodo, laboro, kaj sukceso. Dek tri portretoj, kun biografiaj notoj, de lokaj [[pioniro]]j honorindaj. Unu ĉapitro montras la anglan devenon de [[Ernest Archdeacon]], prezidanto de S.F.P.E. Komence troviĝas skiza ''Aperçu sur l' Evolution du Probleme de la Langue Auxiliare''. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 413, Septembro (1939)}} === [[Gaston Veron]] === '''Gaston VERON''' (naskiĝis en [[1918]]; mortis en [[2001]]) estis [[franca esperantisto]] kaj [[delegito de UEA]] en [[Domfront]] dum kvardek jaroj, iama fakdelegito pri historio, juro kaj katolikismo. === [[Renée Volpeliere]] === '''Renée VOLPELIERE''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[15-a de decembro|15-an de decembro]] [[1986]] en [[Nimes]], [[Francio]]) estis [[UEA]]-delegito. Dum dek kvin jaroj ŝi estis fakdelegito pri mondofederismo kaj mondocivitaneco, ŝi ankaŭ regule kaj malavare kontribuis al la Novjorka Oficejo de UEA por subteni la laboron ĉe UN. == Y == === [[Roger Yafil]] === '''Roger YAFIL''' (1921-1997), aktivulo en la Pariza regiono, delegito pri instruado de lingvoj, kiu partoprenis en multaj UK-oj, mortis en [[Chatou]] la 16-an de februaro. Li aŭtoris la infanan kurslibron '''La familio muso'''. ==Z== ===[[Eduard Zuber]]=== '''Eduard Zuber''' estis franca esperantisto, militkaptito 1915 en [[Königsbrück]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj|*]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Francaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Francaj]] lz7dqycynugbdlqnfqawb4rrjyncvl8 9472038 9472027 2026-09-09T13:23:44Z Roberto 609 /* Armela LeQuint */ 9472038 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[franca esperantisto|francaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri francaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:francaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de francaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de francaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Albert Adeline]]=== '''Albert ADELINE''' (mortis en septembro 1933) estis Sekretario de la Franca [[Ĉambro de Komerco]] en [[Londono]]. Li sciis Esperanton kaj subtenis ĝin, kvankam li ne movadis<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 343, Novembro (1933)</ref>. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===Amigault=== '''Amigault''' estis esperantisto el St-Denis, malaperinta ĉe Charleroi la 22-a de aŭgusto 1914 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == B == === [[M. Baissac]] === '''M. BAISSAC''' estis pioniro en Alĝerio en la komenco de 20-a jarcento. En 1905 li verkis la originalan teatraĵon "La duonokulvitro". Baissac publikigis artikolojn pri la 2-a UK en alĝeriaj gazetoj: „Le Republicain“ kaj „L'Independant“ en 1906.<ref>[https://archive.org/details/RuslandaEsperantisto_1906_n11_nov/page/232/mode/2up Ruslanda Esperantisto. ''Esperantista movado''. N 11, p. 232.] Nov. 1906</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Otto Barban]]=== '''Otto Barban''' estis esperantisto el Metz, mortinto dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> === [[Paulette Bascou]] === '''Paulette BASCOU''' (naskiĝis en 1909, mortis la [[27-an de decembro]] 1995 en [[Privas]], Francio) estis Freinet-metoda Esperanto-instruintino, delegito de Universala Esperanto-Asocio ([[UEA]]) pri edukado dum kvaronjarcento kaj aktiva en la movado JEAN. ===Baumann=== '''Baumann''' estis esperantisto el [[Château Sallins]] forkondukita kiel garantiulo dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. ===A. Bayet=== '''A. Bayet''' estis esperantisto el St-Maurice en Gourgois, vundita kaj kredeble kaptita la 7-an aŭ 8-a de septembro 1914, dum la Unua mondmilito, en [[Fosse Martin]].<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[René Beck]]=== '''René Beck''' estis franca esperantisto en [[Chartres]], kiu esperantiĝis en 1903. Verko: *'''La Mistera Sinjorino. Novelo originale verkita en Esperanto'''. Eld. Librejo Asselin, [[Tours]], 1913 (?). {{citaĵo|La verko prezentas la historion de malfeliĉa virino edziniĝinta kun viro malbona kaj diboĉema. En la komenco de la rakonto ni jam trovas ŝin apartigita de ŝia edzo kaj loĝanta sola en vilaĝo. Kio tie okazas estas vive priskribita en tre klara bona Esperanto. Ŝajnas al ni bedaŭrinde, ke la aŭtoro ne faris el sia [[temo]] iom pli dikan volumon, ĉar tiumaniere li povus kredeble prezenti pli detale la karakterojn de la personaro. Cetere la prezo estas sufiĉe alta por tiel malgranda libreto. La verko de nia samideano estas tute leginda. Ni esperas, ke ĝi ricevos bonan akcepton ĉe la Esperantistaro, kiu per tio kuraĝigos lin al plua kaj eble pli ambicia provo sur la kampo de nia [[originala literaturo]].|A.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, Aŭgusto (1913)}} === [[Michel Becker]] === [[Dosiero:Grosjean Maupin, Becker – Cours Élémentaire Pratique d’Esperanto, 1909.pdf|160ra|eta]] '''Michel BECKER''' estis franca esperantisto, kiu publikigis kun [[Émile Grosjean-Maupin]] la ''Cours élémentaire pratique d'après la méthode combinée'', 1909, tradukita italen, persen ktp. Verko * Michel Becker et E. Grosjean - Maupin. ''Cours élémentaire pratique d’Esperanto d’après la methode directe combinée''. Eldonejo [[Hachette]], Parizo, 1909, (12 x 18 cm) 166 paĝoj. ===[[Lucien Bernot]]=== '''Lucien BERNOT''' (mortis 1905), plibone konata sub la pseŭdonomo « Elber No » estis franca esperantisto pioniro en [[Fontenay-sous-Bois]]. Li verkis multajn muzikaĵojn. Li direktis ankoraŭ, en la ĵurnalo [[L'Espérantiste]] la rubrikon « amuzaĵoj ». === [[Roger Blanc]] === '''Roger BLANC''' (naskiĝis en [[1913]], mortis [[1993]] en [[Sancoins]], [[Francio]]) estis emerita lernejestro, [[UEA]]-delegito tra 40 jaroj. Li fondis plurajn grupojn kaj estris regionan federacion dum jaroj. === [[Fanny Bonnet]] === '''Fanny BONNET''' [bone] (naskiĝis la {{daton|9|septembro|1870}} en [[Parizo]]; mortis en [[1936]]) estis franca "profesorino", t.e. instruistino, de la [[angla lingvo]] kaj de [[stenografio]]. Ŝi esperantiĝis en [[1903]]. Ŝi estis kasistino de [[SFPE]] dum 10 jaroj kaj komitatanino de la "[[Fédération Universitaire Espérantiste de France]]". === [[Emile Borel]] === '''Emile BOREL''' estis franca [[radiostacio|radiostaciestro]] kaj esperantisto de [[Liono]], kiu vivis en la kvartalo ''La Doua'' de la urbo [[Villeurbanne]] tuj norde de Liono, en ties [[Metropolo Liono|nuna metropola regiono]]. Li naskiĝis la [[27-an de aprilo]] [[1884]] en Liono ([[Lyon]]), kaj fervore propagandis favore al Esperanto, aparte en la [[radiostacio]], kiun li multajn jarojn direktis. Lia edzino estis unu el la fondintoj de la feminista Esperanto-Socio [[UDEV]]. === [[Rémy Bouchet]] === '''Rémy BOUCHET''' estas franca esperantisto. En Esperantujo li interalie kontribuas al la organizaĵo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE). === [[Honoré Bourdelon]] === '''Honoré BOURDELON''' (naskiĝis en [[1892]], mortis la [[21-a de septembro|21-an de septembro]] [[1980]]) estis multjara [[delegito de UEA]] en [[Marsejlo]], [[Francio]]. Li prezidis la Lokan Kongresan Komitaton de la [[42-a UK 1957]] en [[Marsejlo]]. === [[Louis Bourdon]] === [[Pastro]] '''Louis BOURDON''' ([[1904]], mortis la [[14-a de marto|14-an de marto]] [[2005]] en [[Lille]], [[Francio]]) lernis [[Esperanto]]n ĉ. 65-jaraĝa. Li entuziasme partoprenis en multaj kongresoj kaj renkontiĝoj, ĉe kiuj li ofte celebris la Sanktan [[Meso]]n. === [[Suzanne Bourot]] === '''Suzanne BOUROT''' (naskiĝis en [[1936]]) estas franca esperantistino, dum pluraj jaroj membro de Franca Esperanto Instituto ([[FEI]]). Ŝi estas unu el la ĉefaj kunfondintoj de la esperanto-centro [[Kvinpetalo]], kaj daŭre prizorgis ĝin dum transira periodo de 2004 (morto de [[Georges Lagrange|Georgo Lagranĝo]]) ĝis 2008, lasante iom post iom la taskojn al administranta skipo. === [[André Brest]] === '''André BREST''' (naskiĝis en [[1928]], mortis la [[4-a de aprilo|4-an de aprilo]] [[1993]]) estis [[UEA]]-delegito en [[Bormes-les-Mimosas]] ([[Francio]]). === [[Marc Budimir]] === '''Marc Svetomir BUDIMIR''' (naskiĝis en [[1929]], mortis la [[3-an de aŭgusto]] [[1976]] revenante de la [[61-a UK 1976]] en [[Ateno]] en trafik-akcidento en [[Greklando]]) estis franco jugoslav-devena. Li aktivis en la Esperanto-movado ekde [[1952]], unue en [[Beogrado]] ĝis la jaro [[1956]], kaj poste en [[Liono]], kie li vivis dum la lastaj dudek jaroj. === [[Fernand Buecher]] === '''Fernand BUECHER''' (naskiĝis en 1902 je nomo ''Ferdinand Bücher'' en Alzaco, [[Germana Regno]], mortis en 1996) post la [[Unua Mondmilito]] estis kunfondinto de la Esperanto-grupo en [[Mulhouse]] ([[Alzaco]], Francio). Li estis UEA-membro dum preskaŭ 50 jaroj kaj [[delegito de UEA|delegito]] en [[Didenheim]] dum 20 jaroj. ===[[Lucien Bourgois]]=== '''Lucien Bourgois''' franca esperanto-verkisto. Li estis prezidanto de [[Nordfrancia Esperanto-Federacio]] en la fino de 20-a jarcento. Verkoj: *'''Laŭ la fluo de l’ interparolo; Konversacia gvidlibro franca-Esperanta'''. Mimeo. Eld. [[Cercle esperantiste de l'Agenais]], [[Laroque Timbaut]], 1985. *'''Kvarlingva proverbaro'''. Eld. [[La KancerKliniko]], Parizo, 2000 26p. A4. ===[[Jules Bouche]]=== '''Jules Bouche''' (mortis 1915?) estis esperantisto el Parizo, mortinto dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. == C == === [[Hector Cachon]] === '''Hector CACHON''' [ekTOR kaŜON] (naskita la {{daton|11|marto|1891}} en [[Sens]],departemento [[Yonne]], mortinta en [[1951]]) estis franca esperantisto kaj tipografo. Laŭ la [[enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li estis esperantisto de 1910. Li estis unu el la unuaj membroj de ''[[Fédération Espérantiste Ouvrière]]'' (FEO) kaj de [[SAT]], estis sekretario de FDO de 1924 ĝis 1933 kaj direkciano de [[SAT]] de 1927 ĝis 1932. Plurajn kursojn li gvidis en [[Parizo]]. === [[Fortuné Cadenel]] === '''Fortuné CADENEL''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la [[18-a de junio|18-an de junio]] [[1987]]) estis membro de [[UEA]] kaj unu el la organizantoj de la [[Universala Kongreso]] en [[Marsejlo]] ([[1957]]). === [[Raoul Cahouet]] === '''Raoul CAHOUET''' naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[5-a de decembro|5-an de decembro]] [[1994]]. La [[urbo]] [[Vierzon]] ([[Francio]]), kie li estis delegito, decidis inaŭguri dulingvan memorplaton je lia memoro. === [[Jean-Pierre Cancel]] === '''Jean-Pierre CANCEL''' estas franca esperantisto vivanta en [[Alzaco]]. Li aktivas en la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kaj en 1993 estis inter la fondintoj de la organizaĵo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE). ===[[Raul Chaigné]]=== '''André-Raul Chaigné''' estis franca esperantisto el [[Culzac]], malaperinta la 20-an de aŭgusto 1914 en [[Faxe-Fonteny]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Jean Clement]] === '''Jean CLEMENT''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en [[januaro]] [[1998]] en [[Vierzon]], ([[Francio]]) estis iama [[delegito de UEA]] pri [[naturprotektado]]. === [[Maurice Clavel]] === '''Maurice CLAVEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la [[16-a de novembro|16-an de novembro]] en [[Valence]], [[Francio]]) estis franca esperantisto. Li estis membro de [[UEA]] depost [[1938]] kaj delegito ekde [[1946]]. === [[Roger Colney]] === '''Roger Colney''' estis de longe la prezidanto de la intertempe malaperinta poŝta [[ESP]]-asocio en [[GAP]]. === [[Jean-Paul Colnot]] === '''Jean-Paul COLNOT''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[aŭgusto]] [[2000]]), estis franca delegito kaj fakdelegito (pri [[junularo]], poste pri [[turismo]]) dum preskaŭ duona jarcento en Nancio ([[Nancy]]) kaj [[Laxou]] (Francio). Colnot estis bona, efika instruisto de Esperanto, i.a. en la junuldomo en Nancio. Por EFE, la Esperanto-asocio en Alsaco-Loreno, li aktivis kiel sekretario (1959-1972<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti-->) kaj prezidanto (1972-1980<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti; mi prenis la informojn el http://esperanto.france.est.free.fr/historio.htm pri prezidantoj -->). ===Comte=== '''Kapitano Comte''' estis franca esperantisto el [[Boulogne-sur-Mer]], militkaptito en koncentrejo Kavalier Scharnhorst apud [[Magdeburg]].<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> === [[Robert Coyac]] === '''Robert COYAC''' ([[1912]], mortis la [[23-a de oktobro|23-an de oktobro]] [[1991]]) estis [[UEA]]-delegito kaj fervojisto en [[Sartrouville]], [[Francio]]. === [[Louis Cozic]] === '''Louis COZIC''' (kozik) (naskiĝis la [[27-an de februaro]] [[1879]] en [[Parizo]]) estis [[Francio|franca]] inĝeniero kaj esperantisto. Laŭ la [[enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li plurajn jarojn estis prezidanto de la Asocio de la Inĝenieroj de Ŝtataj Publikaj Laboroj (france ''Association des Ingénieurs des Travaux publics''). Fervora propagandisto de Esperanto, li longe estis prezidanto de la [[Federacio de la Pariza Regiono]]. == D == === [[Henri Dabezies]] === '''Henri DABEZIES''' (naskiĝis en [[1918]], mortis en aŭgusto [[1992]] en [[Parizo]]) estis multajn jarojn fakdelegito pri protestantismo. ===[[Jean Dardel]]=== '''Jean Dardel''' estis esperantisto en Francio en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''La tekniko de la Termala Kuracado ĉe [[Aix-les-Bains]]'''. Eld. e A. Malaine, Parizo, 1905(?) === [[Jeanne Dedieu]] === '''Jeanne DEDIEU''' estis franca instruistino kaj esperantistino. En 1949 ŝi estis unu el kvar estraranoj de la ĵus nove fondita [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]]<ref>''Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj stariĝis!'' En: [http://www.gazetoteko.com/jv/jv4909.pdf ''La Juna Vivo,'' septembro 1949], paĝo 355.</ref>. En la sekva estraro de 1956 Jeanne Dedieu estis la prezidantino kaj plurajn jarojn gvidis la ligon.<ref>laŭ [[Humphrey Tonkin]], [[Poznano]], [[Pollando]] 8-an de februaro 2014</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Paul Degon]] === '''Paul DEGON''', franco, d-ro, advokato en [[Neuilly-sur-Seine]]. Ano de la [[Lingva Komitato]], UEA-delegito, kunlaboris je [[La Revuo]] kaj Jarlibro de UEA. ===[[Albert Delaunay]]=== '''Albert Delaunay''' estis esperantisto el [[Amiens]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Louis Demarest]] === '''Louis DEMAREST''' (demare) estis franca instruisto kaj unu el la kunfondintoj de [[SPPE]] en [[1898]] kaj el la unuaj propagandistoj por Esperanto en Francio, nome en "Journal des instituteurs", 1899. Li prezidis la grupon de [[Reims]] ĝis 1902, poste li forveturis al [[Konakry]] ([[Gvineo]]). === [[Pol Denis]] === '''Pol DENIS''' estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]]. Li jam longe aktivas en sia urbo [[Bar-le-Duc]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel prezidanto (1980-1983<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti; mi prenis la informojn el http://esperanto.france.est.free.fr/historio.htm pri prezidantoj -->), komitatano kaj redaktoro de la komunikilo "[[La informilo]]". ===[[Paul Deschamps]]=== '''Paul Deschamps''' (mortis la 22-an de aŭgusto 1914) estis franca esperantisto el [[Rouen]] dum la Unua mondmilito ĉe Fillières (Meurthe-et-Moselle)<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Roger Despiney]] === '''Roger DESPINEY''' (1907-2003) estis franca delegito de [[UEA]], prezidanto de la Pariza Federacio, sideja direktoro de [[Espéranto-France]] (1978-1987) kaj ties honora prezidanto.<!-- Ĉu estas familia rilato al la pli juna esperantistino [[Barbara Despiney]], devene el Pollando? Ĉu ŝi povus esti lia bofilino? --> === [[Charles Devoucoux]] === '''Charles Devoucoux''' (mortis 1909<ref>[https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1909_n003_jan/page/n33/mode/2up?q=Charles&view=theater Belga Esperantisto n003] (jan 1909)</ref>) advokato, estis franca pioniro listita en la Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIII ĉe [[Valognes]], Manche kaj prezidanto de la grupo de [[Charenton]]. Li ofte faris kursojn kaj paroladojn en la Pariza regiono. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Henriette Diou-Trouillon]]=== '''Henriette Diou-Trouillon''' estis franca esperantistino en la komenco de la 20-a jarcento. ;Tradukoj: *'''Oficiala resumo de la teosofia doktrino'''. Eld. Preza Esperanta Societo, Parizo, 1912(?)<ref>Esperanto n135 dez 1912</ref> ===[[Xavier Dorion]]=== '''Xavier Dorion''' (mortis 1904) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Roubaix]]. === [[Raymond Doury]] === '''Raymond DOURY''' (naskiĝis en [[1912]] kaj mortis [[4-an de marto]] [[2000]]) estis [[franca esperantisto]] kaj iama [[UEA-delegito]] pri [[mondcivitanismo]]. Li mortis la [[4-an de marto]] en vilaĝeto ''Combejean'', komunumo [[Pierrerue]], departemento [[Hérault]] en suda [[Francio]]. Ĝis la mezo de la [[1980-aj jaroj]] li aktivis en la [[Pariza regiono]], i. a. kiel delegito por [[Parizo]], gvidanto de konversaciaj rondoj kaj redaktoro de la [[gazeto]] [[Paris-Esperanto]]. ===[[Yvonne Dousset]]=== '''Yvonne DOUSSET''', esperantistino en Parizo en la komenco de 20-a jarcento. === [[Marcel Dupuis]] === '''Marcel DUPUIS''' [dŭpŭi] (naskiĝis la {{daton|25|februaro|1880}} en [[Parizo]]) estis [[franca esperantisto]] kaj [[inĝeniero]] de [[fervojo]]j. Li propagandis ĉefe sur la kampo de fervojoj kaj [[turismo]] per artikoloj, paroladoj, organizo de karavanoj ktp. Li estis vicprezidinto de la [[Pariza Esperantista Grupo]] kaj ĝenerala sekretario de [[ISAE]]. ===[[Roland Dupuis]]=== '''Roland DUPUIS''' estis franca esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Tradukoj: * [[Georges Duhamel]]. ''Rakontoj pri Nederlando'', 1938 [https://www.amazon.fr/RAKONTOJ-NEDERLANDO-ESPERANTO-HISTOIRES-HOLLANDE/dp/B01I3YXTF2] * [[Georges Duhamel]]. ''Norda Kanto'', 1939 [http://retbutiko.be/de/ero/nork] * [[Guy de Maupassant]]. [[La Normandaj Rakontoj]]. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]], 1953. ====Recenzoj==== Pri ''Rakontoj pri Nederlando'' {{citaĵo|Unuavide, oni povus supozi, ke ĉi tiu libreto estas nur riĉe ilustrita kaj altklasa gvidlibro al Nederlando. Sed ĝi estas multe pli, ol tio. Verkite de membro de la [[Franca Akademio]], ĝi konsistas el serio de 20 delikataj literaturaj skizoj, veraj [[prozpoemo]]j, kiuj spiras amon al Nederlando kaj instigas la leganton ŝati ĝiajn belaĵojn. La traduko estas bonega, kaj la verko tre rekomendinda. Notinda esprimo: ''Ĉiuj pecoj de la puzlo (ĵig-saw puzzle)''.|[[Montagu Christie Butler]] (M.C.B.) [[La Brita Esperantisto]] - Numero 405, januaro (1939) }} == F == === [[Germaine Faucher-Mahé]] === '''Germaine FAUCHER-MAHÉ''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[3-a de aprilo|3-an de aprilo]] [[1994]]) estis vidvino de Jacques-Louis Mahé ([[Lorjak]]). === [[Marcelle Fauvart-Bastoni]] === '''Marcelle Fauvart-Bastoni''' estis franca esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Verko * '''Cours élémentaire pour apprendre l’Espéranto sans professeur'''.— Paris. Hachette & C°. 1912? {{Citaĵo|Tiu nova kurso estas speciale rekomendinda al la francparolantoj kiuj deziras lerni la lingvon Esperanto, ĉar la aŭtorino atentis pri multnombraj specialaj frazkonstruaĵoj kaj dirmanieroj de la franca lingvo. Kvankam ni ne plu bezonas francajn lernolibrojn ni devas tamen konfesi ke la nova metodo estas bona kaj tute rekomendinda.|[[Belga Esperantisto]] n046-047 (aŭg-sep 1912)}} === [[Juliette Fayot]] === '''Juliette FAYOT''' (1899-1995), dumviva membro de UEA kaj de Unuiĝo Franca por Esperanto, pentristino, kiu verkis kaj ilustris '''Gvidlibro tra Paris''' (1965), mortis la 4-an de aŭgusto 1995 en Parizo. === [[Maurice Feneyrol]] === '''Maurice FENEYROL''' (1924-2000), iama delegito pri elektrotekniko, dumviva membro de UEA kaj de Unuiĝo Franca por Esperanto, granda mecenato de la Esperanto-movado, forpasis junie en La Garde (Francio). == G == === [[François Garrique]] === '''François GARRIQUE''' (1911-2003) estis vicdelegito (1958-59) kaj delegito (1960-91), mortis en Rognes (Francio). === [[Madeleine Gibez]] === '''Madeleine GIBEZ''' (1902-1998), iama delegitino en Gargas (Francio) kaj pri turismo, mortis la [[9-a de decembro|9-an de decembro]]. ===[[René Giroux]]=== '''René Giroux''' estis esperantisto el [[Chartres]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Félix Gomez]] === '''Félix GOMEZ''' (naskiĝis en [[1920]]; mortis en [[2001]] en [[Les Cluses]]) estis franca esperantisto, membro de [[UEA]] dum duona jarcento, iama [[delegito de UEA]]. === [[Léon Goudé]] === '''Léon GOUDÉ''' naskiĝis en [[1923]], delegito en [[Juigné-sur-Loire]] ([[Francio]]), katolika [[pastro]], kiu fondis la grupon en [[Baugé-en-Anjou|Baugé]] kaj gvidis multajn kursojn, mortis la [[8-an de aŭgusto]] [[1994]] en [[Anĝero]]. ===[[Henri Graër]]=== '''Henri Graër''' estis franca esperantisto el Lille, militkaptito ĉe Munster en 1915.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[André Grossmann]] === '''André (Andreo) GROSSMANN''' (naskiĝis la {{daton|1942-11-17}}) estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]], laŭ profesio [[informadiko|informadikisto]]. Li jam longe aktivas por Esperanto en sia urbo [[Mulhouse]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel komitatano, membroadministranto, kasisto kaj redaktoro de la dissendolisto "Alzaco-Loreno". ===[[Josée Guivy]]=== '''Josée Guivy''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Traduko: *[[Jacques Freneuze]].<small>^??</small> '''Per Telefono'''. Eld. Presejo S. Martino, [[Sainte-Radegonde]], 1907 <ref>([https://bibliotekoj.org/esperantajbitoj/PDF/Bibliografio%201888-1911%20Davidov.pdf Bibliografio 1888-1911 de Georg Davidov-Saratov, paĝo 26]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == H == === [[Alberic Humez]] === '''Alberic HUMEZ''' (ume) estis franca entreprenisto kaj esperantisto en [[Douai]]. De [[1908]] ĝis sia morto li seninterrompe estis UEA-delegito. Li elektiĝis [[honora membro de UEA]]. == J == === [[Pierre Jelenc]] === '''Pierre JELENC''' estas franca esperantisto, kiu estas inter la [[kunlaborintoj de PIV]], rilate al la fakoj [[histologio]], [[biologio]], [[fiziologio]] kaj [[kemio]]. En 1996 li kontribuis al la esperantlingva traduko de la romano [[Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato]] de [[Harry Harrison]], kiun publikigis la eldonejo [[Sezonoj]] en [[Jekaterinburg]].<!-- Ĉu estas familia rilato al la esperantisto [[Féodor Jelenc]], ankaŭ kunlaborinto de PIV? --> === [[Roland Jossinet]] === '''Roland JOSSINET''', esperantisto ekde 1920, UEA-membro seninterrompe de 1937, iama delegito pri reviziado de manuskriptoj, mortis 1995 en Parizo. ===[[Georges Jullien]]=== '''Georges Jullien''' estis franca esperantisto el Nice, malaperinta la 10-an de septembro 1914 en [[Sonancourt]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. == K == === [[Katakana (Pafklik)]] === '''Katakana''' estas membro de la [[Pafklik]]. Li komponas repinstrumentarojn kaj repas. === [[Georges Kolowrat]] === '''Georges KOLOWRAT''', [[licencio|licenciito]] en beletristiko, estis pioniro de Esperanto en Francio. Li aktivis ĉefe kontraŭ la afero de [[Ido]]. Verkoj * ''Faut-il réformer l'Esperanto?''. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo, 1908 (reeldono 1938). * ''Pri la derivo en Ido kaj en Esperanto''. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo, 1909. == L == ===[[Charles Lacoche]]=== '''Charles Lacoche''' (1890?-1914) estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Poix]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Paul Lacroix]] === '''Paul LACROIX''' [paŭl lakrŭa] estis [[franca esperantisto]], [[komercisto]], kaj prezidento de la Asocio por Komerco kaj Industrio en Grenoble. Unu el la kunfondintoj de [[SPPE]], [[1898]]. Per lia apogo okazis la unua prop. en Sudoriento de Francio. ===[[Gabriel Lanoux]]=== '''Gabriel LANOUX''' (mortis la 29-an de aprilo 1955) estis franca esperantisto en [[Alès]], departemento [[Gard]] en [[Okcitanio]]. === [[Noël Lecomte]] === '''Noël LECOMTE''', alie "Noĉjo Lagrafo", tradukis plurajn novelojn de [[Guy de Maupassant]]. Interalie rete legeblas: * Rozalia Prudent<ref name = "ipernity.com ROZALIA PRUDENT"> {{ Citaĵo el la reto | url = http://www.ipernity.com/blog/58225/4628494 | titolo = ipernity: ROZALIA PRUDENT - Guy de Maupassant by Noĉjo Lagrafo | alirdato = 2024-04-13 | aŭtoro = Noĉjo Lagrafo | dato = 2016-08-22 | verko = ipernity | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221126182434/www.ipernity.com/blog/58225/4628494 | arkivdato = 2022-11-26 | citaĵo = Karaj geamikoj, mi proponas al vi tiun novelon de Guy de Maupassant }} </ref> * La ermito<ref name = "ipernity.com La ermito"> {{ Citaĵo el la reto | url = http://www.ipernity.com/blog/58225/372345 | titolo = ipernity: La ermito -- Guy de Maupassant by Noĉjo Lagrafo | alirdato = 2024-04-13 | aŭtoro = Noĉjo Lagrafo | dato = 2012-01-23 | verko = ipernity | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221126182209/www.ipernity.com/blog/58225/372345 | arkivdato = 2022-11-26 | citaĵo = Karaj esperantlingvaj geamikoj, mi proponas al vi tiun novelon de Guy de Maupassant }} </ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === Sinjoro Lefebvre === Sinjoro '''LEFEBVRE''', (pseŭdonimo ''Ned Katryn''), franco, estis [[kapitano]] en [[Versailles]] antaŭ la [[Unua Mondmilito]]. Li verkis multajn artikolojn en la revuo "[[Lingvo Internacia]]". Aparte interesaj estis liaj humorplenaj raportoj pri [[Universalaj Kongresoj]]. === [[Michel Legris]] === '''Michel LEGRIS''' (n. en 1934, m. la 22-an de februaro 2000) estis franca esperantisto, iama [[delegito de UEA]] en Galan (departemento [[Altaj Pireneoj]] en [[Okcitanio]], Francio) kaj fakdelegito pri filatelo. === [[Armela LeQuint]] === '''Armela LEQUINT''' - la franca familia nomo skribeblas ''LeQuint'', ''Le Quint'' aŭ ''Lequint'' - estas franca esperantistino, redakciano de la satira gazeto ''[[La Kancerkliniko]]'' (LKK) kaj tradukistino kaj eldonintino de pluraj esperantlingvaj publikaĵoj. Ŝi estas la vivkunulino de [[Ĵak Lepŭil']], realnome ''Jacques Le Puil''. Grandan parton de sia vivo ŝi pasigis kaj pasigas kun li en la urbeto [[Thaumiers]] en la [[departemento Cher]].<ref>[[Grand Dictionnaire Français-Espéranto]], 1992, paĝo 5</ref>. Same kun la vivkunulo, ŝi plenumis gravajn tradukverkojn kiaj ''[[Vojaĝo ĝis noktofino]]'' laŭ ''Voyage au bout de la nuit'' de [[Louis-Ferdinand Celine]] en 2005.<ref>[https://www.amazon.com/Voja%C4%9Do-%C4%9Cis-Noktofino-Romano-Espera/dp/1595690220 Vojaĝo Ĝis Noktofino] kun esperanta recenzeto en la reta librovendejo ''[[Amazon.com]]''</ref> Pro tiu ĉi traduko la tradukistoj ricevis la [[OSIEK-premio|OSIEK-premion]] de la [[Organiza Societo de Internaciaj Esperanto-Konferencoj]] en [[2007]]. ===[[Joseph Lemière]]=== '''Joseph Lemière''' estis esperantisto el [[Caen]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===A. Levoy=== '''A. Levoy''' estis esperantisto el Pré-St-Gervais, militkaptito dum la Unua mondmilito en la koncentrejo Reserve-Lazarett II, ĉe Frankfurto.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[R. Louis]] === '''R. LOUIS''' (luis) estis franca esperantisto, kiu interalie konatis kiel kunfondinto de la asocio „Paco Libereco“. Li estis administranto kaj kunlaboranto de [[Internacia Socia Revuo]] inter la jaroj 1907 kaj 1909, kaj redaktoro de ''[[Le Travailleur Espérantiste]]'' inter la jaroj 1912 kaj 1914. Krome li interalie tradukis vastan gamon da broŝuroj pri Esperanto al la franca. === [[Pierre Louis]] === '''Pierre LOUIS''', en Esperanto '''Petro Luiso''' (naskiĝis en [[1911]], mortis en [[1998]] en [[Angulemo]] ([[Francio]]), estis verkinto kaj ilustrinto de la fama '''[[Junulkurso]] de [[SAT-Amikaro]]'''. Organizanto de kongresoj de [[SAT]] (en Nancio, 1954, kun 480 kongresanoj) kaj [[SAT-Amikaro]], li dum pluraj jaroj gvidis Esperanto-kursojn en [[Nancio]]. == M == ===[[Gaston de Maigret]]=== Grafo '''Gaston de MAIGRET''' (mortis en 1904) estis bonfaranta membro de la ''[[Société Pour la Propagation de l'Espéranto]]'', unu el la unuaj kiuj subtenis la [[Esperanto-movado en Francio|Esperanto-movadon en Francio]]<ref>La belga sonorilo - Numero 019, marto (1904)</ref>. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Generalo Malraison]] === '''Generalo MALRAISON''' de la franca armeo (mortis en [[1965]]) lernis Esperanton en [[1909]] kaj ĉiam subtenis la movadon. === [[Valentin Mannevy]] === Leŭtenanto '''Valentin-Emile MANNEVY''' (naskiĝis en 1882 - mortis la 9-an de aprilo 1912) estis franca esperantisto, sekretario de esperanto-grupo de [[Condé-sur-l'Escaut]]. Li mortis sur la batalkampo en [[Maharidja]] ([[Maroko]])<ref>[https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1912_n044_jun/page/222/mode/2up?q=Valentin+Mannevy+&view=theater Belga Esperantisto n044] (jun 1912)</ref>. Lia [[epitafo]] en Esperanto ankoraŭ ekzistas. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Fernand Maréchal]] === '''Fernand L. G. MARÉCHAL''' estis pioniro de Esperanto, franco loĝanta en [[Leeds]], aŭtoro de la apenaŭ konata pionira originala komedio "Ĉu Pumpilurbo havu pumpilon?"<ref>'Ni Festivalu' 09 aligxilo.doc</ref> Verkoj * ''La Tutmonda Lernolibro, por paroligi Esperanton, verkita laŭ la Gouín-metodo''. Eld. [[Northern Institute]], Leeds, 1906(?) * ''Trezoro de l’ Sorĉistoj''. Eldonejo Esperanto House, Leeds, 1908 (12x18), 64 paĝoj.<ref name = "esperanto.es"> {{ citaĵo el la reto | url = http://biblioteko.esperanto.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=557 | titolo = Details for: Trezoro de l' sorĉistoj. › Biblioteko Juan Régulo Pérez catalog | alirdato = 2024-04-13 | eldoninto = Esperanto House, Leeds | lingvo = eo | lingvo2 = en | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240412225434/http://biblioteko.esperanto.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=557 | arkivdato = 2024-04-12 | citaĵo = }} </ref> : Enhavo : :# Legendo pri la unua violono. :# Unuakta [[komedio]] originala: «La ensorĉigita Ringo». :# Vilhelmo Tell. :# Unuakta komedio originala «Ĉu Pumpilurbo havu Pumpilon?» ====Recenzoj==== Pri ''La Tutmonda Lernolibro, por paroligi Esperanton...'' {{citaĵo|Lernolibro verkita laŭ la Gouin metodo, ankaŭ nomata « natura metodo », nun multe uzata por instrui la fremd-naciajn lingvojn. La aŭtoro diras prave ke, por bone ellerni lingvon, oni bezonas koni multe da verboj. Tial, li priskribas la diversajn intersekvajn agojn de iu persono, kaj tio ŝajnas la plej bona maniero por facile memori la vortojn. La [[antaŭparolo]] de tiu libro estas leginda humorajn. Ni rekomendas la verkaĵon al ĉiuj esperantistaj profesoroj.|[[La belga sonorilo]] - Numero 046, Junio (1906)}} ---- Pri ''Trezoro de l’ Sorĉistoj'' {{Citaĵo|Grandampleksan kaj multekostan libron oni povas kompari kun grandega ŝipo kiu nur povas elŝipigi siajn komercaĵojn en granda haveno. Malgrandaj libroj similas al delikataj ŝipetoj kiuj povas penetri en la plej mallarĝajn golfeton por provizi ĉiujn partojn de la lando. Tiu estis sendube ankaŭ la opinio de Sro Maréchal kaj de liaj kunlaborantaj, kiam ili publikigis la ĉi supre cititajn literaturaĵetojn. Ilia celo estas tre laŭdinda kaj ilia libro estas rekomendinda; bedaŭrinde ĝi enhavas kelkajn lingvajn erarojn, kiujn ili espereble signalos en la 2-a numero de la kolekto.| [[Amatus Van der Biest-Andelhof]]. [[Belga Esperantisto]] n004 (feb 1909)}} '''Referencoj''' {{referencoj}} ===Martin=== '''Kapitano Martin''' (mortis 1915?) estis franca esperantisto el Nice, mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. ===[[Albert Masselier]]=== '''Albert Masselier''' estis franca esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis blindita dum la Unua Mondmilito. Verko *''Franca bukedo da dudek kantoj ĉerpitaj el nacia kaj regionaj literaturĝardeno''. Eld. [[Franca Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (FABE), [[Neuilly-Plaisance]], 1937(?) {{citaĵo|[[Kolekto]] de dudek francaj kanzonoj, vendata por la profito de la [[Franca Asocio de Blindaj Esperantistoj]]. Kvankam sen la melodioj ĝi ne multe utilas al britaj legantoj [''tiel''], certe por la francaj samideanoj ĝi tre helpos. Laŭdire, kaj kiom ni povas kontroli, la traduko bone konvenas al la muziko. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 380, Decembro (1936)}} === [[Sébastien Merlet]] === '''Sébastien MERLET,''' kromnomita '''Sebeto,''' estas juna franca esperantisto. Dum du jaroj li estis vicprezidanto de [[JEFO]].<ref>''[http://www.esperantomondo.net/correspondants/utilisation_eo.php#qui Qui suis-je?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080305203234/http://www.esperantomondo.net/correspondants/utilisation_eo.php#qui |date=2008-03-05 }} (france)''</ref> '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[François Mesplède]] === '''François MESPLÈDE''' ([[1904]]-[[2002]]) estis membro de 1973, fakdelegito pri [[turismo]] (1977-1999), mortis la 30-an de junio en [[Arcachon]] (Francio). === [[Pierre Métivier]] === '''Pierre MÉTIVIER''' naskiĝis [[1925]] kaj mortis la [[26-a de februaro|26-an de februaro]] [[2005]]. Profesie ĝardenisto, li estis delegito en [[Saint-Martin-de-la-Place]], [[Francio]], [[dumviva membro de UEA]] kaj regula membro en [[Societo Zamenhof]]. === [[Marie-Therese Micard]] === '''Marie-Thérèse MICARD''' (mortis la [[28-an de decembro]] [[1986]] en [[Caen]], [[Francio]] estis franca esperantistino. Kun sia edzo [[Henri Micard]] ŝi fondis la [[kastelo Grezijono|Kulturdomon de la Franclandaj Esperantistoj]] ([[kastelo Greziljono]]) en [[1952]]. === [[Suzanne Minault]] === '''Suzanne MINAULT''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[21-an de junio]] [[1978]] en [[Niort]], [[Francio]]) estis franca esperantistino. Ŝi dum multaj jaroj estis delegito de [[UEA]]. Ŝi lernis Esperanton dum sia junaĝo en [[Parizo]] kaj poste gvidis multajn kursojn, ankaŭ korespondajn. ===[[Maurice Mongeois]]=== '''Maurice Mongeois''' (naskiĝis 1907, mortis septembro 1974) estis esperantisto en [[Épernay]] ekde 1920-a jardeko. Li gvidis la lokan Esperanto-grupon. === [[Robert Moraud]] === '''Robert MORAUD''' (naskiĝis en 1909, mortis la 5-an de oktobro 1998 en St-Yreix, Francio) estis tre agema inform-aktivulo, kiu fondis kaj gvidis Agad-Grupon por Esperanto. ===[[Gaston Moretti]]=== '''Gaston MORETTI''' (mortis en 1904) estis unu el la pioniroj en [[Nancy]]. == N == ===[[Paul Nuyts]]=== '''Paul NUYTS''' (naskiĝis probable en 1869, mortis la 18-an de aŭgusto de 1925 en [[Lannion]]) Kavaliro de la [[Honora Legio]], Prezidanto de la societo «[[Esperanto kaj komerco]]», estis franca esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li ludis gravan rolon en la agado por la internacia lingvo iniciatita en la [[Komerca Ĉambro de Parizo]]. == P == === [[Yvonne Paulier]] === '''Yvonne PAULIER''' aŭ '''PAULIEN''' (mortis 72-jara la [[1-an de aŭgusto]] [[1972]]) estis la sekretariino de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]]. Ŝi servis al Espéranto-France dum kvaronjarcento. Ĉiam sindonema, ŝi donacis al medicina fakultato sian korpon. ===Th. Pénisson=== '''Th. (Theodor?) Pénisson''' estis esperantisto el [[Villeneuve-Saint-Georges]], militkaptito en koncentrejo Altengrabow ĉe Magdeburg.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. ===Pereira=== '''Komandanto Pereira''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Clermont-Ferrand]], mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto, n173 jan 1915</ref> ===[[Georges Petit]]=== '''Georges Petit''' estis franca esperantisto el Parizo, militkaptito en koncetrejo Gardelegen, [[Altmark]]<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. ===[[Henri Petit]]=== '''Henri Petit''' estis esperantisto el Parizo, militkaptito ĉe [[Göttingen]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> === [[Henri Philippe]] === '''Henri PHILIPPE''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Pri li ĝis nun estas neniuj pliaj informoj, krom ke li estis [[Espéranto-France#prezizintoj|prezidanto]] de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]] (UFE) inter 1951 kaj 1957, antaŭita de [[Georges Warnier]]] kaj sekvita de [[René Llech-Walter]]. === J. M. Picard === '''J. M. (Jean-Marie?) PICARD''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: * ''L'Espéranto à l’École, ou l’enseignement méthodique de la Langue française aux enfants par l'Espéranto. ''. Eld. Imprimerie Paul Brodard, [[Coulommiers]], 1911 (18X11), 216 + XXVII pĝ. [https://www.abebooks.co.uk/LEsp%C3%A9ranto-l%C3%A9cole-PICARD.J.M-Instituteur-Professeur-diplom%C3%A9/30433398969/bd#&gid=1&pid=1 titolpaĝo] === [[Joseph Pinon]] === '''Joseph PINON''' (mortis 78-jara la [[23-a de aŭgusto|23-an de aŭgusto]] [[1965]] en [[Sallanches]]) estis franca esperantisto, Delegito de UEA en [[Sartrouville]]. ===[[Louis Poncet]]=== '''Louis PONCET''', kuracisto, estis franca esperantisto. La 8-an de majo 1925 li prezentis sian tezon al [[Universitato de Liono]] pri vakcinado en Eŭropo uzante enketon farita per Esperanto. Li estis aldona estrarano de UEA en 1932. ===G. Pourchelle=== '''G. (Georges?) Pourchelle''' estis esperantisto el Amiens, militkaptito en la koncentrejo Truppenubungsplatz <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> kaj post en koncentrejo Zossen<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ambaŭ ĉe Berlino. === [[Paul Poisson]] === '''Paul POISSON''' naskiĝis en [[1917]] kaj mortis en [[1999]], aktivulo por la utiligo de [[Esperanto]] en la [[Freinet-instruado]], forpasis novembre en [[Tours]] ([[Francio]]). ===A. Ploussu=== '''A. PLOUSSU''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]]. === [[Georges Pouchot]] === '''Georges POUCHOT''' (puŝo) estis franca [[profesoro]] kaj esperantisto. Naskiĝis la [[20-an de septembro]] [[1880]] en [[Caluire]] (apud [[Lyon]]). Laŭ la [[Enciklopedio de Esperanto - P|Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li estis sekretario kaj fondinto de „[[Amikaro Esperantista de Lyon]]“ ([[1904]]), sekretario de la [[Federacio Esperantista Rodana]] kaj administranto de [[SFPE]]. De [[1905]] gvidis multajn kursojn, publikajn kaj oficialajn (urbajn aŭ lernejajn) kaj per [[radio]] (TSF). ==Q== ===G. Queste=== '''G. Queste''' (mortis 1915?) estis esperantisto, fondinto de la grupo en [[Amiens]], mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. == R == ===E. Ragon=== '''E. Ragon''' estis esperantisto el [[Grasse]], vundita kaj militkaptita en la koncentrejo Lager Lechfeld dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Alexandre Raymond]] === '''Alexandre RAYMOND''' (naskiĝinta en [[1988]]) estas franca esperantisto vivanta en [[Liono]]. Krom pri Esperanto li okupiĝas pri la [[arpitana lingvo]] kaj verkis vortaron pri ĝi. Neregule li kontribuetas al vikipedio per la uzantonomo [[:uzanto:Kaha|Kaha]]. === [[A. Rivier]] === '''A. RIVIER''' estis pioniro de Esperanto en [[Alĝerio]] en [[1899]]. Verko * [[En Rusujo per Esperanto]]. Eldonejo Moskva Librejo "Esperanto", Moskvo, 1911, (12 x 16 cm), 132 paĝoj. ===[[Marcelle Robineau]]=== '''Marcelle Robineau''' (naskiĝis en 1903, mortodato nekonata) estis esperantistino en [[Seignelay]], departemento [[Yonne]]<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb. 1984</ref>. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Théophile Rousseau]] === '''Théophile ROUSSEAU''' vivis de [[1880]] ĝis [[1916]], mortinta kiel soldato antaŭ [[Verdun]]. La matematikinstruisto estis de [[1908]] ĝis sia morto vicprezidanto de [[UEA]]. === [[Marcel Roux]] === '''Marcel ROUX''', prononco [marSEL RU] estis franca sekretario kaj fervora esperantisto. Li naskiĝis la [[3-an de majo]] [[1903]] en [[Liono]], mortodato ĝis nun ne estas notita. Sekretario de urba laborista Esperanto-grupo, li interalie estis organizinto de la [[7-a SAT-Kongreso 1927]]. Marcel Roux propagandis la disvastiĝon de Esperanto per franclingvaj artikoloj en naciaj gazetoj kaj kunlaboris per esperantlingvaj artikoloj al la revuo „[[Sennaciulo]]“ de [[SAT]]. === [[Gustave Roy]] === '''Gustave Roy''', framasono, instruisto pri la hispana kaj la germana, estis franca pioniro, kies pli granda kontribuo estis la partopreno en la kreado de [[Amikejo]] en [[Moresnet neŭtrala]] en 1908. [[Dosiero:Moresnet - Gustave ROY.jpg|alternative=Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|eta|Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|maldekstra]] Verko: * '''Kiel Neŭtra Moresneto fariĝis Amikejo'''. Parizo, ''Librairie de l’Esperanto'', 1908. {{Citaĵo|Mi tralegis kun granda intereso tiun ĉi broŝuron en kiu nia amiko kaj kunlaboranto Sro G. Roy pritraktas la projekton, kies unua, talenta iniciatoro li estas. S-ro Roy priskribas intersekve la gravecon de Amikejo, ĝia fondo, la ĝis nun faritajn penadojn kaj klopodojn kaj la estontecon de Amikejo. Li faras elokvantan alvokon al la esperantistoj, montras al ni la tri geniojn de Amikejo kaj prezentas fine gvideton por Fremduloj en la rava regiono, kiu estas Amikejo. La [[broŝuro]] estas skribita en korekta,entuziasta stilo; ĝi estas tute rekomendinda.|Amatus. [[Belga Esperantisto]] n.001-002 (nov-dec 1908) }} == S == === [[Maurice Salzmann]] === '''Maurice SALZMANN''' estis esperantisto en [[Liono]], kiu internacie aparte konatiĝis pro lia traduko de la rakonto ''[[Al ĉiuj egale - mia utopio]]'' de la jidlingva verkisto [[Ŝalom Alejĥem]], kiu esperantlingve en unua eldono publikiĝis en 1928 ([https://search.worldcat.org/de/title/Al-iuj-egale-mia-utopio/oclc/1281807052 OCLC 1281807052]), sed laŭ libraj datumaroj ankaŭ en dua eldono en 1948.<ref>[https://tekstaro.com/t?nomo=esperanto-en-perspektivo&sekcio=eep-parto-2 eldonjaro 1948 estas konfirmita per la ĉapitro 7.2.26 "El la Jida Literaturo" de la verko] [[Esperanto en perspektivo]], paĝo 221</ref> La bulteno [[FranceEsperanto]] en [https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/FranceEsperanto/france-esperanto-monata-organo-de-francaj-esperantistoj-dua-serio-no-20-44-aug-sept-1923.pdf la eldono aŭgusto-septembro 2023, paĝo 149] gratule anoncigis ke al li naskiĝis filo Maks la 20-an de junio 1920. '''Recenzoj pri ''Al ĉiuj egale''''' {{citaĵo|Laŭ la tradukinto, unu el la plej eminentaj verkistoj de la novhebrea literaturo certe estas Ŝalom Alejĥem. Lia [[novelo]] «La Gimnazio» estis jam tradukita de nia Majstro D-ro Zamenhof. La novelo konsistas el ok ĉapitroj, ĉiuj tre amuzaj kaj interesaj. Per ili la aŭtoro eksponas sian sugestan tezon, t. e., kio okazus en la mondo se oni dividus la monan riĉecon inter la terloĝantoj? Fakte la temo ne estas nova kaj ĝi povus starigi plurajn kaj diversajn komentariojn; sed ĝia elvolvigo kaj argumenta analizo estas efektivigita trafe iliaj majstre. Buŝe de la m aljuna filozofo Iie b Meir, unu el la protagonistoj de la rakonto, la verkisto prave asertas: «Vi vivas en eraro. Ne en la mono sin tenas la tuta feliĉo de la homo. Nia feliĉo sin tenas en la frunto kaj en la koro. Ni estas kreitaj ne nur por la ventro, sed pro alia afero». Pri tio ni nur povas aldoni: ''amen''; ĉar bedaŭrinde la besto kiu restas ĉe ni superregas ankoraŭ nian konscion. La bonega kaj imitinda literatura stilo de la tradukinto konstante stimulas la legadon de novelo kies enhavo, verdire, iĝas ĉiam sprona kaj vigla.|[[Jaume Aragay i Pujols|Jaume Aragay]]. [[Boletín]] n092-093 (sep 1956)}} {{citaĵo|Jam aperis en Esperanto tradukoj de kelkaj el la neimiteblaj rakontoj de Alojĥem (tiel): inter ili ''Hebrea Rakonto, Tri Kapetoj, Ne estas Feliĉo, Hebreaj Rakontoj'' ([[Ferdinand Hirt & Sohn]]), kaj la brila Zamenhofa traduko ''La Gimnazio''. La nuna verketo (malgraŭ kelke da eraretoj) same bone prezentas la unikan stilon de la [[aŭtoro]]. La historieto estas sprita parabolo —valida ankaŭ por la nuna tempo— instruanta, ke ne en mono troviĝas la [[feliĉo]] de la homo. Ni varme rekomendas ĝin, kaj notas kun plezuro, ke sekvos pluaj volumetoj el samaj plumoj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Lucien Sergeant]] === '''Lucien Sergeant''', akvokato, estas pioniro en Francio. Li ĉeestis la Unuan Universala Kongreso de Esperanto en Boulogne-sur-Mer, kie li, kune kun Duchochois kaj Michaud elpensis la [[Esperanto-flago]]n. En aŭgusto 1914 li estis vokita al Unua mondmilito kaj lasis sian edzinon [[Alice Sergeant]] hejme kun sia 11-jara filo. Li revenis en januaro 1919. ===Servais=== '''Servais''' estis esperantisto el Pré-St-Gervais, militkapitito en koncentrejo ĉe [[Mecklenburg]] <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Gérard Schneider]] === '''Gérard SCHNEIDER''' (naskiĝis en 1921, mortis la 4-an de junio 1995) estis franca katolika pastro. En sia paroĥo Saint-Clement<!-- Kiu Saint-Clement? Laŭ stato de somero 2015 estas 8 nunaj administraj komunumoj de tiu nomo en Francio, plus 8 iamaj... --> li plurfoje instruis Esperanton, kaj aranĝis per Esperanto multjaran rilatadon kun paroĥo en Germanio. === [[Dominique Simeone]] === '''Dominique SIMEONE''' estas franca esperantisto. Ekde somero 2006<ref>fonto [http://ateisto.org/arĥivujo/2007-04.pdf revuo "Ateisto" de aprilo 2007]{{404|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> li estis estrarano, ekde somero 2008 vicprezidanto, de [[Ateista Tutmonda Esperanto-Organizo]],<ref>[http://ateisto.org/arhxivujo/2013-11-ateo17.pdf informo "estraro de ATEO" en la revuo "Ateisto" de novembro 2013,]</ref><ref>[http://ateisto.org/estraro paĝo en la retejo de la organizaĵo, alirita la 30-an de novembro 2014, kontrolita la 15-an de marto 2016:] "prezidanto: [[Roland Schnell]], Germanio, vicprezidanto [[Dominique Simeone]], Francio, sekretario: [[Anna Löwenstein]], Italio, kasisto: [[Dieter Rooke]], Svislando, redaktoro: [[Christian Rivière]], Francio"</ref> kaj ekde somero 2006 ankaŭ funkciis kiel redakciano de la asocia revuo "Ateisto". === [[François Soubranne]] === '''François SOUBRANNE''' (subran) estis franca esperantisto kaj instruisto en [[Tulle]]. De l908 li seninterrompe estis UEA-delegito. == T == === [[Joël Thézard]] === '''Joël Thézard''' (naskiĝis la 24-an de februaro 1884 en [[Châtillon-sur-Loire]], mortis la 27-an de junio 1957 en [[Niort]]<ref>http://www.wiki-niort.fr/THEZARD_Joel_-_Artiste_Niortais</ref>), franca verkisto, pentristo kaj skulptisto, estis esperantisto en Francio ekde 1934. Li instruis desegnarton en [[Bastia]], [[Havre]] [[Guéret]] kaj fine ĉe la liceo ''Fontanes'' de [[Niort]] ekde 1919. ====Verkoj==== * 1. ''Polusaj glacioj sub noktomeza suno''. Eld. [[Franca Esperanto-Instituto]], 1937? * 2. ''La Bela Historio de Jozef'', de Zamenhof, ilustrita per 12 desegnaĵoj. Eld. Franca Esperanto-Instituto. * 3. ''Nordnordaj Fabeloj''. Eld. [[Muusses Esperanto-Biblioteko]], [[Purmerend]], 1937. ;Recenzoj Pri ''Polusaj glacioj sub noktomeza suno'' {{Citaĵo| La libreto priskribas krozadon al Islando kaj Spitzbergo kaj reveturon laŭlonge de la norvegaj fjordoj.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n149 (dec 1937)}} {{citaĵo|Aperis en la Kolekto de Franca Esperanto Instituto tiu ĉi tre rekomendinda originala verketo konsistanta el mallongaj vojaĝnotoj ilustritaj per 30 ĉarmaj laŭnaturaj desegnoj, fotoj, [[bildo]]j laŭ [[akvarelo]]j, kaj du kartoj, ĉiuj de la aŭtoro mem. En taglibra formo ĝi priskribas krozadon al Islando kaj Spitsbergo kun reveturo laŭlonge de la fjorda [[norvega marbordo]]. Ĉiam denove la artista plumo scias kapti per kelkaj vortoj la mirindajn lumkaj kolorefekton de l' helaj arktaj vastejoj; bedaŭrinde nur, ke mankas koloro al la “akvareloj” ĉi tie represitaj. Neoficialaj estas la terminoj [[isbergo]] (iceberg), [[bankizo]] (coastal ice-pack), kaj [[tribordo]] (starboard).| M.M.D. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 391, Novembro (1937)}} ---- Pri ''Nordnordaj Fabeloj'' {{Citaĵo|La scenejo estas jam laŭ la titolo en la [[nordo]], en la plej alta nordo. La fabeloj estas belaj kaj lerte verkitaj. La verkisto, juna [[esperantisto]] (de 4 jaroj) esperigas, ke ni povas atendi de li ankoraŭ aliajn interesajn verketojn.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.152 (mar 1938)}} === [[Jean-Luc Thibias]] === '''Jean-Luc THIBIAS''' (naskiĝis la {{daton|1960-08-15}}) estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]], laŭ profesio [[poŝtoficisto]]. Li jam longe aktivas por Esperanto en sia urbo [[Nancio]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel prezidanto, kasisto kaj [[libroservo|libroservisto]]. ===[[Jules Thiébault]]=== '''Jules Thiébault''' estis franca esperantisto en Carignan (Ardennes) dum la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj: *[[La malaperinta amiko]]<ref>Eldonejo A. Suzaine, Sedan</ref>; (ĉ. 1920); *[[Materiiĝoj en Mantes]] (1925); === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''' naskiĝis la [[4-an de majo]] [[1948]], mortis la [[5-an de decembro]] [[2013]], estis franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]] kaj kiel ŝi aktivis por [[kastelo Greziljono]]. Li laboris kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas delegito de UEA. === [[Gaston Turin]] === '''Gaston TURIN''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la [[6-a de marto|6-an de marto]] [[1979]] en [[Pontarlier]], [[Francio]]) estis franca esperantisto. Li estis redaktoro de [[Internacia Pedagogia Revuo]], aktivulo de [[ILEI]] kaj multjara delegito pri instruado. == V == === [[Marie-Thérèse Valantin]] === '''Marie-Thérèse VALANTIN''' naskiĝis en [[1899]] mortis novembre [[1994]] en [[Bourges]], [[Francio]]. Dojeno de la franca movado, ŝi helpis la renaskiĝon de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]] post la [[dua mondmilito]]. ===Sr-ino Vallienne=== '''Sr-ino Vallienne''' (mortis 1913), edzino de [[Henri Vallienne]], estis esperantistino en la comenco de la 20-a jarcento. Ŝi estis verkistino, kunlaborantino de pluraj francaj revuoj kaj verkistino de kelkaj propagandaj komedioj ludataj en Esperantaj festoj de sia tempo.<ref>Esperanto, n139 fev. 1913</ref> === [[Lionel Venon]] === '''Lionel VENON''' (naskiĝis en [[1921]] - pereis la [[4-a de aprilo|4-an de aprilo]] [[1993]] en aŭto-akcidento) estis vic-urbestro de [[Selles-sur-Cher]], la prezidanto de la franca sekcio de Internacia Ligo de Esperantistaj Radio-Amatoroj ([[ILERA]]). ===[[Claude Vernay]]=== '''Claude Vernay''' estis franca esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en [[Dunkerque]]. Verko: *''Historique du mouvement espérantiste à Dunkerque, précédé d 'un aperçu sur l'évolution du probleme de la langue auxiliaire''. 1938 (?) {{citaĵo|Jen sendube unu el la plej bonaj, plej efikaj propagandaj eldonaĵoj kiuj nacilingve aperis pri [[Esperanto]]. En la libreto, grandformata kaj 76-paĝa, ni trovas la kompletan evoluon de la ideo pri [[helplingvo internacia]] lerte redaktitan kaj bone prezentitan. La libreto ekde sia apero tiom bone impresis ke oni tuj uzis ĝin por efika [[propagando]] kaj eĉ por ĉerpi el ĝi regule dokumentajn gazetartikoloj. Tiu unua parto de la broŝuro, fakte la enkonduko, estas verkita de D-ro Degand, [[advokato]] kaj prezidanto de la grupo de Dunkerque. La dua parto skizas la historion, la evoluon kaj la intensan vivon de la tiea grupo. Ankaŭ tiu parto estas tre utila , ĉar ĝi montras kiamaniere akiri viv - kaj laborplenan grupon. La broŝuro estas dokumenta por ĉiuj kaj instiga precipe por grupanoj. Diversaj belaj fotografaĵoj pligrandigas ankoraŭ ĝian valoron. Inter tiuj portretoj ni precipe citu tiu jn de Zamenhof, Dumont, la nestoro de la movado en Dunkerque, Deligny, konata esperanto-profesoro, P. Benoit, prezidinto de la loka grupo, kaj plej simpatia samideano Archdeacon, granda batalanto por nia lingvo, ktp .| Hoso. [[Belga esperantisto]] n253 (mar 1938)}} {{citaĵo|Dokumentita historio pri la movado Esperanta en Nord, kaj aparte en Dunkerque, 1902-1935. Interesa raporto pri klopodo, laboro, kaj sukceso. Dek tri portretoj, kun biografiaj notoj, de lokaj [[pioniro]]j honorindaj. Unu ĉapitro montras la anglan devenon de [[Ernest Archdeacon]], prezidanto de S.F.P.E. Komence troviĝas skiza ''Aperçu sur l' Evolution du Probleme de la Langue Auxiliare''. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 413, Septembro (1939)}} === [[Gaston Veron]] === '''Gaston VERON''' (naskiĝis en [[1918]]; mortis en [[2001]]) estis [[franca esperantisto]] kaj [[delegito de UEA]] en [[Domfront]] dum kvardek jaroj, iama fakdelegito pri historio, juro kaj katolikismo. === [[Renée Volpeliere]] === '''Renée VOLPELIERE''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[15-a de decembro|15-an de decembro]] [[1986]] en [[Nimes]], [[Francio]]) estis [[UEA]]-delegito. Dum dek kvin jaroj ŝi estis fakdelegito pri mondofederismo kaj mondocivitaneco, ŝi ankaŭ regule kaj malavare kontribuis al la Novjorka Oficejo de UEA por subteni la laboron ĉe UN. == Y == === [[Roger Yafil]] === '''Roger YAFIL''' (1921-1997), aktivulo en la Pariza regiono, delegito pri instruado de lingvoj, kiu partoprenis en multaj UK-oj, mortis en [[Chatou]] la 16-an de februaro. Li aŭtoris la infanan kurslibron '''La familio muso'''. ==Z== ===[[Eduard Zuber]]=== '''Eduard Zuber''' estis franca esperantisto, militkaptito 1915 en [[Königsbrück]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj|*]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Francaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Francaj]] 9rsre4xtgifixq0wk7t9iu9aeo7lsly 9472047 9472038 2026-09-09T14:35:49Z Roberto 609 /* Joseph Lemière */ 9472047 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[franca esperantisto|francaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri francaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:francaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de francaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de francaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Albert Adeline]]=== '''Albert ADELINE''' (mortis en septembro 1933) estis Sekretario de la Franca [[Ĉambro de Komerco]] en [[Londono]]. Li sciis Esperanton kaj subtenis ĝin, kvankam li ne movadis<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 343, Novembro (1933)</ref>. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===Amigault=== '''Amigault''' estis esperantisto el St-Denis, malaperinta ĉe Charleroi la 22-a de aŭgusto 1914 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == B == === [[M. Baissac]] === '''M. BAISSAC''' estis pioniro en Alĝerio en la komenco de 20-a jarcento. En 1905 li verkis la originalan teatraĵon "La duonokulvitro". Baissac publikigis artikolojn pri la 2-a UK en alĝeriaj gazetoj: „Le Republicain“ kaj „L'Independant“ en 1906.<ref>[https://archive.org/details/RuslandaEsperantisto_1906_n11_nov/page/232/mode/2up Ruslanda Esperantisto. ''Esperantista movado''. N 11, p. 232.] Nov. 1906</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Otto Barban]]=== '''Otto Barban''' estis esperantisto el Metz, mortinto dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> === [[Paulette Bascou]] === '''Paulette BASCOU''' (naskiĝis en 1909, mortis la [[27-an de decembro]] 1995 en [[Privas]], Francio) estis Freinet-metoda Esperanto-instruintino, delegito de Universala Esperanto-Asocio ([[UEA]]) pri edukado dum kvaronjarcento kaj aktiva en la movado JEAN. ===Baumann=== '''Baumann''' estis esperantisto el [[Château Sallins]] forkondukita kiel garantiulo dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. ===A. Bayet=== '''A. Bayet''' estis esperantisto el St-Maurice en Gourgois, vundita kaj kredeble kaptita la 7-an aŭ 8-a de septembro 1914, dum la Unua mondmilito, en [[Fosse Martin]].<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[René Beck]]=== '''René Beck''' estis franca esperantisto en [[Chartres]], kiu esperantiĝis en 1903. Verko: *'''La Mistera Sinjorino. Novelo originale verkita en Esperanto'''. Eld. Librejo Asselin, [[Tours]], 1913 (?). {{citaĵo|La verko prezentas la historion de malfeliĉa virino edziniĝinta kun viro malbona kaj diboĉema. En la komenco de la rakonto ni jam trovas ŝin apartigita de ŝia edzo kaj loĝanta sola en vilaĝo. Kio tie okazas estas vive priskribita en tre klara bona Esperanto. Ŝajnas al ni bedaŭrinde, ke la aŭtoro ne faris el sia [[temo]] iom pli dikan volumon, ĉar tiumaniere li povus kredeble prezenti pli detale la karakterojn de la personaro. Cetere la prezo estas sufiĉe alta por tiel malgranda libreto. La verko de nia samideano estas tute leginda. Ni esperas, ke ĝi ricevos bonan akcepton ĉe la Esperantistaro, kiu per tio kuraĝigos lin al plua kaj eble pli ambicia provo sur la kampo de nia [[originala literaturo]].|A.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, Aŭgusto (1913)}} === [[Michel Becker]] === [[Dosiero:Grosjean Maupin, Becker – Cours Élémentaire Pratique d’Esperanto, 1909.pdf|160ra|eta]] '''Michel BECKER''' estis franca esperantisto, kiu publikigis kun [[Émile Grosjean-Maupin]] la ''Cours élémentaire pratique d'après la méthode combinée'', 1909, tradukita italen, persen ktp. Verko * Michel Becker et E. Grosjean - Maupin. ''Cours élémentaire pratique d’Esperanto d’après la methode directe combinée''. Eldonejo [[Hachette]], Parizo, 1909, (12 x 18 cm) 166 paĝoj. ===[[Lucien Bernot]]=== '''Lucien BERNOT''' (mortis 1905), plibone konata sub la pseŭdonomo « Elber No » estis franca esperantisto pioniro en [[Fontenay-sous-Bois]]. Li verkis multajn muzikaĵojn. Li direktis ankoraŭ, en la ĵurnalo [[L'Espérantiste]] la rubrikon « amuzaĵoj ». === [[Roger Blanc]] === '''Roger BLANC''' (naskiĝis en [[1913]], mortis [[1993]] en [[Sancoins]], [[Francio]]) estis emerita lernejestro, [[UEA]]-delegito tra 40 jaroj. Li fondis plurajn grupojn kaj estris regionan federacion dum jaroj. === [[Fanny Bonnet]] === '''Fanny BONNET''' [bone] (naskiĝis la {{daton|9|septembro|1870}} en [[Parizo]]; mortis en [[1936]]) estis franca "profesorino", t.e. instruistino, de la [[angla lingvo]] kaj de [[stenografio]]. Ŝi esperantiĝis en [[1903]]. Ŝi estis kasistino de [[SFPE]] dum 10 jaroj kaj komitatanino de la "[[Fédération Universitaire Espérantiste de France]]". === [[Emile Borel]] === '''Emile BOREL''' estis franca [[radiostacio|radiostaciestro]] kaj esperantisto de [[Liono]], kiu vivis en la kvartalo ''La Doua'' de la urbo [[Villeurbanne]] tuj norde de Liono, en ties [[Metropolo Liono|nuna metropola regiono]]. Li naskiĝis la [[27-an de aprilo]] [[1884]] en Liono ([[Lyon]]), kaj fervore propagandis favore al Esperanto, aparte en la [[radiostacio]], kiun li multajn jarojn direktis. Lia edzino estis unu el la fondintoj de la feminista Esperanto-Socio [[UDEV]]. === [[Rémy Bouchet]] === '''Rémy BOUCHET''' estas franca esperantisto. En Esperantujo li interalie kontribuas al la organizaĵo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE). === [[Honoré Bourdelon]] === '''Honoré BOURDELON''' (naskiĝis en [[1892]], mortis la [[21-a de septembro|21-an de septembro]] [[1980]]) estis multjara [[delegito de UEA]] en [[Marsejlo]], [[Francio]]. Li prezidis la Lokan Kongresan Komitaton de la [[42-a UK 1957]] en [[Marsejlo]]. === [[Louis Bourdon]] === [[Pastro]] '''Louis BOURDON''' ([[1904]], mortis la [[14-a de marto|14-an de marto]] [[2005]] en [[Lille]], [[Francio]]) lernis [[Esperanto]]n ĉ. 65-jaraĝa. Li entuziasme partoprenis en multaj kongresoj kaj renkontiĝoj, ĉe kiuj li ofte celebris la Sanktan [[Meso]]n. === [[Suzanne Bourot]] === '''Suzanne BOUROT''' (naskiĝis en [[1936]]) estas franca esperantistino, dum pluraj jaroj membro de Franca Esperanto Instituto ([[FEI]]). Ŝi estas unu el la ĉefaj kunfondintoj de la esperanto-centro [[Kvinpetalo]], kaj daŭre prizorgis ĝin dum transira periodo de 2004 (morto de [[Georges Lagrange|Georgo Lagranĝo]]) ĝis 2008, lasante iom post iom la taskojn al administranta skipo. === [[André Brest]] === '''André BREST''' (naskiĝis en [[1928]], mortis la [[4-a de aprilo|4-an de aprilo]] [[1993]]) estis [[UEA]]-delegito en [[Bormes-les-Mimosas]] ([[Francio]]). === [[Marc Budimir]] === '''Marc Svetomir BUDIMIR''' (naskiĝis en [[1929]], mortis la [[3-an de aŭgusto]] [[1976]] revenante de la [[61-a UK 1976]] en [[Ateno]] en trafik-akcidento en [[Greklando]]) estis franco jugoslav-devena. Li aktivis en la Esperanto-movado ekde [[1952]], unue en [[Beogrado]] ĝis la jaro [[1956]], kaj poste en [[Liono]], kie li vivis dum la lastaj dudek jaroj. === [[Fernand Buecher]] === '''Fernand BUECHER''' (naskiĝis en 1902 je nomo ''Ferdinand Bücher'' en Alzaco, [[Germana Regno]], mortis en 1996) post la [[Unua Mondmilito]] estis kunfondinto de la Esperanto-grupo en [[Mulhouse]] ([[Alzaco]], Francio). Li estis UEA-membro dum preskaŭ 50 jaroj kaj [[delegito de UEA|delegito]] en [[Didenheim]] dum 20 jaroj. ===[[Lucien Bourgois]]=== '''Lucien Bourgois''' franca esperanto-verkisto. Li estis prezidanto de [[Nordfrancia Esperanto-Federacio]] en la fino de 20-a jarcento. Verkoj: *'''Laŭ la fluo de l’ interparolo; Konversacia gvidlibro franca-Esperanta'''. Mimeo. Eld. [[Cercle esperantiste de l'Agenais]], [[Laroque Timbaut]], 1985. *'''Kvarlingva proverbaro'''. Eld. [[La KancerKliniko]], Parizo, 2000 26p. A4. ===[[Jules Bouche]]=== '''Jules Bouche''' (mortis 1915?) estis esperantisto el Parizo, mortinto dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. == C == === [[Hector Cachon]] === '''Hector CACHON''' [ekTOR kaŜON] (naskita la {{daton|11|marto|1891}} en [[Sens]],departemento [[Yonne]], mortinta en [[1951]]) estis franca esperantisto kaj tipografo. Laŭ la [[enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li estis esperantisto de 1910. Li estis unu el la unuaj membroj de ''[[Fédération Espérantiste Ouvrière]]'' (FEO) kaj de [[SAT]], estis sekretario de FDO de 1924 ĝis 1933 kaj direkciano de [[SAT]] de 1927 ĝis 1932. Plurajn kursojn li gvidis en [[Parizo]]. === [[Fortuné Cadenel]] === '''Fortuné CADENEL''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la [[18-a de junio|18-an de junio]] [[1987]]) estis membro de [[UEA]] kaj unu el la organizantoj de la [[Universala Kongreso]] en [[Marsejlo]] ([[1957]]). === [[Raoul Cahouet]] === '''Raoul CAHOUET''' naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[5-a de decembro|5-an de decembro]] [[1994]]. La [[urbo]] [[Vierzon]] ([[Francio]]), kie li estis delegito, decidis inaŭguri dulingvan memorplaton je lia memoro. === [[Jean-Pierre Cancel]] === '''Jean-Pierre CANCEL''' estas franca esperantisto vivanta en [[Alzaco]]. Li aktivas en la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kaj en 1993 estis inter la fondintoj de la organizaĵo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE). ===[[Raul Chaigné]]=== '''André-Raul Chaigné''' estis franca esperantisto el [[Culzac]], malaperinta la 20-an de aŭgusto 1914 en [[Faxe-Fonteny]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Jean Clement]] === '''Jean CLEMENT''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en [[januaro]] [[1998]] en [[Vierzon]], ([[Francio]]) estis iama [[delegito de UEA]] pri [[naturprotektado]]. === [[Maurice Clavel]] === '''Maurice CLAVEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la [[16-a de novembro|16-an de novembro]] en [[Valence]], [[Francio]]) estis franca esperantisto. Li estis membro de [[UEA]] depost [[1938]] kaj delegito ekde [[1946]]. === [[Roger Colney]] === '''Roger Colney''' estis de longe la prezidanto de la intertempe malaperinta poŝta [[ESP]]-asocio en [[GAP]]. === [[Jean-Paul Colnot]] === '''Jean-Paul COLNOT''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[aŭgusto]] [[2000]]), estis franca delegito kaj fakdelegito (pri [[junularo]], poste pri [[turismo]]) dum preskaŭ duona jarcento en Nancio ([[Nancy]]) kaj [[Laxou]] (Francio). Colnot estis bona, efika instruisto de Esperanto, i.a. en la junuldomo en Nancio. Por EFE, la Esperanto-asocio en Alsaco-Loreno, li aktivis kiel sekretario (1959-1972<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti-->) kaj prezidanto (1972-1980<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti; mi prenis la informojn el http://esperanto.france.est.free.fr/historio.htm pri prezidantoj -->). ===Comte=== '''Kapitano Comte''' estis franca esperantisto el [[Boulogne-sur-Mer]], militkaptito en koncentrejo Kavalier Scharnhorst apud [[Magdeburg]].<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> === [[Robert Coyac]] === '''Robert COYAC''' ([[1912]], mortis la [[23-a de oktobro|23-an de oktobro]] [[1991]]) estis [[UEA]]-delegito kaj fervojisto en [[Sartrouville]], [[Francio]]. === [[Louis Cozic]] === '''Louis COZIC''' (kozik) (naskiĝis la [[27-an de februaro]] [[1879]] en [[Parizo]]) estis [[Francio|franca]] inĝeniero kaj esperantisto. Laŭ la [[enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li plurajn jarojn estis prezidanto de la Asocio de la Inĝenieroj de Ŝtataj Publikaj Laboroj (france ''Association des Ingénieurs des Travaux publics''). Fervora propagandisto de Esperanto, li longe estis prezidanto de la [[Federacio de la Pariza Regiono]]. == D == === [[Henri Dabezies]] === '''Henri DABEZIES''' (naskiĝis en [[1918]], mortis en aŭgusto [[1992]] en [[Parizo]]) estis multajn jarojn fakdelegito pri protestantismo. ===[[Jean Dardel]]=== '''Jean Dardel''' estis esperantisto en Francio en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''La tekniko de la Termala Kuracado ĉe [[Aix-les-Bains]]'''. Eld. e A. Malaine, Parizo, 1905(?) === [[Jeanne Dedieu]] === '''Jeanne DEDIEU''' estis franca instruistino kaj esperantistino. En 1949 ŝi estis unu el kvar estraranoj de la ĵus nove fondita [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]]<ref>''Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj stariĝis!'' En: [http://www.gazetoteko.com/jv/jv4909.pdf ''La Juna Vivo,'' septembro 1949], paĝo 355.</ref>. En la sekva estraro de 1956 Jeanne Dedieu estis la prezidantino kaj plurajn jarojn gvidis la ligon.<ref>laŭ [[Humphrey Tonkin]], [[Poznano]], [[Pollando]] 8-an de februaro 2014</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Paul Degon]] === '''Paul DEGON''', franco, d-ro, advokato en [[Neuilly-sur-Seine]]. Ano de la [[Lingva Komitato]], UEA-delegito, kunlaboris je [[La Revuo]] kaj Jarlibro de UEA. ===[[Albert Delaunay]]=== '''Albert Delaunay''' estis esperantisto el [[Amiens]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Louis Demarest]] === '''Louis DEMAREST''' (demare) estis franca instruisto kaj unu el la kunfondintoj de [[SPPE]] en [[1898]] kaj el la unuaj propagandistoj por Esperanto en Francio, nome en "Journal des instituteurs", 1899. Li prezidis la grupon de [[Reims]] ĝis 1902, poste li forveturis al [[Konakry]] ([[Gvineo]]). === [[Pol Denis]] === '''Pol DENIS''' estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]]. Li jam longe aktivas en sia urbo [[Bar-le-Duc]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel prezidanto (1980-1983<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti; mi prenis la informojn el http://esperanto.france.est.free.fr/historio.htm pri prezidantoj -->), komitatano kaj redaktoro de la komunikilo "[[La informilo]]". ===[[Paul Deschamps]]=== '''Paul Deschamps''' (mortis la 22-an de aŭgusto 1914) estis franca esperantisto el [[Rouen]] dum la Unua mondmilito ĉe Fillières (Meurthe-et-Moselle)<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Roger Despiney]] === '''Roger DESPINEY''' (1907-2003) estis franca delegito de [[UEA]], prezidanto de la Pariza Federacio, sideja direktoro de [[Espéranto-France]] (1978-1987) kaj ties honora prezidanto.<!-- Ĉu estas familia rilato al la pli juna esperantistino [[Barbara Despiney]], devene el Pollando? Ĉu ŝi povus esti lia bofilino? --> === [[Charles Devoucoux]] === '''Charles Devoucoux''' (mortis 1909<ref>[https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1909_n003_jan/page/n33/mode/2up?q=Charles&view=theater Belga Esperantisto n003] (jan 1909)</ref>) advokato, estis franca pioniro listita en la Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIII ĉe [[Valognes]], Manche kaj prezidanto de la grupo de [[Charenton]]. Li ofte faris kursojn kaj paroladojn en la Pariza regiono. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Henriette Diou-Trouillon]]=== '''Henriette Diou-Trouillon''' estis franca esperantistino en la komenco de la 20-a jarcento. ;Tradukoj: *'''Oficiala resumo de la teosofia doktrino'''. Eld. Preza Esperanta Societo, Parizo, 1912(?)<ref>Esperanto n135 dez 1912</ref> ===[[Xavier Dorion]]=== '''Xavier Dorion''' (mortis 1904) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Roubaix]]. === [[Raymond Doury]] === '''Raymond DOURY''' (naskiĝis en [[1912]] kaj mortis [[4-an de marto]] [[2000]]) estis [[franca esperantisto]] kaj iama [[UEA-delegito]] pri [[mondcivitanismo]]. Li mortis la [[4-an de marto]] en vilaĝeto ''Combejean'', komunumo [[Pierrerue]], departemento [[Hérault]] en suda [[Francio]]. Ĝis la mezo de la [[1980-aj jaroj]] li aktivis en la [[Pariza regiono]], i. a. kiel delegito por [[Parizo]], gvidanto de konversaciaj rondoj kaj redaktoro de la [[gazeto]] [[Paris-Esperanto]]. ===[[Yvonne Dousset]]=== '''Yvonne DOUSSET''', esperantistino en Parizo en la komenco de 20-a jarcento. === [[Marcel Dupuis]] === '''Marcel DUPUIS''' [dŭpŭi] (naskiĝis la {{daton|25|februaro|1880}} en [[Parizo]]) estis [[franca esperantisto]] kaj [[inĝeniero]] de [[fervojo]]j. Li propagandis ĉefe sur la kampo de fervojoj kaj [[turismo]] per artikoloj, paroladoj, organizo de karavanoj ktp. Li estis vicprezidinto de la [[Pariza Esperantista Grupo]] kaj ĝenerala sekretario de [[ISAE]]. ===[[Roland Dupuis]]=== '''Roland DUPUIS''' estis franca esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Tradukoj: * [[Georges Duhamel]]. ''Rakontoj pri Nederlando'', 1938 [https://www.amazon.fr/RAKONTOJ-NEDERLANDO-ESPERANTO-HISTOIRES-HOLLANDE/dp/B01I3YXTF2] * [[Georges Duhamel]]. ''Norda Kanto'', 1939 [http://retbutiko.be/de/ero/nork] * [[Guy de Maupassant]]. [[La Normandaj Rakontoj]]. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]], 1953. ====Recenzoj==== Pri ''Rakontoj pri Nederlando'' {{citaĵo|Unuavide, oni povus supozi, ke ĉi tiu libreto estas nur riĉe ilustrita kaj altklasa gvidlibro al Nederlando. Sed ĝi estas multe pli, ol tio. Verkite de membro de la [[Franca Akademio]], ĝi konsistas el serio de 20 delikataj literaturaj skizoj, veraj [[prozpoemo]]j, kiuj spiras amon al Nederlando kaj instigas la leganton ŝati ĝiajn belaĵojn. La traduko estas bonega, kaj la verko tre rekomendinda. Notinda esprimo: ''Ĉiuj pecoj de la puzlo (ĵig-saw puzzle)''.|[[Montagu Christie Butler]] (M.C.B.) [[La Brita Esperantisto]] - Numero 405, januaro (1939) }} == F == === [[Germaine Faucher-Mahé]] === '''Germaine FAUCHER-MAHÉ''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[3-a de aprilo|3-an de aprilo]] [[1994]]) estis vidvino de Jacques-Louis Mahé ([[Lorjak]]). === [[Marcelle Fauvart-Bastoni]] === '''Marcelle Fauvart-Bastoni''' estis franca esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Verko * '''Cours élémentaire pour apprendre l’Espéranto sans professeur'''.— Paris. Hachette & C°. 1912? {{Citaĵo|Tiu nova kurso estas speciale rekomendinda al la francparolantoj kiuj deziras lerni la lingvon Esperanto, ĉar la aŭtorino atentis pri multnombraj specialaj frazkonstruaĵoj kaj dirmanieroj de la franca lingvo. Kvankam ni ne plu bezonas francajn lernolibrojn ni devas tamen konfesi ke la nova metodo estas bona kaj tute rekomendinda.|[[Belga Esperantisto]] n046-047 (aŭg-sep 1912)}} === [[Juliette Fayot]] === '''Juliette FAYOT''' (1899-1995), dumviva membro de UEA kaj de Unuiĝo Franca por Esperanto, pentristino, kiu verkis kaj ilustris '''Gvidlibro tra Paris''' (1965), mortis la 4-an de aŭgusto 1995 en Parizo. === [[Maurice Feneyrol]] === '''Maurice FENEYROL''' (1924-2000), iama delegito pri elektrotekniko, dumviva membro de UEA kaj de Unuiĝo Franca por Esperanto, granda mecenato de la Esperanto-movado, forpasis junie en La Garde (Francio). == G == === [[François Garrique]] === '''François GARRIQUE''' (1911-2003) estis vicdelegito (1958-59) kaj delegito (1960-91), mortis en Rognes (Francio). === [[Madeleine Gibez]] === '''Madeleine GIBEZ''' (1902-1998), iama delegitino en Gargas (Francio) kaj pri turismo, mortis la [[9-a de decembro|9-an de decembro]]. ===[[René Giroux]]=== '''René Giroux''' estis esperantisto el [[Chartres]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Félix Gomez]] === '''Félix GOMEZ''' (naskiĝis en [[1920]]; mortis en [[2001]] en [[Les Cluses]]) estis franca esperantisto, membro de [[UEA]] dum duona jarcento, iama [[delegito de UEA]]. === [[Léon Goudé]] === '''Léon GOUDÉ''' naskiĝis en [[1923]], delegito en [[Juigné-sur-Loire]] ([[Francio]]), katolika [[pastro]], kiu fondis la grupon en [[Baugé-en-Anjou|Baugé]] kaj gvidis multajn kursojn, mortis la [[8-an de aŭgusto]] [[1994]] en [[Anĝero]]. ===[[Henri Graër]]=== '''Henri Graër''' estis franca esperantisto el Lille, militkaptito ĉe Munster en 1915.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[André Grossmann]] === '''André (Andreo) GROSSMANN''' (naskiĝis la {{daton|1942-11-17}}) estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]], laŭ profesio [[informadiko|informadikisto]]. Li jam longe aktivas por Esperanto en sia urbo [[Mulhouse]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel komitatano, membroadministranto, kasisto kaj redaktoro de la dissendolisto "Alzaco-Loreno". ===[[Josée Guivy]]=== '''Josée Guivy''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Traduko: *[[Jacques Freneuze]].<small>^??</small> '''Per Telefono'''. Eld. Presejo S. Martino, [[Sainte-Radegonde]], 1907 <ref>([https://bibliotekoj.org/esperantajbitoj/PDF/Bibliografio%201888-1911%20Davidov.pdf Bibliografio 1888-1911 de Georg Davidov-Saratov, paĝo 26]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == H == === [[Alberic Humez]] === '''Alberic HUMEZ''' (ume) estis franca entreprenisto kaj esperantisto en [[Douai]]. De [[1908]] ĝis sia morto li seninterrompe estis UEA-delegito. Li elektiĝis [[honora membro de UEA]]. == J == === [[Pierre Jelenc]] === '''Pierre JELENC''' estas franca esperantisto, kiu estas inter la [[kunlaborintoj de PIV]], rilate al la fakoj [[histologio]], [[biologio]], [[fiziologio]] kaj [[kemio]]. En 1996 li kontribuis al la esperantlingva traduko de la romano [[Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato]] de [[Harry Harrison]], kiun publikigis la eldonejo [[Sezonoj]] en [[Jekaterinburg]].<!-- Ĉu estas familia rilato al la esperantisto [[Féodor Jelenc]], ankaŭ kunlaborinto de PIV? --> === [[Roland Jossinet]] === '''Roland JOSSINET''', esperantisto ekde 1920, UEA-membro seninterrompe de 1937, iama delegito pri reviziado de manuskriptoj, mortis 1995 en Parizo. ===[[Georges Jullien]]=== '''Georges Jullien''' estis franca esperantisto el Nice, malaperinta la 10-an de septembro 1914 en [[Sonancourt]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. == K == === [[Katakana (Pafklik)]] === '''Katakana''' estas membro de la [[Pafklik]]. Li komponas repinstrumentarojn kaj repas. === [[Georges Kolowrat]] === '''Georges KOLOWRAT''', [[licencio|licenciito]] en beletristiko, estis pioniro de Esperanto en Francio. Li aktivis ĉefe kontraŭ la afero de [[Ido]]. Verkoj * ''Faut-il réformer l'Esperanto?''. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo, 1908 (reeldono 1938). * ''Pri la derivo en Ido kaj en Esperanto''. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo, 1909. == L == ===[[Charles Lacoche]]=== '''Charles Lacoche''' (1890?-1914) estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Poix]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Paul Lacroix]] === '''Paul LACROIX''' [paŭl lakrŭa] estis [[franca esperantisto]], [[komercisto]], kaj prezidento de la Asocio por Komerco kaj Industrio en Grenoble. Unu el la kunfondintoj de [[SPPE]], [[1898]]. Per lia apogo okazis la unua prop. en Sudoriento de Francio. ===[[Gabriel Lanoux]]=== '''Gabriel LANOUX''' (mortis la 29-an de aprilo 1955) estis franca esperantisto en [[Alès]], departemento [[Gard]] en [[Okcitanio]]. === [[Noël Lecomte]] === '''Noël LECOMTE''', alie "Noĉjo Lagrafo", tradukis plurajn novelojn de [[Guy de Maupassant]]. Interalie rete legeblas: * Rozalia Prudent<ref name = "ipernity.com ROZALIA PRUDENT"> {{ Citaĵo el la reto | url = http://www.ipernity.com/blog/58225/4628494 | titolo = ipernity: ROZALIA PRUDENT - Guy de Maupassant by Noĉjo Lagrafo | alirdato = 2024-04-13 | aŭtoro = Noĉjo Lagrafo | dato = 2016-08-22 | verko = ipernity | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221126182434/www.ipernity.com/blog/58225/4628494 | arkivdato = 2022-11-26 | citaĵo = Karaj geamikoj, mi proponas al vi tiun novelon de Guy de Maupassant }} </ref> * La ermito<ref name = "ipernity.com La ermito"> {{ Citaĵo el la reto | url = http://www.ipernity.com/blog/58225/372345 | titolo = ipernity: La ermito -- Guy de Maupassant by Noĉjo Lagrafo | alirdato = 2024-04-13 | aŭtoro = Noĉjo Lagrafo | dato = 2012-01-23 | verko = ipernity | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221126182209/www.ipernity.com/blog/58225/372345 | arkivdato = 2022-11-26 | citaĵo = Karaj esperantlingvaj geamikoj, mi proponas al vi tiun novelon de Guy de Maupassant }} </ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === Sinjoro Lefebvre === Sinjoro '''LEFEBVRE''', (pseŭdonimo ''Ned Katryn''), franco, estis [[kapitano]] en [[Versailles]] antaŭ la [[Unua Mondmilito]]. Li verkis multajn artikolojn en la revuo "[[Lingvo Internacia]]". Aparte interesaj estis liaj humorplenaj raportoj pri [[Universalaj Kongresoj]]. === [[Michel Legris]] === '''Michel LEGRIS''' (n. en 1934, m. la 22-an de februaro 2000) estis franca esperantisto, iama [[delegito de UEA]] en Galan (departemento [[Altaj Pireneoj]] en [[Okcitanio]], Francio) kaj fakdelegito pri filatelo. === [[Armela LeQuint]] === '''Armela LEQUINT''' - la franca familia nomo skribeblas ''LeQuint'', ''Le Quint'' aŭ ''Lequint'' - estas franca esperantistino, redakciano de la satira gazeto ''[[La Kancerkliniko]]'' (LKK) kaj tradukistino kaj eldonintino de pluraj esperantlingvaj publikaĵoj. Ŝi estas la vivkunulino de [[Ĵak Lepŭil']], realnome ''Jacques Le Puil''. Grandan parton de sia vivo ŝi pasigis kaj pasigas kun li en la urbeto [[Thaumiers]] en la [[departemento Cher]].<ref>[[Grand Dictionnaire Français-Espéranto]], 1992, paĝo 5</ref>. Same kun la vivkunulo, ŝi plenumis gravajn tradukverkojn kiaj ''[[Vojaĝo ĝis noktofino]]'' laŭ ''Voyage au bout de la nuit'' de [[Louis-Ferdinand Celine]] en 2005.<ref>[https://www.amazon.com/Voja%C4%9Do-%C4%9Cis-Noktofino-Romano-Espera/dp/1595690220 Vojaĝo Ĝis Noktofino] kun esperanta recenzeto en la reta librovendejo ''[[Amazon.com]]''</ref> Pro tiu ĉi traduko la tradukistoj ricevis la [[OSIEK-premio|OSIEK-premion]] de la [[Organiza Societo de Internaciaj Esperanto-Konferencoj]] en [[2007]]. ===[[Joseph Lemière]]=== '''Joseph Lemière''' estis esperantisto el [[Caen]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===A. Levoy=== '''A. Levoy''' estis esperantisto el Pré-St-Gervais, militkaptito dum la Unua mondmilito en la koncentrejo Reserve-Lazarett II, ĉe Frankfurto.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[R. Louis]] === '''R. LOUIS''' (luis) estis franca esperantisto, kiu interalie konatis kiel kunfondinto de la asocio „Paco Libereco“. Li estis administranto kaj kunlaboranto de [[Internacia Socia Revuo]] inter la jaroj 1907 kaj 1909, kaj redaktoro de ''[[Le Travailleur Espérantiste]]'' inter la jaroj 1912 kaj 1914. Krome li interalie tradukis vastan gamon da broŝuroj pri Esperanto al la franca. === [[Pierre Louis]] === '''Pierre LOUIS''', en Esperanto '''Petro Luiso''' (naskiĝis en [[1911]], mortis en [[1998]] en [[Angulemo]] ([[Francio]]), estis verkinto kaj ilustrinto de la fama '''[[Junulkurso]] de [[SAT-Amikaro]]'''. Organizanto de kongresoj de [[SAT]] (en Nancio, 1954, kun 480 kongresanoj) kaj [[SAT-Amikaro]], li dum pluraj jaroj gvidis Esperanto-kursojn en [[Nancio]]. == M == ===[[Gaston de Maigret]]=== Grafo '''Gaston de MAIGRET''' (mortis en 1904) estis bonfaranta membro de la ''[[Société Pour la Propagation de l'Espéranto]]'', unu el la unuaj kiuj subtenis la [[Esperanto-movado en Francio|Esperanto-movadon en Francio]]<ref>La belga sonorilo - Numero 019, marto (1904)</ref>. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Generalo Malraison]] === '''Generalo MALRAISON''' de la franca armeo (mortis en [[1965]]) lernis Esperanton en [[1909]] kaj ĉiam subtenis la movadon. === [[Valentin Mannevy]] === Leŭtenanto '''Valentin-Emile MANNEVY''' (naskiĝis en 1882 - mortis la 9-an de aprilo 1912) estis franca esperantisto, sekretario de esperanto-grupo de [[Condé-sur-l'Escaut]]. Li mortis sur la batalkampo en [[Maharidja]] ([[Maroko]])<ref>[https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1912_n044_jun/page/222/mode/2up?q=Valentin+Mannevy+&view=theater Belga Esperantisto n044] (jun 1912)</ref>. Lia [[epitafo]] en Esperanto ankoraŭ ekzistas. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Fernand Maréchal]] === '''Fernand L. G. MARÉCHAL''' estis pioniro de Esperanto, franco loĝanta en [[Leeds]], aŭtoro de la apenaŭ konata pionira originala komedio "Ĉu Pumpilurbo havu pumpilon?"<ref>'Ni Festivalu' 09 aligxilo.doc</ref> Verkoj * ''La Tutmonda Lernolibro, por paroligi Esperanton, verkita laŭ la Gouín-metodo''. Eld. [[Northern Institute]], Leeds, 1906(?) * ''Trezoro de l’ Sorĉistoj''. Eldonejo Esperanto House, Leeds, 1908 (12x18), 64 paĝoj.<ref name = "esperanto.es"> {{ citaĵo el la reto | url = http://biblioteko.esperanto.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=557 | titolo = Details for: Trezoro de l' sorĉistoj. › Biblioteko Juan Régulo Pérez catalog | alirdato = 2024-04-13 | eldoninto = Esperanto House, Leeds | lingvo = eo | lingvo2 = en | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240412225434/http://biblioteko.esperanto.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=557 | arkivdato = 2024-04-12 | citaĵo = }} </ref> : Enhavo : :# Legendo pri la unua violono. :# Unuakta [[komedio]] originala: «La ensorĉigita Ringo». :# Vilhelmo Tell. :# Unuakta komedio originala «Ĉu Pumpilurbo havu Pumpilon?» ====Recenzoj==== Pri ''La Tutmonda Lernolibro, por paroligi Esperanton...'' {{citaĵo|Lernolibro verkita laŭ la Gouin metodo, ankaŭ nomata « natura metodo », nun multe uzata por instrui la fremd-naciajn lingvojn. La aŭtoro diras prave ke, por bone ellerni lingvon, oni bezonas koni multe da verboj. Tial, li priskribas la diversajn intersekvajn agojn de iu persono, kaj tio ŝajnas la plej bona maniero por facile memori la vortojn. La [[antaŭparolo]] de tiu libro estas leginda humorajn. Ni rekomendas la verkaĵon al ĉiuj esperantistaj profesoroj.|[[La belga sonorilo]] - Numero 046, Junio (1906)}} ---- Pri ''Trezoro de l’ Sorĉistoj'' {{Citaĵo|Grandampleksan kaj multekostan libron oni povas kompari kun grandega ŝipo kiu nur povas elŝipigi siajn komercaĵojn en granda haveno. Malgrandaj libroj similas al delikataj ŝipetoj kiuj povas penetri en la plej mallarĝajn golfeton por provizi ĉiujn partojn de la lando. Tiu estis sendube ankaŭ la opinio de Sro Maréchal kaj de liaj kunlaborantaj, kiam ili publikigis la ĉi supre cititajn literaturaĵetojn. Ilia celo estas tre laŭdinda kaj ilia libro estas rekomendinda; bedaŭrinde ĝi enhavas kelkajn lingvajn erarojn, kiujn ili espereble signalos en la 2-a numero de la kolekto.| [[Amatus Van der Biest-Andelhof]]. [[Belga Esperantisto]] n004 (feb 1909)}} '''Referencoj''' {{referencoj}} ===Martin=== '''Kapitano Martin''' (mortis 1915?) estis franca esperantisto el Nice, mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. ===[[Albert Masselier]]=== '''Albert Masselier''' estis franca esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis blindita dum la Unua Mondmilito. Verko *''Franca bukedo da dudek kantoj ĉerpitaj el nacia kaj regionaj literaturĝardeno''. Eld. [[Franca Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (FABE), [[Neuilly-Plaisance]], 1937(?) {{citaĵo|[[Kolekto]] de dudek francaj kanzonoj, vendata por la profito de la [[Franca Asocio de Blindaj Esperantistoj]]. Kvankam sen la melodioj ĝi ne multe utilas al britaj legantoj [''tiel''], certe por la francaj samideanoj ĝi tre helpos. Laŭdire, kaj kiom ni povas kontroli, la traduko bone konvenas al la muziko. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 380, Decembro (1936)}} === [[Sébastien Merlet]] === '''Sébastien MERLET,''' kromnomita '''Sebeto,''' estas juna franca esperantisto. Dum du jaroj li estis vicprezidanto de [[JEFO]].<ref>''[http://www.esperantomondo.net/correspondants/utilisation_eo.php#qui Qui suis-je?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080305203234/http://www.esperantomondo.net/correspondants/utilisation_eo.php#qui |date=2008-03-05 }} (france)''</ref> '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[François Mesplède]] === '''François MESPLÈDE''' ([[1904]]-[[2002]]) estis membro de 1973, fakdelegito pri [[turismo]] (1977-1999), mortis la 30-an de junio en [[Arcachon]] (Francio). === [[Pierre Métivier]] === '''Pierre MÉTIVIER''' naskiĝis [[1925]] kaj mortis la [[26-a de februaro|26-an de februaro]] [[2005]]. Profesie ĝardenisto, li estis delegito en [[Saint-Martin-de-la-Place]], [[Francio]], [[dumviva membro de UEA]] kaj regula membro en [[Societo Zamenhof]]. === [[Marie-Therese Micard]] === '''Marie-Thérèse MICARD''' (mortis la [[28-an de decembro]] [[1986]] en [[Caen]], [[Francio]] estis franca esperantistino. Kun sia edzo [[Henri Micard]] ŝi fondis la [[kastelo Grezijono|Kulturdomon de la Franclandaj Esperantistoj]] ([[kastelo Greziljono]]) en [[1952]]. === [[Suzanne Minault]] === '''Suzanne MINAULT''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[21-an de junio]] [[1978]] en [[Niort]], [[Francio]]) estis franca esperantistino. Ŝi dum multaj jaroj estis delegito de [[UEA]]. Ŝi lernis Esperanton dum sia junaĝo en [[Parizo]] kaj poste gvidis multajn kursojn, ankaŭ korespondajn. ===[[Maurice Mongeois]]=== '''Maurice Mongeois''' (naskiĝis 1907, mortis septembro 1974) estis esperantisto en [[Épernay]] ekde 1920-a jardeko. Li gvidis la lokan Esperanto-grupon. === [[Robert Moraud]] === '''Robert MORAUD''' (naskiĝis en 1909, mortis la 5-an de oktobro 1998 en St-Yreix, Francio) estis tre agema inform-aktivulo, kiu fondis kaj gvidis Agad-Grupon por Esperanto. ===[[Gaston Moretti]]=== '''Gaston MORETTI''' (mortis en 1904) estis unu el la pioniroj en [[Nancy]]. == N == ===[[Paul Nuyts]]=== '''Paul NUYTS''' (naskiĝis probable en 1869, mortis la 18-an de aŭgusto de 1925 en [[Lannion]]) Kavaliro de la [[Honora Legio]], Prezidanto de la societo «[[Esperanto kaj komerco]]», estis franca esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li ludis gravan rolon en la agado por la internacia lingvo iniciatita en la [[Komerca Ĉambro de Parizo]]. == P == === [[Yvonne Paulier]] === '''Yvonne PAULIER''' aŭ '''PAULIEN''' (mortis 72-jara la [[1-an de aŭgusto]] [[1972]]) estis la sekretariino de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]]. Ŝi servis al Espéranto-France dum kvaronjarcento. Ĉiam sindonema, ŝi donacis al medicina fakultato sian korpon. ===Th. Pénisson=== '''Th. (Theodor?) Pénisson''' estis esperantisto el [[Villeneuve-Saint-Georges]], militkaptito en koncentrejo Altengrabow ĉe Magdeburg.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. ===Pereira=== '''Komandanto Pereira''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Clermont-Ferrand]], mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto, n173 jan 1915</ref> ===[[Georges Petit]]=== '''Georges Petit''' estis franca esperantisto el Parizo, militkaptito en koncetrejo Gardelegen, [[Altmark]]<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. ===[[Henri Petit]]=== '''Henri Petit''' estis esperantisto el Parizo, militkaptito ĉe [[Göttingen]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> === [[Henri Philippe]] === '''Henri PHILIPPE''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Pri li ĝis nun estas neniuj pliaj informoj, krom ke li estis [[Espéranto-France#prezizintoj|prezidanto]] de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]] (UFE) inter 1951 kaj 1957, antaŭita de [[Georges Warnier]]] kaj sekvita de [[René Llech-Walter]]. === J. M. Picard === '''J. M. (Jean-Marie?) PICARD''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: * ''L'Espéranto à l’École, ou l’enseignement méthodique de la Langue française aux enfants par l'Espéranto. ''. Eld. Imprimerie Paul Brodard, [[Coulommiers]], 1911 (18X11), 216 + XXVII pĝ. [https://www.abebooks.co.uk/LEsp%C3%A9ranto-l%C3%A9cole-PICARD.J.M-Instituteur-Professeur-diplom%C3%A9/30433398969/bd#&gid=1&pid=1 titolpaĝo] === [[Joseph Pinon]] === '''Joseph PINON''' (mortis 78-jara la [[23-a de aŭgusto|23-an de aŭgusto]] [[1965]] en [[Sallanches]]) estis franca esperantisto, Delegito de UEA en [[Sartrouville]]. ===[[Louis Poncet]]=== '''Louis PONCET''', kuracisto, estis franca esperantisto. La 8-an de majo 1925 li prezentis sian tezon al [[Universitato de Liono]] pri vakcinado en Eŭropo uzante enketon farita per Esperanto. Li estis aldona estrarano de UEA en 1932. ===G. Pourchelle=== '''G. (Georges?) Pourchelle''' estis esperantisto el Amiens, militkaptito en la koncentrejo Truppenubungsplatz <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> kaj post en koncentrejo Zossen<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ambaŭ ĉe Berlino. === [[Paul Poisson]] === '''Paul POISSON''' naskiĝis en [[1917]] kaj mortis en [[1999]], aktivulo por la utiligo de [[Esperanto]] en la [[Freinet-instruado]], forpasis novembre en [[Tours]] ([[Francio]]). ===A. Ploussu=== '''A. PLOUSSU''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]]. === [[Georges Pouchot]] === '''Georges POUCHOT''' (puŝo) estis franca [[profesoro]] kaj esperantisto. Naskiĝis la [[20-an de septembro]] [[1880]] en [[Caluire]] (apud [[Lyon]]). Laŭ la [[Enciklopedio de Esperanto - P|Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li estis sekretario kaj fondinto de „[[Amikaro Esperantista de Lyon]]“ ([[1904]]), sekretario de la [[Federacio Esperantista Rodana]] kaj administranto de [[SFPE]]. De [[1905]] gvidis multajn kursojn, publikajn kaj oficialajn (urbajn aŭ lernejajn) kaj per [[radio]] (TSF). ==Q== ===G. Queste=== '''G. Queste''' (mortis 1915?) estis esperantisto, fondinto de la grupo en [[Amiens]], mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. == R == ===E. Ragon=== '''E. Ragon''' estis esperantisto el [[Grasse]], vundita kaj militkaptita en la koncentrejo Lager Lechfeld dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Alexandre Raymond]] === '''Alexandre RAYMOND''' (naskiĝinta en [[1988]]) estas franca esperantisto vivanta en [[Liono]]. Krom pri Esperanto li okupiĝas pri la [[arpitana lingvo]] kaj verkis vortaron pri ĝi. Neregule li kontribuetas al vikipedio per la uzantonomo [[:uzanto:Kaha|Kaha]]. === [[A. Rivier]] === '''A. RIVIER''' estis pioniro de Esperanto en [[Alĝerio]] en [[1899]]. Verko * [[En Rusujo per Esperanto]]. Eldonejo Moskva Librejo "Esperanto", Moskvo, 1911, (12 x 16 cm), 132 paĝoj. ===[[Marcelle Robineau]]=== '''Marcelle Robineau''' (naskiĝis en 1903, mortodato nekonata) estis esperantistino en [[Seignelay]], departemento [[Yonne]]<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb. 1984</ref>. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Théophile Rousseau]] === '''Théophile ROUSSEAU''' vivis de [[1880]] ĝis [[1916]], mortinta kiel soldato antaŭ [[Verdun]]. La matematikinstruisto estis de [[1908]] ĝis sia morto vicprezidanto de [[UEA]]. === [[Marcel Roux]] === '''Marcel ROUX''', prononco [marSEL RU] estis franca sekretario kaj fervora esperantisto. Li naskiĝis la [[3-an de majo]] [[1903]] en [[Liono]], mortodato ĝis nun ne estas notita. Sekretario de urba laborista Esperanto-grupo, li interalie estis organizinto de la [[7-a SAT-Kongreso 1927]]. Marcel Roux propagandis la disvastiĝon de Esperanto per franclingvaj artikoloj en naciaj gazetoj kaj kunlaboris per esperantlingvaj artikoloj al la revuo „[[Sennaciulo]]“ de [[SAT]]. === [[Gustave Roy]] === '''Gustave Roy''', framasono, instruisto pri la hispana kaj la germana, estis franca pioniro, kies pli granda kontribuo estis la partopreno en la kreado de [[Amikejo]] en [[Moresnet neŭtrala]] en 1908. [[Dosiero:Moresnet - Gustave ROY.jpg|alternative=Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|eta|Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|maldekstra]] Verko: * '''Kiel Neŭtra Moresneto fariĝis Amikejo'''. Parizo, ''Librairie de l’Esperanto'', 1908. {{Citaĵo|Mi tralegis kun granda intereso tiun ĉi broŝuron en kiu nia amiko kaj kunlaboranto Sro G. Roy pritraktas la projekton, kies unua, talenta iniciatoro li estas. S-ro Roy priskribas intersekve la gravecon de Amikejo, ĝia fondo, la ĝis nun faritajn penadojn kaj klopodojn kaj la estontecon de Amikejo. Li faras elokvantan alvokon al la esperantistoj, montras al ni la tri geniojn de Amikejo kaj prezentas fine gvideton por Fremduloj en la rava regiono, kiu estas Amikejo. La [[broŝuro]] estas skribita en korekta,entuziasta stilo; ĝi estas tute rekomendinda.|Amatus. [[Belga Esperantisto]] n.001-002 (nov-dec 1908) }} == S == === [[Maurice Salzmann]] === '''Maurice SALZMANN''' estis esperantisto en [[Liono]], kiu internacie aparte konatiĝis pro lia traduko de la rakonto ''[[Al ĉiuj egale - mia utopio]]'' de la jidlingva verkisto [[Ŝalom Alejĥem]], kiu esperantlingve en unua eldono publikiĝis en 1928 ([https://search.worldcat.org/de/title/Al-iuj-egale-mia-utopio/oclc/1281807052 OCLC 1281807052]), sed laŭ libraj datumaroj ankaŭ en dua eldono en 1948.<ref>[https://tekstaro.com/t?nomo=esperanto-en-perspektivo&sekcio=eep-parto-2 eldonjaro 1948 estas konfirmita per la ĉapitro 7.2.26 "El la Jida Literaturo" de la verko] [[Esperanto en perspektivo]], paĝo 221</ref> La bulteno [[FranceEsperanto]] en [https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/FranceEsperanto/france-esperanto-monata-organo-de-francaj-esperantistoj-dua-serio-no-20-44-aug-sept-1923.pdf la eldono aŭgusto-septembro 2023, paĝo 149] gratule anoncigis ke al li naskiĝis filo Maks la 20-an de junio 1920. '''Recenzoj pri ''Al ĉiuj egale''''' {{citaĵo|Laŭ la tradukinto, unu el la plej eminentaj verkistoj de la novhebrea literaturo certe estas Ŝalom Alejĥem. Lia [[novelo]] «La Gimnazio» estis jam tradukita de nia Majstro D-ro Zamenhof. La novelo konsistas el ok ĉapitroj, ĉiuj tre amuzaj kaj interesaj. Per ili la aŭtoro eksponas sian sugestan tezon, t. e., kio okazus en la mondo se oni dividus la monan riĉecon inter la terloĝantoj? Fakte la temo ne estas nova kaj ĝi povus starigi plurajn kaj diversajn komentariojn; sed ĝia elvolvigo kaj argumenta analizo estas efektivigita trafe iliaj majstre. Buŝe de la m aljuna filozofo Iie b Meir, unu el la protagonistoj de la rakonto, la verkisto prave asertas: «Vi vivas en eraro. Ne en la mono sin tenas la tuta feliĉo de la homo. Nia feliĉo sin tenas en la frunto kaj en la koro. Ni estas kreitaj ne nur por la ventro, sed pro alia afero». Pri tio ni nur povas aldoni: ''amen''; ĉar bedaŭrinde la besto kiu restas ĉe ni superregas ankoraŭ nian konscion. La bonega kaj imitinda literatura stilo de la tradukinto konstante stimulas la legadon de novelo kies enhavo, verdire, iĝas ĉiam sprona kaj vigla.|[[Jaume Aragay i Pujols|Jaume Aragay]]. [[Boletín]] n092-093 (sep 1956)}} {{citaĵo|Jam aperis en Esperanto tradukoj de kelkaj el la neimiteblaj rakontoj de Alojĥem (tiel): inter ili ''Hebrea Rakonto, Tri Kapetoj, Ne estas Feliĉo, Hebreaj Rakontoj'' ([[Ferdinand Hirt & Sohn]]), kaj la brila Zamenhofa traduko ''La Gimnazio''. La nuna verketo (malgraŭ kelke da eraretoj) same bone prezentas la unikan stilon de la [[aŭtoro]]. La historieto estas sprita parabolo —valida ankaŭ por la nuna tempo— instruanta, ke ne en mono troviĝas la [[feliĉo]] de la homo. Ni varme rekomendas ĝin, kaj notas kun plezuro, ke sekvos pluaj volumetoj el samaj plumoj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Lucien Sergeant]] === '''Lucien Sergeant''', akvokato, estas pioniro en Francio. Li ĉeestis la Unuan Universala Kongreso de Esperanto en Boulogne-sur-Mer, kie li, kune kun Duchochois kaj Michaud elpensis la [[Esperanto-flago]]n. En aŭgusto 1914 li estis vokita al Unua mondmilito kaj lasis sian edzinon [[Alice Sergeant]] hejme kun sia 11-jara filo. Li revenis en januaro 1919. ===Servais=== '''Servais''' estis esperantisto el Pré-St-Gervais, militkapitito en koncentrejo ĉe [[Mecklenburg]] <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Gérard Schneider]] === '''Gérard SCHNEIDER''' (naskiĝis en 1921, mortis la 4-an de junio 1995) estis franca katolika pastro. En sia paroĥo Saint-Clement<!-- Kiu Saint-Clement? Laŭ stato de somero 2015 estas 8 nunaj administraj komunumoj de tiu nomo en Francio, plus 8 iamaj... --> li plurfoje instruis Esperanton, kaj aranĝis per Esperanto multjaran rilatadon kun paroĥo en Germanio. === [[Dominique Simeone]] === '''Dominique SIMEONE''' estas franca esperantisto. Ekde somero 2006<ref>fonto [http://ateisto.org/arĥivujo/2007-04.pdf revuo "Ateisto" de aprilo 2007]{{404|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> li estis estrarano, ekde somero 2008 vicprezidanto, de [[Ateista Tutmonda Esperanto-Organizo]],<ref>[http://ateisto.org/arhxivujo/2013-11-ateo17.pdf informo "estraro de ATEO" en la revuo "Ateisto" de novembro 2013,]</ref><ref>[http://ateisto.org/estraro paĝo en la retejo de la organizaĵo, alirita la 30-an de novembro 2014, kontrolita la 15-an de marto 2016:] "prezidanto: [[Roland Schnell]], Germanio, vicprezidanto [[Dominique Simeone]], Francio, sekretario: [[Anna Löwenstein]], Italio, kasisto: [[Dieter Rooke]], Svislando, redaktoro: [[Christian Rivière]], Francio"</ref> kaj ekde somero 2006 ankaŭ funkciis kiel redakciano de la asocia revuo "Ateisto". === [[François Soubranne]] === '''François SOUBRANNE''' (subran) estis franca esperantisto kaj instruisto en [[Tulle]]. De l908 li seninterrompe estis UEA-delegito. == T == === [[Joël Thézard]] === '''Joël Thézard''' (naskiĝis la 24-an de februaro 1884 en [[Châtillon-sur-Loire]], mortis la 27-an de junio 1957 en [[Niort]]<ref>http://www.wiki-niort.fr/THEZARD_Joel_-_Artiste_Niortais</ref>), franca verkisto, pentristo kaj skulptisto, estis esperantisto en Francio ekde 1934. Li instruis desegnarton en [[Bastia]], [[Havre]] [[Guéret]] kaj fine ĉe la liceo ''Fontanes'' de [[Niort]] ekde 1919. ====Verkoj==== * 1. ''Polusaj glacioj sub noktomeza suno''. Eld. [[Franca Esperanto-Instituto]], 1937? * 2. ''La Bela Historio de Jozef'', de Zamenhof, ilustrita per 12 desegnaĵoj. Eld. Franca Esperanto-Instituto. * 3. ''Nordnordaj Fabeloj''. Eld. [[Muusses Esperanto-Biblioteko]], [[Purmerend]], 1937. ;Recenzoj Pri ''Polusaj glacioj sub noktomeza suno'' {{Citaĵo| La libreto priskribas krozadon al Islando kaj Spitzbergo kaj reveturon laŭlonge de la norvegaj fjordoj.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n149 (dec 1937)}} {{citaĵo|Aperis en la Kolekto de Franca Esperanto Instituto tiu ĉi tre rekomendinda originala verketo konsistanta el mallongaj vojaĝnotoj ilustritaj per 30 ĉarmaj laŭnaturaj desegnoj, fotoj, [[bildo]]j laŭ [[akvarelo]]j, kaj du kartoj, ĉiuj de la aŭtoro mem. En taglibra formo ĝi priskribas krozadon al Islando kaj Spitsbergo kun reveturo laŭlonge de la fjorda [[norvega marbordo]]. Ĉiam denove la artista plumo scias kapti per kelkaj vortoj la mirindajn lumkaj kolorefekton de l' helaj arktaj vastejoj; bedaŭrinde nur, ke mankas koloro al la “akvareloj” ĉi tie represitaj. Neoficialaj estas la terminoj [[isbergo]] (iceberg), [[bankizo]] (coastal ice-pack), kaj [[tribordo]] (starboard).| M.M.D. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 391, Novembro (1937)}} ---- Pri ''Nordnordaj Fabeloj'' {{Citaĵo|La scenejo estas jam laŭ la titolo en la [[nordo]], en la plej alta nordo. La fabeloj estas belaj kaj lerte verkitaj. La verkisto, juna [[esperantisto]] (de 4 jaroj) esperigas, ke ni povas atendi de li ankoraŭ aliajn interesajn verketojn.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.152 (mar 1938)}} === [[Jean-Luc Thibias]] === '''Jean-Luc THIBIAS''' (naskiĝis la {{daton|1960-08-15}}) estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]], laŭ profesio [[poŝtoficisto]]. Li jam longe aktivas por Esperanto en sia urbo [[Nancio]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel prezidanto, kasisto kaj [[libroservo|libroservisto]]. ===[[Jules Thiébault]]=== '''Jules Thiébault''' estis franca esperantisto en Carignan (Ardennes) dum la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj: *[[La malaperinta amiko]]<ref>Eldonejo A. Suzaine, Sedan</ref>; (ĉ. 1920); *[[Materiiĝoj en Mantes]] (1925); === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''' naskiĝis la [[4-an de majo]] [[1948]], mortis la [[5-an de decembro]] [[2013]], estis franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]] kaj kiel ŝi aktivis por [[kastelo Greziljono]]. Li laboris kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas delegito de UEA. === [[Gaston Turin]] === '''Gaston TURIN''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la [[6-a de marto|6-an de marto]] [[1979]] en [[Pontarlier]], [[Francio]]) estis franca esperantisto. Li estis redaktoro de [[Internacia Pedagogia Revuo]], aktivulo de [[ILEI]] kaj multjara delegito pri instruado. == V == === [[Marie-Thérèse Valantin]] === '''Marie-Thérèse VALANTIN''' naskiĝis en [[1899]] mortis novembre [[1994]] en [[Bourges]], [[Francio]]. Dojeno de la franca movado, ŝi helpis la renaskiĝon de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]] post la [[dua mondmilito]]. ===Sr-ino Vallienne=== '''Sr-ino Vallienne''' (mortis 1913), edzino de [[Henri Vallienne]], estis esperantistino en la comenco de la 20-a jarcento. Ŝi estis verkistino, kunlaborantino de pluraj francaj revuoj kaj verkistino de kelkaj propagandaj komedioj ludataj en Esperantaj festoj de sia tempo.<ref>Esperanto, n139 fev. 1913</ref> === [[Lionel Venon]] === '''Lionel VENON''' (naskiĝis en [[1921]] - pereis la [[4-a de aprilo|4-an de aprilo]] [[1993]] en aŭto-akcidento) estis vic-urbestro de [[Selles-sur-Cher]], la prezidanto de la franca sekcio de Internacia Ligo de Esperantistaj Radio-Amatoroj ([[ILERA]]). ===[[Claude Vernay]]=== '''Claude Vernay''' estis franca esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en [[Dunkerque]]. Verko: *''Historique du mouvement espérantiste à Dunkerque, précédé d 'un aperçu sur l'évolution du probleme de la langue auxiliaire''. 1938 (?) {{citaĵo|Jen sendube unu el la plej bonaj, plej efikaj propagandaj eldonaĵoj kiuj nacilingve aperis pri [[Esperanto]]. En la libreto, grandformata kaj 76-paĝa, ni trovas la kompletan evoluon de la ideo pri [[helplingvo internacia]] lerte redaktitan kaj bone prezentitan. La libreto ekde sia apero tiom bone impresis ke oni tuj uzis ĝin por efika [[propagando]] kaj eĉ por ĉerpi el ĝi regule dokumentajn gazetartikoloj. Tiu unua parto de la broŝuro, fakte la enkonduko, estas verkita de D-ro Degand, [[advokato]] kaj prezidanto de la grupo de Dunkerque. La dua parto skizas la historion, la evoluon kaj la intensan vivon de la tiea grupo. Ankaŭ tiu parto estas tre utila , ĉar ĝi montras kiamaniere akiri viv - kaj laborplenan grupon. La broŝuro estas dokumenta por ĉiuj kaj instiga precipe por grupanoj. Diversaj belaj fotografaĵoj pligrandigas ankoraŭ ĝian valoron. Inter tiuj portretoj ni precipe citu tiu jn de Zamenhof, Dumont, la nestoro de la movado en Dunkerque, Deligny, konata esperanto-profesoro, P. Benoit, prezidinto de la loka grupo, kaj plej simpatia samideano Archdeacon, granda batalanto por nia lingvo, ktp .| Hoso. [[Belga esperantisto]] n253 (mar 1938)}} {{citaĵo|Dokumentita historio pri la movado Esperanta en Nord, kaj aparte en Dunkerque, 1902-1935. Interesa raporto pri klopodo, laboro, kaj sukceso. Dek tri portretoj, kun biografiaj notoj, de lokaj [[pioniro]]j honorindaj. Unu ĉapitro montras la anglan devenon de [[Ernest Archdeacon]], prezidanto de S.F.P.E. Komence troviĝas skiza ''Aperçu sur l' Evolution du Probleme de la Langue Auxiliare''. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 413, Septembro (1939)}} === [[Gaston Veron]] === '''Gaston VERON''' (naskiĝis en [[1918]]; mortis en [[2001]]) estis [[franca esperantisto]] kaj [[delegito de UEA]] en [[Domfront]] dum kvardek jaroj, iama fakdelegito pri historio, juro kaj katolikismo. === [[Renée Volpeliere]] === '''Renée VOLPELIERE''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[15-a de decembro|15-an de decembro]] [[1986]] en [[Nimes]], [[Francio]]) estis [[UEA]]-delegito. Dum dek kvin jaroj ŝi estis fakdelegito pri mondofederismo kaj mondocivitaneco, ŝi ankaŭ regule kaj malavare kontribuis al la Novjorka Oficejo de UEA por subteni la laboron ĉe UN. == Y == === [[Roger Yafil]] === '''Roger YAFIL''' (1921-1997), aktivulo en la Pariza regiono, delegito pri instruado de lingvoj, kiu partoprenis en multaj UK-oj, mortis en [[Chatou]] la 16-an de februaro. Li aŭtoris la infanan kurslibron '''La familio muso'''. ==Z== ===[[Eduard Zuber]]=== '''Eduard Zuber''' estis franca esperantisto, militkaptito 1915 en [[Königsbrück]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj|*]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Francaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Francaj]] 9th0769ifsjevv9xa44em0rj3732zcp 9472049 9472047 2026-09-09T14:38:20Z Roberto 609 /* Fernand Maréchal */ 9472049 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[franca esperantisto|francaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri francaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:francaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de francaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de francaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Albert Adeline]]=== '''Albert ADELINE''' (mortis en septembro 1933) estis Sekretario de la Franca [[Ĉambro de Komerco]] en [[Londono]]. Li sciis Esperanton kaj subtenis ĝin, kvankam li ne movadis<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 343, Novembro (1933)</ref>. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===Amigault=== '''Amigault''' estis esperantisto el St-Denis, malaperinta ĉe Charleroi la 22-a de aŭgusto 1914 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == B == === [[M. Baissac]] === '''M. BAISSAC''' estis pioniro en Alĝerio en la komenco de 20-a jarcento. En 1905 li verkis la originalan teatraĵon "La duonokulvitro". Baissac publikigis artikolojn pri la 2-a UK en alĝeriaj gazetoj: „Le Republicain“ kaj „L'Independant“ en 1906.<ref>[https://archive.org/details/RuslandaEsperantisto_1906_n11_nov/page/232/mode/2up Ruslanda Esperantisto. ''Esperantista movado''. N 11, p. 232.] Nov. 1906</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Otto Barban]]=== '''Otto Barban''' estis esperantisto el Metz, mortinto dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> === [[Paulette Bascou]] === '''Paulette BASCOU''' (naskiĝis en 1909, mortis la [[27-an de decembro]] 1995 en [[Privas]], Francio) estis Freinet-metoda Esperanto-instruintino, delegito de Universala Esperanto-Asocio ([[UEA]]) pri edukado dum kvaronjarcento kaj aktiva en la movado JEAN. ===Baumann=== '''Baumann''' estis esperantisto el [[Château Sallins]] forkondukita kiel garantiulo dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. ===A. Bayet=== '''A. Bayet''' estis esperantisto el St-Maurice en Gourgois, vundita kaj kredeble kaptita la 7-an aŭ 8-a de septembro 1914, dum la Unua mondmilito, en [[Fosse Martin]].<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[René Beck]]=== '''René Beck''' estis franca esperantisto en [[Chartres]], kiu esperantiĝis en 1903. Verko: *'''La Mistera Sinjorino. Novelo originale verkita en Esperanto'''. Eld. Librejo Asselin, [[Tours]], 1913 (?). {{citaĵo|La verko prezentas la historion de malfeliĉa virino edziniĝinta kun viro malbona kaj diboĉema. En la komenco de la rakonto ni jam trovas ŝin apartigita de ŝia edzo kaj loĝanta sola en vilaĝo. Kio tie okazas estas vive priskribita en tre klara bona Esperanto. Ŝajnas al ni bedaŭrinde, ke la aŭtoro ne faris el sia [[temo]] iom pli dikan volumon, ĉar tiumaniere li povus kredeble prezenti pli detale la karakterojn de la personaro. Cetere la prezo estas sufiĉe alta por tiel malgranda libreto. La verko de nia samideano estas tute leginda. Ni esperas, ke ĝi ricevos bonan akcepton ĉe la Esperantistaro, kiu per tio kuraĝigos lin al plua kaj eble pli ambicia provo sur la kampo de nia [[originala literaturo]].|A.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, Aŭgusto (1913)}} === [[Michel Becker]] === [[Dosiero:Grosjean Maupin, Becker – Cours Élémentaire Pratique d’Esperanto, 1909.pdf|160ra|eta]] '''Michel BECKER''' estis franca esperantisto, kiu publikigis kun [[Émile Grosjean-Maupin]] la ''Cours élémentaire pratique d'après la méthode combinée'', 1909, tradukita italen, persen ktp. Verko * Michel Becker et E. Grosjean - Maupin. ''Cours élémentaire pratique d’Esperanto d’après la methode directe combinée''. Eldonejo [[Hachette]], Parizo, 1909, (12 x 18 cm) 166 paĝoj. ===[[Lucien Bernot]]=== '''Lucien BERNOT''' (mortis 1905), plibone konata sub la pseŭdonomo « Elber No » estis franca esperantisto pioniro en [[Fontenay-sous-Bois]]. Li verkis multajn muzikaĵojn. Li direktis ankoraŭ, en la ĵurnalo [[L'Espérantiste]] la rubrikon « amuzaĵoj ». === [[Roger Blanc]] === '''Roger BLANC''' (naskiĝis en [[1913]], mortis [[1993]] en [[Sancoins]], [[Francio]]) estis emerita lernejestro, [[UEA]]-delegito tra 40 jaroj. Li fondis plurajn grupojn kaj estris regionan federacion dum jaroj. === [[Fanny Bonnet]] === '''Fanny BONNET''' [bone] (naskiĝis la {{daton|9|septembro|1870}} en [[Parizo]]; mortis en [[1936]]) estis franca "profesorino", t.e. instruistino, de la [[angla lingvo]] kaj de [[stenografio]]. Ŝi esperantiĝis en [[1903]]. Ŝi estis kasistino de [[SFPE]] dum 10 jaroj kaj komitatanino de la "[[Fédération Universitaire Espérantiste de France]]". === [[Emile Borel]] === '''Emile BOREL''' estis franca [[radiostacio|radiostaciestro]] kaj esperantisto de [[Liono]], kiu vivis en la kvartalo ''La Doua'' de la urbo [[Villeurbanne]] tuj norde de Liono, en ties [[Metropolo Liono|nuna metropola regiono]]. Li naskiĝis la [[27-an de aprilo]] [[1884]] en Liono ([[Lyon]]), kaj fervore propagandis favore al Esperanto, aparte en la [[radiostacio]], kiun li multajn jarojn direktis. Lia edzino estis unu el la fondintoj de la feminista Esperanto-Socio [[UDEV]]. === [[Rémy Bouchet]] === '''Rémy BOUCHET''' estas franca esperantisto. En Esperantujo li interalie kontribuas al la organizaĵo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE). === [[Honoré Bourdelon]] === '''Honoré BOURDELON''' (naskiĝis en [[1892]], mortis la [[21-a de septembro|21-an de septembro]] [[1980]]) estis multjara [[delegito de UEA]] en [[Marsejlo]], [[Francio]]. Li prezidis la Lokan Kongresan Komitaton de la [[42-a UK 1957]] en [[Marsejlo]]. === [[Louis Bourdon]] === [[Pastro]] '''Louis BOURDON''' ([[1904]], mortis la [[14-a de marto|14-an de marto]] [[2005]] en [[Lille]], [[Francio]]) lernis [[Esperanto]]n ĉ. 65-jaraĝa. Li entuziasme partoprenis en multaj kongresoj kaj renkontiĝoj, ĉe kiuj li ofte celebris la Sanktan [[Meso]]n. === [[Suzanne Bourot]] === '''Suzanne BOUROT''' (naskiĝis en [[1936]]) estas franca esperantistino, dum pluraj jaroj membro de Franca Esperanto Instituto ([[FEI]]). Ŝi estas unu el la ĉefaj kunfondintoj de la esperanto-centro [[Kvinpetalo]], kaj daŭre prizorgis ĝin dum transira periodo de 2004 (morto de [[Georges Lagrange|Georgo Lagranĝo]]) ĝis 2008, lasante iom post iom la taskojn al administranta skipo. === [[André Brest]] === '''André BREST''' (naskiĝis en [[1928]], mortis la [[4-a de aprilo|4-an de aprilo]] [[1993]]) estis [[UEA]]-delegito en [[Bormes-les-Mimosas]] ([[Francio]]). === [[Marc Budimir]] === '''Marc Svetomir BUDIMIR''' (naskiĝis en [[1929]], mortis la [[3-an de aŭgusto]] [[1976]] revenante de la [[61-a UK 1976]] en [[Ateno]] en trafik-akcidento en [[Greklando]]) estis franco jugoslav-devena. Li aktivis en la Esperanto-movado ekde [[1952]], unue en [[Beogrado]] ĝis la jaro [[1956]], kaj poste en [[Liono]], kie li vivis dum la lastaj dudek jaroj. === [[Fernand Buecher]] === '''Fernand BUECHER''' (naskiĝis en 1902 je nomo ''Ferdinand Bücher'' en Alzaco, [[Germana Regno]], mortis en 1996) post la [[Unua Mondmilito]] estis kunfondinto de la Esperanto-grupo en [[Mulhouse]] ([[Alzaco]], Francio). Li estis UEA-membro dum preskaŭ 50 jaroj kaj [[delegito de UEA|delegito]] en [[Didenheim]] dum 20 jaroj. ===[[Lucien Bourgois]]=== '''Lucien Bourgois''' franca esperanto-verkisto. Li estis prezidanto de [[Nordfrancia Esperanto-Federacio]] en la fino de 20-a jarcento. Verkoj: *'''Laŭ la fluo de l’ interparolo; Konversacia gvidlibro franca-Esperanta'''. Mimeo. Eld. [[Cercle esperantiste de l'Agenais]], [[Laroque Timbaut]], 1985. *'''Kvarlingva proverbaro'''. Eld. [[La KancerKliniko]], Parizo, 2000 26p. A4. ===[[Jules Bouche]]=== '''Jules Bouche''' (mortis 1915?) estis esperantisto el Parizo, mortinto dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. == C == === [[Hector Cachon]] === '''Hector CACHON''' [ekTOR kaŜON] (naskita la {{daton|11|marto|1891}} en [[Sens]],departemento [[Yonne]], mortinta en [[1951]]) estis franca esperantisto kaj tipografo. Laŭ la [[enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li estis esperantisto de 1910. Li estis unu el la unuaj membroj de ''[[Fédération Espérantiste Ouvrière]]'' (FEO) kaj de [[SAT]], estis sekretario de FDO de 1924 ĝis 1933 kaj direkciano de [[SAT]] de 1927 ĝis 1932. Plurajn kursojn li gvidis en [[Parizo]]. === [[Fortuné Cadenel]] === '''Fortuné CADENEL''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la [[18-a de junio|18-an de junio]] [[1987]]) estis membro de [[UEA]] kaj unu el la organizantoj de la [[Universala Kongreso]] en [[Marsejlo]] ([[1957]]). === [[Raoul Cahouet]] === '''Raoul CAHOUET''' naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[5-a de decembro|5-an de decembro]] [[1994]]. La [[urbo]] [[Vierzon]] ([[Francio]]), kie li estis delegito, decidis inaŭguri dulingvan memorplaton je lia memoro. === [[Jean-Pierre Cancel]] === '''Jean-Pierre CANCEL''' estas franca esperantisto vivanta en [[Alzaco]]. Li aktivas en la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kaj en 1993 estis inter la fondintoj de la organizaĵo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE). ===[[Raul Chaigné]]=== '''André-Raul Chaigné''' estis franca esperantisto el [[Culzac]], malaperinta la 20-an de aŭgusto 1914 en [[Faxe-Fonteny]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Jean Clement]] === '''Jean CLEMENT''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en [[januaro]] [[1998]] en [[Vierzon]], ([[Francio]]) estis iama [[delegito de UEA]] pri [[naturprotektado]]. === [[Maurice Clavel]] === '''Maurice CLAVEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la [[16-a de novembro|16-an de novembro]] en [[Valence]], [[Francio]]) estis franca esperantisto. Li estis membro de [[UEA]] depost [[1938]] kaj delegito ekde [[1946]]. === [[Roger Colney]] === '''Roger Colney''' estis de longe la prezidanto de la intertempe malaperinta poŝta [[ESP]]-asocio en [[GAP]]. === [[Jean-Paul Colnot]] === '''Jean-Paul COLNOT''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[aŭgusto]] [[2000]]), estis franca delegito kaj fakdelegito (pri [[junularo]], poste pri [[turismo]]) dum preskaŭ duona jarcento en Nancio ([[Nancy]]) kaj [[Laxou]] (Francio). Colnot estis bona, efika instruisto de Esperanto, i.a. en la junuldomo en Nancio. Por EFE, la Esperanto-asocio en Alsaco-Loreno, li aktivis kiel sekretario (1959-1972<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti-->) kaj prezidanto (1972-1980<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti; mi prenis la informojn el http://esperanto.france.est.free.fr/historio.htm pri prezidantoj -->). ===Comte=== '''Kapitano Comte''' estis franca esperantisto el [[Boulogne-sur-Mer]], militkaptito en koncentrejo Kavalier Scharnhorst apud [[Magdeburg]].<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> === [[Robert Coyac]] === '''Robert COYAC''' ([[1912]], mortis la [[23-a de oktobro|23-an de oktobro]] [[1991]]) estis [[UEA]]-delegito kaj fervojisto en [[Sartrouville]], [[Francio]]. === [[Louis Cozic]] === '''Louis COZIC''' (kozik) (naskiĝis la [[27-an de februaro]] [[1879]] en [[Parizo]]) estis [[Francio|franca]] inĝeniero kaj esperantisto. Laŭ la [[enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li plurajn jarojn estis prezidanto de la Asocio de la Inĝenieroj de Ŝtataj Publikaj Laboroj (france ''Association des Ingénieurs des Travaux publics''). Fervora propagandisto de Esperanto, li longe estis prezidanto de la [[Federacio de la Pariza Regiono]]. == D == === [[Henri Dabezies]] === '''Henri DABEZIES''' (naskiĝis en [[1918]], mortis en aŭgusto [[1992]] en [[Parizo]]) estis multajn jarojn fakdelegito pri protestantismo. ===[[Jean Dardel]]=== '''Jean Dardel''' estis esperantisto en Francio en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''La tekniko de la Termala Kuracado ĉe [[Aix-les-Bains]]'''. Eld. e A. Malaine, Parizo, 1905(?) === [[Jeanne Dedieu]] === '''Jeanne DEDIEU''' estis franca instruistino kaj esperantistino. En 1949 ŝi estis unu el kvar estraranoj de la ĵus nove fondita [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]]<ref>''Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj stariĝis!'' En: [http://www.gazetoteko.com/jv/jv4909.pdf ''La Juna Vivo,'' septembro 1949], paĝo 355.</ref>. En la sekva estraro de 1956 Jeanne Dedieu estis la prezidantino kaj plurajn jarojn gvidis la ligon.<ref>laŭ [[Humphrey Tonkin]], [[Poznano]], [[Pollando]] 8-an de februaro 2014</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Paul Degon]] === '''Paul DEGON''', franco, d-ro, advokato en [[Neuilly-sur-Seine]]. Ano de la [[Lingva Komitato]], UEA-delegito, kunlaboris je [[La Revuo]] kaj Jarlibro de UEA. ===[[Albert Delaunay]]=== '''Albert Delaunay''' estis esperantisto el [[Amiens]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Louis Demarest]] === '''Louis DEMAREST''' (demare) estis franca instruisto kaj unu el la kunfondintoj de [[SPPE]] en [[1898]] kaj el la unuaj propagandistoj por Esperanto en Francio, nome en "Journal des instituteurs", 1899. Li prezidis la grupon de [[Reims]] ĝis 1902, poste li forveturis al [[Konakry]] ([[Gvineo]]). === [[Pol Denis]] === '''Pol DENIS''' estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]]. Li jam longe aktivas en sia urbo [[Bar-le-Duc]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel prezidanto (1980-1983<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti; mi prenis la informojn el http://esperanto.france.est.free.fr/historio.htm pri prezidantoj -->), komitatano kaj redaktoro de la komunikilo "[[La informilo]]". ===[[Paul Deschamps]]=== '''Paul Deschamps''' (mortis la 22-an de aŭgusto 1914) estis franca esperantisto el [[Rouen]] dum la Unua mondmilito ĉe Fillières (Meurthe-et-Moselle)<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Roger Despiney]] === '''Roger DESPINEY''' (1907-2003) estis franca delegito de [[UEA]], prezidanto de la Pariza Federacio, sideja direktoro de [[Espéranto-France]] (1978-1987) kaj ties honora prezidanto.<!-- Ĉu estas familia rilato al la pli juna esperantistino [[Barbara Despiney]], devene el Pollando? Ĉu ŝi povus esti lia bofilino? --> === [[Charles Devoucoux]] === '''Charles Devoucoux''' (mortis 1909<ref>[https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1909_n003_jan/page/n33/mode/2up?q=Charles&view=theater Belga Esperantisto n003] (jan 1909)</ref>) advokato, estis franca pioniro listita en la Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIII ĉe [[Valognes]], Manche kaj prezidanto de la grupo de [[Charenton]]. Li ofte faris kursojn kaj paroladojn en la Pariza regiono. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Henriette Diou-Trouillon]]=== '''Henriette Diou-Trouillon''' estis franca esperantistino en la komenco de la 20-a jarcento. ;Tradukoj: *'''Oficiala resumo de la teosofia doktrino'''. Eld. Preza Esperanta Societo, Parizo, 1912(?)<ref>Esperanto n135 dez 1912</ref> ===[[Xavier Dorion]]=== '''Xavier Dorion''' (mortis 1904) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Roubaix]]. === [[Raymond Doury]] === '''Raymond DOURY''' (naskiĝis en [[1912]] kaj mortis [[4-an de marto]] [[2000]]) estis [[franca esperantisto]] kaj iama [[UEA-delegito]] pri [[mondcivitanismo]]. Li mortis la [[4-an de marto]] en vilaĝeto ''Combejean'', komunumo [[Pierrerue]], departemento [[Hérault]] en suda [[Francio]]. Ĝis la mezo de la [[1980-aj jaroj]] li aktivis en la [[Pariza regiono]], i. a. kiel delegito por [[Parizo]], gvidanto de konversaciaj rondoj kaj redaktoro de la [[gazeto]] [[Paris-Esperanto]]. ===[[Yvonne Dousset]]=== '''Yvonne DOUSSET''', esperantistino en Parizo en la komenco de 20-a jarcento. === [[Marcel Dupuis]] === '''Marcel DUPUIS''' [dŭpŭi] (naskiĝis la {{daton|25|februaro|1880}} en [[Parizo]]) estis [[franca esperantisto]] kaj [[inĝeniero]] de [[fervojo]]j. Li propagandis ĉefe sur la kampo de fervojoj kaj [[turismo]] per artikoloj, paroladoj, organizo de karavanoj ktp. Li estis vicprezidinto de la [[Pariza Esperantista Grupo]] kaj ĝenerala sekretario de [[ISAE]]. ===[[Roland Dupuis]]=== '''Roland DUPUIS''' estis franca esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Tradukoj: * [[Georges Duhamel]]. ''Rakontoj pri Nederlando'', 1938 [https://www.amazon.fr/RAKONTOJ-NEDERLANDO-ESPERANTO-HISTOIRES-HOLLANDE/dp/B01I3YXTF2] * [[Georges Duhamel]]. ''Norda Kanto'', 1939 [http://retbutiko.be/de/ero/nork] * [[Guy de Maupassant]]. [[La Normandaj Rakontoj]]. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]], 1953. ====Recenzoj==== Pri ''Rakontoj pri Nederlando'' {{citaĵo|Unuavide, oni povus supozi, ke ĉi tiu libreto estas nur riĉe ilustrita kaj altklasa gvidlibro al Nederlando. Sed ĝi estas multe pli, ol tio. Verkite de membro de la [[Franca Akademio]], ĝi konsistas el serio de 20 delikataj literaturaj skizoj, veraj [[prozpoemo]]j, kiuj spiras amon al Nederlando kaj instigas la leganton ŝati ĝiajn belaĵojn. La traduko estas bonega, kaj la verko tre rekomendinda. Notinda esprimo: ''Ĉiuj pecoj de la puzlo (ĵig-saw puzzle)''.|[[Montagu Christie Butler]] (M.C.B.) [[La Brita Esperantisto]] - Numero 405, januaro (1939) }} == F == === [[Germaine Faucher-Mahé]] === '''Germaine FAUCHER-MAHÉ''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[3-a de aprilo|3-an de aprilo]] [[1994]]) estis vidvino de Jacques-Louis Mahé ([[Lorjak]]). === [[Marcelle Fauvart-Bastoni]] === '''Marcelle Fauvart-Bastoni''' estis franca esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Verko * '''Cours élémentaire pour apprendre l’Espéranto sans professeur'''.— Paris. Hachette & C°. 1912? {{Citaĵo|Tiu nova kurso estas speciale rekomendinda al la francparolantoj kiuj deziras lerni la lingvon Esperanto, ĉar la aŭtorino atentis pri multnombraj specialaj frazkonstruaĵoj kaj dirmanieroj de la franca lingvo. Kvankam ni ne plu bezonas francajn lernolibrojn ni devas tamen konfesi ke la nova metodo estas bona kaj tute rekomendinda.|[[Belga Esperantisto]] n046-047 (aŭg-sep 1912)}} === [[Juliette Fayot]] === '''Juliette FAYOT''' (1899-1995), dumviva membro de UEA kaj de Unuiĝo Franca por Esperanto, pentristino, kiu verkis kaj ilustris '''Gvidlibro tra Paris''' (1965), mortis la 4-an de aŭgusto 1995 en Parizo. === [[Maurice Feneyrol]] === '''Maurice FENEYROL''' (1924-2000), iama delegito pri elektrotekniko, dumviva membro de UEA kaj de Unuiĝo Franca por Esperanto, granda mecenato de la Esperanto-movado, forpasis junie en La Garde (Francio). == G == === [[François Garrique]] === '''François GARRIQUE''' (1911-2003) estis vicdelegito (1958-59) kaj delegito (1960-91), mortis en Rognes (Francio). === [[Madeleine Gibez]] === '''Madeleine GIBEZ''' (1902-1998), iama delegitino en Gargas (Francio) kaj pri turismo, mortis la [[9-a de decembro|9-an de decembro]]. ===[[René Giroux]]=== '''René Giroux''' estis esperantisto el [[Chartres]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Félix Gomez]] === '''Félix GOMEZ''' (naskiĝis en [[1920]]; mortis en [[2001]] en [[Les Cluses]]) estis franca esperantisto, membro de [[UEA]] dum duona jarcento, iama [[delegito de UEA]]. === [[Léon Goudé]] === '''Léon GOUDÉ''' naskiĝis en [[1923]], delegito en [[Juigné-sur-Loire]] ([[Francio]]), katolika [[pastro]], kiu fondis la grupon en [[Baugé-en-Anjou|Baugé]] kaj gvidis multajn kursojn, mortis la [[8-an de aŭgusto]] [[1994]] en [[Anĝero]]. ===[[Henri Graër]]=== '''Henri Graër''' estis franca esperantisto el Lille, militkaptito ĉe Munster en 1915.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[André Grossmann]] === '''André (Andreo) GROSSMANN''' (naskiĝis la {{daton|1942-11-17}}) estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]], laŭ profesio [[informadiko|informadikisto]]. Li jam longe aktivas por Esperanto en sia urbo [[Mulhouse]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel komitatano, membroadministranto, kasisto kaj redaktoro de la dissendolisto "Alzaco-Loreno". ===[[Josée Guivy]]=== '''Josée Guivy''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Traduko: *[[Jacques Freneuze]].<small>^??</small> '''Per Telefono'''. Eld. Presejo S. Martino, [[Sainte-Radegonde]], 1907 <ref>([https://bibliotekoj.org/esperantajbitoj/PDF/Bibliografio%201888-1911%20Davidov.pdf Bibliografio 1888-1911 de Georg Davidov-Saratov, paĝo 26]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == H == === [[Alberic Humez]] === '''Alberic HUMEZ''' (ume) estis franca entreprenisto kaj esperantisto en [[Douai]]. De [[1908]] ĝis sia morto li seninterrompe estis UEA-delegito. Li elektiĝis [[honora membro de UEA]]. == J == === [[Pierre Jelenc]] === '''Pierre JELENC''' estas franca esperantisto, kiu estas inter la [[kunlaborintoj de PIV]], rilate al la fakoj [[histologio]], [[biologio]], [[fiziologio]] kaj [[kemio]]. En 1996 li kontribuis al la esperantlingva traduko de la romano [[Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato]] de [[Harry Harrison]], kiun publikigis la eldonejo [[Sezonoj]] en [[Jekaterinburg]].<!-- Ĉu estas familia rilato al la esperantisto [[Féodor Jelenc]], ankaŭ kunlaborinto de PIV? --> === [[Roland Jossinet]] === '''Roland JOSSINET''', esperantisto ekde 1920, UEA-membro seninterrompe de 1937, iama delegito pri reviziado de manuskriptoj, mortis 1995 en Parizo. ===[[Georges Jullien]]=== '''Georges Jullien''' estis franca esperantisto el Nice, malaperinta la 10-an de septembro 1914 en [[Sonancourt]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. == K == === [[Katakana (Pafklik)]] === '''Katakana''' estas membro de la [[Pafklik]]. Li komponas repinstrumentarojn kaj repas. === [[Georges Kolowrat]] === '''Georges KOLOWRAT''', [[licencio|licenciito]] en beletristiko, estis pioniro de Esperanto en Francio. Li aktivis ĉefe kontraŭ la afero de [[Ido]]. Verkoj * ''Faut-il réformer l'Esperanto?''. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo, 1908 (reeldono 1938). * ''Pri la derivo en Ido kaj en Esperanto''. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo, 1909. == L == ===[[Charles Lacoche]]=== '''Charles Lacoche''' (1890?-1914) estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Poix]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Paul Lacroix]] === '''Paul LACROIX''' [paŭl lakrŭa] estis [[franca esperantisto]], [[komercisto]], kaj prezidento de la Asocio por Komerco kaj Industrio en Grenoble. Unu el la kunfondintoj de [[SPPE]], [[1898]]. Per lia apogo okazis la unua prop. en Sudoriento de Francio. ===[[Gabriel Lanoux]]=== '''Gabriel LANOUX''' (mortis la 29-an de aprilo 1955) estis franca esperantisto en [[Alès]], departemento [[Gard]] en [[Okcitanio]]. === [[Noël Lecomte]] === '''Noël LECOMTE''', alie "Noĉjo Lagrafo", tradukis plurajn novelojn de [[Guy de Maupassant]]. Interalie rete legeblas: * Rozalia Prudent<ref name = "ipernity.com ROZALIA PRUDENT"> {{ Citaĵo el la reto | url = http://www.ipernity.com/blog/58225/4628494 | titolo = ipernity: ROZALIA PRUDENT - Guy de Maupassant by Noĉjo Lagrafo | alirdato = 2024-04-13 | aŭtoro = Noĉjo Lagrafo | dato = 2016-08-22 | verko = ipernity | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221126182434/www.ipernity.com/blog/58225/4628494 | arkivdato = 2022-11-26 | citaĵo = Karaj geamikoj, mi proponas al vi tiun novelon de Guy de Maupassant }} </ref> * La ermito<ref name = "ipernity.com La ermito"> {{ Citaĵo el la reto | url = http://www.ipernity.com/blog/58225/372345 | titolo = ipernity: La ermito -- Guy de Maupassant by Noĉjo Lagrafo | alirdato = 2024-04-13 | aŭtoro = Noĉjo Lagrafo | dato = 2012-01-23 | verko = ipernity | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221126182209/www.ipernity.com/blog/58225/372345 | arkivdato = 2022-11-26 | citaĵo = Karaj esperantlingvaj geamikoj, mi proponas al vi tiun novelon de Guy de Maupassant }} </ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === Sinjoro Lefebvre === Sinjoro '''LEFEBVRE''', (pseŭdonimo ''Ned Katryn''), franco, estis [[kapitano]] en [[Versailles]] antaŭ la [[Unua Mondmilito]]. Li verkis multajn artikolojn en la revuo "[[Lingvo Internacia]]". Aparte interesaj estis liaj humorplenaj raportoj pri [[Universalaj Kongresoj]]. === [[Michel Legris]] === '''Michel LEGRIS''' (n. en 1934, m. la 22-an de februaro 2000) estis franca esperantisto, iama [[delegito de UEA]] en Galan (departemento [[Altaj Pireneoj]] en [[Okcitanio]], Francio) kaj fakdelegito pri filatelo. === [[Armela LeQuint]] === '''Armela LEQUINT''' - la franca familia nomo skribeblas ''LeQuint'', ''Le Quint'' aŭ ''Lequint'' - estas franca esperantistino, redakciano de la satira gazeto ''[[La Kancerkliniko]]'' (LKK) kaj tradukistino kaj eldonintino de pluraj esperantlingvaj publikaĵoj. Ŝi estas la vivkunulino de [[Ĵak Lepŭil']], realnome ''Jacques Le Puil''. Grandan parton de sia vivo ŝi pasigis kaj pasigas kun li en la urbeto [[Thaumiers]] en la [[departemento Cher]].<ref>[[Grand Dictionnaire Français-Espéranto]], 1992, paĝo 5</ref>. Same kun la vivkunulo, ŝi plenumis gravajn tradukverkojn kiaj ''[[Vojaĝo ĝis noktofino]]'' laŭ ''Voyage au bout de la nuit'' de [[Louis-Ferdinand Celine]] en 2005.<ref>[https://www.amazon.com/Voja%C4%9Do-%C4%9Cis-Noktofino-Romano-Espera/dp/1595690220 Vojaĝo Ĝis Noktofino] kun esperanta recenzeto en la reta librovendejo ''[[Amazon.com]]''</ref> Pro tiu ĉi traduko la tradukistoj ricevis la [[OSIEK-premio|OSIEK-premion]] de la [[Organiza Societo de Internaciaj Esperanto-Konferencoj]] en [[2007]]. ===[[Joseph Lemière]]=== '''Joseph Lemière''' estis esperantisto el [[Caen]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===A. Levoy=== '''A. Levoy''' estis esperantisto el Pré-St-Gervais, militkaptito dum la Unua mondmilito en la koncentrejo Reserve-Lazarett II, ĉe Frankfurto.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[R. Louis]] === '''R. LOUIS''' (luis) estis franca esperantisto, kiu interalie konatis kiel kunfondinto de la asocio „Paco Libereco“. Li estis administranto kaj kunlaboranto de [[Internacia Socia Revuo]] inter la jaroj 1907 kaj 1909, kaj redaktoro de ''[[Le Travailleur Espérantiste]]'' inter la jaroj 1912 kaj 1914. Krome li interalie tradukis vastan gamon da broŝuroj pri Esperanto al la franca. === [[Pierre Louis]] === '''Pierre LOUIS''', en Esperanto '''Petro Luiso''' (naskiĝis en [[1911]], mortis en [[1998]] en [[Angulemo]] ([[Francio]]), estis verkinto kaj ilustrinto de la fama '''[[Junulkurso]] de [[SAT-Amikaro]]'''. Organizanto de kongresoj de [[SAT]] (en Nancio, 1954, kun 480 kongresanoj) kaj [[SAT-Amikaro]], li dum pluraj jaroj gvidis Esperanto-kursojn en [[Nancio]]. == M == ===[[Gaston de Maigret]]=== Grafo '''Gaston de MAIGRET''' (mortis en 1904) estis bonfaranta membro de la ''[[Société Pour la Propagation de l'Espéranto]]'', unu el la unuaj kiuj subtenis la [[Esperanto-movado en Francio|Esperanto-movadon en Francio]]<ref>La belga sonorilo - Numero 019, marto (1904)</ref>. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Generalo Malraison]] === '''Generalo MALRAISON''' de la franca armeo (mortis en [[1965]]) lernis Esperanton en [[1909]] kaj ĉiam subtenis la movadon. === [[Valentin Mannevy]] === Leŭtenanto '''Valentin-Emile MANNEVY''' (naskiĝis en 1882 - mortis la 9-an de aprilo 1912) estis franca esperantisto, sekretario de esperanto-grupo de [[Condé-sur-l'Escaut]]. Li mortis sur la batalkampo en [[Maharidja]] ([[Maroko]])<ref>[https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1912_n044_jun/page/222/mode/2up?q=Valentin+Mannevy+&view=theater Belga Esperantisto n044] (jun 1912)</ref>. Lia [[epitafo]] en Esperanto ankoraŭ ekzistas. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Fernand Maréchal]] === '''Fernand L. G. MARÉCHAL''' estis pioniro de Esperanto, franco loĝanta en [[Leeds]], aŭtoro de la apenaŭ konata pionira originala komedio "Ĉu Pumpilurbo havu pumpilon?"<ref>'Ni Festivalu' 09 aligxilo.doc</ref> Verkoj * ''La Tutmonda Lernolibro, por paroligi Esperanton, verkita laŭ la Gouín-metodo''. Eld. [[Northern Institute]], Leeds, 1906(?) * ''Trezoro de l’ Sorĉistoj''. Eldonejo Esperanto House, Leeds, 1908 (12x18), 64 paĝoj.<ref name = "esperanto.es"> {{ citaĵo el la reto | url = http://biblioteko.esperanto.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=557 | titolo = Details for: Trezoro de l' sorĉistoj. › Biblioteko Juan Régulo Pérez catalog | alirdato = 2024-04-13 | eldoninto = Esperanto House, Leeds | lingvo = eo | lingvo2 = en | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240412225434/http://biblioteko.esperanto.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=557 | arkivdato = 2024-04-12 | citaĵo = }} </ref> : Enhavo : :# Legendo pri la unua violono. :# Unuakta [[komedio]] originala: «La ensorĉigita Ringo». :# Vilhelmo Tell. :# Unuakta komedio originala «Ĉu Pumpilurbo havu Pumpilon?» ====Recenzoj==== Pri ''La Tutmonda Lernolibro, por paroligi Esperanton...'' {{citaĵo|Lernolibro verkita laŭ la Gouin metodo, ankaŭ nomata « natura metodo », nun multe uzata por instrui la fremd-naciajn lingvojn. La aŭtoro diras prave ke, por bone ellerni lingvon, oni bezonas koni multe da verboj. Tial, li priskribas la diversajn intersekvajn agojn de iu persono, kaj tio ŝajnas la plej bona maniero por facile memori la vortojn. La [[antaŭparolo]] de tiu libro estas leginda humorajn. Ni rekomendas la verkaĵon al ĉiuj esperantistaj profesoroj.|[[La belga sonorilo]] - Numero 046, Junio (1906)}} ---- Pri ''Trezoro de l’ Sorĉistoj'' {{Citaĵo|Grandampleksan kaj multekostan libron oni povas kompari kun grandega ŝipo kiu nur povas elŝipigi siajn komercaĵojn en granda haveno. Malgrandaj libroj similas al delikataj ŝipetoj kiuj povas penetri en la plej mallarĝajn golfeton por provizi ĉiujn partojn de la lando. Tiu estis sendube ankaŭ la opinio de Sro Maréchal kaj de liaj kunlaborantaj, kiam ili publikigis la ĉi supre cititajn literaturaĵetojn. Ilia celo estas tre laŭdinda kaj ilia libro estas rekomendinda; bedaŭrinde ĝi enhavas kelkajn lingvajn erarojn, kiujn ili espereble signalos en la 2-a numero de la kolekto.| [[Amatus Van der Biest-Andelhof]]. [[Belga Esperantisto]] n004 (feb 1909)}} '''Referencoj''' {{referencoj}} ===[[Henri Marton]]=== '''Henri Marton''' estis esperantisto el [[Canholens]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===Martin=== '''Kapitano Martin''' (mortis 1915?) estis franca esperantisto el Nice, mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. ===[[Albert Masselier]]=== '''Albert Masselier''' estis franca esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis blindita dum la Unua Mondmilito. Verko *''Franca bukedo da dudek kantoj ĉerpitaj el nacia kaj regionaj literaturĝardeno''. Eld. [[Franca Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (FABE), [[Neuilly-Plaisance]], 1937(?) {{citaĵo|[[Kolekto]] de dudek francaj kanzonoj, vendata por la profito de la [[Franca Asocio de Blindaj Esperantistoj]]. Kvankam sen la melodioj ĝi ne multe utilas al britaj legantoj [''tiel''], certe por la francaj samideanoj ĝi tre helpos. Laŭdire, kaj kiom ni povas kontroli, la traduko bone konvenas al la muziko. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 380, Decembro (1936)}} === [[Sébastien Merlet]] === '''Sébastien MERLET,''' kromnomita '''Sebeto,''' estas juna franca esperantisto. Dum du jaroj li estis vicprezidanto de [[JEFO]].<ref>''[http://www.esperantomondo.net/correspondants/utilisation_eo.php#qui Qui suis-je?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080305203234/http://www.esperantomondo.net/correspondants/utilisation_eo.php#qui |date=2008-03-05 }} (france)''</ref> '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[François Mesplède]] === '''François MESPLÈDE''' ([[1904]]-[[2002]]) estis membro de 1973, fakdelegito pri [[turismo]] (1977-1999), mortis la 30-an de junio en [[Arcachon]] (Francio). === [[Pierre Métivier]] === '''Pierre MÉTIVIER''' naskiĝis [[1925]] kaj mortis la [[26-a de februaro|26-an de februaro]] [[2005]]. Profesie ĝardenisto, li estis delegito en [[Saint-Martin-de-la-Place]], [[Francio]], [[dumviva membro de UEA]] kaj regula membro en [[Societo Zamenhof]]. === [[Marie-Therese Micard]] === '''Marie-Thérèse MICARD''' (mortis la [[28-an de decembro]] [[1986]] en [[Caen]], [[Francio]] estis franca esperantistino. Kun sia edzo [[Henri Micard]] ŝi fondis la [[kastelo Grezijono|Kulturdomon de la Franclandaj Esperantistoj]] ([[kastelo Greziljono]]) en [[1952]]. === [[Suzanne Minault]] === '''Suzanne MINAULT''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[21-an de junio]] [[1978]] en [[Niort]], [[Francio]]) estis franca esperantistino. Ŝi dum multaj jaroj estis delegito de [[UEA]]. Ŝi lernis Esperanton dum sia junaĝo en [[Parizo]] kaj poste gvidis multajn kursojn, ankaŭ korespondajn. ===[[Maurice Mongeois]]=== '''Maurice Mongeois''' (naskiĝis 1907, mortis septembro 1974) estis esperantisto en [[Épernay]] ekde 1920-a jardeko. Li gvidis la lokan Esperanto-grupon. === [[Robert Moraud]] === '''Robert MORAUD''' (naskiĝis en 1909, mortis la 5-an de oktobro 1998 en St-Yreix, Francio) estis tre agema inform-aktivulo, kiu fondis kaj gvidis Agad-Grupon por Esperanto. ===[[Gaston Moretti]]=== '''Gaston MORETTI''' (mortis en 1904) estis unu el la pioniroj en [[Nancy]]. == N == ===[[Paul Nuyts]]=== '''Paul NUYTS''' (naskiĝis probable en 1869, mortis la 18-an de aŭgusto de 1925 en [[Lannion]]) Kavaliro de la [[Honora Legio]], Prezidanto de la societo «[[Esperanto kaj komerco]]», estis franca esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li ludis gravan rolon en la agado por la internacia lingvo iniciatita en la [[Komerca Ĉambro de Parizo]]. == P == === [[Yvonne Paulier]] === '''Yvonne PAULIER''' aŭ '''PAULIEN''' (mortis 72-jara la [[1-an de aŭgusto]] [[1972]]) estis la sekretariino de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]]. Ŝi servis al Espéranto-France dum kvaronjarcento. Ĉiam sindonema, ŝi donacis al medicina fakultato sian korpon. ===Th. Pénisson=== '''Th. (Theodor?) Pénisson''' estis esperantisto el [[Villeneuve-Saint-Georges]], militkaptito en koncentrejo Altengrabow ĉe Magdeburg.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. ===Pereira=== '''Komandanto Pereira''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Clermont-Ferrand]], mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto, n173 jan 1915</ref> ===[[Georges Petit]]=== '''Georges Petit''' estis franca esperantisto el Parizo, militkaptito en koncetrejo Gardelegen, [[Altmark]]<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. ===[[Henri Petit]]=== '''Henri Petit''' estis esperantisto el Parizo, militkaptito ĉe [[Göttingen]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> === [[Henri Philippe]] === '''Henri PHILIPPE''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Pri li ĝis nun estas neniuj pliaj informoj, krom ke li estis [[Espéranto-France#prezizintoj|prezidanto]] de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]] (UFE) inter 1951 kaj 1957, antaŭita de [[Georges Warnier]]] kaj sekvita de [[René Llech-Walter]]. === J. M. Picard === '''J. M. (Jean-Marie?) PICARD''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: * ''L'Espéranto à l’École, ou l’enseignement méthodique de la Langue française aux enfants par l'Espéranto. ''. Eld. Imprimerie Paul Brodard, [[Coulommiers]], 1911 (18X11), 216 + XXVII pĝ. [https://www.abebooks.co.uk/LEsp%C3%A9ranto-l%C3%A9cole-PICARD.J.M-Instituteur-Professeur-diplom%C3%A9/30433398969/bd#&gid=1&pid=1 titolpaĝo] === [[Joseph Pinon]] === '''Joseph PINON''' (mortis 78-jara la [[23-a de aŭgusto|23-an de aŭgusto]] [[1965]] en [[Sallanches]]) estis franca esperantisto, Delegito de UEA en [[Sartrouville]]. ===[[Louis Poncet]]=== '''Louis PONCET''', kuracisto, estis franca esperantisto. La 8-an de majo 1925 li prezentis sian tezon al [[Universitato de Liono]] pri vakcinado en Eŭropo uzante enketon farita per Esperanto. Li estis aldona estrarano de UEA en 1932. ===G. Pourchelle=== '''G. (Georges?) Pourchelle''' estis esperantisto el Amiens, militkaptito en la koncentrejo Truppenubungsplatz <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> kaj post en koncentrejo Zossen<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ambaŭ ĉe Berlino. === [[Paul Poisson]] === '''Paul POISSON''' naskiĝis en [[1917]] kaj mortis en [[1999]], aktivulo por la utiligo de [[Esperanto]] en la [[Freinet-instruado]], forpasis novembre en [[Tours]] ([[Francio]]). ===A. Ploussu=== '''A. PLOUSSU''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]]. === [[Georges Pouchot]] === '''Georges POUCHOT''' (puŝo) estis franca [[profesoro]] kaj esperantisto. Naskiĝis la [[20-an de septembro]] [[1880]] en [[Caluire]] (apud [[Lyon]]). Laŭ la [[Enciklopedio de Esperanto - P|Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li estis sekretario kaj fondinto de „[[Amikaro Esperantista de Lyon]]“ ([[1904]]), sekretario de la [[Federacio Esperantista Rodana]] kaj administranto de [[SFPE]]. De [[1905]] gvidis multajn kursojn, publikajn kaj oficialajn (urbajn aŭ lernejajn) kaj per [[radio]] (TSF). ==Q== ===G. Queste=== '''G. Queste''' (mortis 1915?) estis esperantisto, fondinto de la grupo en [[Amiens]], mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. == R == ===E. Ragon=== '''E. Ragon''' estis esperantisto el [[Grasse]], vundita kaj militkaptita en la koncentrejo Lager Lechfeld dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Alexandre Raymond]] === '''Alexandre RAYMOND''' (naskiĝinta en [[1988]]) estas franca esperantisto vivanta en [[Liono]]. Krom pri Esperanto li okupiĝas pri la [[arpitana lingvo]] kaj verkis vortaron pri ĝi. Neregule li kontribuetas al vikipedio per la uzantonomo [[:uzanto:Kaha|Kaha]]. === [[A. Rivier]] === '''A. RIVIER''' estis pioniro de Esperanto en [[Alĝerio]] en [[1899]]. Verko * [[En Rusujo per Esperanto]]. Eldonejo Moskva Librejo "Esperanto", Moskvo, 1911, (12 x 16 cm), 132 paĝoj. ===[[Marcelle Robineau]]=== '''Marcelle Robineau''' (naskiĝis en 1903, mortodato nekonata) estis esperantistino en [[Seignelay]], departemento [[Yonne]]<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb. 1984</ref>. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Théophile Rousseau]] === '''Théophile ROUSSEAU''' vivis de [[1880]] ĝis [[1916]], mortinta kiel soldato antaŭ [[Verdun]]. La matematikinstruisto estis de [[1908]] ĝis sia morto vicprezidanto de [[UEA]]. === [[Marcel Roux]] === '''Marcel ROUX''', prononco [marSEL RU] estis franca sekretario kaj fervora esperantisto. Li naskiĝis la [[3-an de majo]] [[1903]] en [[Liono]], mortodato ĝis nun ne estas notita. Sekretario de urba laborista Esperanto-grupo, li interalie estis organizinto de la [[7-a SAT-Kongreso 1927]]. Marcel Roux propagandis la disvastiĝon de Esperanto per franclingvaj artikoloj en naciaj gazetoj kaj kunlaboris per esperantlingvaj artikoloj al la revuo „[[Sennaciulo]]“ de [[SAT]]. === [[Gustave Roy]] === '''Gustave Roy''', framasono, instruisto pri la hispana kaj la germana, estis franca pioniro, kies pli granda kontribuo estis la partopreno en la kreado de [[Amikejo]] en [[Moresnet neŭtrala]] en 1908. [[Dosiero:Moresnet - Gustave ROY.jpg|alternative=Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|eta|Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|maldekstra]] Verko: * '''Kiel Neŭtra Moresneto fariĝis Amikejo'''. Parizo, ''Librairie de l’Esperanto'', 1908. {{Citaĵo|Mi tralegis kun granda intereso tiun ĉi broŝuron en kiu nia amiko kaj kunlaboranto Sro G. Roy pritraktas la projekton, kies unua, talenta iniciatoro li estas. S-ro Roy priskribas intersekve la gravecon de Amikejo, ĝia fondo, la ĝis nun faritajn penadojn kaj klopodojn kaj la estontecon de Amikejo. Li faras elokvantan alvokon al la esperantistoj, montras al ni la tri geniojn de Amikejo kaj prezentas fine gvideton por Fremduloj en la rava regiono, kiu estas Amikejo. La [[broŝuro]] estas skribita en korekta,entuziasta stilo; ĝi estas tute rekomendinda.|Amatus. [[Belga Esperantisto]] n.001-002 (nov-dec 1908) }} == S == === [[Maurice Salzmann]] === '''Maurice SALZMANN''' estis esperantisto en [[Liono]], kiu internacie aparte konatiĝis pro lia traduko de la rakonto ''[[Al ĉiuj egale - mia utopio]]'' de la jidlingva verkisto [[Ŝalom Alejĥem]], kiu esperantlingve en unua eldono publikiĝis en 1928 ([https://search.worldcat.org/de/title/Al-iuj-egale-mia-utopio/oclc/1281807052 OCLC 1281807052]), sed laŭ libraj datumaroj ankaŭ en dua eldono en 1948.<ref>[https://tekstaro.com/t?nomo=esperanto-en-perspektivo&sekcio=eep-parto-2 eldonjaro 1948 estas konfirmita per la ĉapitro 7.2.26 "El la Jida Literaturo" de la verko] [[Esperanto en perspektivo]], paĝo 221</ref> La bulteno [[FranceEsperanto]] en [https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/FranceEsperanto/france-esperanto-monata-organo-de-francaj-esperantistoj-dua-serio-no-20-44-aug-sept-1923.pdf la eldono aŭgusto-septembro 2023, paĝo 149] gratule anoncigis ke al li naskiĝis filo Maks la 20-an de junio 1920. '''Recenzoj pri ''Al ĉiuj egale''''' {{citaĵo|Laŭ la tradukinto, unu el la plej eminentaj verkistoj de la novhebrea literaturo certe estas Ŝalom Alejĥem. Lia [[novelo]] «La Gimnazio» estis jam tradukita de nia Majstro D-ro Zamenhof. La novelo konsistas el ok ĉapitroj, ĉiuj tre amuzaj kaj interesaj. Per ili la aŭtoro eksponas sian sugestan tezon, t. e., kio okazus en la mondo se oni dividus la monan riĉecon inter la terloĝantoj? Fakte la temo ne estas nova kaj ĝi povus starigi plurajn kaj diversajn komentariojn; sed ĝia elvolvigo kaj argumenta analizo estas efektivigita trafe iliaj majstre. Buŝe de la m aljuna filozofo Iie b Meir, unu el la protagonistoj de la rakonto, la verkisto prave asertas: «Vi vivas en eraro. Ne en la mono sin tenas la tuta feliĉo de la homo. Nia feliĉo sin tenas en la frunto kaj en la koro. Ni estas kreitaj ne nur por la ventro, sed pro alia afero». Pri tio ni nur povas aldoni: ''amen''; ĉar bedaŭrinde la besto kiu restas ĉe ni superregas ankoraŭ nian konscion. La bonega kaj imitinda literatura stilo de la tradukinto konstante stimulas la legadon de novelo kies enhavo, verdire, iĝas ĉiam sprona kaj vigla.|[[Jaume Aragay i Pujols|Jaume Aragay]]. [[Boletín]] n092-093 (sep 1956)}} {{citaĵo|Jam aperis en Esperanto tradukoj de kelkaj el la neimiteblaj rakontoj de Alojĥem (tiel): inter ili ''Hebrea Rakonto, Tri Kapetoj, Ne estas Feliĉo, Hebreaj Rakontoj'' ([[Ferdinand Hirt & Sohn]]), kaj la brila Zamenhofa traduko ''La Gimnazio''. La nuna verketo (malgraŭ kelke da eraretoj) same bone prezentas la unikan stilon de la [[aŭtoro]]. La historieto estas sprita parabolo —valida ankaŭ por la nuna tempo— instruanta, ke ne en mono troviĝas la [[feliĉo]] de la homo. Ni varme rekomendas ĝin, kaj notas kun plezuro, ke sekvos pluaj volumetoj el samaj plumoj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Lucien Sergeant]] === '''Lucien Sergeant''', akvokato, estas pioniro en Francio. Li ĉeestis la Unuan Universala Kongreso de Esperanto en Boulogne-sur-Mer, kie li, kune kun Duchochois kaj Michaud elpensis la [[Esperanto-flago]]n. En aŭgusto 1914 li estis vokita al Unua mondmilito kaj lasis sian edzinon [[Alice Sergeant]] hejme kun sia 11-jara filo. Li revenis en januaro 1919. ===Servais=== '''Servais''' estis esperantisto el Pré-St-Gervais, militkapitito en koncentrejo ĉe [[Mecklenburg]] <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Gérard Schneider]] === '''Gérard SCHNEIDER''' (naskiĝis en 1921, mortis la 4-an de junio 1995) estis franca katolika pastro. En sia paroĥo Saint-Clement<!-- Kiu Saint-Clement? Laŭ stato de somero 2015 estas 8 nunaj administraj komunumoj de tiu nomo en Francio, plus 8 iamaj... --> li plurfoje instruis Esperanton, kaj aranĝis per Esperanto multjaran rilatadon kun paroĥo en Germanio. === [[Dominique Simeone]] === '''Dominique SIMEONE''' estas franca esperantisto. Ekde somero 2006<ref>fonto [http://ateisto.org/arĥivujo/2007-04.pdf revuo "Ateisto" de aprilo 2007]{{404|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> li estis estrarano, ekde somero 2008 vicprezidanto, de [[Ateista Tutmonda Esperanto-Organizo]],<ref>[http://ateisto.org/arhxivujo/2013-11-ateo17.pdf informo "estraro de ATEO" en la revuo "Ateisto" de novembro 2013,]</ref><ref>[http://ateisto.org/estraro paĝo en la retejo de la organizaĵo, alirita la 30-an de novembro 2014, kontrolita la 15-an de marto 2016:] "prezidanto: [[Roland Schnell]], Germanio, vicprezidanto [[Dominique Simeone]], Francio, sekretario: [[Anna Löwenstein]], Italio, kasisto: [[Dieter Rooke]], Svislando, redaktoro: [[Christian Rivière]], Francio"</ref> kaj ekde somero 2006 ankaŭ funkciis kiel redakciano de la asocia revuo "Ateisto". === [[François Soubranne]] === '''François SOUBRANNE''' (subran) estis franca esperantisto kaj instruisto en [[Tulle]]. De l908 li seninterrompe estis UEA-delegito. == T == === [[Joël Thézard]] === '''Joël Thézard''' (naskiĝis la 24-an de februaro 1884 en [[Châtillon-sur-Loire]], mortis la 27-an de junio 1957 en [[Niort]]<ref>http://www.wiki-niort.fr/THEZARD_Joel_-_Artiste_Niortais</ref>), franca verkisto, pentristo kaj skulptisto, estis esperantisto en Francio ekde 1934. Li instruis desegnarton en [[Bastia]], [[Havre]] [[Guéret]] kaj fine ĉe la liceo ''Fontanes'' de [[Niort]] ekde 1919. ====Verkoj==== * 1. ''Polusaj glacioj sub noktomeza suno''. Eld. [[Franca Esperanto-Instituto]], 1937? * 2. ''La Bela Historio de Jozef'', de Zamenhof, ilustrita per 12 desegnaĵoj. Eld. Franca Esperanto-Instituto. * 3. ''Nordnordaj Fabeloj''. Eld. [[Muusses Esperanto-Biblioteko]], [[Purmerend]], 1937. ;Recenzoj Pri ''Polusaj glacioj sub noktomeza suno'' {{Citaĵo| La libreto priskribas krozadon al Islando kaj Spitzbergo kaj reveturon laŭlonge de la norvegaj fjordoj.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n149 (dec 1937)}} {{citaĵo|Aperis en la Kolekto de Franca Esperanto Instituto tiu ĉi tre rekomendinda originala verketo konsistanta el mallongaj vojaĝnotoj ilustritaj per 30 ĉarmaj laŭnaturaj desegnoj, fotoj, [[bildo]]j laŭ [[akvarelo]]j, kaj du kartoj, ĉiuj de la aŭtoro mem. En taglibra formo ĝi priskribas krozadon al Islando kaj Spitsbergo kun reveturo laŭlonge de la fjorda [[norvega marbordo]]. Ĉiam denove la artista plumo scias kapti per kelkaj vortoj la mirindajn lumkaj kolorefekton de l' helaj arktaj vastejoj; bedaŭrinde nur, ke mankas koloro al la “akvareloj” ĉi tie represitaj. Neoficialaj estas la terminoj [[isbergo]] (iceberg), [[bankizo]] (coastal ice-pack), kaj [[tribordo]] (starboard).| M.M.D. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 391, Novembro (1937)}} ---- Pri ''Nordnordaj Fabeloj'' {{Citaĵo|La scenejo estas jam laŭ la titolo en la [[nordo]], en la plej alta nordo. La fabeloj estas belaj kaj lerte verkitaj. La verkisto, juna [[esperantisto]] (de 4 jaroj) esperigas, ke ni povas atendi de li ankoraŭ aliajn interesajn verketojn.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.152 (mar 1938)}} === [[Jean-Luc Thibias]] === '''Jean-Luc THIBIAS''' (naskiĝis la {{daton|1960-08-15}}) estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]], laŭ profesio [[poŝtoficisto]]. Li jam longe aktivas por Esperanto en sia urbo [[Nancio]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel prezidanto, kasisto kaj [[libroservo|libroservisto]]. ===[[Jules Thiébault]]=== '''Jules Thiébault''' estis franca esperantisto en Carignan (Ardennes) dum la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj: *[[La malaperinta amiko]]<ref>Eldonejo A. Suzaine, Sedan</ref>; (ĉ. 1920); *[[Materiiĝoj en Mantes]] (1925); === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''' naskiĝis la [[4-an de majo]] [[1948]], mortis la [[5-an de decembro]] [[2013]], estis franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]] kaj kiel ŝi aktivis por [[kastelo Greziljono]]. Li laboris kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas delegito de UEA. === [[Gaston Turin]] === '''Gaston TURIN''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la [[6-a de marto|6-an de marto]] [[1979]] en [[Pontarlier]], [[Francio]]) estis franca esperantisto. Li estis redaktoro de [[Internacia Pedagogia Revuo]], aktivulo de [[ILEI]] kaj multjara delegito pri instruado. == V == === [[Marie-Thérèse Valantin]] === '''Marie-Thérèse VALANTIN''' naskiĝis en [[1899]] mortis novembre [[1994]] en [[Bourges]], [[Francio]]. Dojeno de la franca movado, ŝi helpis la renaskiĝon de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]] post la [[dua mondmilito]]. ===Sr-ino Vallienne=== '''Sr-ino Vallienne''' (mortis 1913), edzino de [[Henri Vallienne]], estis esperantistino en la comenco de la 20-a jarcento. Ŝi estis verkistino, kunlaborantino de pluraj francaj revuoj kaj verkistino de kelkaj propagandaj komedioj ludataj en Esperantaj festoj de sia tempo.<ref>Esperanto, n139 fev. 1913</ref> === [[Lionel Venon]] === '''Lionel VENON''' (naskiĝis en [[1921]] - pereis la [[4-a de aprilo|4-an de aprilo]] [[1993]] en aŭto-akcidento) estis vic-urbestro de [[Selles-sur-Cher]], la prezidanto de la franca sekcio de Internacia Ligo de Esperantistaj Radio-Amatoroj ([[ILERA]]). ===[[Claude Vernay]]=== '''Claude Vernay''' estis franca esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en [[Dunkerque]]. Verko: *''Historique du mouvement espérantiste à Dunkerque, précédé d 'un aperçu sur l'évolution du probleme de la langue auxiliaire''. 1938 (?) {{citaĵo|Jen sendube unu el la plej bonaj, plej efikaj propagandaj eldonaĵoj kiuj nacilingve aperis pri [[Esperanto]]. En la libreto, grandformata kaj 76-paĝa, ni trovas la kompletan evoluon de la ideo pri [[helplingvo internacia]] lerte redaktitan kaj bone prezentitan. La libreto ekde sia apero tiom bone impresis ke oni tuj uzis ĝin por efika [[propagando]] kaj eĉ por ĉerpi el ĝi regule dokumentajn gazetartikoloj. Tiu unua parto de la broŝuro, fakte la enkonduko, estas verkita de D-ro Degand, [[advokato]] kaj prezidanto de la grupo de Dunkerque. La dua parto skizas la historion, la evoluon kaj la intensan vivon de la tiea grupo. Ankaŭ tiu parto estas tre utila , ĉar ĝi montras kiamaniere akiri viv - kaj laborplenan grupon. La broŝuro estas dokumenta por ĉiuj kaj instiga precipe por grupanoj. Diversaj belaj fotografaĵoj pligrandigas ankoraŭ ĝian valoron. Inter tiuj portretoj ni precipe citu tiu jn de Zamenhof, Dumont, la nestoro de la movado en Dunkerque, Deligny, konata esperanto-profesoro, P. Benoit, prezidinto de la loka grupo, kaj plej simpatia samideano Archdeacon, granda batalanto por nia lingvo, ktp .| Hoso. [[Belga esperantisto]] n253 (mar 1938)}} {{citaĵo|Dokumentita historio pri la movado Esperanta en Nord, kaj aparte en Dunkerque, 1902-1935. Interesa raporto pri klopodo, laboro, kaj sukceso. Dek tri portretoj, kun biografiaj notoj, de lokaj [[pioniro]]j honorindaj. Unu ĉapitro montras la anglan devenon de [[Ernest Archdeacon]], prezidanto de S.F.P.E. Komence troviĝas skiza ''Aperçu sur l' Evolution du Probleme de la Langue Auxiliare''. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 413, Septembro (1939)}} === [[Gaston Veron]] === '''Gaston VERON''' (naskiĝis en [[1918]]; mortis en [[2001]]) estis [[franca esperantisto]] kaj [[delegito de UEA]] en [[Domfront]] dum kvardek jaroj, iama fakdelegito pri historio, juro kaj katolikismo. === [[Renée Volpeliere]] === '''Renée VOLPELIERE''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[15-a de decembro|15-an de decembro]] [[1986]] en [[Nimes]], [[Francio]]) estis [[UEA]]-delegito. Dum dek kvin jaroj ŝi estis fakdelegito pri mondofederismo kaj mondocivitaneco, ŝi ankaŭ regule kaj malavare kontribuis al la Novjorka Oficejo de UEA por subteni la laboron ĉe UN. == Y == === [[Roger Yafil]] === '''Roger YAFIL''' (1921-1997), aktivulo en la Pariza regiono, delegito pri instruado de lingvoj, kiu partoprenis en multaj UK-oj, mortis en [[Chatou]] la 16-an de februaro. Li aŭtoris la infanan kurslibron '''La familio muso'''. ==Z== ===[[Eduard Zuber]]=== '''Eduard Zuber''' estis franca esperantisto, militkaptito 1915 en [[Königsbrück]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj|*]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Francaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Francaj]] 54jtmjnqvgdj4fpz1cjh20cc7whnajf 0 121968 9471961 9471925 2026-09-09T12:40:16Z Roberto 609 /* P */ 9471961 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[germana esperantisto|germanaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri germanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:germanaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de germanaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de germanaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabelo}} ==A== ===[[Robert Alm]]=== '''Robert Alm''' (naskiĝis la 20-an de junio 1897) estis esperantisto en [[Wismar]]. == B == === [[Diana Babec]] === '''Diana BABEC''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1969|09|21}}, do nun {{aĝo|1969|09|21}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri publikaj rilatoj, dum ŝi estis studento en [[Soest]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 11</ref>. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} ===[[Andreas Bender]]=== '''Andreas Bender''' estis esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Neunkirchen]]. === [[Anneliese Elsa Bepperling]] === '''Anneliese (Lisa) Elsa BEPPERLING''' (naskiĝis en [[1919]], mortis la [[11-an de novembro]] [[1990]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]], pro rajd-akcidento) estis dum multaj jaroj fakdelegitino de [[UEA]]. === [[Katja Bertram]] === '''Katja BERTRAM''' (naskiĝis en 1966 aŭ 1967) estas germana esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Bissendorf]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la tiam ankoraŭ nur-knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]] - intertempe la privata katolika mezlernejo akceptas ankaŭ knabajn lernejanojn. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj ŝi estis estraranino kaj komisianino pri internaciaj rilatoj de [[Germana Esperanto-Junularo]], kaj krome plurajn jarojn aktivis kiel esperantlingva aktorino en la teatra grupo ''[[Kia Koincido]]''. === [[Rita Beug]] === '''Rita BEUG''' (naskiĝis en 1916, mortis fine de aŭtuno 1997) estis dumviva membro de [[UEA]], animo de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]] (Germanio) kaj iama vic- kaj turisma fakdelegito de UEA. === [[W. D. Ekkehard Bink]] === D-ro '''W. D. Ekkehard BINK''' (naskiĝis en [[1924]], mortis julie [[1992]] en [[Hamburgo]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[matematiko]]. === [[Sascha Bittner]] === '''Sascha BITTNER''' en la 2000-aj jaroj estis juna germana esperantistoj kaj aktivulo de [[GEJ]]. Ekzemple li okaze de la 51-a [[Internacia Seminario|IS]] en [[Würzburg]] ([[2007]]/[[2008]]) faris edukan programeron pri [[geokaŝado]]. Pri lia naskiĝjaro aŭ studado resp. profesio ĝis nun estas neniuj informoj, sed konatas ke li en 2007 vivis en [[Hoppstädten]], [[Rejnlando-Palatinato]].<ref>[http://www.u-matthias.de/trilanda.htm anonco pri la 8-a Trilanda Renkontiĝo de la Esperanto-Junularoj en Baden-Virtembergo, Hesio kaj Rejnlando-Palatinato en Idar-Oberstein (Okcidenta Germanio, inter Mainz kaj Saarbrücken) en majo 2007]</ref> '''Referencoj''' {{Referencoj}} === [[Hans J. Borgwardt]] === '''Hans Joachim BORGWARDT'''<!-- jes, BORgwardt (laŭ siatempa membrolisto de GEA)! - kaj ne "BROgwardt" kiel malprave asertas ĉiuj kopiitaj interretaj paĝoj!!! --> (naskiĝis la {{daton|2|marto|1924}}, mortis en novembro 2003) estis delegito pri humanismo kaj homaj rajtoj (1991-2003) en [[Stralsund]] (Germanio). Li estis ano de la Centra Estraro de [[GDREA]]. === [[Marta Boxhammer]] === '''Marta BOXHAMMER''' {{prononco|'''boks'''hama}} (naskiĝis la {{daton|14|marto|1882}} en ''Sänitz'' (ekde 1954 pole ''Sanice'' apud [[Rothenburg (Saksio)]] en [[Malsupra Luzacio]], mortis la {{daton|30|novembro|1931}}) estis pioniro de la laborista Esperanto-movado. === [[Rudolf Brand]] === '''Rudolf BRAND''' (naskiĝis en [[1921]], mortis la [[6-an de novembro]] [[1992]] en [[Bamberg]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri instruado kaj [[turismo]]. En [[1966]] li estis la ĉeforganizanto de [[Germana Esperanto-Kongreso]] en Bamberg. === [[Franz Josef Braun]] === '''Franz Josef BRAUN''' (mortis en aĝo de 86 jaroj la 30-an de junio 2023 en [[Bühl (Baden)|Bühl]],<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm |titolo=nekrologo de muzika asocio en la urbo Bühl pri li de julio 2023, kun portreta foto identiganta lin |alirdato=2025-09-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250926091748/https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm |arkivdato=2025-09-26 }}</ref> do naskiĝis en 1936 aŭ 1937) estis germana esperantisto aktiva en [[Germana Esperanto-Asocio]] GEA kaj en ties suborganizo [[BAVELO]] en la [[germana federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Li en 1984 estis gvida kunfondanto de la Internacia Komerca kaj Ekonomia Fakgrupo (intertempe [[Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio]], IKEF) pri uzado de Esperanto en komerco kaj ekonomio. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} === [[Gisela Braun]] === '''Gisela BRAUN''' (mortis 36-jara la [[15-an de novembro]] [[1970]]) estis [[germana esperantisto|germana esperantistino]] kaj fakdelegito en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Sub tragika cirkonstanco ŝi perdis la vivon surstrate. ===[[Johanna Brautigam]]=== '''Johanna Brautigam''' (naskiĝis la 4-an de februaro 1898) estis esperantistino en [[Meißen]]. === [[Otto Brandt]] === '''Otto BRANDT''' (naskiĝis en [[1891]], mortis komence de junio en [[1970]]) estis germana esperantisto en [[Krefeld]]. Li lernis Esperanton 50 jarojn antaŭ la morto kaj estis malnova membro kaj fakdelegito por blinduloj. En 1962 al li estis atribuita la [[meritmedalo de GEA|honorbroŝo de GEA]]. [[Dosiero:1923 Historio Brüggemann.jpg|eta|160px|''Historio de Esperanto'', fare de Karl Brüggemann.]] === [[Karl Brüggemann]] === '''Karl Brüggemann''' estis germana esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. Verkoj * ''Unua legolibreto''. (19 Rakontoj, fabeloj kaj popollegendoj). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 64 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 1, *AB: 97 A 5 dl 6) * ''Dua legolibreto''. (16 prozaĵoj el literaturo , arto kaj scienco). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 63 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 2, *AB: 96 B 10 dl 10) {{Citaĵo|La enhavo estas senriproĉa, kaj la eldono boneqe prizorgita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} * ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'', Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922 - 144 paĝoj, 2 Bl., Kl. 8°<ref>https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787 ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'' en antikvaĵejo de Berlino</ref><!-- se iam bezonatos: https://web.archive.org/web/20240221181025/https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787--> * ''Historio de Esperanto''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - ? paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 3) * [[Wilhelm Hauff]]: La Almozulino de la "Pont des Arts": novelo el la germana lingvo tradukita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden 1923. - 144 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 4, *AB: 96 B 10 dl 14) * Johann Heinrich Daniel Zschokke: Aventuro en la Novjara Nokto: novelo el la germana lingvo esperantigita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 72 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 6, *AB: 96 B 10 dl 15) * ''El la mitologio de antikvaj popoloj''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 80 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 5, *AB: 97 C 7 dl 2) La kodoj estas de la [https://web.archive.org/web/20080611201314/http://repertorium.library.uu.nl/standlijsten/kunsttalen.htm Standlijst collectie "Kunsttalen" (lista kolekto "Artaj lingvoj")] de la universitata biblioteko [[universitato Utrecht|Utrecht]], arkivigita en junio 2008 {{referencoj}} ===[[Harry Brühl]]=== '''Harry Brühl''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Kurzer Lehrgang der Internationalen Hilfssprache Esperanto'''. Eld. Hans Th. Hoffmann, Berlino, 1907(?) ===[[Willi Bruhn]]=== '''Willi Bruhn''' (mortis 1915?) estis esperantisto el Postdam, kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1914</ref> === [[Martin Burkert]] === Pri '''Martin BURKERT''' vidu sub [[#Martin Markarian|Martin Markarian]]. ===[[Max Büschel]]=== '''Max Büschel''' estis esperantisto en LEIPZIG, dum la komenco de 20-a jarcento. Li ellernis Esperanton en 1903<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV]], n-ro 9210 </ref>. Verkoj: *'''D. Zamenhofs Esperanto-Sprache zum Selbstunterricht'''. Eld. Verlag von Rudolf Uhlig, Leipzig, 1907(?) {{referencoj}} === [[Nicola Buskotte]] === '''Nicola BUSKOTTE''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|7|17}}, do nun {{aĝo|1966|7|17}}-jara) estas germana historiistino kaj esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Ostercappeln]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]]. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj, grandparte dum sia studado en la [[universitato de Monastero]], ŝi estis estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]], interalie pri renkontiĝoj kaj pri financoj. ===[[Walter Busse]]=== '''Walter Busse''' (naskiĝis la 24-an de januaro 1899) estis esperantisto el [[Magdeburg]]. == C == === H. de Chalmot === '''H. de Chalmot''' estis esperantistino en [[Göttingen]] citita en [[Adresaro de la Esperantistoj]], serio XXV/peco 1,<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1]], n-ro 9959</ref> kiu signifas ke ŝi ellernis Esperanton en 1904. La adresaro indikas ŝin kiel fraŭlino, kio estas indiko ke probable ŝi estis junulino kiam ŝi lernis la lingvon, eble lernejano aŭ studentino. En 1909 ŝi verkis kun [[Frieda Döninghaus]] kalendaron en kvar lingvoj: Esperanto, la franca, germana kaj angla. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===[[Max Chamrol]]=== '''Max Chamrol''' (mortis la 20an de decembro 1980) estis germana esperantisto. == D == ===G. Daub=== '''G. Daub''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto ekde la 19-a jarcento (n-ro 7964), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto, n173 jan 1915</ref> ===[[Ferdinand Delkliseur]]=== Pastro '''Ferdinand Delkliseur''' (mortis 1910) estis Esperantisto el Hamburgo. Li estis "konsulo" (t.e. [[delegito de UEA]]), en [[Frankfurto ĉe Majno]] en la komenco de la 20-a jarcento <ref>Esperanto n80 20 jun. 1910</ref>. === [[Carl Denker]] === '''Carl Denker''' (mortis la 30-an de aprilo 1933), vegetarano kaj konfidata supera registara konsilisto de titolo ''Geheimrat'', estis germana esperantisto. ===[[Florentin Dentler]]=== '''Florentin Dentler''' (mortis 1915?) el Grimma, estis unu el pioniroj de esperanto en Germanio ekde la 19-a jarcento (n-ro 6614), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Ernst Diedrich]]=== '''Ernst Diedrich''' (naskiĝis la 30-an de marto 1909) estis esperantisto en [[Warin]]. === [[Alfred Dietrich]] === '''Alfred DIETRICH''' (naskiĝis en 1926, mortis la 2-an de aprilo 1995 en [[Elsfleth]]), estis germana fervojisto kaj esperantisto. Li fondis la Esperanto-grupon en [[Elsfleth]]. ===[[Walter Dietze]]=== '''Walter Dietze''' (mortis la 10-an de novembro 1978) estis esperantisto el [[Großpösna]]. === [[Frieda Döninghaus]] === '''Frieda Döninghaus''' estis germana esperantistino en [[Kolonjo]] en la komenco de 20-a jarcento. En 1909, ŝi verkis kun H. de Chalmot la kalendaron ''Kalendaro por lingva ripetado en kvar lingvoj : Esperanto-Franco-Germana kaj Angla''. Ŝi pagis la eldonon sur 53 folioj (25X15). {{Citaĵo|Jen ŝir[[kalendaro]], enhavanta por ĉiu tago de la jaro kvarlingvan tekston pri la ĉiutago (''sic'') vivo, proverboj, kc. La aŭtorinoj elektis kiel devizo de sia publikaĵo : Ripetado estas la fonto de scipovo. Estas ankaŭ mia opinio, kaj traleginte la tre laŭdindan verkon de la estimataj aŭtorinoj, mi plezure esprimas al ili mian sinceran gratulon kaj mian tutkoran bondeziron pri sukceso.|[[Amatus Van der Biest-Andelhof| Amatus]]. [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ===[[Felix Dyba]]=== '''Felix Dyba''', gimnazia instruisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li instruis [[stenografio]] kaj aperigis original-sistemon „Ĉies“. Verko *ESPERANTA STENOGRAFIO INTERNACIA. Unua Parto. Korespondada Skribo. 14 paĝa (10.5 X 16.5 cm.) broŝuro hektografiita. Eld. la aŭtoro: Berlino, 1926? == E == === [[Otto Eberler]] === '''Otto EBERLER''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1891}} en [[Altusried]]) estis germana esperantisto kaj advokato. Li estis komponisto de moderna dancmuziko kaj propagandisto de Esperanto en Germanio kaj eksterlando. === [[Alois Eder]] === '''Alois EDER''' (naskiĝis en la {{daton|26|11|1940}} en [[Bruck an der Großglocknerstraße]], mortis la {{daton|21|8|2026}}<ref>[https://ikue.org/in-memoriam/ rubriko "In memoriam"] - ĉe: ''ikue.org''</ref><ref>[https://esperanto-bw.de/pages/posts/forpasis-nia-prezidanto-318.php "Forpasis nia prezidanto"] - ĉe: ''esperanto-bw.de''</ref>) estis aŭstra-germana esperantisto kaj pensiiĝinta religia pedagogo. Li esperantiĝis 14-jara en la [[internulejo]] de [[Kollegium Borromaeum Salzburg]], ekde ties fondojaro en [[1982]] estis li estrarano de [[BAVELO]], poste inter la jaroj 2001 kaj 2005 estis li estrarano de GEA kaj almenaŭ de 2012 prezidanto de BAVELO. Li loĝis en [[Gärtringen]]. ===[[Erich Ehmig]]=== '''Erich Ehmig''' (naskiĝis la 13-an de aŭgusto 1898) estis esperantisto en [[Hildburghausen]]. === [[Ulrich Ender]] === D-ro '''Ulrich ENDER''' (naskiĝis la {{daton|1955-04-30}}, kutime nomata ''Uli Ender'') - estas germana esperantisto vivanta en Munkeno. De jardekoj aktiva en la loka Esperanto-movado, li interalie estis inter la organizantoj de la [[69-a Germana Esperanto-Kongreso]] de pentekosto 1991 en sia hejmurbo, kadre de kiu reunuiĝis la du landaj asocioj de UEA el okcidenta kaj orienta Germanio al unu asocio. ===[[Otto Erbs]]=== '''Otto Erbs''' (mortis la 24-an de decembro 1981) estis kunfondinto de la Esperanto-grupo [[Waltershausen]], [[Turingio]]. == F == === [[Paul Fast]] === '''Paul FAST''' estis germana esperantisto kaj instruisto en komerca lernejo. Li naskiĝis la [[21-an de septembro]] [[1853]] kaj mortis la [[28-an de oktobro]] [[1928]]. En [[1907]] li estis kunfondinto de Esperanto-grupo de [[Kenigsbergo]] en [[Orienta Prusio]] (Königsberg i.Pr.). Fast verkis Esperantan gramatikon kun W.B. Mielck, "Die Weltsprache, ein Hilfsmittel für jedermann", Leipzig ([[Lepsiko]]) 1912, 181&nbsp;p. === [[Bernd Finger]] === '''Bernd FINGER''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|30}}, do nun {{aĝo|1972|08|30}}-jara) estas germana esperantisto kaj filologo pri romanidaj lingvoj. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Karl Foehr]] === '''Karl FOEHR''' estis germana esperantisto kaj direktoro de komerca kaj industria altlernejo en [[Köthen (Anhalt)]]. Li naskiĝis la [[25-an de marto]] [[1860]] en [[Stuttgart]] (Stutgarto) kaj mortis la [[21-an de aprilo]] [[1930]] en [[Freiberg]]. Esperanto estis lernofako en lia altlernejo. Paroladoj, vizito de [[Universala Kongreso|Universalaj Kongresoj]]. === [[Clemens Fries]] === '''Clemens FRIES''' {{prononco|klemens fris}} (naskita en [[1984]]) estas germana esperantisto. Li komence de la [[2010-aj jaroj]] estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj respondeca pri ties Interreta Komisiono. (''[[Esperanto aktuell]] 2012/1, paĝo 25.) [[dosiero:1922 Universala Legolibro.jpg|eta|150ra|{{centre|la kovrilo de ''Universala Legolibro'' (1922)}}]] === [[Wilhelm Fricke]] === '''Wilhelm Fricke''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Universala Legolibro''. Modelaj tradu­kaĵoj el la tutmonda literaturo kaj originaloj Esperantaj. Eldonejo Ellersiek & Borel, Berlin-Dresden, 1922, 176 paĝoj, 18,5 x 13 cm. {{Citaĵo|Enhavas 90 bone elektitaj versaĵoj kaj prozaĵoj de niaj plej bonaj Esperantistaj stilistoj. La libro estas presita sur bona papero kaj tre zorge eldonita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} === [[Heike Fritz]] === '''Heike FRITZ''', naskonomo Heike LÜHMANN, estas germana esperantistino, vivanta en [[Hennef]], [[Nordrejn-Vestfalio]]. Aparte en la [[1970-aj jaroj]], ankoraŭ konata per la fraŭlina familia nomo, ŝi estis tre aktiva en la junulara Esperanto-movado, en [[TEJO]], [[GEJ]] kaj la junulara grupo de la universitata urbo [[Bonno]]. En la Esperanto-movado ŝi ankaŭ konatiĝis kun la posta edzo [[Klaus-Peter Fritz|Klaus-Peter]], kun kiu ŝi vivis ĝis ties morto en 2020. La paro estis gepatroj de tri infanoj, Marina, Benjamin kaj Fabian. === [[Helmut Fuchs]] === '''Helmut Fuchs''' (n. la 18-an de aprilo 1909, m. nekonata) estis esperantisto en [[Pirna]], kie li estis honora civitano, estis membro de [[Centra Laborrondo Esperanto]] kaj membro de la Internacia Komitato de [[MEM]]. === [[Heinrich Funk]] === '''Heinrich FUNK''' (mortis la [[1-an de marto]] [[1970]]) estis germana esperantisto, multjara prezidanto kaj estrarano de la Esperanto-Societo [[Fulda]] en orienta [[Hesio]]. Li lernis la lingvon en [[1907]], kunfondis grupon en [[Heilbronn]] kaj estis malnova membro kaj [[delegito de UEA]]. == G == ===[[Arno Gallandt]]=== '''Arno Gallandt''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Berlino en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Martin Goldberg]] === '''Martin GOLDBERG''' estis germana esperantisto kaj popollerneja instruisto en [[Lepsiko]] (Leipzig), kiu naskiĝis la [[16-an de aŭgusto]] [[1890]] en Groß Schönau (hodiaŭ [[Velký Šenov]] en [[Ĉeĥio]]). Dum pluraj jaroj li plenumis valorajn servojn por Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj ([[TAGE]]) kaj ĉe la eldono de [[Internacia Pedagogia Revuo]]. === [[Cornelius Göbel]] === [[Dosiero:Göbel Cornelius 208 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|eta|140ra|{{centre|[[Cornelius Göbel]] en 1912}}]] '''Cornelius GÖBEL''' estis doktoriĝinta esperantisto aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. En 1910 li elektiĝis prezidanto de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof'', kaj plurfoje faris festparoladojn en kaj pri Esperanto antaŭ publiko de plurcent personoj. Proksime li kunlaboris kun la komercisto kaj esperantista aktivulo [[Ferdinand Maly]], kiu forte instigis la fondon de la urba grupo, subtenis ĝin en la unuaj jaroj kaj poste iĝis honora membro de la grupo. '''Fontoj:''' * „[[Germana Esperantisto]]”, decembro 1910, N-ro 12, p. 253, 254 * „Germana Esperantisto”, januaro 1913, N-ro 1 A, p. 7, 8 ===[[Wolfgang Göpel]]=== '''Wolfgang Göpel''' (mortis la 31-an de marto 1984) estis esperantisto el [[Wolmirstedt]], [[GDR]] (ekde 1990 en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]]). ===[[Wally Graetz]]=== '''Wally Graetz''' (naskiĝis la 8-an de julio 1908) estis esperantistino en Berlino, edzino de [[Rudi Graetz]]. === [[Ursula Grattapaglia]] === '''Ursula GRATTAPAGLIA''' (naskiĝis en [[Berlino]] en 1933) estas german-devena brazila esperantistino, administrantino de fondaĵo [[Bona Espero]] en [[Brazilo]] kun ŝia edzo [[Giuseppe Grattapaglia|Giuseppe]]. Ŝi estas membro de [[Rotario]] kaj [[Rotaria Amikaro de Esperantistoj]]. === [[Hellmut Grebe]] === '''Hellmut GREBE''' (naskiĝdato ankoraŭ ne notita ĉi-tie, intertempe pensiulo, antaŭe instruisto pri la latina en Bremeno)<ref>[https://taz.de/Esperanto-estos-facile-lernebla-lingvo/!1727898/ sufiĉe ĥaosa, supozeble mis-skanita, teksto el 1991 pri la bremena Esperanto-grupo] en retejo de la gazeto [[TAZ]]</ref> estas germana esperantisto. Ekde la [[1980-aj jaroj]] li estas la prezidanto de la Esperanto-grupo de la [[urboŝtato]] [[Bremeno]].<ref>[https://www.esperanto.de/de/landesverb%C3%A4nde-alt noto en historia listo el 2006 pri la landaj ligoj de] [[GEA]]</ref> Ankaŭ lia filino ''Maren'' estas esperantistino kaj aparte en la lernejaj jaroj en Bremeno kaj poste la studa tempo de protestantisma religio en Marburgo en la 1980-aj kaj komencaj 1990-aj jaroj aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]]. ===[[Alexander Greeven]]=== '''Alexander Greeven''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Dortmund, de kies grupo li estis kasisto, en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Hermann Greff]]=== '''Hermann Greff''', kemiisto, estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Elbing]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === Referencoj === {{Referencoj}} === [[Johannes Grundkötter]] === '''Johannes GRUNDKÖTTER''' (naskiĝis en [[1900]], mortis la [[16-an de marto]] [[1991]] en [[Landau]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto en sia loĝurbo [[Landau]] kaj ties regiono [[Palatinato]]. === [[Walter Gscheidel]] === '''Walther GSCHEIDEL''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[29-a de marto|29-an de marto]] [[1993]] en [[Crailsheim]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto ekde [[1928]]. Pri siaj malfacilaj travivaĵoj en- kaj post-militaj li estis intervjuata de [[Konrad Grammelspacher]] kadre de la projekto ''Rettet die Erinnerung - Sekurigu la rememoron''. ===[[Kurt Günther (esperantisto)|Kurt Günther]]=== '''Kurt Günther'''' (mortis la 9-an de februaro 1983) estis esperantisto en [[Schwarzenberg]]. ===[[Werner Gürges]]=== '''Werner Gürges''' (mortis 1915?<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>) estis germana esperantisto el Dresden, vundita kaj malaperinta en [[Sampuis près Vitry]] la 10-an de septembro 1914 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Kurt Güse]]=== '''Kurt Güse''' (naskiĝis la 14-an de majo 1924) estis prezidanto de la Distrikta Estraro [[Schwerin]] kaj membro de Centra Estraro de [[GDREA]]. == H == === [[Thomas Händel]] === '''Thomas Händel''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|26}}, do nun {{aĝo|1972|08|26}}-jara) estas germana esperantisto kaj teologo. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]], jam dum li estis lernejano, kaj ekde 1995 estis la redaktoro de la nacia bulteno ''[[GEJ-gazeto]]'' (poste alititolita al ''"[[kune]]"''), estante studento pri teologio en [[Münster (Vestfalio)]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref>. ===Hanke=== '''Hanke''' (mortis 1915) estis esperantisto el Dresdeno, kiu mortis dum la Unua mondmilito. === [[Alois Hans]] === '''Alois HANS''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[1992]] en [[Maikammer]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Heinrich Harasin]] === '''Heinrich Harasin''' eldonisto, estis esperantisto en [[Mainz]] dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Detlef Haußner]] === Pri '''Detlef HAUSSNER''' vidu ĉe [[Susanne Warmuth]]. ===[[Emmerich Haussmann]]=== '''Emmerich Haussmann''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Krefeld]] (n-ro 884), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1914</ref> ===[[Johannes Heyn]]=== '''Johannes Heyn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en Leipzig kaj Dresden. Li fondis ''Centran Komercejon por Esperantujo'' en Dresden kaj poste ĝin daŭrigis kun gazeto, ''La Duonmonata'', en Leipzig<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} ===[[Manilius Herbig]]=== '''Manilius Herbig''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *''Preĝkanto “ Patro Nia”''. Eld. Esperanto Librejo, Leipzig, 1912(?) {{citaĵo|Jen tre interesa kaj esprimplena muziko, en ellaborita formo, aŭ la vortoj de la Krista [[preĝo]], tradukita de D-ro Zamenhof. La kantistoj certe ĝin ŝatos. Sed, bedaŭrinde la akompano estas tiel malfacila por legado, ke ĝi timigos multe da pianistoj. La malfacileco devenas de la kapricoj de la ordinara muzika signosistemo, kombine kun la ŝanĝoj de [[gamo]]. Granda parto de tiu malfacileco estus forigita se la lerta verkisto nur volus ĝin subigi je duontono, donante ĝin en E maldura, anstataŭ F maldura. En ĉiu okazo, ĝi multe gajnus per pli simpla ortografio. Se, en la nuna gamo, la unua ŝanĝo estus en signon de [[Cb]] (sep subsignoj) anstataŭ B (kvin supersignoj), tiu [[signo]] povus daŭri ĝis la ŝanĝo en la GĜ-signon (unu [[supersigno]]). Tiel oni evitus du ŝanĝojn, kaj multajn duoblajn supersignojn, kiuj tre embarasas la nemetiistan ludiston tute sem iu muzika, aŭ eĉ teĥnika, neceso. |E,L.Y. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} ===[[Kurt Heeg]]=== '''Kurt Heeg''' estis germana esperantisto en [[Fraureuth]], distrikto [[Karl Marks]]-urbo de [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Zwickau]] de la federacia lando [[Saksio]]), kiu en 1978 estis distingita per la komunisma [[Johannes Becher|Johannes-Becher]]-Medalo en bronzo.<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1978_n091_maj/page/n21/mode/2up numero 091, majo 1978, paĝo 23]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Fritz Hegemann]] === D-ro '''Fritz HEGEMANN''' (naskiĝis en [[1935]], mortis en [[1991]] survoje al la [[76-a UK 1991|UK]] en [[Bergeno]]) estis kuracisto el [[Fürfeld]], [[Germanio]] kaj deĵoris kiel [[UEA]]-fakdelegito pri motorbiciklado. === [[Roland H. Hegen]] === '''Roland H. HEGEN''' (naskiĝis en [[1930]], mortis en [[1994]]) estis dumviva [[UEA]]-membro, fakdelegito pri [[humanismo]] en [[Elmstein]] ([[Germanio]]), prizorginto de Esperanto-Centro Humanismo en Elmstein-Iggelbach. === [[Max Heinrich]] === '''Max HEINRICH''' [maks hajnriĥ] (naskiĝis en [[1871]]) estis germana esperantisto kaj mezlerneja instruisto. Li vivis en [[Potsdam]] kaj interesiĝis pri [[stenografio]]. === [[Paul Heinrich]] === '''Paul HEINRICH''' (naskiĝis en [[1880]], mortis la [[19-a de junio|19-an de junio]] [[1980]] tri monatojn antaŭ sia centa datreveno) estis membro de la Esperanto-grupo en [[Wiesbaden]], [[Germanio]], === [[Werner Heinrich]] === '''Werner HEINRICH''' (n. la {{daton|19|novembro|1904}}, m. la {{daton|6|oktobro|1999}} en Berlino) estis dumviva membro kaj longtempa ano de [[Societo Zamenhof]], honora membro de [[Germana Esperanto-Asocio]] en [[Berlino]], ĝis la ŝtata reunuiĝo de 1990 en [[okcidenta Berlino]]. Esperantisto de post la [[dua mondmilito]], dum multaj jaroj li gvidis grupon en [[Esperanto-Ligo Berlin]]o. ===[[Richard Herr]]=== '''Richard Herr''' (mortis la 29-a de januaro de 1983) estis esperantisto en [[Potsdam]]. ===[[Herbert Hesse]]=== '''Herbert Hesse''', poeto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *''Sonoj novaj kaj malnovaj: Originalaj versoj''. Eld. la aŭtoro, [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1930. {{citaĵo|Fine, ree poezio. Bela formo, sonora vorto, ne nur, feliĉe, sed ankaŭ ideoj, simple, nature esprimitaj sen afekto. Ni citu kiel ekzemplon de la verketo, la sekvantan trilinian verseton: <poem> Vivo. El nevidebla man’ monero falis. Ekbrilis. Eksonoris voĉ’ metala. Momento — malaperis son’ kaj brilo. </poem> Ĉiu Esperantisto devus almenaŭ konatiĝi kun la juveleto « Nia Lingvo » sur paĝo 22, kiu revokos en lia koro korŝvelantan senton iam ankaŭ sentitan.|[[Belga esperantisto]] n188 (sep-nov 1931)}} === [[Konrad Hinsen]] === '''Konrad HINSEN''' estas germana fizikisto kaj esperantisto, vivanta en [[Munkeno]], post kiam stude li labore pasigis multajn jarojn en Kanado. Li estas inter la [[kunlaborintoj de PIV|kunlaborintoj de la eldono 2005 de la]] ''[[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]''. === [[Jakob Hotz]] === '''Jakob HOTZ''' estis esperantisto en Mannheim dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Reinold Huber]] === '''Reinold HUBER''' (naskiĝis en [[1937]], mortis la 28-an de januaro [[2002]] en [[Salzburg]]-Gnigl, [[Aŭstrio]]) estis germana dumviva membro de [[UEA]]. ===Hunger=== '''Hunger''' estis esperantisto el Frankenberg. Dum la Unua mondmilito li estis civilkaptito internigita en [[Le Vigan]] (Francio)<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == I == === [[Ludwig Istel]] === '''Ludwig ISTEL''' estis germana asekura direktoro kaj esperantisto. Li mortis la 17-an de decembro 1933 en [[Wiesbaden]]. De [[1908]] ĝis la morto li estis delegito de [[UEA]]<ref>[https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ ekzemple jen en la Jarlibro de UEA pri la jaro 1923, presite p. 207, en la komputila versio p. 252]</ref> kaj laboris amplekse por Esperanto. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} == J == ===[[Bianka Jacobsen-Mulongo]] === '''Bianka Jacobsen-Mulongo''', ĝis edziniĝo nur ''Bianka Jacobsen'', estas germana esperantistino, kiu tre aktivis en lernejaj kaj studentaj jaroj fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj en [[Germana Esperanto-Junularo]]. Interalie ŝi unu jaron deĵoris kiel plentempa [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]], kaj ŝi aktive kunsukcesigis interalie la [[34-a IS|34-an]] (1990-1991), [[35-a IS|35-an]], kaj [[36-a IS|36-an IS-on]] (1992-1993). Ekde komenco de la 21-a jarcento ŝi vivas en [[Rüsselsheim]], ekde kie ŝi ekzemple vizitis la proksiman [[IJK 2015|IJK-on 2015 en Wiesbaden]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://de.linkedin.com/in/bianka-jacobsen-mulongo-2bab1216 paĝo pri Bianka Jacobsen-Mulongo en la profesia reto] ''linkedin.com'' <!-- [[Kategorio:Volontuloj de TEJO]] --> === [[Josef Jakob]] === '''Josef JAKOB''' estis [[germana esperantisto]] en [[Munkeno]]. Ĉirkaŭ [[1888]] li estis [[volapukisto]] kaj iĝis [[esperantisto]] nur [[1919]]. Jam [[1920]] li publikis en munkena gazetaro kaj paroladis pri [[Esperanto]] al 1500 homoj. ===[[Alois Jauernig]]=== '''Alois Jauernig''' (naskiĝis 1899?; mortis la 31-a de julio 1982) estis esperantisto el [[Sangerhausen]], kiu movadis en [[Quedlinburg]]. === [[Rudolf Jochmann]] === '''Rudolf JOCHMANN''' (naskiĝis en [[1902]], mortis en [[1986]] en [[Grafing apud Munkeno]], [[Bavario]], [[Germanio]]) estis esperantisto, arkitekto, delegito kaj fakdelegito de [[UEA]] pri konstruado, lia profesio. Li estis inter la [[ĉeĥaj germanoj]], ĝis la fino de la dua mondmilito vivis en [[Langenau (Sudetio)|Langenau]], nun {{lang-cs|Lánov}}, kaj en [[1929]] en gazetare multe atentata [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]] en Langenau edziĝis al la bulgara esperantistino [[Dalinka Spasova]].<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e2h&datum=1929&page=86&size=45 ''La plej nova Esperanto-geedziĝfesto]; La Marto, 1929</ref> Ankaŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis la nupton.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> '''Publikaĵoj''' * "Heimatbuch der Gemeinde Langenau mit Josefsdorf" (etnografia libro pri la komunumo Langenau kun Josefsdorf) von Rudolf Jochmann, Grafing, aprilo 1986 (https://www.oppelt.org/forum/viewtopic.php?t=339 referenco]) '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[August Junker]] === '''August JUNKER''' estis [[germana esperantisto]] kaj komercisto. Li naskiĝis en [[Kolonjo]]. Li estis kunfondinto de [[Revelo]] kaj prezidanto de la ekzamena komitato de la [[Germana Esperanto-Instituto]]. Li aperigis originalajn prozaĵojn en gazetoj. == K == === [[Walter Kaukal]] === '''Walter KAUKAL''' (vivdatoj ankoraŭ ne konataj), aparte en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj estis aktiva esperantisto en [[Neustadt ĉe la Vinvojo]] (''Neustadt/Weinstr.''), kiu estis aparte agema en varbado de novaj individuaj membroj de UEA, nelaste de [[dumviva membro de UEA|dumvivaj membroj]], ĉe homoj kiuj jam lernis la lingvon sed ankoraŭ ne plene aktivas movade, kaj fokusiĝis pri la administra progreso de la internacia Esperanto-movado. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content al li dediĉiĝas granda artikolo en n-ro majo 1970 de la] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240924075400/https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content |date=2024-09-24 }} [[revuo Esperanto]], paĝoj 78 kaj 79] ({{eo}}) * kaj [[Claude Gacond]] [http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf menciis lin en radioprelego en marto 1970] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241220144758/http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf |date=2024-12-20 }} de la [[Svisa Radio Internacia]] ({{eo}}) ===[[Karl Keßner]]=== '''Karl Keßner''' (naskiĝis la 24-an de junio 1888) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Ernst Klemm]] === '''Ernst KLEMM''' (mortis ĉ. la 14-an de junio 1930), supera instruisto en [[Chemnitz]], estis longjara, agema kunlaboranto de la [[Asocio de Germanaj Esperanto-Instruistoj]] en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Gerhard Klingenhöfer]] === '''Gerhard KLINGENHÖFER''' (naskiĝis la 21-an de majo 1932 en [[Leverkusen]], mortis la 21-an de majo 2017 en [[Erlangen]], ekzakte je la 85-a naskiĝtaga reveno) estis germana inĝeniero en la firmao ''[[Siemens AG]]'' kaj ekde 1994 estis esperantisto. Multajn jarojn li funkciis kiel prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Erlangen]] kaj aparte flegis intensajn rilatojn kun esperantistoj kaj Esperanto-grupoj en Pollando. * [https://esperantobayern.wordpress.com/texte/nachrufe-nekrologoj/gerhard-klingenhoefer/ detala nekrologo en la retejo de] [[Bavara Esperanto-Ligo]] ({{de}}) === [[Linde Knöschke]] === '''Linde KNÖSCHKE''' (naskiĝis en 1936, mortis la 10-an de decembro 2001) estis multjara estrarano de [[Esperanto-Asocio de GDR]], aganto por la scienc-teknika apliko de la lingvo kaj aŭtoro de sociologiaj studoj. === [[Josef König]] === '''Josef KÖNIG''' (1887 - 1978) estis instruisto kaj esperantisto en [[Stockum (Sundern)]]. Dum sia vivo, li certigis, ke la universala lingvo Esperanto postlasis spurojn en Stockum. Nur danke al li, la militmonumento, unu el la {{J|preĝeja sonorilo}}, kaj lia tombo havas surskribojn en Esperanto. Kaj kompreneble la Esperantostrato - en kiu ankaŭ la hejmo de Josef König troviĝas. === [[Franz Körbing]] === '''Franz Körbing ''' estis esperantisto en Göttingen dum mezo de 20-a jarcento. === [[Paul Köster]] === '''Paul KÖSTER''' (mortis la {{daton|3|decembro|1998}}) dum multaj jaroj prezidis la Esperanto-grupon en [[Rostock]]. Paul vojaĝis tra Eŭropo de 1931 ĝis 1933. Pri lia vojaĝo ekzistas lumdisko de la 2-a de decembro 2001, aranĝita de la [[Ŝverino|Ŝverina]] esperantisto [[Ralf Kuse]]. === [[Josef Kreitz]] === '''Josef KREITZ''' estis blinda esperantisto de la 20-a jarcento, vivinta en [[Kreuzau]],<ref>[https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-662-35209-0#:~:text=Handbuch%20der%20Blindenwohlfahrtspflege informo en ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927)] (enhavolisto, en formato PDF, {{de}})</ref> [[distrikto Düren]], ekde 1945 en [[Nordrejn-Vestfalio]]. Li estis la unua prezidanto de [[Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (UABE), fondita en somero 2024, kadre de la Kvara Kongreso de blindaj Esperantistoj en [[Vieno]] sine de la [[UK 1924]], post kiam jam la antaŭaj tri samspecaj kongresoj ekde la unua de 1921 en [[Prago]] sine de la [[UK 1921]] preparis tiun fondon. En 1960 li honoriĝis per la [[meritmedalo de GEA]]. ==== Eldonaĵoj ==== * [[Josef Kreitz]]: [https://web.archive.org/web/20250624072629/https://www.libe.slikom.info/Historio%20de%20la%20Esperanto-Movado%20Inter%20la%20Blinduloj/Joseph%20Kreitz_1.htm Historio de la Esperanto-Movado inter la Blinduloj en tri brajlaj volumoj, jen volumo 1, eldoninto ''Imprenta Braille de la Organizacion Nacional de Ciegos''] en [[Barcelono]], arkivigo de junio 2025 ({{de}}) * Josef Kreitz: [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-35209-0_29 ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927), ĉapitro ''Esperanto unter den deutschen Blinden'', paĝoj 276–277] ({{de}}) ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Franz Kreutzberg]] === '''Franz KREUTZBERG''' (mortis la [[10-an de majo]] [[1959]], 65-jara) estis germana esperantisto, industria komercisto, multjara UEA-delegito de [[Kolonjo]]. Fervora esperantisto-propagandisto dum 48 jaroj, li estis fondinto de loka grupo, kies konstanta prezidanto kaj kursestro li estis pli ol 25 jarojn. ===[[Rita Krips]]=== '''Rita Krips''' (naskiĝis en 1953) en 1975 estis prezidantino de la junulara komisiono de [[Centra Laborrondo Esperanto]] en Kulturligo de GDR<ref>''[[Der Esperantist]]'' - numeroj 073-074, majo - junio (1975)</ref>. Ekde 1971 la junulara komisiono estis landa sekcio de [[TEJO]] kaj internacie estis nomata [[Esperanto-Junularo de GDR]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} [[dosiero:Wiesbaden Kaiser-Friedrich-Ring 60.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la domo ''Kaiser-Friedrich-Ring 60'' en [[Wiesbaden]]}}]] === d-ro Kunschert === D-ro '''Kunschert''' estis esperantisto en [[Wiesbaden]] dum la komenco de 20-a jarcento. Li aperis en la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon Esperanto]]/Serio XXVII/Parto 2 sub la adreso ''Kaiser-Friedrich-Ring 60, III, Wiesbaden".'' Tio signifas ke li lernis la lingvon en 1906 aŭ 1907. Verko * D-ro Burwinckel_ ''La Kormalsanoj, priskribo popularo (''sic'')''. Traduko de d-ro Kunschert. Eld. Esperanto-Verlag [[Möller & Borel]], Berlino, 1909? (24 x 15), 40 paĝoj. {{Citaĵo|Ĝenerale la publiko nenion legas pri medicino krom... malfeliĉe, kelkajn ĉiam trompemajn anoncartitolojn. Jen nun interesa libreto, skribita kaj esperantigita de kuracistoj, tute komprenebla de ĉiu, pli ol rekomendinda, ne nur utila, sed necesa. La klareco de l'stilo, la akurateco de l'ideoj estas admirindaj ; mi legis la verkon kun granda plezuro, kaj mi estos feliĉa, se multaj el niaj gelegantoj bonvolos konatiĝi je ĝi.|D-ro Amatido (pseŭdonimo de [[Willem Van der Biest]]). [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ==== Internaj ligiloj ==== * [[:s:Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_„Esperanto”/Serio_XXVII/Parto_2|la Serio XXVII Parto 2 de la adresaro ciferece en]] [[vikifontaro]] ({{eo}}) * [[:dosiero:LD10-185.JPG|kaj skanita paĝo de la koncerna paĝo 185 de la adresaro]] ({{eo}}) {{-l}} == L == ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto LAUCKNER''', n. la 27-an de septembro 1901,<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1976_n078_apr/page/n21/mode/2up?view=theater numero 078, aprilo 1976, paĝo 22]</ref> m. nekonata, estis laborista esperantisto en [[Großenhain]], distrikto Dresdeno de la komunisma [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Meißen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]]). ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Michael Lennartz]]=== '''Michael LENNARTZ''' estas germana esperantisto aparte aktiva en la epoko de la socialisma ŝtato [[GDR]], kiu multe verkis en [[Der Esperantist]]. '''Eksteraj ligiloj ''' * [https://esperanto-sh.blogspot.com/2013/10 artikolo pri li el oktobro 2013 pri la] [[nordfrisa lingvo]] ({{eo}}) ===[[Rudolph Leonhardt]]=== '''Rudolph Leonhardt''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el Dresden, mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Siegfried Liebeck]] === '''Siegfried LIEBECK''' (libek) estis germana d-ro jura, [[advokato]] kaj [[notario]]. Li naskiĝis la [[12-an de februaro]] [[1885]] en [[Konigsbergo]], kaj aparte propagandas inter [[juristo]]j. Siegfried Liebeck en [[1931]] verkis ''Jurista Terminaro'' Germanan-Esperantlingvan. ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto Lauckner''' (naskiĝis la 27-an de septembro 1901) estis germana esperantisto el [[Großenhain]]. === A. Mobus Lübeck === Dr. Phil. '''A. Mobus Lübeck''', estis germana esperantisto komence de la 20-a jarcento. Eĉ ne klaras, ĉu lia familia nomo vere estis "Mobus Lübeck" aŭ ĉu li nur aldonis la indikon pri sia vivurbo "Lübeck" ([[Lubeko]]) al la familia nomo "Mobus". '''Verko''' :Demonstraciaj tabeloj, pri la konstruo de Esperanto, 8 tabeloj pri la konstruo de la lingvo Esperanto. Eld. [[Möller & Borel]], Berlino, 1910?, 80X106. {{Citaĵo|En tiuj tabeloj estas sinoptike montrataj : 1. Alfabeto, 2. deklinacio, 3. la numeraloj, 4. pronomoj, adverboj, 5. verbo, ĉefaj formoj, 6. konjugacia [[tabelo]] laŭ latina skemo, 7. afiksoj, 8. rolo de Esperanto. La tabeloj enhavas do la plej gravan parton el la gramatiko esperanta. Ili povas tre utili en tiuj instruejoj, kie nigra tabulo kaj kreto mankas, kaj ŝpari la tempon kiun la skribado sur la nigran tabulon necesigas.|[[Belga Esperantisto]] n025 (nov 1910)}} == M == === [[Willi Machleidt]] === '''Willi MACHLEIDT''' (naskiĝis en [[1934]]; mortis la {{daton|15|novembro|1999}} en [[Berlino]]) estis [[germana esperantisto]]. En la [[1950-aj jaroj]] li apartenis al la tiam aktiva junulara Esperanto-grupo de Berlino. === [[Ferdinand Maly]] === '''Ferdinand MALY''' (mali) estis germana esperantisto kaj policadministranto. Li naskiĝis la [[1-an de junio]] 1867 en [[Leitmeritz]] (ĉeĥe ''Litoměřice'' en [[Bohemio]]), kaj estis esperantisto ekde 1903. Ferdinand Maly fondis 11 Esperanto-grupojn kaj gvidis 26 kursojn. Li elektiĝis honora membro de la Esperanto-grupoj en [[Görlitz]] kaj [[Eisleben]] (Germanio). En 1910 li verkis gramatikon de la internacia lingvo. {{EdE|M}} === [[Wilhelm Marienfeld]] === '''Wilhelm Marienfeld''' estis esperantisto en Hannover dum mezo de 20-a jarcento. ===H. Martano=== '''H. Martano''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Esperanto-Normal-Grammatik für Deutsche'''. Bamberg, 1912 <ref>Esperanto n147 jun 1913</ref> === [[Julius Mathes]] === '''Julius Mathes''' estis esperantisto en Freiburg dum mezo de 20-a jarcento. ===[[Kurt Mathiak]]=== '''Kurt Mathiak''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Danzig]], mortita dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Fritz Mayerhauser]] === '''Fritz MAYERHAUSER''', formale Friedrich Mayerhauser, estis komercisto kaj esperantisto en [[Bad Reichenhall]] ĉe la limo inter [[Bavario]] kaj [[Salcburgio]] en [[Aŭstrio]]. Interalie li estis gastiganto de la [[propaganda piedvojaĝo]] de [[Parizo]] al la [[UK 1912]] en [[Krakovo]], kiu gastis en Bad Reichenhall inter la 28-a ĝis 29-a de julio de tiu jaro. En la familio esperantistis precipe li kaj lia filino Manjo. Laŭ [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1922/16/00-pdf/bulteno.pdf Amerika Esperantisto, numero junio 1922, paĝo 18] dokumentiĝas ke li ĝis Usono komercis pri gravuritaj aluminiaj pordoplatoj. === [[Max Mayr]] === '''Max Mayr''' estis germana esperantisto, kiu verkis * '''„Mondosteno“. la plej klara. mallonga kaj facila stenografio esperanta''', originale verkita ĉe [[Reichertshausen]], Post Au-[[Hallertau]], Bayern. {{Citaĵo|La sistemo malgraŭ sia titolo ne ŝajnas originala, sed aranĝita laŭ germana stenografio vokalskriba. La signoj por konsonantoj estas malsuprenstrekoj kaj honzontalstrekoj. Sed ne ĉiuj signoj estas bone elektitaj laŭ la principoj de ofteco kaj legebleco. Tamen la kunligado estas vere simila kaj la formoj estas relative mallongaj. Personoj, kiuj ne scipovas alian stenografion, povus rapide kaj facile uzi tiun sistemon, almenaŭ por la tiel nomita „koresponda skribo“ |E. W. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n. 104 (jan 1934)}} === [[Maria Merla]] === '''Maria MERLA''' estas germana esperantistino kaj lingvoinstruistino, aktiva movade de la 1980-aj jaroj, ekde la lernejaj jaroj en [[Paderborno]] kaj posta studado en [[Hamburgo]]. Ankaŭ pli poste, dum instruista posteno en [[Francio]], ŝi estis en proksima kontakto kun la regionaj esperantistoj. Ŝi de almenaŭ la jaro 2000 estas la precipa motoro de la loka Esperanto-grupo en [[Darmstadt]], vivanta en la tradicia urboparto [[Darmstadt-Bessungen|Bessungen]], sed petis ke ne pli da biografiaj informoj de ŝi aperu en vikipedio. === [[Judith Meyer]] === '''Maria MEYER''' ([[d:Q131332069|en vikidatumoj]]) estas germana esperantistino, lingvoinstruistino kaj verkistino de lingvolerniloj en vasta gamo da lingvoj. Ŝia naskiĝjaro ĝis nun ne estas konata, sed konatas ke ŝi pasigis la infanajn jarojn en [[Kamp-Lintfort]] kaj ekde la plenkreskiĝo vivas en [[Berlino]]. Origine ŝi membris en la estraro de interreta esperanta grupiĝo [[E@I]], antaŭ ol demisii, organizis kaj gvidis laborgrupojn en kunvenoj pri [[Lingva ideologio]], [[Aktivula Maturigo]], la [[Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj]] kaj pri tielnomata "[[Plurlingvula kunveno]]" en [[Berlino]] (la lasta interalie kun [[Chuck Smith]]). Kun Chuck kaj eta kroma teamo ŝi ankaŭ starigis la socian retejon [[Amikumu (retejo)|Amikumu]], kaj en 2018 kunaŭtoris kun la brito [[Tim Owen]] la lernolibron ''Complete Esperanto''. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://learnlangs.com ''learnlangs.com'' - oficiala rettaglibro de ŝi] (precipe en la {{angla}}) * [https://www.facebook.com/judith.meyer.969 persona retpaĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' ===[[Artur Mildner]]=== '''Artur Mildner''' (naskiĝis la 22-a de septembro 1898) estis esperantisto en [[Pirna]]. === [[Hans Moder]] === '''Hans MODER''' estis germano ĉeĥoslovaka. Li estis longjara sekretario de la Esperanto-unuiĝo „Verda Stelo“ en [[Prago]], kaj estis instruisto pri Esperanto en blindulejo. En Esperanto li verkis aron da humoraj skizoj. === [[Marieta Moschner]] === '''Marieta MOSCHNER''' (naskiĝis en [[1914]], mortis la [[8-an de oktobro]] [[1999]] en [[Aŭgsburgo]]) estis germana esperantistino. Ŝi estis regula membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], de [[UEA]] kaj de [[Societo Zamenhof]], sindona movadano kaj gastiganto. === [[Walter Mutschler]] === '''Walter MUTSCHLER''' (mortis en marto [[1987]] en [[Freudenstadt]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. == N == ===[[Karl Niedling]]=== '''Karl Niedling''' (mortis 1985) estis germana esperantisto en [[Thale]], kunfondinto de la laborist-movada Esperanto-grupo en [[Ruhla]]. === [[H. Nonnenmann]] === ''' H. Nonnenmann''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento, citita en artikolo ''Germanio'' de [[Enciklopedio de Esperanto]], ano de lingva komisiono de [[GLEA]]. Verko *''LEA Vortaro Esperanto-Deutsch''. Eld. [[Laborista Esperanto-Asocio]] por la german lingvaj teritorioj ([[GLEA]]), Berlino, 1933. {{citaĵo|La antaŭvorto diras, ke la libro servas al la bezonoj de la ĉiutaga [[praktiko]] de la [[laborista movado]], de la kolektiva internacia laborista kaj terkulturista [[korespondado]]. « La ĝis nun aperintaj burĝaj vortaroj estas tiurilate tute malkontentigaj, ĉar unue ilia vort-''eksplikado'' estas ideologie burĝa, ne marksisma... ili reakcie ignoras progresajn lingvoformojn eĉ jam vaste aplikatajn en la praktiko (ekz. finaĵo io). Tiel ni trovas la formojn administra apud administracio, aritmetio apud aritmetiko, botanio apud botaniko, gimnastiko apud [[gimnastiko]], didakio apud didaktiko, profilakso apud profilaktiko, kosmetio apud kosmetiko. Logike daŭrigante , ni atendis, sed ne trovis fizio por fiziko, ankaŭ ne metafizio por metafiziko, tie strange ne la tre konatajn kaj uzitajn formojn telegrafio, telefonio, stereotipio, kinematografio. Ni ankaŭ ne trovis la supozeblajn formojn teknio por tekniko, praktio por praktiko, lirio por liriko, etio por etiko, politio por politiko, polemio por polemiko. Kio montros al la [[laboristo]]j kiam ili uzu la finaĵon « iko » aŭ « io » Krom tio in trovas la formojn butro, kvaze, ant, ĉirk, kvazaŭ la forntoj butero, kvazaŭ, antaŭ, ĉirkaŭ, ktp. ne bone ludas sian rolon. En la frazo : "agu, kvazaŭ mi ĉeestis" , mi eĉ ne kapablas diri "agu, kvaze mi ĉeestus", ĉar la vorto tute ne estas adverbo sed [[konjunkcio]]. Entute la vortaro donas al ni la konfuzan bildon de senorda laborado. Sed ni lernas ke "klasaneco obligas" traduko "Klassenzugehorigkeit verpflichtet ". Verdire, ĉiam la sama povas esti konstatata: la simpleco estas multe pli malfacile atingebla ol komplikeco. Tion jam spertis D-ro Zamenhof; nur finfine li alvenis al simpleco, la supera eleganteco kaj perfekteco. Kompilketo devenas ordinare de ne klaraj ideoj. Precipe por laboristaj rondoj simpleco estas deviga se ne "obliga". Ekzemplo plia : ŝajnas ke la vorto "apartigi" ne plu sufiĉas. Oni bezonas la radikon "separ". Mi havas do tute simple de tio. separi-apartigi, separo-apartigo, separita-apartigita. En la vortato, mi trovas separinta. Jen kion oni faras el la facila Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n201 (maj-jun 1933)}} === [[Friedrich Nüchter]] === '''Friedrich Nüchter''' estis germana esperantisto (aŭ minimume simpatizanto) en la komenco de 20-a jarcento. Verko * [[Friedrich Nüchter]]: ''Albrecht Dürer. Lia vivo kaj elekto el liaj verkoj.'' Esperantigita de la [[Germana Esperanto-Asocio]]. Ansbach: Seybold, 1911. 95 paĝoj kaj 54 tabuloj kaj bildoj.<br />''Formato 33x26. {{Citaĵo|Unu el la plej konataj kaj plej grandaj artistoj mezepokaj estas la eminenta Nurnberga majstro Albrecht Dürer. Certe hodiaŭe, kiam preskaŭ kvar centjaroj disigas nin de lia laborado, klarigoj pri liaj verkoj estas bezonaj. Ne estas manko de riĉenhavaj libroj por pli profunda studado, kiuj certe estas tradukitaj en ĉiujn vivantajn lingvojn. Sed inter ili ne estas libro kuniganta malmultekostecon kaj plej impresan artan ornamon kun tiom kompetentaj, facile kompreneblaj kaj vivplene klarigantaj vortoj, kiel la laboro de Dr. Friedr. Nüchter. Tia lia verko en sia originala teksto estis salutata kun sincera laŭdo de la gazetaro, de artkonantoj kaj kompetentaj personoj kaj rekomendata, precipe kiel donaca verko, por plej granda vastigado pro sia alta valoro por praktika [[artedukado]]. <br/> La tradukado estas farita de granda nombro da konataj esperantistoj de Germana Esperanto-Asocio sub direktado de s-ro d-ro [[Maximilian Kandt]] kaj s-ino prof. [[Marie Hankel]]; s-ro [[Antoni Grabowski]] tralegis la tekston. Ĉiu esperantisto certe salutas ĝoje la eldonadon de tiu verko kaj devus opinii ĝin sia honora devo, helpi al la disvastigado de la belega arteldonaĵo, kiu tion plene meritas. Al tiu teksto, ĉerpita el la anonccirkulero de la verko, ni povas nur aldoni ke tiu libro estas la plej arte eldonita verko de la tuta [[esperanta literaturo]]. Ĝi devas esti en la biblioteko de ĉiu artamanta samideano.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} {{citaĵo| Germano Esp. Asocio faris grandan servon al Esperanto kaj al nia propagando, eldonante tradukon de tiu grava kaj belega verko de D-ro Fr. Nüchter. Ĉe tiu tradukado laboris aro da Esperantistoj sub la lerta direktado de [[Maximilian Kandt|S-ro Kandt]] kaj [[Marie Hankel|S-ino Hankel]]. Aliaj sindonemuloj zorgis pri la korektado kaj line S-ro [[Antoni Grabowski|A. Grabowski]] trarigardis la tuton kaj aprobis la tradukon. Oni vidas, ke niaj germanaj samideanoj, kiel kutime, metode penadis por liveri al la Esperantistaro bonstilan kaj fidindan tekston.<br> Cetere la originala verko indis tian metodemon kaj zorgemecon por la okula kaj spirita ĝuado de la artamantoj kaj la nepra artemiĝo de multaj aliaj.<br> Tiu enfolia kajero (cm. 34,5x26) enhavas 75 pagojn, 54 tabulojn kaj bildojn (t. p. pentraĵoj, mandesegnaĵoj, kupro-kaj ligno-gravuroj, unikolorpresaĵo). La plej bonaj verkoj de Dürer estas modele reproduktitaj, grandparte laŭ originala grandeco.<br> Mi rimarkis inter aliaj rimarkindaĵoj la portretojn de la patro kaj [[Barbara Dürer|patrino de Dürer]] kaj de Dürer mem — [[Leporo de Dürer|la leporon]], mirida mandesegnaĵo — [[Adamo kaj Evo (Durero)|Adamo kaj Evon]] — la faman [[Kavaliro, Morto kaj Diablo]]n — Melancholia'n - [[la kvar Apostoloj]]n — la portreton de Holzschuher, k. t. p.<br> La teksto kiu akompanas la bildojn interese rakontas pri la vivo kaj tempo de Dürer, kaj ĝi tiel klare priskribas la represitajn [[pentraĵo]]jn kaj gravurojn, ke la desegnitaj scenoj kaj personoj, kun la tuta Dürer-a epoko, kun la tiamaj kredoj, karakteroj kaj moroj, ŝajne revivigas kaj movigas sub la mirigitaj okuloj. Certe, traleginte kaj trarigardinte tiun libron, ĉiu esperantisto povos pli multe koni pri la fama XV-XVI jarcentata artisto ol multaj profesiaj artkritikistoj.|Esperanto n.118 5 mar. 1912}} == O == === [[Guido Otto]] === '''Guido Otto''', instruisto, estis germana esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, pioniro en [[Plauen]], kie li gvidis la unuan Esperanto-kurso en 1900. Lia lernolibro havis multajn reeldonojn kun pli ol 30 mil ekzempleroj. Verko * Elementar-Lehbuch zum gründlichen Erlernung der int. Hilfssprache Esperanto. {{Citaĵo|La tuta lernoperiodo estas dividita en 10 lecionojn, ĉiu kun parola kaj skriba ekzerco. La parto de praktikaj tekstoj enhavas anekdotojn, ekzemplojn de komercaj leteroj, eltiraĵojn el paroladoj kaj artikolojn de plej famaj [[esperantisto]]j.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == P == === [[Johanna Pagenstecher]] === '''Johanna PAGENSTECHER''' (mortis la [[1-a de februaro|1-an de februaro]] [[1959]]) estis sekretariino de la Esperanto-grupo en [[Bonn]]. ===[[Richard Partecke]]=== '''Richard Partecke''' (naskiĝis lan 15 de decembro 1923) estis esperantisto en [[Eisenach]]. Li gvidis la Scienc-Teknikan Komisionen de [[GDR]]. Li studis terminologion de aviado en Esperanto<ref>[[Der Esperantist]] n119_mar. 1983</ref>. Li prezentis komunikaĵon ''Temo kaj amplekso de mikroelektronika fakvortlisto kiel parto de elektronika fakvortaro'' en [[Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko]] 1980. ===[[Otto Pick]]=== '''Otto Pick''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Breslau en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Josef Pontz]] === '''Josef PONTZ''' (ponc), germano, [[doktoro]] jura kaj notario en [[Jablonec]] a. N. ([[germane]] Gablonz, [[Ĉeĥoslovakio]]). Naskiĝis la [[5-a de julio|5-an de julio]] [[1895]] en Haslau ([[ĉeĥe]] Hazlov) apud Aŝ. Esperantisto ekde [[1909]]. Aktive kunlaboris en la landa organizo, prezidis la organizaĵon [[Germana Esperanto-Ligo en Ĉeĥoslovakio]] (GEL). ===[[Rosemarie Post]]=== '''Rosemarie Post''' (mortis 1985) estas esperantistino el [[Apolda]]. ===[[Theodor Pyl]]=== '''Theodor Pyl''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Greifswald]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> == R == === [[Uli Rau]] === '''Uli RAU''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1973|05|13}}, do nun {{aĝo|1973|05|13}}-jara) estas germana esperantisto. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj, dum li estis lernejano en [[Rheinsheim]] kaj [[Philippsburg]], civilservanto en 1994 kaj 1995 kaj poste ĝis 2001 estis studento en la [[Teknologia universitato Dresdeno]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 9</ref>. Poste li kompletigis siajn studojn pri ekonomio kaj komerco en la [[universitato de Trento]], kaj ekde la fino de la 2000-aj jaroj laboras en [[Oslo]], [[Norvegio]].<ref>[https://www.facebook.com/uli.rau paĝo en la retejo ''facebook'']</ref> ===[[Robert Raupp]]=== '''Robert Raupp''', kuracisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *Esperanto-paradigmaro. Kondukilo por instruado en kursoj kaj [[klubo]]j. Eld. la aŭtoro, Freiberg, 1932(?). 48 Paĝoj 22x15 cm. ===Reber=== '''Reber''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Bamberg]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Max Reichelt]] === === [[Matthias Reimann]] === '''Matthias REIMANN''' estas esperantisto el [[Nordhausen]], urbo en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]] de [[Germanio]], kiu interalie aktivas en la regiona [[Esperanto-Societo Sudharco]], sed internacia plej elstaras kiel estrarano de de [[Esperantista Go-Ligo Internacia]] kaj kiel organizanto de retaj [[Goo]]-turniroj sur interreta KISEIDO Go-Servilo, kiun partoprenas interesatoj pri goo kaj Esperanto el la tuta mondo uzante komputilojn. === [[Hermann Remers]] === '''Hermann REMERS''' estas germana [[tornisto]] kaj historia esperantisto, kiu naskiĝis en [[1891]] en Duseldorfo ([[Düsseldorf]]) kaj mortis la [[14-an de oktobro]] [[1928]]. Li estis aktivulo en la loka laborista grupo, kunfondinto de la eldon-kooperativo de [[SAT]] kaj la kasisto ĝis [[1924]]. Kunlaboris al [[SAT]]-gazetoj. [[Enciklopedio de Esperanto - R|EdE-R]] === [[Karl-Heinz Renschler]] === '''Karl-Heinz RENSCHLER''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la [[20-an de aŭgusto]] [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Bad Krozingen]] ([[Germanio]]). === [[Ursula Richter]] === '''Ursula RICHTER''' (naskiĝis en 1919, mortis la [[7-an de majo]] [[2001]]) estis longe aktiva en la Esperanto-grupo [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurta]], kiu organizis kursojn en sia hejmo. === [[Kurt Riedel]] === '''Kurt RIEDEL''' (ridel), naskiĝis la [[29-an de oktobro]] [[1891]] en ''Jugelsburg'', urboparto de [[Adorf (Vogtland)]], estis germana esperantisto, [[doktoro]] pri [[filologio]] kaj [[docento]] ĉe la pedagogia instituto de la [[Teknologia universitato Dresdeno|Teknologia Altlernejo]] en [[Dresdeno]]. Riedel prelegis pri [[Esperanto]] en la Pedagogia Instituto kaj estis redaktanto de „[[Internacia Pedagogia Revuo]]“ de 1929 ĝis 1933. {{EdE|R}} === [[Johann Riedl]] === '''Johann RIEDL''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en [[1999]]) estis [[germana esperantisto]] kaj iama [[delegito de UEA]] en [[Esslingen]] (Germanio). ===[[Eugen Rüdig]]=== '''Eugen Rüdig''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Gummersbach]], kiu mortis dua la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> ===[[Elli Rühle]]=== '''Elli Rühle''' (naskiĝis la 9-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Meißen]]. == S == === [[Georg Chr. Sack]] === '''Georg Chr. SACK''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la [[4-an de januaro]] [[1975]] en [[Heidelberg]], [[Germanio]]) estis altlerneja muzikinstruisto, unu el la plej agemaj komitatanoj de [[Muzika Esperanto-Ligo]] kaj de 1963 ĝis 1975 la sekretario de la liga ''Muzika Terminara Komisiono''. === [[Martina Sachs]] === '''Martina SACHS-BOCKELMANN''' (instruistino vivanta en [[Stromberg]], [[Rejnlando-Palatinato]]), filino de la esperantisto [[Rüdiger Sachs]], naskiĝinta komence de la 1960-aj jaroj en [[Namibio]], ĝis nun menciiĝas nur per unu frazo en la artikolo pri sia patro, kvankam ŝi tre aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]] dum ŝi estis lernejano en [[Eschwege]], norda [[Hesio]], kaj en la sekvaj unuaj jaroj de studado. Ŝi daŭre aktive partoprenas UK-ojn kaj aliajn esperantistajn eventojn, ekzemple en aŭgusto 2024 estis en la [[UK 2024|109-a UK]] en [[Aruŝo]], [[Tanzanio]]. === [[Hans Schäper]] === '''Hans SCHÄPER''', estis germana esperantisto loĝinta en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Essen]], Germanio. Li estis la [[Geedziĝoj esperantistaj|edzo]] de la brita esperantistino [[Mabel Victoria Schäper]], naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), kiu pro li translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Gustav Schattat]] === '''Gustav SCHATTAT''' {{prononco|ŜA:tat}} estis germana esperantisto kaj [[revizoro]]. Li naskiĝis la [[8-an de aŭgusto]] [[1885]] en [[Königsberg]]. Verkis: „Esperanto-Führer“, lernolibro, 1926; „Einführung in die deutsche Sprachlehre“ (kursa helplibro kun ideoj por Esperanta teorio), 1927 en [[Hamburgo]]. ===[[Hanna Scheffs]]=== '''Hanna Scheffs''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1914) sindikata sekretariino, estis germana esperantistino en [[Potsdam]], kies grupo ŝi estis estrarano, ŝi ankaŭ estis kaj [[membro]] de la Centra Estraro de [[GDREA]]. Ŝi lernis Esperanton en 1974. Ŝi ricevis la plej altan distingon de Kulturligo de [[GDR]], la Johannes-R.-Becher-medalon en oro<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb.1984</ref>. === [[Natalia von Schenck]] === ''' Natalia von SCHENCK''' (naskiĝis la 26-an de julio de 1840; mortis la 19-an de majo 1921) estis germana esperantistino el [[Arnsberg]]. Ekde 1905 ŝi loĝis en [[Almoloya de Alquisiras]], [[Meksiko]], en la bieno "Los Arcos". Ŝi kune kun la amikino ''Alice L. Nohl'' estis unu de la ĉefaj propagandistoj de Esperanto en Meksiko. Krome ŝi ankaŭ aktivis en la socia vivo. Ŝi estis protektantino de la blinduloj kaj ŝi enkondukis la [[brajlo]]-sistemon al [[Meksiko]]. Estas infanlernejo (''escuela preescolar general'') en la kolonio ''Santa Teresa'' en [[Huehuetoca]] nomita omaĝe al ŝi.<ref>[https://www.estudia.com.mx/natalia-von-schenck-escuela-preescolar-general-huehuetoca-mexico-15EJN4672W.html informo pri la infanlernejo ''Natalia von Schenck'' en la retejo ''estudia.com.mx'']</ref> {{referencoj}} [[dosiero:IFEF-kongreso Fulda 1967 Schindler-Steenhout-Roseman.jpg|eta|{{centre|iuj partoprenantoj de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]], 5-a de dekstre Heinz Schindler}}]] === [[Heinz Schindler]] === '''Heinz SCHINDLER''' {{prononco|ŜI:NDl^a}} (1920-2012) estis germana esperantisto, emerita fervoja oficisto, vivanta en la urbeto [[Schwelm]] de la federacia lando [[Nordrejn-Vestfalio]]. La apuda foto de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]] pruvas ke li jam en la 1960-aj jaroj estis aktiva esperantisto. Laŭ nekrologo en revuo Esperanto (januaro 2013) li mortis la 27-an de septembro 2012. La revuo [[Esperanto aktuell]] 4/2013 indikas, ke li mortis inter printempo 2012 kaj printempo 2013.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013 (ĉi tie {{de}})</ref> {{referencoj}} '''Eksteraj ligiloj:''' * [http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm intervjuo de 2006 kun li en la retejo ''esperanto.cri.cn'' (tie enŝteliĝis tajperaro "Schindlr")] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160329143318/http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm |date=2016-03-29 }} === [[Julie Schindler]] === '''Julie SCHINDLER''' estis esperantistino aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. Interalie, en 1913 ŝi elektiĝis kasistino de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof''. Julie Schindler estas ŝia naskiĝnomo, kiun ŝi havis kiel fraŭlino. Ĝis nun mankas informoj, ĉu ŝi poste edziniĝis kaj eble ŝanĝis la familian nomon. Evidente, ankaŭ mankas datoj pri naskiĝo kaj morto. === [[Hans Schiebl]] === '''Hans SCHIEBL''' {{prononco|ŜI:bl}} komence de la [[20-a jarcento]] estis germandevena aŭstra poŝtdirektoro en Vieno, laŭ la stato de la jaro 1934 jam pensiiĝinta. Li speciale laboris en katolikaj rondoj por Esperanto, kaj multajn jarojn estis kasisto de katolika Esperanto-unuiĝo en Vieno. {{EdE|S}} === [[Bodo Schneider]] === '''Bodo SCHNEIDER''' (naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[24-an de januaro]] [[2000]] en [[Porvoo]], prononco {{prononco|BO:do ŜNAJ:d^a}}) estis fakdelegito pri [[fiziko]]. === [[Josef Schneider]] === '''Josef SCHNEIDER''' {{prononco|JO:zef ŜNAJ:d^a}} estis germana esperantisto kaj [[inĝenierio|inĝenieria]] [[profesoro]] ĉe la germana komerca akademio en [[Karlovy Vary]] ([[Karlsbad]], [[Ĉeĥoslovakio]]). Li naskiĝis la [[13-an de majo]] [[1895]] en [[Ostrava|Moravská Ostrava]], kaj estis esperantisto de [[1924]]. Josef Schneider fondis Esperanto-grupon en Karlovy Vary, kaj oficiale instruis Esperanton kiel laŭvolan fakon en sia [[lernejo]]. ===[[Ernst Schonert]]=== '''Ernst Schonert''' (naskiĝis la 13-an de junio 1907) estis germana esperantisto. Li [[Esperanto-instruado en orienta Berlino|instruis esperanton en Berlino]] dum la 1960-aj jaroj, inter lia lernintoj estas [[Hella Sauerbrey]], kaj estis redaktoro de [[Berlina informilo]] de 1974 ĝis 1979. === [[Hermann Schröder]] === '''Hermann SCHRÖDER''' {{prononco|HERman ŜR''E'':d^a}} (naskita en [[1920]]; mortinta komence de [[1999]]) estis prezidanto de Budhana Ligo Esperantista kaj inter la jaroj 1974 kaj 1979 redaktoro de ties ''Budhana Kuriero,'' iama delegito de UEA pri budhismo, kaj aŭtoro de la libreto ''Budho kaj la moderna homo'' (1979). === [[Nathalie Schuchert]] === '''Nathalie SCHUCHERT''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1974|04|29}}, do nun {{aĝo|1974|04|29}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionanino kaj ekde 1995 estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri kulturo, dum ŝi estis lernantino en [[Germersheim]] kaj poste ekde 1995 studento de romanistiko en [[Majenco]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 20</ref>. {{referencoj}} === [[Edmund Schulz]] === ''' Edmund SCHULZ''', kalkulkonsilanto, estis germana esperantisto en la urbo [[Schweidnitz]] de [[Silezio]]. En 1909 li lernis Esperanton en la unua urba kurso de Esperanto, gvidita fare de [[Julie Wolfson]] el [[Breslau]]; sekve de tiu kurso fondiĝas vigla urba Esperanto-grupo, kies prezidanto iĝas Edmund Schulz. Jam en la sekva jaro, 1910, li en la najbara urbo [[Liegnitz]] okazigas publikan paroladon pri Esperanto kaj sekvan Esperanto-kurson, sekve de kio tie fondiĝas propra urba Esperanto-grupo. Post la [[unua Mondmilito]] li vivis en [[Überlingen]] ĉe la [[Bodenlago]]. === [[Steffen Schüssler]] === '''Steffen PIETSCH''' {{prononco|ŜTEfn PI:Ĉ}}, ekde la edziĝo '''Steffen SCHÜSSLER''' [ŝ''i''sler] (naskita {{naskiĝtago|1970|01|5}}, do nun {{aĝo|1970|01|5}}-jara) estas germana esperantisto kaj informadikisto. Li en la 1990-aj jaroj, dum studado de [[ekonomika matematiko]] en la [[Teknologia Universitato Berlino]], estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj gvidis ties oficejon en Berlino.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 5</ref> {{referencoj}} === [[Hans Schütt]] === '''Hans SCHÜTT''' [ŝ''i''t] (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[2-an de decembro]] [[1993]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]]) estis tra 37 jaroj [[UEA]]-fakdelegito pri komerco kaj regula membro de [[Societo Zamenhof]]. ===[[Erich Seidemann]]=== '''Erich Seidemann''' (naskiĝis la 22-an de majo 1903<ref>Laŭ [[Der Esperantist]] n.119 mar. 1983, p. 69, li naskiĝis en 1908</ref>) estis esperantisto en Dresdeno. Germanlingva referenco<ref>[https://www.hgwst.de/Wehnerpost/Wehnerpost_20.pdf informoj en la publikaĵo ''Wehnerpost'', eldono 20, paĝoj 6 kaj 7]</ref> asertas, ke li fine de la 1920-aj jaroj estis tre akcita [[socialisto]] en la urbo kaj funkciis kiel sekretario de la kamarado [[Herbert Wehner]], kiu poste de la diktaturo de [[Nazia Germanio]] fuĝis al Svedio kaj post la [[Dua Mondmilito]] decidis en reveni al [[Dresdeno]], kiu nun situis en la [[Sovetunie okupita zono de postmilita Germanio]]. {{referencoj}} ===[[Otto Sengewald]]=== '''Sengewald''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el [[Hirschfelde]], mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Tobias Sigel]]=== '''Tobias Sigel''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li esperantigis: * Aventuroj de Malspertulo : Fragmento de la verko / [[Robert Reitzel]]. Eld. [[Ellersiek & Borel]], Berlino, 1924. {{citaĵo|La malspertulo estas la aŭtoro mem, kiu vojaĝis Usonon dum sia junaĝo por trovi porviron (''sic'') kaj kies komenca restado en la Nova Mondo estis intersekvo de mizeroj, de suferadoj, de seniĝadoj kaj mankoj, kiujn li rakontas kun neelĉerpebla bonhumoro, ne ŝparante tamen merititan ungoskrapon al tiu aŭ alia riĉa senkorulo. La traduko estas entute bonefarita, kvankam ĉi tie kaj tie la atenton de l' leganto trafos ĉu vorto malbonsence uzita, aŭ ne ĝuste kunmetita, ĉu esprimo tro laŭvorte tradukita, ĉu gramatika nekorektaĵo. (Ekzemploj: kompanio, anst. kunularo aŭ ĉeesto; sklavofoirejo; anst. sklavofoiro; «ĉio bone marŝis»; anst. sukcesis; la adiaŭo de tiu arbara [[idilio]], anst. «al»; Ĉio estis plenega per laboristoj, anst. «de»; laboro kio, anst. kiu.)|[[Belga esperantisto]] n124 (jun 1925)}} === [[Karl Simon]] === '''Karl SIMON''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[12-an de aŭgusto]] [[1989]] en [[Munkeno]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri fervojoj dum trideko da jaroj. Ne konfuzu lin kun la forst-sciencisto [[Karl-Hermann Simon]]. === [[Rudolf Skoruppa]] === '''Rudolf SKORUPPA''' (naskiĝis en 1930, mortis en 2003) estis delegito kaj fakdelegito pri [[fotografio]], [[katolikismo]] kaj naturkuracado (1995-2002), mortis la [[2-an de novembro]] [[2003]] en [[Bad Wörishofen]] (Germanio). ===F. Soegel=== '''F. Soegel''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el [[Den Hof]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Josef Sommer]]=== '''Josef SOMMER''' estis germana esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: * '''Wörterbuch Esperanto-Deutsch.''' [[Max Butin]], [[Josef Sommer]], Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)|Limburg/Lahn]] 1952. ===[[Georg Sörgel]]=== Prof. Dr. '''Georg Sörgel''' botanikisto (naskiĝis 1911- mortis la 12an de julio 1961) estis germana esperantisto el [[Quedlinburg]]. Li ludis gravan rolon en la unua etapo de la revigligo de organizita [[Esperanto-movado]] de [[GDR]]. Georg Sorgel jam eklernis [[Esperanto]]n en sia junaĝo. Kiam li post la milito, en la jaro 1948, eklaboris en Quedlinburg ĉe la Planinstituto post kelkaj jaroj en tiu urbo ekfunkciis la unuaj Esperanto-kursoj, laŭ lia iniciato. ===[[Harmut Sögel]]=== Dr. '''Harmut Sögel''' esperantisto en Germanio. En januaro 1984 li doktoriĝis per disertacio kun la temo "''Ein System der deutschen Verben im EDV-Bereich ais Grundlage für die linguistische Datenverarbeitung mit einem Vergleich zu englischen und Esperanto-Verben''" (Sistemo de germanaj verboj en la elektronika, datumprilabora sfero kiel bazo por la lingvistika [[datumprilaborado]], kompare kun anglaj kaj Esperantaj verboj) ĉe la [[Humboldt-Universitato]] en Berlino. La disertacio ekestis sub gvido de prof. d-ro [[Georg F. Meier]]<ref>[[Der Esperantist]] n126_apr. 1984</ref>. ===[[Stefan Sklepik]]=== '''Stefan Sklepik''' estis esperantisto en [[Posen]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Georg S. Streidt]] === '''Georg S. STREIDT''' estis germana esperantisto de la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Esperanto-Lehrbuch für Volksschulen: auf Grundlage der Anschauung und des Erlebnisses in zwei Teilen mit 30 Bildern''. Eldonis [[Ferdinand Hirt & Sohn]], Leipzig. 1922. {{Citaĵo|La germanaj propagandistoj ja ne rajtis plendi pro manko de lernolibroj en sia lingvo. La ĵus aperinta [[libro]] de G. Streidt tamen ne estas troa. Ĝi celas speciale la instruon de Esperanto al lernantoj de la popol-lernejoj, do al infanoj. Kaj ni povas senhezite diri, ke ĝi bonege trafas sian celon. Ĝi estas bazita sur la aktiva metodo. Ni estas certaj ke per tiu nova libro la instruantoj atingos bonegajn rezultatojn.|[[Belga Esperantisto]] n085-086 (mar-apr 1922)}} {{Citaĵo|Nenecese estas, laŭ ni, ripeti laŭdojn, kiujn meritis la apero de la unua parto de tiu libro. Bonega instruilo, kiu certe havos grandan influon super la enkonduko de nia lingvo en la lernejoj de germanlingvaj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} === [[Paul String]] === '''Paul STRING''', naskiĝis la [[5-an de marto]] [[1930]] kaj mortis 82-jara la [[29-an de julio]] [[2012]],<ref>[https://issuu.com/davidortmann/docs/die-pforte_nr.65 noteto en la gazeto ''Die Pforte'' 65/2012]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{de}})</ref> estis [[germanoj|germana]] [[esperantisto]] kaj [[elektronikisto]] el [[Dresdeno]], [[Saksio]]. La revuo ''[[Esperanto aktuell]]'' 4/2013 indikas, ke la jarkunveno de [[Germana Esperanto-Asocio|GEA]] la 19-an de majo 2013 kadre de la [[Germana Esperanto-Kongreso]] aparte memorigis pri li.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013, paĝo 11 (ĉi tie {{de}}, en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]])</ref> == Referencoj == {{referencoj}} === [[Erwin Stolpe]] === '''Erwin STOLPE''' (naskiĝis en [[1894]], mortis la [[13-an de aprilo]] [[1970]]) estis germana esperantisto, vic-prezidanto de [[Internacia Esperanto-Asocio de Juristoj]]. Li partoprenis la organizitan Esperanto-movadon jam de 1913. Inter 1947 kaj 1960 li deĵoris kiel juĝisto ĉe la supera tribunalo de Berlino. == T == === [[Hans Tressel]] === '''Hans TRESSEL''' estis komercisto kaj dum pli ol duonjarcento esperantisto en [[Munkeno]]. Li plenumis la funkcion de [[UEA-delegito]] en la bavara ĉefurbo dum 53 jaroj. Interalie li estis gastiganto de la [[propaganda piedvojaĝo]] de [[Parizo]] al la [[UK 1912]] en [[Krakovo]], kiu gastis en Munkeno inter la 24-a ĝis 26-a de julio de tiu jaro. === [[Luise Tressel]] === '''Luise TRESSEL''' (naskiĝis en [[1888]], mortis la [[9-an de julio]] [[1975]]), vidvino de la iama [[UEA-delegito]] [[Hans Tressel]] en [[Munkeno]], [[Germanio]] (kiu sian delegitan funkcion plenumis dum 53 jaroj). Ankaŭ s-ino Tressel estis dum multaj jaroj aktiva en la Movado kaj mem estis membro de UEA. === [[Wilhelm Treude]] === '''Wilhelm TREUDE''' (mortis la [[12-an de julio]] en [[Stuttgart]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]] kaj malavara subtenanto de ĝia laboro - speciale ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]]. === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''', naskiĝis {{naskiĝtago|1948|05|4}}, do nun {{aĝo|1948|05|4}}-aĝa, estas franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]]. Claude Trésorier laboras kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas [[delegito de UEA]]. == U == === [[Reinhard Uhde]] === '''Reinhard UHDE''' estis aktiva laborista esperantisto en la nordgermana havenurbo [[Bremeno]], aparte aktivema interalie en la 1950-aj jaroj. Li estis redaktoro kaj eldoninto de la germanlingva gazeto '''''Grenzenlos''''' ("senlime"), subtitolo ''Blätter von heute für Weltbürger von morgen'' ("folioj de hodiaŭ por [[mondcivitanoj]] de morgaŭ"), kunlabore kun la [[Libera Esperanto-Asocio]] (de [[SAT]] por germanlingvaj teritorioj) kaj la asocio [[TANEF]] (Turisma Asocio de Naturamikoj - Esperanto-Fako). == V == ===[[Robert Veigel]]=== '''Robert Veigel''' (naskiĝis la 6-an de julio 1904, mortojaro ne konata, sed sendube post la 70-a naskiĝtaga reveno en 1974) estis germana esperantisto kaj prezidanto de DLR [[Suhl]] en [[GDR]]<ref>''[[Der Esperantist]]'' - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1974_n067-068_maj-jun/mode/2up Numeroj 067-068, majo - junio (1974), paĝo 44]</ref>. {{referencoj}} === [[Gerhard Vogel]] === '''Gerhard VOGEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis post longa malsano la [[30-an de marto]] [[1979]]) estis esperantisto kaj multjara fakdelegito de [[UEA]] pri [[turismo]] en [[Kolonjo]], [[Germanio]]. === [[Friedrich Volk]] === [[Dosiero:Friedrich Volk.jpg|eta|Friedrich Volk en 1955]] '''Friedrich VOLK''' (naskiĝis la {{daton|15|aprilo|1894}}, mortis komence de decembro [[1993]]) estis dumviva membro de [[UEA]], [[honoraj membroj de GEA|honora membro de Germana Esperanto-Asocio]] kaj multjara gvidinto de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]]. ===[[Paul Voss]]=== '''Paul Voss''' estis germana esperantisto en Leipzig en la unua duono de 20-a jarcento. ;Verko *''La evoluo de la Leipziga foiro''. Eld. la aŭtoro, 1925(?) {{citaĵo|En lukse eldonita 32-paĝa broŝuro la aŭtoro pritraktas la [[historio]]n kaj la evoluon de la Leipzig’a fojro [''tiel''] de XII jarcento ĝis [[1925|nun]]. Multaj fotografaĵoj prezentas la diversajn fakojn de la [[foiro]]. Por vizitontoj nepre posedenda libro.|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n11-12 jul-ago, 1925}} == W == ===[[Vincenz Wachutka]]=== '''Vincenz WACHUTA''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento. Traduko * W. Weith. ''Al la Homojkoneco! Enkondukskribo kun bildoj. Komunike krimuloj-studajoj. Longjaraj studadoj kaj multnombraj spertecoj'' (tiel). Trad. Vincenz Wachutka. Eld. la aŭtoro. [[Mittelwalde]], 1933(?). {{citaĵo|La titolo klarigas la celon de la aŭtoro, al kiu ni rekomendas ke li estonte sin turnu al pli kapabla tradukanto por siaj venontaj Esperanto-eldonoj.|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Hermann Wagner]] === '''Hermann WAGNER''' (naskiĝis en [[1898]], mortis la [[17-an de julio]] [[1975]] en [[Fürth]], [[Germanio]]) estis membro de [[UEA]] ekde [[1947]], dum la lastaj 20 jaroj de sia vivo regule en la kategorio de membro-subtenanto. Li estis ankaŭ delegito kaj fakdelegito. Pli konata estas lia samnomulo [[Hermann Wagner]]. ===[[Erich Wald]]=== '''Erich Wald''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1902) estis esperantisto en Dresdeno. ===[[Oskar Walter]]=== '''Oskar Walter''' (naskiĝis la 1-an de decembro 1903) estis esperantisto en [[Zittau]]. ===[[Ludwig Wegener]]=== '''Ludwig Wegener''' estis germana esperantisto. Verko: * ''La arto fariĝi centjara'', eld. ''Limburger Vereinsdrückerei'' - Esperanto-fako, unua eldono 1953, [[Limburg (Lahn)]]. {{citaĵo|En ĉi tiu interesa verketo, la aŭtoro traktas klare kaj koncize pri unu el la plej gravaj problemoj de nia epoko, nome: la [[nutrado]], kiu, bedaŭrinde, estas sufiĉe malzorgata de nia socio. Sekvante tiel nekompreneblan konduton, la nunaj [[generacio]]j riskas plej evidente sian ekziston. La solvo, kiun prezentas la germana [[kuracisto]], ne estas — kiel eble maliculo povas supozi — la greftado de bestaj glandoj en la homan organismon, aŭ la apliko de nova kaj mirakla eliksiro. Tute neniel! Ambaŭ sciencaj metodoj malsukcesis. La [[programo]] estas alia: «Modera vegetara [[manĝado]], sufiĉe da laboro, necesa ripozo, abunda movado, multe da akvo, suno, aero, saŭno, k. t. p. krom spirita laboro kaj interna trankvileco». Unuvorte: praktiki la naturajn rimedojn por konservi la [[sano]]n, sekvante regule la veran vojon. Rilate la aplikon de saŭno (varmoprodukta aparato) mi rimarkigas, ke D-ro V. Ferrandiz perfektigis ĝin. Per tiu moderna aparato, nomata «Vigorsauna», nia [[organismo]] estas saturita de pura oksigeno. D-ro Wegener insistas emfaze pri la graveco de la nutrado. Certe, li plene pravas, ĉar ju pli simpla kaj natura estas la [[nutraĵo]] ricevita, des pli bela kaj harmonia rezultas la propra vivo. Oni ne forgesu, ke multe glavas konstrui bonajn [[fundamento]]jn. La aŭtoro ankaŭ rekomendas daŭran intelekton laboron, kun la celo plivigligi nian spiriton. Li donas etikan [[ekzemplo]]n, dirante: «Mi havis pli ol sesdek jaroj, kiam mi komencis lerni [[Esperanto]]n!» Ĉu vi volas esprimon pli elokventan? Nu, fine jam, varme mi rekomendas al vi, kara leganto ĉi tiun mirindan libreton. Ĝia filozofia kaj scienca enhavo nutros vian personecon per altaj pensoj kaj valoraj principoj, ununura maniero efektivigi per naturaj rimedoj la sinceran deziron de l' aŭtoro, t. e. fariĝi centjara!|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} === [[Hermann Wehrheim]] === '''Hermann WEHRHEIM''' (naskiĝis en [[1885]], mortis la [[4-a de majo|4-an de majo]] [[1977]], en [[Hildesheim]], [[Germanio]]), estis [[germana esperantisto]]. D-ro Wehrheim estis membro de [[UEA]] seninterrompe dum la lastaj 30 jaroj de sia vivo. === [[Josef Weidacher]] === '''Josef WEIDACHER''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|8|julio|2000}}) estis [[germana esperantisto]] kaj fervojista aktivulo. Li estis honora membro de la [[Esperanto-Klubo Munkeno]]. ===[[Albert Weinhold]]=== '''Albert Weinhold''' (mortis la 12-an de aŭgusto 1981) estis esperantisto en Leipzig. ===[[Rudi Weiß]]=== '''Rudi WEISS''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1910) estis esperantisto el [[Zwickau]]. === [[Uwe Weiß]] === '''Uwe WEISS''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Andreas Jacobs]] kaj [[Sandra Kinast]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===M. Weissbach=== '''M. Weissbach''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Geyer]] mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. === [[Heinz Weißflog]] === '''Heinz WEISSFLOG''' (mortis la 17-an de junio 1993) estis [[germana esperantisto]] vivanta en la komunumo [[Bergen auf Rügen]]. Laŭ nekrologo en la revuo [[Esperanto aktuell]], n-ro 8/1993 (paĝo 7), li estis ekde novembro 1987 vigla esperantisto, seninterrompe agis por la humanisma ideo kaj fondis en 1988 subdistriktan ligon de [[GDREA]] de la insulo [[Rügen]]. === [[Agnes Wermke]] === '''Agnes WERMKE''' estis germana instruistino. Ŝi deĵoris kiel parolintino por Esperanto ĉe la unua radio-sendstacio en [[Königsberg]] de 1927, ĝis la detruo de la demokratio en 1933. Ŝi verkis: „La konsonant-kombinoj de Esperanto kaj la demando de l' silabo-disigo“ (1910, 62 paĝoj). ===[[Ernst Wichert]]=== '''Ernst Wichert''' (naskiĝis la 29-an de julio 1886; mortis la 8-an de junio 1977) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Walter Wichmann]] === '''Walter WICHMANN''' (naskiĝis la 23-an de februaro 1929 en Perkuhnen^*, [[Orienta Prusio]], hodiaŭ Перекрёстное (Perekrjostnoje), [[Kaliningrada provinco]], mortis la 11-an de aŭgusto 2021 en Wiesbaden) estis germana esperantisto. Li lernis la lingvon ĉirkaŭ la jaro 1950 kaj estis dum preskaŭ dudek jaroj prezidanto de [[Esperanto-Grupo Wiesbaden]]. ^* <small>Pri la origino de la loknomo vidu la tekston pri [[Perkūnas]], la ĉefa dio de la [[balta mitologio]].</small> ===[[Fritz Wicke]]=== '''Fritz WICKE''' (n. la 1-an de majo 1881 en [[Dresdeno]], m. dum 1940 en [[Chemnitz]],<ref name=DNB>[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D143246429 informoj en la datumbazo de la] [[Germana Nacia Biblioteko]] ({{de}})</ref> [[d:Q102228361|en vikidatumoj]]) estis germana esperantisto, matematikisto kaj filologo. En 1905 li 24-jara doktoriĝis (Dr. phil.) en la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena]]. En la Esperanto-literaturo konatiĝis aparte lia esperantlingva traduko de la novelo [[La Nigra Galero]] de [[Wilhelm Raabe]] eldoniĝta en [[1912]] <ref>[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929: ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4095, paĝo 365 ({{eo}})</ref><ref>1934 : ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' ({{eo}})</ref> ĉe la Centra Eldonejo en [[Magdeburgo]], kun dua eldono en [[1922]] ĉe [[Ferdinand Hirt & Sohn]] en [[Lepsiko]], kiel kvara volumo de la serio "[[Internacia Mondliteraturo]]". Li post la studado profesie agis kiel altlerneja instruisto, do [[docento]], de matematiko kaj parencaj fakoj en la ŝtata [[akademio]] pri [[tekniko]] [[Chemnitz]],<ref name=DNB/> kiu ekde 1986 estas la [[:d:Q159630|Teknologia Universitato Chemnitz]]. {{referencoj}} ===[[Klemenz Wieczorek]]=== '''Klemenz Wieczorek''' estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Verkoj: * ''Kiel aŭtodidakto al pedagogia scienco''. Eld. ''Limburger Vereinsdruckerei'', [[Limburg (Lahn)]], 1952 {{citaĵo|Verketo pri la edukado, en kiu la aŭtoro citas diversajn pensojn kaj regulojn de filozofoj kaj edukistoj kaj proprajn opiniojn pri la volo, la animo de infano, k. t. p. Li montras ankaŭ siajn vidpunktojn pri la rolo de Esperanto kiel kulturfaktoro, videble influda de la t. n. humanismo, kiu anstataŭ baziĝis sur la instruado de la socia scienco, baziĝas sur la instruado de literaturo kaj lingvoj. Pri la jenaj pensoj: «Esperanto estas la sola taŭga ilo por solvi la problemo de la komuna interkompreno kaj reunigo de la homaro » (p . 25 ) kaj «Unu el la plej gravaj ŝtupoj de la pedagogio estas la fremda lingvo» (p . 39 ), oni povas aserti ke lingvo estas nur komunikilo de ideoj kaj Esperanto estas helpilo por solvi la internacia problemon kreitan de la diverseco de lingvoj. Sed la sperto mem konvinkis la homojn, ke komuna lingvo ne havigos al ili pacan reuniĝon, sen oni ne forigas antaŭe, nacie kaj internacie, la ekonomiajn kaŭzojn de disigo, mizero, malkonfido, ribelo kaj milito.|[[Boletín]] n043 (jul 1952)}} === [[Heinrich Wielgus]] === '''Heinrich Wielgus''' (n. en la 1920-aj jaroj, mortis en oktobro 2009) estis esperantisto kaj policano en Hamburgo.<ref>[https://dlibra.kul.pl/Content/48393/1988.pdf ekzemple laŭ la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[jarlibro de UEA]], jen en la eldono de 1988, paĝo 231</ref> Pli ol 60 jarojn li estis membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], [[delegito de UEA]] en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Hamburgo]] kaj kunmotoro de la federacilanda asocio [[Hamburga Esperanto-Societo]]. Esperanton li eklernis en 1948 en kurso de [[August Weide]], kune kun sia posta edzino [[Elsbeth Wielgus]],<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202011-5.pdf laŭ nekrologo de la edzino en] la revuo [[Esperanto aktuell]] 2011/5, p. 15, pli amplekse ankaŭ en „Esperanto Hamburg“, 2011/4 ({{eo}}) </ref> kiu dum plurjardeka profesiado kiel sekretariino kaj ankaŭ post pensiiĝo meze de la 1980-aj jaroj, multajn jarojn estis la ĉefa motoro de la klubejo "Klaus-Groth-Straße 95" de [[Hamburga Esperanto-Societo]], funkciis kiel prezidanto, kunordigis ties gastejon, kuiris kaj organizis festojn kaj kunvenojn. La paro loĝis en la sama kvartalo, fakte nur kelkajn domojn for de la klubejo, kaj tiel povis ĉiam rapide helpi. {{referencoj}} === [[Heinrich Wieners]] === '''Heinrich WIENERS''' (naskiĝis en [[1900]]; mortis la [[30-an de aprilo]] [[1988]] en [[Lahr]]) estis germana esperantisto kaj dumviva membro de [[UEA]]. ===[[Otto Wilde]]=== '''Otto Wilde''', pentristo, estis unu el la pioniroj de esperanto en [[Magdeburgo]]. ===[[Georg Wimmer]]=== '''Georg Wimmer''' (mortis 1975) kasisto de la esperanto-grupo el [[Weißenfels]]. ===[[Arthur Winkler]]=== '''Arthur Winkler''' estis esperantisto el [[Kreiensen]], Vundita kaj malaperinta en [[Chamonille]] (en la reglono Tergnier kaj Laon) la 14-an aŭ 15-an de septembro 1914 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Hans Wingen]]=== '''Hans Wingen''', vortaristo el [[Bergisch Gladbach]] apud [[Kolonjo]], estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li estis filo de [[Wilhelm Wingen]] kun kiu li verkis multajn lernolibrojn post la [[Dua Mondmilito]]. ====Verkoj==== *'''Post la kurso''', Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)]] , 1953 (?) *'''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''', Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn , 1954, 180p, 12X17; *'''Esperanto für den Amateurfunk'''; Kun [[Wilhelm Wingen]] * '''Ni stenografas - laŭ la Germana Unueca Stenografio'''. Bailieboro, Kanado: Esperanto Press 1980, 40 p. * '''WIR LERNEN ESPERANTO, DIE WELTHILFSSPRACHE'''. Eld. Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn, 1954(?) ;Recenzoj Pri '''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''' {{citaĵo|La vortaro delonge atendita fine ekzistas. Ofte ni sentis la mankon de german-esperanta vortaro en la postmilitaj jaroj, kiam ne plu estis haveblaj la vortaroj de [[Paul Bennemann]], de [[Paul Gottfried Christaller]] nek la tre utila Liliputvortaro „10.000 Worte". Nu, la Wingen-vortaro certe ne estas liliputa, ĝi enhavas ĉ. 25.000 gvidvortojn kaj ampleksas 177 paĝojn. Tamen oni tuj konstatos ke ĝi estas malpli granda ol la standarda vortaro de la antaŭmilita tempo, tiu de Benneman, kiu havis 450 pagojn (kun iom malpli granda kompostformato). Kompreneble tio nun prezentas la avantaĝon, ke la Wingen-vortaro havas ankoraŭ tolereblan prezon, kaj tio verŝajne estas la kaŭzo de la malgrandigo. Se la prezo ne ludus rolon, oni ja plej bone represus la Bennemann-vortaron farante la necesajn aldonojn por novaj vortoj kaj la forstrekojn kaj ŝanĝojn, kiujn necesigas la moderna lingvoevoluo. Se oni volas kritiki vortaron oni devas kompari ĝin, kaj tion mi faris. Mi prenis pagon 218 de Paul Bennemann (aperinta en 1926) kaj notis, kio estis alia. En Wingen mankis jenaj vortoj ''Mastix, Mastodon, Masturbation, Masure, Matinee, Maturitât, Mâtzchen, Matze, Maurerkelle, Maueranschlag -pfeffer -kronezinne, mausig, Mausebussard, Mausoleum, Maut, maximal, Mayonnaise, Mazedonien, Mazurka, Media''. El tiuj, pluraj estas internaciaj vortoj facile esperantigeblaj eĉ por [[komencanto]], sed jam pli malagrabla estas la manko de Maturitât (en Svislando ekzemple tiu vorto estas sole uzata kaj neniam Abitur), Maurerkelle, Mayonnaise (la esperantigo „majonezo" ne estas memkomprenebla kaj kiel sciu serĉanto, kiu ne posedas P.V. ĉu ĝi estas permesebla?). Bennemann enhavas ankaŭ tre multajn parolturnojn kiel ''Maulaffen feil halten, ein gutes Maul haben, jemandem das Maul stopfen, jemandem ums Maul gehen''. Tiaj esprimoj mankas tute ĉe Wingen, aliel li ne estus povinta tiagrane redukti la amplekson de sia vortaro. Aliflanke li donas kelkajn vortojn, kiuj mankas ĉe Bennemann nome ''Matthias, mâuschenstill'' kaj ''meckern ''en la senco de grizmbli aŭ kritikaĉi. Unu vorto estas malĝusta ĉe Bennemann, nome por Mastkorb „marso" (ne ekzistas), Wingen korekte uzas „topo". Alie mi trovis kelkajn kritikindaĵojn. Kial li mencias ĉe la [[vorto]] ''Matrose'' nur „ŝipano" kaj ne „maristo", kiu ŝajnas al ni pli ofta ol la unua. Kial li enkondukas la maltaŭgan vorton „amaĵistino" por Matresse, kial li mencias por ''matschig'' nur „kota"? Ĉu oni povas diri „kota piro" por „matschig Birne"? „Matte" ne estas nur „monta herbejo", sed ĉiu [[herbejo]]. Kion pruvas ĉi tiu analizo de unu paĝo? Ĝi montras, ke Wingen devis tute rezigni pri la strebado al certagrada kompleteco, efektive li nur faris poŝvortaron — kaj oni ankaŭ povas tre bone preni lian vortaron en la poŝon, kio ankaŭ estas avantaĝo. Ĝi montris kritikindaĵojn, sed ne gravajn erarojn. Ĝi montras memstarecon de la aŭtoro. Koncerne la lastan punkton certaj aliaj paĝoj estus provokintaj ankoraŭ pli favoran juĝon, ĉar la aŭtoro tre klopodis adapti sin laŭ la aktuala lingvouzo kaj de la germana kaj de la esperanta lingvoj. La rimarkinda romanĉa vortaristo [[Ramun Vieli]] iam ekĝemis dirante: „Kiun dio volas puni, tiun li igas verki [[vortaro]]n". La laboro estas klopodiga kaj poste la kritikistoj pendigas la aŭtoron ĉe radikoj kaj silaboj. Ni ne volas fini sen esprimi al Hans Wingen la dankon en la nomo de la tuta germanlingva esperantistaro, ke li plenumis tiun tre necesan kaj utilan laboron kaj prezentis al ni verkaĵon, kiu enhavas la maksimumon, kiun la spaco permesis.|A. Baur.[[Belga Esperantisto]] - Numero 330, Februaro, 1955}} {{citaĵo|Dudek mil vortojn oni povas trovi per la nova vortaro de Wingen, eldonita de la Esperanto-Fako de la ''Limburger Vereinsdruckerei'' en [[Limburg]] / Lahn. La postmilita epoko montris gravan mankon de bona vortaro german-esperanta. Ĉi tiun mankon majstrece forigis ia aŭtoro, kiu estas konata jam kiel eldoninto de aliaj lernolibroj kaj [[esperantaĵo]]j. Agrabla aranĝo ebligas al la serĉanto de vortoj kaj [[esprimo]]j baldaŭ trovi la ĝustan. Per fakaj [[signo]]j oni estas ĉe du- aŭ pli sencaj vortoj, kiuj en germana lingvo abundas, direktata al la konvena loko. Por la germanaj esperantistoj kaj interesatoj verdlingvanoj pri germana lingvo la eldonaĵo estas de supera valoro kaj povas esti ĝenerale rekomendata. La eldonaĵo trovas specialan intereson en la germanaj regionoj malantaŭ la [[Fera Kurteno]], kie nun eksentiĝas nova freŝa blovo por la veloj de niaj tieaj samlingvanoj. |Bruno Gahler. [[Boletín]] n086 (feb 1956)}} ---- Pri ''Post la kurso'' {{citaĵo|Por germanlingvanoj ĵus aperis ĉi tiu gramatika broŝureto, celante perfektigan kurson al gelernantoj. Oni ekzercas la ĝustan parol- kaj skribmanieron Esperantan; inter kromaj germanlingvaj klarigoj ebligas, ke la lernado estu kompleta; estas interesa la detala konigado pri uzo de [[prepozicio]]j kaj la vortfarado per afiksoj; ĉefa kono, kiun nepre oni devas scii pri aglutina lingvo, kiel estas Esperanto. Ĉio estas klarigata per amuzaj ekzemploj kaj rakontetoj, kion certe ŝatos la gelernantoj, kiel ĉiuj ŝatas ĉie; do, rekomendinda uzo; klaraj presliteroj kaj bela presado kompletigas la bonan broŝuron.|[[Boletín]] n052 (apr 1953)}} {{citaĵo|Ĉi tiu germanlingva lernolibro estas tre taŭga por esperantistoj, kiuj jam trapasis la unuan kurson kaj eĉ mi konsideras, ke se oni atente studas ĉion ĝis la fino, certe la esperanta kapableco estos kompleta. Ĝi ankaŭ signifas ke la movado en la germanlingvaj landoj fariĝas pli forta kun ia paso de la tagoj, ĉar oni povis eldoni tiel kompetentan kaj belaspektan lernolibron. Mi gratulas la eldonejon pro ĝiaj klopodoj havigi taŭgan lernolibron. Kune kun ĉi tiu lernolibro, oni havigas en aparta volumo Ŝlosilon pri ĝiaj [[ekzerco]]j. |M . Rodriguez. [[Boletín]] n074 (feb 1955)}} === [[Yvonne Winkler von Mohrenfels]] === '''Yvonne WINKLER von MOHRENFELS''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|04|19}}, do nun {{aĝo|1966|04|19}}-jara) estas denaske germana juristino, ekonomistino kaj esperantistino, vivanta ekde 2005 en Usono. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri internaciaj rilatoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 13</ref>. Ŝia patro estas jura profesoro, kaj subtenis ŝin bone kunordigi honoroficajn taskojn kun la duobla studo en [[Saarbrücken]]. Ekde 2005 ŝi laboras ĉe la internacia firmao ''Ashland'' en [[Bridgewater (Nov-Ĵerzejo)]]. '''Eksteraj ligiloj''' * [https://modern-counsel.com/2020/yvonne-winkler-von-mohrenfels-ashland/ intervjuo kun ŝi, kun portreta foto, en 2020, post 15 jaroj en] [[Nov-Ĵerzejo]] ({{en}}) {{referencoj}} === [[Julie Winter]] === '''Julie WINTER''' (naskiĝis en [[1906]], mortis en [[2004]] en [[Wolfhagen]], [[Germanio]]) estis konstanta membrino de [[Societo Zamenhof]] ekde [[1969]]. De [[1969]] ĝis [[1992]] ŝi estis respondeculo de [[Veterana Esperantista Klubo]]. ===[[Hannelore Winzer]]=== '''Hannelore Winzer''' (mortis 1985) estis esperantisto el [[Leinefelde]]. === [[Alfred Wollbacher]] === '''Alfred WOLLBACHER''' (naskiĝis en 1912, mortis komence de novembro 1996) estis multjara [[UEA-delegito]] pri fervojoj kaj turismo en [[Bamberg]] (Germanio). ===[[Max Wolter]]=== '''Max Wolter''', komercisto, estis esperantisto en [[Turingio]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Hans Würtz]]=== '''Hans Würtz''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Rohrbach]] mortita dum la Unua monmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == Z == ===[[Alfred Zaumseil]]=== '''Alfred Zaumseil''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Gera]], kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. ===[[Theodor Zempe]]=== '''Theodor Zempe''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]], kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Gerhard Ziegler]] === '''Gerhard ZIEGLER''' en 1981 verkis Esperanto-tradukon de pluraj "elektitaj satiroj" de [[Efraim Kiŝon]], kiuj sub tiu titolo publikiĝis en eldonejo Bleicher. === [[Oskar Ziegler]] === '''Oskar''' (foje ankaŭ skribita ''Oscar'') '''ZIEGLER''' estis esperantista presisto kaj librobindisto, kiu eldonis multajn librojn pri Esperanto en la unua duono de la 20-a jarcento. Lia firmao havis sidejon en [[Stutgarto]] ĝis la fino de la [[Unua Mondmilito]] kaj en [[Marktredwitz]], norda Bavario, poste. Inter la unuaj eldonaĵoj en la nova urbo estis [[Humoraĵoj (Baucon)]] kun antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]], eldonita en 1919. :Noto: Familiaj ligoj al la pliaj esperantistoj kun sama familia nomo [[Gerhard Ziegler]] (vidu supre), [[Siegfried Ziegler]] (n. 1902 en [[Essen]], m. en 1984 en [[Seefeld (Tirolo)|Seefeld]]), germana geografo, esperantisto kaj politikisto, la unua postmilita prezidanto de [[Germana Esperanto-Asocio]] kaj [[Sven Ziegler]] (n. en 1935 en [[Kopenhago]]), dana esperantisto kaj kortuma prezidanto en Kopen­hago) estus teorie eblaj, sed ne tre probablaj. ===[[Rudolf Zimmermann]]=== '''Rudolf Zimmermann''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1904) ===[[Wilhelm Zimmermann]]=== '''Wilhelm Zimmermann''' (mortis la 14-an de septembro 1981) estis esperantisto el [[Fürstenwalde]]. Li vojaĝis 1927 per Esperanto tra Sovetunio<ref>[[Der Esperantist]] n110 jun. 1981</ref>. ==Notoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj|!]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Germanaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Germanaj]] gil8ozyhkwskkes5l9qxz6cvy8rdyik 9471989 9471961 2026-09-09T12:46:22Z Roberto 609 /* Stefan Sklepik */ 9471989 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[germana esperantisto|germanaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri germanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:germanaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de germanaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de germanaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabelo}} ==A== ===[[Robert Alm]]=== '''Robert Alm''' (naskiĝis la 20-an de junio 1897) estis esperantisto en [[Wismar]]. == B == === [[Diana Babec]] === '''Diana BABEC''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1969|09|21}}, do nun {{aĝo|1969|09|21}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri publikaj rilatoj, dum ŝi estis studento en [[Soest]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 11</ref>. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} ===[[Andreas Bender]]=== '''Andreas Bender''' estis esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Neunkirchen]]. === [[Anneliese Elsa Bepperling]] === '''Anneliese (Lisa) Elsa BEPPERLING''' (naskiĝis en [[1919]], mortis la [[11-an de novembro]] [[1990]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]], pro rajd-akcidento) estis dum multaj jaroj fakdelegitino de [[UEA]]. === [[Katja Bertram]] === '''Katja BERTRAM''' (naskiĝis en 1966 aŭ 1967) estas germana esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Bissendorf]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la tiam ankoraŭ nur-knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]] - intertempe la privata katolika mezlernejo akceptas ankaŭ knabajn lernejanojn. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj ŝi estis estraranino kaj komisianino pri internaciaj rilatoj de [[Germana Esperanto-Junularo]], kaj krome plurajn jarojn aktivis kiel esperantlingva aktorino en la teatra grupo ''[[Kia Koincido]]''. === [[Rita Beug]] === '''Rita BEUG''' (naskiĝis en 1916, mortis fine de aŭtuno 1997) estis dumviva membro de [[UEA]], animo de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]] (Germanio) kaj iama vic- kaj turisma fakdelegito de UEA. === [[W. D. Ekkehard Bink]] === D-ro '''W. D. Ekkehard BINK''' (naskiĝis en [[1924]], mortis julie [[1992]] en [[Hamburgo]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[matematiko]]. === [[Sascha Bittner]] === '''Sascha BITTNER''' en la 2000-aj jaroj estis juna germana esperantistoj kaj aktivulo de [[GEJ]]. Ekzemple li okaze de la 51-a [[Internacia Seminario|IS]] en [[Würzburg]] ([[2007]]/[[2008]]) faris edukan programeron pri [[geokaŝado]]. Pri lia naskiĝjaro aŭ studado resp. profesio ĝis nun estas neniuj informoj, sed konatas ke li en 2007 vivis en [[Hoppstädten]], [[Rejnlando-Palatinato]].<ref>[http://www.u-matthias.de/trilanda.htm anonco pri la 8-a Trilanda Renkontiĝo de la Esperanto-Junularoj en Baden-Virtembergo, Hesio kaj Rejnlando-Palatinato en Idar-Oberstein (Okcidenta Germanio, inter Mainz kaj Saarbrücken) en majo 2007]</ref> '''Referencoj''' {{Referencoj}} === [[Hans J. Borgwardt]] === '''Hans Joachim BORGWARDT'''<!-- jes, BORgwardt (laŭ siatempa membrolisto de GEA)! - kaj ne "BROgwardt" kiel malprave asertas ĉiuj kopiitaj interretaj paĝoj!!! --> (naskiĝis la {{daton|2|marto|1924}}, mortis en novembro 2003) estis delegito pri humanismo kaj homaj rajtoj (1991-2003) en [[Stralsund]] (Germanio). Li estis ano de la Centra Estraro de [[GDREA]]. === [[Marta Boxhammer]] === '''Marta BOXHAMMER''' {{prononco|'''boks'''hama}} (naskiĝis la {{daton|14|marto|1882}} en ''Sänitz'' (ekde 1954 pole ''Sanice'' apud [[Rothenburg (Saksio)]] en [[Malsupra Luzacio]], mortis la {{daton|30|novembro|1931}}) estis pioniro de la laborista Esperanto-movado. === [[Rudolf Brand]] === '''Rudolf BRAND''' (naskiĝis en [[1921]], mortis la [[6-an de novembro]] [[1992]] en [[Bamberg]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri instruado kaj [[turismo]]. En [[1966]] li estis la ĉeforganizanto de [[Germana Esperanto-Kongreso]] en Bamberg. === [[Franz Josef Braun]] === '''Franz Josef BRAUN''' (mortis en aĝo de 86 jaroj la 30-an de junio 2023 en [[Bühl (Baden)|Bühl]],<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm |titolo=nekrologo de muzika asocio en la urbo Bühl pri li de julio 2023, kun portreta foto identiganta lin |alirdato=2025-09-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250926091748/https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm |arkivdato=2025-09-26 }}</ref> do naskiĝis en 1936 aŭ 1937) estis germana esperantisto aktiva en [[Germana Esperanto-Asocio]] GEA kaj en ties suborganizo [[BAVELO]] en la [[germana federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Li en 1984 estis gvida kunfondanto de la Internacia Komerca kaj Ekonomia Fakgrupo (intertempe [[Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio]], IKEF) pri uzado de Esperanto en komerco kaj ekonomio. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} === [[Gisela Braun]] === '''Gisela BRAUN''' (mortis 36-jara la [[15-an de novembro]] [[1970]]) estis [[germana esperantisto|germana esperantistino]] kaj fakdelegito en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Sub tragika cirkonstanco ŝi perdis la vivon surstrate. ===[[Johanna Brautigam]]=== '''Johanna Brautigam''' (naskiĝis la 4-an de februaro 1898) estis esperantistino en [[Meißen]]. === [[Otto Brandt]] === '''Otto BRANDT''' (naskiĝis en [[1891]], mortis komence de junio en [[1970]]) estis germana esperantisto en [[Krefeld]]. Li lernis Esperanton 50 jarojn antaŭ la morto kaj estis malnova membro kaj fakdelegito por blinduloj. En 1962 al li estis atribuita la [[meritmedalo de GEA|honorbroŝo de GEA]]. [[Dosiero:1923 Historio Brüggemann.jpg|eta|160px|''Historio de Esperanto'', fare de Karl Brüggemann.]] === [[Karl Brüggemann]] === '''Karl Brüggemann''' estis germana esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. Verkoj * ''Unua legolibreto''. (19 Rakontoj, fabeloj kaj popollegendoj). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 64 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 1, *AB: 97 A 5 dl 6) * ''Dua legolibreto''. (16 prozaĵoj el literaturo , arto kaj scienco). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 63 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 2, *AB: 96 B 10 dl 10) {{Citaĵo|La enhavo estas senriproĉa, kaj la eldono boneqe prizorgita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} * ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'', Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922 - 144 paĝoj, 2 Bl., Kl. 8°<ref>https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787 ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'' en antikvaĵejo de Berlino</ref><!-- se iam bezonatos: https://web.archive.org/web/20240221181025/https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787--> * ''Historio de Esperanto''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - ? paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 3) * [[Wilhelm Hauff]]: La Almozulino de la "Pont des Arts": novelo el la germana lingvo tradukita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden 1923. - 144 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 4, *AB: 96 B 10 dl 14) * Johann Heinrich Daniel Zschokke: Aventuro en la Novjara Nokto: novelo el la germana lingvo esperantigita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 72 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 6, *AB: 96 B 10 dl 15) * ''El la mitologio de antikvaj popoloj''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 80 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 5, *AB: 97 C 7 dl 2) La kodoj estas de la [https://web.archive.org/web/20080611201314/http://repertorium.library.uu.nl/standlijsten/kunsttalen.htm Standlijst collectie "Kunsttalen" (lista kolekto "Artaj lingvoj")] de la universitata biblioteko [[universitato Utrecht|Utrecht]], arkivigita en junio 2008 {{referencoj}} ===[[Harry Brühl]]=== '''Harry Brühl''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Kurzer Lehrgang der Internationalen Hilfssprache Esperanto'''. Eld. Hans Th. Hoffmann, Berlino, 1907(?) ===[[Willi Bruhn]]=== '''Willi Bruhn''' (mortis 1915?) estis esperantisto el Postdam, kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1914</ref> === [[Martin Burkert]] === Pri '''Martin BURKERT''' vidu sub [[#Martin Markarian|Martin Markarian]]. ===[[Max Büschel]]=== '''Max Büschel''' estis esperantisto en LEIPZIG, dum la komenco de 20-a jarcento. Li ellernis Esperanton en 1903<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV]], n-ro 9210 </ref>. Verkoj: *'''D. Zamenhofs Esperanto-Sprache zum Selbstunterricht'''. Eld. Verlag von Rudolf Uhlig, Leipzig, 1907(?) {{referencoj}} === [[Nicola Buskotte]] === '''Nicola BUSKOTTE''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|7|17}}, do nun {{aĝo|1966|7|17}}-jara) estas germana historiistino kaj esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Ostercappeln]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]]. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj, grandparte dum sia studado en la [[universitato de Monastero]], ŝi estis estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]], interalie pri renkontiĝoj kaj pri financoj. ===[[Walter Busse]]=== '''Walter Busse''' (naskiĝis la 24-an de januaro 1899) estis esperantisto el [[Magdeburg]]. == C == === H. de Chalmot === '''H. de Chalmot''' estis esperantistino en [[Göttingen]] citita en [[Adresaro de la Esperantistoj]], serio XXV/peco 1,<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1]], n-ro 9959</ref> kiu signifas ke ŝi ellernis Esperanton en 1904. La adresaro indikas ŝin kiel fraŭlino, kio estas indiko ke probable ŝi estis junulino kiam ŝi lernis la lingvon, eble lernejano aŭ studentino. En 1909 ŝi verkis kun [[Frieda Döninghaus]] kalendaron en kvar lingvoj: Esperanto, la franca, germana kaj angla. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===[[Max Chamrol]]=== '''Max Chamrol''' (mortis la 20an de decembro 1980) estis germana esperantisto. == D == ===G. Daub=== '''G. Daub''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto ekde la 19-a jarcento (n-ro 7964), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto, n173 jan 1915</ref> ===[[Ferdinand Delkliseur]]=== Pastro '''Ferdinand Delkliseur''' (mortis 1910) estis Esperantisto el Hamburgo. Li estis "konsulo" (t.e. [[delegito de UEA]]), en [[Frankfurto ĉe Majno]] en la komenco de la 20-a jarcento <ref>Esperanto n80 20 jun. 1910</ref>. === [[Carl Denker]] === '''Carl Denker''' (mortis la 30-an de aprilo 1933), vegetarano kaj konfidata supera registara konsilisto de titolo ''Geheimrat'', estis germana esperantisto. ===[[Florentin Dentler]]=== '''Florentin Dentler''' (mortis 1915?) el Grimma, estis unu el pioniroj de esperanto en Germanio ekde la 19-a jarcento (n-ro 6614), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Ernst Diedrich]]=== '''Ernst Diedrich''' (naskiĝis la 30-an de marto 1909) estis esperantisto en [[Warin]]. === [[Alfred Dietrich]] === '''Alfred DIETRICH''' (naskiĝis en 1926, mortis la 2-an de aprilo 1995 en [[Elsfleth]]), estis germana fervojisto kaj esperantisto. Li fondis la Esperanto-grupon en [[Elsfleth]]. ===[[Walter Dietze]]=== '''Walter Dietze''' (mortis la 10-an de novembro 1978) estis esperantisto el [[Großpösna]]. === [[Frieda Döninghaus]] === '''Frieda Döninghaus''' estis germana esperantistino en [[Kolonjo]] en la komenco de 20-a jarcento. En 1909, ŝi verkis kun H. de Chalmot la kalendaron ''Kalendaro por lingva ripetado en kvar lingvoj : Esperanto-Franco-Germana kaj Angla''. Ŝi pagis la eldonon sur 53 folioj (25X15). {{Citaĵo|Jen ŝir[[kalendaro]], enhavanta por ĉiu tago de la jaro kvarlingvan tekston pri la ĉiutago (''sic'') vivo, proverboj, kc. La aŭtorinoj elektis kiel devizo de sia publikaĵo : Ripetado estas la fonto de scipovo. Estas ankaŭ mia opinio, kaj traleginte la tre laŭdindan verkon de la estimataj aŭtorinoj, mi plezure esprimas al ili mian sinceran gratulon kaj mian tutkoran bondeziron pri sukceso.|[[Amatus Van der Biest-Andelhof| Amatus]]. [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ===[[Felix Dyba]]=== '''Felix Dyba''', gimnazia instruisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li instruis [[stenografio]] kaj aperigis original-sistemon „Ĉies“. Verko *ESPERANTA STENOGRAFIO INTERNACIA. Unua Parto. Korespondada Skribo. 14 paĝa (10.5 X 16.5 cm.) broŝuro hektografiita. Eld. la aŭtoro: Berlino, 1926? == E == === [[Otto Eberler]] === '''Otto EBERLER''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1891}} en [[Altusried]]) estis germana esperantisto kaj advokato. Li estis komponisto de moderna dancmuziko kaj propagandisto de Esperanto en Germanio kaj eksterlando. === [[Alois Eder]] === '''Alois EDER''' (naskiĝis en la {{daton|26|11|1940}} en [[Bruck an der Großglocknerstraße]], mortis la {{daton|21|8|2026}}<ref>[https://ikue.org/in-memoriam/ rubriko "In memoriam"] - ĉe: ''ikue.org''</ref><ref>[https://esperanto-bw.de/pages/posts/forpasis-nia-prezidanto-318.php "Forpasis nia prezidanto"] - ĉe: ''esperanto-bw.de''</ref>) estis aŭstra-germana esperantisto kaj pensiiĝinta religia pedagogo. Li esperantiĝis 14-jara en la [[internulejo]] de [[Kollegium Borromaeum Salzburg]], ekde ties fondojaro en [[1982]] estis li estrarano de [[BAVELO]], poste inter la jaroj 2001 kaj 2005 estis li estrarano de GEA kaj almenaŭ de 2012 prezidanto de BAVELO. Li loĝis en [[Gärtringen]]. ===[[Erich Ehmig]]=== '''Erich Ehmig''' (naskiĝis la 13-an de aŭgusto 1898) estis esperantisto en [[Hildburghausen]]. === [[Ulrich Ender]] === D-ro '''Ulrich ENDER''' (naskiĝis la {{daton|1955-04-30}}, kutime nomata ''Uli Ender'') - estas germana esperantisto vivanta en Munkeno. De jardekoj aktiva en la loka Esperanto-movado, li interalie estis inter la organizantoj de la [[69-a Germana Esperanto-Kongreso]] de pentekosto 1991 en sia hejmurbo, kadre de kiu reunuiĝis la du landaj asocioj de UEA el okcidenta kaj orienta Germanio al unu asocio. ===[[Otto Erbs]]=== '''Otto Erbs''' (mortis la 24-an de decembro 1981) estis kunfondinto de la Esperanto-grupo [[Waltershausen]], [[Turingio]]. == F == === [[Paul Fast]] === '''Paul FAST''' estis germana esperantisto kaj instruisto en komerca lernejo. Li naskiĝis la [[21-an de septembro]] [[1853]] kaj mortis la [[28-an de oktobro]] [[1928]]. En [[1907]] li estis kunfondinto de Esperanto-grupo de [[Kenigsbergo]] en [[Orienta Prusio]] (Königsberg i.Pr.). Fast verkis Esperantan gramatikon kun W.B. Mielck, "Die Weltsprache, ein Hilfsmittel für jedermann", Leipzig ([[Lepsiko]]) 1912, 181&nbsp;p. === [[Bernd Finger]] === '''Bernd FINGER''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|30}}, do nun {{aĝo|1972|08|30}}-jara) estas germana esperantisto kaj filologo pri romanidaj lingvoj. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Karl Foehr]] === '''Karl FOEHR''' estis germana esperantisto kaj direktoro de komerca kaj industria altlernejo en [[Köthen (Anhalt)]]. Li naskiĝis la [[25-an de marto]] [[1860]] en [[Stuttgart]] (Stutgarto) kaj mortis la [[21-an de aprilo]] [[1930]] en [[Freiberg]]. Esperanto estis lernofako en lia altlernejo. Paroladoj, vizito de [[Universala Kongreso|Universalaj Kongresoj]]. === [[Clemens Fries]] === '''Clemens FRIES''' {{prononco|klemens fris}} (naskita en [[1984]]) estas germana esperantisto. Li komence de la [[2010-aj jaroj]] estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj respondeca pri ties Interreta Komisiono. (''[[Esperanto aktuell]] 2012/1, paĝo 25.) [[dosiero:1922 Universala Legolibro.jpg|eta|150ra|{{centre|la kovrilo de ''Universala Legolibro'' (1922)}}]] === [[Wilhelm Fricke]] === '''Wilhelm Fricke''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Universala Legolibro''. Modelaj tradu­kaĵoj el la tutmonda literaturo kaj originaloj Esperantaj. Eldonejo Ellersiek & Borel, Berlin-Dresden, 1922, 176 paĝoj, 18,5 x 13 cm. {{Citaĵo|Enhavas 90 bone elektitaj versaĵoj kaj prozaĵoj de niaj plej bonaj Esperantistaj stilistoj. La libro estas presita sur bona papero kaj tre zorge eldonita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} === [[Heike Fritz]] === '''Heike FRITZ''', naskonomo Heike LÜHMANN, estas germana esperantistino, vivanta en [[Hennef]], [[Nordrejn-Vestfalio]]. Aparte en la [[1970-aj jaroj]], ankoraŭ konata per la fraŭlina familia nomo, ŝi estis tre aktiva en la junulara Esperanto-movado, en [[TEJO]], [[GEJ]] kaj la junulara grupo de la universitata urbo [[Bonno]]. En la Esperanto-movado ŝi ankaŭ konatiĝis kun la posta edzo [[Klaus-Peter Fritz|Klaus-Peter]], kun kiu ŝi vivis ĝis ties morto en 2020. La paro estis gepatroj de tri infanoj, Marina, Benjamin kaj Fabian. === [[Helmut Fuchs]] === '''Helmut Fuchs''' (n. la 18-an de aprilo 1909, m. nekonata) estis esperantisto en [[Pirna]], kie li estis honora civitano, estis membro de [[Centra Laborrondo Esperanto]] kaj membro de la Internacia Komitato de [[MEM]]. === [[Heinrich Funk]] === '''Heinrich FUNK''' (mortis la [[1-an de marto]] [[1970]]) estis germana esperantisto, multjara prezidanto kaj estrarano de la Esperanto-Societo [[Fulda]] en orienta [[Hesio]]. Li lernis la lingvon en [[1907]], kunfondis grupon en [[Heilbronn]] kaj estis malnova membro kaj [[delegito de UEA]]. == G == ===[[Arno Gallandt]]=== '''Arno Gallandt''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Berlino en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Martin Goldberg]] === '''Martin GOLDBERG''' estis germana esperantisto kaj popollerneja instruisto en [[Lepsiko]] (Leipzig), kiu naskiĝis la [[16-an de aŭgusto]] [[1890]] en Groß Schönau (hodiaŭ [[Velký Šenov]] en [[Ĉeĥio]]). Dum pluraj jaroj li plenumis valorajn servojn por Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj ([[TAGE]]) kaj ĉe la eldono de [[Internacia Pedagogia Revuo]]. === [[Cornelius Göbel]] === [[Dosiero:Göbel Cornelius 208 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|eta|140ra|{{centre|[[Cornelius Göbel]] en 1912}}]] '''Cornelius GÖBEL''' estis doktoriĝinta esperantisto aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. En 1910 li elektiĝis prezidanto de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof'', kaj plurfoje faris festparoladojn en kaj pri Esperanto antaŭ publiko de plurcent personoj. Proksime li kunlaboris kun la komercisto kaj esperantista aktivulo [[Ferdinand Maly]], kiu forte instigis la fondon de la urba grupo, subtenis ĝin en la unuaj jaroj kaj poste iĝis honora membro de la grupo. '''Fontoj:''' * „[[Germana Esperantisto]]”, decembro 1910, N-ro 12, p. 253, 254 * „Germana Esperantisto”, januaro 1913, N-ro 1 A, p. 7, 8 ===[[Wolfgang Göpel]]=== '''Wolfgang Göpel''' (mortis la 31-an de marto 1984) estis esperantisto el [[Wolmirstedt]], [[GDR]] (ekde 1990 en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]]). ===[[Wally Graetz]]=== '''Wally Graetz''' (naskiĝis la 8-an de julio 1908) estis esperantistino en Berlino, edzino de [[Rudi Graetz]]. === [[Ursula Grattapaglia]] === '''Ursula GRATTAPAGLIA''' (naskiĝis en [[Berlino]] en 1933) estas german-devena brazila esperantistino, administrantino de fondaĵo [[Bona Espero]] en [[Brazilo]] kun ŝia edzo [[Giuseppe Grattapaglia|Giuseppe]]. Ŝi estas membro de [[Rotario]] kaj [[Rotaria Amikaro de Esperantistoj]]. === [[Hellmut Grebe]] === '''Hellmut GREBE''' (naskiĝdato ankoraŭ ne notita ĉi-tie, intertempe pensiulo, antaŭe instruisto pri la latina en Bremeno)<ref>[https://taz.de/Esperanto-estos-facile-lernebla-lingvo/!1727898/ sufiĉe ĥaosa, supozeble mis-skanita, teksto el 1991 pri la bremena Esperanto-grupo] en retejo de la gazeto [[TAZ]]</ref> estas germana esperantisto. Ekde la [[1980-aj jaroj]] li estas la prezidanto de la Esperanto-grupo de la [[urboŝtato]] [[Bremeno]].<ref>[https://www.esperanto.de/de/landesverb%C3%A4nde-alt noto en historia listo el 2006 pri la landaj ligoj de] [[GEA]]</ref> Ankaŭ lia filino ''Maren'' estas esperantistino kaj aparte en la lernejaj jaroj en Bremeno kaj poste la studa tempo de protestantisma religio en Marburgo en la 1980-aj kaj komencaj 1990-aj jaroj aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]]. ===[[Alexander Greeven]]=== '''Alexander Greeven''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Dortmund, de kies grupo li estis kasisto, en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Hermann Greff]]=== '''Hermann Greff''', kemiisto, estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Elbing]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === Referencoj === {{Referencoj}} === [[Johannes Grundkötter]] === '''Johannes GRUNDKÖTTER''' (naskiĝis en [[1900]], mortis la [[16-an de marto]] [[1991]] en [[Landau]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto en sia loĝurbo [[Landau]] kaj ties regiono [[Palatinato]]. === [[Walter Gscheidel]] === '''Walther GSCHEIDEL''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[29-a de marto|29-an de marto]] [[1993]] en [[Crailsheim]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto ekde [[1928]]. Pri siaj malfacilaj travivaĵoj en- kaj post-militaj li estis intervjuata de [[Konrad Grammelspacher]] kadre de la projekto ''Rettet die Erinnerung - Sekurigu la rememoron''. ===[[Kurt Günther (esperantisto)|Kurt Günther]]=== '''Kurt Günther'''' (mortis la 9-an de februaro 1983) estis esperantisto en [[Schwarzenberg]]. ===[[Werner Gürges]]=== '''Werner Gürges''' (mortis 1915?<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>) estis germana esperantisto el Dresden, vundita kaj malaperinta en [[Sampuis près Vitry]] la 10-an de septembro 1914 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Kurt Güse]]=== '''Kurt Güse''' (naskiĝis la 14-an de majo 1924) estis prezidanto de la Distrikta Estraro [[Schwerin]] kaj membro de Centra Estraro de [[GDREA]]. == H == === [[Thomas Händel]] === '''Thomas Händel''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|26}}, do nun {{aĝo|1972|08|26}}-jara) estas germana esperantisto kaj teologo. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]], jam dum li estis lernejano, kaj ekde 1995 estis la redaktoro de la nacia bulteno ''[[GEJ-gazeto]]'' (poste alititolita al ''"[[kune]]"''), estante studento pri teologio en [[Münster (Vestfalio)]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref>. ===Hanke=== '''Hanke''' (mortis 1915) estis esperantisto el Dresdeno, kiu mortis dum la Unua mondmilito. === [[Alois Hans]] === '''Alois HANS''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[1992]] en [[Maikammer]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Heinrich Harasin]] === '''Heinrich Harasin''' eldonisto, estis esperantisto en [[Mainz]] dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Detlef Haußner]] === Pri '''Detlef HAUSSNER''' vidu ĉe [[Susanne Warmuth]]. ===[[Emmerich Haussmann]]=== '''Emmerich Haussmann''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Krefeld]] (n-ro 884), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1914</ref> ===[[Johannes Heyn]]=== '''Johannes Heyn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en Leipzig kaj Dresden. Li fondis ''Centran Komercejon por Esperantujo'' en Dresden kaj poste ĝin daŭrigis kun gazeto, ''La Duonmonata'', en Leipzig<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} ===[[Manilius Herbig]]=== '''Manilius Herbig''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *''Preĝkanto “ Patro Nia”''. Eld. Esperanto Librejo, Leipzig, 1912(?) {{citaĵo|Jen tre interesa kaj esprimplena muziko, en ellaborita formo, aŭ la vortoj de la Krista [[preĝo]], tradukita de D-ro Zamenhof. La kantistoj certe ĝin ŝatos. Sed, bedaŭrinde la akompano estas tiel malfacila por legado, ke ĝi timigos multe da pianistoj. La malfacileco devenas de la kapricoj de la ordinara muzika signosistemo, kombine kun la ŝanĝoj de [[gamo]]. Granda parto de tiu malfacileco estus forigita se la lerta verkisto nur volus ĝin subigi je duontono, donante ĝin en E maldura, anstataŭ F maldura. En ĉiu okazo, ĝi multe gajnus per pli simpla ortografio. Se, en la nuna gamo, la unua ŝanĝo estus en signon de [[Cb]] (sep subsignoj) anstataŭ B (kvin supersignoj), tiu [[signo]] povus daŭri ĝis la ŝanĝo en la GĜ-signon (unu [[supersigno]]). Tiel oni evitus du ŝanĝojn, kaj multajn duoblajn supersignojn, kiuj tre embarasas la nemetiistan ludiston tute sem iu muzika, aŭ eĉ teĥnika, neceso. |E,L.Y. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} ===[[Kurt Heeg]]=== '''Kurt Heeg''' estis germana esperantisto en [[Fraureuth]], distrikto [[Karl Marks]]-urbo de [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Zwickau]] de la federacia lando [[Saksio]]), kiu en 1978 estis distingita per la komunisma [[Johannes Becher|Johannes-Becher]]-Medalo en bronzo.<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1978_n091_maj/page/n21/mode/2up numero 091, majo 1978, paĝo 23]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Fritz Hegemann]] === D-ro '''Fritz HEGEMANN''' (naskiĝis en [[1935]], mortis en [[1991]] survoje al la [[76-a UK 1991|UK]] en [[Bergeno]]) estis kuracisto el [[Fürfeld]], [[Germanio]] kaj deĵoris kiel [[UEA]]-fakdelegito pri motorbiciklado. === [[Roland H. Hegen]] === '''Roland H. HEGEN''' (naskiĝis en [[1930]], mortis en [[1994]]) estis dumviva [[UEA]]-membro, fakdelegito pri [[humanismo]] en [[Elmstein]] ([[Germanio]]), prizorginto de Esperanto-Centro Humanismo en Elmstein-Iggelbach. === [[Max Heinrich]] === '''Max HEINRICH''' [maks hajnriĥ] (naskiĝis en [[1871]]) estis germana esperantisto kaj mezlerneja instruisto. Li vivis en [[Potsdam]] kaj interesiĝis pri [[stenografio]]. === [[Paul Heinrich]] === '''Paul HEINRICH''' (naskiĝis en [[1880]], mortis la [[19-a de junio|19-an de junio]] [[1980]] tri monatojn antaŭ sia centa datreveno) estis membro de la Esperanto-grupo en [[Wiesbaden]], [[Germanio]], === [[Werner Heinrich]] === '''Werner HEINRICH''' (n. la {{daton|19|novembro|1904}}, m. la {{daton|6|oktobro|1999}} en Berlino) estis dumviva membro kaj longtempa ano de [[Societo Zamenhof]], honora membro de [[Germana Esperanto-Asocio]] en [[Berlino]], ĝis la ŝtata reunuiĝo de 1990 en [[okcidenta Berlino]]. Esperantisto de post la [[dua mondmilito]], dum multaj jaroj li gvidis grupon en [[Esperanto-Ligo Berlin]]o. ===[[Richard Herr]]=== '''Richard Herr''' (mortis la 29-a de januaro de 1983) estis esperantisto en [[Potsdam]]. ===[[Herbert Hesse]]=== '''Herbert Hesse''', poeto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *''Sonoj novaj kaj malnovaj: Originalaj versoj''. Eld. la aŭtoro, [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1930. {{citaĵo|Fine, ree poezio. Bela formo, sonora vorto, ne nur, feliĉe, sed ankaŭ ideoj, simple, nature esprimitaj sen afekto. Ni citu kiel ekzemplon de la verketo, la sekvantan trilinian verseton: <poem> Vivo. El nevidebla man’ monero falis. Ekbrilis. Eksonoris voĉ’ metala. Momento — malaperis son’ kaj brilo. </poem> Ĉiu Esperantisto devus almenaŭ konatiĝi kun la juveleto « Nia Lingvo » sur paĝo 22, kiu revokos en lia koro korŝvelantan senton iam ankaŭ sentitan.|[[Belga esperantisto]] n188 (sep-nov 1931)}} === [[Konrad Hinsen]] === '''Konrad HINSEN''' estas germana fizikisto kaj esperantisto, vivanta en [[Munkeno]], post kiam stude li labore pasigis multajn jarojn en Kanado. Li estas inter la [[kunlaborintoj de PIV|kunlaborintoj de la eldono 2005 de la]] ''[[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]''. === [[Jakob Hotz]] === '''Jakob HOTZ''' estis esperantisto en Mannheim dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Reinold Huber]] === '''Reinold HUBER''' (naskiĝis en [[1937]], mortis la 28-an de januaro [[2002]] en [[Salzburg]]-Gnigl, [[Aŭstrio]]) estis germana dumviva membro de [[UEA]]. ===Hunger=== '''Hunger''' estis esperantisto el Frankenberg. Dum la Unua mondmilito li estis civilkaptito internigita en [[Le Vigan]] (Francio)<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == I == === [[Ludwig Istel]] === '''Ludwig ISTEL''' estis germana asekura direktoro kaj esperantisto. Li mortis la 17-an de decembro 1933 en [[Wiesbaden]]. De [[1908]] ĝis la morto li estis delegito de [[UEA]]<ref>[https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ ekzemple jen en la Jarlibro de UEA pri la jaro 1923, presite p. 207, en la komputila versio p. 252]</ref> kaj laboris amplekse por Esperanto. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} == J == ===[[Bianka Jacobsen-Mulongo]] === '''Bianka Jacobsen-Mulongo''', ĝis edziniĝo nur ''Bianka Jacobsen'', estas germana esperantistino, kiu tre aktivis en lernejaj kaj studentaj jaroj fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj en [[Germana Esperanto-Junularo]]. Interalie ŝi unu jaron deĵoris kiel plentempa [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]], kaj ŝi aktive kunsukcesigis interalie la [[34-a IS|34-an]] (1990-1991), [[35-a IS|35-an]], kaj [[36-a IS|36-an IS-on]] (1992-1993). Ekde komenco de la 21-a jarcento ŝi vivas en [[Rüsselsheim]], ekde kie ŝi ekzemple vizitis la proksiman [[IJK 2015|IJK-on 2015 en Wiesbaden]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://de.linkedin.com/in/bianka-jacobsen-mulongo-2bab1216 paĝo pri Bianka Jacobsen-Mulongo en la profesia reto] ''linkedin.com'' <!-- [[Kategorio:Volontuloj de TEJO]] --> === [[Josef Jakob]] === '''Josef JAKOB''' estis [[germana esperantisto]] en [[Munkeno]]. Ĉirkaŭ [[1888]] li estis [[volapukisto]] kaj iĝis [[esperantisto]] nur [[1919]]. Jam [[1920]] li publikis en munkena gazetaro kaj paroladis pri [[Esperanto]] al 1500 homoj. ===[[Alois Jauernig]]=== '''Alois Jauernig''' (naskiĝis 1899?; mortis la 31-a de julio 1982) estis esperantisto el [[Sangerhausen]], kiu movadis en [[Quedlinburg]]. === [[Rudolf Jochmann]] === '''Rudolf JOCHMANN''' (naskiĝis en [[1902]], mortis en [[1986]] en [[Grafing apud Munkeno]], [[Bavario]], [[Germanio]]) estis esperantisto, arkitekto, delegito kaj fakdelegito de [[UEA]] pri konstruado, lia profesio. Li estis inter la [[ĉeĥaj germanoj]], ĝis la fino de la dua mondmilito vivis en [[Langenau (Sudetio)|Langenau]], nun {{lang-cs|Lánov}}, kaj en [[1929]] en gazetare multe atentata [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]] en Langenau edziĝis al la bulgara esperantistino [[Dalinka Spasova]].<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e2h&datum=1929&page=86&size=45 ''La plej nova Esperanto-geedziĝfesto]; La Marto, 1929</ref> Ankaŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis la nupton.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> '''Publikaĵoj''' * "Heimatbuch der Gemeinde Langenau mit Josefsdorf" (etnografia libro pri la komunumo Langenau kun Josefsdorf) von Rudolf Jochmann, Grafing, aprilo 1986 (https://www.oppelt.org/forum/viewtopic.php?t=339 referenco]) '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[August Junker]] === '''August JUNKER''' estis [[germana esperantisto]] kaj komercisto. Li naskiĝis en [[Kolonjo]]. Li estis kunfondinto de [[Revelo]] kaj prezidanto de la ekzamena komitato de la [[Germana Esperanto-Instituto]]. Li aperigis originalajn prozaĵojn en gazetoj. == K == === [[Walter Kaukal]] === '''Walter KAUKAL''' (vivdatoj ankoraŭ ne konataj), aparte en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj estis aktiva esperantisto en [[Neustadt ĉe la Vinvojo]] (''Neustadt/Weinstr.''), kiu estis aparte agema en varbado de novaj individuaj membroj de UEA, nelaste de [[dumviva membro de UEA|dumvivaj membroj]], ĉe homoj kiuj jam lernis la lingvon sed ankoraŭ ne plene aktivas movade, kaj fokusiĝis pri la administra progreso de la internacia Esperanto-movado. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content al li dediĉiĝas granda artikolo en n-ro majo 1970 de la] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240924075400/https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content |date=2024-09-24 }} [[revuo Esperanto]], paĝoj 78 kaj 79] ({{eo}}) * kaj [[Claude Gacond]] [http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf menciis lin en radioprelego en marto 1970] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241220144758/http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf |date=2024-12-20 }} de la [[Svisa Radio Internacia]] ({{eo}}) ===[[Karl Keßner]]=== '''Karl Keßner''' (naskiĝis la 24-an de junio 1888) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Ernst Klemm]] === '''Ernst KLEMM''' (mortis ĉ. la 14-an de junio 1930), supera instruisto en [[Chemnitz]], estis longjara, agema kunlaboranto de la [[Asocio de Germanaj Esperanto-Instruistoj]] en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Gerhard Klingenhöfer]] === '''Gerhard KLINGENHÖFER''' (naskiĝis la 21-an de majo 1932 en [[Leverkusen]], mortis la 21-an de majo 2017 en [[Erlangen]], ekzakte je la 85-a naskiĝtaga reveno) estis germana inĝeniero en la firmao ''[[Siemens AG]]'' kaj ekde 1994 estis esperantisto. Multajn jarojn li funkciis kiel prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Erlangen]] kaj aparte flegis intensajn rilatojn kun esperantistoj kaj Esperanto-grupoj en Pollando. * [https://esperantobayern.wordpress.com/texte/nachrufe-nekrologoj/gerhard-klingenhoefer/ detala nekrologo en la retejo de] [[Bavara Esperanto-Ligo]] ({{de}}) === [[Linde Knöschke]] === '''Linde KNÖSCHKE''' (naskiĝis en 1936, mortis la 10-an de decembro 2001) estis multjara estrarano de [[Esperanto-Asocio de GDR]], aganto por la scienc-teknika apliko de la lingvo kaj aŭtoro de sociologiaj studoj. === [[Josef König]] === '''Josef KÖNIG''' (1887 - 1978) estis instruisto kaj esperantisto en [[Stockum (Sundern)]]. Dum sia vivo, li certigis, ke la universala lingvo Esperanto postlasis spurojn en Stockum. Nur danke al li, la militmonumento, unu el la {{J|preĝeja sonorilo}}, kaj lia tombo havas surskribojn en Esperanto. Kaj kompreneble la Esperantostrato - en kiu ankaŭ la hejmo de Josef König troviĝas. === [[Franz Körbing]] === '''Franz Körbing ''' estis esperantisto en Göttingen dum mezo de 20-a jarcento. === [[Paul Köster]] === '''Paul KÖSTER''' (mortis la {{daton|3|decembro|1998}}) dum multaj jaroj prezidis la Esperanto-grupon en [[Rostock]]. Paul vojaĝis tra Eŭropo de 1931 ĝis 1933. Pri lia vojaĝo ekzistas lumdisko de la 2-a de decembro 2001, aranĝita de la [[Ŝverino|Ŝverina]] esperantisto [[Ralf Kuse]]. === [[Josef Kreitz]] === '''Josef KREITZ''' estis blinda esperantisto de la 20-a jarcento, vivinta en [[Kreuzau]],<ref>[https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-662-35209-0#:~:text=Handbuch%20der%20Blindenwohlfahrtspflege informo en ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927)] (enhavolisto, en formato PDF, {{de}})</ref> [[distrikto Düren]], ekde 1945 en [[Nordrejn-Vestfalio]]. Li estis la unua prezidanto de [[Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (UABE), fondita en somero 2024, kadre de la Kvara Kongreso de blindaj Esperantistoj en [[Vieno]] sine de la [[UK 1924]], post kiam jam la antaŭaj tri samspecaj kongresoj ekde la unua de 1921 en [[Prago]] sine de la [[UK 1921]] preparis tiun fondon. En 1960 li honoriĝis per la [[meritmedalo de GEA]]. ==== Eldonaĵoj ==== * [[Josef Kreitz]]: [https://web.archive.org/web/20250624072629/https://www.libe.slikom.info/Historio%20de%20la%20Esperanto-Movado%20Inter%20la%20Blinduloj/Joseph%20Kreitz_1.htm Historio de la Esperanto-Movado inter la Blinduloj en tri brajlaj volumoj, jen volumo 1, eldoninto ''Imprenta Braille de la Organizacion Nacional de Ciegos''] en [[Barcelono]], arkivigo de junio 2025 ({{de}}) * Josef Kreitz: [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-35209-0_29 ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927), ĉapitro ''Esperanto unter den deutschen Blinden'', paĝoj 276–277] ({{de}}) ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Franz Kreutzberg]] === '''Franz KREUTZBERG''' (mortis la [[10-an de majo]] [[1959]], 65-jara) estis germana esperantisto, industria komercisto, multjara UEA-delegito de [[Kolonjo]]. Fervora esperantisto-propagandisto dum 48 jaroj, li estis fondinto de loka grupo, kies konstanta prezidanto kaj kursestro li estis pli ol 25 jarojn. ===[[Rita Krips]]=== '''Rita Krips''' (naskiĝis en 1953) en 1975 estis prezidantino de la junulara komisiono de [[Centra Laborrondo Esperanto]] en Kulturligo de GDR<ref>''[[Der Esperantist]]'' - numeroj 073-074, majo - junio (1975)</ref>. Ekde 1971 la junulara komisiono estis landa sekcio de [[TEJO]] kaj internacie estis nomata [[Esperanto-Junularo de GDR]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} [[dosiero:Wiesbaden Kaiser-Friedrich-Ring 60.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la domo ''Kaiser-Friedrich-Ring 60'' en [[Wiesbaden]]}}]] === d-ro Kunschert === D-ro '''Kunschert''' estis esperantisto en [[Wiesbaden]] dum la komenco de 20-a jarcento. Li aperis en la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon Esperanto]]/Serio XXVII/Parto 2 sub la adreso ''Kaiser-Friedrich-Ring 60, III, Wiesbaden".'' Tio signifas ke li lernis la lingvon en 1906 aŭ 1907. Verko * D-ro Burwinckel_ ''La Kormalsanoj, priskribo popularo (''sic'')''. Traduko de d-ro Kunschert. Eld. Esperanto-Verlag [[Möller & Borel]], Berlino, 1909? (24 x 15), 40 paĝoj. {{Citaĵo|Ĝenerale la publiko nenion legas pri medicino krom... malfeliĉe, kelkajn ĉiam trompemajn anoncartitolojn. Jen nun interesa libreto, skribita kaj esperantigita de kuracistoj, tute komprenebla de ĉiu, pli ol rekomendinda, ne nur utila, sed necesa. La klareco de l'stilo, la akurateco de l'ideoj estas admirindaj ; mi legis la verkon kun granda plezuro, kaj mi estos feliĉa, se multaj el niaj gelegantoj bonvolos konatiĝi je ĝi.|D-ro Amatido (pseŭdonimo de [[Willem Van der Biest]]). [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ==== Internaj ligiloj ==== * [[:s:Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_„Esperanto”/Serio_XXVII/Parto_2|la Serio XXVII Parto 2 de la adresaro ciferece en]] [[vikifontaro]] ({{eo}}) * [[:dosiero:LD10-185.JPG|kaj skanita paĝo de la koncerna paĝo 185 de la adresaro]] ({{eo}}) {{-l}} == L == ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto LAUCKNER''', n. la 27-an de septembro 1901,<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1976_n078_apr/page/n21/mode/2up?view=theater numero 078, aprilo 1976, paĝo 22]</ref> m. nekonata, estis laborista esperantisto en [[Großenhain]], distrikto Dresdeno de la komunisma [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Meißen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]]). ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Michael Lennartz]]=== '''Michael LENNARTZ''' estas germana esperantisto aparte aktiva en la epoko de la socialisma ŝtato [[GDR]], kiu multe verkis en [[Der Esperantist]]. '''Eksteraj ligiloj ''' * [https://esperanto-sh.blogspot.com/2013/10 artikolo pri li el oktobro 2013 pri la] [[nordfrisa lingvo]] ({{eo}}) ===[[Rudolph Leonhardt]]=== '''Rudolph Leonhardt''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el Dresden, mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Siegfried Liebeck]] === '''Siegfried LIEBECK''' (libek) estis germana d-ro jura, [[advokato]] kaj [[notario]]. Li naskiĝis la [[12-an de februaro]] [[1885]] en [[Konigsbergo]], kaj aparte propagandas inter [[juristo]]j. Siegfried Liebeck en [[1931]] verkis ''Jurista Terminaro'' Germanan-Esperantlingvan. ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto Lauckner''' (naskiĝis la 27-an de septembro 1901) estis germana esperantisto el [[Großenhain]]. === A. Mobus Lübeck === Dr. Phil. '''A. Mobus Lübeck''', estis germana esperantisto komence de la 20-a jarcento. Eĉ ne klaras, ĉu lia familia nomo vere estis "Mobus Lübeck" aŭ ĉu li nur aldonis la indikon pri sia vivurbo "Lübeck" ([[Lubeko]]) al la familia nomo "Mobus". '''Verko''' :Demonstraciaj tabeloj, pri la konstruo de Esperanto, 8 tabeloj pri la konstruo de la lingvo Esperanto. Eld. [[Möller & Borel]], Berlino, 1910?, 80X106. {{Citaĵo|En tiuj tabeloj estas sinoptike montrataj : 1. Alfabeto, 2. deklinacio, 3. la numeraloj, 4. pronomoj, adverboj, 5. verbo, ĉefaj formoj, 6. konjugacia [[tabelo]] laŭ latina skemo, 7. afiksoj, 8. rolo de Esperanto. La tabeloj enhavas do la plej gravan parton el la gramatiko esperanta. Ili povas tre utili en tiuj instruejoj, kie nigra tabulo kaj kreto mankas, kaj ŝpari la tempon kiun la skribado sur la nigran tabulon necesigas.|[[Belga Esperantisto]] n025 (nov 1910)}} == M == === [[Willi Machleidt]] === '''Willi MACHLEIDT''' (naskiĝis en [[1934]]; mortis la {{daton|15|novembro|1999}} en [[Berlino]]) estis [[germana esperantisto]]. En la [[1950-aj jaroj]] li apartenis al la tiam aktiva junulara Esperanto-grupo de Berlino. === [[Ferdinand Maly]] === '''Ferdinand MALY''' (mali) estis germana esperantisto kaj policadministranto. Li naskiĝis la [[1-an de junio]] 1867 en [[Leitmeritz]] (ĉeĥe ''Litoměřice'' en [[Bohemio]]), kaj estis esperantisto ekde 1903. Ferdinand Maly fondis 11 Esperanto-grupojn kaj gvidis 26 kursojn. Li elektiĝis honora membro de la Esperanto-grupoj en [[Görlitz]] kaj [[Eisleben]] (Germanio). En 1910 li verkis gramatikon de la internacia lingvo. {{EdE|M}} === [[Wilhelm Marienfeld]] === '''Wilhelm Marienfeld''' estis esperantisto en Hannover dum mezo de 20-a jarcento. ===H. Martano=== '''H. Martano''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Esperanto-Normal-Grammatik für Deutsche'''. Bamberg, 1912 <ref>Esperanto n147 jun 1913</ref> === [[Julius Mathes]] === '''Julius Mathes''' estis esperantisto en Freiburg dum mezo de 20-a jarcento. ===[[Kurt Mathiak]]=== '''Kurt Mathiak''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Danzig]], mortita dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Fritz Mayerhauser]] === '''Fritz MAYERHAUSER''', formale Friedrich Mayerhauser, estis komercisto kaj esperantisto en [[Bad Reichenhall]] ĉe la limo inter [[Bavario]] kaj [[Salcburgio]] en [[Aŭstrio]]. Interalie li estis gastiganto de la [[propaganda piedvojaĝo]] de [[Parizo]] al la [[UK 1912]] en [[Krakovo]], kiu gastis en Bad Reichenhall inter la 28-a ĝis 29-a de julio de tiu jaro. En la familio esperantistis precipe li kaj lia filino Manjo. Laŭ [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1922/16/00-pdf/bulteno.pdf Amerika Esperantisto, numero junio 1922, paĝo 18] dokumentiĝas ke li ĝis Usono komercis pri gravuritaj aluminiaj pordoplatoj. === [[Max Mayr]] === '''Max Mayr''' estis germana esperantisto, kiu verkis * '''„Mondosteno“. la plej klara. mallonga kaj facila stenografio esperanta''', originale verkita ĉe [[Reichertshausen]], Post Au-[[Hallertau]], Bayern. {{Citaĵo|La sistemo malgraŭ sia titolo ne ŝajnas originala, sed aranĝita laŭ germana stenografio vokalskriba. La signoj por konsonantoj estas malsuprenstrekoj kaj honzontalstrekoj. Sed ne ĉiuj signoj estas bone elektitaj laŭ la principoj de ofteco kaj legebleco. Tamen la kunligado estas vere simila kaj la formoj estas relative mallongaj. Personoj, kiuj ne scipovas alian stenografion, povus rapide kaj facile uzi tiun sistemon, almenaŭ por la tiel nomita „koresponda skribo“ |E. W. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n. 104 (jan 1934)}} === [[Maria Merla]] === '''Maria MERLA''' estas germana esperantistino kaj lingvoinstruistino, aktiva movade de la 1980-aj jaroj, ekde la lernejaj jaroj en [[Paderborno]] kaj posta studado en [[Hamburgo]]. Ankaŭ pli poste, dum instruista posteno en [[Francio]], ŝi estis en proksima kontakto kun la regionaj esperantistoj. Ŝi de almenaŭ la jaro 2000 estas la precipa motoro de la loka Esperanto-grupo en [[Darmstadt]], vivanta en la tradicia urboparto [[Darmstadt-Bessungen|Bessungen]], sed petis ke ne pli da biografiaj informoj de ŝi aperu en vikipedio. === [[Judith Meyer]] === '''Maria MEYER''' ([[d:Q131332069|en vikidatumoj]]) estas germana esperantistino, lingvoinstruistino kaj verkistino de lingvolerniloj en vasta gamo da lingvoj. Ŝia naskiĝjaro ĝis nun ne estas konata, sed konatas ke ŝi pasigis la infanajn jarojn en [[Kamp-Lintfort]] kaj ekde la plenkreskiĝo vivas en [[Berlino]]. Origine ŝi membris en la estraro de interreta esperanta grupiĝo [[E@I]], antaŭ ol demisii, organizis kaj gvidis laborgrupojn en kunvenoj pri [[Lingva ideologio]], [[Aktivula Maturigo]], la [[Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj]] kaj pri tielnomata "[[Plurlingvula kunveno]]" en [[Berlino]] (la lasta interalie kun [[Chuck Smith]]). Kun Chuck kaj eta kroma teamo ŝi ankaŭ starigis la socian retejon [[Amikumu (retejo)|Amikumu]], kaj en 2018 kunaŭtoris kun la brito [[Tim Owen]] la lernolibron ''Complete Esperanto''. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://learnlangs.com ''learnlangs.com'' - oficiala rettaglibro de ŝi] (precipe en la {{angla}}) * [https://www.facebook.com/judith.meyer.969 persona retpaĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' ===[[Artur Mildner]]=== '''Artur Mildner''' (naskiĝis la 22-a de septembro 1898) estis esperantisto en [[Pirna]]. === [[Hans Moder]] === '''Hans MODER''' estis germano ĉeĥoslovaka. Li estis longjara sekretario de la Esperanto-unuiĝo „Verda Stelo“ en [[Prago]], kaj estis instruisto pri Esperanto en blindulejo. En Esperanto li verkis aron da humoraj skizoj. === [[Marieta Moschner]] === '''Marieta MOSCHNER''' (naskiĝis en [[1914]], mortis la [[8-an de oktobro]] [[1999]] en [[Aŭgsburgo]]) estis germana esperantistino. Ŝi estis regula membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], de [[UEA]] kaj de [[Societo Zamenhof]], sindona movadano kaj gastiganto. === [[Walter Mutschler]] === '''Walter MUTSCHLER''' (mortis en marto [[1987]] en [[Freudenstadt]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. == N == ===[[Karl Niedling]]=== '''Karl Niedling''' (mortis 1985) estis germana esperantisto en [[Thale]], kunfondinto de la laborist-movada Esperanto-grupo en [[Ruhla]]. === [[H. Nonnenmann]] === ''' H. Nonnenmann''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento, citita en artikolo ''Germanio'' de [[Enciklopedio de Esperanto]], ano de lingva komisiono de [[GLEA]]. Verko *''LEA Vortaro Esperanto-Deutsch''. Eld. [[Laborista Esperanto-Asocio]] por la german lingvaj teritorioj ([[GLEA]]), Berlino, 1933. {{citaĵo|La antaŭvorto diras, ke la libro servas al la bezonoj de la ĉiutaga [[praktiko]] de la [[laborista movado]], de la kolektiva internacia laborista kaj terkulturista [[korespondado]]. « La ĝis nun aperintaj burĝaj vortaroj estas tiurilate tute malkontentigaj, ĉar unue ilia vort-''eksplikado'' estas ideologie burĝa, ne marksisma... ili reakcie ignoras progresajn lingvoformojn eĉ jam vaste aplikatajn en la praktiko (ekz. finaĵo io). Tiel ni trovas la formojn administra apud administracio, aritmetio apud aritmetiko, botanio apud botaniko, gimnastiko apud [[gimnastiko]], didakio apud didaktiko, profilakso apud profilaktiko, kosmetio apud kosmetiko. Logike daŭrigante , ni atendis, sed ne trovis fizio por fiziko, ankaŭ ne metafizio por metafiziko, tie strange ne la tre konatajn kaj uzitajn formojn telegrafio, telefonio, stereotipio, kinematografio. Ni ankaŭ ne trovis la supozeblajn formojn teknio por tekniko, praktio por praktiko, lirio por liriko, etio por etiko, politio por politiko, polemio por polemiko. Kio montros al la [[laboristo]]j kiam ili uzu la finaĵon « iko » aŭ « io » Krom tio in trovas la formojn butro, kvaze, ant, ĉirk, kvazaŭ la forntoj butero, kvazaŭ, antaŭ, ĉirkaŭ, ktp. ne bone ludas sian rolon. En la frazo : "agu, kvazaŭ mi ĉeestis" , mi eĉ ne kapablas diri "agu, kvaze mi ĉeestus", ĉar la vorto tute ne estas adverbo sed [[konjunkcio]]. Entute la vortaro donas al ni la konfuzan bildon de senorda laborado. Sed ni lernas ke "klasaneco obligas" traduko "Klassenzugehorigkeit verpflichtet ". Verdire, ĉiam la sama povas esti konstatata: la simpleco estas multe pli malfacile atingebla ol komplikeco. Tion jam spertis D-ro Zamenhof; nur finfine li alvenis al simpleco, la supera eleganteco kaj perfekteco. Kompilketo devenas ordinare de ne klaraj ideoj. Precipe por laboristaj rondoj simpleco estas deviga se ne "obliga". Ekzemplo plia : ŝajnas ke la vorto "apartigi" ne plu sufiĉas. Oni bezonas la radikon "separ". Mi havas do tute simple de tio. separi-apartigi, separo-apartigo, separita-apartigita. En la vortato, mi trovas separinta. Jen kion oni faras el la facila Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n201 (maj-jun 1933)}} === [[Friedrich Nüchter]] === '''Friedrich Nüchter''' estis germana esperantisto (aŭ minimume simpatizanto) en la komenco de 20-a jarcento. Verko * [[Friedrich Nüchter]]: ''Albrecht Dürer. Lia vivo kaj elekto el liaj verkoj.'' Esperantigita de la [[Germana Esperanto-Asocio]]. Ansbach: Seybold, 1911. 95 paĝoj kaj 54 tabuloj kaj bildoj.<br />''Formato 33x26. {{Citaĵo|Unu el la plej konataj kaj plej grandaj artistoj mezepokaj estas la eminenta Nurnberga majstro Albrecht Dürer. Certe hodiaŭe, kiam preskaŭ kvar centjaroj disigas nin de lia laborado, klarigoj pri liaj verkoj estas bezonaj. Ne estas manko de riĉenhavaj libroj por pli profunda studado, kiuj certe estas tradukitaj en ĉiujn vivantajn lingvojn. Sed inter ili ne estas libro kuniganta malmultekostecon kaj plej impresan artan ornamon kun tiom kompetentaj, facile kompreneblaj kaj vivplene klarigantaj vortoj, kiel la laboro de Dr. Friedr. Nüchter. Tia lia verko en sia originala teksto estis salutata kun sincera laŭdo de la gazetaro, de artkonantoj kaj kompetentaj personoj kaj rekomendata, precipe kiel donaca verko, por plej granda vastigado pro sia alta valoro por praktika [[artedukado]]. <br/> La tradukado estas farita de granda nombro da konataj esperantistoj de Germana Esperanto-Asocio sub direktado de s-ro d-ro [[Maximilian Kandt]] kaj s-ino prof. [[Marie Hankel]]; s-ro [[Antoni Grabowski]] tralegis la tekston. Ĉiu esperantisto certe salutas ĝoje la eldonadon de tiu verko kaj devus opinii ĝin sia honora devo, helpi al la disvastigado de la belega arteldonaĵo, kiu tion plene meritas. Al tiu teksto, ĉerpita el la anonccirkulero de la verko, ni povas nur aldoni ke tiu libro estas la plej arte eldonita verko de la tuta [[esperanta literaturo]]. Ĝi devas esti en la biblioteko de ĉiu artamanta samideano.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} {{citaĵo| Germano Esp. Asocio faris grandan servon al Esperanto kaj al nia propagando, eldonante tradukon de tiu grava kaj belega verko de D-ro Fr. Nüchter. Ĉe tiu tradukado laboris aro da Esperantistoj sub la lerta direktado de [[Maximilian Kandt|S-ro Kandt]] kaj [[Marie Hankel|S-ino Hankel]]. Aliaj sindonemuloj zorgis pri la korektado kaj line S-ro [[Antoni Grabowski|A. Grabowski]] trarigardis la tuton kaj aprobis la tradukon. Oni vidas, ke niaj germanaj samideanoj, kiel kutime, metode penadis por liveri al la Esperantistaro bonstilan kaj fidindan tekston.<br> Cetere la originala verko indis tian metodemon kaj zorgemecon por la okula kaj spirita ĝuado de la artamantoj kaj la nepra artemiĝo de multaj aliaj.<br> Tiu enfolia kajero (cm. 34,5x26) enhavas 75 pagojn, 54 tabulojn kaj bildojn (t. p. pentraĵoj, mandesegnaĵoj, kupro-kaj ligno-gravuroj, unikolorpresaĵo). La plej bonaj verkoj de Dürer estas modele reproduktitaj, grandparte laŭ originala grandeco.<br> Mi rimarkis inter aliaj rimarkindaĵoj la portretojn de la patro kaj [[Barbara Dürer|patrino de Dürer]] kaj de Dürer mem — [[Leporo de Dürer|la leporon]], mirida mandesegnaĵo — [[Adamo kaj Evo (Durero)|Adamo kaj Evon]] — la faman [[Kavaliro, Morto kaj Diablo]]n — Melancholia'n - [[la kvar Apostoloj]]n — la portreton de Holzschuher, k. t. p.<br> La teksto kiu akompanas la bildojn interese rakontas pri la vivo kaj tempo de Dürer, kaj ĝi tiel klare priskribas la represitajn [[pentraĵo]]jn kaj gravurojn, ke la desegnitaj scenoj kaj personoj, kun la tuta Dürer-a epoko, kun la tiamaj kredoj, karakteroj kaj moroj, ŝajne revivigas kaj movigas sub la mirigitaj okuloj. Certe, traleginte kaj trarigardinte tiun libron, ĉiu esperantisto povos pli multe koni pri la fama XV-XVI jarcentata artisto ol multaj profesiaj artkritikistoj.|Esperanto n.118 5 mar. 1912}} == O == === [[Guido Otto]] === '''Guido Otto''', instruisto, estis germana esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, pioniro en [[Plauen]], kie li gvidis la unuan Esperanto-kurso en 1900. Lia lernolibro havis multajn reeldonojn kun pli ol 30 mil ekzempleroj. Verko * Elementar-Lehbuch zum gründlichen Erlernung der int. Hilfssprache Esperanto. {{Citaĵo|La tuta lernoperiodo estas dividita en 10 lecionojn, ĉiu kun parola kaj skriba ekzerco. La parto de praktikaj tekstoj enhavas anekdotojn, ekzemplojn de komercaj leteroj, eltiraĵojn el paroladoj kaj artikolojn de plej famaj [[esperantisto]]j.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == P == === [[Johanna Pagenstecher]] === '''Johanna PAGENSTECHER''' (mortis la [[1-a de februaro|1-an de februaro]] [[1959]]) estis sekretariino de la Esperanto-grupo en [[Bonn]]. ===[[Richard Partecke]]=== '''Richard Partecke''' (naskiĝis lan 15 de decembro 1923) estis esperantisto en [[Eisenach]]. Li gvidis la Scienc-Teknikan Komisionen de [[GDR]]. Li studis terminologion de aviado en Esperanto<ref>[[Der Esperantist]] n119_mar. 1983</ref>. Li prezentis komunikaĵon ''Temo kaj amplekso de mikroelektronika fakvortlisto kiel parto de elektronika fakvortaro'' en [[Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko]] 1980. ===[[Otto Pick]]=== '''Otto Pick''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Breslau en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Josef Pontz]] === '''Josef PONTZ''' (ponc), germano, [[doktoro]] jura kaj notario en [[Jablonec]] a. N. ([[germane]] Gablonz, [[Ĉeĥoslovakio]]). Naskiĝis la [[5-a de julio|5-an de julio]] [[1895]] en Haslau ([[ĉeĥe]] Hazlov) apud Aŝ. Esperantisto ekde [[1909]]. Aktive kunlaboris en la landa organizo, prezidis la organizaĵon [[Germana Esperanto-Ligo en Ĉeĥoslovakio]] (GEL). ===[[Rosemarie Post]]=== '''Rosemarie Post''' (mortis 1985) estas esperantistino el [[Apolda]]. ===[[Theodor Pyl]]=== '''Theodor Pyl''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Greifswald]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> == R == === [[Uli Rau]] === '''Uli RAU''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1973|05|13}}, do nun {{aĝo|1973|05|13}}-jara) estas germana esperantisto. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj, dum li estis lernejano en [[Rheinsheim]] kaj [[Philippsburg]], civilservanto en 1994 kaj 1995 kaj poste ĝis 2001 estis studento en la [[Teknologia universitato Dresdeno]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 9</ref>. Poste li kompletigis siajn studojn pri ekonomio kaj komerco en la [[universitato de Trento]], kaj ekde la fino de la 2000-aj jaroj laboras en [[Oslo]], [[Norvegio]].<ref>[https://www.facebook.com/uli.rau paĝo en la retejo ''facebook'']</ref> ===[[Robert Raupp]]=== '''Robert Raupp''', kuracisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *Esperanto-paradigmaro. Kondukilo por instruado en kursoj kaj [[klubo]]j. Eld. la aŭtoro, Freiberg, 1932(?). 48 Paĝoj 22x15 cm. ===Reber=== '''Reber''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Bamberg]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Max Reichelt]] === === [[Matthias Reimann]] === '''Matthias REIMANN''' estas esperantisto el [[Nordhausen]], urbo en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]] de [[Germanio]], kiu interalie aktivas en la regiona [[Esperanto-Societo Sudharco]], sed internacia plej elstaras kiel estrarano de de [[Esperantista Go-Ligo Internacia]] kaj kiel organizanto de retaj [[Goo]]-turniroj sur interreta KISEIDO Go-Servilo, kiun partoprenas interesatoj pri goo kaj Esperanto el la tuta mondo uzante komputilojn. === [[Hermann Remers]] === '''Hermann REMERS''' estas germana [[tornisto]] kaj historia esperantisto, kiu naskiĝis en [[1891]] en Duseldorfo ([[Düsseldorf]]) kaj mortis la [[14-an de oktobro]] [[1928]]. Li estis aktivulo en la loka laborista grupo, kunfondinto de la eldon-kooperativo de [[SAT]] kaj la kasisto ĝis [[1924]]. Kunlaboris al [[SAT]]-gazetoj. [[Enciklopedio de Esperanto - R|EdE-R]] === [[Karl-Heinz Renschler]] === '''Karl-Heinz RENSCHLER''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la [[20-an de aŭgusto]] [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Bad Krozingen]] ([[Germanio]]). === [[Ursula Richter]] === '''Ursula RICHTER''' (naskiĝis en 1919, mortis la [[7-an de majo]] [[2001]]) estis longe aktiva en la Esperanto-grupo [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurta]], kiu organizis kursojn en sia hejmo. === [[Kurt Riedel]] === '''Kurt RIEDEL''' (ridel), naskiĝis la [[29-an de oktobro]] [[1891]] en ''Jugelsburg'', urboparto de [[Adorf (Vogtland)]], estis germana esperantisto, [[doktoro]] pri [[filologio]] kaj [[docento]] ĉe la pedagogia instituto de la [[Teknologia universitato Dresdeno|Teknologia Altlernejo]] en [[Dresdeno]]. Riedel prelegis pri [[Esperanto]] en la Pedagogia Instituto kaj estis redaktanto de „[[Internacia Pedagogia Revuo]]“ de 1929 ĝis 1933. {{EdE|R}} === [[Johann Riedl]] === '''Johann RIEDL''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en [[1999]]) estis [[germana esperantisto]] kaj iama [[delegito de UEA]] en [[Esslingen]] (Germanio). ===[[Eugen Rüdig]]=== '''Eugen Rüdig''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Gummersbach]], kiu mortis dua la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> ===[[Elli Rühle]]=== '''Elli Rühle''' (naskiĝis la 9-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Meißen]]. == S == === [[Georg Chr. Sack]] === '''Georg Chr. SACK''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la [[4-an de januaro]] [[1975]] en [[Heidelberg]], [[Germanio]]) estis altlerneja muzikinstruisto, unu el la plej agemaj komitatanoj de [[Muzika Esperanto-Ligo]] kaj de 1963 ĝis 1975 la sekretario de la liga ''Muzika Terminara Komisiono''. === [[Martina Sachs]] === '''Martina SACHS-BOCKELMANN''' (instruistino vivanta en [[Stromberg]], [[Rejnlando-Palatinato]]), filino de la esperantisto [[Rüdiger Sachs]], naskiĝinta komence de la 1960-aj jaroj en [[Namibio]], ĝis nun menciiĝas nur per unu frazo en la artikolo pri sia patro, kvankam ŝi tre aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]] dum ŝi estis lernejano en [[Eschwege]], norda [[Hesio]], kaj en la sekvaj unuaj jaroj de studado. Ŝi daŭre aktive partoprenas UK-ojn kaj aliajn esperantistajn eventojn, ekzemple en aŭgusto 2024 estis en la [[UK 2024|109-a UK]] en [[Aruŝo]], [[Tanzanio]]. === [[Hans Schäper]] === '''Hans SCHÄPER''', estis germana esperantisto loĝinta en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Essen]], Germanio. Li estis la [[Geedziĝoj esperantistaj|edzo]] de la brita esperantistino [[Mabel Victoria Schäper]], naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), kiu pro li translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Gustav Schattat]] === '''Gustav SCHATTAT''' {{prononco|ŜA:tat}} estis germana esperantisto kaj [[revizoro]]. Li naskiĝis la [[8-an de aŭgusto]] [[1885]] en [[Königsberg]]. Verkis: „Esperanto-Führer“, lernolibro, 1926; „Einführung in die deutsche Sprachlehre“ (kursa helplibro kun ideoj por Esperanta teorio), 1927 en [[Hamburgo]]. ===[[Hanna Scheffs]]=== '''Hanna Scheffs''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1914) sindikata sekretariino, estis germana esperantistino en [[Potsdam]], kies grupo ŝi estis estrarano, ŝi ankaŭ estis kaj [[membro]] de la Centra Estraro de [[GDREA]]. Ŝi lernis Esperanton en 1974. Ŝi ricevis la plej altan distingon de Kulturligo de [[GDR]], la Johannes-R.-Becher-medalon en oro<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb.1984</ref>. === [[Natalia von Schenck]] === ''' Natalia von SCHENCK''' (naskiĝis la 26-an de julio de 1840; mortis la 19-an de majo 1921) estis germana esperantistino el [[Arnsberg]]. Ekde 1905 ŝi loĝis en [[Almoloya de Alquisiras]], [[Meksiko]], en la bieno "Los Arcos". Ŝi kune kun la amikino ''Alice L. Nohl'' estis unu de la ĉefaj propagandistoj de Esperanto en Meksiko. Krome ŝi ankaŭ aktivis en la socia vivo. Ŝi estis protektantino de la blinduloj kaj ŝi enkondukis la [[brajlo]]-sistemon al [[Meksiko]]. Estas infanlernejo (''escuela preescolar general'') en la kolonio ''Santa Teresa'' en [[Huehuetoca]] nomita omaĝe al ŝi.<ref>[https://www.estudia.com.mx/natalia-von-schenck-escuela-preescolar-general-huehuetoca-mexico-15EJN4672W.html informo pri la infanlernejo ''Natalia von Schenck'' en la retejo ''estudia.com.mx'']</ref> {{referencoj}} [[dosiero:IFEF-kongreso Fulda 1967 Schindler-Steenhout-Roseman.jpg|eta|{{centre|iuj partoprenantoj de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]], 5-a de dekstre Heinz Schindler}}]] === [[Heinz Schindler]] === '''Heinz SCHINDLER''' {{prononco|ŜI:NDl^a}} (1920-2012) estis germana esperantisto, emerita fervoja oficisto, vivanta en la urbeto [[Schwelm]] de la federacia lando [[Nordrejn-Vestfalio]]. La apuda foto de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]] pruvas ke li jam en la 1960-aj jaroj estis aktiva esperantisto. Laŭ nekrologo en revuo Esperanto (januaro 2013) li mortis la 27-an de septembro 2012. La revuo [[Esperanto aktuell]] 4/2013 indikas, ke li mortis inter printempo 2012 kaj printempo 2013.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013 (ĉi tie {{de}})</ref> {{referencoj}} '''Eksteraj ligiloj:''' * [http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm intervjuo de 2006 kun li en la retejo ''esperanto.cri.cn'' (tie enŝteliĝis tajperaro "Schindlr")] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160329143318/http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm |date=2016-03-29 }} === [[Julie Schindler]] === '''Julie SCHINDLER''' estis esperantistino aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. Interalie, en 1913 ŝi elektiĝis kasistino de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof''. Julie Schindler estas ŝia naskiĝnomo, kiun ŝi havis kiel fraŭlino. Ĝis nun mankas informoj, ĉu ŝi poste edziniĝis kaj eble ŝanĝis la familian nomon. Evidente, ankaŭ mankas datoj pri naskiĝo kaj morto. === [[Hans Schiebl]] === '''Hans SCHIEBL''' {{prononco|ŜI:bl}} komence de la [[20-a jarcento]] estis germandevena aŭstra poŝtdirektoro en Vieno, laŭ la stato de la jaro 1934 jam pensiiĝinta. Li speciale laboris en katolikaj rondoj por Esperanto, kaj multajn jarojn estis kasisto de katolika Esperanto-unuiĝo en Vieno. {{EdE|S}} === [[Bodo Schneider]] === '''Bodo SCHNEIDER''' (naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[24-an de januaro]] [[2000]] en [[Porvoo]], prononco {{prononco|BO:do ŜNAJ:d^a}}) estis fakdelegito pri [[fiziko]]. === [[Josef Schneider]] === '''Josef SCHNEIDER''' {{prononco|JO:zef ŜNAJ:d^a}} estis germana esperantisto kaj [[inĝenierio|inĝenieria]] [[profesoro]] ĉe la germana komerca akademio en [[Karlovy Vary]] ([[Karlsbad]], [[Ĉeĥoslovakio]]). Li naskiĝis la [[13-an de majo]] [[1895]] en [[Ostrava|Moravská Ostrava]], kaj estis esperantisto de [[1924]]. Josef Schneider fondis Esperanto-grupon en Karlovy Vary, kaj oficiale instruis Esperanton kiel laŭvolan fakon en sia [[lernejo]]. ===[[Ernst Schonert]]=== '''Ernst Schonert''' (naskiĝis la 13-an de junio 1907) estis germana esperantisto. Li [[Esperanto-instruado en orienta Berlino|instruis esperanton en Berlino]] dum la 1960-aj jaroj, inter lia lernintoj estas [[Hella Sauerbrey]], kaj estis redaktoro de [[Berlina informilo]] de 1974 ĝis 1979. === [[Hermann Schröder]] === '''Hermann SCHRÖDER''' {{prononco|HERman ŜR''E'':d^a}} (naskita en [[1920]]; mortinta komence de [[1999]]) estis prezidanto de Budhana Ligo Esperantista kaj inter la jaroj 1974 kaj 1979 redaktoro de ties ''Budhana Kuriero,'' iama delegito de UEA pri budhismo, kaj aŭtoro de la libreto ''Budho kaj la moderna homo'' (1979). === [[Nathalie Schuchert]] === '''Nathalie SCHUCHERT''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1974|04|29}}, do nun {{aĝo|1974|04|29}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionanino kaj ekde 1995 estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri kulturo, dum ŝi estis lernantino en [[Germersheim]] kaj poste ekde 1995 studento de romanistiko en [[Majenco]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 20</ref>. {{referencoj}} === [[Edmund Schulz]] === ''' Edmund SCHULZ''', kalkulkonsilanto, estis germana esperantisto en la urbo [[Schweidnitz]] de [[Silezio]]. En 1909 li lernis Esperanton en la unua urba kurso de Esperanto, gvidita fare de [[Julie Wolfson]] el [[Breslau]]; sekve de tiu kurso fondiĝas vigla urba Esperanto-grupo, kies prezidanto iĝas Edmund Schulz. Jam en la sekva jaro, 1910, li en la najbara urbo [[Liegnitz]] okazigas publikan paroladon pri Esperanto kaj sekvan Esperanto-kurson, sekve de kio tie fondiĝas propra urba Esperanto-grupo. Post la [[unua Mondmilito]] li vivis en [[Überlingen]] ĉe la [[Bodenlago]]. === [[Steffen Schüssler]] === '''Steffen PIETSCH''' {{prononco|ŜTEfn PI:Ĉ}}, ekde la edziĝo '''Steffen SCHÜSSLER''' [ŝ''i''sler] (naskita {{naskiĝtago|1970|01|5}}, do nun {{aĝo|1970|01|5}}-jara) estas germana esperantisto kaj informadikisto. Li en la 1990-aj jaroj, dum studado de [[ekonomika matematiko]] en la [[Teknologia Universitato Berlino]], estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj gvidis ties oficejon en Berlino.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 5</ref> {{referencoj}} === [[Hans Schütt]] === '''Hans SCHÜTT''' [ŝ''i''t] (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[2-an de decembro]] [[1993]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]]) estis tra 37 jaroj [[UEA]]-fakdelegito pri komerco kaj regula membro de [[Societo Zamenhof]]. ===[[Erich Seidemann]]=== '''Erich Seidemann''' (naskiĝis la 22-an de majo 1903<ref>Laŭ [[Der Esperantist]] n.119 mar. 1983, p. 69, li naskiĝis en 1908</ref>) estis esperantisto en Dresdeno. Germanlingva referenco<ref>[https://www.hgwst.de/Wehnerpost/Wehnerpost_20.pdf informoj en la publikaĵo ''Wehnerpost'', eldono 20, paĝoj 6 kaj 7]</ref> asertas, ke li fine de la 1920-aj jaroj estis tre akcita [[socialisto]] en la urbo kaj funkciis kiel sekretario de la kamarado [[Herbert Wehner]], kiu poste de la diktaturo de [[Nazia Germanio]] fuĝis al Svedio kaj post la [[Dua Mondmilito]] decidis en reveni al [[Dresdeno]], kiu nun situis en la [[Sovetunie okupita zono de postmilita Germanio]]. {{referencoj}} ===[[Otto Sengewald]]=== '''Sengewald''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el [[Hirschfelde]], mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Tobias Sigel]]=== '''Tobias Sigel''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li esperantigis: * Aventuroj de Malspertulo : Fragmento de la verko / [[Robert Reitzel]]. Eld. [[Ellersiek & Borel]], Berlino, 1924. {{citaĵo|La malspertulo estas la aŭtoro mem, kiu vojaĝis Usonon dum sia junaĝo por trovi porviron (''sic'') kaj kies komenca restado en la Nova Mondo estis intersekvo de mizeroj, de suferadoj, de seniĝadoj kaj mankoj, kiujn li rakontas kun neelĉerpebla bonhumoro, ne ŝparante tamen merititan ungoskrapon al tiu aŭ alia riĉa senkorulo. La traduko estas entute bonefarita, kvankam ĉi tie kaj tie la atenton de l' leganto trafos ĉu vorto malbonsence uzita, aŭ ne ĝuste kunmetita, ĉu esprimo tro laŭvorte tradukita, ĉu gramatika nekorektaĵo. (Ekzemploj: kompanio, anst. kunularo aŭ ĉeesto; sklavofoirejo; anst. sklavofoiro; «ĉio bone marŝis»; anst. sukcesis; la adiaŭo de tiu arbara [[idilio]], anst. «al»; Ĉio estis plenega per laboristoj, anst. «de»; laboro kio, anst. kiu.)|[[Belga esperantisto]] n124 (jun 1925)}} === [[Karl Simon]] === '''Karl SIMON''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[12-an de aŭgusto]] [[1989]] en [[Munkeno]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri fervojoj dum trideko da jaroj. Ne konfuzu lin kun la forst-sciencisto [[Karl-Hermann Simon]]. === [[Rudolf Skoruppa]] === '''Rudolf SKORUPPA''' (naskiĝis en 1930, mortis en 2003) estis delegito kaj fakdelegito pri [[fotografio]], [[katolikismo]] kaj naturkuracado (1995-2002), mortis la [[2-an de novembro]] [[2003]] en [[Bad Wörishofen]] (Germanio). ===F. Soegel=== '''F. Soegel''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el [[Den Hof]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Josef Sommer]]=== '''Josef SOMMER''' estis germana esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: * '''Wörterbuch Esperanto-Deutsch.''' [[Max Butin]], [[Josef Sommer]], Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)|Limburg/Lahn]] 1952. ===[[Georg Sörgel]]=== Prof. Dr. '''Georg Sörgel''' botanikisto (naskiĝis 1911- mortis la 12an de julio 1961) estis germana esperantisto el [[Quedlinburg]]. Li ludis gravan rolon en la unua etapo de la revigligo de organizita [[Esperanto-movado]] de [[GDR]]. Georg Sorgel jam eklernis [[Esperanto]]n en sia junaĝo. Kiam li post la milito, en la jaro 1948, eklaboris en Quedlinburg ĉe la Planinstituto post kelkaj jaroj en tiu urbo ekfunkciis la unuaj Esperanto-kursoj, laŭ lia iniciato. ===[[Harmut Sögel]]=== Dr. '''Harmut Sögel''' esperantisto en Germanio. En januaro 1984 li doktoriĝis per disertacio kun la temo "''Ein System der deutschen Verben im EDV-Bereich ais Grundlage für die linguistische Datenverarbeitung mit einem Vergleich zu englischen und Esperanto-Verben''" (Sistemo de germanaj verboj en la elektronika, datumprilabora sfero kiel bazo por la lingvistika [[datumprilaborado]], kompare kun anglaj kaj Esperantaj verboj) ĉe la [[Humboldt-Universitato]] en Berlino. La disertacio ekestis sub gvido de prof. d-ro [[Georg F. Meier]]<ref>[[Der Esperantist]] n126_apr. 1984</ref>. ===[[Stefan Sklepik]]=== '''Stefan Sklepik''' estis esperantisto en [[Posen]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Adolf Steinhagen]]=== '''Adolf Steinhagen''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el [[Hagen]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Georg S. Streidt]] === '''Georg S. STREIDT''' estis germana esperantisto de la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Esperanto-Lehrbuch für Volksschulen: auf Grundlage der Anschauung und des Erlebnisses in zwei Teilen mit 30 Bildern''. Eldonis [[Ferdinand Hirt & Sohn]], Leipzig. 1922. {{Citaĵo|La germanaj propagandistoj ja ne rajtis plendi pro manko de lernolibroj en sia lingvo. La ĵus aperinta [[libro]] de G. Streidt tamen ne estas troa. Ĝi celas speciale la instruon de Esperanto al lernantoj de la popol-lernejoj, do al infanoj. Kaj ni povas senhezite diri, ke ĝi bonege trafas sian celon. Ĝi estas bazita sur la aktiva metodo. Ni estas certaj ke per tiu nova libro la instruantoj atingos bonegajn rezultatojn.|[[Belga Esperantisto]] n085-086 (mar-apr 1922)}} {{Citaĵo|Nenecese estas, laŭ ni, ripeti laŭdojn, kiujn meritis la apero de la unua parto de tiu libro. Bonega instruilo, kiu certe havos grandan influon super la enkonduko de nia lingvo en la lernejoj de germanlingvaj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} === [[Paul String]] === '''Paul STRING''', naskiĝis la [[5-an de marto]] [[1930]] kaj mortis 82-jara la [[29-an de julio]] [[2012]],<ref>[https://issuu.com/davidortmann/docs/die-pforte_nr.65 noteto en la gazeto ''Die Pforte'' 65/2012]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{de}})</ref> estis [[germanoj|germana]] [[esperantisto]] kaj [[elektronikisto]] el [[Dresdeno]], [[Saksio]]. La revuo ''[[Esperanto aktuell]]'' 4/2013 indikas, ke la jarkunveno de [[Germana Esperanto-Asocio|GEA]] la 19-an de majo 2013 kadre de la [[Germana Esperanto-Kongreso]] aparte memorigis pri li.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013, paĝo 11 (ĉi tie {{de}}, en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]])</ref> == Referencoj == {{referencoj}} === [[Erwin Stolpe]] === '''Erwin STOLPE''' (naskiĝis en [[1894]], mortis la [[13-an de aprilo]] [[1970]]) estis germana esperantisto, vic-prezidanto de [[Internacia Esperanto-Asocio de Juristoj]]. Li partoprenis la organizitan Esperanto-movadon jam de 1913. Inter 1947 kaj 1960 li deĵoris kiel juĝisto ĉe la supera tribunalo de Berlino. == T == === [[Hans Tressel]] === '''Hans TRESSEL''' estis komercisto kaj dum pli ol duonjarcento esperantisto en [[Munkeno]]. Li plenumis la funkcion de [[UEA-delegito]] en la bavara ĉefurbo dum 53 jaroj. Interalie li estis gastiganto de la [[propaganda piedvojaĝo]] de [[Parizo]] al la [[UK 1912]] en [[Krakovo]], kiu gastis en Munkeno inter la 24-a ĝis 26-a de julio de tiu jaro. === [[Luise Tressel]] === '''Luise TRESSEL''' (naskiĝis en [[1888]], mortis la [[9-an de julio]] [[1975]]), vidvino de la iama [[UEA-delegito]] [[Hans Tressel]] en [[Munkeno]], [[Germanio]] (kiu sian delegitan funkcion plenumis dum 53 jaroj). Ankaŭ s-ino Tressel estis dum multaj jaroj aktiva en la Movado kaj mem estis membro de UEA. === [[Wilhelm Treude]] === '''Wilhelm TREUDE''' (mortis la [[12-an de julio]] en [[Stuttgart]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]] kaj malavara subtenanto de ĝia laboro - speciale ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]]. === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''', naskiĝis {{naskiĝtago|1948|05|4}}, do nun {{aĝo|1948|05|4}}-aĝa, estas franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]]. Claude Trésorier laboras kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas [[delegito de UEA]]. == U == === [[Reinhard Uhde]] === '''Reinhard UHDE''' estis aktiva laborista esperantisto en la nordgermana havenurbo [[Bremeno]], aparte aktivema interalie en la 1950-aj jaroj. Li estis redaktoro kaj eldoninto de la germanlingva gazeto '''''Grenzenlos''''' ("senlime"), subtitolo ''Blätter von heute für Weltbürger von morgen'' ("folioj de hodiaŭ por [[mondcivitanoj]] de morgaŭ"), kunlabore kun la [[Libera Esperanto-Asocio]] (de [[SAT]] por germanlingvaj teritorioj) kaj la asocio [[TANEF]] (Turisma Asocio de Naturamikoj - Esperanto-Fako). == V == ===[[Robert Veigel]]=== '''Robert Veigel''' (naskiĝis la 6-an de julio 1904, mortojaro ne konata, sed sendube post la 70-a naskiĝtaga reveno en 1974) estis germana esperantisto kaj prezidanto de DLR [[Suhl]] en [[GDR]]<ref>''[[Der Esperantist]]'' - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1974_n067-068_maj-jun/mode/2up Numeroj 067-068, majo - junio (1974), paĝo 44]</ref>. {{referencoj}} === [[Gerhard Vogel]] === '''Gerhard VOGEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis post longa malsano la [[30-an de marto]] [[1979]]) estis esperantisto kaj multjara fakdelegito de [[UEA]] pri [[turismo]] en [[Kolonjo]], [[Germanio]]. === [[Friedrich Volk]] === [[Dosiero:Friedrich Volk.jpg|eta|Friedrich Volk en 1955]] '''Friedrich VOLK''' (naskiĝis la {{daton|15|aprilo|1894}}, mortis komence de decembro [[1993]]) estis dumviva membro de [[UEA]], [[honoraj membroj de GEA|honora membro de Germana Esperanto-Asocio]] kaj multjara gvidinto de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]]. ===[[Paul Voss]]=== '''Paul Voss''' estis germana esperantisto en Leipzig en la unua duono de 20-a jarcento. ;Verko *''La evoluo de la Leipziga foiro''. Eld. la aŭtoro, 1925(?) {{citaĵo|En lukse eldonita 32-paĝa broŝuro la aŭtoro pritraktas la [[historio]]n kaj la evoluon de la Leipzig’a fojro [''tiel''] de XII jarcento ĝis [[1925|nun]]. Multaj fotografaĵoj prezentas la diversajn fakojn de la [[foiro]]. Por vizitontoj nepre posedenda libro.|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n11-12 jul-ago, 1925}} == W == ===[[Vincenz Wachutka]]=== '''Vincenz WACHUTA''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento. Traduko * W. Weith. ''Al la Homojkoneco! Enkondukskribo kun bildoj. Komunike krimuloj-studajoj. Longjaraj studadoj kaj multnombraj spertecoj'' (tiel). Trad. Vincenz Wachutka. Eld. la aŭtoro. [[Mittelwalde]], 1933(?). {{citaĵo|La titolo klarigas la celon de la aŭtoro, al kiu ni rekomendas ke li estonte sin turnu al pli kapabla tradukanto por siaj venontaj Esperanto-eldonoj.|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Hermann Wagner]] === '''Hermann WAGNER''' (naskiĝis en [[1898]], mortis la [[17-an de julio]] [[1975]] en [[Fürth]], [[Germanio]]) estis membro de [[UEA]] ekde [[1947]], dum la lastaj 20 jaroj de sia vivo regule en la kategorio de membro-subtenanto. Li estis ankaŭ delegito kaj fakdelegito. Pli konata estas lia samnomulo [[Hermann Wagner]]. ===[[Erich Wald]]=== '''Erich Wald''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1902) estis esperantisto en Dresdeno. ===[[Oskar Walter]]=== '''Oskar Walter''' (naskiĝis la 1-an de decembro 1903) estis esperantisto en [[Zittau]]. ===[[Ludwig Wegener]]=== '''Ludwig Wegener''' estis germana esperantisto. Verko: * ''La arto fariĝi centjara'', eld. ''Limburger Vereinsdrückerei'' - Esperanto-fako, unua eldono 1953, [[Limburg (Lahn)]]. {{citaĵo|En ĉi tiu interesa verketo, la aŭtoro traktas klare kaj koncize pri unu el la plej gravaj problemoj de nia epoko, nome: la [[nutrado]], kiu, bedaŭrinde, estas sufiĉe malzorgata de nia socio. Sekvante tiel nekompreneblan konduton, la nunaj [[generacio]]j riskas plej evidente sian ekziston. La solvo, kiun prezentas la germana [[kuracisto]], ne estas — kiel eble maliculo povas supozi — la greftado de bestaj glandoj en la homan organismon, aŭ la apliko de nova kaj mirakla eliksiro. Tute neniel! Ambaŭ sciencaj metodoj malsukcesis. La [[programo]] estas alia: «Modera vegetara [[manĝado]], sufiĉe da laboro, necesa ripozo, abunda movado, multe da akvo, suno, aero, saŭno, k. t. p. krom spirita laboro kaj interna trankvileco». Unuvorte: praktiki la naturajn rimedojn por konservi la [[sano]]n, sekvante regule la veran vojon. Rilate la aplikon de saŭno (varmoprodukta aparato) mi rimarkigas, ke D-ro V. Ferrandiz perfektigis ĝin. Per tiu moderna aparato, nomata «Vigorsauna», nia [[organismo]] estas saturita de pura oksigeno. D-ro Wegener insistas emfaze pri la graveco de la nutrado. Certe, li plene pravas, ĉar ju pli simpla kaj natura estas la [[nutraĵo]] ricevita, des pli bela kaj harmonia rezultas la propra vivo. Oni ne forgesu, ke multe glavas konstrui bonajn [[fundamento]]jn. La aŭtoro ankaŭ rekomendas daŭran intelekton laboron, kun la celo plivigligi nian spiriton. Li donas etikan [[ekzemplo]]n, dirante: «Mi havis pli ol sesdek jaroj, kiam mi komencis lerni [[Esperanto]]n!» Ĉu vi volas esprimon pli elokventan? Nu, fine jam, varme mi rekomendas al vi, kara leganto ĉi tiun mirindan libreton. Ĝia filozofia kaj scienca enhavo nutros vian personecon per altaj pensoj kaj valoraj principoj, ununura maniero efektivigi per naturaj rimedoj la sinceran deziron de l' aŭtoro, t. e. fariĝi centjara!|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} === [[Hermann Wehrheim]] === '''Hermann WEHRHEIM''' (naskiĝis en [[1885]], mortis la [[4-a de majo|4-an de majo]] [[1977]], en [[Hildesheim]], [[Germanio]]), estis [[germana esperantisto]]. D-ro Wehrheim estis membro de [[UEA]] seninterrompe dum la lastaj 30 jaroj de sia vivo. === [[Josef Weidacher]] === '''Josef WEIDACHER''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|8|julio|2000}}) estis [[germana esperantisto]] kaj fervojista aktivulo. Li estis honora membro de la [[Esperanto-Klubo Munkeno]]. ===[[Albert Weinhold]]=== '''Albert Weinhold''' (mortis la 12-an de aŭgusto 1981) estis esperantisto en Leipzig. ===[[Rudi Weiß]]=== '''Rudi WEISS''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1910) estis esperantisto el [[Zwickau]]. === [[Uwe Weiß]] === '''Uwe WEISS''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Andreas Jacobs]] kaj [[Sandra Kinast]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===M. Weissbach=== '''M. Weissbach''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Geyer]] mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. === [[Heinz Weißflog]] === '''Heinz WEISSFLOG''' (mortis la 17-an de junio 1993) estis [[germana esperantisto]] vivanta en la komunumo [[Bergen auf Rügen]]. Laŭ nekrologo en la revuo [[Esperanto aktuell]], n-ro 8/1993 (paĝo 7), li estis ekde novembro 1987 vigla esperantisto, seninterrompe agis por la humanisma ideo kaj fondis en 1988 subdistriktan ligon de [[GDREA]] de la insulo [[Rügen]]. === [[Agnes Wermke]] === '''Agnes WERMKE''' estis germana instruistino. Ŝi deĵoris kiel parolintino por Esperanto ĉe la unua radio-sendstacio en [[Königsberg]] de 1927, ĝis la detruo de la demokratio en 1933. Ŝi verkis: „La konsonant-kombinoj de Esperanto kaj la demando de l' silabo-disigo“ (1910, 62 paĝoj). ===[[Ernst Wichert]]=== '''Ernst Wichert''' (naskiĝis la 29-an de julio 1886; mortis la 8-an de junio 1977) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Walter Wichmann]] === '''Walter WICHMANN''' (naskiĝis la 23-an de februaro 1929 en Perkuhnen^*, [[Orienta Prusio]], hodiaŭ Перекрёстное (Perekrjostnoje), [[Kaliningrada provinco]], mortis la 11-an de aŭgusto 2021 en Wiesbaden) estis germana esperantisto. Li lernis la lingvon ĉirkaŭ la jaro 1950 kaj estis dum preskaŭ dudek jaroj prezidanto de [[Esperanto-Grupo Wiesbaden]]. ^* <small>Pri la origino de la loknomo vidu la tekston pri [[Perkūnas]], la ĉefa dio de la [[balta mitologio]].</small> ===[[Fritz Wicke]]=== '''Fritz WICKE''' (n. la 1-an de majo 1881 en [[Dresdeno]], m. dum 1940 en [[Chemnitz]],<ref name=DNB>[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D143246429 informoj en la datumbazo de la] [[Germana Nacia Biblioteko]] ({{de}})</ref> [[d:Q102228361|en vikidatumoj]]) estis germana esperantisto, matematikisto kaj filologo. En 1905 li 24-jara doktoriĝis (Dr. phil.) en la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena]]. En la Esperanto-literaturo konatiĝis aparte lia esperantlingva traduko de la novelo [[La Nigra Galero]] de [[Wilhelm Raabe]] eldoniĝta en [[1912]] <ref>[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929: ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4095, paĝo 365 ({{eo}})</ref><ref>1934 : ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' ({{eo}})</ref> ĉe la Centra Eldonejo en [[Magdeburgo]], kun dua eldono en [[1922]] ĉe [[Ferdinand Hirt & Sohn]] en [[Lepsiko]], kiel kvara volumo de la serio "[[Internacia Mondliteraturo]]". Li post la studado profesie agis kiel altlerneja instruisto, do [[docento]], de matematiko kaj parencaj fakoj en la ŝtata [[akademio]] pri [[tekniko]] [[Chemnitz]],<ref name=DNB/> kiu ekde 1986 estas la [[:d:Q159630|Teknologia Universitato Chemnitz]]. {{referencoj}} ===[[Klemenz Wieczorek]]=== '''Klemenz Wieczorek''' estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Verkoj: * ''Kiel aŭtodidakto al pedagogia scienco''. Eld. ''Limburger Vereinsdruckerei'', [[Limburg (Lahn)]], 1952 {{citaĵo|Verketo pri la edukado, en kiu la aŭtoro citas diversajn pensojn kaj regulojn de filozofoj kaj edukistoj kaj proprajn opiniojn pri la volo, la animo de infano, k. t. p. Li montras ankaŭ siajn vidpunktojn pri la rolo de Esperanto kiel kulturfaktoro, videble influda de la t. n. humanismo, kiu anstataŭ baziĝis sur la instruado de la socia scienco, baziĝas sur la instruado de literaturo kaj lingvoj. Pri la jenaj pensoj: «Esperanto estas la sola taŭga ilo por solvi la problemo de la komuna interkompreno kaj reunigo de la homaro » (p . 25 ) kaj «Unu el la plej gravaj ŝtupoj de la pedagogio estas la fremda lingvo» (p . 39 ), oni povas aserti ke lingvo estas nur komunikilo de ideoj kaj Esperanto estas helpilo por solvi la internacia problemon kreitan de la diverseco de lingvoj. Sed la sperto mem konvinkis la homojn, ke komuna lingvo ne havigos al ili pacan reuniĝon, sen oni ne forigas antaŭe, nacie kaj internacie, la ekonomiajn kaŭzojn de disigo, mizero, malkonfido, ribelo kaj milito.|[[Boletín]] n043 (jul 1952)}} === [[Heinrich Wielgus]] === '''Heinrich Wielgus''' (n. en la 1920-aj jaroj, mortis en oktobro 2009) estis esperantisto kaj policano en Hamburgo.<ref>[https://dlibra.kul.pl/Content/48393/1988.pdf ekzemple laŭ la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[jarlibro de UEA]], jen en la eldono de 1988, paĝo 231</ref> Pli ol 60 jarojn li estis membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], [[delegito de UEA]] en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Hamburgo]] kaj kunmotoro de la federacilanda asocio [[Hamburga Esperanto-Societo]]. Esperanton li eklernis en 1948 en kurso de [[August Weide]], kune kun sia posta edzino [[Elsbeth Wielgus]],<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202011-5.pdf laŭ nekrologo de la edzino en] la revuo [[Esperanto aktuell]] 2011/5, p. 15, pli amplekse ankaŭ en „Esperanto Hamburg“, 2011/4 ({{eo}}) </ref> kiu dum plurjardeka profesiado kiel sekretariino kaj ankaŭ post pensiiĝo meze de la 1980-aj jaroj, multajn jarojn estis la ĉefa motoro de la klubejo "Klaus-Groth-Straße 95" de [[Hamburga Esperanto-Societo]], funkciis kiel prezidanto, kunordigis ties gastejon, kuiris kaj organizis festojn kaj kunvenojn. La paro loĝis en la sama kvartalo, fakte nur kelkajn domojn for de la klubejo, kaj tiel povis ĉiam rapide helpi. {{referencoj}} === [[Heinrich Wieners]] === '''Heinrich WIENERS''' (naskiĝis en [[1900]]; mortis la [[30-an de aprilo]] [[1988]] en [[Lahr]]) estis germana esperantisto kaj dumviva membro de [[UEA]]. ===[[Otto Wilde]]=== '''Otto Wilde''', pentristo, estis unu el la pioniroj de esperanto en [[Magdeburgo]]. ===[[Georg Wimmer]]=== '''Georg Wimmer''' (mortis 1975) kasisto de la esperanto-grupo el [[Weißenfels]]. ===[[Arthur Winkler]]=== '''Arthur Winkler''' estis esperantisto el [[Kreiensen]], Vundita kaj malaperinta en [[Chamonille]] (en la reglono Tergnier kaj Laon) la 14-an aŭ 15-an de septembro 1914 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Hans Wingen]]=== '''Hans Wingen''', vortaristo el [[Bergisch Gladbach]] apud [[Kolonjo]], estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li estis filo de [[Wilhelm Wingen]] kun kiu li verkis multajn lernolibrojn post la [[Dua Mondmilito]]. ====Verkoj==== *'''Post la kurso''', Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)]] , 1953 (?) *'''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''', Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn , 1954, 180p, 12X17; *'''Esperanto für den Amateurfunk'''; Kun [[Wilhelm Wingen]] * '''Ni stenografas - laŭ la Germana Unueca Stenografio'''. Bailieboro, Kanado: Esperanto Press 1980, 40 p. * '''WIR LERNEN ESPERANTO, DIE WELTHILFSSPRACHE'''. Eld. Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn, 1954(?) ;Recenzoj Pri '''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''' {{citaĵo|La vortaro delonge atendita fine ekzistas. Ofte ni sentis la mankon de german-esperanta vortaro en la postmilitaj jaroj, kiam ne plu estis haveblaj la vortaroj de [[Paul Bennemann]], de [[Paul Gottfried Christaller]] nek la tre utila Liliputvortaro „10.000 Worte". Nu, la Wingen-vortaro certe ne estas liliputa, ĝi enhavas ĉ. 25.000 gvidvortojn kaj ampleksas 177 paĝojn. Tamen oni tuj konstatos ke ĝi estas malpli granda ol la standarda vortaro de la antaŭmilita tempo, tiu de Benneman, kiu havis 450 pagojn (kun iom malpli granda kompostformato). Kompreneble tio nun prezentas la avantaĝon, ke la Wingen-vortaro havas ankoraŭ tolereblan prezon, kaj tio verŝajne estas la kaŭzo de la malgrandigo. Se la prezo ne ludus rolon, oni ja plej bone represus la Bennemann-vortaron farante la necesajn aldonojn por novaj vortoj kaj la forstrekojn kaj ŝanĝojn, kiujn necesigas la moderna lingvoevoluo. Se oni volas kritiki vortaron oni devas kompari ĝin, kaj tion mi faris. Mi prenis pagon 218 de Paul Bennemann (aperinta en 1926) kaj notis, kio estis alia. En Wingen mankis jenaj vortoj ''Mastix, Mastodon, Masturbation, Masure, Matinee, Maturitât, Mâtzchen, Matze, Maurerkelle, Maueranschlag -pfeffer -kronezinne, mausig, Mausebussard, Mausoleum, Maut, maximal, Mayonnaise, Mazedonien, Mazurka, Media''. El tiuj, pluraj estas internaciaj vortoj facile esperantigeblaj eĉ por [[komencanto]], sed jam pli malagrabla estas la manko de Maturitât (en Svislando ekzemple tiu vorto estas sole uzata kaj neniam Abitur), Maurerkelle, Mayonnaise (la esperantigo „majonezo" ne estas memkomprenebla kaj kiel sciu serĉanto, kiu ne posedas P.V. ĉu ĝi estas permesebla?). Bennemann enhavas ankaŭ tre multajn parolturnojn kiel ''Maulaffen feil halten, ein gutes Maul haben, jemandem das Maul stopfen, jemandem ums Maul gehen''. Tiaj esprimoj mankas tute ĉe Wingen, aliel li ne estus povinta tiagrane redukti la amplekson de sia vortaro. Aliflanke li donas kelkajn vortojn, kiuj mankas ĉe Bennemann nome ''Matthias, mâuschenstill'' kaj ''meckern ''en la senco de grizmbli aŭ kritikaĉi. Unu vorto estas malĝusta ĉe Bennemann, nome por Mastkorb „marso" (ne ekzistas), Wingen korekte uzas „topo". Alie mi trovis kelkajn kritikindaĵojn. Kial li mencias ĉe la [[vorto]] ''Matrose'' nur „ŝipano" kaj ne „maristo", kiu ŝajnas al ni pli ofta ol la unua. Kial li enkondukas la maltaŭgan vorton „amaĵistino" por Matresse, kial li mencias por ''matschig'' nur „kota"? Ĉu oni povas diri „kota piro" por „matschig Birne"? „Matte" ne estas nur „monta herbejo", sed ĉiu [[herbejo]]. Kion pruvas ĉi tiu analizo de unu paĝo? Ĝi montras, ke Wingen devis tute rezigni pri la strebado al certagrada kompleteco, efektive li nur faris poŝvortaron — kaj oni ankaŭ povas tre bone preni lian vortaron en la poŝon, kio ankaŭ estas avantaĝo. Ĝi montris kritikindaĵojn, sed ne gravajn erarojn. Ĝi montras memstarecon de la aŭtoro. Koncerne la lastan punkton certaj aliaj paĝoj estus provokintaj ankoraŭ pli favoran juĝon, ĉar la aŭtoro tre klopodis adapti sin laŭ la aktuala lingvouzo kaj de la germana kaj de la esperanta lingvoj. La rimarkinda romanĉa vortaristo [[Ramun Vieli]] iam ekĝemis dirante: „Kiun dio volas puni, tiun li igas verki [[vortaro]]n". La laboro estas klopodiga kaj poste la kritikistoj pendigas la aŭtoron ĉe radikoj kaj silaboj. Ni ne volas fini sen esprimi al Hans Wingen la dankon en la nomo de la tuta germanlingva esperantistaro, ke li plenumis tiun tre necesan kaj utilan laboron kaj prezentis al ni verkaĵon, kiu enhavas la maksimumon, kiun la spaco permesis.|A. Baur.[[Belga Esperantisto]] - Numero 330, Februaro, 1955}} {{citaĵo|Dudek mil vortojn oni povas trovi per la nova vortaro de Wingen, eldonita de la Esperanto-Fako de la ''Limburger Vereinsdruckerei'' en [[Limburg]] / Lahn. La postmilita epoko montris gravan mankon de bona vortaro german-esperanta. Ĉi tiun mankon majstrece forigis ia aŭtoro, kiu estas konata jam kiel eldoninto de aliaj lernolibroj kaj [[esperantaĵo]]j. Agrabla aranĝo ebligas al la serĉanto de vortoj kaj [[esprimo]]j baldaŭ trovi la ĝustan. Per fakaj [[signo]]j oni estas ĉe du- aŭ pli sencaj vortoj, kiuj en germana lingvo abundas, direktata al la konvena loko. Por la germanaj esperantistoj kaj interesatoj verdlingvanoj pri germana lingvo la eldonaĵo estas de supera valoro kaj povas esti ĝenerale rekomendata. La eldonaĵo trovas specialan intereson en la germanaj regionoj malantaŭ la [[Fera Kurteno]], kie nun eksentiĝas nova freŝa blovo por la veloj de niaj tieaj samlingvanoj. |Bruno Gahler. [[Boletín]] n086 (feb 1956)}} ---- Pri ''Post la kurso'' {{citaĵo|Por germanlingvanoj ĵus aperis ĉi tiu gramatika broŝureto, celante perfektigan kurson al gelernantoj. Oni ekzercas la ĝustan parol- kaj skribmanieron Esperantan; inter kromaj germanlingvaj klarigoj ebligas, ke la lernado estu kompleta; estas interesa la detala konigado pri uzo de [[prepozicio]]j kaj la vortfarado per afiksoj; ĉefa kono, kiun nepre oni devas scii pri aglutina lingvo, kiel estas Esperanto. Ĉio estas klarigata per amuzaj ekzemploj kaj rakontetoj, kion certe ŝatos la gelernantoj, kiel ĉiuj ŝatas ĉie; do, rekomendinda uzo; klaraj presliteroj kaj bela presado kompletigas la bonan broŝuron.|[[Boletín]] n052 (apr 1953)}} {{citaĵo|Ĉi tiu germanlingva lernolibro estas tre taŭga por esperantistoj, kiuj jam trapasis la unuan kurson kaj eĉ mi konsideras, ke se oni atente studas ĉion ĝis la fino, certe la esperanta kapableco estos kompleta. Ĝi ankaŭ signifas ke la movado en la germanlingvaj landoj fariĝas pli forta kun ia paso de la tagoj, ĉar oni povis eldoni tiel kompetentan kaj belaspektan lernolibron. Mi gratulas la eldonejon pro ĝiaj klopodoj havigi taŭgan lernolibron. Kune kun ĉi tiu lernolibro, oni havigas en aparta volumo Ŝlosilon pri ĝiaj [[ekzerco]]j. |M . Rodriguez. [[Boletín]] n074 (feb 1955)}} === [[Yvonne Winkler von Mohrenfels]] === '''Yvonne WINKLER von MOHRENFELS''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|04|19}}, do nun {{aĝo|1966|04|19}}-jara) estas denaske germana juristino, ekonomistino kaj esperantistino, vivanta ekde 2005 en Usono. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri internaciaj rilatoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 13</ref>. Ŝia patro estas jura profesoro, kaj subtenis ŝin bone kunordigi honoroficajn taskojn kun la duobla studo en [[Saarbrücken]]. Ekde 2005 ŝi laboras ĉe la internacia firmao ''Ashland'' en [[Bridgewater (Nov-Ĵerzejo)]]. '''Eksteraj ligiloj''' * [https://modern-counsel.com/2020/yvonne-winkler-von-mohrenfels-ashland/ intervjuo kun ŝi, kun portreta foto, en 2020, post 15 jaroj en] [[Nov-Ĵerzejo]] ({{en}}) {{referencoj}} === [[Julie Winter]] === '''Julie WINTER''' (naskiĝis en [[1906]], mortis en [[2004]] en [[Wolfhagen]], [[Germanio]]) estis konstanta membrino de [[Societo Zamenhof]] ekde [[1969]]. De [[1969]] ĝis [[1992]] ŝi estis respondeculo de [[Veterana Esperantista Klubo]]. ===[[Hannelore Winzer]]=== '''Hannelore Winzer''' (mortis 1985) estis esperantisto el [[Leinefelde]]. === [[Alfred Wollbacher]] === '''Alfred WOLLBACHER''' (naskiĝis en 1912, mortis komence de novembro 1996) estis multjara [[UEA-delegito]] pri fervojoj kaj turismo en [[Bamberg]] (Germanio). ===[[Max Wolter]]=== '''Max Wolter''', komercisto, estis esperantisto en [[Turingio]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Hans Würtz]]=== '''Hans Würtz''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Rohrbach]] mortita dum la Unua monmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == Z == ===[[Alfred Zaumseil]]=== '''Alfred Zaumseil''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Gera]], kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. ===[[Theodor Zempe]]=== '''Theodor Zempe''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]], kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Gerhard Ziegler]] === '''Gerhard ZIEGLER''' en 1981 verkis Esperanto-tradukon de pluraj "elektitaj satiroj" de [[Efraim Kiŝon]], kiuj sub tiu titolo publikiĝis en eldonejo Bleicher. === [[Oskar Ziegler]] === '''Oskar''' (foje ankaŭ skribita ''Oscar'') '''ZIEGLER''' estis esperantista presisto kaj librobindisto, kiu eldonis multajn librojn pri Esperanto en la unua duono de la 20-a jarcento. Lia firmao havis sidejon en [[Stutgarto]] ĝis la fino de la [[Unua Mondmilito]] kaj en [[Marktredwitz]], norda Bavario, poste. Inter la unuaj eldonaĵoj en la nova urbo estis [[Humoraĵoj (Baucon)]] kun antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]], eldonita en 1919. :Noto: Familiaj ligoj al la pliaj esperantistoj kun sama familia nomo [[Gerhard Ziegler]] (vidu supre), [[Siegfried Ziegler]] (n. 1902 en [[Essen]], m. en 1984 en [[Seefeld (Tirolo)|Seefeld]]), germana geografo, esperantisto kaj politikisto, la unua postmilita prezidanto de [[Germana Esperanto-Asocio]] kaj [[Sven Ziegler]] (n. en 1935 en [[Kopenhago]]), dana esperantisto kaj kortuma prezidanto en Kopen­hago) estus teorie eblaj, sed ne tre probablaj. ===[[Rudolf Zimmermann]]=== '''Rudolf Zimmermann''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1904) ===[[Wilhelm Zimmermann]]=== '''Wilhelm Zimmermann''' (mortis la 14-an de septembro 1981) estis esperantisto el [[Fürstenwalde]]. Li vojaĝis 1927 per Esperanto tra Sovetunio<ref>[[Der Esperantist]] n110 jun. 1981</ref>. ==Notoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj|!]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Germanaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Germanaj]] tr974ay5cekx1g88vxtfajfv6dud2kd 9471994 9471989 2026-09-09T12:50:09Z Roberto 609 /* Hans Schiebl */ 9471994 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[germana esperantisto|germanaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri germanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:germanaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de germanaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de germanaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabelo}} ==A== ===[[Robert Alm]]=== '''Robert Alm''' (naskiĝis la 20-an de junio 1897) estis esperantisto en [[Wismar]]. == B == === [[Diana Babec]] === '''Diana BABEC''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1969|09|21}}, do nun {{aĝo|1969|09|21}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri publikaj rilatoj, dum ŝi estis studento en [[Soest]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 11</ref>. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} ===[[Andreas Bender]]=== '''Andreas Bender''' estis esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Neunkirchen]]. === [[Anneliese Elsa Bepperling]] === '''Anneliese (Lisa) Elsa BEPPERLING''' (naskiĝis en [[1919]], mortis la [[11-an de novembro]] [[1990]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]], pro rajd-akcidento) estis dum multaj jaroj fakdelegitino de [[UEA]]. === [[Katja Bertram]] === '''Katja BERTRAM''' (naskiĝis en 1966 aŭ 1967) estas germana esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Bissendorf]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la tiam ankoraŭ nur-knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]] - intertempe la privata katolika mezlernejo akceptas ankaŭ knabajn lernejanojn. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj ŝi estis estraranino kaj komisianino pri internaciaj rilatoj de [[Germana Esperanto-Junularo]], kaj krome plurajn jarojn aktivis kiel esperantlingva aktorino en la teatra grupo ''[[Kia Koincido]]''. === [[Rita Beug]] === '''Rita BEUG''' (naskiĝis en 1916, mortis fine de aŭtuno 1997) estis dumviva membro de [[UEA]], animo de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]] (Germanio) kaj iama vic- kaj turisma fakdelegito de UEA. === [[W. D. Ekkehard Bink]] === D-ro '''W. D. Ekkehard BINK''' (naskiĝis en [[1924]], mortis julie [[1992]] en [[Hamburgo]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[matematiko]]. === [[Sascha Bittner]] === '''Sascha BITTNER''' en la 2000-aj jaroj estis juna germana esperantistoj kaj aktivulo de [[GEJ]]. Ekzemple li okaze de la 51-a [[Internacia Seminario|IS]] en [[Würzburg]] ([[2007]]/[[2008]]) faris edukan programeron pri [[geokaŝado]]. Pri lia naskiĝjaro aŭ studado resp. profesio ĝis nun estas neniuj informoj, sed konatas ke li en 2007 vivis en [[Hoppstädten]], [[Rejnlando-Palatinato]].<ref>[http://www.u-matthias.de/trilanda.htm anonco pri la 8-a Trilanda Renkontiĝo de la Esperanto-Junularoj en Baden-Virtembergo, Hesio kaj Rejnlando-Palatinato en Idar-Oberstein (Okcidenta Germanio, inter Mainz kaj Saarbrücken) en majo 2007]</ref> '''Referencoj''' {{Referencoj}} === [[Hans J. Borgwardt]] === '''Hans Joachim BORGWARDT'''<!-- jes, BORgwardt (laŭ siatempa membrolisto de GEA)! - kaj ne "BROgwardt" kiel malprave asertas ĉiuj kopiitaj interretaj paĝoj!!! --> (naskiĝis la {{daton|2|marto|1924}}, mortis en novembro 2003) estis delegito pri humanismo kaj homaj rajtoj (1991-2003) en [[Stralsund]] (Germanio). Li estis ano de la Centra Estraro de [[GDREA]]. === [[Marta Boxhammer]] === '''Marta BOXHAMMER''' {{prononco|'''boks'''hama}} (naskiĝis la {{daton|14|marto|1882}} en ''Sänitz'' (ekde 1954 pole ''Sanice'' apud [[Rothenburg (Saksio)]] en [[Malsupra Luzacio]], mortis la {{daton|30|novembro|1931}}) estis pioniro de la laborista Esperanto-movado. === [[Rudolf Brand]] === '''Rudolf BRAND''' (naskiĝis en [[1921]], mortis la [[6-an de novembro]] [[1992]] en [[Bamberg]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri instruado kaj [[turismo]]. En [[1966]] li estis la ĉeforganizanto de [[Germana Esperanto-Kongreso]] en Bamberg. === [[Franz Josef Braun]] === '''Franz Josef BRAUN''' (mortis en aĝo de 86 jaroj la 30-an de junio 2023 en [[Bühl (Baden)|Bühl]],<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm |titolo=nekrologo de muzika asocio en la urbo Bühl pri li de julio 2023, kun portreta foto identiganta lin |alirdato=2025-09-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250926091748/https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm |arkivdato=2025-09-26 }}</ref> do naskiĝis en 1936 aŭ 1937) estis germana esperantisto aktiva en [[Germana Esperanto-Asocio]] GEA kaj en ties suborganizo [[BAVELO]] en la [[germana federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Li en 1984 estis gvida kunfondanto de la Internacia Komerca kaj Ekonomia Fakgrupo (intertempe [[Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio]], IKEF) pri uzado de Esperanto en komerco kaj ekonomio. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} === [[Gisela Braun]] === '''Gisela BRAUN''' (mortis 36-jara la [[15-an de novembro]] [[1970]]) estis [[germana esperantisto|germana esperantistino]] kaj fakdelegito en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Sub tragika cirkonstanco ŝi perdis la vivon surstrate. ===[[Johanna Brautigam]]=== '''Johanna Brautigam''' (naskiĝis la 4-an de februaro 1898) estis esperantistino en [[Meißen]]. === [[Otto Brandt]] === '''Otto BRANDT''' (naskiĝis en [[1891]], mortis komence de junio en [[1970]]) estis germana esperantisto en [[Krefeld]]. Li lernis Esperanton 50 jarojn antaŭ la morto kaj estis malnova membro kaj fakdelegito por blinduloj. En 1962 al li estis atribuita la [[meritmedalo de GEA|honorbroŝo de GEA]]. [[Dosiero:1923 Historio Brüggemann.jpg|eta|160px|''Historio de Esperanto'', fare de Karl Brüggemann.]] === [[Karl Brüggemann]] === '''Karl Brüggemann''' estis germana esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. Verkoj * ''Unua legolibreto''. (19 Rakontoj, fabeloj kaj popollegendoj). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 64 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 1, *AB: 97 A 5 dl 6) * ''Dua legolibreto''. (16 prozaĵoj el literaturo , arto kaj scienco). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 63 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 2, *AB: 96 B 10 dl 10) {{Citaĵo|La enhavo estas senriproĉa, kaj la eldono boneqe prizorgita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} * ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'', Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922 - 144 paĝoj, 2 Bl., Kl. 8°<ref>https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787 ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'' en antikvaĵejo de Berlino</ref><!-- se iam bezonatos: https://web.archive.org/web/20240221181025/https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787--> * ''Historio de Esperanto''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - ? paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 3) * [[Wilhelm Hauff]]: La Almozulino de la "Pont des Arts": novelo el la germana lingvo tradukita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden 1923. - 144 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 4, *AB: 96 B 10 dl 14) * Johann Heinrich Daniel Zschokke: Aventuro en la Novjara Nokto: novelo el la germana lingvo esperantigita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 72 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 6, *AB: 96 B 10 dl 15) * ''El la mitologio de antikvaj popoloj''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 80 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 5, *AB: 97 C 7 dl 2) La kodoj estas de la [https://web.archive.org/web/20080611201314/http://repertorium.library.uu.nl/standlijsten/kunsttalen.htm Standlijst collectie "Kunsttalen" (lista kolekto "Artaj lingvoj")] de la universitata biblioteko [[universitato Utrecht|Utrecht]], arkivigita en junio 2008 {{referencoj}} ===[[Harry Brühl]]=== '''Harry Brühl''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Kurzer Lehrgang der Internationalen Hilfssprache Esperanto'''. Eld. Hans Th. Hoffmann, Berlino, 1907(?) ===[[Willi Bruhn]]=== '''Willi Bruhn''' (mortis 1915?) estis esperantisto el Postdam, kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1914</ref> === [[Martin Burkert]] === Pri '''Martin BURKERT''' vidu sub [[#Martin Markarian|Martin Markarian]]. ===[[Max Büschel]]=== '''Max Büschel''' estis esperantisto en LEIPZIG, dum la komenco de 20-a jarcento. Li ellernis Esperanton en 1903<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV]], n-ro 9210 </ref>. Verkoj: *'''D. Zamenhofs Esperanto-Sprache zum Selbstunterricht'''. Eld. Verlag von Rudolf Uhlig, Leipzig, 1907(?) {{referencoj}} === [[Nicola Buskotte]] === '''Nicola BUSKOTTE''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|7|17}}, do nun {{aĝo|1966|7|17}}-jara) estas germana historiistino kaj esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Ostercappeln]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]]. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj, grandparte dum sia studado en la [[universitato de Monastero]], ŝi estis estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]], interalie pri renkontiĝoj kaj pri financoj. ===[[Walter Busse]]=== '''Walter Busse''' (naskiĝis la 24-an de januaro 1899) estis esperantisto el [[Magdeburg]]. == C == === H. de Chalmot === '''H. de Chalmot''' estis esperantistino en [[Göttingen]] citita en [[Adresaro de la Esperantistoj]], serio XXV/peco 1,<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1]], n-ro 9959</ref> kiu signifas ke ŝi ellernis Esperanton en 1904. La adresaro indikas ŝin kiel fraŭlino, kio estas indiko ke probable ŝi estis junulino kiam ŝi lernis la lingvon, eble lernejano aŭ studentino. En 1909 ŝi verkis kun [[Frieda Döninghaus]] kalendaron en kvar lingvoj: Esperanto, la franca, germana kaj angla. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===[[Max Chamrol]]=== '''Max Chamrol''' (mortis la 20an de decembro 1980) estis germana esperantisto. == D == ===G. Daub=== '''G. Daub''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto ekde la 19-a jarcento (n-ro 7964), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto, n173 jan 1915</ref> ===[[Ferdinand Delkliseur]]=== Pastro '''Ferdinand Delkliseur''' (mortis 1910) estis Esperantisto el Hamburgo. Li estis "konsulo" (t.e. [[delegito de UEA]]), en [[Frankfurto ĉe Majno]] en la komenco de la 20-a jarcento <ref>Esperanto n80 20 jun. 1910</ref>. === [[Carl Denker]] === '''Carl Denker''' (mortis la 30-an de aprilo 1933), vegetarano kaj konfidata supera registara konsilisto de titolo ''Geheimrat'', estis germana esperantisto. ===[[Florentin Dentler]]=== '''Florentin Dentler''' (mortis 1915?) el Grimma, estis unu el pioniroj de esperanto en Germanio ekde la 19-a jarcento (n-ro 6614), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Ernst Diedrich]]=== '''Ernst Diedrich''' (naskiĝis la 30-an de marto 1909) estis esperantisto en [[Warin]]. === [[Alfred Dietrich]] === '''Alfred DIETRICH''' (naskiĝis en 1926, mortis la 2-an de aprilo 1995 en [[Elsfleth]]), estis germana fervojisto kaj esperantisto. Li fondis la Esperanto-grupon en [[Elsfleth]]. ===[[Walter Dietze]]=== '''Walter Dietze''' (mortis la 10-an de novembro 1978) estis esperantisto el [[Großpösna]]. === [[Frieda Döninghaus]] === '''Frieda Döninghaus''' estis germana esperantistino en [[Kolonjo]] en la komenco de 20-a jarcento. En 1909, ŝi verkis kun H. de Chalmot la kalendaron ''Kalendaro por lingva ripetado en kvar lingvoj : Esperanto-Franco-Germana kaj Angla''. Ŝi pagis la eldonon sur 53 folioj (25X15). {{Citaĵo|Jen ŝir[[kalendaro]], enhavanta por ĉiu tago de la jaro kvarlingvan tekston pri la ĉiutago (''sic'') vivo, proverboj, kc. La aŭtorinoj elektis kiel devizo de sia publikaĵo : Ripetado estas la fonto de scipovo. Estas ankaŭ mia opinio, kaj traleginte la tre laŭdindan verkon de la estimataj aŭtorinoj, mi plezure esprimas al ili mian sinceran gratulon kaj mian tutkoran bondeziron pri sukceso.|[[Amatus Van der Biest-Andelhof| Amatus]]. [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ===[[Felix Dyba]]=== '''Felix Dyba''', gimnazia instruisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li instruis [[stenografio]] kaj aperigis original-sistemon „Ĉies“. Verko *ESPERANTA STENOGRAFIO INTERNACIA. Unua Parto. Korespondada Skribo. 14 paĝa (10.5 X 16.5 cm.) broŝuro hektografiita. Eld. la aŭtoro: Berlino, 1926? == E == === [[Otto Eberler]] === '''Otto EBERLER''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1891}} en [[Altusried]]) estis germana esperantisto kaj advokato. Li estis komponisto de moderna dancmuziko kaj propagandisto de Esperanto en Germanio kaj eksterlando. === [[Alois Eder]] === '''Alois EDER''' (naskiĝis en la {{daton|26|11|1940}} en [[Bruck an der Großglocknerstraße]], mortis la {{daton|21|8|2026}}<ref>[https://ikue.org/in-memoriam/ rubriko "In memoriam"] - ĉe: ''ikue.org''</ref><ref>[https://esperanto-bw.de/pages/posts/forpasis-nia-prezidanto-318.php "Forpasis nia prezidanto"] - ĉe: ''esperanto-bw.de''</ref>) estis aŭstra-germana esperantisto kaj pensiiĝinta religia pedagogo. Li esperantiĝis 14-jara en la [[internulejo]] de [[Kollegium Borromaeum Salzburg]], ekde ties fondojaro en [[1982]] estis li estrarano de [[BAVELO]], poste inter la jaroj 2001 kaj 2005 estis li estrarano de GEA kaj almenaŭ de 2012 prezidanto de BAVELO. Li loĝis en [[Gärtringen]]. ===[[Erich Ehmig]]=== '''Erich Ehmig''' (naskiĝis la 13-an de aŭgusto 1898) estis esperantisto en [[Hildburghausen]]. === [[Ulrich Ender]] === D-ro '''Ulrich ENDER''' (naskiĝis la {{daton|1955-04-30}}, kutime nomata ''Uli Ender'') - estas germana esperantisto vivanta en Munkeno. De jardekoj aktiva en la loka Esperanto-movado, li interalie estis inter la organizantoj de la [[69-a Germana Esperanto-Kongreso]] de pentekosto 1991 en sia hejmurbo, kadre de kiu reunuiĝis la du landaj asocioj de UEA el okcidenta kaj orienta Germanio al unu asocio. ===[[Otto Erbs]]=== '''Otto Erbs''' (mortis la 24-an de decembro 1981) estis kunfondinto de la Esperanto-grupo [[Waltershausen]], [[Turingio]]. == F == === [[Paul Fast]] === '''Paul FAST''' estis germana esperantisto kaj instruisto en komerca lernejo. Li naskiĝis la [[21-an de septembro]] [[1853]] kaj mortis la [[28-an de oktobro]] [[1928]]. En [[1907]] li estis kunfondinto de Esperanto-grupo de [[Kenigsbergo]] en [[Orienta Prusio]] (Königsberg i.Pr.). Fast verkis Esperantan gramatikon kun W.B. Mielck, "Die Weltsprache, ein Hilfsmittel für jedermann", Leipzig ([[Lepsiko]]) 1912, 181&nbsp;p. === [[Bernd Finger]] === '''Bernd FINGER''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|30}}, do nun {{aĝo|1972|08|30}}-jara) estas germana esperantisto kaj filologo pri romanidaj lingvoj. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Karl Foehr]] === '''Karl FOEHR''' estis germana esperantisto kaj direktoro de komerca kaj industria altlernejo en [[Köthen (Anhalt)]]. Li naskiĝis la [[25-an de marto]] [[1860]] en [[Stuttgart]] (Stutgarto) kaj mortis la [[21-an de aprilo]] [[1930]] en [[Freiberg]]. Esperanto estis lernofako en lia altlernejo. Paroladoj, vizito de [[Universala Kongreso|Universalaj Kongresoj]]. === [[Clemens Fries]] === '''Clemens FRIES''' {{prononco|klemens fris}} (naskita en [[1984]]) estas germana esperantisto. Li komence de la [[2010-aj jaroj]] estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj respondeca pri ties Interreta Komisiono. (''[[Esperanto aktuell]] 2012/1, paĝo 25.) [[dosiero:1922 Universala Legolibro.jpg|eta|150ra|{{centre|la kovrilo de ''Universala Legolibro'' (1922)}}]] === [[Wilhelm Fricke]] === '''Wilhelm Fricke''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Universala Legolibro''. Modelaj tradu­kaĵoj el la tutmonda literaturo kaj originaloj Esperantaj. Eldonejo Ellersiek & Borel, Berlin-Dresden, 1922, 176 paĝoj, 18,5 x 13 cm. {{Citaĵo|Enhavas 90 bone elektitaj versaĵoj kaj prozaĵoj de niaj plej bonaj Esperantistaj stilistoj. La libro estas presita sur bona papero kaj tre zorge eldonita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} === [[Heike Fritz]] === '''Heike FRITZ''', naskonomo Heike LÜHMANN, estas germana esperantistino, vivanta en [[Hennef]], [[Nordrejn-Vestfalio]]. Aparte en la [[1970-aj jaroj]], ankoraŭ konata per la fraŭlina familia nomo, ŝi estis tre aktiva en la junulara Esperanto-movado, en [[TEJO]], [[GEJ]] kaj la junulara grupo de la universitata urbo [[Bonno]]. En la Esperanto-movado ŝi ankaŭ konatiĝis kun la posta edzo [[Klaus-Peter Fritz|Klaus-Peter]], kun kiu ŝi vivis ĝis ties morto en 2020. La paro estis gepatroj de tri infanoj, Marina, Benjamin kaj Fabian. === [[Helmut Fuchs]] === '''Helmut Fuchs''' (n. la 18-an de aprilo 1909, m. nekonata) estis esperantisto en [[Pirna]], kie li estis honora civitano, estis membro de [[Centra Laborrondo Esperanto]] kaj membro de la Internacia Komitato de [[MEM]]. === [[Heinrich Funk]] === '''Heinrich FUNK''' (mortis la [[1-an de marto]] [[1970]]) estis germana esperantisto, multjara prezidanto kaj estrarano de la Esperanto-Societo [[Fulda]] en orienta [[Hesio]]. Li lernis la lingvon en [[1907]], kunfondis grupon en [[Heilbronn]] kaj estis malnova membro kaj [[delegito de UEA]]. == G == ===[[Arno Gallandt]]=== '''Arno Gallandt''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Berlino en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Martin Goldberg]] === '''Martin GOLDBERG''' estis germana esperantisto kaj popollerneja instruisto en [[Lepsiko]] (Leipzig), kiu naskiĝis la [[16-an de aŭgusto]] [[1890]] en Groß Schönau (hodiaŭ [[Velký Šenov]] en [[Ĉeĥio]]). Dum pluraj jaroj li plenumis valorajn servojn por Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj ([[TAGE]]) kaj ĉe la eldono de [[Internacia Pedagogia Revuo]]. === [[Cornelius Göbel]] === [[Dosiero:Göbel Cornelius 208 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|eta|140ra|{{centre|[[Cornelius Göbel]] en 1912}}]] '''Cornelius GÖBEL''' estis doktoriĝinta esperantisto aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. En 1910 li elektiĝis prezidanto de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof'', kaj plurfoje faris festparoladojn en kaj pri Esperanto antaŭ publiko de plurcent personoj. Proksime li kunlaboris kun la komercisto kaj esperantista aktivulo [[Ferdinand Maly]], kiu forte instigis la fondon de la urba grupo, subtenis ĝin en la unuaj jaroj kaj poste iĝis honora membro de la grupo. '''Fontoj:''' * „[[Germana Esperantisto]]”, decembro 1910, N-ro 12, p. 253, 254 * „Germana Esperantisto”, januaro 1913, N-ro 1 A, p. 7, 8 ===[[Wolfgang Göpel]]=== '''Wolfgang Göpel''' (mortis la 31-an de marto 1984) estis esperantisto el [[Wolmirstedt]], [[GDR]] (ekde 1990 en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]]). ===[[Wally Graetz]]=== '''Wally Graetz''' (naskiĝis la 8-an de julio 1908) estis esperantistino en Berlino, edzino de [[Rudi Graetz]]. === [[Ursula Grattapaglia]] === '''Ursula GRATTAPAGLIA''' (naskiĝis en [[Berlino]] en 1933) estas german-devena brazila esperantistino, administrantino de fondaĵo [[Bona Espero]] en [[Brazilo]] kun ŝia edzo [[Giuseppe Grattapaglia|Giuseppe]]. Ŝi estas membro de [[Rotario]] kaj [[Rotaria Amikaro de Esperantistoj]]. === [[Hellmut Grebe]] === '''Hellmut GREBE''' (naskiĝdato ankoraŭ ne notita ĉi-tie, intertempe pensiulo, antaŭe instruisto pri la latina en Bremeno)<ref>[https://taz.de/Esperanto-estos-facile-lernebla-lingvo/!1727898/ sufiĉe ĥaosa, supozeble mis-skanita, teksto el 1991 pri la bremena Esperanto-grupo] en retejo de la gazeto [[TAZ]]</ref> estas germana esperantisto. Ekde la [[1980-aj jaroj]] li estas la prezidanto de la Esperanto-grupo de la [[urboŝtato]] [[Bremeno]].<ref>[https://www.esperanto.de/de/landesverb%C3%A4nde-alt noto en historia listo el 2006 pri la landaj ligoj de] [[GEA]]</ref> Ankaŭ lia filino ''Maren'' estas esperantistino kaj aparte en la lernejaj jaroj en Bremeno kaj poste la studa tempo de protestantisma religio en Marburgo en la 1980-aj kaj komencaj 1990-aj jaroj aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]]. ===[[Alexander Greeven]]=== '''Alexander Greeven''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Dortmund, de kies grupo li estis kasisto, en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Hermann Greff]]=== '''Hermann Greff''', kemiisto, estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Elbing]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === Referencoj === {{Referencoj}} === [[Johannes Grundkötter]] === '''Johannes GRUNDKÖTTER''' (naskiĝis en [[1900]], mortis la [[16-an de marto]] [[1991]] en [[Landau]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto en sia loĝurbo [[Landau]] kaj ties regiono [[Palatinato]]. === [[Walter Gscheidel]] === '''Walther GSCHEIDEL''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[29-a de marto|29-an de marto]] [[1993]] en [[Crailsheim]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto ekde [[1928]]. Pri siaj malfacilaj travivaĵoj en- kaj post-militaj li estis intervjuata de [[Konrad Grammelspacher]] kadre de la projekto ''Rettet die Erinnerung - Sekurigu la rememoron''. ===[[Kurt Günther (esperantisto)|Kurt Günther]]=== '''Kurt Günther'''' (mortis la 9-an de februaro 1983) estis esperantisto en [[Schwarzenberg]]. ===[[Werner Gürges]]=== '''Werner Gürges''' (mortis 1915?<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>) estis germana esperantisto el Dresden, vundita kaj malaperinta en [[Sampuis près Vitry]] la 10-an de septembro 1914 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Kurt Güse]]=== '''Kurt Güse''' (naskiĝis la 14-an de majo 1924) estis prezidanto de la Distrikta Estraro [[Schwerin]] kaj membro de Centra Estraro de [[GDREA]]. == H == === [[Thomas Händel]] === '''Thomas Händel''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|26}}, do nun {{aĝo|1972|08|26}}-jara) estas germana esperantisto kaj teologo. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]], jam dum li estis lernejano, kaj ekde 1995 estis la redaktoro de la nacia bulteno ''[[GEJ-gazeto]]'' (poste alititolita al ''"[[kune]]"''), estante studento pri teologio en [[Münster (Vestfalio)]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref>. ===Hanke=== '''Hanke''' (mortis 1915) estis esperantisto el Dresdeno, kiu mortis dum la Unua mondmilito. === [[Alois Hans]] === '''Alois HANS''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[1992]] en [[Maikammer]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Heinrich Harasin]] === '''Heinrich Harasin''' eldonisto, estis esperantisto en [[Mainz]] dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Detlef Haußner]] === Pri '''Detlef HAUSSNER''' vidu ĉe [[Susanne Warmuth]]. ===[[Emmerich Haussmann]]=== '''Emmerich Haussmann''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Krefeld]] (n-ro 884), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1914</ref> ===[[Johannes Heyn]]=== '''Johannes Heyn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en Leipzig kaj Dresden. Li fondis ''Centran Komercejon por Esperantujo'' en Dresden kaj poste ĝin daŭrigis kun gazeto, ''La Duonmonata'', en Leipzig<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} ===[[Manilius Herbig]]=== '''Manilius Herbig''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *''Preĝkanto “ Patro Nia”''. Eld. Esperanto Librejo, Leipzig, 1912(?) {{citaĵo|Jen tre interesa kaj esprimplena muziko, en ellaborita formo, aŭ la vortoj de la Krista [[preĝo]], tradukita de D-ro Zamenhof. La kantistoj certe ĝin ŝatos. Sed, bedaŭrinde la akompano estas tiel malfacila por legado, ke ĝi timigos multe da pianistoj. La malfacileco devenas de la kapricoj de la ordinara muzika signosistemo, kombine kun la ŝanĝoj de [[gamo]]. Granda parto de tiu malfacileco estus forigita se la lerta verkisto nur volus ĝin subigi je duontono, donante ĝin en E maldura, anstataŭ F maldura. En ĉiu okazo, ĝi multe gajnus per pli simpla ortografio. Se, en la nuna gamo, la unua ŝanĝo estus en signon de [[Cb]] (sep subsignoj) anstataŭ B (kvin supersignoj), tiu [[signo]] povus daŭri ĝis la ŝanĝo en la GĜ-signon (unu [[supersigno]]). Tiel oni evitus du ŝanĝojn, kaj multajn duoblajn supersignojn, kiuj tre embarasas la nemetiistan ludiston tute sem iu muzika, aŭ eĉ teĥnika, neceso. |E,L.Y. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} ===[[Kurt Heeg]]=== '''Kurt Heeg''' estis germana esperantisto en [[Fraureuth]], distrikto [[Karl Marks]]-urbo de [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Zwickau]] de la federacia lando [[Saksio]]), kiu en 1978 estis distingita per la komunisma [[Johannes Becher|Johannes-Becher]]-Medalo en bronzo.<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1978_n091_maj/page/n21/mode/2up numero 091, majo 1978, paĝo 23]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Fritz Hegemann]] === D-ro '''Fritz HEGEMANN''' (naskiĝis en [[1935]], mortis en [[1991]] survoje al la [[76-a UK 1991|UK]] en [[Bergeno]]) estis kuracisto el [[Fürfeld]], [[Germanio]] kaj deĵoris kiel [[UEA]]-fakdelegito pri motorbiciklado. === [[Roland H. Hegen]] === '''Roland H. HEGEN''' (naskiĝis en [[1930]], mortis en [[1994]]) estis dumviva [[UEA]]-membro, fakdelegito pri [[humanismo]] en [[Elmstein]] ([[Germanio]]), prizorginto de Esperanto-Centro Humanismo en Elmstein-Iggelbach. === [[Max Heinrich]] === '''Max HEINRICH''' [maks hajnriĥ] (naskiĝis en [[1871]]) estis germana esperantisto kaj mezlerneja instruisto. Li vivis en [[Potsdam]] kaj interesiĝis pri [[stenografio]]. === [[Paul Heinrich]] === '''Paul HEINRICH''' (naskiĝis en [[1880]], mortis la [[19-a de junio|19-an de junio]] [[1980]] tri monatojn antaŭ sia centa datreveno) estis membro de la Esperanto-grupo en [[Wiesbaden]], [[Germanio]], === [[Werner Heinrich]] === '''Werner HEINRICH''' (n. la {{daton|19|novembro|1904}}, m. la {{daton|6|oktobro|1999}} en Berlino) estis dumviva membro kaj longtempa ano de [[Societo Zamenhof]], honora membro de [[Germana Esperanto-Asocio]] en [[Berlino]], ĝis la ŝtata reunuiĝo de 1990 en [[okcidenta Berlino]]. Esperantisto de post la [[dua mondmilito]], dum multaj jaroj li gvidis grupon en [[Esperanto-Ligo Berlin]]o. ===[[Richard Herr]]=== '''Richard Herr''' (mortis la 29-a de januaro de 1983) estis esperantisto en [[Potsdam]]. ===[[Herbert Hesse]]=== '''Herbert Hesse''', poeto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *''Sonoj novaj kaj malnovaj: Originalaj versoj''. Eld. la aŭtoro, [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1930. {{citaĵo|Fine, ree poezio. Bela formo, sonora vorto, ne nur, feliĉe, sed ankaŭ ideoj, simple, nature esprimitaj sen afekto. Ni citu kiel ekzemplon de la verketo, la sekvantan trilinian verseton: <poem> Vivo. El nevidebla man’ monero falis. Ekbrilis. Eksonoris voĉ’ metala. Momento — malaperis son’ kaj brilo. </poem> Ĉiu Esperantisto devus almenaŭ konatiĝi kun la juveleto « Nia Lingvo » sur paĝo 22, kiu revokos en lia koro korŝvelantan senton iam ankaŭ sentitan.|[[Belga esperantisto]] n188 (sep-nov 1931)}} === [[Konrad Hinsen]] === '''Konrad HINSEN''' estas germana fizikisto kaj esperantisto, vivanta en [[Munkeno]], post kiam stude li labore pasigis multajn jarojn en Kanado. Li estas inter la [[kunlaborintoj de PIV|kunlaborintoj de la eldono 2005 de la]] ''[[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]''. === [[Jakob Hotz]] === '''Jakob HOTZ''' estis esperantisto en Mannheim dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Reinold Huber]] === '''Reinold HUBER''' (naskiĝis en [[1937]], mortis la 28-an de januaro [[2002]] en [[Salzburg]]-Gnigl, [[Aŭstrio]]) estis germana dumviva membro de [[UEA]]. ===Hunger=== '''Hunger''' estis esperantisto el Frankenberg. Dum la Unua mondmilito li estis civilkaptito internigita en [[Le Vigan]] (Francio)<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == I == === [[Ludwig Istel]] === '''Ludwig ISTEL''' estis germana asekura direktoro kaj esperantisto. Li mortis la 17-an de decembro 1933 en [[Wiesbaden]]. De [[1908]] ĝis la morto li estis delegito de [[UEA]]<ref>[https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ ekzemple jen en la Jarlibro de UEA pri la jaro 1923, presite p. 207, en la komputila versio p. 252]</ref> kaj laboris amplekse por Esperanto. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} == J == ===[[Bianka Jacobsen-Mulongo]] === '''Bianka Jacobsen-Mulongo''', ĝis edziniĝo nur ''Bianka Jacobsen'', estas germana esperantistino, kiu tre aktivis en lernejaj kaj studentaj jaroj fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj en [[Germana Esperanto-Junularo]]. Interalie ŝi unu jaron deĵoris kiel plentempa [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]], kaj ŝi aktive kunsukcesigis interalie la [[34-a IS|34-an]] (1990-1991), [[35-a IS|35-an]], kaj [[36-a IS|36-an IS-on]] (1992-1993). Ekde komenco de la 21-a jarcento ŝi vivas en [[Rüsselsheim]], ekde kie ŝi ekzemple vizitis la proksiman [[IJK 2015|IJK-on 2015 en Wiesbaden]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://de.linkedin.com/in/bianka-jacobsen-mulongo-2bab1216 paĝo pri Bianka Jacobsen-Mulongo en la profesia reto] ''linkedin.com'' <!-- [[Kategorio:Volontuloj de TEJO]] --> === [[Josef Jakob]] === '''Josef JAKOB''' estis [[germana esperantisto]] en [[Munkeno]]. Ĉirkaŭ [[1888]] li estis [[volapukisto]] kaj iĝis [[esperantisto]] nur [[1919]]. Jam [[1920]] li publikis en munkena gazetaro kaj paroladis pri [[Esperanto]] al 1500 homoj. ===[[Alois Jauernig]]=== '''Alois Jauernig''' (naskiĝis 1899?; mortis la 31-a de julio 1982) estis esperantisto el [[Sangerhausen]], kiu movadis en [[Quedlinburg]]. === [[Rudolf Jochmann]] === '''Rudolf JOCHMANN''' (naskiĝis en [[1902]], mortis en [[1986]] en [[Grafing apud Munkeno]], [[Bavario]], [[Germanio]]) estis esperantisto, arkitekto, delegito kaj fakdelegito de [[UEA]] pri konstruado, lia profesio. Li estis inter la [[ĉeĥaj germanoj]], ĝis la fino de la dua mondmilito vivis en [[Langenau (Sudetio)|Langenau]], nun {{lang-cs|Lánov}}, kaj en [[1929]] en gazetare multe atentata [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]] en Langenau edziĝis al la bulgara esperantistino [[Dalinka Spasova]].<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e2h&datum=1929&page=86&size=45 ''La plej nova Esperanto-geedziĝfesto]; La Marto, 1929</ref> Ankaŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis la nupton.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> '''Publikaĵoj''' * "Heimatbuch der Gemeinde Langenau mit Josefsdorf" (etnografia libro pri la komunumo Langenau kun Josefsdorf) von Rudolf Jochmann, Grafing, aprilo 1986 (https://www.oppelt.org/forum/viewtopic.php?t=339 referenco]) '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[August Junker]] === '''August JUNKER''' estis [[germana esperantisto]] kaj komercisto. Li naskiĝis en [[Kolonjo]]. Li estis kunfondinto de [[Revelo]] kaj prezidanto de la ekzamena komitato de la [[Germana Esperanto-Instituto]]. Li aperigis originalajn prozaĵojn en gazetoj. == K == === [[Walter Kaukal]] === '''Walter KAUKAL''' (vivdatoj ankoraŭ ne konataj), aparte en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj estis aktiva esperantisto en [[Neustadt ĉe la Vinvojo]] (''Neustadt/Weinstr.''), kiu estis aparte agema en varbado de novaj individuaj membroj de UEA, nelaste de [[dumviva membro de UEA|dumvivaj membroj]], ĉe homoj kiuj jam lernis la lingvon sed ankoraŭ ne plene aktivas movade, kaj fokusiĝis pri la administra progreso de la internacia Esperanto-movado. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content al li dediĉiĝas granda artikolo en n-ro majo 1970 de la] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240924075400/https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content |date=2024-09-24 }} [[revuo Esperanto]], paĝoj 78 kaj 79] ({{eo}}) * kaj [[Claude Gacond]] [http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf menciis lin en radioprelego en marto 1970] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241220144758/http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf |date=2024-12-20 }} de la [[Svisa Radio Internacia]] ({{eo}}) ===[[Karl Keßner]]=== '''Karl Keßner''' (naskiĝis la 24-an de junio 1888) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Ernst Klemm]] === '''Ernst KLEMM''' (mortis ĉ. la 14-an de junio 1930), supera instruisto en [[Chemnitz]], estis longjara, agema kunlaboranto de la [[Asocio de Germanaj Esperanto-Instruistoj]] en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Gerhard Klingenhöfer]] === '''Gerhard KLINGENHÖFER''' (naskiĝis la 21-an de majo 1932 en [[Leverkusen]], mortis la 21-an de majo 2017 en [[Erlangen]], ekzakte je la 85-a naskiĝtaga reveno) estis germana inĝeniero en la firmao ''[[Siemens AG]]'' kaj ekde 1994 estis esperantisto. Multajn jarojn li funkciis kiel prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Erlangen]] kaj aparte flegis intensajn rilatojn kun esperantistoj kaj Esperanto-grupoj en Pollando. * [https://esperantobayern.wordpress.com/texte/nachrufe-nekrologoj/gerhard-klingenhoefer/ detala nekrologo en la retejo de] [[Bavara Esperanto-Ligo]] ({{de}}) === [[Linde Knöschke]] === '''Linde KNÖSCHKE''' (naskiĝis en 1936, mortis la 10-an de decembro 2001) estis multjara estrarano de [[Esperanto-Asocio de GDR]], aganto por la scienc-teknika apliko de la lingvo kaj aŭtoro de sociologiaj studoj. === [[Josef König]] === '''Josef KÖNIG''' (1887 - 1978) estis instruisto kaj esperantisto en [[Stockum (Sundern)]]. Dum sia vivo, li certigis, ke la universala lingvo Esperanto postlasis spurojn en Stockum. Nur danke al li, la militmonumento, unu el la {{J|preĝeja sonorilo}}, kaj lia tombo havas surskribojn en Esperanto. Kaj kompreneble la Esperantostrato - en kiu ankaŭ la hejmo de Josef König troviĝas. === [[Franz Körbing]] === '''Franz Körbing ''' estis esperantisto en Göttingen dum mezo de 20-a jarcento. === [[Paul Köster]] === '''Paul KÖSTER''' (mortis la {{daton|3|decembro|1998}}) dum multaj jaroj prezidis la Esperanto-grupon en [[Rostock]]. Paul vojaĝis tra Eŭropo de 1931 ĝis 1933. Pri lia vojaĝo ekzistas lumdisko de la 2-a de decembro 2001, aranĝita de la [[Ŝverino|Ŝverina]] esperantisto [[Ralf Kuse]]. === [[Josef Kreitz]] === '''Josef KREITZ''' estis blinda esperantisto de la 20-a jarcento, vivinta en [[Kreuzau]],<ref>[https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-662-35209-0#:~:text=Handbuch%20der%20Blindenwohlfahrtspflege informo en ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927)] (enhavolisto, en formato PDF, {{de}})</ref> [[distrikto Düren]], ekde 1945 en [[Nordrejn-Vestfalio]]. Li estis la unua prezidanto de [[Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (UABE), fondita en somero 2024, kadre de la Kvara Kongreso de blindaj Esperantistoj en [[Vieno]] sine de la [[UK 1924]], post kiam jam la antaŭaj tri samspecaj kongresoj ekde la unua de 1921 en [[Prago]] sine de la [[UK 1921]] preparis tiun fondon. En 1960 li honoriĝis per la [[meritmedalo de GEA]]. ==== Eldonaĵoj ==== * [[Josef Kreitz]]: [https://web.archive.org/web/20250624072629/https://www.libe.slikom.info/Historio%20de%20la%20Esperanto-Movado%20Inter%20la%20Blinduloj/Joseph%20Kreitz_1.htm Historio de la Esperanto-Movado inter la Blinduloj en tri brajlaj volumoj, jen volumo 1, eldoninto ''Imprenta Braille de la Organizacion Nacional de Ciegos''] en [[Barcelono]], arkivigo de junio 2025 ({{de}}) * Josef Kreitz: [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-35209-0_29 ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927), ĉapitro ''Esperanto unter den deutschen Blinden'', paĝoj 276–277] ({{de}}) ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Franz Kreutzberg]] === '''Franz KREUTZBERG''' (mortis la [[10-an de majo]] [[1959]], 65-jara) estis germana esperantisto, industria komercisto, multjara UEA-delegito de [[Kolonjo]]. Fervora esperantisto-propagandisto dum 48 jaroj, li estis fondinto de loka grupo, kies konstanta prezidanto kaj kursestro li estis pli ol 25 jarojn. ===[[Rita Krips]]=== '''Rita Krips''' (naskiĝis en 1953) en 1975 estis prezidantino de la junulara komisiono de [[Centra Laborrondo Esperanto]] en Kulturligo de GDR<ref>''[[Der Esperantist]]'' - numeroj 073-074, majo - junio (1975)</ref>. Ekde 1971 la junulara komisiono estis landa sekcio de [[TEJO]] kaj internacie estis nomata [[Esperanto-Junularo de GDR]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} [[dosiero:Wiesbaden Kaiser-Friedrich-Ring 60.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la domo ''Kaiser-Friedrich-Ring 60'' en [[Wiesbaden]]}}]] === d-ro Kunschert === D-ro '''Kunschert''' estis esperantisto en [[Wiesbaden]] dum la komenco de 20-a jarcento. Li aperis en la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon Esperanto]]/Serio XXVII/Parto 2 sub la adreso ''Kaiser-Friedrich-Ring 60, III, Wiesbaden".'' Tio signifas ke li lernis la lingvon en 1906 aŭ 1907. Verko * D-ro Burwinckel_ ''La Kormalsanoj, priskribo popularo (''sic'')''. Traduko de d-ro Kunschert. Eld. Esperanto-Verlag [[Möller & Borel]], Berlino, 1909? (24 x 15), 40 paĝoj. {{Citaĵo|Ĝenerale la publiko nenion legas pri medicino krom... malfeliĉe, kelkajn ĉiam trompemajn anoncartitolojn. Jen nun interesa libreto, skribita kaj esperantigita de kuracistoj, tute komprenebla de ĉiu, pli ol rekomendinda, ne nur utila, sed necesa. La klareco de l'stilo, la akurateco de l'ideoj estas admirindaj ; mi legis la verkon kun granda plezuro, kaj mi estos feliĉa, se multaj el niaj gelegantoj bonvolos konatiĝi je ĝi.|D-ro Amatido (pseŭdonimo de [[Willem Van der Biest]]). [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ==== Internaj ligiloj ==== * [[:s:Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_„Esperanto”/Serio_XXVII/Parto_2|la Serio XXVII Parto 2 de la adresaro ciferece en]] [[vikifontaro]] ({{eo}}) * [[:dosiero:LD10-185.JPG|kaj skanita paĝo de la koncerna paĝo 185 de la adresaro]] ({{eo}}) {{-l}} == L == ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto LAUCKNER''', n. la 27-an de septembro 1901,<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1976_n078_apr/page/n21/mode/2up?view=theater numero 078, aprilo 1976, paĝo 22]</ref> m. nekonata, estis laborista esperantisto en [[Großenhain]], distrikto Dresdeno de la komunisma [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Meißen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]]). ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Michael Lennartz]]=== '''Michael LENNARTZ''' estas germana esperantisto aparte aktiva en la epoko de la socialisma ŝtato [[GDR]], kiu multe verkis en [[Der Esperantist]]. '''Eksteraj ligiloj ''' * [https://esperanto-sh.blogspot.com/2013/10 artikolo pri li el oktobro 2013 pri la] [[nordfrisa lingvo]] ({{eo}}) ===[[Rudolph Leonhardt]]=== '''Rudolph Leonhardt''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el Dresden, mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Siegfried Liebeck]] === '''Siegfried LIEBECK''' (libek) estis germana d-ro jura, [[advokato]] kaj [[notario]]. Li naskiĝis la [[12-an de februaro]] [[1885]] en [[Konigsbergo]], kaj aparte propagandas inter [[juristo]]j. Siegfried Liebeck en [[1931]] verkis ''Jurista Terminaro'' Germanan-Esperantlingvan. ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto Lauckner''' (naskiĝis la 27-an de septembro 1901) estis germana esperantisto el [[Großenhain]]. === A. Mobus Lübeck === Dr. Phil. '''A. Mobus Lübeck''', estis germana esperantisto komence de la 20-a jarcento. Eĉ ne klaras, ĉu lia familia nomo vere estis "Mobus Lübeck" aŭ ĉu li nur aldonis la indikon pri sia vivurbo "Lübeck" ([[Lubeko]]) al la familia nomo "Mobus". '''Verko''' :Demonstraciaj tabeloj, pri la konstruo de Esperanto, 8 tabeloj pri la konstruo de la lingvo Esperanto. Eld. [[Möller & Borel]], Berlino, 1910?, 80X106. {{Citaĵo|En tiuj tabeloj estas sinoptike montrataj : 1. Alfabeto, 2. deklinacio, 3. la numeraloj, 4. pronomoj, adverboj, 5. verbo, ĉefaj formoj, 6. konjugacia [[tabelo]] laŭ latina skemo, 7. afiksoj, 8. rolo de Esperanto. La tabeloj enhavas do la plej gravan parton el la gramatiko esperanta. Ili povas tre utili en tiuj instruejoj, kie nigra tabulo kaj kreto mankas, kaj ŝpari la tempon kiun la skribado sur la nigran tabulon necesigas.|[[Belga Esperantisto]] n025 (nov 1910)}} == M == === [[Willi Machleidt]] === '''Willi MACHLEIDT''' (naskiĝis en [[1934]]; mortis la {{daton|15|novembro|1999}} en [[Berlino]]) estis [[germana esperantisto]]. En la [[1950-aj jaroj]] li apartenis al la tiam aktiva junulara Esperanto-grupo de Berlino. === [[Ferdinand Maly]] === '''Ferdinand MALY''' (mali) estis germana esperantisto kaj policadministranto. Li naskiĝis la [[1-an de junio]] 1867 en [[Leitmeritz]] (ĉeĥe ''Litoměřice'' en [[Bohemio]]), kaj estis esperantisto ekde 1903. Ferdinand Maly fondis 11 Esperanto-grupojn kaj gvidis 26 kursojn. Li elektiĝis honora membro de la Esperanto-grupoj en [[Görlitz]] kaj [[Eisleben]] (Germanio). En 1910 li verkis gramatikon de la internacia lingvo. {{EdE|M}} === [[Wilhelm Marienfeld]] === '''Wilhelm Marienfeld''' estis esperantisto en Hannover dum mezo de 20-a jarcento. ===H. Martano=== '''H. Martano''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Esperanto-Normal-Grammatik für Deutsche'''. Bamberg, 1912 <ref>Esperanto n147 jun 1913</ref> === [[Julius Mathes]] === '''Julius Mathes''' estis esperantisto en Freiburg dum mezo de 20-a jarcento. ===[[Kurt Mathiak]]=== '''Kurt Mathiak''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Danzig]], mortita dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Fritz Mayerhauser]] === '''Fritz MAYERHAUSER''', formale Friedrich Mayerhauser, estis komercisto kaj esperantisto en [[Bad Reichenhall]] ĉe la limo inter [[Bavario]] kaj [[Salcburgio]] en [[Aŭstrio]]. Interalie li estis gastiganto de la [[propaganda piedvojaĝo]] de [[Parizo]] al la [[UK 1912]] en [[Krakovo]], kiu gastis en Bad Reichenhall inter la 28-a ĝis 29-a de julio de tiu jaro. En la familio esperantistis precipe li kaj lia filino Manjo. Laŭ [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1922/16/00-pdf/bulteno.pdf Amerika Esperantisto, numero junio 1922, paĝo 18] dokumentiĝas ke li ĝis Usono komercis pri gravuritaj aluminiaj pordoplatoj. === [[Max Mayr]] === '''Max Mayr''' estis germana esperantisto, kiu verkis * '''„Mondosteno“. la plej klara. mallonga kaj facila stenografio esperanta''', originale verkita ĉe [[Reichertshausen]], Post Au-[[Hallertau]], Bayern. {{Citaĵo|La sistemo malgraŭ sia titolo ne ŝajnas originala, sed aranĝita laŭ germana stenografio vokalskriba. La signoj por konsonantoj estas malsuprenstrekoj kaj honzontalstrekoj. Sed ne ĉiuj signoj estas bone elektitaj laŭ la principoj de ofteco kaj legebleco. Tamen la kunligado estas vere simila kaj la formoj estas relative mallongaj. Personoj, kiuj ne scipovas alian stenografion, povus rapide kaj facile uzi tiun sistemon, almenaŭ por la tiel nomita „koresponda skribo“ |E. W. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n. 104 (jan 1934)}} === [[Maria Merla]] === '''Maria MERLA''' estas germana esperantistino kaj lingvoinstruistino, aktiva movade de la 1980-aj jaroj, ekde la lernejaj jaroj en [[Paderborno]] kaj posta studado en [[Hamburgo]]. Ankaŭ pli poste, dum instruista posteno en [[Francio]], ŝi estis en proksima kontakto kun la regionaj esperantistoj. Ŝi de almenaŭ la jaro 2000 estas la precipa motoro de la loka Esperanto-grupo en [[Darmstadt]], vivanta en la tradicia urboparto [[Darmstadt-Bessungen|Bessungen]], sed petis ke ne pli da biografiaj informoj de ŝi aperu en vikipedio. === [[Judith Meyer]] === '''Maria MEYER''' ([[d:Q131332069|en vikidatumoj]]) estas germana esperantistino, lingvoinstruistino kaj verkistino de lingvolerniloj en vasta gamo da lingvoj. Ŝia naskiĝjaro ĝis nun ne estas konata, sed konatas ke ŝi pasigis la infanajn jarojn en [[Kamp-Lintfort]] kaj ekde la plenkreskiĝo vivas en [[Berlino]]. Origine ŝi membris en la estraro de interreta esperanta grupiĝo [[E@I]], antaŭ ol demisii, organizis kaj gvidis laborgrupojn en kunvenoj pri [[Lingva ideologio]], [[Aktivula Maturigo]], la [[Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj]] kaj pri tielnomata "[[Plurlingvula kunveno]]" en [[Berlino]] (la lasta interalie kun [[Chuck Smith]]). Kun Chuck kaj eta kroma teamo ŝi ankaŭ starigis la socian retejon [[Amikumu (retejo)|Amikumu]], kaj en 2018 kunaŭtoris kun la brito [[Tim Owen]] la lernolibron ''Complete Esperanto''. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://learnlangs.com ''learnlangs.com'' - oficiala rettaglibro de ŝi] (precipe en la {{angla}}) * [https://www.facebook.com/judith.meyer.969 persona retpaĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' ===[[Artur Mildner]]=== '''Artur Mildner''' (naskiĝis la 22-a de septembro 1898) estis esperantisto en [[Pirna]]. === [[Hans Moder]] === '''Hans MODER''' estis germano ĉeĥoslovaka. Li estis longjara sekretario de la Esperanto-unuiĝo „Verda Stelo“ en [[Prago]], kaj estis instruisto pri Esperanto en blindulejo. En Esperanto li verkis aron da humoraj skizoj. === [[Marieta Moschner]] === '''Marieta MOSCHNER''' (naskiĝis en [[1914]], mortis la [[8-an de oktobro]] [[1999]] en [[Aŭgsburgo]]) estis germana esperantistino. Ŝi estis regula membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], de [[UEA]] kaj de [[Societo Zamenhof]], sindona movadano kaj gastiganto. === [[Walter Mutschler]] === '''Walter MUTSCHLER''' (mortis en marto [[1987]] en [[Freudenstadt]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. == N == ===[[Karl Niedling]]=== '''Karl Niedling''' (mortis 1985) estis germana esperantisto en [[Thale]], kunfondinto de la laborist-movada Esperanto-grupo en [[Ruhla]]. === [[H. Nonnenmann]] === ''' H. Nonnenmann''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento, citita en artikolo ''Germanio'' de [[Enciklopedio de Esperanto]], ano de lingva komisiono de [[GLEA]]. Verko *''LEA Vortaro Esperanto-Deutsch''. Eld. [[Laborista Esperanto-Asocio]] por la german lingvaj teritorioj ([[GLEA]]), Berlino, 1933. {{citaĵo|La antaŭvorto diras, ke la libro servas al la bezonoj de la ĉiutaga [[praktiko]] de la [[laborista movado]], de la kolektiva internacia laborista kaj terkulturista [[korespondado]]. « La ĝis nun aperintaj burĝaj vortaroj estas tiurilate tute malkontentigaj, ĉar unue ilia vort-''eksplikado'' estas ideologie burĝa, ne marksisma... ili reakcie ignoras progresajn lingvoformojn eĉ jam vaste aplikatajn en la praktiko (ekz. finaĵo io). Tiel ni trovas la formojn administra apud administracio, aritmetio apud aritmetiko, botanio apud botaniko, gimnastiko apud [[gimnastiko]], didakio apud didaktiko, profilakso apud profilaktiko, kosmetio apud kosmetiko. Logike daŭrigante , ni atendis, sed ne trovis fizio por fiziko, ankaŭ ne metafizio por metafiziko, tie strange ne la tre konatajn kaj uzitajn formojn telegrafio, telefonio, stereotipio, kinematografio. Ni ankaŭ ne trovis la supozeblajn formojn teknio por tekniko, praktio por praktiko, lirio por liriko, etio por etiko, politio por politiko, polemio por polemiko. Kio montros al la [[laboristo]]j kiam ili uzu la finaĵon « iko » aŭ « io » Krom tio in trovas la formojn butro, kvaze, ant, ĉirk, kvazaŭ la forntoj butero, kvazaŭ, antaŭ, ĉirkaŭ, ktp. ne bone ludas sian rolon. En la frazo : "agu, kvazaŭ mi ĉeestis" , mi eĉ ne kapablas diri "agu, kvaze mi ĉeestus", ĉar la vorto tute ne estas adverbo sed [[konjunkcio]]. Entute la vortaro donas al ni la konfuzan bildon de senorda laborado. Sed ni lernas ke "klasaneco obligas" traduko "Klassenzugehorigkeit verpflichtet ". Verdire, ĉiam la sama povas esti konstatata: la simpleco estas multe pli malfacile atingebla ol komplikeco. Tion jam spertis D-ro Zamenhof; nur finfine li alvenis al simpleco, la supera eleganteco kaj perfekteco. Kompilketo devenas ordinare de ne klaraj ideoj. Precipe por laboristaj rondoj simpleco estas deviga se ne "obliga". Ekzemplo plia : ŝajnas ke la vorto "apartigi" ne plu sufiĉas. Oni bezonas la radikon "separ". Mi havas do tute simple de tio. separi-apartigi, separo-apartigo, separita-apartigita. En la vortato, mi trovas separinta. Jen kion oni faras el la facila Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n201 (maj-jun 1933)}} === [[Friedrich Nüchter]] === '''Friedrich Nüchter''' estis germana esperantisto (aŭ minimume simpatizanto) en la komenco de 20-a jarcento. Verko * [[Friedrich Nüchter]]: ''Albrecht Dürer. Lia vivo kaj elekto el liaj verkoj.'' Esperantigita de la [[Germana Esperanto-Asocio]]. Ansbach: Seybold, 1911. 95 paĝoj kaj 54 tabuloj kaj bildoj.<br />''Formato 33x26. {{Citaĵo|Unu el la plej konataj kaj plej grandaj artistoj mezepokaj estas la eminenta Nurnberga majstro Albrecht Dürer. Certe hodiaŭe, kiam preskaŭ kvar centjaroj disigas nin de lia laborado, klarigoj pri liaj verkoj estas bezonaj. Ne estas manko de riĉenhavaj libroj por pli profunda studado, kiuj certe estas tradukitaj en ĉiujn vivantajn lingvojn. Sed inter ili ne estas libro kuniganta malmultekostecon kaj plej impresan artan ornamon kun tiom kompetentaj, facile kompreneblaj kaj vivplene klarigantaj vortoj, kiel la laboro de Dr. Friedr. Nüchter. Tia lia verko en sia originala teksto estis salutata kun sincera laŭdo de la gazetaro, de artkonantoj kaj kompetentaj personoj kaj rekomendata, precipe kiel donaca verko, por plej granda vastigado pro sia alta valoro por praktika [[artedukado]]. <br/> La tradukado estas farita de granda nombro da konataj esperantistoj de Germana Esperanto-Asocio sub direktado de s-ro d-ro [[Maximilian Kandt]] kaj s-ino prof. [[Marie Hankel]]; s-ro [[Antoni Grabowski]] tralegis la tekston. Ĉiu esperantisto certe salutas ĝoje la eldonadon de tiu verko kaj devus opinii ĝin sia honora devo, helpi al la disvastigado de la belega arteldonaĵo, kiu tion plene meritas. Al tiu teksto, ĉerpita el la anonccirkulero de la verko, ni povas nur aldoni ke tiu libro estas la plej arte eldonita verko de la tuta [[esperanta literaturo]]. Ĝi devas esti en la biblioteko de ĉiu artamanta samideano.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} {{citaĵo| Germano Esp. Asocio faris grandan servon al Esperanto kaj al nia propagando, eldonante tradukon de tiu grava kaj belega verko de D-ro Fr. Nüchter. Ĉe tiu tradukado laboris aro da Esperantistoj sub la lerta direktado de [[Maximilian Kandt|S-ro Kandt]] kaj [[Marie Hankel|S-ino Hankel]]. Aliaj sindonemuloj zorgis pri la korektado kaj line S-ro [[Antoni Grabowski|A. Grabowski]] trarigardis la tuton kaj aprobis la tradukon. Oni vidas, ke niaj germanaj samideanoj, kiel kutime, metode penadis por liveri al la Esperantistaro bonstilan kaj fidindan tekston.<br> Cetere la originala verko indis tian metodemon kaj zorgemecon por la okula kaj spirita ĝuado de la artamantoj kaj la nepra artemiĝo de multaj aliaj.<br> Tiu enfolia kajero (cm. 34,5x26) enhavas 75 pagojn, 54 tabulojn kaj bildojn (t. p. pentraĵoj, mandesegnaĵoj, kupro-kaj ligno-gravuroj, unikolorpresaĵo). La plej bonaj verkoj de Dürer estas modele reproduktitaj, grandparte laŭ originala grandeco.<br> Mi rimarkis inter aliaj rimarkindaĵoj la portretojn de la patro kaj [[Barbara Dürer|patrino de Dürer]] kaj de Dürer mem — [[Leporo de Dürer|la leporon]], mirida mandesegnaĵo — [[Adamo kaj Evo (Durero)|Adamo kaj Evon]] — la faman [[Kavaliro, Morto kaj Diablo]]n — Melancholia'n - [[la kvar Apostoloj]]n — la portreton de Holzschuher, k. t. p.<br> La teksto kiu akompanas la bildojn interese rakontas pri la vivo kaj tempo de Dürer, kaj ĝi tiel klare priskribas la represitajn [[pentraĵo]]jn kaj gravurojn, ke la desegnitaj scenoj kaj personoj, kun la tuta Dürer-a epoko, kun la tiamaj kredoj, karakteroj kaj moroj, ŝajne revivigas kaj movigas sub la mirigitaj okuloj. Certe, traleginte kaj trarigardinte tiun libron, ĉiu esperantisto povos pli multe koni pri la fama XV-XVI jarcentata artisto ol multaj profesiaj artkritikistoj.|Esperanto n.118 5 mar. 1912}} == O == === [[Guido Otto]] === '''Guido Otto''', instruisto, estis germana esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, pioniro en [[Plauen]], kie li gvidis la unuan Esperanto-kurso en 1900. Lia lernolibro havis multajn reeldonojn kun pli ol 30 mil ekzempleroj. Verko * Elementar-Lehbuch zum gründlichen Erlernung der int. Hilfssprache Esperanto. {{Citaĵo|La tuta lernoperiodo estas dividita en 10 lecionojn, ĉiu kun parola kaj skriba ekzerco. La parto de praktikaj tekstoj enhavas anekdotojn, ekzemplojn de komercaj leteroj, eltiraĵojn el paroladoj kaj artikolojn de plej famaj [[esperantisto]]j.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == P == === [[Johanna Pagenstecher]] === '''Johanna PAGENSTECHER''' (mortis la [[1-a de februaro|1-an de februaro]] [[1959]]) estis sekretariino de la Esperanto-grupo en [[Bonn]]. ===[[Richard Partecke]]=== '''Richard Partecke''' (naskiĝis lan 15 de decembro 1923) estis esperantisto en [[Eisenach]]. Li gvidis la Scienc-Teknikan Komisionen de [[GDR]]. Li studis terminologion de aviado en Esperanto<ref>[[Der Esperantist]] n119_mar. 1983</ref>. Li prezentis komunikaĵon ''Temo kaj amplekso de mikroelektronika fakvortlisto kiel parto de elektronika fakvortaro'' en [[Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko]] 1980. ===[[Otto Pick]]=== '''Otto Pick''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Breslau en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Josef Pontz]] === '''Josef PONTZ''' (ponc), germano, [[doktoro]] jura kaj notario en [[Jablonec]] a. N. ([[germane]] Gablonz, [[Ĉeĥoslovakio]]). Naskiĝis la [[5-a de julio|5-an de julio]] [[1895]] en Haslau ([[ĉeĥe]] Hazlov) apud Aŝ. Esperantisto ekde [[1909]]. Aktive kunlaboris en la landa organizo, prezidis la organizaĵon [[Germana Esperanto-Ligo en Ĉeĥoslovakio]] (GEL). ===[[Rosemarie Post]]=== '''Rosemarie Post''' (mortis 1985) estas esperantistino el [[Apolda]]. ===[[Theodor Pyl]]=== '''Theodor Pyl''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Greifswald]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> == R == === [[Uli Rau]] === '''Uli RAU''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1973|05|13}}, do nun {{aĝo|1973|05|13}}-jara) estas germana esperantisto. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj, dum li estis lernejano en [[Rheinsheim]] kaj [[Philippsburg]], civilservanto en 1994 kaj 1995 kaj poste ĝis 2001 estis studento en la [[Teknologia universitato Dresdeno]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 9</ref>. Poste li kompletigis siajn studojn pri ekonomio kaj komerco en la [[universitato de Trento]], kaj ekde la fino de la 2000-aj jaroj laboras en [[Oslo]], [[Norvegio]].<ref>[https://www.facebook.com/uli.rau paĝo en la retejo ''facebook'']</ref> ===[[Robert Raupp]]=== '''Robert Raupp''', kuracisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *Esperanto-paradigmaro. Kondukilo por instruado en kursoj kaj [[klubo]]j. Eld. la aŭtoro, Freiberg, 1932(?). 48 Paĝoj 22x15 cm. ===Reber=== '''Reber''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Bamberg]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Max Reichelt]] === === [[Matthias Reimann]] === '''Matthias REIMANN''' estas esperantisto el [[Nordhausen]], urbo en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]] de [[Germanio]], kiu interalie aktivas en la regiona [[Esperanto-Societo Sudharco]], sed internacia plej elstaras kiel estrarano de de [[Esperantista Go-Ligo Internacia]] kaj kiel organizanto de retaj [[Goo]]-turniroj sur interreta KISEIDO Go-Servilo, kiun partoprenas interesatoj pri goo kaj Esperanto el la tuta mondo uzante komputilojn. === [[Hermann Remers]] === '''Hermann REMERS''' estas germana [[tornisto]] kaj historia esperantisto, kiu naskiĝis en [[1891]] en Duseldorfo ([[Düsseldorf]]) kaj mortis la [[14-an de oktobro]] [[1928]]. Li estis aktivulo en la loka laborista grupo, kunfondinto de la eldon-kooperativo de [[SAT]] kaj la kasisto ĝis [[1924]]. Kunlaboris al [[SAT]]-gazetoj. [[Enciklopedio de Esperanto - R|EdE-R]] === [[Karl-Heinz Renschler]] === '''Karl-Heinz RENSCHLER''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la [[20-an de aŭgusto]] [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Bad Krozingen]] ([[Germanio]]). === [[Ursula Richter]] === '''Ursula RICHTER''' (naskiĝis en 1919, mortis la [[7-an de majo]] [[2001]]) estis longe aktiva en la Esperanto-grupo [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurta]], kiu organizis kursojn en sia hejmo. === [[Kurt Riedel]] === '''Kurt RIEDEL''' (ridel), naskiĝis la [[29-an de oktobro]] [[1891]] en ''Jugelsburg'', urboparto de [[Adorf (Vogtland)]], estis germana esperantisto, [[doktoro]] pri [[filologio]] kaj [[docento]] ĉe la pedagogia instituto de la [[Teknologia universitato Dresdeno|Teknologia Altlernejo]] en [[Dresdeno]]. Riedel prelegis pri [[Esperanto]] en la Pedagogia Instituto kaj estis redaktanto de „[[Internacia Pedagogia Revuo]]“ de 1929 ĝis 1933. {{EdE|R}} === [[Johann Riedl]] === '''Johann RIEDL''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en [[1999]]) estis [[germana esperantisto]] kaj iama [[delegito de UEA]] en [[Esslingen]] (Germanio). ===[[Eugen Rüdig]]=== '''Eugen Rüdig''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Gummersbach]], kiu mortis dua la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> ===[[Elli Rühle]]=== '''Elli Rühle''' (naskiĝis la 9-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Meißen]]. == S == === [[Georg Chr. Sack]] === '''Georg Chr. SACK''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la [[4-an de januaro]] [[1975]] en [[Heidelberg]], [[Germanio]]) estis altlerneja muzikinstruisto, unu el la plej agemaj komitatanoj de [[Muzika Esperanto-Ligo]] kaj de 1963 ĝis 1975 la sekretario de la liga ''Muzika Terminara Komisiono''. === [[Martina Sachs]] === '''Martina SACHS-BOCKELMANN''' (instruistino vivanta en [[Stromberg]], [[Rejnlando-Palatinato]]), filino de la esperantisto [[Rüdiger Sachs]], naskiĝinta komence de la 1960-aj jaroj en [[Namibio]], ĝis nun menciiĝas nur per unu frazo en la artikolo pri sia patro, kvankam ŝi tre aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]] dum ŝi estis lernejano en [[Eschwege]], norda [[Hesio]], kaj en la sekvaj unuaj jaroj de studado. Ŝi daŭre aktive partoprenas UK-ojn kaj aliajn esperantistajn eventojn, ekzemple en aŭgusto 2024 estis en la [[UK 2024|109-a UK]] en [[Aruŝo]], [[Tanzanio]]. === [[Hans Schäper]] === '''Hans SCHÄPER''', estis germana esperantisto loĝinta en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Essen]], Germanio. Li estis la [[Geedziĝoj esperantistaj|edzo]] de la brita esperantistino [[Mabel Victoria Schäper]], naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), kiu pro li translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Gustav Schattat]] === '''Gustav SCHATTAT''' {{prononco|ŜA:tat}} estis germana esperantisto kaj [[revizoro]]. Li naskiĝis la [[8-an de aŭgusto]] [[1885]] en [[Königsberg]]. Verkis: „Esperanto-Führer“, lernolibro, 1926; „Einführung in die deutsche Sprachlehre“ (kursa helplibro kun ideoj por Esperanta teorio), 1927 en [[Hamburgo]]. ===[[Hanna Scheffs]]=== '''Hanna Scheffs''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1914) sindikata sekretariino, estis germana esperantistino en [[Potsdam]], kies grupo ŝi estis estrarano, ŝi ankaŭ estis kaj [[membro]] de la Centra Estraro de [[GDREA]]. Ŝi lernis Esperanton en 1974. Ŝi ricevis la plej altan distingon de Kulturligo de [[GDR]], la Johannes-R.-Becher-medalon en oro<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb.1984</ref>. === [[Natalia von Schenck]] === ''' Natalia von SCHENCK''' (naskiĝis la 26-an de julio de 1840; mortis la 19-an de majo 1921) estis germana esperantistino el [[Arnsberg]]. Ekde 1905 ŝi loĝis en [[Almoloya de Alquisiras]], [[Meksiko]], en la bieno "Los Arcos". Ŝi kune kun la amikino ''Alice L. Nohl'' estis unu de la ĉefaj propagandistoj de Esperanto en Meksiko. Krome ŝi ankaŭ aktivis en la socia vivo. Ŝi estis protektantino de la blinduloj kaj ŝi enkondukis la [[brajlo]]-sistemon al [[Meksiko]]. Estas infanlernejo (''escuela preescolar general'') en la kolonio ''Santa Teresa'' en [[Huehuetoca]] nomita omaĝe al ŝi.<ref>[https://www.estudia.com.mx/natalia-von-schenck-escuela-preescolar-general-huehuetoca-mexico-15EJN4672W.html informo pri la infanlernejo ''Natalia von Schenck'' en la retejo ''estudia.com.mx'']</ref> {{referencoj}} [[dosiero:IFEF-kongreso Fulda 1967 Schindler-Steenhout-Roseman.jpg|eta|{{centre|iuj partoprenantoj de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]], 5-a de dekstre Heinz Schindler}}]] === [[Heinz Schindler]] === '''Heinz SCHINDLER''' {{prononco|ŜI:NDl^a}} (1920-2012) estis germana esperantisto, emerita fervoja oficisto, vivanta en la urbeto [[Schwelm]] de la federacia lando [[Nordrejn-Vestfalio]]. La apuda foto de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]] pruvas ke li jam en la 1960-aj jaroj estis aktiva esperantisto. Laŭ nekrologo en revuo Esperanto (januaro 2013) li mortis la 27-an de septembro 2012. La revuo [[Esperanto aktuell]] 4/2013 indikas, ke li mortis inter printempo 2012 kaj printempo 2013.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013 (ĉi tie {{de}})</ref> {{referencoj}} '''Eksteraj ligiloj:''' * [http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm intervjuo de 2006 kun li en la retejo ''esperanto.cri.cn'' (tie enŝteliĝis tajperaro "Schindlr")] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160329143318/http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm |date=2016-03-29 }} === [[Julie Schindler]] === '''Julie SCHINDLER''' estis esperantistino aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. Interalie, en 1913 ŝi elektiĝis kasistino de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof''. Julie Schindler estas ŝia naskiĝnomo, kiun ŝi havis kiel fraŭlino. Ĝis nun mankas informoj, ĉu ŝi poste edziniĝis kaj eble ŝanĝis la familian nomon. Evidente, ankaŭ mankas datoj pri naskiĝo kaj morto. === [[Hans Schiebl]] === '''Hans SCHIEBL''' {{prononco|ŜI:bl}} komence de la [[20-a jarcento]] estis germandevena aŭstra poŝtdirektoro en Vieno, laŭ la stato de la jaro 1934 jam pensiiĝinta. Li speciale laboris en katolikaj rondoj por Esperanto, kaj multajn jarojn estis kasisto de katolika Esperanto-unuiĝo en Vieno. {{EdE|S}} ===[[Willy Schmitt]]=== '''Willy Schmitt''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Kronach i. Oberfranken en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Bodo Schneider]] === '''Bodo SCHNEIDER''' (naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[24-an de januaro]] [[2000]] en [[Porvoo]], prononco {{prononco|BO:do ŜNAJ:d^a}}) estis fakdelegito pri [[fiziko]]. === [[Josef Schneider]] === '''Josef SCHNEIDER''' {{prononco|JO:zef ŜNAJ:d^a}} estis germana esperantisto kaj [[inĝenierio|inĝenieria]] [[profesoro]] ĉe la germana komerca akademio en [[Karlovy Vary]] ([[Karlsbad]], [[Ĉeĥoslovakio]]). Li naskiĝis la [[13-an de majo]] [[1895]] en [[Ostrava|Moravská Ostrava]], kaj estis esperantisto de [[1924]]. Josef Schneider fondis Esperanto-grupon en Karlovy Vary, kaj oficiale instruis Esperanton kiel laŭvolan fakon en sia [[lernejo]]. ===[[Ernst Schonert]]=== '''Ernst Schonert''' (naskiĝis la 13-an de junio 1907) estis germana esperantisto. Li [[Esperanto-instruado en orienta Berlino|instruis esperanton en Berlino]] dum la 1960-aj jaroj, inter lia lernintoj estas [[Hella Sauerbrey]], kaj estis redaktoro de [[Berlina informilo]] de 1974 ĝis 1979. === [[Hermann Schröder]] === '''Hermann SCHRÖDER''' {{prononco|HERman ŜR''E'':d^a}} (naskita en [[1920]]; mortinta komence de [[1999]]) estis prezidanto de Budhana Ligo Esperantista kaj inter la jaroj 1974 kaj 1979 redaktoro de ties ''Budhana Kuriero,'' iama delegito de UEA pri budhismo, kaj aŭtoro de la libreto ''Budho kaj la moderna homo'' (1979). === [[Nathalie Schuchert]] === '''Nathalie SCHUCHERT''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1974|04|29}}, do nun {{aĝo|1974|04|29}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionanino kaj ekde 1995 estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri kulturo, dum ŝi estis lernantino en [[Germersheim]] kaj poste ekde 1995 studento de romanistiko en [[Majenco]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 20</ref>. {{referencoj}} === [[Edmund Schulz]] === ''' Edmund SCHULZ''', kalkulkonsilanto, estis germana esperantisto en la urbo [[Schweidnitz]] de [[Silezio]]. En 1909 li lernis Esperanton en la unua urba kurso de Esperanto, gvidita fare de [[Julie Wolfson]] el [[Breslau]]; sekve de tiu kurso fondiĝas vigla urba Esperanto-grupo, kies prezidanto iĝas Edmund Schulz. Jam en la sekva jaro, 1910, li en la najbara urbo [[Liegnitz]] okazigas publikan paroladon pri Esperanto kaj sekvan Esperanto-kurson, sekve de kio tie fondiĝas propra urba Esperanto-grupo. Post la [[unua Mondmilito]] li vivis en [[Überlingen]] ĉe la [[Bodenlago]]. === [[Steffen Schüssler]] === '''Steffen PIETSCH''' {{prononco|ŜTEfn PI:Ĉ}}, ekde la edziĝo '''Steffen SCHÜSSLER''' [ŝ''i''sler] (naskita {{naskiĝtago|1970|01|5}}, do nun {{aĝo|1970|01|5}}-jara) estas germana esperantisto kaj informadikisto. Li en la 1990-aj jaroj, dum studado de [[ekonomika matematiko]] en la [[Teknologia Universitato Berlino]], estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj gvidis ties oficejon en Berlino.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 5</ref> {{referencoj}} === [[Hans Schütt]] === '''Hans SCHÜTT''' [ŝ''i''t] (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[2-an de decembro]] [[1993]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]]) estis tra 37 jaroj [[UEA]]-fakdelegito pri komerco kaj regula membro de [[Societo Zamenhof]]. ===[[Erich Seidemann]]=== '''Erich Seidemann''' (naskiĝis la 22-an de majo 1903<ref>Laŭ [[Der Esperantist]] n.119 mar. 1983, p. 69, li naskiĝis en 1908</ref>) estis esperantisto en Dresdeno. Germanlingva referenco<ref>[https://www.hgwst.de/Wehnerpost/Wehnerpost_20.pdf informoj en la publikaĵo ''Wehnerpost'', eldono 20, paĝoj 6 kaj 7]</ref> asertas, ke li fine de la 1920-aj jaroj estis tre akcita [[socialisto]] en la urbo kaj funkciis kiel sekretario de la kamarado [[Herbert Wehner]], kiu poste de la diktaturo de [[Nazia Germanio]] fuĝis al Svedio kaj post la [[Dua Mondmilito]] decidis en reveni al [[Dresdeno]], kiu nun situis en la [[Sovetunie okupita zono de postmilita Germanio]]. {{referencoj}} ===[[Otto Sengewald]]=== '''Sengewald''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el [[Hirschfelde]], mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Tobias Sigel]]=== '''Tobias Sigel''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li esperantigis: * Aventuroj de Malspertulo : Fragmento de la verko / [[Robert Reitzel]]. Eld. [[Ellersiek & Borel]], Berlino, 1924. {{citaĵo|La malspertulo estas la aŭtoro mem, kiu vojaĝis Usonon dum sia junaĝo por trovi porviron (''sic'') kaj kies komenca restado en la Nova Mondo estis intersekvo de mizeroj, de suferadoj, de seniĝadoj kaj mankoj, kiujn li rakontas kun neelĉerpebla bonhumoro, ne ŝparante tamen merititan ungoskrapon al tiu aŭ alia riĉa senkorulo. La traduko estas entute bonefarita, kvankam ĉi tie kaj tie la atenton de l' leganto trafos ĉu vorto malbonsence uzita, aŭ ne ĝuste kunmetita, ĉu esprimo tro laŭvorte tradukita, ĉu gramatika nekorektaĵo. (Ekzemploj: kompanio, anst. kunularo aŭ ĉeesto; sklavofoirejo; anst. sklavofoiro; «ĉio bone marŝis»; anst. sukcesis; la adiaŭo de tiu arbara [[idilio]], anst. «al»; Ĉio estis plenega per laboristoj, anst. «de»; laboro kio, anst. kiu.)|[[Belga esperantisto]] n124 (jun 1925)}} === [[Karl Simon]] === '''Karl SIMON''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[12-an de aŭgusto]] [[1989]] en [[Munkeno]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri fervojoj dum trideko da jaroj. Ne konfuzu lin kun la forst-sciencisto [[Karl-Hermann Simon]]. === [[Rudolf Skoruppa]] === '''Rudolf SKORUPPA''' (naskiĝis en 1930, mortis en 2003) estis delegito kaj fakdelegito pri [[fotografio]], [[katolikismo]] kaj naturkuracado (1995-2002), mortis la [[2-an de novembro]] [[2003]] en [[Bad Wörishofen]] (Germanio). ===F. Soegel=== '''F. Soegel''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el [[Den Hof]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Josef Sommer]]=== '''Josef SOMMER''' estis germana esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: * '''Wörterbuch Esperanto-Deutsch.''' [[Max Butin]], [[Josef Sommer]], Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)|Limburg/Lahn]] 1952. ===[[Georg Sörgel]]=== Prof. Dr. '''Georg Sörgel''' botanikisto (naskiĝis 1911- mortis la 12an de julio 1961) estis germana esperantisto el [[Quedlinburg]]. Li ludis gravan rolon en la unua etapo de la revigligo de organizita [[Esperanto-movado]] de [[GDR]]. Georg Sorgel jam eklernis [[Esperanto]]n en sia junaĝo. Kiam li post la milito, en la jaro 1948, eklaboris en Quedlinburg ĉe la Planinstituto post kelkaj jaroj en tiu urbo ekfunkciis la unuaj Esperanto-kursoj, laŭ lia iniciato. ===[[Harmut Sögel]]=== Dr. '''Harmut Sögel''' esperantisto en Germanio. En januaro 1984 li doktoriĝis per disertacio kun la temo "''Ein System der deutschen Verben im EDV-Bereich ais Grundlage für die linguistische Datenverarbeitung mit einem Vergleich zu englischen und Esperanto-Verben''" (Sistemo de germanaj verboj en la elektronika, datumprilabora sfero kiel bazo por la lingvistika [[datumprilaborado]], kompare kun anglaj kaj Esperantaj verboj) ĉe la [[Humboldt-Universitato]] en Berlino. La disertacio ekestis sub gvido de prof. d-ro [[Georg F. Meier]]<ref>[[Der Esperantist]] n126_apr. 1984</ref>. ===[[Stefan Sklepik]]=== '''Stefan Sklepik''' estis esperantisto en [[Posen]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Adolf Steinhagen]]=== '''Adolf Steinhagen''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el [[Hagen]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Georg S. Streidt]] === '''Georg S. STREIDT''' estis germana esperantisto de la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Esperanto-Lehrbuch für Volksschulen: auf Grundlage der Anschauung und des Erlebnisses in zwei Teilen mit 30 Bildern''. Eldonis [[Ferdinand Hirt & Sohn]], Leipzig. 1922. {{Citaĵo|La germanaj propagandistoj ja ne rajtis plendi pro manko de lernolibroj en sia lingvo. La ĵus aperinta [[libro]] de G. Streidt tamen ne estas troa. Ĝi celas speciale la instruon de Esperanto al lernantoj de la popol-lernejoj, do al infanoj. Kaj ni povas senhezite diri, ke ĝi bonege trafas sian celon. Ĝi estas bazita sur la aktiva metodo. Ni estas certaj ke per tiu nova libro la instruantoj atingos bonegajn rezultatojn.|[[Belga Esperantisto]] n085-086 (mar-apr 1922)}} {{Citaĵo|Nenecese estas, laŭ ni, ripeti laŭdojn, kiujn meritis la apero de la unua parto de tiu libro. Bonega instruilo, kiu certe havos grandan influon super la enkonduko de nia lingvo en la lernejoj de germanlingvaj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} === [[Paul String]] === '''Paul STRING''', naskiĝis la [[5-an de marto]] [[1930]] kaj mortis 82-jara la [[29-an de julio]] [[2012]],<ref>[https://issuu.com/davidortmann/docs/die-pforte_nr.65 noteto en la gazeto ''Die Pforte'' 65/2012]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{de}})</ref> estis [[germanoj|germana]] [[esperantisto]] kaj [[elektronikisto]] el [[Dresdeno]], [[Saksio]]. La revuo ''[[Esperanto aktuell]]'' 4/2013 indikas, ke la jarkunveno de [[Germana Esperanto-Asocio|GEA]] la 19-an de majo 2013 kadre de la [[Germana Esperanto-Kongreso]] aparte memorigis pri li.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013, paĝo 11 (ĉi tie {{de}}, en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]])</ref> == Referencoj == {{referencoj}} === [[Erwin Stolpe]] === '''Erwin STOLPE''' (naskiĝis en [[1894]], mortis la [[13-an de aprilo]] [[1970]]) estis germana esperantisto, vic-prezidanto de [[Internacia Esperanto-Asocio de Juristoj]]. Li partoprenis la organizitan Esperanto-movadon jam de 1913. Inter 1947 kaj 1960 li deĵoris kiel juĝisto ĉe la supera tribunalo de Berlino. == T == === [[Hans Tressel]] === '''Hans TRESSEL''' estis komercisto kaj dum pli ol duonjarcento esperantisto en [[Munkeno]]. Li plenumis la funkcion de [[UEA-delegito]] en la bavara ĉefurbo dum 53 jaroj. Interalie li estis gastiganto de la [[propaganda piedvojaĝo]] de [[Parizo]] al la [[UK 1912]] en [[Krakovo]], kiu gastis en Munkeno inter la 24-a ĝis 26-a de julio de tiu jaro. === [[Luise Tressel]] === '''Luise TRESSEL''' (naskiĝis en [[1888]], mortis la [[9-an de julio]] [[1975]]), vidvino de la iama [[UEA-delegito]] [[Hans Tressel]] en [[Munkeno]], [[Germanio]] (kiu sian delegitan funkcion plenumis dum 53 jaroj). Ankaŭ s-ino Tressel estis dum multaj jaroj aktiva en la Movado kaj mem estis membro de UEA. === [[Wilhelm Treude]] === '''Wilhelm TREUDE''' (mortis la [[12-an de julio]] en [[Stuttgart]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]] kaj malavara subtenanto de ĝia laboro - speciale ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]]. === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''', naskiĝis {{naskiĝtago|1948|05|4}}, do nun {{aĝo|1948|05|4}}-aĝa, estas franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]]. Claude Trésorier laboras kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas [[delegito de UEA]]. == U == === [[Reinhard Uhde]] === '''Reinhard UHDE''' estis aktiva laborista esperantisto en la nordgermana havenurbo [[Bremeno]], aparte aktivema interalie en la 1950-aj jaroj. Li estis redaktoro kaj eldoninto de la germanlingva gazeto '''''Grenzenlos''''' ("senlime"), subtitolo ''Blätter von heute für Weltbürger von morgen'' ("folioj de hodiaŭ por [[mondcivitanoj]] de morgaŭ"), kunlabore kun la [[Libera Esperanto-Asocio]] (de [[SAT]] por germanlingvaj teritorioj) kaj la asocio [[TANEF]] (Turisma Asocio de Naturamikoj - Esperanto-Fako). == V == ===[[Robert Veigel]]=== '''Robert Veigel''' (naskiĝis la 6-an de julio 1904, mortojaro ne konata, sed sendube post la 70-a naskiĝtaga reveno en 1974) estis germana esperantisto kaj prezidanto de DLR [[Suhl]] en [[GDR]]<ref>''[[Der Esperantist]]'' - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1974_n067-068_maj-jun/mode/2up Numeroj 067-068, majo - junio (1974), paĝo 44]</ref>. {{referencoj}} === [[Gerhard Vogel]] === '''Gerhard VOGEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis post longa malsano la [[30-an de marto]] [[1979]]) estis esperantisto kaj multjara fakdelegito de [[UEA]] pri [[turismo]] en [[Kolonjo]], [[Germanio]]. === [[Friedrich Volk]] === [[Dosiero:Friedrich Volk.jpg|eta|Friedrich Volk en 1955]] '''Friedrich VOLK''' (naskiĝis la {{daton|15|aprilo|1894}}, mortis komence de decembro [[1993]]) estis dumviva membro de [[UEA]], [[honoraj membroj de GEA|honora membro de Germana Esperanto-Asocio]] kaj multjara gvidinto de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]]. ===[[Paul Voss]]=== '''Paul Voss''' estis germana esperantisto en Leipzig en la unua duono de 20-a jarcento. ;Verko *''La evoluo de la Leipziga foiro''. Eld. la aŭtoro, 1925(?) {{citaĵo|En lukse eldonita 32-paĝa broŝuro la aŭtoro pritraktas la [[historio]]n kaj la evoluon de la Leipzig’a fojro [''tiel''] de XII jarcento ĝis [[1925|nun]]. Multaj fotografaĵoj prezentas la diversajn fakojn de la [[foiro]]. Por vizitontoj nepre posedenda libro.|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n11-12 jul-ago, 1925}} == W == ===[[Vincenz Wachutka]]=== '''Vincenz WACHUTA''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento. Traduko * W. Weith. ''Al la Homojkoneco! Enkondukskribo kun bildoj. Komunike krimuloj-studajoj. Longjaraj studadoj kaj multnombraj spertecoj'' (tiel). Trad. Vincenz Wachutka. Eld. la aŭtoro. [[Mittelwalde]], 1933(?). {{citaĵo|La titolo klarigas la celon de la aŭtoro, al kiu ni rekomendas ke li estonte sin turnu al pli kapabla tradukanto por siaj venontaj Esperanto-eldonoj.|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Hermann Wagner]] === '''Hermann WAGNER''' (naskiĝis en [[1898]], mortis la [[17-an de julio]] [[1975]] en [[Fürth]], [[Germanio]]) estis membro de [[UEA]] ekde [[1947]], dum la lastaj 20 jaroj de sia vivo regule en la kategorio de membro-subtenanto. Li estis ankaŭ delegito kaj fakdelegito. Pli konata estas lia samnomulo [[Hermann Wagner]]. ===[[Erich Wald]]=== '''Erich Wald''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1902) estis esperantisto en Dresdeno. ===[[Oskar Walter]]=== '''Oskar Walter''' (naskiĝis la 1-an de decembro 1903) estis esperantisto en [[Zittau]]. ===[[Ludwig Wegener]]=== '''Ludwig Wegener''' estis germana esperantisto. Verko: * ''La arto fariĝi centjara'', eld. ''Limburger Vereinsdrückerei'' - Esperanto-fako, unua eldono 1953, [[Limburg (Lahn)]]. {{citaĵo|En ĉi tiu interesa verketo, la aŭtoro traktas klare kaj koncize pri unu el la plej gravaj problemoj de nia epoko, nome: la [[nutrado]], kiu, bedaŭrinde, estas sufiĉe malzorgata de nia socio. Sekvante tiel nekompreneblan konduton, la nunaj [[generacio]]j riskas plej evidente sian ekziston. La solvo, kiun prezentas la germana [[kuracisto]], ne estas — kiel eble maliculo povas supozi — la greftado de bestaj glandoj en la homan organismon, aŭ la apliko de nova kaj mirakla eliksiro. Tute neniel! Ambaŭ sciencaj metodoj malsukcesis. La [[programo]] estas alia: «Modera vegetara [[manĝado]], sufiĉe da laboro, necesa ripozo, abunda movado, multe da akvo, suno, aero, saŭno, k. t. p. krom spirita laboro kaj interna trankvileco». Unuvorte: praktiki la naturajn rimedojn por konservi la [[sano]]n, sekvante regule la veran vojon. Rilate la aplikon de saŭno (varmoprodukta aparato) mi rimarkigas, ke D-ro V. Ferrandiz perfektigis ĝin. Per tiu moderna aparato, nomata «Vigorsauna», nia [[organismo]] estas saturita de pura oksigeno. D-ro Wegener insistas emfaze pri la graveco de la nutrado. Certe, li plene pravas, ĉar ju pli simpla kaj natura estas la [[nutraĵo]] ricevita, des pli bela kaj harmonia rezultas la propra vivo. Oni ne forgesu, ke multe glavas konstrui bonajn [[fundamento]]jn. La aŭtoro ankaŭ rekomendas daŭran intelekton laboron, kun la celo plivigligi nian spiriton. Li donas etikan [[ekzemplo]]n, dirante: «Mi havis pli ol sesdek jaroj, kiam mi komencis lerni [[Esperanto]]n!» Ĉu vi volas esprimon pli elokventan? Nu, fine jam, varme mi rekomendas al vi, kara leganto ĉi tiun mirindan libreton. Ĝia filozofia kaj scienca enhavo nutros vian personecon per altaj pensoj kaj valoraj principoj, ununura maniero efektivigi per naturaj rimedoj la sinceran deziron de l' aŭtoro, t. e. fariĝi centjara!|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} === [[Hermann Wehrheim]] === '''Hermann WEHRHEIM''' (naskiĝis en [[1885]], mortis la [[4-a de majo|4-an de majo]] [[1977]], en [[Hildesheim]], [[Germanio]]), estis [[germana esperantisto]]. D-ro Wehrheim estis membro de [[UEA]] seninterrompe dum la lastaj 30 jaroj de sia vivo. === [[Josef Weidacher]] === '''Josef WEIDACHER''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|8|julio|2000}}) estis [[germana esperantisto]] kaj fervojista aktivulo. Li estis honora membro de la [[Esperanto-Klubo Munkeno]]. ===[[Albert Weinhold]]=== '''Albert Weinhold''' (mortis la 12-an de aŭgusto 1981) estis esperantisto en Leipzig. ===[[Rudi Weiß]]=== '''Rudi WEISS''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1910) estis esperantisto el [[Zwickau]]. === [[Uwe Weiß]] === '''Uwe WEISS''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Andreas Jacobs]] kaj [[Sandra Kinast]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===M. Weissbach=== '''M. Weissbach''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Geyer]] mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. === [[Heinz Weißflog]] === '''Heinz WEISSFLOG''' (mortis la 17-an de junio 1993) estis [[germana esperantisto]] vivanta en la komunumo [[Bergen auf Rügen]]. Laŭ nekrologo en la revuo [[Esperanto aktuell]], n-ro 8/1993 (paĝo 7), li estis ekde novembro 1987 vigla esperantisto, seninterrompe agis por la humanisma ideo kaj fondis en 1988 subdistriktan ligon de [[GDREA]] de la insulo [[Rügen]]. === [[Agnes Wermke]] === '''Agnes WERMKE''' estis germana instruistino. Ŝi deĵoris kiel parolintino por Esperanto ĉe la unua radio-sendstacio en [[Königsberg]] de 1927, ĝis la detruo de la demokratio en 1933. Ŝi verkis: „La konsonant-kombinoj de Esperanto kaj la demando de l' silabo-disigo“ (1910, 62 paĝoj). ===[[Ernst Wichert]]=== '''Ernst Wichert''' (naskiĝis la 29-an de julio 1886; mortis la 8-an de junio 1977) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Walter Wichmann]] === '''Walter WICHMANN''' (naskiĝis la 23-an de februaro 1929 en Perkuhnen^*, [[Orienta Prusio]], hodiaŭ Перекрёстное (Perekrjostnoje), [[Kaliningrada provinco]], mortis la 11-an de aŭgusto 2021 en Wiesbaden) estis germana esperantisto. Li lernis la lingvon ĉirkaŭ la jaro 1950 kaj estis dum preskaŭ dudek jaroj prezidanto de [[Esperanto-Grupo Wiesbaden]]. ^* <small>Pri la origino de la loknomo vidu la tekston pri [[Perkūnas]], la ĉefa dio de la [[balta mitologio]].</small> ===[[Fritz Wicke]]=== '''Fritz WICKE''' (n. la 1-an de majo 1881 en [[Dresdeno]], m. dum 1940 en [[Chemnitz]],<ref name=DNB>[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D143246429 informoj en la datumbazo de la] [[Germana Nacia Biblioteko]] ({{de}})</ref> [[d:Q102228361|en vikidatumoj]]) estis germana esperantisto, matematikisto kaj filologo. En 1905 li 24-jara doktoriĝis (Dr. phil.) en la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena]]. En la Esperanto-literaturo konatiĝis aparte lia esperantlingva traduko de la novelo [[La Nigra Galero]] de [[Wilhelm Raabe]] eldoniĝta en [[1912]] <ref>[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929: ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4095, paĝo 365 ({{eo}})</ref><ref>1934 : ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' ({{eo}})</ref> ĉe la Centra Eldonejo en [[Magdeburgo]], kun dua eldono en [[1922]] ĉe [[Ferdinand Hirt & Sohn]] en [[Lepsiko]], kiel kvara volumo de la serio "[[Internacia Mondliteraturo]]". Li post la studado profesie agis kiel altlerneja instruisto, do [[docento]], de matematiko kaj parencaj fakoj en la ŝtata [[akademio]] pri [[tekniko]] [[Chemnitz]],<ref name=DNB/> kiu ekde 1986 estas la [[:d:Q159630|Teknologia Universitato Chemnitz]]. {{referencoj}} ===[[Klemenz Wieczorek]]=== '''Klemenz Wieczorek''' estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Verkoj: * ''Kiel aŭtodidakto al pedagogia scienco''. Eld. ''Limburger Vereinsdruckerei'', [[Limburg (Lahn)]], 1952 {{citaĵo|Verketo pri la edukado, en kiu la aŭtoro citas diversajn pensojn kaj regulojn de filozofoj kaj edukistoj kaj proprajn opiniojn pri la volo, la animo de infano, k. t. p. Li montras ankaŭ siajn vidpunktojn pri la rolo de Esperanto kiel kulturfaktoro, videble influda de la t. n. humanismo, kiu anstataŭ baziĝis sur la instruado de la socia scienco, baziĝas sur la instruado de literaturo kaj lingvoj. Pri la jenaj pensoj: «Esperanto estas la sola taŭga ilo por solvi la problemo de la komuna interkompreno kaj reunigo de la homaro » (p . 25 ) kaj «Unu el la plej gravaj ŝtupoj de la pedagogio estas la fremda lingvo» (p . 39 ), oni povas aserti ke lingvo estas nur komunikilo de ideoj kaj Esperanto estas helpilo por solvi la internacia problemon kreitan de la diverseco de lingvoj. Sed la sperto mem konvinkis la homojn, ke komuna lingvo ne havigos al ili pacan reuniĝon, sen oni ne forigas antaŭe, nacie kaj internacie, la ekonomiajn kaŭzojn de disigo, mizero, malkonfido, ribelo kaj milito.|[[Boletín]] n043 (jul 1952)}} === [[Heinrich Wielgus]] === '''Heinrich Wielgus''' (n. en la 1920-aj jaroj, mortis en oktobro 2009) estis esperantisto kaj policano en Hamburgo.<ref>[https://dlibra.kul.pl/Content/48393/1988.pdf ekzemple laŭ la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[jarlibro de UEA]], jen en la eldono de 1988, paĝo 231</ref> Pli ol 60 jarojn li estis membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], [[delegito de UEA]] en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Hamburgo]] kaj kunmotoro de la federacilanda asocio [[Hamburga Esperanto-Societo]]. Esperanton li eklernis en 1948 en kurso de [[August Weide]], kune kun sia posta edzino [[Elsbeth Wielgus]],<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202011-5.pdf laŭ nekrologo de la edzino en] la revuo [[Esperanto aktuell]] 2011/5, p. 15, pli amplekse ankaŭ en „Esperanto Hamburg“, 2011/4 ({{eo}}) </ref> kiu dum plurjardeka profesiado kiel sekretariino kaj ankaŭ post pensiiĝo meze de la 1980-aj jaroj, multajn jarojn estis la ĉefa motoro de la klubejo "Klaus-Groth-Straße 95" de [[Hamburga Esperanto-Societo]], funkciis kiel prezidanto, kunordigis ties gastejon, kuiris kaj organizis festojn kaj kunvenojn. La paro loĝis en la sama kvartalo, fakte nur kelkajn domojn for de la klubejo, kaj tiel povis ĉiam rapide helpi. {{referencoj}} === [[Heinrich Wieners]] === '''Heinrich WIENERS''' (naskiĝis en [[1900]]; mortis la [[30-an de aprilo]] [[1988]] en [[Lahr]]) estis germana esperantisto kaj dumviva membro de [[UEA]]. ===[[Otto Wilde]]=== '''Otto Wilde''', pentristo, estis unu el la pioniroj de esperanto en [[Magdeburgo]]. ===[[Georg Wimmer]]=== '''Georg Wimmer''' (mortis 1975) kasisto de la esperanto-grupo el [[Weißenfels]]. ===[[Arthur Winkler]]=== '''Arthur Winkler''' estis esperantisto el [[Kreiensen]], Vundita kaj malaperinta en [[Chamonille]] (en la reglono Tergnier kaj Laon) la 14-an aŭ 15-an de septembro 1914 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Hans Wingen]]=== '''Hans Wingen''', vortaristo el [[Bergisch Gladbach]] apud [[Kolonjo]], estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li estis filo de [[Wilhelm Wingen]] kun kiu li verkis multajn lernolibrojn post la [[Dua Mondmilito]]. ====Verkoj==== *'''Post la kurso''', Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)]] , 1953 (?) *'''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''', Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn , 1954, 180p, 12X17; *'''Esperanto für den Amateurfunk'''; Kun [[Wilhelm Wingen]] * '''Ni stenografas - laŭ la Germana Unueca Stenografio'''. Bailieboro, Kanado: Esperanto Press 1980, 40 p. * '''WIR LERNEN ESPERANTO, DIE WELTHILFSSPRACHE'''. Eld. Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn, 1954(?) ;Recenzoj Pri '''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''' {{citaĵo|La vortaro delonge atendita fine ekzistas. Ofte ni sentis la mankon de german-esperanta vortaro en la postmilitaj jaroj, kiam ne plu estis haveblaj la vortaroj de [[Paul Bennemann]], de [[Paul Gottfried Christaller]] nek la tre utila Liliputvortaro „10.000 Worte". Nu, la Wingen-vortaro certe ne estas liliputa, ĝi enhavas ĉ. 25.000 gvidvortojn kaj ampleksas 177 paĝojn. Tamen oni tuj konstatos ke ĝi estas malpli granda ol la standarda vortaro de la antaŭmilita tempo, tiu de Benneman, kiu havis 450 pagojn (kun iom malpli granda kompostformato). Kompreneble tio nun prezentas la avantaĝon, ke la Wingen-vortaro havas ankoraŭ tolereblan prezon, kaj tio verŝajne estas la kaŭzo de la malgrandigo. Se la prezo ne ludus rolon, oni ja plej bone represus la Bennemann-vortaron farante la necesajn aldonojn por novaj vortoj kaj la forstrekojn kaj ŝanĝojn, kiujn necesigas la moderna lingvoevoluo. Se oni volas kritiki vortaron oni devas kompari ĝin, kaj tion mi faris. Mi prenis pagon 218 de Paul Bennemann (aperinta en 1926) kaj notis, kio estis alia. En Wingen mankis jenaj vortoj ''Mastix, Mastodon, Masturbation, Masure, Matinee, Maturitât, Mâtzchen, Matze, Maurerkelle, Maueranschlag -pfeffer -kronezinne, mausig, Mausebussard, Mausoleum, Maut, maximal, Mayonnaise, Mazedonien, Mazurka, Media''. El tiuj, pluraj estas internaciaj vortoj facile esperantigeblaj eĉ por [[komencanto]], sed jam pli malagrabla estas la manko de Maturitât (en Svislando ekzemple tiu vorto estas sole uzata kaj neniam Abitur), Maurerkelle, Mayonnaise (la esperantigo „majonezo" ne estas memkomprenebla kaj kiel sciu serĉanto, kiu ne posedas P.V. ĉu ĝi estas permesebla?). Bennemann enhavas ankaŭ tre multajn parolturnojn kiel ''Maulaffen feil halten, ein gutes Maul haben, jemandem das Maul stopfen, jemandem ums Maul gehen''. Tiaj esprimoj mankas tute ĉe Wingen, aliel li ne estus povinta tiagrane redukti la amplekson de sia vortaro. Aliflanke li donas kelkajn vortojn, kiuj mankas ĉe Bennemann nome ''Matthias, mâuschenstill'' kaj ''meckern ''en la senco de grizmbli aŭ kritikaĉi. Unu vorto estas malĝusta ĉe Bennemann, nome por Mastkorb „marso" (ne ekzistas), Wingen korekte uzas „topo". Alie mi trovis kelkajn kritikindaĵojn. Kial li mencias ĉe la [[vorto]] ''Matrose'' nur „ŝipano" kaj ne „maristo", kiu ŝajnas al ni pli ofta ol la unua. Kial li enkondukas la maltaŭgan vorton „amaĵistino" por Matresse, kial li mencias por ''matschig'' nur „kota"? Ĉu oni povas diri „kota piro" por „matschig Birne"? „Matte" ne estas nur „monta herbejo", sed ĉiu [[herbejo]]. Kion pruvas ĉi tiu analizo de unu paĝo? Ĝi montras, ke Wingen devis tute rezigni pri la strebado al certagrada kompleteco, efektive li nur faris poŝvortaron — kaj oni ankaŭ povas tre bone preni lian vortaron en la poŝon, kio ankaŭ estas avantaĝo. Ĝi montris kritikindaĵojn, sed ne gravajn erarojn. Ĝi montras memstarecon de la aŭtoro. Koncerne la lastan punkton certaj aliaj paĝoj estus provokintaj ankoraŭ pli favoran juĝon, ĉar la aŭtoro tre klopodis adapti sin laŭ la aktuala lingvouzo kaj de la germana kaj de la esperanta lingvoj. La rimarkinda romanĉa vortaristo [[Ramun Vieli]] iam ekĝemis dirante: „Kiun dio volas puni, tiun li igas verki [[vortaro]]n". La laboro estas klopodiga kaj poste la kritikistoj pendigas la aŭtoron ĉe radikoj kaj silaboj. Ni ne volas fini sen esprimi al Hans Wingen la dankon en la nomo de la tuta germanlingva esperantistaro, ke li plenumis tiun tre necesan kaj utilan laboron kaj prezentis al ni verkaĵon, kiu enhavas la maksimumon, kiun la spaco permesis.|A. Baur.[[Belga Esperantisto]] - Numero 330, Februaro, 1955}} {{citaĵo|Dudek mil vortojn oni povas trovi per la nova vortaro de Wingen, eldonita de la Esperanto-Fako de la ''Limburger Vereinsdruckerei'' en [[Limburg]] / Lahn. La postmilita epoko montris gravan mankon de bona vortaro german-esperanta. Ĉi tiun mankon majstrece forigis ia aŭtoro, kiu estas konata jam kiel eldoninto de aliaj lernolibroj kaj [[esperantaĵo]]j. Agrabla aranĝo ebligas al la serĉanto de vortoj kaj [[esprimo]]j baldaŭ trovi la ĝustan. Per fakaj [[signo]]j oni estas ĉe du- aŭ pli sencaj vortoj, kiuj en germana lingvo abundas, direktata al la konvena loko. Por la germanaj esperantistoj kaj interesatoj verdlingvanoj pri germana lingvo la eldonaĵo estas de supera valoro kaj povas esti ĝenerale rekomendata. La eldonaĵo trovas specialan intereson en la germanaj regionoj malantaŭ la [[Fera Kurteno]], kie nun eksentiĝas nova freŝa blovo por la veloj de niaj tieaj samlingvanoj. |Bruno Gahler. [[Boletín]] n086 (feb 1956)}} ---- Pri ''Post la kurso'' {{citaĵo|Por germanlingvanoj ĵus aperis ĉi tiu gramatika broŝureto, celante perfektigan kurson al gelernantoj. Oni ekzercas la ĝustan parol- kaj skribmanieron Esperantan; inter kromaj germanlingvaj klarigoj ebligas, ke la lernado estu kompleta; estas interesa la detala konigado pri uzo de [[prepozicio]]j kaj la vortfarado per afiksoj; ĉefa kono, kiun nepre oni devas scii pri aglutina lingvo, kiel estas Esperanto. Ĉio estas klarigata per amuzaj ekzemploj kaj rakontetoj, kion certe ŝatos la gelernantoj, kiel ĉiuj ŝatas ĉie; do, rekomendinda uzo; klaraj presliteroj kaj bela presado kompletigas la bonan broŝuron.|[[Boletín]] n052 (apr 1953)}} {{citaĵo|Ĉi tiu germanlingva lernolibro estas tre taŭga por esperantistoj, kiuj jam trapasis la unuan kurson kaj eĉ mi konsideras, ke se oni atente studas ĉion ĝis la fino, certe la esperanta kapableco estos kompleta. Ĝi ankaŭ signifas ke la movado en la germanlingvaj landoj fariĝas pli forta kun ia paso de la tagoj, ĉar oni povis eldoni tiel kompetentan kaj belaspektan lernolibron. Mi gratulas la eldonejon pro ĝiaj klopodoj havigi taŭgan lernolibron. Kune kun ĉi tiu lernolibro, oni havigas en aparta volumo Ŝlosilon pri ĝiaj [[ekzerco]]j. |M . Rodriguez. [[Boletín]] n074 (feb 1955)}} === [[Yvonne Winkler von Mohrenfels]] === '''Yvonne WINKLER von MOHRENFELS''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|04|19}}, do nun {{aĝo|1966|04|19}}-jara) estas denaske germana juristino, ekonomistino kaj esperantistino, vivanta ekde 2005 en Usono. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri internaciaj rilatoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 13</ref>. Ŝia patro estas jura profesoro, kaj subtenis ŝin bone kunordigi honoroficajn taskojn kun la duobla studo en [[Saarbrücken]]. Ekde 2005 ŝi laboras ĉe la internacia firmao ''Ashland'' en [[Bridgewater (Nov-Ĵerzejo)]]. '''Eksteraj ligiloj''' * [https://modern-counsel.com/2020/yvonne-winkler-von-mohrenfels-ashland/ intervjuo kun ŝi, kun portreta foto, en 2020, post 15 jaroj en] [[Nov-Ĵerzejo]] ({{en}}) {{referencoj}} === [[Julie Winter]] === '''Julie WINTER''' (naskiĝis en [[1906]], mortis en [[2004]] en [[Wolfhagen]], [[Germanio]]) estis konstanta membrino de [[Societo Zamenhof]] ekde [[1969]]. De [[1969]] ĝis [[1992]] ŝi estis respondeculo de [[Veterana Esperantista Klubo]]. ===[[Hannelore Winzer]]=== '''Hannelore Winzer''' (mortis 1985) estis esperantisto el [[Leinefelde]]. === [[Alfred Wollbacher]] === '''Alfred WOLLBACHER''' (naskiĝis en 1912, mortis komence de novembro 1996) estis multjara [[UEA-delegito]] pri fervojoj kaj turismo en [[Bamberg]] (Germanio). ===[[Max Wolter]]=== '''Max Wolter''', komercisto, estis esperantisto en [[Turingio]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Hans Würtz]]=== '''Hans Würtz''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Rohrbach]] mortita dum la Unua monmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == Z == ===[[Alfred Zaumseil]]=== '''Alfred Zaumseil''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Gera]], kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. ===[[Theodor Zempe]]=== '''Theodor Zempe''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]], kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Gerhard Ziegler]] === '''Gerhard ZIEGLER''' en 1981 verkis Esperanto-tradukon de pluraj "elektitaj satiroj" de [[Efraim Kiŝon]], kiuj sub tiu titolo publikiĝis en eldonejo Bleicher. === [[Oskar Ziegler]] === '''Oskar''' (foje ankaŭ skribita ''Oscar'') '''ZIEGLER''' estis esperantista presisto kaj librobindisto, kiu eldonis multajn librojn pri Esperanto en la unua duono de la 20-a jarcento. Lia firmao havis sidejon en [[Stutgarto]] ĝis la fino de la [[Unua Mondmilito]] kaj en [[Marktredwitz]], norda Bavario, poste. Inter la unuaj eldonaĵoj en la nova urbo estis [[Humoraĵoj (Baucon)]] kun antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]], eldonita en 1919. :Noto: Familiaj ligoj al la pliaj esperantistoj kun sama familia nomo [[Gerhard Ziegler]] (vidu supre), [[Siegfried Ziegler]] (n. 1902 en [[Essen]], m. en 1984 en [[Seefeld (Tirolo)|Seefeld]]), germana geografo, esperantisto kaj politikisto, la unua postmilita prezidanto de [[Germana Esperanto-Asocio]] kaj [[Sven Ziegler]] (n. en 1935 en [[Kopenhago]]), dana esperantisto kaj kortuma prezidanto en Kopen­hago) estus teorie eblaj, sed ne tre probablaj. ===[[Rudolf Zimmermann]]=== '''Rudolf Zimmermann''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1904) ===[[Wilhelm Zimmermann]]=== '''Wilhelm Zimmermann''' (mortis la 14-an de septembro 1981) estis esperantisto el [[Fürstenwalde]]. Li vojaĝis 1927 per Esperanto tra Sovetunio<ref>[[Der Esperantist]] n110 jun. 1981</ref>. ==Notoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj|!]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Germanaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Germanaj]] oxn67s9xxw40ym9ecwb96fm5k2c229b 0 121972 9472053 9471872 2026-09-09T14:49:53Z Roberto 609 /* Jan Poplawski */ 9472053 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Pollando.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Esperanto-Simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[pola esperantisto|polaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri polaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:polaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de polaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de polaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Grzegorz Adamczyk]] === '''Grzegorz ADAMCZYK''' estas pola esperantisto, kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Li estis aktivulo de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj membris en la [[Loka Kongresa Komitato]] de la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. === [[Mira Andrusiewicz]] === '''Mira ANDRUSIEWICZ''' (naskiĝis en [[1932]]) estas pola esperantistino kaj emerita lerneja instruistino. Ŝi verkis poemkolekton ''Amo, Amoro, Adoro'' ([[1987]]) == B == === [[Czesław Baranowski]] === '''Czesław BARANOWSKI''' estis esperantisto en [[Koszalin]], kiu mortis fine de februaro [[2017]].<ref>[https://www.facebook.com/groups/esperanto.grupo/posts/10154848433850289/ noto de pola retradio de marto 2017, jen en la] [[socia retejo]] [[Facebook]]</ref> Laŭ informoj de [[Barbara Pietrzak]] li interalie estis multfoja organizinto de Ĉebaltaj Esperanto-Printempoj. ==== Notoj kaj referencoj ==== {{referencoj}} === [[Walerian Baumgart]] === '''Walerian "Waldi" BAUMGART''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la {{daton|18|aprilo|2004}} en [[Bydgoszcz]]) estis [[pola esperantisto]]. === [[Józef Paweł Bieliński]] === '''Józef Paweł BIELIŃSKI''' (mortis la 2-an de februaro [[2004]]) estis honora ano de Pola Esperanto-Asocio kaj certan tempon prezidanto de la PEA-Rondo en Bydgoszcz. === [[Modest Błasiak]] === '''Modest BŁASIAK''' estas pola esperantisto, kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Li estis aktivulo de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj funkciis kiel prezidanto de la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. === [[Roman Bura]] === '''Roman BURA''' estas pola esperantisto, muzikisto kaj kantisto, kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Li estis aktivulo de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj koncertis interalie en la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. Samjare publikiĝis lia sola muzikkasede produktita albumo ''Jen la viv'.'' === T. Bylinski === '''T. Bylinski''' estis pioniro en Krakovo ĉirkaŭ 1905. ''(Se eĉ ne konatas la persona nomo aŭ vivdatoj, ĉu eblas almenaŭ noti kie estas referenco pri la fakto - noto pri ekzakta paĝo kaj numero de publikaĵo sufiĉas, ĝi ne devas skanite atingebli en la interreto)'' == C == === [[Józef Chybczyński]] === '''Józef Chybczyński''', kuracisto, estis pola esperantisto en la frua 20-a jarcento. Ekde 1913 li oficis kiel redaktoro de la revuo [[Kuracisto (revuo)|Kuracisto]]. === [[Ryczard Cywiński]] === '''Ryczard CYWIŃSKI''' estis pola arkitekto kaj esperantisto naskiĝinta en 1884 (lia mortojaro ne estas konata). Li estis esperantisto ekde 1908. En 1917 en kunlaboro kun T. Sikora<small>^[?]</small> li publikigis „Manifeston de socialistoj Esperantistoj“, kun la devizo: Socialistoj de ĉiuj nacioj unuiĝu per Esperanto, Amo kaj Racio! Malgraŭ ke estis anoncita Tutmonda Ligo de Socialistoj Esperantistoj kaj eĉ fondita unua grupo en [[Petrograd]], la „seismo“ ne progresis. == D == === [[Roman Dąbrowski]] === '''Roman DĄBROWSKI''' estis pola esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. ==== Traduko ==== *[[Jan Wolski]]. '''Ĉu ĝi estas nur fabelo?''', publikigita per Esperanta Eldon-Kooperativo, [[Varsovio]], 1935-04-11, 172 paĝoj, [https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGDRUK094848/mode/2up rete legebla] en retejo de la [[Interreta Arkivo]] {{citaĵo|Libro en la formo de interesa rakonto pri- kaj por-infana, kun multaj ilustraĵoj. Ĝi priskribas la fondon de infana kooperativo, kaj la ĉiam kreskantajn bonojn kiuj sekvas el tio. Ĝi celas propagandi la infankooperativan movadon, kiu efektive ludas gravan rolon en Pollando hodiaŭ. De nuntempa [[realaĵo]] la rakonto transiras al estonta [[utopio]], kaj laŭ maniero tre efika pentras la kooperan idealon. Interalie la libro akcentas la gravecon de Esperanto kiel internacia komprenilo. La verko jam atingis grandan famon en Pollando. La nuna traduko estas farita el nova teksto plibonigita de la aŭtoro mem. La stilo estas simpla kaj alloga — la [[aŭtoro]] evidente amas kaj komprenas la [[infano]]jn. La traduko estas bona; sed makulita de difektetoj, kiuj iom ĝenas [[leganto]]n kritikeman. Oni trovas, ekz., ''depost'' kun diversaj signifoj (de, post, dum, jam de); ''ĉu'' kun signifo ''aŭ'' (IX) aŭ ''kaj'' (X); ''ĵus'' kun signifo ĝuste (23) kaj ''nun'' (1); ''ĝis kiam'' (dum) l; ''vi fluus'' (flotus) ''sur ĝi ''21; ''sonĝi'' (revi) 50 ; tradukita ''per (de) [[Antoni Grabowski|Grabowski]]'' 153 ; ''mi timas, ĉu mi sukcesis'' (mi demandas al mi, Ĉu ..., mi ne scias, Ĉu ..., mi timas, ke mi ne...) XI; oftan mislokon de ''nur'', kaj ŝanceliĝon inter ''kooperatismo'' kaj ''kooperativismo'' (kial ne kooperismo ?), Tamen, libro entute tre rekomendinda. |[[La Brita Esperantisto]] - numero 368, decembro (1935)}} === [[Roman Iwo Dobrzański]] === '''Roman Iwo DOBRZYŃSKI''' estis pola pionira esperantisto. En 1904 li listiĝis en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]] ([[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 2|serio XXV/peco 2]]), tiam li estis [[gimnaziano]] en [[Kielce]], do li naskiĝis en 1890 plus minus 4 jaroj. Ankoraŭ en gimnazia kaj posta studenta aĝo li iĝis valora tradukisto de literaturaj verkoj al Esperanto. ==== Traduko ==== * [[Adam Mickiewicz]]: ''Improvizacio de Konrad'' : el dramo "[[Dziady]]" ("Festo de mortintoj") / El la pola lingvo trad. [[Roman Iwo Dobrzański]]. - Varsovio: [[Jan Günther]], 1910. - 29 paĝoj. === [[Zbigniew Dobrzyński]] === '''Zbigniew DOBRZYŃSKI''' (mortis la 14-an de majo [[1984]]) estis [[aktoro]] de [[Pola Esperanto-Teatro]] (kun [[Kalina Pieńkiewicz]]) el Varsovio. Li esti unu el la fondintoj de Esperanto-teatro [[Antoni Grabowski]], kiu prezentiĝis en kelkaj Universalaj Kongresoj.<!--Mi havas la kongresan libron de la UK 1987 en Varsovio en mia bretaro kaj suspektis ke tiu UK povus esti unu el la UK-oj kie prezentiĝis la laŭdira teatra grupo, sed tie ne trovis ion. Do devos esti antaŭ tiu jaro, ĉar se la grupo ankoraŭ aktivintus en 1987 ĝi certe prezentintus ion en tiu UK. Postnoto: Kompreneble mi scias ke Zbigniew D. jam mortis en 1984, sed se li indikiĝas kiel unu el la fondintoj de la grupo, tio ne nepre signifas ke ĝi aŭtomate malfondiĝis kiam li mortis kaj eble malsanis iom antaŭ tio. ThomasPusch 2025-09-04--><ref>[https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/Recenzoj_Katalogo/HIstorio%20de%20esperanta%20literaturo%20-ENHAVO.pdf en sia paĝo X] la libro [[Historio de la esperanta literaturo]] de [[Carlo Minnaja]] kaj de [[Giorgio Silfer]] el 2015 simple nomas teatran grupon kun nomo «Pola Esperanto-Teatro “Antoni Grabowski”». Tio povas esti indiko ke entute ne estis du teatraj grupoj, sed unu, indikita en Vikipedio kiel [[Pola Esperanto-Teatro]].</ref> ==== Notoj kaj referencoj ==== {{referencoj}} == E == ===[[Erna Epstein]]=== '''Erna Epstein''' (mortis 31 majo 1913) estis pola esperantistino en Lodzo en la komenco de 20-a jarcento. La ''[[Lodza Esperanto Societo]]'' estis kreita de ŝi.<ref>Esperanto, n148 jul 1913</ref> == F == === [[Adam Gabriel Furmanik]] === '''Adam Gabriel FURMANIK''' estis pola mariavita pastro kaj esperantisto, naskiĝinta la 20-an de decembro 1870. Lia senlaca persistemo favorigis al Esperanto la [[Mariavitismo|Mariavitan eklezion]], kiu laŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] de [[1934]] eldonas (... aŭ almenaŭ ĝis tiam eldonadis) diversajn broŝurojn pri tiu ĉi eklezio. Ekde la 1920-aj jaroj Adam Furmanik estis [[delegito de UEA]]. {{EdE|F}} == G == === [[Zygmunt Greffkowicz]] === '''Zygmunt GREFFKOWICZ''' ([[pseŭdonimo]] Gryff), n. la 19-an de novembro 1885 en [[Varsovio]], m. en aĝo de 55 jaroj la 16-an de decembro 1940 samurbe,<ref>[https://timenote.info/he/person/view?id=3813464 informoj el la retejo ''timenote.info''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20251204125706/https://timenote.info/he/person/view?id=3813464 |date=2025-12-04 }} (jen {{he}}, sed tuj ŝaltebla ankaŭ al 9 pliaj lingvoj)</ref> estis pola pionira esperantisto kaj ĵurnala propagandisto. Li estis komitatano de [[Pola Esperanto-Societo]] (PES), kaj estis aŭtoro de tri propagandaj broŝuroj pri Esperanto (el 1910, 1911 kaj 1930). <ref>laŭ [[Enciklopedio de Esperanto]], 1934</ref> ==== Referencoj ==== {{referencoj}} === [[Regina Grzębowska]] === '''Regina GRZĘBOWSKA''' estas pola esperantistino. Ŝi listiĝas kiel membro de la [[Internacia Rajtigita Ekzamenantaro]]. ==H== - ==I== ===[[Zenon Ihnatowicz]]=== '''Zenon Ihnatowicz''' (?-1911) estis pola esperantisto el [[Plock]], delegito de UEA. Li estas listigita en la [https://eo.wikisource.org/wiki/Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_%E2%80%9EEsperanto%E2%80%9D/Serio_XXIX/Peco_1| Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIX/Peco 1], do li eklernis Esperanton en 1908. Lia lasta deziro estis, havi sur sia tombo esperantan surskribon.<ref>Esperanto n103 20 jun. 1911</ref> == J == === [[Marjan Jarocki]] === '''Marjan JAROCKI''' estis pionira esperantisto en Krakovo. Li estis la unua sekretario de [[Krakova Societo ESPERANTO]] en 1906.<ref>Ruslanda Esperantisto. ''Esperantista Movado'', n-ro 8, p. 152, aŭg. 1906</ref><ref>[https://jbc.bj.uj.edu.pl/Content/859193/NDIGCZAS043693_1906_1907_002.pdf "Pola Esperantisto", organo de societo " Esperanto" en Lvovo, 1-a jaro, n-ro 2, oktobro 1906, p. 24]</ref><ref>En Ruslanda kaj Pola Esperantisto de 1906 li nur nomatas "M. Jarocki", sed en la [[:dosiero:Brzostowski - Adresaro de Polaj Esperantistoj por 1909, 1909.pdf|Adresaro de polaj esperantistoj por 1909, p. 29]], kiam li jam ne plu estas sekretario, sed ordinara membro, notiĝas lia plena persona nomo Marjan kaj ankaŭ la adreso de 1909.</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == K == === [[Robert Kamiński]] === '''Robert KAMIŃSKI''' estas pola esperantisto, kiu vivas kaj agadas en [[Lodzo]]. Jam antaŭ 2005 li estis la redaktoro de la bulteno ''Lodza Informilo'' de la loka Esperanto-grupo.<ref>[https://web.archive.org/web/20051122141253/http://www.ikki.pl/esperant/malnova/ informoj el malnova retejo de la Lodza Esperanto-grupo, arkivigita en novembro 2005] ({{eo}})</ref> Ekde 2015 li membras en la centra estraro de [[Pola Esperanto-Asocio]], kun mandatoj de 2015-2016 kaj de 2016-2019 kiel ĝenerala sekretario, kaj ekde tiam kun mandatoj de 2019-2022 kaj de 2022-2025 kiel prezidanto. En tiuj du oficperiodoj li ankaŭ reprezentis la asocion kiel komitatano A en la [[Komitato de UEA 2019-2022|komitato]] [[Komitato de UEA 2022-2025|de UEA]]. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://www.facebook.com/robert.kaminski.1257 persona paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' === [[Iwona Kocięba]] === '''Iwona KOCIĘBA''' estas esperantistino de pola deveno, kiu ekde la [[1980-aj jaroj]] pro fondo de esperantista familio venis al kaj de tiam vivas en la ĉirkaŭaĵo de la urbo [[Antverpeno]]. Interalie, inter la jaroj 2000 kaj 2003 ŝi estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]]. Pri pliaj detaloj vidu la teksteton [[Iwona Kocięba]]. === [[Teresa Kosieradzka]] === '''Teresa KOSIERADZKA''' (m. en aĝo de 67 jaroj la 10-an de oktobro 2023)<ref>[https://www.facebook.com/esencopoznan/posts/hiera%C5%AD-la-10-an-de-oktobro-forpasis-nia-kara-amikino-teresa-kosieradzka-de-%C5%9Dia-f/900227831713342/ novaĵo pri ŝia morto en la ''Facebook''-paĝo] de la klubo [[E-SENCO]] en [[Poznano]] ({{eo}})</ref> estis pola esperantistino el [[Varsovio]], kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Ŝi estis aktivulino de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj membris en la [[Loka Kongresa Komitato]] de la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Izydor Krynicki]] === D-ro '''Izydor KRYNICKI''' estis kuracisto kaj esperantisto en [[Varsovio]]. Li naskiĝis la [[26-an de januaro]] [[1874]] en [[Vilno]], kaj iĝis esperantisto en [[1895]]. Interalie li estis kunorganizinto de Esperanto-Rondo en [[Vilno]], membro de la ''Loka Monumenta Komitato'' en Vilno, kaj verkisto de artikoloj en esperantlingvaj medicinaj revuoj. === [[Paweł Kulozik]] === '''Paweł KULOZIK''' (naskiĝis en [[1912]] - mortis la [[7-an de junio]] [[1976]] en [[Katowice]], [[Pollando]]) estis pola esperantisto. Li gvidis multajn Esperanto-kursojn kaj estis unu el la plej elstaraj aktivuloj en la loka movado. == L == === [[Joanna Lewoc]] === '''Joanna LEWOC''' estas pola esperantistino, kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Ŝi estis aktivulino de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj membris en la [[Loka Kongresa Komitato]] de la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. Interalie ŝi tradukis el Esperanto en la anglan la libron de [[Reinhard Selten]] ''Enkonduko en la Teorion de Lingvaj Ludoj: Ĉu mi lernu Esperanton?''<ref>[https://www.amazon.de/Enkonduko-Teorion-Lingvaj-Einf%C3%BChrung-sprachlicher/dp/3929853035 informetoj pri la libro en la retejo ''amazon.de'']</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Zofia Anna Loiseau]] === '''Zofia Anna LOISEAU''' estas resp. estis aktiva esperantistino, kiu naskiĝis la 27-an de septembro [[1942]] en Pollando. == M == > [[Maria Majerczak]] jam estas ĝerma artikolo. === [[Stanisław Mandrak]] === '''Stanisław MANDRAK''' (n. la 20-an de julio 1948 en [[Gliwice]]) estas pola esperantisto. De 2013 ĝis 2016 li estis la prezidanto de [[Pola Esperanto-Asocio]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://www.facebook.com/stanislaw.mandrak persona paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' === [[Janusz Motykiewicz]] === '''Janusz MOTYKIEWICZ''' (naskiĝis en [[1944]], mortis en [[1991]] en Kotla, vilaĝo kaj komunumo en la [[distrikto Głogów]] de la regiono [[Malsupra Silezio]] en nuna [[Pollando]]) estis [[poloj|pola]] [[esperantisto]] kaj delegito de [[UEA]] en Kotla, kiu ĝis 1945 germane nomiĝis ''Kuttlau'' en ''distrikto Glogau''. == N == === [[Aleksandro Naumann]] === Dro '''Aleksandro Naumann''' publikiĝis artikolon ''Nefermita letero al s-ro de Beaufront'' en nro 6 de [[Ruslanda Esperantisto]] en 1906. Li estis sekretario de sekretario de la Unua Grupo Homarana. Adreso: Varsovio. str. Koŝikova, No 7<ref>Ruslanda Esperantisto. ''Nefermita letero al s-ro de Beaufront''. Nro 6 p.121-122. Jun-jul. 1906 </ref>. {{referencoj}} ==O== ===[[Fritz Ollhaber]]=== '''Fritz Ollhaber''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento el [[Szczecin]]. Li malaperis la 2-an de novembro 1914 ĉe [[Soissons]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. == P == === [[Tadeusz Pleskaczyński]] === '''Tadeusz PLESKACZYŃSKI''' (n. en 1909, m. la 6-an de februaro 1996) estis [[delegito de UEA]] pri [[arkitekturo]] kaj [[turismo]] de 1957 kaj delegito de [[Varsovio]] ekde 1984. === [[Jan Poplawski]] === '''Jan POPLAWSKI''' (naskiĝis en [[1903]] - mortis la [[9-an de oktobro]] kiujare? en [[Poznano]], [[Pollando]]) estis [[pola esperantisto]] kaj unu el la plej fervoraj aktivuloj en la loka Movado, forpasinta post 30-jara servo kiel [[UEA-delegito]]. En 1941-1942 li estis pola oficiro kaj militkaptito en kampadejo ĉe [[Neubrandenburg]], laŭ propra informo la oficiroj traktiĝis relative bone tie, ne devis kaj ne rajtis labori kaj nur suferis je enorma enuo; ne mirige do ke pluraj kunmilitkaptitoj demandis la esperantiston pri sekretaj lecionoj de Esperanto - ĉar oficiale la "judan lingvon" ne permesiĝis instrui. Post la milito Esperanto ankoraŭ restis malpermesita ĝis 1965 en la socialisma ŝtato [[GDR]], sed kiam refondiĝis Esperanto-grupo en [[Neubrandenburg]], la anoj serĉis, trovis kaj invitis s-ron Poplawski, kaj ekestis plurjara kontakto de la grupo kun li.<ref>[http://www.esperanto-nb.de/jubileoj2006/esperanto-pfad_neubrandenburg.htm "Esperanto-pado Neubrandenburg"] ({{de}})</ref> {{referencoj}} ===Ant. Peczeli=== '''Ant. (Antonio?) Peczeli''' estis esperantisto el [[Przemyśl]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. == R == === [[Irena Radziewicz-Winnicka]] === '''Irena RADZIEWICZ-WINNICKA''' (naskiĝis en [[1917]], mortis la 7-an de oktobro 2002 en Gliwice) estis Esperanto-instruistino, redaktorino, konsultanto de la Silezia Branĉo de [[AIS]], poetino, verkistino por infanoj kaj tradukistino. === [[Ryszard Rokicki]] === '''Ryszard Rokicki''', ofte esperantigata ''Rikardo Rokicki'', estas pola esperantisto, kiu naskiĝis la 19-an de julio 1949 en [[Szczecin]]. Li studis en la Fremdlingva Fakultato de la [[Varsovia Universitato]], ĉe kiu li diplomiĝis en 1972 kaj [[magistro|magistriĝis]] pri [[aplikata lingvistiko]] en 1975. Rokicki dum kelkaj jardekoj laboris kiel instruisto de la angla kaj germana lingvoj en diversgradaj lernejoj kaj kiel abiturienta ŝtata ekzamenisto.<ref>[https://sezonoj.ru/2022/05/bet-129/ 30-an de majo 2022]</ref> Dum multaj jaroj li estis kunlaboranto de la [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj]], kaj listiĝas kiel membro de la [[Internacia Rajtigita Ekzamenantaro]]. Li estas aŭtoro de faka libro titolata ''Enkonduko en la morfologion de Esperanto'', kiu publikiĝis en 2022.<ref>[https://esperanto-ondo.ru/Ondo/Lo-313demo.pdf La Ondo de Esperanto 2022 Nº3, paĝo 119] en formato [[PDF]]</ref> ==== Referencoj ==== {{referencoj}} == S == === [[Antoni Schudmak]] === '''Antoni SCHUDMAK''' estis pioniro en Krakovo. Li iĝis unua prezidanto de [[Krakova Societo ESPERANTO]] en 1906. ===[[Jan Sigda]]=== '''Jan SIGDA''' estis esperantisto el [[Starachowice]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. === [[Jan Silhan]] === '''Jan SILHAN''' (naskiĝis en [[1889]] - mortis la [[29-an de junio]] [[1971]]) estis merita aganto de pola kaj internacia blindula movadoj (kiel la prezidanto de Universala Asocio de Blindul-Organizaĵoj) kaj de la Esperanto-movado. === [[Józef Śliwiński]] === '''Józef ŚLIWIŃSKI''' (mortis la 5-an de januaro, kiujare?) estis [[pola esperantisto]], kreinto kaj longtempa prezidanto de la Esperanto-rondo en [[Wałbrzych]] (Pollando). === [[Joanna Smycz]] === '''Joanna SMYCZ''' estas pola esperantistino, kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Ŝi estis aktivulino de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj membris en la [[Loka Kongresa Komitato]] de la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. ===[[Piotr Spiewak]]=== '''Piotr SPIEWAK''' estis esperantisto en [[Gdansko]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. === [[Roman Stopa]] === Prof. d-ro '''Roman STOPA''' (naskiĝis en 1895, mortis en Krakovo la 15-an de aprilo 1995), estis specialisto pri afrikaj lingvoj, partopreninto de la [[UK 1912|Krakova UK en 1912]], kaj gvidis multajn Esperanto-kursojn por instruistoj inter la du mondmilitoj. ==T== ===[[Mihael Trombkowski]]=== '''Mihael Trombkowski''' estis esperantisto en Lodz en la unua duono de 20-a jarcento. ==W== ===[[Ireneusz Wilczyński]] === '''Ireneusz WILCZYŃSKI''' estas pola esperantisto, pri kiu en la serĉoj per la komputila reto laŭ la stato de 2025 eltroveblas tute '''nenio''' krom ke li laŭ instigo de [[Kazimierz Krzyżak]] en 2012 estis honorigita per dekreto de la [[prezidanto de Pollando]] [[Bronisław Komorowski]] per la Arĝenta Kruco de Merito de Pollando, por sia multjara socia laboro favore al Esperanto, kiun la pola ŝtato konsideras nemateria heredaĵo de Pollando, tial escepta aktivado por ĝi simbole honorigindas. <!--Se ĝustas ke li tiom escepte laboris favore al la Esperanto-movado, tiam bonvenus - plejbone kun eksteraj referencoj - ĉi tie naskiĝdaton aŭ jaron kaj naskiĝurbon, loko(j)n de posta agado, profesio(j) kaj fine, ankaŭ iam aldoni neeviteblan mortodaton kaj urbon. La vivo jes ne nur dokumentiĝas en la komputila reto, kaj eĉ tie ne klaras ĉu oni trovas ĉiun informon. Sed ĝis nun tiu ĉi biografio estas nur granda demandosigno: helpo bonvenas por transformi ĝin al tute normala informero.--> == Z == === [[Stanisław Zausmer]] === '''Stanisław ZAUSMER''' (naskiĝis en [[1905]]; mortis la [[19-an de majo]] [[1993]]) estis [[pola esperantisto]] kaj pioniro de la movado en [[Słupsk]].<ref>[https://web.archive.org/web/20170206103503/http://zimslupsk.com/Mieczyslaw_Jordanowski,271,115.html jen en flanka mencio de nekrologo pri Mieczysław Jordanowski]</ref> {{referencoj}} === [[Aleksander Zdechlik]] === '''Aleksander ZDECHLIK''' estas pola esperantisto. De 2016 ĝis 2019 li estis la prezidanto de [[Pola Esperanto-Asocio]], post kiam li jam la antaŭjan tri jarojn gvidis la revizian komisionon de la asocio. === [[Arkadiusz Zychewicz]] === '''Arkadiusz ZYCHEWICZ''' estas pola esperantisto. En 2011 li elektiĝis prezidanto de [[Pola Esperanto-Asocio]] kaj formale havis tiun postenon ĝis novelekto en januaro 2013. {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Polaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Polaj]] [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] trwdl2myxmfmvgtet90a0wbxht6djad 9472064 9472053 2026-09-09T15:18:37Z Roberto 609 /* T */ 9472064 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Pollando.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Esperanto-Simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[pola esperantisto|polaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri polaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:polaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de polaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de polaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Grzegorz Adamczyk]] === '''Grzegorz ADAMCZYK''' estas pola esperantisto, kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Li estis aktivulo de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj membris en la [[Loka Kongresa Komitato]] de la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. === [[Mira Andrusiewicz]] === '''Mira ANDRUSIEWICZ''' (naskiĝis en [[1932]]) estas pola esperantistino kaj emerita lerneja instruistino. Ŝi verkis poemkolekton ''Amo, Amoro, Adoro'' ([[1987]]) == B == === [[Czesław Baranowski]] === '''Czesław BARANOWSKI''' estis esperantisto en [[Koszalin]], kiu mortis fine de februaro [[2017]].<ref>[https://www.facebook.com/groups/esperanto.grupo/posts/10154848433850289/ noto de pola retradio de marto 2017, jen en la] [[socia retejo]] [[Facebook]]</ref> Laŭ informoj de [[Barbara Pietrzak]] li interalie estis multfoja organizinto de Ĉebaltaj Esperanto-Printempoj. ==== Notoj kaj referencoj ==== {{referencoj}} === [[Walerian Baumgart]] === '''Walerian "Waldi" BAUMGART''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la {{daton|18|aprilo|2004}} en [[Bydgoszcz]]) estis [[pola esperantisto]]. === [[Józef Paweł Bieliński]] === '''Józef Paweł BIELIŃSKI''' (mortis la 2-an de februaro [[2004]]) estis honora ano de Pola Esperanto-Asocio kaj certan tempon prezidanto de la PEA-Rondo en Bydgoszcz. === [[Modest Błasiak]] === '''Modest BŁASIAK''' estas pola esperantisto, kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Li estis aktivulo de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj funkciis kiel prezidanto de la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. === [[Roman Bura]] === '''Roman BURA''' estas pola esperantisto, muzikisto kaj kantisto, kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Li estis aktivulo de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj koncertis interalie en la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. Samjare publikiĝis lia sola muzikkasede produktita albumo ''Jen la viv'.'' === T. Bylinski === '''T. Bylinski''' estis pioniro en Krakovo ĉirkaŭ 1905. ''(Se eĉ ne konatas la persona nomo aŭ vivdatoj, ĉu eblas almenaŭ noti kie estas referenco pri la fakto - noto pri ekzakta paĝo kaj numero de publikaĵo sufiĉas, ĝi ne devas skanite atingebli en la interreto)'' == C == === [[Józef Chybczyński]] === '''Józef Chybczyński''', kuracisto, estis pola esperantisto en la frua 20-a jarcento. Ekde 1913 li oficis kiel redaktoro de la revuo [[Kuracisto (revuo)|Kuracisto]]. === [[Ryczard Cywiński]] === '''Ryczard CYWIŃSKI''' estis pola arkitekto kaj esperantisto naskiĝinta en 1884 (lia mortojaro ne estas konata). Li estis esperantisto ekde 1908. En 1917 en kunlaboro kun T. Sikora<small>^[?]</small> li publikigis „Manifeston de socialistoj Esperantistoj“, kun la devizo: Socialistoj de ĉiuj nacioj unuiĝu per Esperanto, Amo kaj Racio! Malgraŭ ke estis anoncita Tutmonda Ligo de Socialistoj Esperantistoj kaj eĉ fondita unua grupo en [[Petrograd]], la „seismo“ ne progresis. == D == === [[Roman Dąbrowski]] === '''Roman DĄBROWSKI''' estis pola esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. ==== Traduko ==== *[[Jan Wolski]]. '''Ĉu ĝi estas nur fabelo?''', publikigita per Esperanta Eldon-Kooperativo, [[Varsovio]], 1935-04-11, 172 paĝoj, [https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGDRUK094848/mode/2up rete legebla] en retejo de la [[Interreta Arkivo]] {{citaĵo|Libro en la formo de interesa rakonto pri- kaj por-infana, kun multaj ilustraĵoj. Ĝi priskribas la fondon de infana kooperativo, kaj la ĉiam kreskantajn bonojn kiuj sekvas el tio. Ĝi celas propagandi la infankooperativan movadon, kiu efektive ludas gravan rolon en Pollando hodiaŭ. De nuntempa [[realaĵo]] la rakonto transiras al estonta [[utopio]], kaj laŭ maniero tre efika pentras la kooperan idealon. Interalie la libro akcentas la gravecon de Esperanto kiel internacia komprenilo. La verko jam atingis grandan famon en Pollando. La nuna traduko estas farita el nova teksto plibonigita de la aŭtoro mem. La stilo estas simpla kaj alloga — la [[aŭtoro]] evidente amas kaj komprenas la [[infano]]jn. La traduko estas bona; sed makulita de difektetoj, kiuj iom ĝenas [[leganto]]n kritikeman. Oni trovas, ekz., ''depost'' kun diversaj signifoj (de, post, dum, jam de); ''ĉu'' kun signifo ''aŭ'' (IX) aŭ ''kaj'' (X); ''ĵus'' kun signifo ĝuste (23) kaj ''nun'' (1); ''ĝis kiam'' (dum) l; ''vi fluus'' (flotus) ''sur ĝi ''21; ''sonĝi'' (revi) 50 ; tradukita ''per (de) [[Antoni Grabowski|Grabowski]]'' 153 ; ''mi timas, ĉu mi sukcesis'' (mi demandas al mi, Ĉu ..., mi ne scias, Ĉu ..., mi timas, ke mi ne...) XI; oftan mislokon de ''nur'', kaj ŝanceliĝon inter ''kooperatismo'' kaj ''kooperativismo'' (kial ne kooperismo ?), Tamen, libro entute tre rekomendinda. |[[La Brita Esperantisto]] - numero 368, decembro (1935)}} === [[Roman Iwo Dobrzański]] === '''Roman Iwo DOBRZYŃSKI''' estis pola pionira esperantisto. En 1904 li listiĝis en la [[Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]] ([[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 2|serio XXV/peco 2]]), tiam li estis [[gimnaziano]] en [[Kielce]], do li naskiĝis en 1890 plus minus 4 jaroj. Ankoraŭ en gimnazia kaj posta studenta aĝo li iĝis valora tradukisto de literaturaj verkoj al Esperanto. ==== Traduko ==== * [[Adam Mickiewicz]]: ''Improvizacio de Konrad'' : el dramo "[[Dziady]]" ("Festo de mortintoj") / El la pola lingvo trad. [[Roman Iwo Dobrzański]]. - Varsovio: [[Jan Günther]], 1910. - 29 paĝoj. === [[Zbigniew Dobrzyński]] === '''Zbigniew DOBRZYŃSKI''' (mortis la 14-an de majo [[1984]]) estis [[aktoro]] de [[Pola Esperanto-Teatro]] (kun [[Kalina Pieńkiewicz]]) el Varsovio. Li esti unu el la fondintoj de Esperanto-teatro [[Antoni Grabowski]], kiu prezentiĝis en kelkaj Universalaj Kongresoj.<!--Mi havas la kongresan libron de la UK 1987 en Varsovio en mia bretaro kaj suspektis ke tiu UK povus esti unu el la UK-oj kie prezentiĝis la laŭdira teatra grupo, sed tie ne trovis ion. Do devos esti antaŭ tiu jaro, ĉar se la grupo ankoraŭ aktivintus en 1987 ĝi certe prezentintus ion en tiu UK. Postnoto: Kompreneble mi scias ke Zbigniew D. jam mortis en 1984, sed se li indikiĝas kiel unu el la fondintoj de la grupo, tio ne nepre signifas ke ĝi aŭtomate malfondiĝis kiam li mortis kaj eble malsanis iom antaŭ tio. ThomasPusch 2025-09-04--><ref>[https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/Recenzoj_Katalogo/HIstorio%20de%20esperanta%20literaturo%20-ENHAVO.pdf en sia paĝo X] la libro [[Historio de la esperanta literaturo]] de [[Carlo Minnaja]] kaj de [[Giorgio Silfer]] el 2015 simple nomas teatran grupon kun nomo «Pola Esperanto-Teatro “Antoni Grabowski”». Tio povas esti indiko ke entute ne estis du teatraj grupoj, sed unu, indikita en Vikipedio kiel [[Pola Esperanto-Teatro]].</ref> ==== Notoj kaj referencoj ==== {{referencoj}} == E == ===[[Erna Epstein]]=== '''Erna Epstein''' (mortis 31 majo 1913) estis pola esperantistino en Lodzo en la komenco de 20-a jarcento. La ''[[Lodza Esperanto Societo]]'' estis kreita de ŝi.<ref>Esperanto, n148 jul 1913</ref> == F == === [[Adam Gabriel Furmanik]] === '''Adam Gabriel FURMANIK''' estis pola mariavita pastro kaj esperantisto, naskiĝinta la 20-an de decembro 1870. Lia senlaca persistemo favorigis al Esperanto la [[Mariavitismo|Mariavitan eklezion]], kiu laŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] de [[1934]] eldonas (... aŭ almenaŭ ĝis tiam eldonadis) diversajn broŝurojn pri tiu ĉi eklezio. Ekde la 1920-aj jaroj Adam Furmanik estis [[delegito de UEA]]. {{EdE|F}} == G == === [[Zygmunt Greffkowicz]] === '''Zygmunt GREFFKOWICZ''' ([[pseŭdonimo]] Gryff), n. la 19-an de novembro 1885 en [[Varsovio]], m. en aĝo de 55 jaroj la 16-an de decembro 1940 samurbe,<ref>[https://timenote.info/he/person/view?id=3813464 informoj el la retejo ''timenote.info''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20251204125706/https://timenote.info/he/person/view?id=3813464 |date=2025-12-04 }} (jen {{he}}, sed tuj ŝaltebla ankaŭ al 9 pliaj lingvoj)</ref> estis pola pionira esperantisto kaj ĵurnala propagandisto. Li estis komitatano de [[Pola Esperanto-Societo]] (PES), kaj estis aŭtoro de tri propagandaj broŝuroj pri Esperanto (el 1910, 1911 kaj 1930). <ref>laŭ [[Enciklopedio de Esperanto]], 1934</ref> ==== Referencoj ==== {{referencoj}} === [[Regina Grzębowska]] === '''Regina GRZĘBOWSKA''' estas pola esperantistino. Ŝi listiĝas kiel membro de la [[Internacia Rajtigita Ekzamenantaro]]. ==H== - ==I== ===[[Zenon Ihnatowicz]]=== '''Zenon Ihnatowicz''' (?-1911) estis pola esperantisto el [[Plock]], delegito de UEA. Li estas listigita en la [https://eo.wikisource.org/wiki/Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_%E2%80%9EEsperanto%E2%80%9D/Serio_XXIX/Peco_1| Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIX/Peco 1], do li eklernis Esperanton en 1908. Lia lasta deziro estis, havi sur sia tombo esperantan surskribon.<ref>Esperanto n103 20 jun. 1911</ref> == J == === [[Marjan Jarocki]] === '''Marjan JAROCKI''' estis pionira esperantisto en Krakovo. Li estis la unua sekretario de [[Krakova Societo ESPERANTO]] en 1906.<ref>Ruslanda Esperantisto. ''Esperantista Movado'', n-ro 8, p. 152, aŭg. 1906</ref><ref>[https://jbc.bj.uj.edu.pl/Content/859193/NDIGCZAS043693_1906_1907_002.pdf "Pola Esperantisto", organo de societo " Esperanto" en Lvovo, 1-a jaro, n-ro 2, oktobro 1906, p. 24]</ref><ref>En Ruslanda kaj Pola Esperantisto de 1906 li nur nomatas "M. Jarocki", sed en la [[:dosiero:Brzostowski - Adresaro de Polaj Esperantistoj por 1909, 1909.pdf|Adresaro de polaj esperantistoj por 1909, p. 29]], kiam li jam ne plu estas sekretario, sed ordinara membro, notiĝas lia plena persona nomo Marjan kaj ankaŭ la adreso de 1909.</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == K == === [[Robert Kamiński]] === '''Robert KAMIŃSKI''' estas pola esperantisto, kiu vivas kaj agadas en [[Lodzo]]. Jam antaŭ 2005 li estis la redaktoro de la bulteno ''Lodza Informilo'' de la loka Esperanto-grupo.<ref>[https://web.archive.org/web/20051122141253/http://www.ikki.pl/esperant/malnova/ informoj el malnova retejo de la Lodza Esperanto-grupo, arkivigita en novembro 2005] ({{eo}})</ref> Ekde 2015 li membras en la centra estraro de [[Pola Esperanto-Asocio]], kun mandatoj de 2015-2016 kaj de 2016-2019 kiel ĝenerala sekretario, kaj ekde tiam kun mandatoj de 2019-2022 kaj de 2022-2025 kiel prezidanto. En tiuj du oficperiodoj li ankaŭ reprezentis la asocion kiel komitatano A en la [[Komitato de UEA 2019-2022|komitato]] [[Komitato de UEA 2022-2025|de UEA]]. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://www.facebook.com/robert.kaminski.1257 persona paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' === [[Iwona Kocięba]] === '''Iwona KOCIĘBA''' estas esperantistino de pola deveno, kiu ekde la [[1980-aj jaroj]] pro fondo de esperantista familio venis al kaj de tiam vivas en la ĉirkaŭaĵo de la urbo [[Antverpeno]]. Interalie, inter la jaroj 2000 kaj 2003 ŝi estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]]. Pri pliaj detaloj vidu la teksteton [[Iwona Kocięba]]. === [[Teresa Kosieradzka]] === '''Teresa KOSIERADZKA''' (m. en aĝo de 67 jaroj la 10-an de oktobro 2023)<ref>[https://www.facebook.com/esencopoznan/posts/hiera%C5%AD-la-10-an-de-oktobro-forpasis-nia-kara-amikino-teresa-kosieradzka-de-%C5%9Dia-f/900227831713342/ novaĵo pri ŝia morto en la ''Facebook''-paĝo] de la klubo [[E-SENCO]] en [[Poznano]] ({{eo}})</ref> estis pola esperantistino el [[Varsovio]], kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Ŝi estis aktivulino de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj membris en la [[Loka Kongresa Komitato]] de la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Izydor Krynicki]] === D-ro '''Izydor KRYNICKI''' estis kuracisto kaj esperantisto en [[Varsovio]]. Li naskiĝis la [[26-an de januaro]] [[1874]] en [[Vilno]], kaj iĝis esperantisto en [[1895]]. Interalie li estis kunorganizinto de Esperanto-Rondo en [[Vilno]], membro de la ''Loka Monumenta Komitato'' en Vilno, kaj verkisto de artikoloj en esperantlingvaj medicinaj revuoj. === [[Paweł Kulozik]] === '''Paweł KULOZIK''' (naskiĝis en [[1912]] - mortis la [[7-an de junio]] [[1976]] en [[Katowice]], [[Pollando]]) estis pola esperantisto. Li gvidis multajn Esperanto-kursojn kaj estis unu el la plej elstaraj aktivuloj en la loka movado. == L == === [[Joanna Lewoc]] === '''Joanna LEWOC''' estas pola esperantistino, kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Ŝi estis aktivulino de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj membris en la [[Loka Kongresa Komitato]] de la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. Interalie ŝi tradukis el Esperanto en la anglan la libron de [[Reinhard Selten]] ''Enkonduko en la Teorion de Lingvaj Ludoj: Ĉu mi lernu Esperanton?''<ref>[https://www.amazon.de/Enkonduko-Teorion-Lingvaj-Einf%C3%BChrung-sprachlicher/dp/3929853035 informetoj pri la libro en la retejo ''amazon.de'']</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Zofia Anna Loiseau]] === '''Zofia Anna LOISEAU''' estas resp. estis aktiva esperantistino, kiu naskiĝis la 27-an de septembro [[1942]] en Pollando. == M == > [[Maria Majerczak]] jam estas ĝerma artikolo. === [[Stanisław Mandrak]] === '''Stanisław MANDRAK''' (n. la 20-an de julio 1948 en [[Gliwice]]) estas pola esperantisto. De 2013 ĝis 2016 li estis la prezidanto de [[Pola Esperanto-Asocio]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://www.facebook.com/stanislaw.mandrak persona paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' === [[Janusz Motykiewicz]] === '''Janusz MOTYKIEWICZ''' (naskiĝis en [[1944]], mortis en [[1991]] en Kotla, vilaĝo kaj komunumo en la [[distrikto Głogów]] de la regiono [[Malsupra Silezio]] en nuna [[Pollando]]) estis [[poloj|pola]] [[esperantisto]] kaj delegito de [[UEA]] en Kotla, kiu ĝis 1945 germane nomiĝis ''Kuttlau'' en ''distrikto Glogau''. == N == === [[Aleksandro Naumann]] === Dro '''Aleksandro Naumann''' publikiĝis artikolon ''Nefermita letero al s-ro de Beaufront'' en nro 6 de [[Ruslanda Esperantisto]] en 1906. Li estis sekretario de sekretario de la Unua Grupo Homarana. Adreso: Varsovio. str. Koŝikova, No 7<ref>Ruslanda Esperantisto. ''Nefermita letero al s-ro de Beaufront''. Nro 6 p.121-122. Jun-jul. 1906 </ref>. {{referencoj}} ==O== ===[[Fritz Ollhaber]]=== '''Fritz Ollhaber''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento el [[Szczecin]]. Li malaperis la 2-an de novembro 1914 ĉe [[Soissons]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. == P == === [[Tadeusz Pleskaczyński]] === '''Tadeusz PLESKACZYŃSKI''' (n. en 1909, m. la 6-an de februaro 1996) estis [[delegito de UEA]] pri [[arkitekturo]] kaj [[turismo]] de 1957 kaj delegito de [[Varsovio]] ekde 1984. === [[Jan Poplawski]] === '''Jan POPLAWSKI''' (naskiĝis en [[1903]] - mortis la [[9-an de oktobro]] kiujare? en [[Poznano]], [[Pollando]]) estis [[pola esperantisto]] kaj unu el la plej fervoraj aktivuloj en la loka Movado, forpasinta post 30-jara servo kiel [[UEA-delegito]]. En 1941-1942 li estis pola oficiro kaj militkaptito en kampadejo ĉe [[Neubrandenburg]], laŭ propra informo la oficiroj traktiĝis relative bone tie, ne devis kaj ne rajtis labori kaj nur suferis je enorma enuo; ne mirige do ke pluraj kunmilitkaptitoj demandis la esperantiston pri sekretaj lecionoj de Esperanto - ĉar oficiale la "judan lingvon" ne permesiĝis instrui. Post la milito Esperanto ankoraŭ restis malpermesita ĝis 1965 en la socialisma ŝtato [[GDR]], sed kiam refondiĝis Esperanto-grupo en [[Neubrandenburg]], la anoj serĉis, trovis kaj invitis s-ron Poplawski, kaj ekestis plurjara kontakto de la grupo kun li.<ref>[http://www.esperanto-nb.de/jubileoj2006/esperanto-pfad_neubrandenburg.htm "Esperanto-pado Neubrandenburg"] ({{de}})</ref> {{referencoj}} ===Ant. Peczeli=== '''Ant. (Antonio?) Peczeli''' estis esperantisto el [[Przemyśl]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. == R == === [[Irena Radziewicz-Winnicka]] === '''Irena RADZIEWICZ-WINNICKA''' (naskiĝis en [[1917]], mortis la 7-an de oktobro 2002 en Gliwice) estis Esperanto-instruistino, redaktorino, konsultanto de la Silezia Branĉo de [[AIS]], poetino, verkistino por infanoj kaj tradukistino. === [[Ryszard Rokicki]] === '''Ryszard Rokicki''', ofte esperantigata ''Rikardo Rokicki'', estas pola esperantisto, kiu naskiĝis la 19-an de julio 1949 en [[Szczecin]]. Li studis en la Fremdlingva Fakultato de la [[Varsovia Universitato]], ĉe kiu li diplomiĝis en 1972 kaj [[magistro|magistriĝis]] pri [[aplikata lingvistiko]] en 1975. Rokicki dum kelkaj jardekoj laboris kiel instruisto de la angla kaj germana lingvoj en diversgradaj lernejoj kaj kiel abiturienta ŝtata ekzamenisto.<ref>[https://sezonoj.ru/2022/05/bet-129/ 30-an de majo 2022]</ref> Dum multaj jaroj li estis kunlaboranto de la [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj]], kaj listiĝas kiel membro de la [[Internacia Rajtigita Ekzamenantaro]]. Li estas aŭtoro de faka libro titolata ''Enkonduko en la morfologion de Esperanto'', kiu publikiĝis en 2022.<ref>[https://esperanto-ondo.ru/Ondo/Lo-313demo.pdf La Ondo de Esperanto 2022 Nº3, paĝo 119] en formato [[PDF]]</ref> ==== Referencoj ==== {{referencoj}} == S == === [[Antoni Schudmak]] === '''Antoni SCHUDMAK''' estis pioniro en Krakovo. Li iĝis unua prezidanto de [[Krakova Societo ESPERANTO]] en 1906. ===[[Jan Sigda]]=== '''Jan SIGDA''' estis esperantisto el [[Starachowice]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. === [[Jan Silhan]] === '''Jan SILHAN''' (naskiĝis en [[1889]] - mortis la [[29-an de junio]] [[1971]]) estis merita aganto de pola kaj internacia blindula movadoj (kiel la prezidanto de Universala Asocio de Blindul-Organizaĵoj) kaj de la Esperanto-movado. === [[Józef Śliwiński]] === '''Józef ŚLIWIŃSKI''' (mortis la 5-an de januaro, kiujare?) estis [[pola esperantisto]], kreinto kaj longtempa prezidanto de la Esperanto-rondo en [[Wałbrzych]] (Pollando). === [[Joanna Smycz]] === '''Joanna SMYCZ''' estas pola esperantistino, kiu aparte aktivis dum la studentaj jaroj en la 1980-aj jaroj. Ŝi estis aktivulino de [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], kaj membris en la [[Loka Kongresa Komitato]] de la [[IJK 1987]] de [[TEJO]] en julio [[1987]] en [[Krakovo]]. ===[[Piotr Spiewak]]=== '''Piotr SPIEWAK''' estis esperantisto en [[Gdansko]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. === [[Roman Stopa]] === Prof. d-ro '''Roman STOPA''' (naskiĝis en 1895, mortis en Krakovo la 15-an de aprilo 1995), estis specialisto pri afrikaj lingvoj, partopreninto de la [[UK 1912|Krakova UK en 1912]], kaj gvidis multajn Esperanto-kursojn por instruistoj inter la du mondmilitoj. ==T== ===[[Mihael Trombkowski]]=== '''Mihael Trombkowski''' estis esperantisto en Lodz en la unua duono de 20-a jarcento. ==V== ===S. Varga=== '''S. Varga''' estis esperantisto el [[Przemyśl]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ==W== ===[[Ireneusz Wilczyński]] === '''Ireneusz WILCZYŃSKI''' estas pola esperantisto, pri kiu en la serĉoj per la komputila reto laŭ la stato de 2025 eltroveblas tute '''nenio''' krom ke li laŭ instigo de [[Kazimierz Krzyżak]] en 2012 estis honorigita per dekreto de la [[prezidanto de Pollando]] [[Bronisław Komorowski]] per la Arĝenta Kruco de Merito de Pollando, por sia multjara socia laboro favore al Esperanto, kiun la pola ŝtato konsideras nemateria heredaĵo de Pollando, tial escepta aktivado por ĝi simbole honorigindas. <!--Se ĝustas ke li tiom escepte laboris favore al la Esperanto-movado, tiam bonvenus - plejbone kun eksteraj referencoj - ĉi tie naskiĝdaton aŭ jaron kaj naskiĝurbon, loko(j)n de posta agado, profesio(j) kaj fine, ankaŭ iam aldoni neeviteblan mortodaton kaj urbon. La vivo jes ne nur dokumentiĝas en la komputila reto, kaj eĉ tie ne klaras ĉu oni trovas ĉiun informon. Sed ĝis nun tiu ĉi biografio estas nur granda demandosigno: helpo bonvenas por transformi ĝin al tute normala informero.--> == Z == === [[Stanisław Zausmer]] === '''Stanisław ZAUSMER''' (naskiĝis en [[1905]]; mortis la [[19-an de majo]] [[1993]]) estis [[pola esperantisto]] kaj pioniro de la movado en [[Słupsk]].<ref>[https://web.archive.org/web/20170206103503/http://zimslupsk.com/Mieczyslaw_Jordanowski,271,115.html jen en flanka mencio de nekrologo pri Mieczysław Jordanowski]</ref> {{referencoj}} === [[Aleksander Zdechlik]] === '''Aleksander ZDECHLIK''' estas pola esperantisto. De 2016 ĝis 2019 li estis la prezidanto de [[Pola Esperanto-Asocio]], post kiam li jam la antaŭjan tri jarojn gvidis la revizian komisionon de la asocio. === [[Arkadiusz Zychewicz]] === '''Arkadiusz ZYCHEWICZ''' estas pola esperantisto. En 2011 li elektiĝis prezidanto de [[Pola Esperanto-Asocio]] kaj formale havis tiun postenon ĝis novelekto en januaro 2013. {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Polaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Polaj]] [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] 1865yq4nk90glefxndwl3v6i5vp2x1g 0 121973 9471928 9471436 2026-09-09T12:02:10Z Roberto 609 /* Marija Koĉetkova */ 9471928 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[rusa esperantisto|rusaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri rusaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:Rusiaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de rusaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de rusaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Aĥill Averbuĥ]] === '''Aĥill Averbuĥ''' (cirile ''Ахилл Авербух'') estis sovetia esperantisto. Kun [[Nikolai Lozgaĉev]] li tradukis versojn de [[Vladimir Visockij]] por poemaro ''La birdo Gamajun'' eldonita en 1989 en [[Sverdlovsk]]: [[Sezonoj]]. * Listo de la unuopaj kantoj de la poemaro ''La birdo Gamajun'' kun ligiloj al ĉiuj tekstoj videblas [http://www.wysotsky.com/7845.htm?0&a=39 ĉi tie] (en traduko de Aĥill Averbuĥ ekzemple la kanto [http://www.wysotsky.com/7845.htm?25 Li el batal' ne revenis]). == B == === [[Sergej Nikolajeviĉ Bojev]] === '''Sergej Nikolajeviĉ BOJEV''' ({{l-ru|Сергей Николаевич Боев}}, mortis la [[12-a de junio|12-an de junio]] [[1987]] en [[Alma-Ata]], [[Kazaĥio]]) estis eminenta zoologo-parazitologo. Li lernis Esperanton junaĝe kaj daŭre aktivis pri ĝia faka aplikado. == C == ===[[Michael Cimberov]]=== '''Michael''' aŭ '''Miĥail CIMBEROV''' ({{l-ru|Михаил Цимберов}}, {{l-uk|Михайло Цімберов}}, mortis la 26-an de marto 1983) estis esperantisto en [[Jalta]]. == Ĉ == === [[Vladimir Ĉarin]] === '''Vladimir ĈARIN''' - {{l-ru|Владимир Чарин}} - estas rusia esperantisto kaj tradukisto, pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Arkadij kaj]] [[Boris Strugackij]]: ''Eksterordinara evento'' / Tradukis [[Vladimir Ĉarin]]. En: [[Sferoj]]: sciencfikcio kaj fantasto / Eldonis Miguel Gutiérrez Adúriz (Liven Dek); paĝoj 73 - 86, volumo 4.<ref>http://impeto.trovu.com/auxtoroj/strugackij Libroj de Arkadij Strugackij kaj [[Boris Strugackij]] en Esperanto</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Bronislav Ĉupin]] === '''Bronislav ĈUPIN''' ({{l-ru|Бронислав Чупин}}, naskiĝis la {{daton|1959-12-15}}) estas rusia esperantisto vivanta en [[Iĵevsk]],<ref>[http://www.reu.ru/dokumentoj/protokolo21 protokolo de la 21-a Konferenco de Rusia Esperantista Unio en majo 2005]</ref> [[Udmurtio]]. Li aktivas en la faka grupiĝo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE), sed ankaŭ publikigis literaturaĵojn kaj lernolibrojn, interalie gazetaran kurson de Esperanto en la [[udmurta lingvo]]. En la 7-a kultura festivalo [[Esperanto - Lingvo Arta]], okazinta en [[Kazano]] en [[1995]], li honoriĝis per speciala premio en la kategorio deklamado. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ==== Eksteraj ligiloj ==== * [http://esperanto-ondo.ru/Diverse/Udmurtio.htm artikolo "Iom pri Udmurtio" de Bronislav Ĉupin] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160807194927/http://esperanto-ondo.ru/Diverse/Udmurtio.htm |date=2016-08-07 }}, en [[La Ondo de Esperanto]] n-ro 7 (129) de 2005 * [http://www.espero.com.cn/2013-09/26/content_30141807.htm fabelo "kuraĝa ŝafo", el la rusa tradukita de Bronislav Ĉupin], en [[El Popola Ĉinio]] septembro 2013 * [http://esperanto-ondo.ru/Katal5.htm mencio pri la rusa eldono de ''Esperanto simple'', de Lilia Fabretto, en traduko de Bronislav Ĉupin, kaj udmurtlingva lernolibro pri Esperanto, kiu baziĝas sur la samlingva gazetara kurso pri Esperanto de li] <!-- == D == --> == E == === [[Joseph Eydelnanth]] === '''Joseph EYDELNANTH''' estis doktoriĝinta pedagogo naskiĝinta kiel membro de germana familio en la [[Rusia Imperio]]. Li fariĝis esperantisto dum sia restado en [[Svislando]] kaj [[Francio]] (1904-1912). En [[Lausanne]] li fondis Universalan Studentan Union kaj laboristan grupon de „Libera Penso“. En 1909 li korespondis kun [[Lev Tolstoj]] kaj ricevis de li manuskripton „Raporto pri paco“, kiun li presigis en Esperanto-traduko en [[Internacia Socia Revuo]]. Krome, interalie en kvar numeroj de la revuo [[Bohema Esperantisto]] en 1909 kaj 1910 aperis lia artikola serio ''Antisemitismo kaj progreso''. Post la Unua Mondmilito li laboris kiel respondeculo pri lerneja higieno en la urbo [[Grozno]]. * Literaturo: [http://www.planlingvoj.ch/Tolstoj_und_Esperanto.pdf germanlingva eseo "L.N. Tolstoj als Fürsprecher des Esperanto in Russland" kun mencio de Joseph Eydelnanth] == F == === [[Aleksandr Filippov]] === '''Aleksandr Gavriloviĉ FILIPPOV''' (cirile Александр Гаврилович Филиппов) estis rusa [[dentkuracisto]] kaj esperantisto en [[Saratov]], kie li estis unua pioniro de Esperanto, aparte aktiva en la periodo de 1888 ĝis 1891. En tiu periodo li verkis multajn artikolojn favore al Esperanto. == G == === [[Mikaelo Gabrielo]] === '''Mikaelo GABRIELO''', antaŭe Kiperman, estis ruso, episkopo ortodoksa en [[Ĉuhujivo]], kaj esperantisto ekde [[1909]]. Li naskiĝis en [[1891]], la mortojaro ankoraŭ ne notiĝis ĉi-tie. Inter la jaroj 1910 kaj 1914 li estis la sekretario de la Esperanto-grupo en [[Kievo]], estis [[konsulo]] de [[UEA]] kaj organizinto de la II-a Tutruslanda Esperanto-Kongreso en [[1913]]. En [[1912]] li faris per-Esperantan vojaĝon tra [[Germanio]], [[Francio]], [[Hispanio]], [[Italio]] kaj [[Aŭstrio]] (fonto: [[Enciklopedio de Esperanto - G]]). :Vidu ankaŭ: intertempe ''Mikael Gabriel'' (n. en 1990) ankaŭ estas la nomo de fina repmuzikisto. === [[J. Guminski]] === '''J. GUMINSKI''' estis doktoriĝinta pionira rusa esperantisto. Li loĝis en vilaĝo Rovnoje (Ровное, borde de la rivero Volgo, 100 kilometrojn sude de [[Saratovo]]), sed ofte vizitis Saratovon, kie li estis senlaca daŭriganto de la agado de [[Aleksandr Filipov]]. ". . . li ĉie kaj ĉiam semis bonan semon, ne ŝparante siajn fortojn kaj elspezojn." ([[L. L. Zamenhof]] en [[La Esperantisto]], 1892, n-ro 12.) * [[:s:Dosiero:LD09-043.JPG| mencio de J. Guminski en la adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon "Esperanto" (1889–1909) de Ludwik Lejzer Zamenhof]] === [[Aleksandr Gofen]] === '''Aleksandr GOFEN''' - {{l-ru|Александр Гофен}} - estas devene rusia esperantisto kaj redaktisto, nun vivanta en [[San-Francisko]], [[Kalifornio]], pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Arkadij kaj]] [[Boris Strugackij]]: ''[[Pikniko ĉe vojrando]]'' / Tradukis [[Mikaelo Bronŝtejn]]. Pentraĵoj de Leonid Andreev. Respondeca redakto de [[Aleksandr Ŝevĉenko]]. Kunredaktis [[Aleksandr Gofen]], [[Dmitrij Perevalov]], [[Elena Ŝevĉenko]]. - Moskvo: [[Impeto]], 1996. - 190 paĝoj. Originalo: ''Piknik na oboĉine''.<ref>http://impeto.trovu.com/auxtoroj/strugackij Libroj de Arkadij Strugackij kaj [[Boris Strugackij]] en Esperanto</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ''' Vidu ankaŭ ''' * En la [[revuo Monato]] li per [https://www.monato.be/2019/012396.php la artikolo ''Biologia bazo de mensogado'' (jarkolekto 2019, numero 3, p. 10)] kaj [https://www.monato.be/2019/012452.php postej replikoj] iniciatis vastan diskuton kaj disputon pri la temaro de [[rasismo]] kaj [[islamismo]]. * En antaŭa artikolo en la [[revuo Monato]] titolata [https://www.monato.be/2018/012316.php ''La Interna Ideo kaj ekstera politiko'' (jarkolekto 2018, numero 10, p. 5)] aperas interalie portreta foto de li. === [[Romano Grinŝpan]] === '''Romano Grinŝpan''' estis sovetia esperantisto. Li estas aŭtoro de * "Sen kompliko sen koliko Esperanta gramatiko". Romano Grinŝpan. Lerniloj, vortaroj / internacia. Panevėžio spaustuvė. Panevėžys. 2001. 40 paĝoj. Klarigo: Spritaj versaĵoj por transdoni gramatikajn sciojn. * [[20 humuraj versaĵoj (libro)]] * tradukis kantojn por [[Timur kaj lia taĉmento]] * "Ok fabeloj" de [[Kornej Ĉukovskij]], eldonis "Verda Stelo", Jablonovka, Polio, 1970: Blatego (Тараканище), Ajdoloro (Айболит), Konfuzo (Путаница), Lavughistruo<!-- kio je dio estu tio??? --> (Мойдодыр), Muŝo-Zumobuŝo (Муха-Цокотуха), Telefono (Телефон), Fedorina chagreno (Федорино горе), Barmalano (Бармалей) <!-- == Ĝ == == H == == Ĥ == == I == == J == --> == Ĵ == === [[Nikolaj Ĵeltov]] === '''Nikolaj Matvejeviĉ ĴELTOV''' (naskiĝis la 8-an de novembro [[1895]], mortis pro [[tifo]] la 9-an de majo 1920 en [[Moskvo]]) en 1917 estis sekretario de la Organiza Komitato de Tutruslanda Esperanto-Federacio (OKTEF) kaj en 1918-1919 prezidanto de Moskva Esperanto-Societo. En 1919 li kune kun V. Polakov multe laboris en la Esperanto-[[biblioteko de Davidov]] super la Bibliografio de la Esperanta literaturo. Al Esperanto li tradukis el la verkaro de [[Lev Tolstoj]], [[Leonid Andrejev]], [[Anton Ĉeĥov]] kaj aliaj. === [[Aleksej Ĵuravlov]] === '''Aleksej ĴURAVLOV''' estas rusia esperantisto kaj tradukisto, pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * ''Malfacilas esti dio'' / Tradukis [[Aleksej Ĵuravlov]]. Pentraĵoj de [[Leonid Andrejev]]. Respondeca redakto de [[Aleksandr Ŝevĉenko]]. - Moskvo: [[Glagol]] ; [[Impeto]], 1992. - 167 paĝoj. ISBN 5-7312-0019-X. Originalo: ''Trudno b'it' bogom''. == K == === [[Aleksandr N. Kabanoff]] === '''Aleksandr N. Kabanoff''' estis rusa esperantisto en la frua 20-a jarcento loĝante en [[Antverpeno]]. Li interalie estis kunlaboranto de la etnografia muzeo de la urbo. Kontribuo de li postmorte ankoraŭ aperis en la nederlandlingva kompilaĵo [https://www.zvab.com/ENKU-1632-1695-Tijdloze-beelden-uit/381536998/bd ''ENKU 1632 - 1695. Tijdloze beelden uit 17de eeuws Japan'' ("eternaj bildoj el la 17-jarcenta Japanio")] en 1999. Verko * Международный язык Эсперанто (Lingvo internacia Esperanto). Moskvo, Tipografejo Kuĉnareff kaj Kompanio, 1909, (20x13 cm), 32 paĝoj. {{Citaĵo|Tiu ĉi libreto estas tute ruse verkita. Ne komprenante la lingvon de Tolstoj kaj de Puŝkin, mi legigis la broŝuron de rusa konatulo. Ĝia efiko estis tia, ke li kaj lia edzino tuj farigis esperantistoj kaj aliĝis al la Antverpena Grupo Esperantista. Plej bonan pruvon de ĝia taŭgeco oni ne povas postuli.|[[Amatus Van der Biest-Andelhof]], [[Belga Esperantisto]] n.007 (maj 1909)}} === B. N. Kabanoff === '''B. N. Kabanoff''', edzino de Aleksandr N. Kabanoff, estis rusa esperantistino, loĝanta en [[Antverpeno]], en la frua 20-a jarcento. Verko * Первота Эсперанцкая книга для человечества с. грамматика и слово (''Pervota Esperantskaja kniga dlja ĉeloveĉestva s. grammatika i slovo'', "La unua esperantista libro kun gramatiko kaj vortaroj") Moskvo, Tipografejo Kuĉnareff kaj Kompanio, 1909 (20 x 13 cm), 104 paĝoj. {{Citaĵo|La gramatiko estas ruse verkita; la legolibro enhavas tre legindajn kaj gradigitajn anekdotojn ĉerpitajn el Tolstoj, Turgenev, Garŝin, Mamin-Sibirjak kaj aliaj rusaj literaturistoj.| [[Amatus Van der Biest-Andelhof]], [[Belga Esperantisto]] n. 007 (maj 1909)}} === [[Maksim Kejda]] === '''Maksim KEJDA''' estas rusa esperantisto vivanta en [[Kaliningrado]]. En la 1990-aj jaroj li aktivis en [[Sovetia Esperantista Junulara Movado]], interalie kontribuis al la versokolekto [[SEJM-kreado]], kaj ekde la 1990-aj jaroj prezidas la urban Esperanto-grupon. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [http://esperanto-ondo.ru/Bef/Bef-2002.htm bildigo de li en artikolo pri la unua Balta Esperanto-Forumo de julio 2002 en Kaliningrado], en [[La Ondo de Esperanto]], === [[Sergej Krajnov]] === '''Sergej KRAJNOV''' ([[1904]] - mortis komence de [[1991]] en [[Moskvo]], [[Rusio]]) estis multjara delegito kaj dumviva mernbro de [[UEA]], kiu plurfoje prelegis en [[Internacia Kongresa Universitato]] pri sia fako, [[agronomio]]. [[Dosiero:Marija Koĉetkova 1.jpg|eta|100ra|<center>Marija Koĉetkova]] === [[Marija Koĉetkova]] === '''Marija "Maŝa" KOĈETKOVA''' estas rusia esperantistino el [[Ivanovo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/ckk/ckk9902.htm |titolo=CERBE kaj KORE, Organo de Moskva Literatura Esperanto-klubo, n-ro 2 (53), februaro 1999 |alirdato=2016-04-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160410202526/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/ckk/ckk9902.htm |arkivdato=2016-04-10 }}</ref> Plurajn jarojn ŝi estis membro de la esperantista muzikgrupo [[Ekvinokso (muzikgrupo)|Ekvinokso]], kaj ripete premiiĝis en la kultura festivalo [[Esperanto - Lingvo Arta]]. En la 1990-aj jaroj ŝi aktivis en [[Sovetia Esperantista Junulara Movado]], kaj interalie kontribuis al la versokolekto [[SEJM-kreado]]. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===S. Kogan=== Dr.o '''S. Kogan''' (mortis 1915), kuracisto, estis rusa esperantisto el [[Dmitrov]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 dum la Unua mondmilito. Li infektigis je [[tifo]], kuracante tifajn militistojn en Galicio.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Miĥail Gavriloviĉ Korotkov]] === '''Miĥail Gavriloviĉ KOROTKOV''', naskiĝinta en 1948, estis rusa esperantisto. ===[[Isaak Krolik]]=== '''Isaak Krolik''', docento por la germana lingvo en ''Pedagogia Instituto de Smolensk'', estis esperantisto en [[Smolensk]] ekde la unua duono de 20-a jarcento. En la 1920-aj jaroj li interalie vigle korespondis kun la germana komunista esperantisto [[Willi Willendorf]], kunbatalinto de [[Ernst Thälmann]] dum la [[Ernst Thälmann#Hamburga Ribelo|Hamburga Ribelo]] en 1923, kiu estis post la fiasko de la ribelo enkarcerigita. El la karcero Willi Willendorf sukcesis sendi [[letero]]jn al sia soveta amiko [[Isaak Krolik]] en [[Smolensk]]. Multaj de liaj [[letero]]j estis publikigitaj en la smolenska gazeto ''Raboĉij putj'', tradukitaj el Esperanto al la rusa - sendube ankaŭ por demonstri al la loka komunista publiko la utilon de Esperanto kiel ligilo en la internacia klasbatalo. ===Kuznecov=== Sinjoro '''KUZNECOV''' estis [[rusoj|rusa]] esperantisto, kiu venis en [[Japanio]]n en [[1919]], kaj instruis per rekta metodo Esperanton en [[Nippon Esperanto-Sya]] (日本 エスペラント-舎), [[Tokio]], en 1920. Li estis unu el pluraj altrangaj eksterlandaj esperantistoj, kiuj tiutempe venis al Japanio kaj helpis al la nacia Esperanto-movado. ([[Kawasaki Naokazu]]) <!-- {{ĝermo|esperantisto}} --> ====Vidu ankaŭ ==== * [[Esperanto-movado en Japanio (ĝis 1934)]] {{EdE|K}} <!-- {{bibliotekoj}} --> <!-- == L == == M == --> == N == === [[Elena Nadikova]] === '''Elena NADIKOVA''' estas rusa instruistino kaj esperantistino. La 24-an de julio 2018 ŝi reelektiĝis por nova [[ILEI]]-estraro dum la [[51-a ILEI-Kongreso 2018]] kaj oficis dum pliaj tri jaroj, ĝis somero 2021.<ref>Laŭ la dissendolisto ilei-sekciestroj+reprezentantoj pri la ILEI-Kongreso en Madrido, sendita la 25-an de julio 2018 {{eo}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/165047250205457/photos/a.178376598872522/1885226568187508/ foto de la nova ILEI-estraro 2018-2021 el Facebook]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===V. V. Neĵinski=== '''V. V. Neĵinski''' (mortis 1913) estis esperantisto en Sankt-Peterburgo en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n150 aŭg 1913</ref>. == O == === [[Kazimir Osipoviĉ Ostanieviĉ]] === '''Kazimir Osipoviĉ OSTANIEVIĈ''', ruso. Naskiĝis en [[1859]], mortis en [[1911]] en [[Petrogrado]]. Pioniro de Esperanto. En [[1899]]-[[1902]] estis prez. de Esperanto-Societo „[[Espero]]“ en [[Petrogrado]]. Propagandis multe per la gazetaro, oferis multe da mono por posedi riĉan [[biblioteko]]n. == [[Nikolao Parusnikov]] == '''Nikolaj''' aŭ esperante '''Nikolao Parusnikov''' estas rusia esperantisto el [[Moskvo]]. Profesie li estas matematikisto kaj eksa profesoro ĉe la Moskva Ŝtata Universitato. En 2021 li reeldonigis la historian libron ''Verda steleto: Internacia infanaro'' de [[Varvara N. Seriŝeva]] (antaŭparolo ''Abigaille Zanetta'', italia instruistino kaj socia aktivisto (1875–1945), unua eldono [[Milano]]: Eldonejo T. Silva, [[1926]], 78 paĝoj). Laŭ raporto de [[La Ondo de Esperanto]] el oktobro 2021 li estis 93-jara, do probable naskiĝis en 1928 (aŭ en la lastaj du monatoj de 1927).<ref>[https://sezonoj.ru/2021/10/ruslando-26/ raporto de oktobro 2021 pri tiumonata kunveno en Moskvo en ''sezonoj.ru'',] retejo de la sendependa revuo [[La Ondo de Esperanto]]</ref> {{referencoj}} === [[Andrej Peĉjonkin]] === '''Andrej PEĈJONKIN''' [Андрей Печёнкин, Andrej Peĉënkin, *1959] estis sovetia kaj daŭre restas, rusia, esperantisto (ekde 1973). En 1983 li kun [[Halina Gorecka]] kaj [[Aleksandr Korĵenkov]] kunaŭtoris la libron ''Du eseoj. Uralaj renkontiĝoj''; Pri perspektivoj de la movado en Uralo: Raporto de [[UEK]]. — Tjumeno: [[UEK]], 11 paĝoj — (Serio Movadaj kajeroj; Vol. 1). Tradukinto en Esperanton de la libro "De ideoj al agoj: 75 jaroj de Unesko" (eld. Unesko/UEA, 2020). Profesie instruisto de lingvoj, tradukisto (ĉefe en/el la angla). Revizianto/redaktoro de rubriko en la magazino Monato. === [[S. Pilipenko]] === '''S. PILIPENKO''' estis sovetia kaj ukraina esperantisto, direktoro de instituto "Ŝevĉenko"; redaktoro de libroserio ''Kolekto de klasikaj kaj nuntempaj verkoj'' eldonita de la esperanto-fako de la eldonejo [[Plugilano]]; aŭtoro de antaŭparolo al [[La morto de Asuar]]. <!-- eble li pli bone estu en la "Ĝermolisto de ukrainaj esperantistoj" --> === [[Jurij Pisarev]] === '''Jurij PISAREV''' ([[d:|en vikidatumoj]]) - {{l-ru|Юрий Писарев}} - estis esperantisto vivinta en [[Jakutio]]. Li naskiĝis en [[1939]], esperantistiĝis en [[1972]] kaj mortis la 21-an de julio [[2024]] en aĝo de preskaŭ 85 jaroj.<ref>[https://www.libe.slikom.info/ noto de A. Masenko en la rubriko "Novaĵoj kaj anoncoj"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250826163344/https://www.libe.slikom.info/ |date=2025-08-26 }} en la retejo de [[Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj]] (LIBE, {{eo}})</ref> Li perfekte posedis esperantan stenografion kaj havis korespondamikojn en multaj landoj. Aktiva membro de la [[Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj]] (LIBE), ankaŭ kelkajn [[Internacia Kongreso de Blindaj Esperantistoj|Internaciajn Kongresojn de Blindaj Esperantistoj]] (IKBE) li sukcesis partopreni. Laŭ funebra noto el la LIBE-retejo, aparte [[esperantonimoj]], komuna nomo por Esperantaj [[antonimo]]j, [[homonimo]]j, [[paronimo]]j, [[sinonimo]]j, kiel ilin nomis en sia libro [[Marinko Ĝivoje]], interesis lin, kaj li multe kontribuis por la rusa-esperanta vortara eldonado, speciale por esperantaj sinonimoj kaj pri diversaj vortludoj en Esperanto. '''Verkoj:''' * Vortaro de Esperantaj sinonimoj. Jurij Pisarev, eldonejo [[Verda Kukolo]], [[Rostovo ĉe Dono]]. 2017 (represo), 244 paĝoj. '''Referencoj:''' {{referencoj}} === [[Alexander Prager]] === '''Alexander Prager''' estis esperantisto en Moskvo ekde [[1897]] <ref>Aŭstria Esperantisto n137 (dec 1936)</ref>. == Q == == R == ===S. P. Rantov=== '''S. P. Rantov''' estis rusa esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. :Verkoj *'''Internacia lingvo Esperanto, propaganda broŝuro en rusa lingvo'''. Eld. Fedulov, [[Saratov]], 1913(?). *'''Esperanto en vilaĝo, propaganda broŝuro en rusa lingvo'''. Eld. Fedulov, Saratov, 1913(?)<ref>Esperanto n158 dec. 1913</ref> === [[Ju Reutov]] === '''JU REUTOV''' - {{l-ru|Ю. Реутов}}, eventuale mallongigo de Jurij Reutov - estas rusia esperantisto kaj tradukisto, pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Arkadij kaj]] [[Boris Strugackij]]: ''Rendevuo'' / Tradukis [[Andrej Ananjin]], [[Ju Reutov]]. En: [[Sferoj]]: sciencfikcio kaj fantasto / Eldonis [[Liven Dek]] ([[Liven Dek]]); paĝoj 109 - 120, volumo 2.<ref>http://impeto.trovu.com/auxtoroj/strugackij Libroj de Arkadij Strugackij kaj [[Boris Strugackij]] en Esperanto</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Evgenij Ripinskij]] === '''Evgenij Viktoroviĉ Radvan RIPINSKIJ''' - {{l-ru|Евгений Рипинский}} - estis pioniro de la movado en la komenco de 20-a jarcento<ref>Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon "Esperanto"/Serio XIX</ref>, kunlaboranto de la revuo [[Ruslanda Esperantisto]] ĉirkaŭ 1905. Li uzis la plumnomon ''Formiko''. {{referencoj}} ===[[Nikolaj Rysovec]]=== '''Nikolaj Rysovec''' ({{l-ru|Николай Рысовец}}, mortis la 20-an de julio 1983) estis esperantisto en Moskvo. == S == ===[[Helena Sazonova]]=== '''Helena Sazonova''' - {{l-ru|Елена Сазонова}} - estis esperantistino dum la unua duono de 20-a jarcento en Sovetunio. Traduko: *[[Boris Lavrenev]]. Disrompo. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1932(?) === [[Varvara N. Seriŝeva]] === '''Varvara N. SERIŜEVA''' estis [[rusa esperantisto|rusa esperantistino]] kaj [[instruisto|instruistino]]. Ŝi estis fratino de [[Inocento Seriŝev]]. Ŝi verkis la rimarkindajn porinfanain Esperanto-lernilojn: *'''Verda steleto: Internacia infanaro''' . Antaŭparolo ''Abigaille Zanetta'', italia instruistino kaj socia aktivisto (1875–1945), [[Milano]]: Eldonejo T. Silva, [[1926]], 78 paĝoj. Reeldonita de [[Nikolao Parusnikov]] en Moskvo, 2021. *'''Forgesitaj popoloj : la krestomatio por infana legado'''. Eld. la aŭtorino, [[Barnaul]], 1932. ====Recenzoj==== Pri ''Internacia infanaro'' {{citaĵo|Lernolibro por infanoj, tute en Esperanto, Grandaj presliteroj. Multe da bildoj. Libro longe bezonata. Bedaŭrindaj tamen estas multaj eraroj, ''pantalonoj'' anst. ''pantalono'', multaj superfluaj ig, ''Italio'' anstataŭ [[Italujo]], longaj kunmetaĵoj kaj nesimpla vortaranĝo.|[[La Brita Esperantisto]] - numero 253, Aprilo (1926) }} === [[Vladimir Soroka|Vladimir/Volodimir Soroka]] === '''Volodimir SOROKA''' (ukraine ''Володимир Сорока'', en sovetiaj tempoj ofte Vladimir Soroka, estas esperantisto, kantisto kaj gitaristo. Kvankam li naskiĝis la 23-an de septembro 1959 en [[Leningrado]], la nuna [[Sankt-Peterburgo]], li laŭ sia familio konsideras sin ukraino, kreskis en [[Poltavo]] kaj nun loĝas en [[Kievo]]. Tial pli legu en la [[Ĝermolisto de ukrainaj esperantistoj#Volodimir Soroka|Ĝermolisto de ukrainaj esperantistoj]]. === [[Nikolaj Sveŝnikov]] === '''Nikolaj Sveŝnikov''' estis rusa esperantisto kaj direktoro de gimnazio en [[Vjatka]] (tiutempa nomo de la urbo [[Kirov (urbo en Kirova provinco)|Kirov]]). Laŭ atesto de [[Kazimir Osipoviĉ Ostanieviĉ]], li estis la unua rusa esperantisto, kiu skribis leteron en la internacia lingvo al Zamenhof. == Ŝ == === [[Anatolij Aleksandroviĉ Ŝejpak]] === '''Aleksandroviĉ ŜEJPAK''', habilitita doktoro de teknikaj sciencoj, profesoro, Merita laborulo de superlernejo – membro de la Komisiono. Ŝejpak estas aŭtoro de scienc-teknikaj libroj en esperanto: [[Hidromekanoko kaj varminterŝanĝo. A.Ŝejpak 1999]] kaj ''Elektitaj lekcioj pri historio de scienco kai tekniko''. === [[Natalia N. Ŝoroĥova]] === Pri '''Natalia N. ŜOROĤOVA''' (ŝi mem esperante uzis la personan nomon Natalia,<ref>Ekzemple en [http://www.nodo50.org/esperanto/Libroservo/Winnie.htm ''Winnie-la-Pu'', recenzo de Natalia Ŝoroĥova en numero 1992, nº4, de la revuo] “[[La Ondo de Esperanto]]” </ref> {{l-ru|Наталья Н. Шорохова}}, Natalja N. Ŝoroĥova) tute mankas biografiaj informoj, krom tie ke ŝi kunlaboris en la lasta [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj#Informa Bulteno de ASE|Informa Bulteno]] de la [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]], eldono 73, eldonita en 1990. {{referencoj}} === [[Elena Ŝevĉenko]] === == T == === [[Boris Tjutrin]] === '''Boris TJUTRIN''' (en [[cirila]]j literoj ''Борис Тютрин''. naskiĝis en 1947 kaj mortis la 10-an de januaro 1996) estis rusia esperantisto, kiu estis la kreinto kaj unua prezidinto de la klubo en [[Niĵnij Tagil]] ([[Rusio]]). <!-- == U == --> == V == === [[Mikaelo Valentinov]] === '''Mikaelo Valentinov''' (1882? - 1936) estis pioniro en [[Moskvo]], lernis Esperanton en [[1906]] de [[Alexander Prager]]<ref>Aŭstria Esperantisto n137 (dec 1936)</ref>. {{referencoj}} === [[D. D. Valkov]] === '''D. D. VALKOV''' (naskiĝdato nekonata, mortis la [[4-an de junio]] [[1910]]) estis frua [[rusa esperantisto]]. Valkov estis prezidanto de la Esperanta Societo Espero en [[Sankt-Peterburgo]]. Li interalie verkis ŝlosilon por rusoj. ===[[Leonid Umitrijeviĉ Vasiljev]]=== '''Leonid Umitrijeviĉ Vasiljev''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en Petrogrado. Li estis militkaptito en 1915 en koncentrejo ĉe Linz, Aŭstrio, dum la Unua mondmilito. === [[Boris Virgin]], je plena nomo [[Boris Jefimoviĉ Virgin]] === Pri '''Boris Jefimoviĉ VIRGIN''' ({{l-ru|Борис Ефимович Виргин}}, atentu ke foje la nomo erare skribiĝis Virigin) tute mankas biografiaj informoj, krom tie ke li kunlaboris en la lasta [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj#Informa Bulteno de ASE|Informa Bulteno]] de la [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]], eldono 73, eldonita en 1990. ===[[Petro Vostokov]]=== [[Petro Vostokov]] estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Balaŝov]];<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> == W == ===Wirenius=== '''Wirenius''' estis esperantisto el Petrogrado, civilkaptito en Karlsbad dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> <!-- == X == == Y == --> == Z == === [[Nikolaj Nikolajeviĉ Zverev]] === '''Nikolaj Nikolajeviĉ ZVEREV''' (naskiĝis en 1913, mortis la 6-an de novembro 2003 en Tiĥvin), ekskolonelo, estis esperantisto ekde la 1930-aj jaroj kaj honora civitano de la urbo [[Tiĥvin]] (laŭ La Ondo de Esperanto). <!-- Ĉar la unuopaj partoj estas fakte sendependaj ĝermaj mikroinformoj, la referencoj estu laŭeble tuj ĉe la tekstoj, ne tute malsupre de la longa listo --> [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Rusiaj]] [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Rusiaj]] plh0pou89dafublqce2id4troj0okan 9471968 9471928 2026-09-09T12:41:42Z Arbarulo 135469 9471968 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[rusa esperantisto|rusaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri rusaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:Rusiaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de rusaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de rusaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Aĥill Averbuĥ]] === '''Aĥill Averbuĥ''' (cirile ''Ахилл Авербух'') estis sovetia esperantisto. Kun [[Nikolai Lozgaĉev]] li tradukis versojn de [[Vladimir Visockij]] por poemaro ''La birdo Gamajun'' eldonita en 1989 en [[Sverdlovsk]]: [[Sezonoj]]. * Listo de la unuopaj kantoj de la poemaro ''La birdo Gamajun'' kun ligiloj al ĉiuj tekstoj videblas [http://www.wysotsky.com/7845.htm?0&a=39 ĉi tie] (en traduko de Aĥill Averbuĥ ekzemple la kanto [http://www.wysotsky.com/7845.htm?25 Li el batal' ne revenis]). == B == === [[Sergej Nikolajeviĉ Bojev]] === '''Sergej Nikolajeviĉ BOJEV''' ({{l-ru|Сергей Николаевич Боев}}, mortis la [[12-a de junio|12-an de junio]] [[1987]] en [[Alma-Ata]], [[Kazaĥio]]) estis eminenta zoologo-parazitologo. Li lernis Esperanton junaĝe kaj daŭre aktivis pri ĝia faka aplikado. == C == ===[[Michael Cimberov]]=== '''Michael''' aŭ '''Miĥail CIMBEROV''' ({{l-ru|Михаил Цимберов}}, {{l-uk|Михайло Цімберов}}, mortis la 26-an de marto 1983) estis esperantisto en [[Jalta]]. == Ĉ == === [[Vladimir Ĉarin]] === '''Vladimir ĈARIN''' - {{l-ru|Владимир Чарин}} - estas rusia esperantisto kaj tradukisto, pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Arkadij kaj]] [[Boris Strugackij]]: ''Eksterordinara evento'' / Tradukis [[Vladimir Ĉarin]]. En: [[Sferoj]]: sciencfikcio kaj fantasto / Eldonis Miguel Gutiérrez Adúriz (Liven Dek); paĝoj 73 - 86, volumo 4.<ref>http://impeto.trovu.com/auxtoroj/strugackij Libroj de Arkadij Strugackij kaj [[Boris Strugackij]] en Esperanto</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Bronislav Ĉupin]] === '''Bronislav ĈUPIN''' ({{l-ru|Бронислав Чупин}}, naskiĝis la {{daton|1959-12-15}}) estas rusia esperantisto vivanta en [[Iĵevsk]],<ref>[http://www.reu.ru/dokumentoj/protokolo21 protokolo de la 21-a Konferenco de Rusia Esperantista Unio en majo 2005]</ref> [[Udmurtio]]. Li aktivas en la faka grupiĝo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE), sed ankaŭ publikigis literaturaĵojn kaj lernolibrojn, interalie gazetaran kurson de Esperanto en la [[udmurta lingvo]]. En la 7-a kultura festivalo [[Esperanto - Lingvo Arta]], okazinta en [[Kazano]] en [[1995]], li honoriĝis per speciala premio en la kategorio deklamado. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ==== Eksteraj ligiloj ==== * [http://esperanto-ondo.ru/Diverse/Udmurtio.htm artikolo "Iom pri Udmurtio" de Bronislav Ĉupin] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160807194927/http://esperanto-ondo.ru/Diverse/Udmurtio.htm |date=2016-08-07 }}, en [[La Ondo de Esperanto]] n-ro 7 (129) de 2005 * [http://www.espero.com.cn/2013-09/26/content_30141807.htm fabelo "kuraĝa ŝafo", el la rusa tradukita de Bronislav Ĉupin], en [[El Popola Ĉinio]] septembro 2013 * [http://esperanto-ondo.ru/Katal5.htm mencio pri la rusa eldono de ''Esperanto simple'', de Lilia Fabretto, en traduko de Bronislav Ĉupin, kaj udmurtlingva lernolibro pri Esperanto, kiu baziĝas sur la samlingva gazetara kurso pri Esperanto de li] <!-- == D == --> == E == === [[Joseph Eydelnanth]] === '''Joseph EYDELNANTH''' estis doktoriĝinta pedagogo naskiĝinta kiel membro de germana familio en la [[Rusia Imperio]]. Li fariĝis esperantisto dum sia restado en [[Svislando]] kaj [[Francio]] (1904-1912). En [[Lausanne]] li fondis Universalan Studentan Union kaj laboristan grupon de „Libera Penso“. En 1909 li korespondis kun [[Lev Tolstoj]] kaj ricevis de li manuskripton „Raporto pri paco“, kiun li presigis en Esperanto-traduko en [[Internacia Socia Revuo]]. Krome, interalie en kvar numeroj de la revuo [[Bohema Esperantisto]] en 1909 kaj 1910 aperis lia artikola serio ''Antisemitismo kaj progreso''. Post la Unua Mondmilito li laboris kiel respondeculo pri lerneja higieno en la urbo [[Grozno]]. * Literaturo: [http://www.planlingvoj.ch/Tolstoj_und_Esperanto.pdf germanlingva eseo "L.N. Tolstoj als Fürsprecher des Esperanto in Russland" kun mencio de Joseph Eydelnanth] == F == === [[Aleksandr Filippov]] === '''Aleksandr Gavriloviĉ FILIPPOV''' (cirile Александр Гаврилович Филиппов) estis rusa [[dentkuracisto]] kaj esperantisto en [[Saratov]], kie li estis unua pioniro de Esperanto, aparte aktiva en la periodo de 1888 ĝis 1891. En tiu periodo li verkis multajn artikolojn favore al Esperanto. == G == === [[Mikaelo Gabrielo]] === '''Mikaelo GABRIELO''', antaŭe Kiperman, estis ruso, episkopo ortodoksa en [[Ĉuhujivo]], kaj esperantisto ekde [[1909]]. Li naskiĝis en [[1891]], la mortojaro ankoraŭ ne notiĝis ĉi-tie. Inter la jaroj 1910 kaj 1914 li estis la sekretario de la Esperanto-grupo en [[Kievo]], estis [[konsulo]] de [[UEA]] kaj organizinto de la II-a Tutruslanda Esperanto-Kongreso en [[1913]]. En [[1912]] li faris per-Esperantan vojaĝon tra [[Germanio]], [[Francio]], [[Hispanio]], [[Italio]] kaj [[Aŭstrio]] (fonto: [[Enciklopedio de Esperanto - G]]). :Vidu ankaŭ: intertempe ''Mikael Gabriel'' (n. en 1990) ankaŭ estas la nomo de fina repmuzikisto. === [[J. Guminski]] === '''J. GUMINSKI''' estis doktoriĝinta pionira rusa esperantisto. Li loĝis en vilaĝo Rovnoje (Ровное, borde de la rivero Volgo, 100 kilometrojn sude de [[Saratovo]]), sed ofte vizitis Saratovon, kie li estis senlaca daŭriganto de la agado de [[Aleksandr Filipov]]. ". . . li ĉie kaj ĉiam semis bonan semon, ne ŝparante siajn fortojn kaj elspezojn." ([[L. L. Zamenhof]] en [[La Esperantisto]], 1892, n-ro 12.) * [[:s:Dosiero:LD09-043.JPG| mencio de J. Guminski en la adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon "Esperanto" (1889–1909) de Ludwik Lejzer Zamenhof]] === [[Aleksandr Gofen]] === '''Aleksandr GOFEN''' - {{l-ru|Александр Гофен}} - estas devene rusia esperantisto kaj redaktisto, nun vivanta en [[San-Francisko]], [[Kalifornio]], pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Arkadij kaj]] [[Boris Strugackij]]: ''[[Pikniko ĉe vojrando]]'' / Tradukis [[Mikaelo Bronŝtejn]]. Pentraĵoj de Leonid Andreev. Respondeca redakto de [[Aleksandr Ŝevĉenko]]. Kunredaktis [[Aleksandr Gofen]], [[Dmitrij Perevalov]], [[Elena Ŝevĉenko]]. - Moskvo: [[Impeto]], 1996. - 190 paĝoj. Originalo: ''Piknik na oboĉine''.<ref>http://impeto.trovu.com/auxtoroj/strugackij Libroj de Arkadij Strugackij kaj [[Boris Strugackij]] en Esperanto</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ''' Vidu ankaŭ ''' * En la [[revuo Monato]] li per [https://www.monato.be/2019/012396.php la artikolo ''Biologia bazo de mensogado'' (jarkolekto 2019, numero 3, p. 10)] kaj [https://www.monato.be/2019/012452.php postej replikoj] iniciatis vastan diskuton kaj disputon pri la temaro de [[rasismo]] kaj [[islamismo]]. * En antaŭa artikolo en la [[revuo Monato]] titolata [https://www.monato.be/2018/012316.php ''La Interna Ideo kaj ekstera politiko'' (jarkolekto 2018, numero 10, p. 5)] aperas interalie portreta foto de li. === [[Romano Grinŝpan]] === '''Romano Grinŝpan''' estis sovetia esperantisto. Li estas aŭtoro de * "Sen kompliko sen koliko Esperanta gramatiko". Romano Grinŝpan. Lerniloj, vortaroj / internacia. Panevėžio spaustuvė. Panevėžys. 2001. 40 paĝoj. Klarigo: Spritaj versaĵoj por transdoni gramatikajn sciojn. * [[20 humuraj versaĵoj (libro)]] * tradukis kantojn por [[Timur kaj lia taĉmento]] * "Ok fabeloj" de [[Kornej Ĉukovskij]], eldonis "Verda Stelo", Jablonovka, Polio, 1970: Blatego (Тараканище), Ajdoloro (Айболит), Konfuzo (Путаница), Lavughistruo<!-- kio je dio estu tio??? --> (Мойдодыр), Muŝo-Zumobuŝo (Муха-Цокотуха), Telefono (Телефон), Fedorina chagreno (Федорино горе), Barmalano (Бармалей) <!-- == Ĝ == == H == == Ĥ == == I == == J == --> == Ĵ == === [[Nikolaj Ĵeltov]] === '''Nikolaj Matvejeviĉ ĴELTOV''' (naskiĝis la 8-an de novembro [[1895]], mortis pro [[tifo]] la 9-an de majo 1920 en [[Moskvo]]) en 1917 estis sekretario de la Organiza Komitato de Tutruslanda Esperanto-Federacio (OKTEF) kaj en 1918-1919 prezidanto de Moskva Esperanto-Societo. En 1919 li kune kun V. Polakov multe laboris en la Esperanto-[[biblioteko de Davidov]] super la Bibliografio de la Esperanta literaturo. Al Esperanto li tradukis el la verkaro de [[Lev Tolstoj]], [[Leonid Andrejev]], [[Anton Ĉeĥov]] kaj aliaj. === [[Aleksej Ĵuravlov]] === '''Aleksej ĴURAVLOV''' estas rusia esperantisto kaj tradukisto, pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * ''Malfacilas esti dio'' / Tradukis [[Aleksej Ĵuravlov]]. Pentraĵoj de [[Leonid Andrejev]]. Respondeca redakto de [[Aleksandr Ŝevĉenko]]. - Moskvo: [[Glagol]] ; [[Impeto]], 1992. - 167 paĝoj. ISBN 5-7312-0019-X. Originalo: ''Trudno b'it' bogom''. == K == === [[Aleksandr N. Kabanoff]] === '''Aleksandr N. Kabanoff''' estis rusa esperantisto en la frua 20-a jarcento loĝante en [[Antverpeno]]. Li interalie estis kunlaboranto de la etnografia muzeo de la urbo. Kontribuo de li postmorte ankoraŭ aperis en la nederlandlingva kompilaĵo [https://www.zvab.com/ENKU-1632-1695-Tijdloze-beelden-uit/381536998/bd ''ENKU 1632 - 1695. Tijdloze beelden uit 17de eeuws Japan'' ("eternaj bildoj el la 17-jarcenta Japanio")] en 1999. Verko * Международный язык Эсперанто (Lingvo internacia Esperanto). Moskvo, Tipografejo Kuĉnareff kaj Kompanio, 1909, (20x13 cm), 32 paĝoj. {{Citaĵo|Tiu ĉi libreto estas tute ruse verkita. Ne komprenante la lingvon de Tolstoj kaj de Puŝkin, mi legigis la broŝuron de rusa konatulo. Ĝia efiko estis tia, ke li kaj lia edzino tuj farigis esperantistoj kaj aliĝis al la Antverpena Grupo Esperantista. Plej bonan pruvon de ĝia taŭgeco oni ne povas postuli.|[[Amatus Van der Biest-Andelhof]], [[Belga Esperantisto]] n.007 (maj 1909)}} === B. N. Kabanoff === '''B. N. Kabanoff''', edzino de Aleksandr N. Kabanoff, estis rusa esperantistino, loĝanta en [[Antverpeno]], en la frua 20-a jarcento. Verko * Первота Эсперанцкая книга для человечества с. грамматика и слово (''Pervota Esperantskaja kniga dlja ĉeloveĉestva s. grammatika i slovo'', "La unua esperantista libro kun gramatiko kaj vortaroj") Moskvo, Tipografejo Kuĉnareff kaj Kompanio, 1909 (20 x 13 cm), 104 paĝoj. {{Citaĵo|La gramatiko estas ruse verkita; la legolibro enhavas tre legindajn kaj gradigitajn anekdotojn ĉerpitajn el Tolstoj, Turgenev, Garŝin, Mamin-Sibirjak kaj aliaj rusaj literaturistoj.| [[Amatus Van der Biest-Andelhof]], [[Belga Esperantisto]] n. 007 (maj 1909)}} === [[Maksim Kejda]] === '''Maksim KEJDA''' estas rusa esperantisto vivanta en [[Kaliningrado]]. En la 1990-aj jaroj li aktivis en [[Sovetia Esperantista Junulara Movado]], interalie kontribuis al la versokolekto [[SEJM-kreado]], kaj ekde la 1990-aj jaroj prezidas la urban Esperanto-grupon. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [http://esperanto-ondo.ru/Bef/Bef-2002.htm bildigo de li en artikolo pri la unua Balta Esperanto-Forumo de julio 2002 en Kaliningrado], en [[La Ondo de Esperanto]], === [[Sergej Krajnov]] === '''Sergej KRAJNOV''' ([[1904]] - mortis komence de [[1991]] en [[Moskvo]], [[Rusio]]) estis multjara delegito kaj dumviva mernbro de [[UEA]], kiu plurfoje prelegis en [[Internacia Kongresa Universitato]] pri sia fako, [[agronomio]]. [[Dosiero:Marija Koĉetkova 1.jpg|eta|100ra|<center>Marija Koĉetkova]] === [[Marija Koĉetkova]] === '''Marija "Maŝa" KOĈETKOVA''' estas rusia esperantistino el [[Ivanovo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/ckk/ckk9902.htm |titolo=CERBE kaj KORE, Organo de Moskva Literatura Esperanto-klubo, n-ro 2 (53), februaro 1999 |alirdato=2016-04-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160410202526/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/ckk/ckk9902.htm |arkivdato=2016-04-10 }}</ref> Plurajn jarojn ŝi estis membro de la esperantista muzikgrupo [[Ekvinokso (muzikgrupo)|Ekvinokso]], kaj ripete premiiĝis en la kultura festivalo [[Esperanto - Lingvo Arta]]. En la 1990-aj jaroj ŝi aktivis en [[Sovetia Esperantista Junulara Movado]], kaj interalie kontribuis al la versokolekto [[SEJM-kreado]]. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===S. Kogan=== Dr.o '''S. Kogan''' (mortis 1915), kuracisto, estis rusa esperantisto el [[Dmitrov]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 dum la Unua mondmilito. Li infektigis je [[tifo]], kuracante tifajn militistojn en Galicio.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Miĥail Gavriloviĉ Korotkov]] === '''Miĥail Gavriloviĉ KOROTKOV''', naskiĝinta en 1948, estis rusa esperantisto. ===[[Isaak Krolik]]=== '''Isaak Krolik''', docento por la germana lingvo en ''Pedagogia Instituto de Smolensk'', estis esperantisto en [[Smolensk]] ekde la unua duono de 20-a jarcento. En la 1920-aj jaroj li interalie vigle korespondis kun la germana komunista esperantisto [[Willi Willendorf]], kunbatalinto de [[Ernst Thälmann]] dum la [[Ernst Thälmann#Hamburga Ribelo|Hamburga Ribelo]] en 1923, kiu estis post la fiasko de la ribelo enkarcerigita. El la karcero Willi Willendorf sukcesis sendi [[letero]]jn al sia soveta amiko [[Isaak Krolik]] en [[Smolensk]]. Multaj de liaj [[letero]]j estis publikigitaj en la smolenska gazeto ''Raboĉij putj'', tradukitaj el Esperanto al la rusa - sendube ankaŭ por demonstri al la loka komunista publiko la utilon de Esperanto kiel ligilo en la internacia klasbatalo. ===Kuznecov=== Sinjoro '''KUZNECOV''' estis [[rusoj|rusa]] esperantisto, kiu venis en [[Japanio]]n en [[1919]], kaj instruis per rekta metodo Esperanton en [[Nippon Esperanto-Sya]] (日本 エスペラント-舎), [[Tokio]], en 1920. Li estis unu el pluraj altrangaj eksterlandaj esperantistoj, kiuj tiutempe venis al Japanio kaj helpis al la nacia Esperanto-movado. ([[Kawasaki Naokazu]]) <!-- {{ĝermo|esperantisto}} --> ====Vidu ankaŭ ==== * [[Esperanto-movado en Japanio (ĝis 1934)]] {{EdE|K}} <!-- {{bibliotekoj}} --> <!-- == L == == M == --> == N == === [[Elena Nadikova]] === '''Elena NADIKOVA''' estas rusa instruistino kaj esperantistino. La 24-an de julio 2018 ŝi reelektiĝis por nova [[ILEI]]-estraro dum la [[51-a ILEI-Kongreso 2018]] kaj oficis dum pliaj tri jaroj, ĝis somero 2021.<ref>Laŭ la dissendolisto ilei-sekciestroj+reprezentantoj pri la ILEI-Kongreso en Madrido, sendita la 25-an de julio 2018 {{eo}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/165047250205457/photos/a.178376598872522/1885226568187508/ foto de la nova ILEI-estraro 2018-2021 el Facebook]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===V. V. Neĵinski=== '''V. V. Neĵinski''' (mortis 1913) estis esperantisto en Sankt-Peterburgo en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n150 aŭg 1913</ref>. == O == === [[Kazimir Osipoviĉ Ostanieviĉ]] === '''Kazimir Osipoviĉ OSTANIEVIĈ''', ruso. Naskiĝis en [[1859]], mortis en [[1911]] en [[Petrogrado]]. Pioniro de Esperanto. En [[1899]]-[[1902]] estis prez. de Esperanto-Societo „[[Espero]]“ en [[Petrogrado]]. Propagandis multe per la gazetaro, oferis multe da mono por posedi riĉan [[biblioteko]]n. == [[Nikolao Parusnikov]] == '''Nikolaj''' aŭ esperante '''Nikolao Parusnikov''' estas rusia esperantisto el [[Moskvo]]. Profesie li estas matematikisto kaj eksa profesoro ĉe la Moskva Ŝtata Universitato. En 2021 li reeldonigis la historian libron ''Verda steleto: Internacia infanaro'' de [[Varvara N. Seriŝeva]] (antaŭparolo Abigaille Zanetta, italia instruistino kaj socia aktivisto (1875–1945), unua eldono [[Milano]]: Eldonejo T. Silva, [[1926]], 78 paĝoj). Laŭ raporto de [[La Ondo de Esperanto]] el oktobro 2021 li estis 93-jara, do probable naskiĝis en 1928 (aŭ en la lastaj du monatoj de 1927).<ref>[https://sezonoj.ru/2021/10/ruslando-26/ raporto de oktobro 2021 pri tiumonata kunveno en Moskvo en ''sezonoj.ru'',] retejo de la sendependa revuo [[La Ondo de Esperanto]]</ref> {{referencoj}} === [[Andrej Peĉjonkin]] === '''Andrej PEĈJONKIN''' [Андрей Печёнкин, Andrej Peĉënkin, *1959] estis sovetia kaj daŭre restas, rusia, esperantisto (ekde 1973). En 1983 li kun [[Halina Gorecka]] kaj [[Aleksandr Korĵenkov]] kunaŭtoris la libron ''Du eseoj. Uralaj renkontiĝoj''; Pri perspektivoj de la movado en Uralo: Raporto de [[UEK]]. — Tjumeno: [[UEK]], 11 paĝoj — (Serio Movadaj kajeroj; Vol. 1). Tradukinto en Esperanton de la libro "De ideoj al agoj: 75 jaroj de Unesko" (eld. Unesko/UEA, 2020). Profesie instruisto de lingvoj, tradukisto (ĉefe en/el la angla). Revizianto/redaktoro de rubriko en la magazino Monato. === [[S. Pilipenko]] === '''S. PILIPENKO''' estis sovetia kaj ukraina esperantisto, direktoro de instituto "Ŝevĉenko"; redaktoro de libroserio ''Kolekto de klasikaj kaj nuntempaj verkoj'' eldonita de la esperanto-fako de la eldonejo [[Plugilano]]; aŭtoro de antaŭparolo al [[La morto de Asuar]]. <!-- eble li pli bone estu en la "Ĝermolisto de ukrainaj esperantistoj" --> === [[Jurij Pisarev]] === '''Jurij PISAREV''' ([[d:|en vikidatumoj]]) - {{l-ru|Юрий Писарев}} - estis esperantisto vivinta en [[Jakutio]]. Li naskiĝis en [[1939]], esperantistiĝis en [[1972]] kaj mortis la 21-an de julio [[2024]] en aĝo de preskaŭ 85 jaroj.<ref>[https://www.libe.slikom.info/ noto de A. Masenko en la rubriko "Novaĵoj kaj anoncoj"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250826163344/https://www.libe.slikom.info/ |date=2025-08-26 }} en la retejo de [[Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj]] (LIBE, {{eo}})</ref> Li perfekte posedis esperantan stenografion kaj havis korespondamikojn en multaj landoj. Aktiva membro de la [[Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj]] (LIBE), ankaŭ kelkajn [[Internacia Kongreso de Blindaj Esperantistoj|Internaciajn Kongresojn de Blindaj Esperantistoj]] (IKBE) li sukcesis partopreni. Laŭ funebra noto el la LIBE-retejo, aparte [[esperantonimoj]], komuna nomo por Esperantaj [[antonimo]]j, [[homonimo]]j, [[paronimo]]j, [[sinonimo]]j, kiel ilin nomis en sia libro [[Marinko Ĝivoje]], interesis lin, kaj li multe kontribuis por la rusa-esperanta vortara eldonado, speciale por esperantaj sinonimoj kaj pri diversaj vortludoj en Esperanto. '''Verkoj:''' * Vortaro de Esperantaj sinonimoj. Jurij Pisarev, eldonejo [[Verda Kukolo]], [[Rostovo ĉe Dono]]. 2017 (represo), 244 paĝoj. '''Referencoj:''' {{referencoj}} === [[Alexander Prager]] === '''Alexander Prager''' estis esperantisto en Moskvo ekde [[1897]] <ref>Aŭstria Esperantisto n137 (dec 1936)</ref>. == Q == == R == ===S. P. Rantov=== '''S. P. Rantov''' estis rusa esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. :Verkoj *'''Internacia lingvo Esperanto, propaganda broŝuro en rusa lingvo'''. Eld. Fedulov, [[Saratov]], 1913(?). *'''Esperanto en vilaĝo, propaganda broŝuro en rusa lingvo'''. Eld. Fedulov, Saratov, 1913(?)<ref>Esperanto n158 dec. 1913</ref> === [[Ju Reutov]] === '''JU REUTOV''' - {{l-ru|Ю. Реутов}}, eventuale mallongigo de Jurij Reutov - estas rusia esperantisto kaj tradukisto, pri kiu ĝis nun mankas ĉiaj kromaj biografiaj informoj. ''' En [[Esperanto]] aperis ''' * [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Arkadij kaj]] [[Boris Strugackij]]: ''Rendevuo'' / Tradukis [[Andrej Ananjin]], [[Ju Reutov]]. En: [[Sferoj]]: sciencfikcio kaj fantasto / Eldonis [[Liven Dek]] ([[Liven Dek]]); paĝoj 109 - 120, volumo 2.<ref>http://impeto.trovu.com/auxtoroj/strugackij Libroj de Arkadij Strugackij kaj [[Boris Strugackij]] en Esperanto</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Evgenij Ripinskij]] === '''Evgenij Viktoroviĉ Radvan RIPINSKIJ''' - {{l-ru|Евгений Рипинский}} - estis pioniro de la movado en la komenco de 20-a jarcento<ref>Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon "Esperanto"/Serio XIX</ref>, kunlaboranto de la revuo [[Ruslanda Esperantisto]] ĉirkaŭ 1905. Li uzis la plumnomon ''Formiko''. {{referencoj}} ===[[Nikolaj Rysovec]]=== '''Nikolaj Rysovec''' ({{l-ru|Николай Рысовец}}, mortis la 20-an de julio 1983) estis esperantisto en Moskvo. == S == ===[[Helena Sazonova]]=== '''Helena Sazonova''' - {{l-ru|Елена Сазонова}} - estis esperantistino dum la unua duono de 20-a jarcento en Sovetunio. Traduko: *[[Boris Lavrenev]]. Disrompo. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1932(?) === [[Varvara N. Seriŝeva]] === '''Varvara N. SERIŜEVA''' estis [[rusa esperantisto|rusa esperantistino]] kaj [[instruisto|instruistino]]. Ŝi estis fratino de [[Inocento Seriŝev]]. Ŝi verkis la rimarkindajn porinfanain Esperanto-lernilojn: *'''Verda steleto: Internacia infanaro''' . Antaŭparolo ''Abigaille Zanetta'', italia instruistino kaj socia aktivisto (1875–1945), [[Milano]]: Eldonejo T. Silva, [[1926]], 78 paĝoj. Reeldonita de [[Nikolao Parusnikov]] en Moskvo, 2021. *'''Forgesitaj popoloj : la krestomatio por infana legado'''. Eld. la aŭtorino, [[Barnaul]], 1932. ====Recenzoj==== Pri ''Internacia infanaro'' {{citaĵo|Lernolibro por infanoj, tute en Esperanto, Grandaj presliteroj. Multe da bildoj. Libro longe bezonata. Bedaŭrindaj tamen estas multaj eraroj, ''pantalonoj'' anst. ''pantalono'', multaj superfluaj ig, ''Italio'' anstataŭ [[Italujo]], longaj kunmetaĵoj kaj nesimpla vortaranĝo.|[[La Brita Esperantisto]] - numero 253, Aprilo (1926) }} === [[Vladimir Soroka|Vladimir/Volodimir Soroka]] === '''Volodimir SOROKA''' (ukraine ''Володимир Сорока'', en sovetiaj tempoj ofte Vladimir Soroka, estas esperantisto, kantisto kaj gitaristo. Kvankam li naskiĝis la 23-an de septembro 1959 en [[Leningrado]], la nuna [[Sankt-Peterburgo]], li laŭ sia familio konsideras sin ukraino, kreskis en [[Poltavo]] kaj nun loĝas en [[Kievo]]. Tial pli legu en la [[Ĝermolisto de ukrainaj esperantistoj#Volodimir Soroka|Ĝermolisto de ukrainaj esperantistoj]]. === [[Nikolaj Sveŝnikov]] === '''Nikolaj Sveŝnikov''' estis rusa esperantisto kaj direktoro de gimnazio en [[Vjatka]] (tiutempa nomo de la urbo [[Kirov (urbo en Kirova provinco)|Kirov]]). Laŭ atesto de [[Kazimir Osipoviĉ Ostanieviĉ]], li estis la unua rusa esperantisto, kiu skribis leteron en la internacia lingvo al Zamenhof. == Ŝ == === [[Anatolij Aleksandroviĉ Ŝejpak]] === '''Aleksandroviĉ ŜEJPAK''', habilitita doktoro de teknikaj sciencoj, profesoro, Merita laborulo de superlernejo – membro de la Komisiono. Ŝejpak estas aŭtoro de scienc-teknikaj libroj en esperanto: [[Hidromekanoko kaj varminterŝanĝo. A.Ŝejpak 1999]] kaj ''Elektitaj lekcioj pri historio de scienco kai tekniko''. === [[Natalia N. Ŝoroĥova]] === Pri '''Natalia N. ŜOROĤOVA''' (ŝi mem esperante uzis la personan nomon Natalia,<ref>Ekzemple en [http://www.nodo50.org/esperanto/Libroservo/Winnie.htm ''Winnie-la-Pu'', recenzo de Natalia Ŝoroĥova en numero 1992, nº4, de la revuo] “[[La Ondo de Esperanto]]” </ref> {{l-ru|Наталья Н. Шорохова}}, Natalja N. Ŝoroĥova) tute mankas biografiaj informoj, krom tie ke ŝi kunlaboris en la lasta [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj#Informa Bulteno de ASE|Informa Bulteno]] de la [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]], eldono 73, eldonita en 1990. {{referencoj}} === [[Elena Ŝevĉenko]] === == T == === [[Boris Tjutrin]] === '''Boris TJUTRIN''' (en [[cirila]]j literoj ''Борис Тютрин''. naskiĝis en 1947 kaj mortis la 10-an de januaro 1996) estis rusia esperantisto, kiu estis la kreinto kaj unua prezidinto de la klubo en [[Niĵnij Tagil]] ([[Rusio]]). <!-- == U == --> == V == === [[Mikaelo Valentinov]] === '''Mikaelo Valentinov''' (1882? - 1936) estis pioniro en [[Moskvo]], lernis Esperanton en [[1906]] de [[Alexander Prager]]<ref>Aŭstria Esperantisto n137 (dec 1936)</ref>. {{referencoj}} === [[D. D. Valkov]] === '''D. D. VALKOV''' (naskiĝdato nekonata, mortis la [[4-an de junio]] [[1910]]) estis frua [[rusa esperantisto]]. Valkov estis prezidanto de la Esperanta Societo Espero en [[Sankt-Peterburgo]]. Li interalie verkis ŝlosilon por rusoj. ===[[Leonid Umitrijeviĉ Vasiljev]]=== '''Leonid Umitrijeviĉ Vasiljev''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en Petrogrado. Li estis militkaptito en 1915 en koncentrejo ĉe Linz, Aŭstrio, dum la Unua mondmilito. === [[Boris Virgin]], je plena nomo [[Boris Jefimoviĉ Virgin]] === Pri '''Boris Jefimoviĉ VIRGIN''' ({{l-ru|Борис Ефимович Виргин}}, atentu ke foje la nomo erare skribiĝis Virigin) tute mankas biografiaj informoj, krom tie ke li kunlaboris en la lasta [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj#Informa Bulteno de ASE|Informa Bulteno]] de la [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]], eldono 73, eldonita en 1990. ===[[Petro Vostokov]]=== [[Petro Vostokov]] estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Balaŝov]];<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> == W == ===Wirenius=== '''Wirenius''' estis esperantisto el Petrogrado, civilkaptito en Karlsbad dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> <!-- == X == == Y == --> == Z == === [[Nikolaj Nikolajeviĉ Zverev]] === '''Nikolaj Nikolajeviĉ ZVEREV''' (naskiĝis en 1913, mortis la 6-an de novembro 2003 en Tiĥvin), ekskolonelo, estis esperantisto ekde la 1930-aj jaroj kaj honora civitano de la urbo [[Tiĥvin]] (laŭ La Ondo de Esperanto). <!-- Ĉar la unuopaj partoj estas fakte sendependaj ĝermaj mikroinformoj, la referencoj estu laŭeble tuj ĉe la tekstoj, ne tute malsupre de la longa listo --> [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Rusiaj]] [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Rusiaj]] 63nznqnzkgb7jqzs5qqzxi6ce0yybfa 0 125188 9472198 9129112 2026-09-10T02:29:06Z Araneo 2232 /* Franko kaj Esperanto */ 9472198 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ivan FRANKO''' (en [[ukraina]] '''Іван Франко''') naskiĝis la [[27-an de aŭgusto]] [[1856]] en vilaĝo [[Nahujeviĉi]] apud urbeto [[Drohobiĉo]], [[Aŭstrio-Hungario]], nun - [[Ukrainio]], forpasis la [[28-an de majo]] [[1916]] en [[Lvivo]]), unu el la tri kolonoj de la ukraina [[poezio]] kune kun [[Taras Ŝevĉenko]] kaj [[Lesja Ukrajinka]], prozisto, ĵurnalisto, [[filozofo]], [[tradukisto]], [[lingvistiko|lingvisto-scienculo]], [[etnografio|etnografo]] socia kaj politika [[aktivismo|aganto]]. [[Dosiero:IwanFrankoLwow.jpg|eta|La tombo de [[Ivan Franko]], en la [[Liĉakiva tombejo]], en [[Lvivo]] / [[Lvovo]]]] Ivan Franko naskiĝis en orienta [[Galicio]], ukraine - ''Галичина'', en la familio de riĉa germandevena forĝisto, lia patrino apartenis al ukraina nobelaro. Fininte klasikan gimnazion en Drohobiĉo en [[1875]], li fariĝis studento de la [[Lviva Universitato]], kie li studis klasikan filozofion kaj [[ukraina]]n lingvon kaj literaturon. Siajn unuajn literaturajn verkojn li publikigis en la studenta revuo ''Druh (Amiko)''. Pro siaj kontaktoj kun socialistoj li estis arestita ([[1877]]) kaj pasigis 8 monatojn en malliberejo. Poste okazis la dua aresto ([[1880]], [[Kolomeo]]) kaj forpelo el la universitato. De 1887 li laboris plentempe en la redakcio de pollingva ĉiutaga gazeto [[''Kurier Lwowski'']] kaj antaŭ la parlamentaj balotoj en [[1889]] li estis arestita trian fojon. En [[1890]] kune kun [[Miĥajlo Pavlik]] li fondis t.n. RURP-n ([[Ruten-Ukraina Radikala Partio]]) kaj forveturis en [[Ĉernivco]]n por daŭrigi studadon en la [[Ĉernivca Universitato]]. En [[1893]] en [[Vieno]] I. Franko ricevis sciencan gradon [[Doktoro de Filozofio]] en [[slavistiko]]. Trifoje en [[1895]], [[1897]], [[1898]] li malsukcese balotiĝis al la Galicia Sejmo. En siaj publikaĵoj Franko kritikis [[marksismo]]n kaj avertis homaron pri danĝero konstrui totalitaran ŝtaton surbaze de socialisma dogmaro. De [[1894]] Franko kunlaboras kun la [[Ŝevĉenka Scienca Societo]], kiu rolis kiel ukraina scienc-akademio, kaj redaktas periodaĵon - "''Literatura kaj Scienca Heroldo''". Pro liaj studoj en lingvistiko kaj historio de literaturo du renomaj rusiaj akademianoj [[Ŝaĥmatov]] kaj [[Korĵ]] proponis elekti I. Frankon kiel membro de Rusia Imperiestra Sciencakademio, sed cara registaro malpermesis tion. Mortis Ivan Franko en Lvivo kaj estis enterigita en [[Liĉakiva tombejo]]. == Verkado == La tuta verkaro de I. Franko konsistas el preskaŭ 5000 titoloj. Al ĝi apartenas versoj kaj poemoj; noveloj kaj rakontoj; dramoj; ukrainaj tradukoj el 14 lingvoj kaj elukrainaj tradukoj en germanan kaj polan lingvojn; lingvistikaj verkoj pri lingvoj ukraina, pola, rusa, germana, franca, angla kaj hungara; etnografiaj verkoj; publistikaj artikoloj en [[sociologio]], [[politiko]], [[ekonomiko]], kulturaj sciencoj. La plej konataj poemaroj: ''De pintoj kaj valoj'' (1887), ''Velkinta foliaro'' (1896), ''Mia smeraldo'' (1898), ''Semper tiro'' (1905), poemo ''Moseo'' (1905). Noveloj: ''Boa constrictor''(1881), ''Borislavo ridas''(1881), historia novelo ''Zaĥar Berkut''(1882). La plej konata dramo: ''Forŝtelita feliĉo''(1893). Li verkis ankaŭ porinfanan literaturon. == Antisemitismo == En 2013 ekstarigitis en Aŭstrio la demando, ĉu memorilo ĉe la [[Universitato de Vieno]] omaĝe al Franko restu pro [[antisemitismo|antisemitismaj]] tendencoj en lia verkaro<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.profil.at/articles/1343/560/368421/iwan-franko-denkmalstreit-nationalhelden |titolo=Artikolo en la semajngazeto ''profil''. |alirdato=2013-10-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131101124324/http://www.profil.at/articles/1343/560/368421/iwan-franko-denkmalstreit-nationalhelden |arkivdato=2013-11-01 }}</ref>. Nepras ĉiuokaze ankaŭ ĝenerale informiĝi pri la tiutempaj akademiaj vidpunktoj pri antisemitismo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.academia.edu/1457505/Juden_Polen_Ruthenen_-_die_Judenfrage_in_der_Lemberger_Zeitschrift_Przeglad_Spoleczny_1886-87 |titolo=Eseo de Kai Struve ''Juden, Polen, Ruthenen – die “Judenfrage” in der Lemberger Zeitschrift Przegląd Społeczny 1886-87''. |alirdato=2013-11-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240722115058/https://www.academia.edu/1457505/Juden_Polen_Ruthenen_-_die_Judenfrage_in_der_Lemberger_Zeitschrift_Przeglad_Spoleczny_1886-87 |arkivdato=2024-07-22 }}</ref>. == Memoro == Monumento al Ivan Franko staras apud la [[Preĝejo de Sankta Barbara (Vieno)|Preĝejo de Sankta Barbara]] en [[Vieno]] ([[Aŭstrio]])<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/la-unua-tago-en-vieno.html | titolo = La unua tago en Vieno | titolo-aldono = | alirdato = 2019-03-10 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/76lWFgA3I?url=http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/la-unua-tago-en-vieno.html | arkivdato = 2019-03-10 | citaĵo = }}</ref>. == Franko en Esperanto == La plej unua traduko de ''Dediĉo'' (okaze de 100-jariĝo de [[Taras Ŝevĉenko]]) aperis en [[Ukraina Stelo]] en 1914 (n-ro 3-5). En [[1960-aj jaroj]], [[Andreo Rogov]] tradukis 3 poemojn de Ivan Franko por planata [[Ukraina antologio]]. Kun li ankaŭ kunlaboris [[Sergeo Zikejev]], kiu tradukis 4 poemojn okaze de 50-a datreveno de la poeta morto en [[1966]]. [[Nadija Hordijenko Andrianova]] tradukis poemon ''Semper tiro'', [[Denteto]] tradukis ''La Ŝtonhakistoj'' kaj ''Pasis temp'''. En libro ''Narode mij (en lingvoj de la mondo)'' aperis traduko de ''Prologo al poemo Moseo'' fare de [[Aleksandr Koroleviĉ]]. Rusia esperantisto [[Mikaelo Bronŝtejn]] tradukis 14 poemojn, kiuj aperis en: [[Poezia kajero]] (48-49, aŭgusto, 1972), [[Literatura Skatolo]] (4, 1986), [[Hungara Vivo]] (1, 1989), [[La Kancerkliniko]] (118, 2006), krome - en libro ''Tradukoj kaj elpensaĵoj'' (KromLKK, 2003, Les Thaumiers). Prozaĵojn de I. Franko - rakonton ''Schon Schreiben'' ([[Esperanto USA]], 3-4, 2006), fabelon ''La farbita vulpo'' ([[La Ondo de Esperanto]], 8-9, 2006) kaj ĉapitron de historia novelo ''Zaĥar Berkut'' - tradukis [[Viktor Pajuk]]. Fabelon ''Regolo kaj Urso'' esperantigis [[Marina Aleksejeva]] (Bulteno "Kunlabore", 3, 2007). Ĉiuj listigitaj supre tradukoj aperis en la plej plena E-verk-kolekto de Ivan Franko, kompilita de [[Viktor Pajuk]], en biblioteko de [[Helianto]], volumo 1. ISBN 978-966-517-613-8 Ankaŭ [[Orest Kuzjma]] tradukis rakonton "Mia krimo" ([[Literatura mondo]], 1925, 10). La revuo ''Internacia Ĵurnalisto'' memorigis lin en sia numero 1981-3, p. 5, okaze de la 125a datreveno de lia naskiĝo kaj en numero 1986-4, p. 14 okaze de la fineldono de lia 50-voluma plena verkaro. Okaze de 170-a datreveno de Franko en revuo [[Ukraina Stelo]] (2026, 3) aperis artikolo "Paradokso de Franko" de d-ro Bogdan Tiĥoloz, direktoro de "Domo de Franko", ankaŭ poemoj "Epilogo" (el poemaro "Felkinta foliaro", tradukis [[Denteto]]), "Pri Saĝeco" (tr. [[Semen Vajnblat]]), rakonto "Dum la trajno ekveturos" (tr. [[Viktor Pajuk]]). == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Franko, Ivan}} [[Kategorio:Ukrainaj verkistoj]] 6bf4wx2n8seg0mvefdsvo55a1trz55o 9472199 9472198 2026-09-10T02:31:26Z Araneo 2232 /* Franko en Esperanto */ 9472199 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ivan FRANKO''' (en [[ukraina]] '''Іван Франко''') naskiĝis la [[27-an de aŭgusto]] [[1856]] en vilaĝo [[Nahujeviĉi]] apud urbeto [[Drohobiĉo]], [[Aŭstrio-Hungario]], nun - [[Ukrainio]], forpasis la [[28-an de majo]] [[1916]] en [[Lvivo]]), unu el la tri kolonoj de la ukraina [[poezio]] kune kun [[Taras Ŝevĉenko]] kaj [[Lesja Ukrajinka]], prozisto, ĵurnalisto, [[filozofo]], [[tradukisto]], [[lingvistiko|lingvisto-scienculo]], [[etnografio|etnografo]] socia kaj politika [[aktivismo|aganto]]. [[Dosiero:IwanFrankoLwow.jpg|eta|La tombo de [[Ivan Franko]], en la [[Liĉakiva tombejo]], en [[Lvivo]] / [[Lvovo]]]] Ivan Franko naskiĝis en orienta [[Galicio]], ukraine - ''Галичина'', en la familio de riĉa germandevena forĝisto, lia patrino apartenis al ukraina nobelaro. Fininte klasikan gimnazion en Drohobiĉo en [[1875]], li fariĝis studento de la [[Lviva Universitato]], kie li studis klasikan filozofion kaj [[ukraina]]n lingvon kaj literaturon. Siajn unuajn literaturajn verkojn li publikigis en la studenta revuo ''Druh (Amiko)''. Pro siaj kontaktoj kun socialistoj li estis arestita ([[1877]]) kaj pasigis 8 monatojn en malliberejo. Poste okazis la dua aresto ([[1880]], [[Kolomeo]]) kaj forpelo el la universitato. De 1887 li laboris plentempe en la redakcio de pollingva ĉiutaga gazeto [[''Kurier Lwowski'']] kaj antaŭ la parlamentaj balotoj en [[1889]] li estis arestita trian fojon. En [[1890]] kune kun [[Miĥajlo Pavlik]] li fondis t.n. RURP-n ([[Ruten-Ukraina Radikala Partio]]) kaj forveturis en [[Ĉernivco]]n por daŭrigi studadon en la [[Ĉernivca Universitato]]. En [[1893]] en [[Vieno]] I. Franko ricevis sciencan gradon [[Doktoro de Filozofio]] en [[slavistiko]]. Trifoje en [[1895]], [[1897]], [[1898]] li malsukcese balotiĝis al la Galicia Sejmo. En siaj publikaĵoj Franko kritikis [[marksismo]]n kaj avertis homaron pri danĝero konstrui totalitaran ŝtaton surbaze de socialisma dogmaro. De [[1894]] Franko kunlaboras kun la [[Ŝevĉenka Scienca Societo]], kiu rolis kiel ukraina scienc-akademio, kaj redaktas periodaĵon - "''Literatura kaj Scienca Heroldo''". Pro liaj studoj en lingvistiko kaj historio de literaturo du renomaj rusiaj akademianoj [[Ŝaĥmatov]] kaj [[Korĵ]] proponis elekti I. Frankon kiel membro de Rusia Imperiestra Sciencakademio, sed cara registaro malpermesis tion. Mortis Ivan Franko en Lvivo kaj estis enterigita en [[Liĉakiva tombejo]]. == Verkado == La tuta verkaro de I. Franko konsistas el preskaŭ 5000 titoloj. Al ĝi apartenas versoj kaj poemoj; noveloj kaj rakontoj; dramoj; ukrainaj tradukoj el 14 lingvoj kaj elukrainaj tradukoj en germanan kaj polan lingvojn; lingvistikaj verkoj pri lingvoj ukraina, pola, rusa, germana, franca, angla kaj hungara; etnografiaj verkoj; publistikaj artikoloj en [[sociologio]], [[politiko]], [[ekonomiko]], kulturaj sciencoj. La plej konataj poemaroj: ''De pintoj kaj valoj'' (1887), ''Velkinta foliaro'' (1896), ''Mia smeraldo'' (1898), ''Semper tiro'' (1905), poemo ''Moseo'' (1905). Noveloj: ''Boa constrictor''(1881), ''Borislavo ridas''(1881), historia novelo ''Zaĥar Berkut''(1882). La plej konata dramo: ''Forŝtelita feliĉo''(1893). Li verkis ankaŭ porinfanan literaturon. == Antisemitismo == En 2013 ekstarigitis en Aŭstrio la demando, ĉu memorilo ĉe la [[Universitato de Vieno]] omaĝe al Franko restu pro [[antisemitismo|antisemitismaj]] tendencoj en lia verkaro<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.profil.at/articles/1343/560/368421/iwan-franko-denkmalstreit-nationalhelden |titolo=Artikolo en la semajngazeto ''profil''. |alirdato=2013-10-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131101124324/http://www.profil.at/articles/1343/560/368421/iwan-franko-denkmalstreit-nationalhelden |arkivdato=2013-11-01 }}</ref>. Nepras ĉiuokaze ankaŭ ĝenerale informiĝi pri la tiutempaj akademiaj vidpunktoj pri antisemitismo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.academia.edu/1457505/Juden_Polen_Ruthenen_-_die_Judenfrage_in_der_Lemberger_Zeitschrift_Przeglad_Spoleczny_1886-87 |titolo=Eseo de Kai Struve ''Juden, Polen, Ruthenen – die “Judenfrage” in der Lemberger Zeitschrift Przegląd Społeczny 1886-87''. |alirdato=2013-11-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240722115058/https://www.academia.edu/1457505/Juden_Polen_Ruthenen_-_die_Judenfrage_in_der_Lemberger_Zeitschrift_Przeglad_Spoleczny_1886-87 |arkivdato=2024-07-22 }}</ref>. == Memoro == Monumento al Ivan Franko staras apud la [[Preĝejo de Sankta Barbara (Vieno)|Preĝejo de Sankta Barbara]] en [[Vieno]] ([[Aŭstrio]])<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/la-unua-tago-en-vieno.html | titolo = La unua tago en Vieno | titolo-aldono = | alirdato = 2019-03-10 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/76lWFgA3I?url=http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/la-unua-tago-en-vieno.html | arkivdato = 2019-03-10 | citaĵo = }}</ref>. == Franko en Esperanto == La plej unua traduko de ''Dediĉo'' (okaze de 100-jariĝo de [[Taras Ŝevĉenko]]) aperis en [[Ukraina Stelo]] en 1914 (n-ro 3-5). En [[1960-aj jaroj]], [[Andreo Rogov]] tradukis 3 poemojn de Ivan Franko por planata [[Ukraina antologio]]. Kun li ankaŭ kunlaboris [[Sergeo Zikejev]], kiu tradukis 4 poemojn okaze de 50-a datreveno de la poeta morto en [[1966]]. [[Nadija Hordijenko Andrianova]] tradukis poemon ''Semper tiro'', [[Denteto]] tradukis ''La Ŝtonhakistoj'' kaj ''Pasis temp'''. En libro ''Narode mij (en lingvoj de la mondo)'' aperis traduko de ''Prologo al poemo Moseo'' fare de [[Aleksandr Koroleviĉ]]. Rusia esperantisto [[Mikaelo Bronŝtejn]] tradukis 14 poemojn, kiuj aperis en: [[Poezia kajero]] (48-49, aŭgusto, 1972), [[Literatura Skatolo]] (4, 1986), [[Hungara Vivo]] (1, 1989), [[La Kancerkliniko]] (118, 2006), krome - en libro ''Tradukoj kaj elpensaĵoj'' (KromLKK, 2003, Les Thaumiers). Prozaĵojn de I. Franko - rakonton ''Schon Schreiben'' ([[Esperanto USA]], 3-4, 2006), fabelon ''La farbita vulpo'' ([[La Ondo de Esperanto]], 8-9, 2006) kaj ĉapitron de historia novelo ''Zaĥar Berkut'' - tradukis [[Viktor Pajuk]]. Fabelon ''Regolo kaj Urso'' esperantigis [[Marina Aleksejeva]] (Bulteno "Kunlabore", 3, 2007). Ĉiuj listigitaj supre tradukoj aperis en la plej plena E-verk-kolekto de Ivan Franko, kompilita de [[Viktor Pajuk]], en biblioteko de [[Helianto]], volumo 1. ISBN 978-966-517-613-8 Ankaŭ [[Orest Kuzjma]] tradukis rakonton "Mia krimo" ([[Literatura mondo]], 1925, 10). La revuo ''Internacia Ĵurnalisto'' memorigis lin en sia numero 1981-3, p. 5, okaze de la 125a datreveno de lia naskiĝo kaj en numero 1986-4, p. 14 okaze de la fineldono de lia 50-voluma plena verkaro. Okaze de 170-a datreveno de Franko en revuo [[Ukraina Stelo]] (2026, 3) aperis artikolo ''Paradokso de Franko'' de d-ro Bogdan Tiĥoloz, direktoro de ''Domo de Franko'', ankaŭ poemoj ''Epilogo'' (el poemaro ''Felkinta foliaro'', tradukis [[Denteto]]), ''Pri Saĝeco'' (tr. [[Semen Vajnblat]]), rakonto ''Dum la trajno ekveturos'' (tr. [[Viktor Pajuk]]). == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Franko, Ivan}} [[Kategorio:Ukrainaj verkistoj]] 1my0k8l7aiputxzdkx9stuw7hrjdjdx 9472200 9472199 2026-09-10T02:32:37Z Araneo 2232 /* Franko en Esperanto */ 9472200 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ivan FRANKO''' (en [[ukraina]] '''Іван Франко''') naskiĝis la [[27-an de aŭgusto]] [[1856]] en vilaĝo [[Nahujeviĉi]] apud urbeto [[Drohobiĉo]], [[Aŭstrio-Hungario]], nun - [[Ukrainio]], forpasis la [[28-an de majo]] [[1916]] en [[Lvivo]]), unu el la tri kolonoj de la ukraina [[poezio]] kune kun [[Taras Ŝevĉenko]] kaj [[Lesja Ukrajinka]], prozisto, ĵurnalisto, [[filozofo]], [[tradukisto]], [[lingvistiko|lingvisto-scienculo]], [[etnografio|etnografo]] socia kaj politika [[aktivismo|aganto]]. [[Dosiero:IwanFrankoLwow.jpg|eta|La tombo de [[Ivan Franko]], en la [[Liĉakiva tombejo]], en [[Lvivo]] / [[Lvovo]]]] Ivan Franko naskiĝis en orienta [[Galicio]], ukraine - ''Галичина'', en la familio de riĉa germandevena forĝisto, lia patrino apartenis al ukraina nobelaro. Fininte klasikan gimnazion en Drohobiĉo en [[1875]], li fariĝis studento de la [[Lviva Universitato]], kie li studis klasikan filozofion kaj [[ukraina]]n lingvon kaj literaturon. Siajn unuajn literaturajn verkojn li publikigis en la studenta revuo ''Druh (Amiko)''. Pro siaj kontaktoj kun socialistoj li estis arestita ([[1877]]) kaj pasigis 8 monatojn en malliberejo. Poste okazis la dua aresto ([[1880]], [[Kolomeo]]) kaj forpelo el la universitato. De 1887 li laboris plentempe en la redakcio de pollingva ĉiutaga gazeto [[''Kurier Lwowski'']] kaj antaŭ la parlamentaj balotoj en [[1889]] li estis arestita trian fojon. En [[1890]] kune kun [[Miĥajlo Pavlik]] li fondis t.n. RURP-n ([[Ruten-Ukraina Radikala Partio]]) kaj forveturis en [[Ĉernivco]]n por daŭrigi studadon en la [[Ĉernivca Universitato]]. En [[1893]] en [[Vieno]] I. Franko ricevis sciencan gradon [[Doktoro de Filozofio]] en [[slavistiko]]. Trifoje en [[1895]], [[1897]], [[1898]] li malsukcese balotiĝis al la Galicia Sejmo. En siaj publikaĵoj Franko kritikis [[marksismo]]n kaj avertis homaron pri danĝero konstrui totalitaran ŝtaton surbaze de socialisma dogmaro. De [[1894]] Franko kunlaboras kun la [[Ŝevĉenka Scienca Societo]], kiu rolis kiel ukraina scienc-akademio, kaj redaktas periodaĵon - "''Literatura kaj Scienca Heroldo''". Pro liaj studoj en lingvistiko kaj historio de literaturo du renomaj rusiaj akademianoj [[Ŝaĥmatov]] kaj [[Korĵ]] proponis elekti I. Frankon kiel membro de Rusia Imperiestra Sciencakademio, sed cara registaro malpermesis tion. Mortis Ivan Franko en Lvivo kaj estis enterigita en [[Liĉakiva tombejo]]. == Verkado == La tuta verkaro de I. Franko konsistas el preskaŭ 5000 titoloj. Al ĝi apartenas versoj kaj poemoj; noveloj kaj rakontoj; dramoj; ukrainaj tradukoj el 14 lingvoj kaj elukrainaj tradukoj en germanan kaj polan lingvojn; lingvistikaj verkoj pri lingvoj ukraina, pola, rusa, germana, franca, angla kaj hungara; etnografiaj verkoj; publistikaj artikoloj en [[sociologio]], [[politiko]], [[ekonomiko]], kulturaj sciencoj. La plej konataj poemaroj: ''De pintoj kaj valoj'' (1887), ''Velkinta foliaro'' (1896), ''Mia smeraldo'' (1898), ''Semper tiro'' (1905), poemo ''Moseo'' (1905). Noveloj: ''Boa constrictor''(1881), ''Borislavo ridas''(1881), historia novelo ''Zaĥar Berkut''(1882). La plej konata dramo: ''Forŝtelita feliĉo''(1893). Li verkis ankaŭ porinfanan literaturon. == Antisemitismo == En 2013 ekstarigitis en Aŭstrio la demando, ĉu memorilo ĉe la [[Universitato de Vieno]] omaĝe al Franko restu pro [[antisemitismo|antisemitismaj]] tendencoj en lia verkaro<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.profil.at/articles/1343/560/368421/iwan-franko-denkmalstreit-nationalhelden |titolo=Artikolo en la semajngazeto ''profil''. |alirdato=2013-10-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131101124324/http://www.profil.at/articles/1343/560/368421/iwan-franko-denkmalstreit-nationalhelden |arkivdato=2013-11-01 }}</ref>. Nepras ĉiuokaze ankaŭ ĝenerale informiĝi pri la tiutempaj akademiaj vidpunktoj pri antisemitismo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.academia.edu/1457505/Juden_Polen_Ruthenen_-_die_Judenfrage_in_der_Lemberger_Zeitschrift_Przeglad_Spoleczny_1886-87 |titolo=Eseo de Kai Struve ''Juden, Polen, Ruthenen – die “Judenfrage” in der Lemberger Zeitschrift Przegląd Społeczny 1886-87''. |alirdato=2013-11-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240722115058/https://www.academia.edu/1457505/Juden_Polen_Ruthenen_-_die_Judenfrage_in_der_Lemberger_Zeitschrift_Przeglad_Spoleczny_1886-87 |arkivdato=2024-07-22 }}</ref>. == Memoro == Monumento al Ivan Franko staras apud la [[Preĝejo de Sankta Barbara (Vieno)|Preĝejo de Sankta Barbara]] en [[Vieno]] ([[Aŭstrio]])<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/la-unua-tago-en-vieno.html | titolo = La unua tago en Vieno | titolo-aldono = | alirdato = 2019-03-10 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/76lWFgA3I?url=http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/la-unua-tago-en-vieno.html | arkivdato = 2019-03-10 | citaĵo = }}</ref>. == Franko en Esperanto == La plej unua traduko de ''Dediĉo'' (okaze de 100-jariĝo de [[Taras Ŝevĉenko]]) aperis en [[Ukraina Stelo]] en 1914 (n-ro 3-5). En [[1960-aj jaroj]], [[Andreo Rogov]] tradukis 3 poemojn de Ivan Franko por planata [[Ukraina antologio]]. Kun li ankaŭ kunlaboris [[Sergeo Zikejev]], kiu tradukis 4 poemojn okaze de 50-a datreveno de la poeta morto en [[1966]]. [[Nadija Hordijenko Andrianova]] tradukis poemon ''Semper tiro'', [[Denteto]] tradukis ''La Ŝtonhakistoj'' kaj ''Pasis temp'''. En libro ''Narode mij (en lingvoj de la mondo)'' aperis traduko de ''Prologo al poemo Moseo'' fare de [[Aleksandr Koroleviĉ]]. Rusia esperantisto [[Mikaelo Bronŝtejn]] tradukis 14 poemojn, kiuj aperis en: [[Poezia kajero]] (48-49, aŭgusto, 1972), [[Literatura Skatolo]] (4, 1986), [[Hungara Vivo]] (1, 1989), [[La Kancerkliniko]] (118, 2006), krome - en libro ''Tradukoj kaj elpensaĵoj'' (KromLKK, 2003, Les Thaumiers). Prozaĵojn de I. Franko - rakonton ''Schon Schreiben'' ([[Esperanto USA]], 3-4, 2006), fabelon ''La farbita vulpo'' ([[La Ondo de Esperanto]], 8-9, 2006) kaj ĉapitron de historia novelo ''Zaĥar Berkut'' - tradukis [[Viktor Pajuk]]. Fabelon ''Regolo kaj Urso'' esperantigis Marina Aleksejeva (Bulteno "Kunlabore", 3, 2007). Ĉiuj listigitaj supre tradukoj aperis en la plej plena E-verk-kolekto de Ivan Franko, kompilita de [[Viktor Pajuk]], en biblioteko de [[Helianto]], volumo 1. ISBN 978-966-517-613-8 Ankaŭ [[Orest Kuzjma]] tradukis rakonton "Mia krimo" ([[Literatura mondo]], 1925, 10). La revuo ''Internacia Ĵurnalisto'' memorigis lin en sia numero 1981-3, p. 5, okaze de la 125a datreveno de lia naskiĝo kaj en numero 1986-4, p. 14 okaze de la fineldono de lia 50-voluma plena verkaro. Okaze de 170-a datreveno de Franko en revuo [[Ukraina Stelo]] (2026, 3) aperis artikolo ''Paradokso de Franko'' de d-ro Bogdan Tiĥoloz, direktoro de ''Domo de Franko'', ankaŭ poemoj ''Epilogo'' (el poemaro ''Felkinta foliaro'', tradukis [[Denteto]]), ''Pri Saĝeco'' (tr. [[Semen Vajnblat]]), rakonto ''Dum la trajno ekveturos'' (tr. [[Viktor Pajuk]]). == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Franko, Ivan}} [[Kategorio:Ukrainaj verkistoj]] ri42q3wzbge6h88eahebvtrlfz9pwtj 0 128258 9472278 9183530 2026-09-10T06:09:45Z Sj1mor 12103 9472278 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Griza urso |koloro = pink |dosiero = Grizzlybears ChrisServheenUSFWS.jpg |dosiero larĝo = 300px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Mamulo]]j ''Mammalia'' |ordo = [[Karnovoro]]j ''Carnivora'' |familio = [[Ursedoj]] ''Ursidae'' |genro = [[Urso (genro)|Urso]] ''Ursus'' |specio = [[Bruna urso]] ''U. arctos'' |subspecio = '''''U. a. horribilis''''' |statuso = EN |trinomo = ''Ursus arctos horribilis'' |trinomo aŭtoritato = ([[George Ord|Ord]], 1815) |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Nuna kaj historia vivregionoj de la griza urso en Nordameriko |vikispecio = Ursus arctos |komunejo = Ursus arctos }} [[File:Ursus arctos Aug 19 2018.webm|thumb|griza urso]] La '''griza urso''' estas potenca, brune flava [[urso]] vivanta en la [[altebenaĵo]]j kaj montoj de okcidenta [[Nordameriko]]. Tradicie oni konsideras ĝin [[subspecio]], ''Ursus arctos horribilis'', de la nordamerika [[bruna urso]]. [[Dosiero:Grizzly Bear Yellowstone.jpg|maldekstra|eta|Griza ursino en Nacia Parko Yellowstone (Usono)]] Grizaj ursoj povas plenkreske pezi de 180 ĝis 680&nbsp;kg; la virurso kutime estas meze 1,8 oble pli peza ol la ursino, ekzemplo de [[seksa dimorfismo]]. Ilia koloro multe varias laŭ la geografiaj regionoj, de blondo ĝis malhel-bruno aŭ nigro. Oni iam pensis ke ĉi tiuj diferencoj ŝuldiĝis al diferencoj de subspecioj, sed nun oni opinias ke ilin kaŭzas diferencoj en la naturmedioj kie vivas la ursoj, precipe diferencoj de dieto kaj temperaturo. La griza urso havas grandan ĝibon inter la ŝultroj kiu estas muskolaro uzata por doni povon al la antaŭ kruroj dum fosado. La kapo estas granda kaj ronda kun konkava vizaĝprofilo. Spite sian grandecon, ĉi tiuj ursoj povas kuri je rapideco de ĝis 55&nbsp;kilometrojn hore. Kvankam la grizaj ursoj kutime vivas sole kaj aktivas nokte, en marbordaj regionoj ili kuniĝas apud riveroj kaj riveretoj dum la [[salma migrado|salma frajado]]. Ĉiun duan jaron la ursinoj naskas unu ĝis kvar (plej ofte du) ursidojn, kiuj estas malgrandaj kaj pezas ĉ. 500 gramojn. La ursinoj protektas sian idojn feroce. La nuna vivteritorio de la griza urso etendiĝas de [[Alasko]] suden tra la plej granda parto de [[Kanado]] ĝis norda parto de nordokcidenta Usono ([[Idaho]], [[Montano]] kaj [[Vajomingo]]). Iam tiu [[Nearktiso|nearktisa]] besto vivis en la plej granda parto de okcidenta kaj suda Usono, sed ĝin oni ekstermi en ĉi tiuj regionoj. Oni atendas ke la reenkondukado de la griza urso en tiuj regionoj kie ĝi iam loĝis estos malfacila kaj pro tio ke reenkondukado de tiel granda besto al regionoj aprezataj por agrikulturo kaj la bredado de hejmbestoj elvokos rezistadon kaj necesigos severan kontroladon kaj pro la malrapidaj reproduktaj kutimoj (ursoj investas multan tempon je la edukado de siaj idoj). == Dieto == Kiel [[ĉiomanĝuloj]], grizaj ursoj manĝas diversajn plantojn kaj berojn, inkluzive radikojn, ŝosojn, kaj [[fungo]]jn, kiel ankaŭ insektojn kaj malgrandajn mamulojn; tio kion ili manĝas dependas de la sezono kaj loko. La pli grandaj ursoj foje predas grandajn mamulojn kiel [[alko]]jn, [[ŝafo]]jn, kaj [[boaco|karibuojn]]. Ĝenerale la grizaj ursoj ŝatas manĝi fiŝojn kiel [[salmo]]n kaj [[truto]]n, sed tiuj kun facila aliro al protein-riĉa dieto en la marbordaj regionoj povas fariĝi multe pli grandaj ol iliaj [[herbovoruloj|herbovoraj]] kuzoj. Pretiĝante por la vintro ursoj alprenos centojn da kilogramoj de [[graso]] antaŭ ol eniri staton de falsa [[vintrodormo]]. Sciencistoj debatas inter si ĉu grizaj ursoj vere vintrodormas, kio koncernas [[korpotemperaturo]]n kaj la fakto de la ursoj foje moviĝas dum vintrodormado. Unu interesa adaptiĝo de la griza urso estas ĝia kapablo ''parte'' recikli siajn korpo-ekskreciojn dum ĉi tiu periodo. En regionoj kie manĝaĵoj estas abundaj tutjare la grizaj ursoj entute rezignas pri vintrodormado. == Leĝa statuso == [[Dosiero:Grizzly Denali edit.jpg|eta|dekstra|275px|Griza urso en Nacia Parko Denali]] La griza urso [[Endanĝerigitaj specioj#Konserva statuso|listiĝas]] kiel minacata en [[Usono]] (krom [[Alasko]]) kaj [[endanĝerigita specio|endanĝerigita]] en partoj de [[Kanado]]. La usona registaro malrapide reenkondukas ĝin tie kie ĝi antaŭ formortis. La [[9-a de januaro|9-an de januaro]] [[2006]] la Usona agentejo Fish and Wildlife [http://news.fws.gov/NewsReleases/showNews.cfm?newsId=781C3C9B-65BF-03E7-2866F7DC447822A1 proponis]{{404|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} forigi la grizajn ursojn de Nacia Parko Yellowstone de la [[Endanĝerigitaj specioj#Endanĝerigitaj mamuloj|listo de minacataj kaj protektitaj specioj]]. Iuj [[biologo]]j proponis ke la vorto ''horribilis'' estu forigita de la [[Taksonomio|taksonomia]] nomo de la urso por ke ĝiaj negativaj kromsignifoj ne malhelpu konservajn klopodojn. Ĉi tiu ŝanĝo tamen ne estas permesebla laŭ la [[Internacia Kodo pri Zoologia Nomenklaturo]]. == Bagateloj == * En [[aprilo de 2006]] oni trovis la unuan sovaĝan [[hibridaĵo de griza kaj blanka ursoj|hibridaĵon de griza kaj blanka ursoj]] sur [[Banksa Insulo]] ([[Kanado]]). == Vidu ankaŭ == * [[Arbaroj de norda-centra Rokmontaro]] * [[Brit-kolumbiaj kontinent-marbordaj arbaroj]] * [[Ĉielinsulo]] * [[Kaskad-montaraj leaj arbaroj]] * [[Koloradiaj rokmontaraj arbaroj]] * [[Pacifikaj moderaj pluvarbaroj]] == Referencoj == {{Portalo|Zoologio}} * [http://www.sararegistry.gc.ca/virtual_sara/files/cosewic/sr_grizzly_bear_e.pdf Committee On The Status of Endangered Wildlife in Canada (COSEWIC) Assessment and Update Status Report on the Grizzly Bear ('''Ursus arctos''') in Canada, 2002] 2.1 MB PDF file. * Cronin, M.A., Amstrup, S.C., Garner, G.W., and Vyse, E.R., 1991. Interspecific and specific mitochondrial DNA variation in North American bears (''Ursus''). ''Canadian Journal of Zoology'' 69: 2985-2992. * [http://fohn.net/grizzly-bear-pictures-facts/ Grizzly Bear Pictures and Fun Facts] * [https://web.archive.org/web/20061117231943/http://www.cbc.ca/canada/story/2006/04/26/polar-bear-060426.html CBC News article on possible "grolar bear" (Polar Bear/Grizzly Bear hybrid)] * Waits, L.P., Talbot, S.L., Ward, R.H., and Shields, G.F., 1998. Mitochondrial DNA phylogeography of the North American brown bear and implications for conservation. ''Conservation Biology'' 12: 408-417. * [http://www.udap.com/markfullstory.htm Story of a Grizzly Attack], which inspired the victim to create a better bear-repellent pepper spray. Commercial site with very graphic photographs of injury from bear attack. * [http://www.bears.org/pipermail/bearfolks/2004-May/001298.html Pilkington, R. Communication to Bearfolks internet mailing list, 2004.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060616133958/http://www.bears.org/pipermail/bearfolks/2004-May/001298.html |date=2006-06-16 }} {{Karnomanĝuloj|C.}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Ursedoj]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Faŭno de Kanado|Urs]] [[Kategorio:Faŭno de Usono|Urs]] gjby1tr35p2by11agtfdu0e0t9px2xo 0 129198 9472002 9471901 2026-09-09T12:58:30Z Roberto 609 /* József Baksa */ 9472002 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Hungario.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[hungara esperantisto|hungaraj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri hungaraj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:hungaraj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de hungaraj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de hungaraj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} '''Bonvolu atenti''' ke en tiu ĉi listo uzatas '''kaj''' la '''internacie kutima''' metodo mencii unue la personan, poste la familian nomon, ĉiam en la ĉapitra titolo, '''kaj''' la '''hungarlingve kutima''' metodo mencii unue la familian, poste la personan nomon, ĉiam komence de la unua frazo de la noto. Ĉar laŭ la enpaĝigo de la ĝermolistoj pri esperantistoj ĉiu nomo menciiĝas dufoje, eblas apliki ambaŭ sistemojn kaj gvidi laŭeble multajn serĉantojn al la ĝusta informo. <!-- == A == --> == B == ===[[Arpado Bagoczky]]=== '''Arpado Bagoczky''' estis esperantisto en [[Petrozseny]] en la komenco de la 20-a jarcento.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> === [[József Baksa]] === '''BAKSA József''' (Jozefo, naskiĝis en 1958) estas hungara esperantisto. Inter la jaroj 2006 kaj 2008 li funkciis kiel prezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. Profesie li estas inĝeniero. ===[[André Bánoczi]]=== '''André Bánoczi''' estis esperantisto el [[Nagykőrös]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Antal Barasevich]] === '''BARASEVICH Antal''' (naskiĝis en 1926, mortis fine de 1989 en [[Csákberény]] (Ĉakbeeenj) multajn jarojn estis UEA-fakdelegito pri [[forstado]]. === [[Rafaelo Bartal]] === '''Rafaelo Bartal''' ({{l-hu|BARTAL Raphael}}) estis hungara esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko * Ladislao [László] Buday. ''LA EKONOMIA UNUECO DE HUNGARIO. 1921(?) 16 paĝoj 23 x 15 cm (vidu la liston [[fakverko:Komerco]]) === [[Józsefné Batta]] === '''BATTA Józsefné''' estas hungara esperantistino, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Gyula Bénik]], [[Jenő Cseszkó]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Maria Batta]]=== '''Maria Batta''', edzino de '''[[József Batta]]''', estis esperantistino en unua duono de 20-a jarcento<ref>[[Der Esperantist]], n. 28-29 feb-mar 1969</ref>. {{referencoj}} === [[Gyula Bénik]] === '''BÉNIK Gyula''' estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Jenő Cseszkó]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Miklós Berényi]] === '''BERÉNYI Miklós''' (prononcata [BEre:nji MIklo:ŝ], naskiĝis en [[1912]], mortis en majo [[1989]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]]) estis dum 20 jaroj la [[ĉefdelegito de UEA]] en [[Hungario]]; kaj krome fakdelegito pri [[sporto]]. === [[Agost Benárd]] === '''BENÁRD Agost''' (Aŭgusto, naskiĝis la 3-an de januaro 1880 en [[Budapeŝto]], mortis la 22-a de junio 1968 samloke) estis hungara doktoriĝinta kuracisto, kristansocialisma politikisto, ministro kaj esperantisto. Li estis direktoro de la ''Munkásbiztosító Pénztár'' (Laborist-asekura Asocio), kaj prezidanto de la Hungara Esperanta Ekzamena Komitato. ===[[Maria Benczik]]=== '''Maria Benczik''' estas hungara esperantistino. <ref>Ĉu ekzistas familia rilato al [[Vilmos Benczik]]? Estas nekonfirmita suspekto ke povus temi pri lia edzino... sed ne estas certeco pri tio. Same tute mankas vivdatoj.</ref> Tradukoj: [[Elek Benedek]]: [[Hungaraj fabeloj]], trad. Maria Benczik. 2-a eldono [[Hungara Esperanto-Asocio]] Budapest 1983. {{referencoj}} === [[Géza Berki]] === '''BERKI Géza''', [[hungario|hungaro]], direktoro de juĝejaj helpkontoroj. Nask. 3 marto. [[1892]] en [[Szatmárnémeti]] (nun en [[Rumanio]]). Direktoro de ĝardeninstituto, ktp. Multajn jarojn unu el la gvidantoj (sekretario de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungarlanda Esperanto-Societo (HES) - ekde 1911|Hungarlanda Esperanto-Societo]]) de tre vigla [[Esperanto]]-movado en [[Debrecen]]. ===[[Péter Broczkó]]=== '''BROCZKÓ Péter''', komputilisto, estas hungara esperantisto. Verkoj: *Broczkó Péter, Mikrokomputilo, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1983; *Broczkó Péter, Internacia komputado, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1983 *Broczkó Péter, Datumbazoj, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1984; *Broczkó Péter, Formo kaj sono, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1985; *Broczkó Péter, Perkomputila ilustrado, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1985; *Broczkó Péter, Kibernetiko, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1986; == C == === [[Jenő Cseszkó]] === '''CSESZKÓ Jenő''' (Eŭgeno) estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Gábor Csiszár]] === '''CSISZÁR Gábor''' (nun {{aĝo|1979|1|1}}-jara<!-- nur la jaro estas konata, tial nur proksimuma-->) estas hungara esperantisto kaj instruisto pri geografio kaj hungara literaturo, vivanta en [[Budapeŝto]]. Li estas diplomito de la [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (ELTE). Csiszár interalie tradukis en la [[hungara]]n esperantlingvan prozon de [[Ulrich Becker]]. * [https://www.couchsurfing.com/people/pelleas78 konciza anglalingva biografio de li] === [[Istvan Csurgai]] === '''Stephan Csurgai''' aŭ '''Istvan Csurgai''', parlamentano el Budapesto, estis reprezentanto de la hungara Esperanto-movado ĉe siminario de [[AEF]] en Vieno en 1947<ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Hungara parlamentano esperantista en Vieno''. N-ro 7-8-9; p.116. jul-sept. 1947</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == D == === [[Leó Dévay]] === '''DÉVAY Leó''' (prononco de la familia nomo {{prononco|DE:vaj}}) estis hungara esperantisto kaj hospitalkuratoro. En 1927 aperis de li la unua parto de detala Hungara-Esperanta Vortaro. Verko: *'''Magyar-Esperantó Kézi Szótar. HungarEsperanta vortaro''', parto I (A-F). Eld. Kókai Lajos Kiadása, Budapeŝto, 1927, 160 pĝ. === [[Lajos Domokos]] === '''DOMOKOS Lajos''' estas hungara esperantisto, kiu la 26-an de marto 1988 kune kun tri pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[László Dubravszky]] === '''DUBRAVSZKY László''', [[verkisto|verkinto]] de ''Sugestoj por kompletigo de la jura/duplomatia terminaro'' ([[1984]]), forpasis 94-jara, la [[30-an de oktobro]] [[1999]], en [[Budapeŝto]]. == E == ===[[Marietta Éhm]]=== '''Marietta Éhm''' estis esperantistino ĉe la mezo de 20-a jarcento en Budapest. === [[József Eszényi]] === '''ESZÉNYI József''' (naskiĝis la 15-an de julio 1968)<!-- laŭ facebook.com/eszjozsef --> estas hungara instruisto kaj esperantisto. Laŭ la stato de 2017 li estas estrarano de [[Hungaria Esperanto-Asocio]] kaj laŭ la stato de 2024 krome funkcias kiel estrarano de [[Hungaria Asocio de Esperantistaj Pedagogoj]], faka sekcio de HEA kaj landa sekcio de [[ILEI]]. == F == === [[Józsefné Farkas]] === '''FARKAS Józsefné''' estas hungara esperantistino, kiu en 1993 kune kun [[Éva Tatár]] honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Julio Förster]]=== '''Julio Förster''' (mortis 1915) estis esperantisto el Budapest, kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[István Füzesi]] === '''FÜZESI István''' (Stefano) estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. == G == === [[Ilonka Galambos]] === '''GALAMBOS Ilonka''' (prononco de la familia nomo {{prononco|G''A''l''a''mboŝ}}), estis hungara Esperanto-instruistino. Ĝi la jaro [[1932]] ŝi loĝis en [[Kispest]], kaj ekde tiam plurajn jarojn gvidis Esperanto-kursojn en urboj de Danlando laŭ la [[Cseh-metodo]]. {{EdE|G}} === [[Miklós Gádoros]] === '''GÁDOROS Miklós''' (mortis la [[20-an de septembro]] [[1977]] en [[Pécs]], [[Hungario]]) estis hungara esperantisto, kiu multe aktivis en la hungara Esperanto-movado, precipe sur la turisma kampo, kie li iniciatis i. a. la konatan aranĝon ''IREN''. === [[Mihály Gergely]] === '''GERGELY Mihály''' (Mikaelo) estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[István Gether]] === '''GETHER István''' (Stefano, naskiĝis en 1948) estas hungara esperantisto. Inter la jaroj 1994 kaj 1998 li funkciis kiel prezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. Profesie li estas ekonomo. === [[Endre Gimes]] === '''GIMES Endre''' (Andreo) estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Ervin Gömbös]] === '''GÖMBÖS Ervin''' estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. <!-- == Ĝ == --> == H == === [[Béláné Hegedüs]] === '''HEGEDÜS Béláné''' estas hungara esperantistino, kiu la 26-an de marto 1988 kune kun tri pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Ferenc Hogai]] === '''HOGAI Ferenc''' (Francisko, naskiĝis la {{daton|2|oktobro|1884}} en [[Vámosgyörk]] – mortodato nekonata) estis [[hungara esperantisto]] kaj [[profesoro]] de lingvoj. Li en la movado konatiĝis per multaj propagandaj paroladoj kaj artikoloj pri Esperanto en la hungara kaj per ampleksa instruado de Esperanto. Li gvidis la okazigon de la Hungaria Esperanto-Kongreso de 1926 en [[Gyöngyös]] en 1926. == I == === [[László Izsó]] === '''IZSÓ László''' [iĵo laslo] estis hungara esperantisto kaj presisto. Li estis prezidanto de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungara Esperantista Societo Laborista (HESL)|Hungara Esperantista Societo Laborista (HESL)]] kaj redaktanto de ''[[Antaŭen]].'' Li loĝis en [[Budapeŝto]]. == J == === [[Sári John]] === '''JOHN Sári''' (jon), estis hungara oficistino kaj esperantistino. Ŝi esperantistiĝis en 1929, kaj sekve en la 1930-aj jaroj organizis la bibliotekon de Hungara Esperanto-Sociento kaj estis sekretariino de la ekzamena komitato: Multajn jarojn ŝi gvidis kursojn laŭ la [[Cseh-metodo]]. {{EdE|J}} <!-- == Ĵ == --> == K == === [[Lajos Kapitány]] === '''KAPITÁNY Lajos''' estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Béla Kevevári]] === '''KEVEVÁRI Béla''' estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Vilmosné Khek]] === '''KHEK Vilmosné''' estas hungara esperantistino, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Rezső Kókai]] === '''KÓKAI Rezső''' estis hungara posedanto de [[librovendejo]] kaj esperantisto. Li naskiĝis en [[1879]] en [[Budapeŝto]]. Dum multaj jaroj li estis komitatano de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungarlanda Esperanto-Societo (HES) - ekde 1911|Hungarlanda Esperanto-Societo]]. Li faris multon por la disvastigo de [[Esperanto]] pere de sia firmo, kolektis la Esperanto-librojn aperintajn en [[Hungario]] kaj eldonis listojn pri ili. ([[Ludoviko Kókai]]) === [[Lajos Korsós]] === '''KORSÓS Lajos''' estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Emeriko Korvacz]]=== '''Emeriko K. Korvacz''' estis hungara esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Traduko *Kun Andor. '''Kion oni devus scii pri la Hungaroj.''' Eld. Esperanta Kulturpropaganda Instituto, Budapeŝto, 1939(?) {{citaĵo|Kolekto da faktoj kaj nomoj, kiuj montras la gravecon de la [[hungaroj|hungara nacio]] kaj kulturo por la mondo en scienco, arto, kaj ĉiu fako de la homa vivo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} === [[János König]] === '''KÖNIG János''' (Johano, naskiĝis la {{daton|19|aŭgusto|1889}} en [[Szekszárd]]) estis [[hungara esperantisto]] kaj profesoro de komerca lernejo. Li estis la gvidanto de la movado en [[Miskolc]], verkis gramatikon (en la gazeto „Reggeli Hírlap“) kaj gvidlibron pri Miskolc. === [[János Kozma]] === '''KOZMA János''' (Johano, naskiĝis la {{daton|19|oktobro|1884}} en [[Mezőzombor]], mortodato ankoraŭ ne konata) estis [[hungara esperantisto]] kaj grekkatolika [[pastro]]. Interalie li verkis propagandan broŝuron pri Esperanto en [[1911]], en [[1922]] estis eldonisto kaj redaktisto de publikaĵo "Katolika Revuo"<ref>Ĉu eble povus temi pri la historia publikaĵo "[[Katolika Mondo]]", kiu de majo 1923 ĝis 1924 havis ilustritan aldonon "Revuo Katolika"?</ref>, kaj en la hungara lingvo publikigis multajn artikolojn pri Esperanto. {{referencoj}} ===[[Imre Kutaŝ]]=== '''KUTAŜ Imre''' (naskiĝis la 20-an de septembro 1906, mortodato ne konata), diplomato, estis ĉefsekretario de Hungara Esperanto-Asocio. Li lernis Esperanton dum la [[1920-aj jaroj]].<ref>Der Esperantist - Numero 081, Januaro (1977)</ref>. {{referencoj}} == L == ===[[Sándor Laguer]]=== '''Sándor Laguer''' estis esperantisto el Budapest, civila militkaptito en [[La Rochelle]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. === [[Edit Lindwurm]] === '''LINDWURM Edit''' (naskiĝis la 11-an de septembro 1970)<!-- laŭ facebook.com/edit.lindwurm.5 --> estas hungara esperantistino aktiva ekde la 1980-aj jaroj. Laŭ la stato de 2017 ŝi estas la ĝenerala vicprezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[János Luczenbacher]] === '''LUCZENBACHER János''' (prononco de la familia nomo {{prononco|LUcenbaĥer}}), ankaŭ konata kiel ''Johano de Luczenbacher'', estis [[hungara esperantisto]] kiu mortis dum la [[Unua Mondmilito]]. Li estis lerta tradukisto, interalie de du noveloj de Jókai. Kunlaboris al [[Juna Esperantisto]], [[La Revuo]]. Laŭ [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?apm=0&aid=e1a&datum=19140104&seite=00000156&zoom=3 Germana Esperantisto de Novembro 1914] li servis kiel "Einjährig-Freiwilliger" en "Husaren-Regiment, Rudolf-Kaserne" en [[Kecskemét]]. Li apartenis en [[Berlino]] al la grupo "Merkur" kaj estis foje menciita. == M == ===[[Miks Márta]]=== '''Miks Márta''' estis esperantisto en Budapest ĉe la mezo de 20-a jarcento. == N == === [[István Nagy]] === '''NAGY István''' (Stefano) estas hungara esperantisto. Interalie li tradukis ''La nekonatan dion'' de Mózsi Ferenc János (1947–2007) el la hungara (la tradukon en 1988 publikigis la [[Fonto (eldonejo)|eldonejo Fonto]]). === [[János Nagy (esperantisto)|János Nagy]] === '''NAGY János''' (Johano) estas hungara esperantisto. Laŭ la stato de 2017 li estas la ekonomia vicprezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[István Nagy-Molnár]] === '''NAGY-MOLNÁR István''' (Stefano, prononco de la familia nomo {{prononco|N''A''dj-MOLnar}})) estis hungara esperantisto kaj ŝtatoficisto (en 1930 pensiiĝinta), kiu post 1918 vivis en [[Győr]]. Antaŭ la [[Unua Mondmilito]] li estis energia laboranto por Esperanto en [[Pozsony]] (nun [[Bratislavo]] en [[Ĉeĥoslovakio]]). Plurajn jarojn li oficis kiel vicprezidento de [[Esperanto-movado en Hungario#1887-1914|Hungarlanda Esperanto-Societo]] (laŭ [[Heroldo de Esperanto]], 1930. N-o 3. paĝo 3). <!-- == O == --> == P == === [[Imre Pados]] === '''PADOS Imre''' ([[Sankta Emeriko de Hungario|Emeriko]], mortis 69-jara la [[13-an de februaro]] [[1967]]) estis hungara esperantisto, Delegito de UEA en [[Budafok]] dum ĉ. 30 jaroj. === [[Samu Patai]] === '''PATAI Samu''', ankaŭ konata kiel '''Samuelo Patai''' estis hungara doktoriĝinta [[kuracisto]] kaj esperantisto, naskiĝinta en [[1850]], kiu ricevis la honoran titoligon „registara ĉefkonsilanto“. Li partoprenis la Esperanto-movadon ekde [[1912]], estis vicprezidanto de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungarlanda Esperanto-Societo (HES) - ekde 1911|Hungarlanda Esperanto-Societo]] kaj poste elektiĝis hononora prezidanto. Plurfoje li faris publikajn paroladojn por [[Esperanto]] (laŭ [[Heroldo de Esperanto]], 1930, n-roj l. kaj 7., kaj [[Enciklopedio de Esperanto]], 1934). {{EdE|P}} === [[Artur Paschkes]] === '''Artur PASCHKES''', estis esperantisto vivinta en Hungario, kiu mortis en 1937 dum la [[Hispana Enlanda Milito]], en kiu li estis volontulo de la socialisma flanko. === [[Sándor Péter]] === '''PÉTER Sándor''' (Aleksandro, naskiĝis en [[1942]], mortis en somero [[1995]]) estis hungara esperantisto, kiu funkciis kiel grupestro en [[Budapeŝto]] dum 20 jaroj, instruinto, dungito de Hungara Esperanto-Asocio en [[1988]]-[[1990]]. Li multe helpis en [[1987]] la afrikajn aktivulojn, kiujn [[UEA]] venigis al [[Eŭropo]] por la [[UK 1987|Varsovia Universala Kongreso de Esperanto]]. === [[Irén Prassing]] === '''PRASSING Irén''' estas hungara esperantistino, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Gyula Bénik]], [[Jenő Cseszkó]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Lajos Pusztai]] === '''PUSZTAI Lajos''' (mortis la [[16-an de januaro]] [[1988]]) estis radiospecialisto, kiu iniciatis la Esperanto-elsendojn de Radio Budapest en la sesdekaj jaroj. == R == === [[Stefano Ragoncza]] === '''Stefano RAGONCZA''' (aŭ plene hungare '''RAGONCZA István''', naskiĝis en [[1923]], mortis fine de aprilo [[1977]]) estis hungara esperantisto. Li estis aktiva esperantisto dum pluraj jaroj kaj i.a. funkciis kiel fakdelegito de UEA en la hungara ĉefurbo. ===[[Josef Ripansky]]=== '''Josef Ripansky''' estis esperantisto el Budapest en la komenco de 20-a jarcento. Li estis civila militkaptito dum la Unua mondmilito kaj metita en koncentrejo Caserne Martron ĉe Rochefort sur Mer.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[Kálmán Romcsek]] === '''ROMCSEK Kálmán'''<!-- naskiĝis la 25-an de oktobro, jaro ankoraŭ nekonata, laŭ facebook.com/kalman.romcsek --> estas hungara esperantisto. Laŭ la stato de 2017 li estas estrarano de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. == S == === [[Vilmos Ságh]] === '''SÁGH Vilmos''' {{prononco|SA:G VILmoŝ}} estas hungara esperantisto, kiu en 1991 honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Árpád Szegedi]] === '''SZEGEDI Árpád''' (naskiĝis [[1924]], mortis en majo [[1993]] en [[Budapeŝto]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[magio]]. === [[Imre Szenes]] === '''SZENES Imre''' ([[Sankta Emeriko de Hungario|Emeriko]]), konata [[ĵurnalisto]], mortis la 29-an de januaro 2005 en [[Budapeŝto]]. Longtempa laborinto en [[Hungara Esperanto-Asocio]], iniciatinto kaj [[ĉefredaktoro]] de la iamaj [[Eszperantó magazin]] kaj [[Világ és Nyelv]]. ===[[Elmer Szikszay]]=== '''Elmer Szikszay''' estis esperantisto el [[Nógrád]], civila militkaptito en [[Lanvéoc]] en 1915<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> === [[Alajos Szirom]] === '''SZIROM Alajos''' (naskiĝis [[1900]] - mortis la 27-a de [[oktobro|27-an de oktobro]] [[1973]]) estis delegito en [[Pécs]] (Hungario), prezidanto de la loka Esperanto-grupo "Sopianae". 50 jarojn s-ro Szirom agadis por la movado. <!-- == Ŝ == --> == T == === [[Éva Tatár]] === '''TATÁR Éva''' estas hungara esperantistino, kiu en 1993 kune kun [[Józsefné Farkas]] honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Sándor Tóthfalusi]] === '''TÓTHFALUSI Sándor''' (Aleksandro, naskiĝis la 15-an de aprilo 1909, mortis 36-jara la 24-an de junio 1945) estis elstara esperantisto en [[Debrecen]], [[Hungario]] kasisto de la loka laborista E-movado. Lian nomon memorigis placo en Debrecen en la 1980-aj jaroj. <!-- == U == --> == V == === [[Márta Vári]] === '''VÁRI Márta''' estas hungara esperantistino, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Ferenc Vasady-Kovács]] === '''VASADY-KOVÁCS Ferenc''' (Francisko, naskiĝis en 1904, mortis en 1977) estas hungara esperantisto. Inter la jaroj 1947 kaj 1949 li funkciis kiel prezidanto de la [[Hungara Tutlanda Esperanto-Asocio]], antaŭaĵo de la nuna [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. Profesie li estis ŝtatsekretario kaj anstataŭanto de la nacia financministro. ===[[Nikola Vertesy]]=== '''Nikola Vertesy''' estis esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: *'''Grafo Stefano Szechenyi - La plejgranda hungaro'''. Eld. [[Hungara Esperanto-Federacio]], 1941. Recenzo: {{citaĵo|Pri Hungarlando por tutmonda Esperantistaro, kun devizo: Ne por fanfaroni, sed por konatigi la veron, imitu nin! Bone ilustrita libreto priskribanta la vivon de Grafo St. Szechenvi.|[[Bulgara Esperantisto]] j. 22, n09-10 nov.dec. 1941}} == W == === [[Klari Weiszkopf]] === '''Weiszkopf Klari''' estis esperantistino en Hungarujo en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi partoprenis beleckonkurson en la [[UK 1929]]. == Z == === [[Enikő Zengő Sereghy]] === '''ZENGŐ SEREGHY Enikő '''<!-- facebook.com/eniko.sereghy --> estas hungara esperantistino. Laŭ la stato de 2017 ŝi estas estraranino de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Károlyné Zipernovszky]] === '''ZIPERNOVSZKY Károlyné''' (prononco {{prononco|CIpernovski KAroli:ne:}}, mortis en [[1923]] en [[Budapeŝto]]) estis hungara esperantistino kaj edzino de universitata profesoro. Ŝi estis estrarano de [[Hungarlanda Esperanto-Societo]] antaŭ la Unua Mondmilito, propagandis favore al Esperanto precipe inter feministoj, kaj subtenis la Esperanto-movadon per mondonacoj. {{EdE|Z}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Hungaraj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Hungaraj]] c7yu2khxo7szpht5io6mzkqtn1hb52z 0 131896 9472296 9437896 2026-09-10T06:57:03Z Sj1mor 12103 9472296 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo }} [[Dosiero:Pippi.svg|dekstra|eta|250px|Pipi Ŝtrumplonga]] '''Pipi Ŝtrumpolonga''' (''Pippi Långstrump'') estas la centra figuro de [[Svedio|sveda]] serio de infanaj libroj, skribitaj de [[Astrid Lindgren]], kaj diversaj prilaboroj de tiuj rakontoj - en filmoj kaj sondokumentoj. La plej sukcesaj el tiuj prilaboroj estas la kvar filmoj pri Pipi Ŝtrumpolonga el la jaroj 1969 kaj 1970, en kiuj la knabino [[Inger Nilsson]] ludas la rolon de Pipi. La romanoj kaj filmoj tradukiĝis en multaj lingvoj de la mondo <ref>Eva-Maria Metcalf, "Tall Tale and Spectacle in pippi Longstocking", ''children's Literature Association Quarterly'', vol. 15, No. 3, Fall 1990, pp. 130 - 135</ref>. == Romanoj == Astrid Lindgren inventis la figuron de Pipi origine dum la vintro de la jaro [[1941]] por sia sepjara filino Karin, kiu malsanis je pneŭmonio kaj petis historion pri Pipi Ŝtrumpolonga - la nomon la sepjarulino inventis tiusekunde. Ĉar Astrid Lindgren origine ne volis iĝi aŭtorino, ŝi skribe fiksis la rakonton nur tri jarojn pli poste, dum marto [[1944]], kiam ŝi mem kuŝis en la lito pro rompita kruro: okaze de sia deka naskiĝtago, Karin donace de la patrino ricevis la pretan manuskripton de la romano "Pipi Ŝtrumpolonga". Kiam Astrid Lindgren inventis la historion pri Pipi, ŝi interalie estis inspirita de la sveda elmigrinto ''Carl Pettersson'', kiu vivis sur la insulo ''Tabar'' en [[Papuo-Novgvineo]]. La baza modelo por la figuro Pipi supozeble estis la knabino ''Sonja Melin'', samklasanino de Karin. Ioma modelo probable ankaŭ estis la 10 jarojn pli frue kreita romana figuro ''Bibi'' de la dana aŭtorino ''Karin Michaelis'': Kiel Pipi, ankaŭ Bibi estas tute sentima eta knabino. Kiel filino de staciestro ŝi libere rajtas vojaĝi sur ĉiuj danaj trajnoj. Laŭ la juĝo de multaj plenkreskuloj, Bibi estas senrespekta, sed aliflanke ŝi estas ama, respondeca kaj socie konscia. Ankoraŭ plia modelo por Pipi estis la romana figuro ''[[Anne of Green Gables]]'' de la aŭtorino ''[[Lucy Maud Montgomery]]'', kiu havas same ruĝajn harojn kaj estas same vivoplena kiel Pipi. === Pipi Ŝtrumpolonga === Origina sveda titolo: ''Pippi Långstrump'', Stokholmo 1945, ilustraĵoj de [[Ingrid Vang-Nyman]], esperanta eldono (ligilo al e-libro sube) 1989 en traduko de [[Sven Alexandersson]]. La ĉefa figuro de la libro, '''Pipilota Viktualia Rulkurtena Krispmenta Efraimidino Ŝtrumpolonga''' (svede ''Pippilotta Viktualia Rullgardina Krusmynta Efraimsdotter Långstrump''), mallonge '''Pipi''', estas aminde senrespekta naŭjara knabino kun ruĝaj plektitaj haroj kaj [[lentugo]]j, kiu posedas nekredeblajn, superhomajn fortojn. Pipi preskaŭ sole vivas en granda ligna domo, la "[[Vilao Vilaltao]]" (svede ''Villa villekulla'') - la patro, ŝi rakontas, laboras kiel pirata kapitano sur ŝipo en nekonata loko de iu oceano, kaj la patrino estas morta. Nur ĉevalo kaj simieto kun la nomo sinjoro Nilson dividas la domon kun ŝi. En unu el la filmoj ŝi foje vokas la ĉevalon per la karesnomo „lilla gubben“ (etulo). En la germana traduko de la filmo tiu voko iĝis „Kleiner Onkel“ (eta onklo), kio de tiam en Germanlingvio estas la nomo de la ĉevalo. En la origina romano de Astrid Lindgren tamen la ĉevalo estas sennoma. Pipi renkontas du samaĝajn infanojn de la urbeto, la gefratojn Tomi kaj Anjo, kaj triope ili travivas aventurojn. === Pipi Ŝtrumpolonga surŝipiĝas === Origina sveda titolo: ''Pippi Långstrump går ombord'', Stokholmo 1946. Post kiam Pipi retrovis sian patron, la sovaĝan sed samtempe tre molkoran piratan kapitanon, ŝi volas dividi ties piratan vivon sur velŝipaj rabovojaĝoj. Sed tio signifus forlasi siajn amikojn Tomi kaj Anjo. Do lastsekunde ŝi decidas tamen resti, kaj travivi novajn aventurojn kun la gefratoj. === Pipi Ŝtrumpolonga en la suda maro === Origina sveda titolo: ''Pippi Långstrump i Söderhavet'', Stokholmo 1948. La tria romano estas ekskurso de la infana triopo al iu tropika insulo, kie malamikaj piratoj malliberigis la patron de Pipi. Kompreneble sukcesas liberigi lin, sed la aventuroj survoje al tio estas aparte ekzotikaj. == Intrigo == [[Dosiero:Villa_villekulla.jpg|eta|300px|La ĉevalo de Pipi sur la verando de la [[Vilao Vilaltao]], la domo de Pipi, kiel li aperis en la televidserio. En la sveda libertempa parko ''Kneippbyn'' en [[Gotlando]]]]Pipi estas naŭjara knabino kies [[Rufaj haroj|rufa hararo]] estas kolektita en du [[Plektaĵo|plektaĵoj]] tiel mallozaj ke ili protrudas de la flankoj de ŝia kapo. Ŝi estas [[Lentugo|lentuga]], kaj ŝia vizaĝo estas plene punktita de [[Efelido|efelidoj]]. Ŝia robo estas [[Flikaĵo|flikita]], kaj ŝi portas du [[Ŝtrumpeto|ŝtrumpetojn]] kiuj estas diferencaj unu de la alia, kaj portas [[Ŝuo|ŝuojn]] kiuj estas multe pli grandaj ol ŝia grandeco. Pipi loĝas en malgranda sveda vilaĝo, en malnova domo ŝi nomas "Villa [[Vilao Vilaltao|Vilaltao]]". Kune kun ŝi vivas [[simio]], speco de malgranda [[Sajmirienoj|sajmirieno]], nomata sinjoro Nilsson, kaj ĉevalo, kiu loĝas ĉe la [[verando]]. Pipi havas neniujn plenkreskajn parencojn vivantajn kun ŝi. Ŝia patrino mortis en infanaĝo, kaj neniu scias kie ŝia patro estas. Ŝi diras ke ŝia patrino estas [[anĝelo]], kaj ŝia patro estas la [[kapitano]] de ŝipo velanta en la Sudaj Maroj kaj reĝo de indiĝenoj. Pipi estas tre riĉa knabino. Ŝi tenas grandan skatolon plenan de oraj moneroj, kaj [[Komodo (meblo)|komodon]] kun multaj [[Tirkesto|tirkestoj]] enhavantaj specialajn kaj nekutimajn objektojn. Pipi amikigas la infanojn de la najbaroj, Tommy kaj Anika Strergen. La tri pasigas multajn aventurojn. Tommy kaj la patrino de Anika, sinjorino Strergen, komence malaprobas la nekutima kaj evidenta konduto de Pipi, ribelante kontraŭ aŭtoritato kaj mokantaj plenkreskulojn, inkluzive de sinjorino Strergen kaj ŝiaj amikoj, sed ŝi poste ekkomprenas ke Pipi ne endanĝerigos siajn infanojn, kaj ke ŝi aprezas sian amikecon kun la infanoj de la familio Stranger preter io ajn en la mondo. Pipi ne iras al lernejo kaj ne estas kondiĉigita de ies disciplino. Kiam Tommy kaj Anika persvadas ŝin por veni al klaso kaj provi studi tie, ŝi ne interkonsentas kun la reguloj de la klaso. Tamen ŝi estas dotita per [[komuna saĝo]] kaj bonevoluinta senso de justeco. Ŝi montras respekton al plenkreskuloj kiuj traktas ŝin kaj ŝiajn amikojn kun respekto kaj justeco, sed malestimas la plenkreskulojn kiuj ekzercas sian aŭtoritaton sen respekto de la infanoj. Pipi emas troigi, sed multaj el ili rezultas esti veraj finfine. Tiel, ŝi asertas esti la plej forta knabino en la mondo, sed kiam la [[cirko]] venas al urbo ŝi venkas la "fortan Adolf", kiu defias ĉiujn urbanojn alfronti sin. Ŝi gajnas [[Ŝtelisto|ŝtelistojn]] kiuj penetris sian domon por ŝteli la [[Trezoro|trezoron]], gastigis forlasitajn bestojn, ludas [[Forkuri kaj kapti (ludo)|forkuri kaj kapti]] kun la policanoj kiuj venis por preni ŝin al la [[orfejo]], kaj akiras la fidon de la plenkreskuloj kiam ŝi savas infanojn de fajro. La patro de Pipi estas kapitano Ephraim Ŝtrumpo-Gnuo. De li Pipi heredis sian grandan forton. Li estas la sola en la mondo kapabla alfronti ŝin en konkurso de potenco. Li aĉetis la Villaon-domon tiel ke Pipi povis havi hejmon por vivi kiam li velis sur la maro kun sia ŝipo. Kvankam Pipi ankaŭ estas bonega [[maristo]], ŝi jesis vivi en la domo, kaj ne vivi maran vivon, post kiam ŝia patro estis perdita sur maro. Pipi ĉiam kredis, ke li ankoraŭ vivas, ke li estos forportita al [[soleca insulo]], kaj tie ni fariĝos la reĝo de la indiĝenoj, kaj ke tago iam venos kaj la du familianoj rerenkontos. En la daŭrigo de la libro efektiviĝas ke la patro de Pipi estis forpelita al insulo, kie li iĝis la "dika blanka ĉefo" super la indiĝenoj. Li revenis al Svedio por alporti Pipi al la Suda Maro, sed ŝi eksciis, ke ŝi estas ligita al sia vivo en la domo kaj al siaj novaj amikoj, Tommy kaj Anika, kaj decidis resti kaj loĝi en la domo, kvankam ŝi foje velis en la kompanio de siaj amikoj kaj de sia patro sur lia ŝipo. == Analizo == Pipi kaptis la korojn de infanoj danke al ŝia sendependeco kaj aventuremo. Ĝi daŭrigas tradicion de [[Infanlibro|infanlibroj]], kiuj prezentas pozitivan karakteron de sendependa [[Orfo (familio)|orfo]], literatura motivo, kiu permesas al la verkisto verki intrigon, en kiu la infano liberiĝas de la limoj de la plenkreska mondo kaj [[Realo|ordinara realo]]. Pipi estas libera knabino, libera de disciplino kaj engaĝiĝo, vivanta sendependan vivon sen iu ajn dirante al ŝi kion fari. Farante tion, ĝi simbolas la naturan deziron de la infano al potenco kaj kontrolo super la mondo ĉirkaŭ li. Pipi, kun ŝiaj senlimaj financaj rimedoj kaj granda fizika forto, estas la plenumo de la infanaĝa revo. Ĝi ne estas rolmodelo, sed imaga fuĝo el la katenoj kaj limoj de la infana mondo <ref name=":0">Ulla Lindquist, "The child of the century: The phenomenon of Pippi Longstocking and its premises", ''The lion and the Unicorn'', vol. 13, No.2, Dec 1989, pp. 97 - 102.</ref>. Estas de granda signifo ke la venkoj de Pipi, la knabino, estas plejparte super fortaj viraj figuroj <ref>Laura Hoffeld, "Pippi Longstocking: The Comedy of the Natural Girl, ''The Lion and the Unicorn''. Vol. 1 No. 1 1977 pp. 47 - 53</ref>. Pipi estis komparita kun aliaj orfigitaj karakteroj kiuj aperis en porinfana literaturo en la malfruaj 19-a kaj fruaj 20-a jarcentoj, kiel ekzemple Anne Shirley de [[Anne of Green Gables (libro)]], aŭ Jarusha Abbott, la protagonisto de "Daddy Long Legs". Male al ili Pipi ribelas kontraŭ aŭtoritato, ne akceptas la regulojn de socio, kaj estas fiera de ŝia eksterordinara aspekto. Ŝi ofte estis komparita kun aliaj karaj herooj en porinfana literaturo kiel ekzemple [[Peter Pan]] aŭ [[Tom Sawyer]], sed ofte estas komparita kun Alico, la protagonisto de "[[La aventuroj de Alico en Mirlando|La Aventuroj de Alicio en Mirlando]]". Kiel Alice, kvankam ŝi estas persono kiu venas al mondo kiu estas fremda kaj stranga al ŝi, tamen ŝi devas lerni ĝiajn regulojn. Sed male al la konformista kaj bonedukita Alice, kiu alvenas en mondon kies reguloj estas kaosaj, Pipi alportas kaosan konduton al mondo kiu strebas al ordo. En tio, fakte, Pipi estas Alice renversita. <ref name=":0" /> == Filmoj kaj televidaj serioj == Ankoraŭ pli ol la romanoj, la kvar filmoj pri Pipi Ŝtrumpolonga inter la jaroj 1969 kaj 1973, en kiu la 10- ĝis 14-jarulino [[Inger Nilsson]] ludis la rolon de Pipi, ĉe multaj infanoj kaj plenkreskuloj fiksis la imagon pri Pipi Ŝtrumpolonga. Dum ĉiuj jaroj post la kreado, novaj generacioj da infanoj malkovris kaj tre ekŝatis la filmojn - kaj tio pluvalidas. Kialoj por tio inter alie estas la sentempa enscenigo. Ŝajne Pipi ne loĝas en fantazia mondo, sed en reala sveda urbeto. La epoko de la filmo malfacile fikseblas, ĉar oni miksis diversajn epokojn: la lignaj domoj de la filmo hodiaŭ ankoraŭ samas kiel antaŭ 100 jaroj, la aktoroj portas vestaĵojn laŭ la modo de 1970, sed la aŭtoj estas el la jaroj ĉirkaŭ 1930, kaj la ŝipoj el la 18-a jarcento. La reĝisoro ''Olle Hellbom'' ame kaj konsekvence "tradukis" la romanojn al kinoarto. La aktora talento de la knabino Inger Nilsson dum tiuj kvar filmoj tiel impresis, ke poste estis nur du pliaj aktoraj filmoj kaj unu desegnita filmo laŭ la rakontoj de Pipi Ŝtrumpolonga - kvankam ankaŭ ĉarmaj, ili ĉiuj ne kompareblas kun la filmoj de la jaroj ĉirkaŭ 1970. === Filmoj === ==== La infanaj filmoj kun Inger Nilsson kiel Pipi Ŝtrumpolonga ==== * ''Pippi Långstrump'', Svedio kaj Germanio [[1968]] ĝis [[1970]], televida serio en 13 partoj, reĝisoro ''Olle Hellbom'' (Pipi Ŝtrumpolonga) * ''Pippi Långstrump'', Svedio kaj Germanio [[1968]]/[[1969]], kineja filmo, reĝisoro ''Olle Hellbom'' (Pipi Ŝtrumpolonga) * ''Här kommer Pippi Långstrump'' (germane ''Pippi geht von Bord''), Svedio kaj Germanio [[1969]], reĝisoro ''Olle Hellbom'' (Jen venas Pipi Ŝtrumpolonga) * ''Pippi Långstrump på de sju haven'' (germane ''Pippi in Taka-Tuka-Land''), Svedio kaj Germanio [[1970]], reĝisoro ''Olle Hellbom'' (Pipi Ŝtrumpolonga sur la sep maroj) * ''På rymmen med Pippi Långstrump'' (germane ''Pippi außer Rand und Band''), Svedio kaj Germanio [[1970]], reĝisoro ''Olle Hellbom'' (Pipi Ŝtrumpolonga forkuras) Inter la aktoroj de tiuj filmoj estis jenaj: * [[Inger Nilsson]] - Pippi Långstrump * [[Maria Persson]] - Anjo * [[Pär Sundberg]] - Tomi * [[Beppe Wolgers]] - Kapitano Efraim Ŝtrumpolonga * [[Margot Trooger]] - Sinjorino Prysselius * [[Hans Clarin]] - fripono Tondro-Karlsson * [[Paul Esser]] - fripono Blom * [[Ulf G. Johnsson]] - policisto Kling * [[Göthe Grefbo]] - policisto Klang * [[Fredrik Ohlsson]] - Sven Settergren, paĉjo de Tomi kaj Anjo * [[Öllegård Wellton]] - Sinjorino Settergren, panjo de Tommi kaj Anjo * [[Thor Heyerdahl]] - unu pirato La lokoj de la filmoj estis inter aliaj: * [[Stokholmo]]: la domo de tomi kaj Anjo, la piratejo * [[Gotlando]]: la [[Vilao Vilaltao]], plaĝaj scenoj, stalagmita kaverno * [[Vimmerby]]: la limonadarbo (antaŭ la gepatra domo de Astrid Lindgren) * [[Barbado]]: ĝangalaj scenoj (kie Inger Nilsson ofte ŝvitis sub sia peruko) La muziko por la filmo estis komponata de [[Jan Johansson]] kaj [[Georg Riedel]]. ==== Pliaj filmoj pri Pipi Ŝtrumpolonga ==== * ''Pipi Ŝtrumpolonga'', Svedio [[1949]], reĝisoro ''Per Gunvall'' * ''Pipi Ŝtrumpolonga'' ({{lang-ru|Пеппи Длинныйчулок}}, ''Peppi Dlinnyĉulok''), Sovetunio [[1982]], reĝisorino ''Margarita Mikaeljan'' * ''Pippi Långstrump - starkast i världen'', Svedio kaj Usono [[1988]], reĝisoro ''Ken Annakin'' === Televida serio === * ''Pipi Ŝtrumpolonga'', Svedio [[1968]] ĝis [[1970]], (seria versio de la filmoj kun Inger Nilsson) === Desegnita filmo === * ''Pipi Ŝtrumpolonga'', Kanado [[1997]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.yumpu.com/xx/document/view/2003750/pipi-strumpolonga-hejmo Pipi Ŝtrumpolonga] kiel e-libro de la eldonejo "Inko" (arkivigite en la retejo ''yumpu'') * [http://www.astridlindgren.se Paĝoj pri Astrid Lindgren en la sveda, germana kaj angla] * [http://www.alv.se Paĝoj en la sveda, germana kaj angla pri la libertempa parko] "[[Mondo de Astrid Lindgren]]" en [[Vimmerby]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pipi Ŝtrumpolonga| ]] [[Kategorio:Roluloj de Astrid Lindgren]] [[Kategorio:Libroj de Astrid Lindgren]] [[Kategorio:Svedlingva literaturo por infanoj]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita svedlingva literaturo]] [[Kategorio:Infanaj filmoj]] [[Kategorio:Kulturo de Svedio]] [[Kategorio:Literaturaj roluloj]] [[Kategorio:Fikciaj infanoj]] [[Kategorio:Fikciaj orfoj]] [[Kategorio:Fikciaj svedoj]] hhmo52uan1sp2y2lw59hgtqnjqnse1u 0 134387 9472209 9334300 2026-09-10T03:32:18Z Sj1mor 12103 9472209 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Zlatko Tišljar dum prelego en la [[93-a UK]] de [[2008]] }} '''Zlatko TIŠLJAR''' (naskiĝis la {{daton|19|majo|1945}} en [[Zagrebo]], tiama [[Jugoslavio]], nune [[Kroatio]], mortis la {{daton|8|septembro|2020}} en [[Zagrebo]], de amikoj kromnomita ''Pajo'') estis [[listo de kroataj esperantistoj|kroata esperantisto]] kaj i.a. [[ĝenerala sekretario]] de la [[Eŭropa Esperanto-Unio]] ([[EEU]]). Tišljar finstudis [[lingvo]]jn kaj [[informadiko]]n, kaj li estis [[magistro]] pri [[kibernetiko]]. Li devenis el [[Kroatio]] kaj depost 1992 loĝis en [[Mariboro]], [[Slovenio]]. Tišljar esperantistiĝis en 1962. Li estis [[prezidanto]] de la [[Jugoslavia Esperanto-Junulara Asocio]], [[sekretario]] de la [[Kroatia Esperanto-Junulara Asocio]], komitatano de [[TEJO]] dum kelkaj jaroj, komitatano de [[UEA]] dum 20 jaroj, fondinto kaj direktoro de la [[Internacia Kultura Servo]] en [[Zagrebo]] de 1972 ĝis 1991, fondinto kaj direktoro de [[Interkulturo]] en [[Mariboro]] (Slovenio) de 1992 ĝis nun. Li fondis kaj gvidis la [[Pupteatra Internacia Festivalo|Pupteatran Internacian Festivalon]] en Zagrebo, gvidis ellaboradon de la [[Zagreba metodo|zagrebmetoda]] lernolibro de [[Esperanto]], estis fondinto kaj sekretario de [[Asocio por Eŭropa Konscio]] en Mariboro, kaj ĝis sia morto estis la ĝenerala sekretario de la [[Eŭropa Esperanto-Unio]] (ekde 2004). Tišljar verkis plurajn librojn: ''Eŭropa ideologio'', ''Eŭropo - vi baldaŭ mortos'', ''Duobla spiralo'', ''Instrukciaro por instruistoj laŭ la Zagreba metodo'', ''Esperanto vivos malgraŭ la esperantistoj''. Li verkis ankaŭ Esperanto-kroatan kaj Esperanto-slovenan vortarojn kaj multe tradukis el la [[kroata]] kaj [[slovena]] lingvoj en Esperanton, iomete ankaŭ el Esperanto en la kroatan. Li verkis ankaŭ plurajn sciencajn verkojn pri [[socilingvistiko|socilingvistikaj]] kaj [[pedagogio|pedagogiaj]] temoj kaj artikolis en multaj Esperanto-gazetoj. Komence de la 2000-aj jaroj li regule aperigis pripolitikajn artikolojn en [[Monato (gazeto)|Monato]]. En julio 2020 kadre de sia Konferenco VEKI la Komitato de [[ILEI]] elektis lin Honora Membro. Dum sia unua [[reta kunsido]] kadre de la [[Virtuala Kongreso de Esperanto|Virtuala Kongreso]] de aŭgusto 2020 la [[Komitato de UEA]] elektis Zlatko Tišljar kiel Honoran Membron. == Verkoj == <!-- Ordigo laŭ jaroj de unua apero --> * Frekvencmorfemaro de parolata Esperanto. (1981, 41 paĝoj) - Komputila esploro pri 1343 morfemoj. * [[Esperanto-serbokroata vortaro|Esperanto-kroatserba poŝvortaro]] (1983, 65 paĝoj, 4300 radikoj) * Instrukciaro. Por kursgvidantoj uzantaj la Zagreban Metodon. (1989, 55 paĝoj) * Duobla spiralo (1991, 132 paĝoj) - Libro celanta "helpi adoleskantojn por pli facile orientiĝi en la mondo". * Esperanto vivos malgraŭ la esperantistoj (1997, 177 paĝoj) - Artikoloj, eseoj, studoj. * Eŭropa ideologio (1998, 68 paĝoj) - Pensoj pri eŭropaj konscio kaj identeco. * [http://i-espero.info/files/elibroj/eo%20-%20tisljar,%20zlatko%20-%20europa%20identeco.pdf Eŭropa identeco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180419231445/http://i-espero.info/files/elibroj/eo%20-%20tisljar,%20zlatko%20-%20europa%20identeco.pdf |date=2018-04-19 }} aperis papere en 1998, elektronike (pdf) en 2001 * Esperanto-slovena vortaro / Slovena-Esperanta vortaro (kune kun [[Aleksander Heřman]], 1999, 111 paĝoj, 5000 vortoj en ĉiu direkto) * Eŭropo, vi baldaŭ mortos! (2005, 62 paĝoj) - Analizo de la nuna eŭropa lingva politiko, kun rigardo al la estinteco kaj la estonteco. * [[Ekzistado. Kibernetika Klarigo de la Mondo]], [[Zagrebo]] (2012, 80 paĝoj) * Nekutime pri multio (2015) - Kolekto de 80 eseoj pri ok temoj == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Zlatko Tišljar}} * [https://edukado.net/biblioteko/panteono?iid=33 Zlatko Tišljar en la Panteono de Edukado.net] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basi&highlight=true&query=any,contains,Zlatko%20Tišljar Libroj kaj aliaj dokumentoj] de kaj pri Zlatko Tišljar en la [[Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] ({{de}}) * [https://uea.org/aktuale/komunikoj/2020/Zlatko-TI%C5%A0LJAR-nova-Honora%E2%80%88membro-de-UEA Zlatko Tišljar: nova Honora membro de UEA] de 2020 en [https://uea.org uea.org] * [https://sezonoj.ru/2020/09/nekrologo-50/ ampleksa nekrologo en] [[La Ondo de Esperanto]], rete septembro, papere oktobro 2020 * [https://sezonoj.ru/2025/05/majo-11/ eta rememora nekrologo en] [[La Ondo de Esperanto]], majo 2025 * [https://www.youtube.com/watch?v=xPGiWFDe0ZI La zagreba metodo - Zlatko Tišljar - Esperanto] (filmo) * [https://www.youtube.com/watch?v=_1liZKtn_pg Lingvo kaj identeco - Zlatko Tišljar - Esperanto] (filmo) * [https://www.youtube.com/watch?v=2IgXzgiA0KI Kial esperantistoj fidas al nekonatoj? - Zlatko Tišljar - Esperanto] (filmo) {{Unua|kat=ne}} <br/> {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tisljar, Zlatko}} [[Kategorio:Kroataj esperantistoj]] [[Kategorio:Kroataj lingvistoj]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] a5ahho3pvbqjzxsloei8x5jqk0wg4hs 0 135629 9472127 8976941 2026-09-09T21:10:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472127 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Absinthe-glass.jpg|eta|dekstra|250ra|Tipa glaso da absinto]] '''Absinttrinkaĵo''' (aŭ '''absinto''' laŭ la PIV) estas forte alkoholita anizgusta [[brando]] ellaborita baze de aromherbaj ekstraktoj inkluzive tiu de ''Artemisia absinthium'' aŭ [[Absinto|blanka absinto]]. La likvo nature aspektas [[verdo|verdkolora]] sed povas esti artefarite kolorigita aŭ senkolorigita, por pli da allogeco. Ĝin oni ofte kromnomas «la [[verda muzo|verda feo]]». Kvankam oni erare nomas ĝin «[[likvoro]]»<ref>['Traite de la Fabrication de Liqueurs et de la Distillation des Alcools' Duplais (1882 3-a Eld, Pĝ 249)]</ref>, absinttrinkaĵon oni enboteligas sen [[sukero]] kaj do estas ordigita kiel brando. Absintaĵo estas escepta inter brandoj pro ties alta alkoholprocento (ordinare inter 70% kaj 90%), sed estas diluata per akvo kaj dolĉigebla per sukero antaŭ trinkado. Ĝi estas forte spica, sektipa, iom amara trinkaĵo. Absintaĵo devenas de [[Svisio]]. Tamen, ĝi estas pli konita pro sia populareco kiel alkoholaĵo en malfrua [[19-a jarcento|19-a]] kaj frua [[20-a jarcento|20-a jarcenta]] [[Francio]], aparte en [[parizo|parizaj]] [[artisto|artistaj]] rondoj. Parte pro asocio kun [[cigano|cigana kulturo]], absintaĵon misfamigis konservativuloj kaj prohibiciuloj. [[Charles Baudelaire]], [[Paul Verlaine]], [[Arthur Rimbaud]], [[Edgar Allan Poe]], [[Henri de Toulouse-Lautrec]], [[Vincent Van Gogh]], [[Oscar Wilde]] kaj [[Aleister Crowley]], ĉiuj estis eminentaj «malbonuloj» de tiu tempo, kiuj estis (aŭ estis opiniataj) devotuloj de la verda feo. Kontraŭuloj primallaŭdis ĝin kiel danĝere dependiganta, psikotropa veneno<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.substanceabusepolicy.com/content/1/1/14 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-06-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080923222303/http://www.substanceabusepolicy.com/content/1/1/14 |arkivdato=2008-09-23 }}</ref>. Oni aparte kulpigis kemiaĵon [[tujono]], trovebla en malgrandaj dozoj, pri estigo de maldezirindaj efikoj kiel halucinado, malfekundeco aŭ cerbaj problemoj. Ĉirkaŭ [[1915]], absintaĵon malpermesis pluraj landoj kiel [[Usono]] kaj plejparto de eŭropaj regnoj. Male, aliaj landoj, en kiuj absinto ne estis uzata en granda kvanto, kiel [[Britio]], [[Hispanio]], [[Portugalio]] aŭ la [[Aŭstra-hungara imperio]], neniam malpermesis la drinkaĵon. Malgraŭ ĝenerala suspektemo nenia pruvo apogis la hipotezon, ke absinto estas pli malutila ol ordinara alkoholaĵo. Ĝiaj psikotropaj ecoj, krom tiuj de [[etanolo]], estis tutsimple troigitaj. Intereso por absintaĵo notinde revigliĝis dum la [[1990-oj]], ekde kiam landoj en [[Eŭropa Unio]] decidis relicigi ĝian fabrikadon kaj vendadon. En februaro [[2008]], preskaŭ 200 absintaĵaj markoj estis produktataj en dek-duo da landoj, ĉefe Francio, Svisio, Hispanio kaj [[Ĉeĥio]]. == Vortosencoj, alilingvaj vortoj, vortodevenoj == Botanike, «absinto» estas [[vulgara nomo]] por ''artemisia absinthium'' (granda absinto) kies [[ekstrakto]] estas nomata «absintaĵo». Sed absintaĵo komunuze povas ankaŭ signifi la brandon, la absinttrinkaĵon, kiu enhavas la plantan ekstrakton, inter aliaĵoj. Oni ankaŭ uzas na «absinto» aludante la trinkaĵon kaj ne la planton. Ĉiakaze, estas konsilinde specifi «absinta ekstrakto» aŭ «absinttrinkaĵo» kaj destini «absinto»n nur por la planto. Tion faras tiu artikolo. En kelkaj aliaj lingvoj, la sama vortradiko estas uzata, almenaŭ koncerne la trinkaĵon, kompreneble kun etaj prononcaj kaj ortografiaj modifoj. Pli kaj pli, la diverslingvaj vortortografioj estas uzataj por karakterizi la diverslokajn malsamajn manierojn elfari la trinkaĵon. Tiel, «absinth» signas absinttrinkaĵon produktita en [[centra Eŭropo]], pli precize [[Ĉeĥio]] kaj [[Germanio]] kaj estas subkomprenata kiel ciganstila absintaĵo; «absenta» estas [[Hispanio|hispandevena]] absintaĵo tipe dolĉa; «absinthe» aŭ «absynthe» estas ortografioj uzata en franclingvaj kaj anglalingvaj regnoj. La vorto originas de la [[greka lingvo|greka]] αψίνθιον (apsínthion) kaj iuj asertas ke ĝi tradukiĝu «netrinkebla» sed ĝi pli verŝajne devenus de la [[persa lingvo|persa]] radiko ''spand'', ''aspand'' aŭ la varianto ''esfand'' kies signifo aludis alian aromplanton: ''[[peganum harmala]]''. Ĉar ''artemisia absinthium'' estis ofte bruligata dum singardaj oferadoj, tio igis etimologiistojn kunligi ĝin kun [[Radiko#Lingvo|radiko]] de la [[hindeŭropa pralingvo]] ''spend'' signifante «plenumi [[rito]]n» aŭ «fari [[Oferado|oferdonon]]». Ĉu la vorto estas depruntaĵo de la persa al la greka, ĉu ĝi devenas de komuna pralingvo estas ĝis nun nesciebla. == Produktado == La tri ĉefaj aromplantoj uzataj por produkti la drinkaĵon absinto estas Blanka absinto, verda anizo kaj fenkolo, kiuj estas kromnomitaj «la sankta trinito». Aliaj plantoj kelkfoje uzataj estas la glicirizo, la hisopo, fenkolo, angeliko, anizgrajno kaj anizpulvoro. Komerc-cele produktis ĝin unuafoje Henry-Louis Pernod en [[1797]]. Pernod aĉetis la recepton de franca forpelito vivanta en [[Svislando]]. La juna Pernod fondis fabrikon en [[1918]] en la hispana Tarragona por plu produkti kaj eksporti la absinton. Oni evoluigis aliajn spicitajn alkoholaĵojn por anstataŭi la absinton. Ili havas similan guston, sed entenas malpli da alkoholo kaj ili ne entenas [[absinto]]n (ekz. anizlikvoro, pastiso, ouzo). === Hejmefarita absintaĵo === Multegaj receptoj de hejmefarita "absintaĵo" estas [[Interreto|interrete]] disponeblaj. Pluraj el ili temas pri miksi butikaĉetitajn [[aromherbo]]jn aŭ absintan ekstrakton kun forta alkoholitaj brandoj kiel [[vodko]] aŭ [[Everclear]]. Tamen, simple ne eblas elfari laŭcelan absinttrinkaĵon sen [[distilado]]. '''ABSINTESENCO ESTAS NENIAL TRINKENDA!''' Krom esti malinda trinki pro malagrabla saporo, tiaj manfaritaj miksaĵoj (ankaŭ nomitaj «absintilaro» aŭ ''absinthe kits'' en la [[angla lingvo|angla]]) neniel estas aŭtentikaj absinttrinkaĵoj kaj enhavas nekontroleblan nivelon de [[tujono]] kaj povas esti venena, des pli se ili enhavas absintekstrakton . Plejparto el tiaj receptoj rekomendas uzi multe da absintekstrakto (absint[[esenco]]) kaj laŭdas ties kvazaŭajn psikotropajn efikojn. Konsumi absintesencon estas danĝerega. [[Reno|Renan]] nesufiĉon finvenigante morton ĝi povas kaŭzi pro troa tujondozo. Tujono estas potenca [[koro|kor]][[stimulilo]], kaj grandkvante estas [[Konvulsio|konvulsia]] [[neŭrotoksino]]. Ĝi ĉeestas ĉe aŭtentikaj absinttrinkaĵoj po ekstreme malgrandaj kvantoj. Absintilaro estas nekonfuzota kun ''Hausgemacht absinthe'' («hejmefarita absinto» en la [[germana lingvo|germana]]) kiu estas germantipa aŭtentika kaj distilita absintaĵo. == Historio == === Deveno === La ekzakta deveno de absintaĵo estas malklara. Ĝia medicina uzo datiĝas de [[antikva Egiptio]] kaj ĝi estas menciita en la [[Ebers-papiruso]] ĉirkaŭ 1550 a.K. Plantekstraktojn kaj vinsorbigitajn absintfoliojn grekaj antikvuloj uzis kiel kuracrimedoj. Krome, ekzistas pruvojn ke la [[helenoj]] konsumis absint[[vino]]n: ''absinthites oinos''<ref>http://www.perseus.org/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=#18892</ref>. [[Pitagoro]] kaj [[Hipokrato]] (460-377 a.K.) parolas pri absintalkoholo kaj ties efiko al sano, ties seksekscita propraĵo kaj kreadstimulanta efiko. La unua konita absinttrinkaĵo laŭ la moderna senco de distilita brando enhavanta anizaĵon kaj fenkolaĵon, tamen, datiĝas de la [[18-a jarcento]]. Laŭlegende, absinttrinkaĵo estis unue negocita kiel ĉiocela [[Patento|patentita]] [[kuracilo]] fare de [[Doktoro|D-ro]] Pierre Ordinaire, francdevenulo loĝante en [[Couvet]], distrikto [[Val-de-Travers]], [[Svisio]] ĉirkaŭ [[1792]] (varia laŭ priskriboj). Lia [[recepto]] estis transigata al la fratinoj Henriod de Couvet kiuj vendis ĝin kiel medikamentan [[eliksiro]]n. Laŭ aliulaj tezoj, fratinoj Henriot estus povinta fari la eliksiron antaŭ la Ordinaire-a alveno. Ĉiakaze, iu Daniel Henri Dubied obtenis la spertaĵon de la fratinoj, kaj je [[1797]]<ref>[http://www.heureverte.com/index.php?option=com_content&task=view&id=82&Itemid=208] Historio de Absintao (franclingve)</ref>, kune kun sia filo Marcellin kaj sia [[bofilo]] [[Henri-Louis Pernod]], malfermis la unuan absintan distilejon: «Dubied Père et Fils» (Dubied patro kaj filo), en Couvet. En [[1805]], li starigis duan distilejon en [[Pontarlier]], [[Doubs (departemento)|Doubs]], [[Francio]], sub la [[Firmao|firmanomo]] «Maison Pernod Fils» (Domo Pernod Filo). Tiu ĉi restis unu el la plej populara absint[[Varomarko|marko]] ĝis malpermeso de la drinkaĵo en Francio je [[1915]]. Nuntempe, notindaj absintmarkoj estas: «Lucid», «Aphrodisia», «Saint-George»... === Kulmino de la franca konsumado === [[Dosiero:The_Absinthe_Drinker_by_Viktor_Oliva.jpg|eta|maldekstra|«La drinkulo de absinto» fare de [[Viktor Oliva]] ([[1861]]-[[1928]]).]] La drinkaĵa populareco pliampleksiĝis konstante dum la [[1830-oj]], ĉar ĝin oni donis al francaj trupoj kiuj koloniis [[Alĝerio]]n por prizorgi [[disenterio]]n<ref>[http://www.museeabsinthe.com/absintheHISTOIRE3.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100819102432/http://www.museeabsinthe.com/absintheHISTOIRE3.html |date=2010-08-19 }} Muzeo pri absinto (france)</ref> kaj [[marĉofebro]]n <ref>[http://www.phoenixnewtimes.com/2005-04-07/news/behind-the-green-door/print] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121020114635/http://www.phoenixnewtimes.com/2005-04-07/news/behind-the-green-door/print/ |date=2012-10-20 }} Phoenix New Time (angle)</ref>. Kiam [[militisto]]j revenis hejmen, ili kunportis sian inklinon por absintaĵo, kaj tiu ĉi fariĝis kutima en [[drinkejo]]j kaj [[kafejo]]j. Jam ekde [[1860]] absintaĵo fariĝis tiom populara ke en plejaj [[kabaredo]]j kaj kafejoj, la kvina posttagmeze signis na ''l'heure verte'' «la horo verda». Ĝin estimis ĉiaj sociaj [[klaso]]j, de la [[burĝo|burĝaj]] bonhavuloj al la malriĉaj [[Cigano|ciganaj]] [[artisto]]j. Dum la [[1880-oj]], la komencoj de grandkvanta produktado faligis malalten la prezojn kaj disvastigis la [[merkato]]n; Tio, kombinita kun malabundiĝo de [[vino]] ĉe la fino de la [[19-a jarcento]] okazigas absintaĵon baldaŭ fariĝi elektinda trinkaĵo en Francio. Je [[1910]], oni konsumis en Francio 36 [[litro]][[miliono]]jn da absinttrinkaĵo jare, pli ol oni trinkis vinon.<ref>Retejo Oxygenee «En 1874, Francio konsumis 700 000 litrojn da absinto, sed en 1910 la nombro eksplodis ĝis 36 000 000 litrojn….» [http://www.oxygenee.com/absinthe-faq/faq3.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120616122718/http://www.oxygenee.com/absinthe-faq/faq3.html |date=2012-06-16 }}.</ref> === Internacia konsumado === Krom Francio, oni kutimis konsumi absinttrinkaĵon ĉefe en [[Katalunio]] ([[Hispanio]]), Ĉeĥio, kaj [[Nov-Orleano]] ([[Usono]]). Absinttrinkaĵo estis neniam malpermesita en Hispanio, kaj ĝia produktado kaj konsumado neniam ĉesis. Dum la frua [[20-a jarcento]], ĝi atingis popularecan apogeon, respondante al la francinflua stilo [[Secesio (stilo)|secesio]] kaj modernaj [[Estetiko|estetikaj]] movadoj. Absintaĵo estis konsumata en Ĉeĥio, tiam [[Aŭstrio-Hungario]], almenaŭ de [[1888]], precipe fare de ĉeĥaj artistoj. Kelkaj el ili havis afinecon kun parizaj rondoj, kaj vizitadis en [[Prago]] la famkonatan [[kafejo Slavia|Kafejon Slavia]]. Ĝia aparta sukceso en [[Bohemio]] inter ciganoj estas necerta, kvankam ĝi estis negocita en kaj ĉirkaŭ Prago. Almenaŭ unu branda distilejo estas atestita produkti absintaĵon je la eko de la 20-a jarcento. Nov-Orleano en Usono ankaŭ havas historiajn ligojn kun absinta konsumado. Ĝi kalkulis elstaran kolektigan komercejon nomita «The Old Absinthe House» (La malnova absinta domo) kaj situinta ĉe strato Bourbon. Unue nomata «The Absinthe Room» (La absinta ĉambro), ĝi malfermiĝis en [[1874]] fare de kataluna ĉef[[kelnero]] kiu se tiel diri popularigis absintaĵon en [[Ameriko]]. La domon vizitadis multaj famuloj kiel [[Franklin Roosevelt]], [[Mark Twain]], [[Oscar Wilde]] aŭ [[Aleister Crowley]]<ref>[http://www.oxygenee.com/absinthe-america/neworleans.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120908150432/http://www.oxygenee.com/absinthe-america/neworleans.html |date=2012-09-08 }} Oxygenee.com (angle)</ref><ref>[http://www.experienceneworleans.com/ruebourbon/history.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210226223349/http://www.experienceneworleans.com/ruebourbon/history.html |date=2021-02-26 }} experience New Orleans (angle)</ref>. === Malpermeso === [[Dosiero:Affiche absinthe.jpg|eta|dekstra|150ra|«La fino de la verda feo». Afiŝo fare de Albert Gantner en [[1910]] bildigante malpermeson de absintaĵo en Svisio]] Instigita de [[Senalkohola kulturo|kontraŭalkoholaj influgrupoj]] kaj vinologaj asocioj, absinttrinkaĵo iĝis publike kunligita kun perfortaj krimoj kaj socia malordo. {{Citaĵo|Absintaĵo igas onin freneza kaj krimema, kaŭzas epilepsion kaj tuberkulozon, kaj mortigis milojn da francoj. Ĝi aliigas viron en bestion, virinon en martiron kaj infanon en degeneraĵon. Ĝi malorganizas kaj ruinigas la familion kaj minacas la estontecon de la regno|Kritikisto|<ref>Detraduko de anglalingva citaĵo: <small>Absinthe makes you crazy and criminal, provokes epilepsy and tuberculosis, and has killed thousands of French people. It makes a ferocious beast of man, a martyr of woman, and a degenerate of the infant, it disorganizes and ruins the family and menaces the future of the country.</small> el Conrad III, Barnaby; (1988). ''Absinthe History in a Bottle''. Chronicle books. ISBN 0-8118-1650-8 Paĝo 116</ref>}} {{Citaĵo|Boche konis klubemulon kiu tute malvestiĝis en strato Saint-Martin kaj mortis dancante [[polko]]n. Li estis absintaĵdrinkemulo|[[Émile Zola]] en sia romano ''L'Assomoir''|<ref>Propra detraduko de angla citaĵo <small>Boche had known a joiner who had stripped himself stark naked in the rue Saint-Martin and died doing the polka — he was an absinthe-drinker.</small> paĝo 411 de la 1970-a anglalingva eldono Penguin Classics</ref>}} En [[1905]], oni raportis ke iu Jean Lanfray murdis sian familion kaj provis [[sinmortigo|memmortigi]] post drinki absintaĵon.. La fakto, ke li estis alkoholulo kiu multe drinkis post la du matenaj glasoj da absinto estis preteratentata, kaj oni nure kulpigis absintaĵon. La afero Lanfray estis la lasta guto, pro kio elverŝiĝis la tuto, kaj 82 000 homoj en Svisio [[Petskribo|petskribis]] por malpermesi absintaĵon. En [[1906]], [[Belgio]] kaj [[Brazilo]] malpermesis vendadon kaj alidisdonadon de absintaĵo, kvankam ili ne estis la unuaj: absinttrinkaĵo estis kontraŭleĝa tiom frue kiom [[1898]] en la [[kolonio]] de [[Libera Ŝtato Kongo]]. En Svisio, la prohibo de absintaĵo estis eĉ skribata en la [[1907|1907-a]] [[konstitucio]], kaŭze de populara iniciato. [[Nederlando]] malpermesis ĝin en [[1909]], imitata de Usono en [[1912]] kaj Francio en 1915. La laŭleĝa nedisponebleco de absinttrinkaĵo en Francio inklinigis trinkemulojn alpreni anstataŭ [[pastiso]]n kaj ouzon, anizgustaj likvoroj kiuj ne entenas absintaĵon. Firmao Pernod transloĝiĝis sian distilejon en [[Katalunio]], kie absintaĵo daŭre estis laŭleĝa, sed malboniĝanta negoco trudis ilin fermi, eĉ se kelke da distilejetoj pluekzistas en la regiono. Svisie, la malpermeso pelis absintaĵnegocon subgrunden. La fakto, ke malgrandetaj hejmaj kaŝaj distilantoj pluproduktis post la malpermeso estas atestita. Blank- aŭ bluastila absintaĵo (''la blanche'' aŭ ''la bleue'' en la [[franca lingvo|franca]]) estis tiam plej kutima ĉe la nigra merkato, ĉar estis pli facila maski absintaĵon kies likvo estas hela. Multaj regnoj neniam malpermesis absinttrinkaĵon, interalie [[Britio]]n, kie la trinkaĵo ne estis tiom sukcesa kiom en la kontinento. === Moderna revigliĝo === == Vidu ankaŭ == * [[Fenĉono]] == Piednotoj == {{Referencoj}} == Fonto == Tiu artikolo estas grandparte tradukita de la anglavikipedia elstara artikolo: [[:en:absinthe]] {{Projektoj|commonscat=Absinthe}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Absinttrinkaĵo| ]] mlah65ky6ayboifudz0ejz988o0nwlo 3 136702 9472051 9471643 2026-09-09T14:45:25Z Moldur 2507 /* Lingvaj ŝablonoj */ kaj /* Vikipaŭzo */ 9472051 wikitext text/x-wiki Malnovaj diskutoj ŝovitaj al [[Uzanto-Diskuto:Moldur/Arkivo]], jaroj 2007-2024. == Ŝablonoj Jaroj kaj Jarcentoj antaŭ nia erao == Saluton, estas en ordo se vi estas en vikipaŭzo. Tamen ŝajnas ke la avertiga sistemo por ĉiuj en noto de la diskutpaĝo [[Ŝablono-Diskuto:Jarcentoj]] ne bone funkciis antaŭ 3 semajnoj. Mi nun ankoraŭfoje provis "pingi", sed ĉar mi nun estas skeptika mi ankaŭ metas personan atentigon: Se vi havas kapaciton, bonvolu legi la notojn en la diskutpaĝo - temas ankaŭ pri principa demando, kiom komplike ni faru niajn ŝablonojn pri tiuj tre foraj jaroj, kies paĝoj evidente estas atendataj de uzantoj, ĉar oni metas multajn ruĝajn ligilojn al neekzistaj fruaj paĝoj, sed aliflanke apenaŭ iu uzanto bone flegas la monton de paĝoj pri jaroj antaŭ 2000, 2500 aŭ pli da jaroj. Do la sistemo pri tiuj paĝoj devas esti laŭeble simpla, por ne entombigi tro multan laboron en ili. Vi komprenas ke tio ne estas [[alarmo]], kaj mi ne volas postsekvi vin en via paŭzo. Sed tamen vi volas doni al vi ŝancon scii pri la pripensoj, se vi foje reensalutos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:14, 30 nov. 2024 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:08, 23 jul. 2025 (UTC) == Peto pri helpo == Mi vidas ke vi multe redaktis la 8-an de septembto, do konjektas ke vi jam ne plu estas en vikipaŭzo. Fakte mi volas peti vin pri helpo, ĉar vi tiom bone regas informkestojn, kaj mi simple tro stultas por bone manipuli ilin. Problemo: la [[Ŝablono:Informkesto publika transporto]] ĝis nun ne antaŭvidis emblemon, kiu jes estas en pluraj aliaj informkestoj, aldone al parametro "dosiero/bildo". Mi mi provis enŝtopi ĝin per enmeto de aŭ parametro "emblemo" aŭ "p154" el vikidatumoj. Nun bone funkcias la aŭtomata enpreno de "p154" el vikidatumoj, kiel montras ekz. [[Metroo de Parizo]] aŭ [[Metroo de Moskvo]], kie aŭtomate ekaperis la emblemoj de vikidatumoj. Sed en la paĝo [[Metroo de Dubajo]] la internaciaj kolegoj ne kuraĝis pri alŝuto al la komunejo, nur al la angla branĉo, kaj do mi devis alŝuti ĝin ankaŭ al la esperanta branĉo. Neniu jura problemo pri tio, ĝi ankaŭ aperas en la teksto [[Metroo de Dubajo]] - nur mise duoble. Kion mi mise enmetis en la sintakson de [[Ŝablono:Informkesto publika transporto]]?? Kaj ĉu vi povas ripari tiun cimon? Kore antaŭdankas Thomas :Kara {{u|ThomasPusch}}, mi provas limigi mian vikipediumadon por malpezigi mian cerbon, foje pli, foje malpli sukcese. Ĉiuokaze mi nun enrigardis la ŝablonon – vi faris bone, sed hazarde enmetis du malsamajn kodpecojn por vidigi la emblemon. Mi provizore malaktivigis unu. Se vi kontentas, forigu ĝin tute. Mi kontrolis plurajn paĝojn kun la ŝablono kaj laŭ mi ili aspektas nun bone. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:17, 14 sep. 2025 (UTC) ::Kara {{u|Moldur}}, vi simple estas trezoro. Mi pardonpetas pri mia eraremo en trikado de ŝablonoj kaj kore dankas vin. Jes, mi tre kontentas - ankaŭ mi kontrolis plurajn paĝojn kun la ŝablono kaj ŝajne ĉie nun bone funkcias. Kompreneble: kiam la eraro estas trovita, la problemo estas solvita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:24, 14 sep. 2025 (UTC) ::: ☺️ == Vikipaŭzo == Mi ree iras en vikipaŭzon, kaj do dumtempe ne aktivas en Vikipedio. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 14 sep. 2025 (UTC) == Peto pri kunvoĉdono == Saluton Martin, vi laŭ mia impreso estas unu el la plej kunlaboraj agantoj en tiu ĉi vikipedio. Tial mi volus peti vin konsideri ĉu vi povus voĉdoni favore al [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj/Lajsana albatroso|legindeco de la teksto]] [[Lajsana albatroso]]. Mi ŝatus havi ĝin baldaŭ kiel artikolon de la monato, sed rifuzas fari tion sen leginda statuso... Fakte jam estas kvar poraj voĉoj, tio teknike sufiĉus por fini la voĉdonon, sed se eblas ankoraŭ havi iom pli da subteno, tio estus des pli bona... Bonajn paskajn festotagojn ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:44, 3 apr. 2026 (UTC) == Eksaj gubernioj de Finnlando == https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Eksaj_gubernioj_de_Finnlando Vidu tiun mian esencan tekston, kiu esprimas, kioj estis/estas la provincoj kaj gubernioj en mia lando. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:27, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{u|Näin on näreet}} - Vi evidente ne kapablas kunlabori en Vikipedio kun la necesa respekto al aliaj. Vi ricevis eksplicitan averton de {{u|Taylor 49}} ĉesi mencii rin en redakto-resumoj. Vi tamen faras precize tion. Vi ricevis seriozegan averton de {{u|ThomasPusch}} ke eĉ via plej eta malobeo de postuloj ne-kontakti kaŭzos vian kompletan re-forbaron. Vi ĵus faris ekzakte tion. Evidente necesas komplete forbari vin de Vikipedio, inkluzive ĉiujn viajn alinomojn kaj ŝtrumpopupojn. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:46, 31 aŭg. 2026 (UTC) :Mi devas fari vikipeuzon 1 monato. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:22, 31 aŭg. 2026 (UTC) == Lingvaj ŝablonoj == Saluton! Ampleksigante artikolon [[Komia lingvo]] mi trovis ke ne ekzistas lingvaj ŝablonoj por la ĥanta, mansa kaj neneca lingvoj. Mi kreis ilin laŭ ekzemplo de jamaj ŝablonoj, tamen ili misfunkcias. Kiel teknika troglodito, mi ne povas trovi la kialon, do mi petis helpon de [[Uzanto:Sj1mor]]. Li aldonis ilin al [[Modulo:Lingvonomo/listo/nomoj]], sed ankaŭ tio ankoraŭ ne efikis. Ĉu vi povus helpi? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:59, 9 sep. 2026 (UTC) :Saluton {{u|RG72}}! Bedaŭrinde tiuj lingvoŝablonoj estas ankaŭ por mi misteraj, do mi havas neniun helpon ĉi tie, domaĝe. :Plue, mi nun komencas vikipaŭzon, ne scias por kiom longe. - Amikajn salutojn, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:44, 9 sep. 2026 (UTC) == Vikipaŭzo == Mi ree iras en vikipaŭzon, kaj do dumtempe ne aktivas en Vikipedio. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:44, 9 sep. 2026 (UTC) gbfg3fm5kppm0w0p5b445e27ioa49sh 0 137095 9472202 9398578 2026-09-10T02:54:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472202 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Aleksandr Valteroviĉ LITVINENKO''' ({{lang-ru|Александр Вальтерович Литвиненко}}; n. [[4-a de decembro]] [[1962]] en [[Voroneĵ]]; m. [[23-an de novembro]] [[2006]] en [[London]]) estis iama oficiro de la rusa sekretservo [[KGB]] (pli poste [[FSB]]), libroverkisto kaj kritikanto de la rusa prezidento [[Vladimir Putin]]. Li mortis je verŝajna venenigo per [[polonio]]. ==Vivo== En 1988 li ekservis en [[KGB]], ekde 1991 en ties posteulo - FSB. Li agadis ĉefe en kontraŭterorismaj grupoj. Post kiam oni forigis lin en 1998 el FSB, li kritikis en [[gazetkonferenco]] (Moskvo) la gvidantojn de la sekretservo. Novembre 1998 en gazetara konferenco li malkaŝis fakton ricevi por plenumo ordonojn kontraŭdirajn kun la [[leĝo]] (la ordonon [[murdo|murdi]] [[Boris Berezovskij]]). Oni arestis lin unuafoje en marto 1999 kaj enprizonigis en enketa [[malliberejo]] en [[Moskvo]], sed en novembro liberiĝis. Oni poste en 2000 denove arestis kaj liberigis lin. Pro la atendebla tria aresto, li fuĝis li al Britio en majo de 2001 kaj petis politikan [[azilo]]n. Li verkis libron kun [[Jurij Felĉinskij]] (''Blowing Up Russia. Terror from within (ruse: ФСБ взрывает Россию)).'' La kerna ideo de la libro estis, ke la [[Bombaj atencoj kontraŭ loĝejoj en Rusio|bombeksplodojn kontraŭ la moskvaj loĝejoj]] organizis kaj efektivigis FSB. Tio servis onidire por milito kontraŭ [[Ĉeĉenio]]. Li lastatempe okupiĝis pri murdo de moskva ĵurnalistino [[Anna Politkovskaja]]. Onidire, li estis venenigita la 1-an de [[novembro de 2006]] dum tetrinkado kun iamaj KGB-agento. Li glutis [[polonio]]n, kiu detruis lian imunsistemon, hepaton kaj fine kaŭzis morton. Diagnozo: radio-aktiva venenigo. Li akuzis pri la venenigo la rusan registaron kaj Putin mem. Sur la mortolito, li konvertiĝis [http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/12/E4B19AB3-82B6-45C8-BABB-A13B7CEAB243.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080616010314/http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/12/e4b19ab3-82b6-45c8-babb-a13b7ceab243.html |date=2008-06-16 }}(angla) al [[islamo]]. ==Verkaro== * Alexander Litvinenko, Yuri Felshtinsky, "Blowing Up Russia: The Secret Plot to Bring Back KGB Terror" Encounter Books, New York, 2007 ISBN 978-1-59403-201-1 * Yuri Felshtinsky, Alexander Litvinenko, and Geoffrey Andrews, ''Blowing up Russia: Terror from within'' Gibson Square Books, London, 2007, ISBN 978-1-903933-95-4 * Alexander Litvinenko: "Allegations – Selected Works by Alexander Litvinenko", translated from Russian and edited by Pavel Stroilov, introduction by [[Vladimir Bukovskij]], Publisher: Aquilion (12 November 2007), ISBN 978-1-904997-05-4 * A. Litvinenko and A. Goldfarb, ''Criminal gang from Lubyanka''(Russian) GRANI, New York, 2002, ISBN 978-0-9723878-0-4 * А. Литвиненко, ''Лубянская преступная группировка'' (Russian) GRANI, New York, 2002, ISBN 0-9723878-0-3 * A documentary film, ''Assassination of Russia'' was made by French producers based on books by Litvinenko. He was a consultant for the movie. ==Libroj kaj filmoj pri Litvinenko== * William Dunkerley, ''The Phony Litvinenko Murder: Finally the Truth after 5 Years – The Story Told by the Media Doesn't Match the Facts'', Omnicom Press, 2011. ISBN 978-0-615-55901-8 * Alan Cowell, ''The Terminal Spy: A True Story of Espionage, Betrayal and Murder'', Random House, 2008. ISBN 978-0-7393-7054-4 * Alex Goldfarb and Marina Litvinenko, ''Death of a Dissident: The Poisoning of Alexander Litvinenko and the Return of the KGB.'' Free Press, New York, 2007. ISBN 978-1-4165-5165-2. * Martin Sixsmith, ''The Litvinenko File: the True Story of a Death Foretold'', Publisher: Macmillan (2 April 2007) ISBN 0-230-53154-7 ISBN 978-0230531543 * Andrei Nekrasov, ''Rebellion: the Litvinenko Case'', 2007, Dreamscanner. Banned in Russia. ==Bibliografio== * [http://flb.ru/persprint/185.html Biografio de Litvinenko en Interreto] ruse ==Eksteraj ligiloj== * [https://www.litvinenkoinquiry.org The Litvinenko Inquiry] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160127103105/https://www.litvinenkoinquiry.org/ |date=2016-01-27 }} angle {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Litvinenko, Aleksandr}} [[Kategorio:Rusiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Kriminaleco en Britio]] [[Kategorio:Disidentoj]] 3g48eejt3yhf1ngjusl2a4kgwxkxven 1 137882 9472039 9471798 2026-09-09T13:25:56Z Arbarulo 135469 9472039 wikitext text/x-wiki Ĉu tiu paĝo ne temas pri sfenisko anstataŭ pingveno ? http://www.uni-leipzig.de/esperanto/voko/revo/art/sfenisk.html France, "penguoin" vivas nordhemisfere kaj "manchot" vivas sude. Vidu tiun anglan paĝon [[en:Penguin]] kie oni vidas ke "Penguin" rilatas france la vorton "Manchot". La franclingva paĝo [[fr:Manchot#Manchots_et_pingouins]] klarigas la diferencojn inter sfeniskojn kaj pingvenojn. [[Vikipediisto:OlivierWeb|OlivierWeb]] 12:47, 3. Dec 2006 (UTC) == [[vikipedio:Artikolo de la monato|Artikolo de la monato]] 1 2026 == Mi volas havi rapidan solvon por uzo kiel [[vikipedio:Artikolo de la monato|Artikolo de la monato]], ĉar oni forgesis antaŭvidi ion tie kaj la unua tago de januaro 2026 jam '''preskaŭ pasis''' kun granda truo en la esperanta ĉefpaĝo. Tial mi proponas reprezenti la paĝon paĝon [[Pingveno]] tie, post preskaŭ 20 jaroj. Apenaŭ estas signifaj problemoj en la longe malmulte atentita paĝo: unu antikva ekstera retejo ŝajne jam fiaskiĝis en 2004, kaj oni de rimarkis tiom ĝis 2026... riparite per trovo de la arkivigita versio de 2004. Kaj la suba navigilo "[[Ŝablono:Sfeniskoformaj birdoj]]" havis sep mizerajn pseŭdoruĝajn ligilojn, kvankam la tekstoj pri la sep specioj ekde longe modele ekde januaro 2013 fariĝis per Kani (Dankon!). Do la navigilon eblis relative facile ripari. Nun mi nur vidus la problemon, ke la referencoj senescepte nur estas anglalingvaj, kvazaŭ ne ekzistus eblaj referencoj en aliaj lingvoj krom la "internacia angla". Sed mi nun ne ekserĉos alternativajn alilingvajn fontojn, kaj toleros tiun etan mison. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:57, 1 jan. 2026 (UTC) Ankoraŭ estas du etaj paneoj en la referencoj: la paĝon [https://web.archive.org/web/20120715000000*/https://www.royalsociety.org.nz/includes/download.aspx?ID=94769] oni multfoje sensukcese provis arkivigi inter 2011 kaj 2024. Mi ne havas plian ideon kie oni povis serci kaj simple akceptas ke ĝi evidente jam ne plu haveblis en 2010. La mondo devos vivi sen tio. Kaj la duan problemon: : (1985) “Faunal Turnover in South American Fossil Avifaunas: The Insufficiencies of the Fossil Record”, Evolution 39 (5), p. 1174–1177. doi:10.2307/2408747. Arkivigite je 2022-10-09 per ghostarchive.org [[Error: unknown archive URL]] Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2009-07-17. Alirita 2013-12-03 . ... mi povos solvi post minuto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:35, 1 jan. 2026 (UTC) == memmorfoj == ? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:42, 9 sep. 2026 (UTC) :Temas pri malkonsilinda duonesperantigo de la koncepto [[aŭtapomorfo]] (angle ''autapomorphy''), verŝajne plimalklarigita de tajperaro ("memmorfoj" anstataŭ *mempomorfoj). Ĉi tiu parto de nia artikolo evidente estas tradukita el la angla. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:25, 9 sep. 2026 (UTC) 2gs7kgw2lw1kwh4at772qpsi5cnthhn 0 141475 9472274 9352775 2026-09-10T06:07:09Z Sj1mor 12103 9472274 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Muminvalo (libro)}} {{Informkesto rolulo}} {{Informkesto fikcia loko}} [[Dosiero:Muminvalo.jpg|eta|Kovrilo de ''[[Muminvalo (libro)|Muminvalo]]'']] '''''Muminvalo''''' ({{lang-sv|Mumindalen}}, {{lang-fi|Muumilaakso}}) estas fikcia loko, kie loĝas [[Mumintroloj]] kaj plejo de aliaj figuroj en muminlibroj de [[svedlingvaj finnlandanoj|svedlingva finnlanda]] porinfana verkisto [[Tove Jansson]], en muminbildliteraturoj de Tove kaj ŝia frato [[Lars Jansson]] kaj en televidoserioj pri Mumintroloj. La valo estas sur bordo de maro apud montaro ''De ensliga bergen'' ({{lang-fi|Yksinäiset vuoret}}). Plejparto de loĝantoj de Muminvalo dormas {{N|vintra dormo}}. == Loĝantoj de Muminvalo == [[Dosiero:Finnair McDonnell Douglas MD-11 (OH-LGB) at Helsinki-Vantaa Airport.jpg|eta|dekstra|350px|Snif, Mumintrolo, Snufmumriko kaj Snorkfraŭlino pentritaj sur [[Finnair]]-aviadilo]] Jen (nekompleta) listo de roluloj en la verkoj pri Muminvalo<ref>La esperantaj nomoj Mumintrolo, Muminpatrino, Muminpatro, Eta Mim, Filifjonkino, Gafsino, Hemuloj, Morho, Snif, Snorkfraŭlino, Snufmumriko, Tu-tiki, estas cititaj laŭ [https://sezonoj.ru/2014/08/jansson/ Sezonoj], alirita 2021-09-20. Mimlino aperas [[Memoroj de Muminpatro]].</ref>: La Mumin-familio: * Mumin (ankaŭ nomata la [[Mumintrolo]]) – ''Mumin, Mumintrollet'' * Muminpatrino – ''Muminmamman'' * Muminpatro – ''Muminpappan'' Amikoj de Mumin: * [[Snusmumrik|Snufmumriko]] – ''Snusmumriken'' * [[Sniff|Snif]] – ''Sniff'' * [[Eta Mim]] – ''Lilla My'' * [[Snorkfraŭlino]] – ''Snorkfröken'' Aliaj: * Tu-tiki – ''Too-ticki'' * [[Filifjonkan|Filifjonkino]] – ''Filifjonkan'' * Gafsino – ''Gafsan'' * Morho – ''Mårran'' * [[Hemulo]] – ''Hemulen'' * Mimlino – ''Mymlan'' * policisto * ''[[Stinky]]'' * Hatifnatoj * kaj pluraj aliaj == Policisto de Muminvalo == [[Policisto]] de Muminvalo estas figuro en bildliteraturoj kaj televidaj serioj pri mumin-oj. En porinfanaj romanoj pri mumin-oj la policisto ne aperas. Li estas escepta figuro en muminrakontoj do, ke li havas oficialan profesion. Tamen li havas nur malmultajn labortaskojn, ĉar en la valo estas vivata do trankvila vivo; [[Stinky]] estas nura ordinara krimulo kaj eĉ Stinky ne faras vere grandajn krimojn. Sen Stinky la policisto estus senlabora. Pri sia speco, li estas [[hemulo]], tial li havas longetan muzelon. Favora hobio de policisto estas flegado de rozoj. == En Esperanto == En Esperanto aperis: * ''[[Muminvalo (libro)|Muminvalo]]'', esperantigita de [[Eckhard Bick]], traduko de la novelaro ''Det osynliga barnet och andra berättelser'', 1984 * ''Kometo en Muminvalo'' (2022, ISBN 978-0-902756-56-4), esperantigita de [[Sten Johansson]], traduko de ''Kometen kommer'' * [[Memoroj de Muminpatro]], esperantigita de [[Sten Johansson]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Literaturo}} * [https://nemaloknig.net/read-314708/?page=2 ĈAPELO DE SORĈISTO] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210805193458/https://nemaloknig.net/read-314708/?page=2 |date=2021-08-05 }}, esperantigis [[Sten Johansson]], alirita 2021-08-05 * [https://sezonoj.ru/2014/08/jansson/ Sezonoj], artikolo pri Tove Jansson, de [[Sten Johansson]], alirita 2021-09-20 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mumin| ]] [[Kategorio:Fikciaj lokoj]] [[Kategorio:Fikciaj universoj]] 7xitrcj0oo8vv7vmfg05bjgjdpy4ect 0 141514 9472283 8829119 2026-09-10T06:10:24Z Sj1mor 12103 9472283 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto Esperanto-libro | titolo = Kie Boacoj Vagadas | aŭtoro = Eija Salovaara | eldonjaro = 1967 | aliaj eldonoj = en [[1994]] | eldonurbo = [[Åbyhøj]] | eldoninto = Dansk Esperanto-Forlag | paĝoj = 72 | isbn = 3851820185 | bildo = 1967 Kie Boacoj Vagadas.jpg | bildo-titolo = Du eldonoj de "Kie boacoj vagadas }} '''''Kie Boacoj Vagadas''''' <ref> Tiele literumita ĉe [[Geoffrey Sutton|Sutton, Geoffrey]] 2008 : ''[[Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007|Original Literature of Esperanto]]'', [[Mondial (eldonejo)|Mondial]], New York, paĝo 365, ISBN 978 1 59569 090 6 </ref> estas originale Esperanta [[novelaro]] de la [[Finnlando|finna]] esperanto-verkisto [[Eija Salovaara]]. La libro aperis la unuan fojon ĉe [[Dansk Esperanto-Forlag]] kaj la duan fojon ĉe [[Pro Esperanto]]. La naŭ noveloj rakontas pri la vivo en [[laponia gubernio]]. ==Enhavo de la libro== *'''Antaŭparolo''' - prezento de la laplando kaj superstiĉoj de ĝiaj loĝantoj *'''“Nenio“ frapas sur la pordon''' - la aŭtorino restis sola en ligna kabano, dum la ceteraj amikinoj foriris al dancamuzo. Subite io trifoje frapis la pordon, kvankam ŝi ne aŭdis paŝojn sur la knarema ŝtuparo, kaj neniu eniris post ŝia „Envenu!“. Ŝi rememoris pri la indiĝena superstiĉo, ke Nenio (Malpleno) ŝatas frapi la pordon per tri frapoj kaj ve al tiu, kiu malfermos la pordon! *'''Kunprenantino''' - dormante en alia kabano apud „sankta monto“ de Laplando ŝi sonĝis pri sia mortinta amikino kaj demandis ŝin: „Ĉu vi venis por min kunpreni?“ *'''La urso''' - du turistoj kun dekjara knabo tendumis sur insulo, kie vivis nur ŝafoj. La knabeto alkuris terurita, ke li vidis grandan urson, disŝirantan ŝafon. La patro kaj amiko nur ridis, ke li havas grandan fantazion, ĉar ĉi tie ursoj ne vivas. Sed post semajno aperis en loka ĵurnalo informo, ke sur la insulo estis mortpafita granda urso, kiu mortigis kaj vundis multajn ŝafojn. *'''Norda tragedio''' - juna turisto foriris direkte al plej proksima kabano, sed en la neĝo li perdis direkton kaj neniam plu estis trovita *'''La viro kiu ŝatis brandon''' - tri drinkuloj marŝis tra la laplanda regiono kaj fordrinkis ĉiujn siajn botelojn da brando krom la lasta. Preterveturanta aŭtomobilisto proponis al ili por la botelo dudek markojn, poste kvindek kaj cent, sed ili rifuzis kaj forpelis lin. Poste ili diris: „Jen, viro kiu vere ŝatas brandon!“ *'''Verda renkonto en Laplanda regiono''' - la aŭtorino kun geamikoj turistis en Laplando kaj kiam ili kafumis ĉe tendarfajro, subite tie aperis du italaj junuloj, tute mortlacaj. Ili ne komprenis ilian rakontadon, sed kiam la studentoj demetis siajn surtutojn, ili havis insignon kun verda stelo sur la jako. La aŭtorino ilin alparolis Esperante kaj la junuloj ĝoje klarigis, ke ili perdis kompason kaj jam la tutan tagon senespere vagis tra la pejzaĝo, ĉiam denove renkontante la saman boacaron, ĝis ili fine ekvidis ilian fajron. *'''La Reĝino de Laplando''' - veturante en aŭtobuso al Johanofesto, ili kunprenis maljunan virinon, avinon Maaret, kun ŝia nepeto. La maljunulino rakontis, ke ŝi estas vidvino post lapona reĝo kaj ke ŝi heredis multajn boacarojn post li. Nur post unu jaro la aŭtorino eksciis, ke Maaret estas fama almozulino, kiu la tutan fabelon pri sia „reĝineco“ elpensis. *'''Printempo penetras en vilaĝon''' - lapona amikino vizitis la aŭtorinon en Helsinki kaj rakontis, kiel printempe transbordiĝis en Laplando la riveroj kaj inundis iliajn domojn. La vilaĝanoj rifuĝis sur la supron de monto, de kie savis ilin helikoptero. *'''Kiel Magga savis sian patrinon''' - dekjara Magga lasis malsanan patrinon hejme kun okjara fratineto kaj sesjara frateto kaj sola en boato nokte remis trans la lago Inari por alvoki helpon en la urbo Inari. *'''Epilogo''' - moderniĝo penetras en Laplandon, elpelas koboldojn, fantomojn kaj tradiciojn, sole la naturo ĉiam restas majesta. ==Recenzoj== {{citaĵo|Jen verko, kiun mi, katenata de ĝia [[ĉarmo]], tralegis tute senpaŭze. Temas pri naŭ rakontoj, esperante verkitaj per eleganta kaj flua esprimmaniero. E. Salovaara transportas nian imagon al la malproksima Laplando, en la plej norda [[Finlando]], kie la grandaj arbaregoj, senlimaj vastejoj, mudaj montoj, ŝaŭmantaj [[rivero]]j kaj akvofaloj, lagoj kaj sovaĝaj kanjonoj kovras sin per dika neĝa [[tavolo]] dum la kelkmonata, sensuna, vintra nokto. Tiam, la arboj ŝajnas [[fantomo]]j, la montoj subteraj monstroj kaj la [[valo]]j kaj lagoj senfinaj [[glaciejo]]j, kie neniam plu revenos la suno. Senkompata frostega vintro, regata de malbonaj [[spirito]]j, superstiĉoj kaj sorĉaĵoj, kiuj malaperas tuj kiam alvenas la printempo kun siaj fulmantaj grandiozaj nordlumoj, nokta somersuno kaj brila bunteco de la naturo. Tamen, estas tre danĝera la komenco de la sopirata printempo, ĉar, kelkfoje, post pli terura malvarma vintro ol ordinare, la degelo de montoj kaj riveroj okazigas inundegojn en la ĉeriveraj vilaĝoj, kies domojn katapultas kaj detruas la grandaj naĝantaj [[glacibloko]]j. Miriga kaj timega lando «Kie boacoj vagadas», jen por serĉi bonajn paŝtejojn, jen por fuĝi de la sangosoifaj kuloj kaj [[tabano]]j, kie ursoj dormas sian [[vintrodormo]]n, lupoj hurlas sur la montdeklivoj, agloj majeste ŝvebas kaj, nur nestas en neatingeblaj rokofendoj de la montoj. Lando de longa tago kaj longa nokto, de lumo kaj mallumo, preskaŭ duonsovaĝa malgraŭ la nuna [[invado]] de turistoj vestitaj per elegantaj [[skikostumo]]j. Sed, sur la plej nordaj montoj de la [[regiono]], ankoraŭ restas veraj nomadaj [[familio]]j, [[lapono]]j kun praaj moroj. Mi esperas ke, ne lastafoje ni povos ĝui legadon de verkoj de E. Salovaara, aŭtorino de «[[Sub la signo de la verda stelo]]» kaj «Kie boacoj vagadas»|[[Boletín]] n160 (mar 1967)}} ==Referencoj== {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Portalo|Literaturo}} * [http://data.onb.ac.at/rec/AC04205734 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:1003110/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/work/14513963/details/208868670 Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' * [https://katalogo.biblioteko.ca/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=632 Katalogo de] [[Libraro Ludovika]] [[Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo]] [[Kategorio:Eldonaĵoj de Pro Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1994]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de la FEL-biblioteko]] [[Kategorio:Katalogo de Libraro Ludovika]] 9myn1gknv9u1erxfd5pj8r5xqh9va5q 0 161535 9472026 9412228 2026-09-09T13:05:33Z ~2026-48814-76 263156 /* Biografio */ La otomanaj turkaj unuoj estis venkitaj de Franchet d’Espèrey, kaj tiu malvenko de la turkoj kaŭzis la bulgarojn. 9472026 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Louis Félix Marie Franchet d'Espèrey''' ([[25-an de majo]] [[1856]] en [[Mostaganem]], [[Alĝerio]]; [[3-an de julio]] [[1942]] en [[Albi]]) estis [[francio|franca]] [[generalo]] kaj pli poste [[marŝalo de Francio]]. == Biografio == Franchet d'Esperey naskiĝis kiel filo de franca kolonia oficiro kaj finstudis en la [[Milita speciala lernejo Saint-Cyr|oficira lernejo de Saint-Cyr]] en [[1876]]. Poste li soldatservis en [[Hindoĉinio]], en [[Ĉinio]] dum la [[boksera ribelo]] de [[1900]] kaj en [[Maroko]]. Post la komenciĝo de la [[unua mondmilito]], en [[1914]] li komandis [[korpuso]]n de la franca armeo dum la batalo de [[Charleroi]]. Inter marto [[1916]] kaj majo [[1918]], li komandis du armeajn korpusojn de la franca armeo. Post la grava malvenko en la batalo de Chemin des Dames, konata ankaŭ kiel tria batalo ĉe [[Aisne]], oni fortiris lin el la [[fronto]] de [[Francio]] kaj li agadis plu kiel ĉefkomandanto de la aliancaj trupoj sur la [[Balkano]]. Tie komenciĝis la [[29-an de septembro]] [[1918]] granda ofensivo kontraŭ la aŭstra-hungaraj, otomanaj turkaj kaj bulgaraj trupoj, kiuj devigis Bulgarion forlasi la militon. Li eluzis la sukceson de la ofensivo kaj komencis rapidan penetron tra la [[Balkano]], kiu finiĝis antaŭ la hungara limo. Louis Félix Marie Franchet d'Espèrey estis nomumita la [[19-an de februaro]] [[1921]] [[marŝalo de Francio]]. La [[1-an de novembro]] [[1934]] li iĝis membro de la [[Franca Akademio]], je la sama tago ol [[Léon Bérard]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Franchet d'Esperey (stacidomo)]] (fervoja stacio en [[Reims]]) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Franchet d'Esperey, Louis Felix Marie}} [[Kategorio:Francaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Francaj marŝaloj]] [[Kategorio:Membroj de la Franca Akademio]] hucaib5wtnhrvx2x2y9cbdmkcc3zvh6 0 161996 9472095 9257609 2026-09-09T18:06:04Z Д.Ильин 70105 9472095 wikitext text/x-wiki Ĉi tiu tabelo enhavas indeksitan liston de la [[unuforma pluredro|unuformaj]] kaj steligitaj [[pluredro]]j de la libro ''Pluredraj Modeloj'' de Magnus Wenninger. La libro estis skribita kiel gvidilo por konstrui pluredrojn kiel fizikaj modeloj. Ĝi inkluzivas ŝablonojn de la edroj por konstruado, kaj ankaŭ mallonge priskribas la teorion malantaŭ de ĉi tiuj formoj. Ĝi enhavas la 75 neprismajn [[Unuforma pluredro|unuformajn pluredrojn]], kaj ankaŭ 44 [[steligo|steligitajn formojn]] de konveksaj regulaj pluredroj. Specoj de pluredroj listigitaj ĉi tie povas esti referencitaj kiel "Modelo de Wenninger numero N", aŭ W_N. La pluredroj estas grupitaj pli sube en 5 tabelojn: regula (1 ... 5), duonregula (6 ... 18), regulaj stelaj pluredroj (20 ... 22, 41), steligoj kaj kombinaĵoj (19 ... 66), kaj uniformaj stelaj pluredroj (67 ... 119). La kvar regulaj stelaj pluredroj estas listitaj dufoje ĉar ili apartenan kaj al uniformaj pluredroj kaj al stelaj. ==[[Platonaj solidoj]] (regulaj) W1 ... W5 == {| class="wikitable" ! Indekso ! Nomo ! Bildo ! [[Simbolo de Wythoff]] ! [[Vertica konfiguro|Vertica figuro]]<br>kaj [[simbolo de Schläfli]] ! Geometria simetria grupo ! U# ! K# ! V ! E ! F ! Edroj laŭ speco |- | 1 | [[Kvaredro]] | [[Dosiero:Tetrahedron.png|100px]] | 3&#124;2 3 | [[Dosiero:Tetrahedron vertfig.svg|80px]]<br>{3,3} | T_d | U01 | K06 | 4 | 6 | 4 | 4{3} |- | 2 | [[Okedro]] | [[Dosiero:Octahedron.png|100px]] | 4&#124;2 3 | [[Dosiero:Octahedron vertfig.svg|80px]]<br>{3,4} | O_h | U05 | K10 | 6 | 12 | 8 | 8{3} |- | 3 | [[Kubo (geometrio)|Kubo]] | [[Dosiero:Hexahedron.png|100px]] | 3&#124;2 4 | [[Dosiero:Cube vertfig svg.svg|80px]]<br>{4,3} | O_h | U06 | K11 | 8 | 12 | 6 | 6{4} |- | 4 | [[Dudekedro]] | [[Dosiero:Icosahedron.png|100px]] | 5&#124;2 3 | [[Dosiero:Icosahedron vertfig.png|80px]]<br>{3,5} | I_h | U22 | K27 | 12 | 30 | 20 | 20{3} |- | 5 | [[Dekduedro]] | [[Dosiero:Dodecahedron.png|100px]] | 3&#124;2 5 | [[Dosiero:Dodecahedron vertfig.png|80px]]<br>{5,3} | I_h | U23 | K28 | 20 | 30 | 12 | 12{5} |} ==[[Arĥimedaj solidoj]] ([[duonregula pluredro|duonregulaj]]) W6 ... W18 == {| class="wikitable" ! Indekso ! Nomo ! Bildo ! [[Simbolo de Wythoff]] ! [[Vertica konfiguro|Vertica figuro]] ! Geometria simetria grupo ! U# ! K# ! V ! E ! F ! Edroj laŭ speco |- | 6 | [[Senpintigita kvaredro]] | [[Dosiero:Truncated tetrahedron.png|100px]] | 2 3&#124;3 | [[Dosiero:Truncated tetrahedron vertfig.svg|80px]]<br>3.6.6 | T_d | U02 | K07 | 12 | 18 | 8 | 4{3}+4{6} |- | 7 | [[Senpintigita okedro]] | [[Dosiero:Truncated octahedron.png|100px]] | 2 4&#124;3 | [[Dosiero:Truncated octahedron vertfig.svg|80px]]<br>4.6.6 | O_h | U08 | K13 | 24 | 36 | 14 | 6{4}+8{6} |- | 8 | [[Senpintigita kubo|Senpintigita sesedro]] | [[Dosiero:Truncated hexahedron.png|100px]] | 2 3&#124;4 | [[Dosiero:Truncated cube vertfig.svg|80px]]<br>3.8.8 | O_h | U09 | K14 | 24 | 36 | 14 | 8{3}+6{8} |- | 9 | [[Senpintigita dudekedro]] | [[Dosiero:Truncated icosahedron.png|100px]] | 2 5&#124;3 | [[Dosiero:Truncated icosahedron vertfig.svg|80px]]<br>5.6.6 | I_h | U25 | K30 | 60 | 90 | 32 | 12{5}+20{6} |- | 10 | [[Senpintigita dekduedro]] | [[Dosiero:Truncated dodecahedron.png|100px]] | 2 3&#124;5 | [[Dosiero:Truncated dodecahedron vertfig.svg|80px]]<br>3.10.10 | I_h | U26 | K31 | 60 | 90 | 32 | 20{3}+12{10} |- | 11 | [[Kubokedro]] | [[Dosiero:Cuboctahedron.png|100px]] | 2&#124;3 4 | [[Dosiero:Cuboctahedron vertfig.svg|80px]]<br>3.4.3.4 | O_h | U07 | K12 | 12 | 24 | 14 | 8{3}+6{4} |- | 12 | [[Dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Icosidodecaëder.png|100px]] | 2&#124;3 5 | [[Dosiero:Icosidodecahedron vertfig.svg|80px]]<br>3.5.3.5 | I_h | U24 | K29 | 30 | 60 | 32 | 20{3}+12{5} |- | 13 | [[Malgranda rombokub-okedro]] | [[Dosiero:Small rhombicuboctahedron.png|100px]] | 3 4&#124;2 | [[Dosiero:Small rhombicuboctahedron vertfig.svg|80px]]<br>3.4.4.4 | O_h | U10 | K15 | 24 | 48 | 26 | 8{3}+(6+12){4} |- | 14 | [[Malgranda rombo-dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Small rhombicosidodecahedron.png|100px]] | 3 5&#124;2 | [[Dosiero:Small rhombicosidodecahedron vertfig.svg|80px]]<br>3.4.5.4 | I_h | U27 | K32 | 60 | 120 | 62 | 20{3}+30{4}+12{5} |- | 15 | [[Granda rombokub-okedro]]<br>(Rombotranĉita kubokedro)<br>(Senpintigita kubokedro) | [[Dosiero:Great rhombicuboctahedron.png|100px]] | 2 3 4&#124; | [[Dosiero:Great rhombicuboctahedron vertfig.svg|80px]]<br>4.6.8 | O_h | U11 | K16 | 48 | 72 | 26 | 12{4}+8{6}+6{8} |- | 16 | [[Granda rombo-dudek-dekduedro]]<br>(Rombotranĉita dudek-dekduedro)<br>(Senpintigita dudek-dekduedro) |[[Dosiero:Great rhombicosidodecahedron.png|100px]] | 2 3 5&#124; | [[Dosiero:Great rhombicosidodecahedron vertfig.svg|80px]]<br>4.6.10 | I_h | U28 | K33 | 120 | 180 | 62 | 30{4}+20{6}+12{10} |- | 17 | [[Riproĉa kubo]] | [[Dosiero:Snub hexahedron.png|100px]] | &#124;2 3 4 | [[Dosiero:Snub cube vertfig.svg|80px]]<br>3.3.3.3.4 | O | U12 | K17 | 24 | 60 | 38 | (8+24){3}+6{4} |- | 18 | [[Riproĉa dekduedro]] | [[Dosiero:Snub dodecahedron ccw.png|100px]] | &#124;2 3 5 | [[Dosiero:Snub dodecahedron vertfig.svg|80px]]<br>3.3.3.3.5 | I | U29 | K34 | 60 | 150 | 92 | (20+60){3}+12{5} |} ==[[Solido de Keplero-Poinsot|Solidoj de Keplero-Poinsot]] (regulaj [[stela pluredro|stelaj pluredroj]]) W20, W21, W22, W41== {| class="wikitable" ! Indekso ! Nomo ! Bildo ! [[Simbolo de Wythoff]] ! [[Vertica konfiguro|Vertica figuro]]<br>kaj [[simbolo de Schläfli]] ! Geometria simetria grupo ! U# ! K# ! V ! E ! F ! Edroj laŭ speco |- | 20 | [[Malgranda steligita dekduedro]] | [[Dosiero:Small stellated dodecahedron.png|100px]] | 5&#124;2⁵/₂ | [[Dosiero:Small stellated dodecahedron vertfig.png|80px]]<br>{⁵/₂,5} | I_h | U34 | K39 | 12 | 30 | 12 | 12{⁵/₂} |- | 21 | [[Granda dekduedro]] | [[Dosiero:Great dodecahedron.png|100px]] | ⁵/₂&#124;2 5 | [[Dosiero:Great dodecahedron vertfig.png|80px]]<br>{5,⁵/₂} | I_h | U35 | K40 | 12 | 30 | 12 | 12{5} |- | 22 | [[Granda steligita dekduedro]] | [[Dosiero:Great stellated dodecahedron.png|100px]] | 3&#124;2⁵/₂ | [[Dosiero:Great stellated dodecahedron vertfig.svg|80px]]<br>{⁵/₂,3} | I_h | U52 | K57 | 20 | 30 | 12 | 12{⁵/₂} |- | 41 | [[Granda dudekedro]]<br>(16-a steligo de dudekedro) | [[Dosiero:Great icosahedron.png|100px]] | ⁵/₂&#124;2 3 | [[Dosiero:Great icosahedron vertfig.png|80px]]<br>{3,⁵/₂} | I_h | U53 | K58 | 12 | 30 | 20 | 20{3} |} ==Steligoj W19 ... W66== ===Steligo de okedro=== {| class="wikitable" ! Indekso ! Nomo ! Geometria simetria grupo ! Bildo ! Facetoj |- | 2 | [[Okedro]]<br>(regula) | O_h | [[Dosiero:Zeroth stellation of octahedron.svg|150px]] | [[Dosiero:Zeroth stellation of octahedron facets.svg|150px]] |- | 19 | [[Steligita okedro]]<br>(Kombinaĵo de du kvaredroj) | O_h | [[Dosiero:First stellation of octahedron.svg|150px]] | [[Dosiero:Stellation of octahedron facets.svg|150px]] |} ===Steligoj de dekduedro=== {| class="wikitable" ! Indekso ! Nomo ! Geometria simetria grupo ! Bildo ! Facetoj |- | 5 | [[Dekduedro]] (regula) | I_h | [[Dosiero:Zeroth stellation of dodecahedron.svg|150px]] | [[Dosiero:Zeroth stellation of dodecahedron facets.png|150px]] |- | 20 | [[Malgranda steligita dekduedro]] (regula)<br>(Unua steligo de dekduedro) | I_h | [[Dosiero:First stellation of dodecahedron.svg|150px]] | [[Dosiero:First stellation of dodecahedron facets.png|150px]] |- | 21 | [[Granda dekduedro]] (regula)<br>(Dua steligo de dekduedro) | I_h | [[Dosiero:Second stellation of dodecahedron.svg|150px]] | [[Dosiero:Second stellation of dodecahedron facets.png|150px]] |- | 22 | [[Granda steligita dekduedro]] (regula)<br>(Tria steligo de dekduedro) | I_h | [[Dosiero:Third stellation of dodecahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Third stellation of dodecahedron facets.png|150px]] |} ===Steligoj de dudekedro=== {| class="wikitable" ! Indekso ! Nomo ! Geometria simetria grupo ! Bildo ! Facetoj |- | 4 | [[Dudekedro]] (regula) | I_h | [[Dosiero:Zeroth stellation of icosahedron.svg|150px]] | [[Dosiero:Zeroth stellation of icosahedron facets.png|150px]] |- | 26 | [[Unua steligo de dudekedro]]<br>(Trilateropiramidigita dudekedro) | I_h | [[Dosiero:First stellation of icosahedron.png|150px]] | [[Dosiero:First stellation of icosahedron facets.png|150px]] |- | 23 | [[Kombinaĵo de kvin okedroj]]<br>(Unua kombinaĵa steligo de dudekedro) | I_h | [[Dosiero:First compound stellation of icosahedron.png|150px]] | [[Dosiero:First compound stellation of icosahedron facets.png|150px]] |- | 24 | [[Kombinaĵo de kvin kvaredroj]]<br>(Dua kombinaĵa steligo de dudekedro) | I | [[Dosiero:Second compound stellation of icosahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Second compound stellation of icosahedron facets.png|150px]] |- | 25 | [[Kombinaĵo de dek kvaredroj]]<br>(Tria kombinaĵa steligo de dudekedro) | I_h | [[Dosiero:Third compound stellation of icosahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Third compound stellation of icosahedron facets.png|150px]] |- | 27 | [[Dua steligo de dudekedro]] | I_h | [[Dosiero:Second stellation of icosahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Second stellation of icosahedron facets.png|150px]] |- | 28 | [[Tria steligo de dudekedro]] | I_h | [[Dosiero:Third stellation of icosahedron.svg|150px]] | [[Dosiero:Third stellation of icosahedron facets.png|150px]] |- | 29 | [[Kvara steligo de dudekedro]] | I_h | [[Dosiero:Fourth stellation of icosahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Fourth stellation of icosahedron facets.png|150px]] |- | 30 | [[Kvina steligo de dudekedro]] | I_h | [[Dosiero:Fifth stellation of icosahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Fifth stellation of icosahedron facets.png|150px]] |- | 31 | [[Sesa steligo de dudekedro]] | I_h | [[Dosiero:Sixth stellation of icosahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Sixth stellation of icosahedron facets.png|150px]] |- | 32 | [[Sepa steligo de dudekedro]] | I_h | [[Dosiero:Seventh stellation of icosahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Seventh stellation of icosahedron facets.png|150px]] |- | 33 | [[Oka steligo de dudekedro]] | I_h | [[Dosiero:Eighth stellation of icosahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Wenninger I8 stellation facets.svg|150px]] |- | 34 | [[Naŭa steligo de dudekedro]] | I_h | [[Dosiero:Ninth stellation of icosahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Ninth stellation of icosahedron facets.png|150px]] |- | 35 | [[Deka steligo de dudekedro]] | I | [[Dosiero:Tenth stellation of icosahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Tenth stellation of icosahedron facets.png|150px]] |- | 36 | [[Dekunua steligo de dudekedro]] | I | [[Dosiero:Eleventh stellation of icosahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Eleventh stellation of icosahedron facets.png|150px]] |- | 37 | [[Dekdua steligo de dudekedro]] | I_h | [[Dosiero:Twelfth stellation of icosahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Twelfth stellation of icosahedron facets.png|150px]] |- | 38 | [[Dektria steligo de dudekedro]] | I | [[Dosiero:Thirteenth stellation of icosahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Thirteenth stellation of icosahedron facets.png|150px]] |- | 39 | [[Dekkvara steligo de dudekedro]] | I | [[Dosiero:Fourteenth stellation of icosahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Fourteenth stellation of icosahedron facets.png|150px]] |- | 40 | [[Dekkvina steligo de dudekedro]] | I | [[Dosiero:Fifteenth stellation of icosahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Fifteenth stellation of icosahedron facets.png|150px]] |- | 41 | [[Granda dudekedro]] (regula)<br>(Deksesa steligo de dudekedro) | I_h | [[Dosiero:Sixteenth stellation of icosahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Sixteenth stellation of icosahedron facets.svg|150px]] |- | 42 | [[Fina steligo de la dudekedro]] | I_h | [[Dosiero:Seventeenth stellation of icosahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Seventeenth stellation of icosahedron facets.png|150px]] |} ===Steligoj de kubokedro=== {| class="wikitable" ! Indekso ! Nomo ! Geometria simetria grupo ! Bildo ! Facetoj de [[okedro|okedraj]] ebenoj ! Facetoj de [[kubo|kubaj]] ebenoj |- | 11 | [[Kubokedro]] (regula) | O_h | [[Dosiero:Zeroth stellation of cuboctahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Zeroth stellation of cuboctahedron facets.png|150px]] | [[Dosiero:Zeroth stellation of cuboctahedron square facets.png|150px]] |- | 43 | [[Kombinaĵo de kubo kaj okedro]]<br>(Unua steligo de kubokedro) | O_h | [[Dosiero:First stellation of cuboctahedron.png|150px]] | [[Dosiero:First stellation of cuboctahedron trifacets.png|150px]] | [[Dosiero:First stellation of cuboctahedron square facets.png|150px]] |- | 44 | [[Dua steligo de kubokedro]] | O_h | [[Dosiero:Second stellation of cuboctahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Second stellation of cuboctahedron trifacets.png|150px]] | [[Dosiero:Second stellation of cuboctahedron square facets.png|150px]] |- | 45 | [[Tria steligo de kubokedro]] | O_h | [[Dosiero:Third stellation of cuboctahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Third stellation of cuboctahedron trifacets.png|150px]] | [[Dosiero:Third stellation of cuboctahedron square facets.png|150px]] |- | 46 | [[Kvara steligo de kubokedro]] | O_h | [[Dosiero:Fourth stellation of cuboctahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Fourth stellation of cuboctahedron trifacets.png|150px]] | [[Dosiero:Fourth stellation of cuboctahedron square facets.png|150px]] |} ===Steligoj de dudek-dekduedro=== {| class="wikitable" ! Indekso ! Nomo ! Geometria simetria grupo ! Bildo ! Facetoj de dudekedraj ebenoj ! Facetoj de dekduedraj ebenoj |- | 12 | [[Dudek-dekduedro]]<br>(regula) | I_h | [[Dosiero:Icosidodecahedron.jpg|150px]] | [[Dosiero:Zeroth stellation of icosidodecahedron trifacets.png|150px]] | [[Dosiero:Zeroth stellation of icosidodecahedron pentfacets.png|150px]] |- | 47 | (Unua steligo de dudek-dekduedro)<br>[[Kombinaĵo de dekduedro kaj dudekedro]] | I_h | [[Dosiero:First stellation of icosidodecahedron.png|150px]] | [[Dosiero:First stellation of icosidodecahedron facets.png|150px]] | [[Dosiero:First stellation of icosidodecahedron pentfacets.png|150px]] |- | 48 | [[Dua steligo de dudek-dekduedro]] | I_h | [[Dosiero:Second stellation of icosidodecahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Second stellation of icosidodecahedron facets.png|150px]] | [[Dosiero:Second stellation of icosidodecahedron pentfacets.png|150px]] |- | 49 | [[Tria steligo de dudek-dekduedro]] | I_h | [[Dosiero:Third stellation of icosidodecahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Third stellation of icosidodecahedron facets.png|150px]] | [[Dosiero:Third stellation of icosidodecahedron pentfacets.png|150px]] |- | 50 | [[Kvara steligo de dudek-dekduedro]]<br>(Kombinaĵo de [[malgranda steligita dekduedro]]<br>kaj [[trilateropiramidigita dudekedro]]) | I_h | [[Dosiero:Fourth stellation of icosidodecahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Fourth stellation of icosidodecahedron facets.png|150px]] | [[Dosiero:Fourth stellation of icosidodecahedron pentfacets.png|150px]] |- | 51 | [[Kvina steligo de dudek-dekduedro]]<br>(Kombinaĵo de [[malgranda steligita dekduedro]]<br>kaj [[kvin okedroj]]) | I_h | [[Dosiero:Fifth stellation of icosidodecahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Fifth stellation of icosidodecahedron facets.png|150px]] | [[Dosiero:Fifth stellation of icosidodecahedron pentfacets.png|150px]] |- | 52 | [[Sesa steligo de dudek-dekduedro]] | I_h | [[Dosiero:Sixth stellation of icosidodecahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Sixth stellation of icosidodecahedron facets.png|150px]] | [[Dosiero:Sixth stellation of icosidodecahedron pentfacets.png|150px]] |- | 53 | [[Sepa steligo de dudek-dekduedro]] | I_h | [[Dosiero:Seventh stellation of icosidodecahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Seventh stellation of icosidodecahedron facets.png|150px]] | [[Dosiero:Seventh stellation of icosidodecahedron pentfacets.png|150px]] |- | 54 | [[Oka steligo de dudek-dekduedro]]<br>(Kombinaĵo de [[kvin kvaredroj]]<br>kaj [[granda dekduedro]]) | I | [[Dosiero:Eighth stellation of icosidodecahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Eighth stellation of icosidodecahedron facets.png|150px]] | [[Dosiero:Eighth stellation of icosidodecahedron pentfacets.png|150px]] |- | 55 | [[Naŭa steligo de dudek-dekduedro]] | I_h | [[Dosiero:Ninth stellation of icosidodecahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Ninth stellation of icosidodecahedron facets.png|150px]] | [[Dosiero:Ninth stellation of icosidodecahedron pentfacets.png|150px]] |- | 56 | [[Deka steligo de dudek-dekduedro]] | I_h | [[Dosiero:Tenth stellation of icosidodecahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Tenth stellation of icosidodecahedron facets.png|150px]] | [[Dosiero:Tenth stellation of icosidodecahedron pentfacets.png|150px]] |- | 57 | [[Dek-unua steligo de dudek-dekduedro]] | I_h | [[Dosiero:Eleventh stellation of icosidodecahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Eleventh stellation of icosidodecahedron facets.png|150px]] | [[Dosiero:Eleventh stellation of icosidodecahedron pentfacets.png|150px]] |- | 58 | [[Dek-dua steligo de dudek-dekduedro]] | I_h | [[Dosiero:Twelfth stellation of icosidodecahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Twelfth stellation of icosidodecahedron facets.png|150px]] | [[Dosiero:Twelfth stellation of icosidodecahedron pentfacets.png|150px]] |- | 59 | [[Dek-tria steligo de dudek-dekduedro]] | I_h | [[Dosiero:Thirteenth stellation of icosidodecahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Thirteenth stellation of icosidodecahedron facets.png|150px]] | [[Dosiero:Thirteenth stellation of icosidodecahedron pentfacets.png|150px]] |- | 60 | [[Dek-kvara steligo de dudek-dekduedro]] | I_h | [[Dosiero:Fourteenth stellation of icosidodecahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Fourteenth stellation of icosidodecahedron facets.png|150px]] | [[Dosiero:Fourteenth stellation of icosidodecahedron pentfacets.png|150px]] |- | 61 | [[Kombinaĵo de granda steligita dekduedro kaj granda dudekedro]] | I_h | [[Dosiero:Second compound stellation of icosidecahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Second compound stellation of icosidecahedron facets.png|150px]] | [[Dosiero:Second compound stellation of icosidecahedron pentfacets.png|150px]] |- | 62 | [[Dek-kvina steligo de dudek-dekduedro]] | I_h | [[Dosiero:Fifteenth stellation of icosidodecahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Fifteenth stellation of icosidodecahedron facets.png|150px]] | [[Dosiero:Fifteenth stellation of icosidodecahedron pentfacets.png|150px]] |- | 63 | [[Dek-sesa steligo de dudek-dekduedro]] | I_h | [[Dosiero:Sixteenth stellation of icosidodecahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Sixteenth stellation of icosidodecahedron facets.png|150px]] | [[Dosiero:Sixteenth stellation of icosidodecahedron pentfacets.png|150px]] |- | 64 | [[Dek-sepa steligo de dudek-dekduedro]] | I_h | [[Dosiero:Seventeenth stellation of icosidodecahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Seventeenth stellation of icosidodecahedron facets.png|150px]] | [[Dosiero:Seventeenth stellation of icosidodecahedron pentfacets.png|150px]] |- | 65 | [[Dek-oka steligo de dudek-dekduedro]] | I_h | [[Dosiero:Eighteenth stellation of icosidodecahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Eighteenth stellation of icosidodecahedron facets.png|150px]] | [[Dosiero:Eighteenth stellation of icosidodecahedron pentfacets.png|150px]] |- | 66 | [[Dek-naŭa steligo de dudek-dekduedro]] | I_h | [[Dosiero:Nineteenth stellation of icosidodecahedron.png|150px]] | [[Dosiero:Nineteenth stellation of icosidodecahedron facets.png|150px]] | [[Dosiero:Nineteenth stellation of icosidodecahedron pentfacets.png|150px]] |} ==Uniformaj nekonveksaj solidoj W67 ... W119== {| class="wikitable" ! Indekso ! Nomo ! Bildo ! [[Simbolo de Wythoff]] ! [[Vertica konfiguro|Vertica figuro]] ! Geometria simetria grupo ! U# ! K# ! Verticoj ! Lateroj ! Edroj ! Edroj laŭ speco |- | 67 | [[Kvar-duon-sesedro]] | [[Dosiero:Tetrahemihexahedron.png|100px]] | ³/₂3&#124;2 | [[Dosiero:Tetrahemihexahedron vertfig.png|80px]]<br>4.³/₂.4.3 | T_d | U04 | K09 | 6 | 12 | 7 | 4{3}+3{4} |- | 68 | [[Ok-duon-okedro]] | [[Dosiero:Octahemioctahedron.png|100px]] | ³/₂3&#124;3 | [[Dosiero:Octahemioctahedron vertfig.png|80px]]<br>6.³/₂.6.3 | O_h | U03 | K08 | 12 | 24 | 12 | 8{3}+4{6} |- | 69 | [[Malgranda kubokubo-okedro]] | [[Dosiero:Small cubicuboctahedron.png|100px]] | ³/₂4&#124;4 | [[Dosiero:Small cubicuboctahedron vertfig.png|80px]]<br>8.³/₂.8.4 | O_h | U13 | K18 | 24 | 48 | 20 | 8{3}+6{4}+6{8} |- | 70 | [[Malgranda du-tritranĉa dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Small ditrigonal icosidodecahedron.png|100px]] | 3&#124;⁵/₂3 | [[Dosiero:Small ditrigonal icosidodecahedron vertfig.svg|80px]]<br>(⁵/₂.3)³ | I_h | U30 | K35 | 20 | 60 | 32 | 20{3}+12{⁵/₂} |- | 71 | [[Malgranda dudek-dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Small icosicosidodecahedron.png|100px]] | ⁵/₂3&#124;3 | [[Dosiero:Small icosicosidodecahedron vertfig.png|80px]]<br>6.⁵/₂.6.3 | I_h | U31 | K36 | 60 | 120 | 52 | 20{3}+12{⁵/₂}+20{6} |- | 72 | [[Malgranda dekdu-dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Small dodecicosidodecahedron.png|100px]] | ³/₂5&#124;5 | [[Dosiero:Small dodecicosidodecahedron vertfig.png|80px]]<br>10.³/₂.10.5</td> | I_h | U33 | K38 | 60 | 120 | 44 | 20{3}+12{5}+12{10} |- | 73 | [[Dekduedro]] | [[Dosiero:Dodecadodecahedron.png|100px]] | 2&#124;⁵/₂5 | [[Dosiero:Dodecadodecahedron vertfig.png|80px]]<br>(⁵/₂.5)² | I_h | U36 | K41 | 30 | 60 | 24 | 12{5}+12{⁵/₂} |- | 74 | [[Malgranda rombo-dekduedro]] | [[Dosiero:Small rhombidodecahedron.png|100px]] | 2⁵/₂5&#124; | [[Dosiero:Small rhombidodecahedron vertfig.png|80px]]<br>10.4.¹⁰/₉.⁴/₃ | I_h | U39 | K44 | 60 | 120 | 42 | 30{4}+12{10} |- | 75 | [[Senpintigita granda dekduedro]] | [[Dosiero:Great truncated dodecahedron.png|100px]] | 2⁵/₂&#124;5 | [[Dosiero:Truncated great dodecahedron vertfig.png|80px]]<br>10.10.⁵/₂ | I_h | U37 | K42 | 60 | 90 | 24 | 12{⁵/₂}+12{10} |- | 76 | [[Rombo-dekdu-dekduedro]] | [[Dosiero:Rhombidodecadodecahedron.png|100px]] | ⁵/₂5&#124;2 | [[Dosiero:Rhombidodecadodecahedron vertfig.png|80px]]<br>4.⁵/₂.4.5 | I_h | U38 | K43 | 60 | 120 | 54 | 30{4}+12{5}+12{⁵/₂} |- | 77 | [[Granda kubokubo-okedro]] | [[Dosiero:Great cubicuboctahedron.png|100px]] | 3 4&#124;⁴/₃ | [[Dosiero:Great cubicuboctahedron vertfig.png|80px]]<br>⁸/₃.3.⁸/₃.4 | O_h | U14 | K19 | 24 | 48 | 20 | 8{3}+6{4}+6{⁸/₃} |- | 78 | [[Kubo-duon-okedro]] | [[Dosiero:Cubohemioctahedron.png|100px]] | ⁴/₃4&#124;3 | [[Dosiero:Cubohemioctahedron vertfig.png|80px]]<br>6.⁴/₃.6.4 | O_h | U15 | K20 | 12 | 24 | 10 | 6{4}+4{6} |- | 79 | [[Kubotranĉita kubokedro]]<br>(Kubo-oktranĉita kubokedro) | [[Dosiero:Cubitruncated cuboctahedron.png|100px]] | ⁴/₃3 4&#124; | [[Dosiero:Cubitruncated cuboctahedron vertfig.svg|80px]]<br>⁸/₃.6.8 | O_h | U16 | K21 | 48 | 72 | 20 | 8{6}+6{8}+6{⁸/₃} |- | 80 | [[Du-tritranĉa dekdu-dekduedro]] | [[Dosiero:Ditrigonal dodecadodecahedron.png|100px]] | 3&#124;⁵/₃5 | [[Dosiero:Ditrigonal dodecadodecahedron vertfig.svg|80px]]<br>(⁵/₃.5)³ | I_h | U41 | K46 | 20 | 60 | 24 | 12{5}+12{⁵/₂} |- | 81 | [[Granda du-tritranĉa dekdu-dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Great ditrigonal dodecicosidodecahedron.png|100px]] | 3 5&#124;⁵/₃ | [[Dosiero:Great ditrigonal dodecicosidodecahedron vertfig.png|80px]]<br>¹⁰/₃.3.¹⁰/₃.5 | I_h | U42 | K47 | 60 | 120 | 44 | 20{3}+12{5}+12{¹⁰/₃} |- | 82 | [[Malgranda du-tritranĉa dekdu-dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Small ditrigonal dodecicosidodecahedron.png|100px]] | ⁵/₃3&#124;5 | [[Dosiero:Small ditrigonal dodecicosidodecahedron vertfig.png|80px]]<br>10.⁵/₃.10.3 | I_h | U43 | K48 | 60 | 120 | 44 | 20{3}+12{⁵/₂}+12{10} |- | 83 | [[Dudek-dekdu-dekduedro]] | [[Dosiero:Icosidodecadodecahedron.png|100px]] | ⁵/₃5&#124;3 | [[Dosiero:Icosidodecadodecahedron vertfig.png|80px]]<br>6.⁵/₃.6.5 | I_h | U44 | K49 | 60 | 120 | 44 | 12{5}+12{⁵/₂}+20{6} |- | 84 | [[Dudektranĉita dekdu-dekduedro]] | [[Dosiero:Icositruncated dodecadodecahedron.png|100px]] | ⁵/₃3 5&#124; | [[Dosiero:Icositruncated dodecadodecahedron vertfig.png|80px]]<br>¹⁰/₃.6.10 | I_h | U45 | K50 | 120 | 180 | 44 | 20{6}+12{10}+12{¹⁰/₃} |- | 85 | [[Uniforma granda rombokub-okedro]]<br>(Kvazaŭrombokubo-okedro) | [[Dosiero:Uniform great rhombicuboctahedron.png|100px]] | ³/₂4&#124;2 | [[Dosiero:Great rhombicuboctahedron vertfig.svg|80px]]<br>4.³/₂.4.4 | O_h | U17 | K22 | 24 | 48 | 26 | 8{3}+(6+12){4} |- | 86 | [[Malgranda rombo-sesedro]] | [[Dosiero:Small rhombihexahedron.png|100px]] | ³/₂2 4&#124; | [[Dosiero:Small rhombihexahedron vertfig.png|80px]]<br>4.8.⁴/₃.8 | O_h | U18 | K23 | 24 | 48 | 18 | 12{4}+6{8} |- | 87 | [[Granda du-tritranĉa dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Great ditrigonal icosidodecahedron.png|100px]] | ³/₂&#124;3 5 | [[Dosiero:Great ditrigonal icosidodecahedron vertfig.png|80px]]<br>(5.3.5.3.5.3)/₂ | I_h | U47 | K52 | 20 | 60 | 32 | 20{3}+12{5} |- | 88 | [[Granda dudek-dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Great icosicosidodecahedron.png|100px]] | ³/₂5&#124;3 | [[Dosiero:Great icosicosidodecahedron vertfig.png|80px]]<br>6.³/₂.6.5 | I_h | U48 | K53 | 60 | 120 | 52 | 20{3}+12{5}+20{6} |- | 89 | [[Malgranda dudek-duon-dekduedro]] | [[Dosiero:Small icosihemidodecahedron.png|100px]] | ³/₂3&#124;5 | [[Dosiero:Small icosihemidodecahedron vertfig.png|80px]]<br>10.³/₂.10.3 | I_h | U49 | K54 | 30 | 60 | 26 | 20{3}+6{10} |- | 90 | [[Malgranda dekdu-dudekedro]] | [[Dosiero:Small dodecicosahedron.png|100px]] | ³/₂3 5&#124; | [[Dosiero:Small dodecicosahedron vertfig.png|80px]]<br>10.6.¹⁰/₉.⁶/₅ | I_h | U50 | K55 | 60 | 120 | 32 | 20{6}+12{10} |- | 91 | [[Malgranda dekdu-duon-dekduedro]] | [[Dosiero:Small dodecahemidodecahedron.png|100px]] | ⁵/₄5&#124;5 | [[Dosiero:Small dodecahemidodecahedron vertfig.png|80px]]<br>10.⁵/₄.10.5 | I_h | U51 | K56 | 30 | 60 | 18 | 12{5}+6{10} |- | 92 | [[Steligita senpintigita sesedro]]<br>(Kvazaŭtranĉita sesedro) | [[Dosiero:Stellated truncated hexahedron.png|100px]] | 2 3&#124;⁴/₃ | [[Dosiero:Stellated truncated hexahedron vertfig.png|80px]]<br>⁸/₃.⁸/₃.3 | O_h | U19 | K24 | 24 | 36 | 14 | 8{3}+6{⁸/₃} |- | 93 | [[Granda senpintigita kubokedro]]<br>(Kvazaŭtranĉita kubokedro) | [[Dosiero:Great truncated cuboctahedron.png|100px]] | ⁴/₃2 3&#124; | [[Dosiero:Great truncated cuboctahedron vertfig.png|80px]]<br>⁸/₃.4.6 | O_h | U20 | K25 | 48 | 72 | 26 | 12{4}+8{6}+6{⁸/₃} |- | 94 | [[Granda dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Great icosidodecahedron.png|100px]] | 2&#124;⁵/₂3 | [[Dosiero:Great icosidodecahedron vertfig.png|80px]]<br>(⁵/₂.3)² | I_h | U54 | K59 | 30 | 60 | 32 | 20{3}+12{⁵/₂} |- | 95 | [[Senpintigita granda dudekedro]] | [[Dosiero:Great truncated icosahedron.png|100px]] | 2⁵/₂&#124;3 | [[Dosiero:Great truncated icosahedron vertfig.png|80px]]<br>6.6.⁵/₂ | I_h | U55 | K60 | 60 | 90 | 32 | 12{⁵/₂}+20{6} |- | 96 | [[Rombo-dudekedro]] | [[Dosiero:Rhombicosahedron.png|100px]] | 2⁵/₂3&#124; | [[Dosiero:Rhombicosahedron vertfig.png|80px]]<br>6.4.⁶/₅.⁴/₃ | I_h | U56 | K61 | 60 | 120 | 50 | 30{4}+20{6} |- | 97 | [[Malgranda steligita senpintigita dekduedro]]<br>(Kvazaŭtranĉita malgranda steligita dekduedro) | [[Dosiero:Small stellated truncated dodecahedron.png|100px]] | 2 5&#124;⁵/₃ | [[Dosiero:Small stellated truncated dodecahedron vertfig.png|80px]]<br>¹⁰/₃.¹⁰/₃.5 | I_h | U58 | K63 | 60 | 90 | 24 | 12{5}+12{¹⁰/₃} |- | 98 | [[Senpintigita dekduedro]]<br>(Kvazaŭtranĉita dekduedro) | [[Dosiero:Truncated dodecadodecahedron.png|100px]] | ⁵/₃2 5&#124; | [[Dosiero:Truncated dodecadodecahedron vertfig.png|80px]]<br>¹⁰/₃.4.10 | I_h | U59 | K64 | 120 | 180 | 54 | 30{4}+12{10}+12{¹⁰/₃} |- | 99 | [[Granda dekdu-dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Great dodecicosidodecahedron.png|100px]] | ⁵/₂3&#124;⁵/₃ | [[Dosiero:Great dodecicosidodecahedron vertfig.png|80px]]<br>¹⁰/₃.⁵/₂.¹⁰/₃.3 | I_h | U61 | K66 | 60 | 120 | 44 | 20{3}+12{⁵/₂}+12{¹⁰/₃ } |- | 100 | [[Malgranda dekdu-duon-dudekedro]] | [[Dosiero:Small dodecahemicosahedron.png|100px]] | ⁵/₃⁵/₂&#124;3 | [[Dosiero:Small dodecahemicosahedron vertfig.png|80px]]<br>6.⁵/₃.6.⁵/₂ | I_h | U62 | K67 | 30 | 60 | 22 | 12{⁵/₂}+10{6} |- | 101 | [[Granda dekdu-dudekedro]] | [[Dosiero:Great dodecicosahedron.png|100px]] | ⁵/₃⁵/₂3&#124; | [[Dosiero:Great dodecicosahedron vertfig.png|80px]]<br>6.¹⁰/₃.⁶/₅.¹⁰/₇ | I_h | U63 | K68 | 60 | 120 | 32 | 20{6}+12{¹⁰/₃} |- | 102 | [[Granda dekdu-duon-dudekedro]] | [[Dosiero:Great dodecahemicosahedron.png|100px]] | ⁵/₄5&#124;3 | [[Dosiero:Great dodecahemicosahedron vertfig.png|80px]]<br>6.⁵/₄.6.5 | I_h | U65 | K70 | 30 | 60 | 22 | 12{5}+10{6} |- | 103 | [[Granda rombo-sesedro]] | [[Dosiero:Great rhombihexahedron.png|100px]] | ⁴/₃³/₂2&#124; | [[Dosiero:Great rhombihexahedron vertfig.png|80px]]<br>4.⁸/₃.⁴/₃.⁸/₅ | O_h | U21 | K26 | 24 | 48 | 18 | 12{4}+6{⁸/₃} |- | 104 | [[Granda steligita senpintigita dekduedro]]<br>(Kvazaŭtranĉita granda steligita dekduedro) | [[Dosiero:Great stellated truncated dodecahedron.png|100px]] | 2 3&#124;⁵/₃ | [[Dosiero:Great stellated truncated dodecahedron vertfig.png|80px]]<br>¹⁰/₃.¹⁰/₃.3 | I_h | U66 | K71 | 60 | 90 | 32 | 20{3}+12{¹⁰/₃} |- | 105 | [[Uniforma granda rombo-dudek-dekduedro]]<br>(Kvazaŭrombo-dudek-dekduedro) | [[Dosiero:Uniform great rhombicosidodecahedron.png|100px]] | ⁵/₃3&#124;2 | [[Dosiero:Uniform great rhombicosidodecahedron vertfig.png|80px]]<br>4.⁵/₃.4.3 | I_h | U67 | K72 | 60 | 120 | 62 | 20{3}+30{4}+12{⁵/₂} |- | 106 | [[Granda dudek-duon-dekduedro]] | [[Dosiero:Great icosihemidodecahedron.png|100px]] | 3 3&#124;⁵/₃ | [[Dosiero:Great icosihemidodecahedron vertfig.png|80px]]<br>¹⁰/₃.³/₂.¹⁰/₃.3 | I_h | U71 | K76 | 30 | 60 | 26 | 20{3}+6{¹⁰/₃} |- | 107 | [[Granda dekdu-duon-dekduedro]] | [[Dosiero:Great dodecahemidodecahedron.png|100px]] | ⁵/₃⁵/₂&#124;⁵/₃ | [[Dosiero:Great dodecahemidodecahedron vertfig.png|80px]]<br>¹⁰/₃.⁵/₃.¹⁰/₃.⁵/₂ | I_h | U70 | K75 | 30 | 60 | 18 | 12{⁵/₂}+6{¹⁰/₃} |- | 108 | [[Granda senpintigita dudek-dekduedro]]<br>(Granda kvazaŭtranĉita dudek-dekduedro) | [[Dosiero:Great truncated icosidodecahedron.png|100px]] | ⁵/₃2 3&#124; | [[Dosiero:Great truncated icosidodecahedron vertfig.png|80px]]<br>¹⁰/₃.4.6 | I_h | U68 | K73 | 120 | 180 | 62 | 30{4}+20{6}+12{¹⁰/₃} |- | 109 | [[Granda rombo-dekduedro]] | [[Dosiero:Great rhombidodecahedron.png|100px]] | ³/₂⁵/₃2&#124; | [[Dosiero:Great rhombidodecahedron vertfig.png|80px]]<br>4.¹⁰/₃.⁴/₃.¹⁰/₇ | I_h | U73 | K78 | 60 | 120 | 42 | 30{4}+12{¹⁰/₃} |- | 110 | [[Malgranda riproĉa dudek-dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Small snub icosicosidodecahedron.png|100px]] | &#124;⁵/₂3 3 | [[Dosiero:Small snub icosicosidodecahedron vertfig.png|80px]]<br>3.3.3.3.3.⁵/₂ | I_h | U32 | K37 | 60 | 180 | 112 | (40+60){3}+12{⁵/₂} |- | 111 | [[Riproĉa dekduedro]] | [[Dosiero:Snub dodecadodecahedron.png|100px]] | &#124;2⁵/₂5 | [[Dosiero:Snub dodecadodecahedron vertfig.png|80px]]<br>3.3.⁵/₂.3.5 | I | U40 | K45 | 60 | 150 | 84 | 60{3}+12{5}+12{⁵/₂} |- | 112 | [[Riproĉa dudek-dekdu-dekduedro]] | [[Dosiero:Snub icosidodecadodecahedron.png|100px]] | &#124;⁵/₃3 5 | [[Dosiero:Snub icosidodecadodecahedron vertfig.png|80px]]<br>3.3.3.3.5.⁵/₃ | I | U46 | K51 | 60 | 180 | 104 | (20+6){3}+12{5}+12{⁵/₂} |- | 113 | [[Granda inversigita riproĉa dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Great inverted snub icosidodecahedron.png|100px]] | &#124;⁵/₃2 3 | [[Dosiero:Great inverted snub icosidodecahedron vertfig.png|80px]]<br>3.3.3.3.⁵/₃ | I | U69 | K74 | 60 | 150 | 92 | (20+60){3}+12{⁵/₂} |- | 114 | [[Inversigita riproĉa dekdu-dekduedro]] | [[Dosiero:Inverted snub dodecadodecahedron.png|100px]] | &#124;⁵/₃2 5 | [[Dosiero:Inverted snub dodecadodecahedron vertfig.png|80px]]<br>3.⁵/₃.3.3.5 | I | U60 | K65 | 60 | 150 | 84 | 60{3}+12{5}+12{⁵/₂} |- | 115 | [[Granda riproĉa dekdu-dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Great snub dodecicosidodecahedron.png|100px]] | &#124;⁵/₃⁵/₂3 | [[Dosiero:Great snub dodecicosidodecahedron vertfig.png|80px]]<br>3.⁵/₃.3.⁵/₂.3.3 | I | U64 | K69 | 60 | 180 | 104 | (20+60){3}+(12+12){⁵/₂} |- | 116 | [[Granda riproĉa dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Great snub icosidodecahedron.png|100px]] | &#124;2⁵/₂⁵/₂ | [[Dosiero:Great snub icosidodecahedron vertfig.png|80px]]<br>3.3.3.3.⁵/₂ | I | U57 | K62 | 60 | 150 | 92 | (20+60){3}+12{⁵/₂} |- | 117 | [[Granda malantaŭe riproĉa dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Great retrosnub icosidodecahedron.png|100px]] | &#124;³/₂⁵/₃2 | [[Dosiero:Great retrosnub icosidodecahedron vertfig.png|80px]]<br>(3.3.3.3.⁵/₃)/₂ | I | U74 | K79 | 60 | 150 | 92 | (20+60){3}+12{⁵/₂} |- | 118 | [[Malgranda malantaŭe riproĉa dudek-dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Small retrosnub icosicosidodecahedron.png|100px]] | &#124;³/₂³/₂⁵/₂ | [[Dosiero:Small retrosnub icosicosidodecahedron vertfig.png|80px]]<br>(3.3.3.3.3.⁵/₂)/₂ | I_h | U72 | K77 | 180 | 60 | 112 | (40+60){3}+12{⁵/₂} |- | 119 | [[Granda durombo-dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Great dirhombicosidodecahedron.png|100px]] | &#124;³/₂⁵/₃3⁵/₂ | [[Dosiero:Great dirhombicosidodecahedron vertfig.png|80px]]<br><small>(4.⁵/₃.4.3.4.⁵/₂.4.³/₂)/₂</small> | I_h | U75 | K80 | 60 | 240 | 124 | 40{3}+60{4}+24{⁵/₂} |} ==Eksteraj ligiloj== * [http://employees.csbsju.edu/mwenninger Magnus J. Wenninger] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051001035323/http://www.employees.csbsju.edu/mwenninger/ |date=2005-10-01 }} * Programaro uzita por generi bildojn en ĉi tiu artikolo: ** [http://web.aanet.com.au/robertw/Stella.html Stella: Pluredra Navigilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071112023411/http://web.aanet.com.au/robertw/Stella.html |date=2007-11-12 }} - programaro Stella, uzita por generi la kolorigitajn modelojn sur ĉi tiu paĝo. Ĝi povas krei kaj printi retojn por ĉiuj pluredraj modeloj de Wenninger. ** [http://bulatov.org/old/polyhedra/stellation_applet Pluredra Steliga Apleto de Vladimir Bulatov] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070226100621/http://bulatov.org/old/polyhedra/stellation_applet/ |date=2007-02-26 }} (Uzita por generi la steligajn bildojn sur ĉi tiu paĝo) * [http://home.aanet.com.au/robertw/UsersModels.html Galerio de pluredraj Modeloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070104223837/http://home.aanet.com.au/robertw/UsersModels.html |date=2007-01-04 }} [[Kategorio:Matematikaj listoj]] [[Kategorio:Pluredroj]] ahmejanjhrjxmfj6s7ah0rfbd9w51f1 0 162928 9472170 4689885 2026-09-09T23:36:50Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Tufa kormorano]] 9472170 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Tufa kormorano]] e5dtbikszwxyemm66o1pmaygdak7t3q 0 168670 9472009 8872296 2026-09-09T13:00:52Z Sj1mor 12103 9472009 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Bad Wilsnack.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in PR.png |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Prignitz]] |komunumaro = [[Amt Bad Wilsnack/Weisen]] |alto = 27 |areo = 79,21 |poŝtkodo = 19336 |tel_antaŭkodo = 038791 |aŭtokodo = PR |oficiala_kodo = 12 0 70 008 |subdivido = 8 urbopartoj (''Stadtteile'') |adreso-komunumestraro = Am Markt 1 |retpaĝaro = [http://www.bad-wilsnack.de/ www.bad-wilsnack.de] |komunumestro = Dietrich Gappa |komunumestro-partio = CDU }} '''Bad Wilsnack''' {{prononco|bat VILSnak}} estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Prignitz]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#invoke:Wikidata|claim|P439}}}}}} loĝantojn. La teritorio situas malpli ol 5 kilometrojn norde de la [[rivero Elbo]]. [[Dosiero:BadWilsnackWunderblutkirche.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>preĝejo de Sankta Nikolao, kie estis konservitaj la sangomiraklaj hostioj, okcidenta kaj suda flankoj]] ''Bad Wilsnack'' estis la plej multe vizitataj celo de [[katolika pilgrimado|pilgrimoj]] norde de la [[Alpoj]] dum la malfrua mezepoko ĝis la [[reformacio]]. Celo de la pilgrimoj estis la sangomiraklaj [[hostio]]j de 1383. En la jaro 1552 protestanta predikisto detruis la hostiojn kaj tiel ĉesigis la pilgrimadon.<ref>[http://kathenzyklo.bplaced.net/artikel.php?artikel=heinrich_tocke Artikolo pri la sangomiraklo en Wetzer und Welte’s Kirchenlexikon (germane)]</ref> == La sangomiraklo == Je la 16-a de aŭgusto de la jaro 1383 la kavaliro Henriko de Bülow bruligis dek unu vilaĝojn, kiuj apartenis al la episkopo de [[Havelberg]], inter ili ankaŭ la vilaĝon Wilsnack. La paroĥestro Johano Calbutz, kiu ne ĉeestis dum la incendio, reveninte, trovis la vilaĝon kaj la preĝejon forbrulita. Dum la formeto de la rubo, oni je la tria tago trovis la tute karbiĝintan altaron, kaj la pastro supozis, ke ankaŭ la tri konsekritaj hostioj en la tabernaklo estas forbrulitaj. La loĝantaro de Wilsnack estis loĝigita en la najbara loko Granda Lüben. En la nokto al la sekva dimanĉo al la paroĥestro estis en trifoja vizio ordonite, celebri la meson la sekvan dimanĉon, la [[24an de aŭgusto]], en Wilsnack. La paroĥestro do iris la sekvan matenon de Granda Lüben al Wilsnack. Tie li trovis la altaron jam pretigita kaj la tri hostiojn nedetruitaj, nur rande iomete bruniĝintaj, kuŝantaj sur la korporalo. En la mezo de ili montriĝis kvazaŭ gutoj de sango. En la antaŭa nokto forte pluvis, tamen la hostioj kaj la korporalo restis sekaj. Post la meso la pastro portis la tri hostiojn al Granda Lüben, kie ili estis konservataj en la preĝejo. Ok tagojn pli poste oni vidis en la nokto kvin kandelojn brulantajn antaŭ la sakramento, el kiuj sekvatage dum la celebrado de la sankta meso du estingiĝis de si mem, dum la aliaj tri daŭre brulis sen malgrandiĝi, ĝis kiam dubema kamparano estingis ilin. Post tio oni ne plu sukcesis ekbruligi ilin. Ekde tiam okaze de la alvoko de la mirakla sango de Wilsnak okazis laŭdire multaj miraklaj signoj, tiel ke Wilsnack baldaŭ estis unu el la plej famaj celoj de pilgrimoj. Jam en la jaro 1384 oni komencis konstrui novan, grandan kaj belan preĝejon. Por tiu celo oni elpetis de papo [[Urbano la 6a]] [[buleo]]n de [[indulgenco]] , kiun li donis je la 10a de Marto 1384. Samtempe la kvar episkopoj de [[Magdeburgo]], [[Lebus]], [[Brandenburgo]] kaj Havelberg en alia indulgenca letero sciigis la kredantojn pri la fakto de la detruo de Wilsnack kaj pri la tieaj miraklaj aperoj. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Distrikto Prignitz}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lokoj de romkatolika pilgrimado]] [[Kategorio:Distrikto Prignitz]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] p0p3noxoxoi1h4zuekll4jr9z1g2ixr 9472010 9472009 2026-09-09T13:01:11Z Sj1mor 12103 9472010 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Bad Wilsnack.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in PR.png |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Prignitz]] |komunumaro = [[Amt Bad Wilsnack/Weisen]] |alto = 27 |areo = 79,21 |poŝtkodo = 19336 |tel_antaŭkodo = 038791 |aŭtokodo = PR |oficiala_kodo = 12 0 70 008 |subdivido = 8 urbopartoj (''Stadtteile'') |adreso-komunumestraro = Am Markt 1 |retpaĝaro = [http://www.bad-wilsnack.de/ www.bad-wilsnack.de] |komunumestro = Dietrich Gappa |komunumestro-partio = CDU }} '''Bad Wilsnack''' {{prononco|bat VILSnak}} estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Prignitz]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#invoke:Wikidata|claim|P439}}}}}} loĝantojn. La teritorio situas malpli ol 5 kilometrojn norde de la [[rivero Elbo]]. [[Dosiero:BadWilsnackWunderblutkirche.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>preĝejo de Sankta Nikolao, kie estis konservitaj la sangomiraklaj hostioj, okcidenta kaj suda flankoj]] ''Bad Wilsnack'' estis la plej multe vizitataj celo de [[katolika pilgrimado|pilgrimoj]] norde de la [[Alpoj]] dum la malfrua mezepoko ĝis la [[reformacio]]. Celo de la pilgrimoj estis la sangomiraklaj [[hostio]]j de 1383. En la jaro 1552 protestanta predikisto detruis la hostiojn kaj tiel ĉesigis la pilgrimadon.<ref>[http://kathenzyklo.bplaced.net/artikel.php?artikel=heinrich_tocke Artikolo pri la sangomiraklo en Wetzer und Welte’s Kirchenlexikon (germane)]</ref> == La sangomiraklo == Je la 16-a de aŭgusto de la jaro 1383 la kavaliro Henriko de Bülow bruligis dek unu vilaĝojn, kiuj apartenis al la episkopo de [[Havelberg]], inter ili ankaŭ la vilaĝon Wilsnack. La paroĥestro Johano Calbutz, kiu ne ĉeestis dum la incendio, reveninte, trovis la vilaĝon kaj la preĝejon forbrulita. Dum la formeto de la rubo, oni je la tria tago trovis la tute karbiĝintan altaron, kaj la pastro supozis, ke ankaŭ la tri konsekritaj hostioj en la tabernaklo estas forbrulitaj. La loĝantaro de Wilsnack estis loĝigita en la najbara loko Granda Lüben. En la nokto al la sekva dimanĉo al la paroĥestro estis en trifoja vizio ordonite, celebri la meson la sekvan dimanĉon, la [[24an de aŭgusto]], en Wilsnack. La paroĥestro do iris la sekvan matenon de Granda Lüben al Wilsnack. Tie li trovis la altaron jam pretigita kaj la tri hostiojn nedetruitaj, nur rande iomete bruniĝintaj, kuŝantaj sur la korporalo. En la mezo de ili montriĝis kvazaŭ gutoj de sango. En la antaŭa nokto forte pluvis, tamen la hostioj kaj la korporalo restis sekaj. Post la meso la pastro portis la tri hostiojn al Granda Lüben, kie ili estis konservataj en la preĝejo. Ok tagojn pli poste oni vidis en la nokto kvin kandelojn brulantajn antaŭ la sakramento, el kiuj sekvatage dum la celebrado de la sankta meso du estingiĝis de si mem, dum la aliaj tri daŭre brulis sen malgrandiĝi, ĝis kiam dubema kamparano estingis ilin. Post tio oni ne plu sukcesis ekbruligi ilin. Ekde tiam okaze de la alvoko de la mirakla sango de Wilsnak okazis laŭdire multaj miraklaj signoj, tiel ke Wilsnack baldaŭ estis unu el la plej famaj celoj de pilgrimoj. Jam en la jaro 1384 oni komencis konstrui novan, grandan kaj belan preĝejon. Por tiu celo oni elpetis de papo [[Urbano la 6-a]] [[buleo]]n de [[indulgenco]] , kiun li donis je la 10a de Marto 1384. Samtempe la kvar episkopoj de [[Magdeburgo]], [[Lebus]], [[Brandenburgo]] kaj Havelberg en alia indulgenca letero sciigis la kredantojn pri la fakto de la detruo de Wilsnack kaj pri la tieaj miraklaj aperoj. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Distrikto Prignitz}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lokoj de romkatolika pilgrimado]] [[Kategorio:Distrikto Prignitz]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] i8vpxtjys2uns9fvdlwttrzxg7jy3yq 0 169556 9472133 9471489 2026-09-09T21:40:56Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9472133 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Blumenthal |blazono = DEU Blumenthal (Holstein) COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Blumenthal in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Molfsee]] |alto = 31 |areo = 7,8 |poŝtkodo = 24241 |tel_antaŭkodo = 04347 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058018 |adreso-komunumestraro = Mielkendorfer Weg 2<br />24113 [[Molfsee]] |retpaĝaro = [http://www.molfsee.de/ www.molfsee.de] |komunumestro = Heike Topp |komunumestro-titolo = Bürgermeister }} '''Blumenthal''' {{prononco|BLUːm^{<small>e</small>}ntaːl}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058018}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Molfsee]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Meilenstein Blumenthal.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|historia mejloŝtono}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] 7g64xh9zctdl7na2bd8rvt8of2q61mw 0 169614 9472131 9471297 2026-09-09T21:35:01Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9472131 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Boehnhusen Wappen.png |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Boehnhusen in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Flintbek]] |alto = 54 |areo = 5,29 |poŝtkodo = 24220 |tel_antaŭkodo = |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058019 |adreso-komunumestraro = Heitmannskamp 2<br />24220 [[Flintbek]] |komunumestro = Hans-Hermann Gnutzmann }} '''Böhnhusen''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058019}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Flintbek]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{centre|komunuma impreso}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] 3cnec9c4s3tv0ujdq1bpuo3nnlqmq4p 9472132 9472131 2026-09-09T21:40:09Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9472132 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Boehnhusen Wappen.png |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Boehnhusen in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Flintbek]] |alto = 54 |areo = 5,29 |poŝtkodo = 24220 |tel_antaŭkodo = |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058019 |adreso-komunumestraro = Heitmannskamp 2<br />24220 [[Flintbek]] |komunumestro = Hans-Hermann Gnutzmann }} '''Böhnhusen''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058019}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Flintbek]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Böhnhusen 14.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|''"Hof Treptow"'' en la komunumo, kampara gastejo kun historia brikkonstruaĵo}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] 9423fg2qytmzaz2z0iqit27v4gsz76s 0 169619 9472129 9471298 2026-09-09T21:32:12Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9472129 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Bokel |blazono = Bokel (RD) Wappen.png |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Bokel in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Nortorfer Land]] |alto = 18 |areo = 15,27 |poŝtkodo = 24802 |tel_antaŭkodo = 04330 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058021 |adreso-komunumestraro = Niedernstr. 6<br />24589 Nortorf |retpaĝaro = [http://www.amt-nortorfer-land.de www.amt-nortorfer-land.de] |komunumestro = Klaus-Detlef Kahl }} '''Bokel''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058021}}}} loĝantojn. La teritorio estas parto de la [[komunumaro Nortorfer Land]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en [[Nortorf]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Fliegerdenkmal-bokel-hochformat.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|monumento apud ''Bokel''}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] 708sbkvmd2o3ooe7l8y7kyexzampir5 9472130 9472129 2026-09-09T21:34:23Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9472130 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |nomo = Bokel |blazono = Bokel (RD) Wappen.png |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Bokel in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Nortorfer Land]] |alto = 18 |areo = 15,27 |poŝtkodo = 24802 |tel_antaŭkodo = 04330 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058021 |adreso-komunumestraro = Niedernstr. 6<br />24589 Nortorf |retpaĝaro = [http://www.amt-nortorfer-land.de www.amt-nortorfer-land.de] |komunumestro = Klaus-Detlef Kahl }} '''Bokel''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058021}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Nortorfer Land]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en [[Nortorf]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Fliegerdenkmal-bokel-hochformat.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|monumento apud ''Bokel''}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] jvjcbeqhb4g52r9397gh2h6s84ppj3b 0 169667 9472135 9471299 2026-09-09T21:43:10Z ThomasPusch 1869 9472135 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Bordesholm.png |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Bordesholm in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Bordesholm]] |alto = 32 |areo = 10,16 |poŝtkodo = 24582 |tel_antaŭkodo = 04322 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058022 |adreso-komunumestraro = Marktplatz |retpaĝaro = [http://www.bordesholm.de/ www.bordesholm.de] |komunumestro = Norbert Baschke |komunumestro-partio = }} '''Bordesholm''' {{prononco|BORd^{<small>e</small>}sholm}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058022}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto kaj la administra centro de la samnoma [[komunumaro Bordesholm]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Am Bordesholmer See (08) (48770416082).jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|historia abatejo borde de la komunuma lago}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] rsginrzvydp8lqbpwjxuw8dxqpbxi7m 9472136 9472135 2026-09-09T21:43:41Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9472136 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Bordesholm.png |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Bordesholm in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Bordesholm]] |alto = 32 |areo = 10,16 |poŝtkodo = 24582 |tel_antaŭkodo = 04322 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058022 |adreso-komunumestraro = Marktplatz |retpaĝaro = [http://www.bordesholm.de/ www.bordesholm.de] |komunumestro = Norbert Baschke |komunumestro-partio = }} '''Bordesholm''' {{prononco|BORd^{<small>e</small>}sholm}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058022}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto kaj la administra centro de la samnoma [[komunumaro Bordesholm]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Am Bordesholmer See (08) (48770416082).jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|historia [[abatejo]] borde de la komunuma lago}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] t4u0i8ovlr173ahkaiob59duihzpllp 0 169669 9472137 9471300 2026-09-09T21:46:20Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9472137 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Borgdorf-Seedorf COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Borgdorf-Seedorf in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Nortorfer Land]] |alto = 29 |areo = 6,63 |poŝtkodo = 24589 |tel_antaŭkodo = 04329 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058023 |adreso-komunumestraro = Niedernstr. 6<br />24589 Nortorf |retpaĝaro = [http://www.amt-nortorfer-land.de www.amt-nortorfer-land.de] |komunumestro = Achim Trede }} '''Borgdorf-Seedorf''' {{prononco|BORKdorf-ZEːdorf}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058023}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Nortorfer Land]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en [[Nortorf]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Stein "Borgdorf-Seedorf seit 1867".jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|memorilo pri la fuzio de la du vilaĝoj Borgdorf kaj Seedorf en 1867}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] 5ushlop55bqx3mps0cjss8ykul7crtd 0 169674 9472139 9471301 2026-09-09T21:55:28Z ThomasPusch 1869 9472139 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Borgstedt.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Borgstedt in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Hüttener Berge]] |alto = 9 |areo = 9,40 |poŝtkodo = 24794 |tel_antaŭkodo = 04331 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058024 |adreso-komunumestraro = Mühlenstraße 8<br />24361 [[Groß Wittensee]] |retpaĝaro = [http://www.gemeinde-borgstedt.de/ www.gemeinde-borgstedt.de] |komunumestro = Gero Neidlinger |komunumestro-partio = CDU }} '''Borgstedt''' - prononco {{prononco|BORKŝtet}} aŭ loke {{prononco|BORKsteːt}} - estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058024}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Hüttener Berge]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en [[Groß Wittensee]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Borgstedter Enge (Nord).JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|loka lago estis origine flanka branĉo de la rivero [[Eider]] kaj iĝis lago nur per la konstruo de la [[Kiela Lago]]}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] o49y37svjk22ob45wg2lgnrmw01w28i 9472140 9472139 2026-09-09T21:55:47Z ThomasPusch 1869 9472140 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Borgstedt.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Borgstedt in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Hüttener Berge]] |alto = 9 |areo = 9,40 |poŝtkodo = 24794 |tel_antaŭkodo = 04331 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058024 |adreso-komunumestraro = Mühlenstraße 8<br />24361 [[Groß Wittensee]] |retpaĝaro = [http://www.gemeinde-borgstedt.de/ www.gemeinde-borgstedt.de] |komunumestro = Gero Neidlinger |komunumestro-partio = CDU }} '''Borgstedt''' - prononco {{prononco|BORKŝtet}} aŭ loke {{prononco|BORKsteːt}} - estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058024}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Hüttener Berge]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en [[Groß Wittensee]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Borgstedter Enge (Nord).JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|loka lago estis origine flanka branĉo de la rivero [[Eider]] kaj iĝis lago nur per la konstruo de la [[Kiela Kanalo]]}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] 9zz5vtkek5gxvcdy7z9flpwtuik9dmq 0 169693 9472138 9471302 2026-09-09T21:46:42Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9472138 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Bornholt Wappen.png |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Bornholt in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Hanerau-Hademarschen]] |alto = 21 |areo = 11 |poŝtkodo = 25557 |tel_antaŭkodo = 04872 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058025 |adreso-komunumestraro = Am Markt 15<br />24594 Hohenwestedt |retpaĝaro = [http://www.amt-mittelholstein.de www.amt-mittelholstein.de] |komunumestro = Volker Timm |komunumestro-partio = KWG }} '''Bornholt''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058025}}}} loĝantojn. La teritorio estas parto de la [[komunumaro Meza Holstinio]] ([[germane]] ''Amt Mittelholstein''), [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en [[Hohenwestedt]], kiu kovras la sudan parton de la distrikta teritorio. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{centre|pejzaĝa impreso}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] nu8bkk7iwpeystwwnqrsu7vkf1tmds1 9472141 9472138 2026-09-09T21:56:42Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9472141 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Bornholt Wappen.png |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Bornholt in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Hanerau-Hademarschen]] |alto = 21 |areo = 11 |poŝtkodo = 25557 |tel_antaŭkodo = 04872 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058025 |adreso-komunumestraro = Am Markt 15<br />24594 Hohenwestedt |retpaĝaro = [http://www.amt-mittelholstein.de www.amt-mittelholstein.de] |komunumestro = Volker Timm |komunumestro-partio = KWG }} '''Bornholt''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058025}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Meza Holstinio]] ([[germane]] ''Amt Mittelholstein''), [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en [[Hohenwestedt]], kiu kovras la sudan parton de la distrikta teritorio. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{centre|pejzaĝa impreso}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] 2735wzx60rw5nkldg6q68y5jdgai7bt 0 169736 9472142 9471526 2026-09-09T21:57:14Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9472142 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Bovenau Wappen.png |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Bovenau in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Eiderkanal]] |alto = 13 |areo = 26,2 |poŝtkodo = 24796 |tel_antaŭkodo = 04331, 04334, 04357 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058026 |adreso-komunumestraro = Schulstraße 36,<br />24783 Osterrönfeld |retpaĝaro = [http://www.amt-eiderkanal.de/ www.amt-<br />eiderkanal.de] |komunumestro = Jürgen Liebsch }} [[Dosiero:Bovenau An der Kirche 7954.jpeg|eta|maldekstra|185px|<center>loka kirko]] '''Bovenau''' {{prononco|BOːvenaŭ}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058026}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Eiderkanal]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en [[Osterrönfeld]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Kirche Bovenau2009.jpg|eta|centra|300ra|{{centre|la sama kirko en plia bildo}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] m9e5kmxxd0mbdt4w1kijy3ambkezif0 0 169755 9472147 9471291 2026-09-09T22:06:29Z ThomasPusch 1869 9472147 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Brammer COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Brammer in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Nortorfer Land]] |alto = 21 |areo = 13,66 |poŝtkodo = 24793 |tel_antaŭkodo = 04392 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058027 |adreso-komunumestraro = Niedernstr. 6<br />24589 Nortorf |retpaĝaro = [http://www.amt-nortorfer-land.de www.amt-nortorfer-land.de] |komunumestro = Hans Kaack }} '''Brammer''' {{prononco|BRAma}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058027}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Nortorfer Land]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en [[Nortorf]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <!-- - ankoraŭ ne estas taŭga bildo ĝis aŭtuno 2026 - <br/> [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{centre|komunuma impreso}}]] --> {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] irexnujrv7b600ybmbp8kx19hv4puzr 0 169801 9472143 9471306 2026-09-09T21:58:30Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9472143 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Breiholz COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Breiholz in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Hohner Harde]] |alto = 5 |areo = 18,49 |poŝtkodo = 24797 |tel_antaŭkodo = 04332 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058029 |adreso-komunumestraro = Hohe Straße 4<br />24806 Hohn |retpaĝaro = [http://www.amt-hohner-harde.de/ www.amt-hohner-harde.de] |komunumestro = Otto Struwe }} '''Breiholz''' {{prononco|BRAJholc}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058029}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Hohner Harde]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en [[Hohn]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{centre|komunuma impreso}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] hjawb06ag0aaimgz80cufqiv1s516w9 0 169835 9472146 9471304 2026-09-09T22:05:52Z ThomasPusch 1869 3 bildoj aldonataj 9472146 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono =DEU Brekendorf COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Brekendorf in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Hüttener Berge]] |alto = 46 |areo = 20,48 |poŝtkodo = 24811 |tel_antaŭkodo = 04336 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058030 |adreso-komunumestraro = Mühlenstraße 8<br />24361 [[Groß Wittensee]] |retpaĝaro = [http://www.amt-huettener-berge.de www.amt-huettener-berge.de] |komunumestro = Gerhard Guthardt }} [[Dosiero:FFH-Teilgebiet Forst Brekendorf (2 von 8).jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|loka arbaro ...}}]] [[Dosiero:FFH-Teilgebiet Forst Brekendorf (6 von 8).jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun formala enirejo kaj ripozejo}}]] [[Dosiero:2020-07-26 - Radarstellung Brekendorf (3).jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kupola [[radaro|radara]] anteno}}]] '''Brekendorf''' {{prononco|BREːk^{<small>e</small>}ndorf}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058030}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Hüttener Berge]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en [[Groß Wittensee]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] bx9wdltcdqn2g8bznusb1dnh6kemedh 0 169874 9472145 9471305 2026-09-09T22:02:15Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9472145 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Brinjahe COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Brinjahe in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Jevenstedt]] |alto = 10 |areo = 4,66 |poŝtkodo = 24816 |tel_antaŭkodo = 04875 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058031 |adreso-komunumestraro = Meiereistraße 5<br />24808 Jevenstedt |retpaĝaro = [http://www.amt-jevenstedt.de/ www.amt-jevenstedt.de] |komunumestro = Edlef Backsen |komunumestro-partio = KWG }} '''Brinjahe''' {{prononco|BRINja^{<small>e</small>}}} estas kompare malgranda komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis nur {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058031}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Jevenstedt]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Itzehoer Chaussee, 24816 Brinjahe nördlich Brinjahe.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|pejzaĝa impreso borde de la [[ŝoseo]] de [[Itzehoe]]}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] oxx8wgci73nfvsk1jp3w0m20n7orpy8 0 169885 9472144 9471554 2026-09-09T22:00:49Z ThomasPusch 1869 9472144 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri unu el du [[dana|danlingve]] nomataj komunumoj en Norda Germanio. La alia estas [[Brodersby (Angeln)]].}} {{Informkesto germania komunumo |nomo = Brodersby |blazono = DEU Brodersby (Schwansen) COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Brodersby in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Schwansen]] |alto = 17 |areo = 9,79 |poŝtkodo = 24398 |tel_antaŭkodo = |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058032 |adreso-komunumestraro = Wulfsteert 45<br />24340 Eckernförde |retpaĝaro = [http://www.amt-schlei-ostsee.de www.amt-schlei-ostsee.de] |komunumestro = Christian Schlömer }} '''Brodersby''' {{prononco|BROːdasb''ü''}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058032}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Schlei-Ostsee]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en la urbo [[Eckernförde]], kiu tamen mem ne apartenas al la komunumara teritorio. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{centre|meza arbo en la komunuma centro}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] kohpk92adoftzjnckrfvrtabnb2ddvt 0 170027 9472148 9471308 2026-09-09T22:10:08Z ThomasPusch 1869 2 bildoj aldonataj 9472148 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Bünsdorf COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Buensdorf in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Hüttener Berge]] |alto = 14 |areo = 13,24 |poŝtkodo = 24794 |tel_antaŭkodo = 04356 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058035 |adreso-komunumestraro = Mühlenstraße 8<br />24361 [[Groß Wittensee]] |retpaĝaro = [http://www.amt-huettener-berge.de www.amt-huettener-berge.de] |komunumestro = Jens Kühne |komunumestro-partio = }} '''Bünsdorf''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058035}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Hüttener Berge]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en [[Groß Wittensee]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> {| |[[Dosiero:Bünsdorf Dörperstaat 0531.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|loka luterana kirko}}]] |[[Dosiero:Bünsdorfer Kirche Tauffünte 2.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|kaj ties historia [[baptujo]]}}]] |} {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] lxhtbsi4n2uhouhvjkcmz62nkb0pv29 0 170162 9472151 9470811 2026-09-09T22:13:52Z ThomasPusch 1869 9472151 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Christiansholm COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Christiansholm in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Hohner Harde]] |alto = 2 |areo = 8,42 |poŝtkodo = 24799 |tel_antaŭkodo = 04339 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058036 |adreso-komunumestraro = Hohe Straße 4<br />24806 Hohn |retpaĝaro = [http://www.amt-hohner-harde.de/ www.amt-hohner-harde.de] |komunumestro = Hartmut Bethke }} '''Christiansholm''' {{prononco|KRIStjansholm}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058036}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Hohner Harde]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en [[Hohn]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Büchertausch Christiansholm.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|libroŝanĝejo en vilaĝa kabano kun minumuma nutraĵvenda aŭtomato}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] 1ct0eemraqf7abtukhit17re84ehlo4 0 173711 9472272 9425114 2026-09-10T06:05:58Z Sj1mor 12103 9472272 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lago |Lago = Wörthersee <br /> Lago Wörth |Bildo_de_lago = Aerial image of Wörthersee (view from the southeast).jpg |Titolo_de_lago = |Bildo_de_profundmezuro = |Titolo_de_profundmezuro = |Situo = Okcidente de [[Klagenfurt]] |Latitudo=46/37/30/N |Longitudo=14/09/10/E |regiono-ISO=AT-2 |zomo=10 |Speco = |Enenfluo = Reifnitzbach, Pirkerbach |Elfluo = [[Glanfurt]] |Areo_de_baseno = 162.23 |Referenco por areo de baseno =<ref>{{citaĵo el la reto|alirdato=2013-04-25, en [[:de:Wörthersee|germana Vikipedio]]|url=http://www.kis.ktn.gv.at/188551_DE-Kaerntner_Seen-Seenseite.?seeid=46#geo|titolo=Wörther See - Morphometrische Daten|hrsg=[[Kärntner Institut für Seenforschung]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20121018040257/http://www.kis.ktn.gv.at/188551_DE%2DKaerntner%5FSeen%2DSeenseite.?seeid=46#geo|arkivdato=2012-10-18}}</ref> |Landoj_de_baseno = [[Aŭstrio]] |Longo = 16.5 |Larĝo = 1.7 |Areo = 19.39 |Profundo = 42.1 |Maksimuma_profundo = 85.2 m |Volumeno ={{nombro|816.44}} milionoj km³ |Restad-tempo = 10,5 jaroj |Bordo ={{unuo|42|km}} |Alto = 439 |Insuloj = Schlangeninsel, Kapuzinerinsel |Urboj = [[Klagenfurt]], [[Velden (Karintio)|Velden]], [[Pörtschach]] }} La lago '''Wörth''' ({{lang-de|Wörther See}} aŭ unuvorte ''{{lang|de|Wörthersee}}'', {{lang-sl|Vrbsko jezero}}) estas [[lago]] en [[Alpoj]] en suda [[Aŭstrio|aŭstria]] provinco [[Karintio]]. [[Dosiero:Woerthersee carinthia.jpg|maldekstra|eta|250ra|<center>dumsomere la lago popularas ĉe naĝantoj kaj boatantoj]] <!-- La lago estas de plilongigita (geometria figuro, formo), pri 20 km longa kaj 1-2 km larĝa, streĉanta de la _Carinthian_ [[ĉefurbo]] [[Klagenfurt]], je ĝia Orienta fino al [[_Velden_]] je ĝia Okcidenta fino. Ĝi estas _flanked_ al la nordo kaj sudo per (krutaĵo, kruta) alpa [[_foothills_]] surkreskata kun densaj arbaroj, preter kiu neĝo-ĉapis alpa (akraĵoj, akraĵas, kulminoj, kulminas) estas videbla. La lagoj' akvo estas de tre distinga blua-verda koloro kaj travidebla. En la frua [[dek-naŭa jarcento]] la marĉaj bordoj estis hejmo nur al plenmano de malriĉaj kamparanoj. La (konstruaĵo, konstruanta) de la suda [[fervojo|fervoja]] linio, la [[_Südbahn_]], meze de la dek-naŭa jarcento rapide (turnita, turnis) la Wörthersee enen ekskluziva somero retiriĝi por [[Vieno|Viena]] [[Nobelo|(nobelo, nobelaro)]]. La suna Mediteranea klimato kaj pura, varma akvo fari ĝia populara [[turisto|turista]] valorizato en somero. Kvankam ĝi havas estas (termita, membrita, flankita, terminita) Aŭstria [[Montekarlo]], en ĵusa jardeka turismo ĉirkaŭ Lago _Wörth_ havas suferita de _tough_ (konkurso, konkurenco) de enpaki (ferioj, ferias) al pli malkara transmara (valorizatoj, celoj). Kiel responda nombro de loka (profitcelaj organizaĵoj, negocoj) havi (penita, provita) al fokuso sur (niĉoj, niĉas) tia alta kvalita turismo, familia turismo aŭ golfo (sporto) kaj ĉevalo-(rajdanta, veturanta) (ferioj, ferias). Plej (turistoj, turistas) viziti la Lago en la monatoj de Julio kaj Aŭgusto kiam akvaj temperaturoj atingi 25°C. Granda proporcio de vizitantoj redoni ĉiu somero kaj iu posedi aŭ lui (festa kaj feriaj tagoj, ferio) (hejmoj, hejmas, domoj, domas) laŭ la bordo. La vasta plejparto de vizitantoj veni de [[Vieno]], norda [[Germanio]] kaj [[Nederlando]]. La lago allogas iom diversa amaso dum la mallonga somera sezono. Sur (semajnfinoj, semajnfinas), [[_yuppies_]], riĉa blagas, duone-(eminentuloj, eminentulas), kaj alia _socialites_ de Vieno miksi kun [[Klagenfurt]]'s junaĝo en la plenmano de _stylish_ kaj _overpriced_ [[(Mezuro, Drinkejo, Bari) (organizaĵo)|(mezuroj, mezuras, drinkejoj, drinkejas, baras)]]/[[Diskoteko|(kluboj, klubas, klaboj, klabas, bastonas, trefo)]] en [[_Velden_]] kaj [[_Pörtschach_]]. Tuj kiam la suno (altiĝas, pligrandiĝoj, pligrandiĝas), tamen, la (stratoj, stratas) estas prenita super per hordoj de [[pensiulo|(pensiuloj, pensiulas)]] kaj (buĝeto, budĝeto) (turistoj, turistas) kiu estraro la lago krozas kaj aĉeti memoraĵoj je la multaj _kitsch_ (butikumas, butikoj, butikas). Samtempe, estiminda supra-meza klaso (familioj, familias) _eagerly_ direkti al la akvo por ilia frua mateno naĝi antaŭ svenanta enen la [[golfo (sporto)]] (kursoj, kursas) aŭ kvin stelo (restoracioj, restoracias) kie ili (majo, povas) (ĝibaĵo, ĝibo) enen la super-riĉa. La norda bordo estas (dense, kompakte) konstruita-supren kaj _bustling_ kun agado en somero. Inter (butikumas, butikoj, butikas), (mezuroj, mezuras, drinkejoj, drinkejas, baras), (hoteloj, hotelas), kaj (festa kaj feriaj tagoj, ferio) (hejmoj, hejmas, domoj, domas) grava trafiko (arterioj, arterias) (ekspresvojo kaj fervojo _mainline_) okupi la malvastejo inter la (krutaĵo, kruta) montetoj kaj la bordo. Ĉefaj urboj estas [[_Krumpendorf_]], [[_Pörtschach_]] kaj [[_Velden_]] Propraĵo (prezoj, prezas, kurzoj, kurzas) laŭ la _waterfront_, kiu estas preskaŭ tutece nealirebla al la ne-paganta publiki (krom nombro de publiki plaĝoj), estas inter la plej alta en Eŭropo. La laga sin estas perfekta loko por (naĝado, naĝanta) kaj plaĝaj agadoj, kvankam plej vizitantoj ĉasi alia subĉiela (sportoj, sportas) en la ĉirkaŭbaranta regiono. La kronika manko de (vento, bobeni) faras sunbananta agrabla sperto, sed (ĉiu, iu) serioza (velanta, velado) virtuala neebleco. La suda bordo estas multe (da) pli kvieta kaj malpli ellaborita. Nombro de Germana (milionuloj, milionulas) havi decidita al konstrui ilia (palacetoj, palacetas, kasteloj, kastelas) laŭ ĉi tie. La historia urbo de [[_Maria_ _Wörth_]] estas verŝajne unu el la _prettiest_ (lokoj, lokas) sur la lago. Multa de la suda bordo estas tamen koruptita per la _unsightly_ kaj brui ekspresvojo tranĉanta tra la montetoj sur la transa flanko de la lago. Originale planita en malpli loĝata valo 20 km al la sudo, lokaj aŭtoritatoj lobiis por la (konstruaĵo, konstruanta) de la ekspresvojo kiel apud la lago kiel ebla en la 70s, _blunder_ bedaŭris per lokaj kaj (turistoj, turistas) hodiaŭ. En vintro, la regiono estas ofte sub kovri de neĝo kaj en (ŝtato, stato, stati) de profunda [[vintra dormo]] kiel estas ne skio (ripozlokoj, ripozlokas) apud. Ĉiu 10 jaroj aŭ (do, tiel) Lago _Wörth_ frostas super kaj iĝas amasita kun glacio-_skaters_. == Geografio == --> [[Dosiero:WoertherseeWinterIce.jpg|eta|250ra|maldekstra|<center>dumvintre la lago foje kovratas per glacio]] <!-- Lago _Wörth_ kaj ĝia baseno en la centra _Carinthian_ _foothills_ estis grande formita per [[(glaĉeroj, glaĉeras)]] dum la [[lasta glaciepoko]]. Ĝi estas _Carinthia_'s plej granda lago. La lago estas (dividita, dividis) enen tri basenoj per insuloj kaj (duoninsuloj, duoninsulas). La okcidenta baseno _stretches_ de _Velden_ al _Pörtschach_, la centra baseno de _Pörtschach_ al _Maria_ _Wörth_ kaj la orienta baseno de _Maria_ _Wörth_ al Klagenfurt. La laga _distributary_ estas la _Glanfurt_, eble fluanta enen la [[Dravo|Drava]] rivero tra la [[_Glan_]] kaj [[_Gurk_]] riveroj. La laga nomo devenas de ĝiaj insuloj (_Schlangeninsel_ kaj _Kapuzinerinsel_; la antaŭaj insuloj _Maria_ _Wörth_ kaj _Maria_ _Loretto_ estas nun (duoninsuloj, duoninsulas)). Ĝis la 19-a jarcento la lago estis nomita "_Werdersee_", aŭ insula lago. Lago _Wörth_'s faŭno estas dominita per fiŝo tipe (fundamenti, trovita) en alpaj lagoj. La plej komunaj specoj estas la ezoko (''_Esox_ _lucius_'') kaj la komuna koregono (''_Coregonus_ _lavaretus_''). == Transporto == Lago _Wörth_ povas esti atingita de alilande per ebeno, trajno, aŭ ekspresvojo. Ĉiuj gravaj urboj sur la norda bordo estas (servita, servis) per internacia (trajnoj, trejnas). La plej proksima flughaveno estas [[Klagenfurt Flughaveno]]. Estas cikla vojo laŭ la norda bordo. En somero, pasaĝero (boatoj, boatas) trakonekti la plej grandaj setlejoj. La nombro de privata [[_speedboat_|_speedboats_]] estas severe (limigita, limigis) per (kotizo, kvoto) sistemo al limigo la ĉirkaŭaĵa damaĝi kaj hazardo al _swimmers_. == Distraĵo == Plej populara (Kluboj, Klubas, Klaboj, Klabas, Bastonas, Trefo) kaj (Mezuroj, Mezuras, Drinkejoj, Drinkejas, Baras): _Fabrik_([[_Velden_]]), Simio (Cirkartoj, Cirko) ([[_Velden_]]), _Anna_ W ([[_Pörtschach_]]), _Rainer_'s ([[_Pörtschach_]]), Amerika (Mezuro, Drinkejo, Bari) ([[_Pörtschach_]]) == Gravaj allogaĵoj == * Kazino _Velden_: kuri per [[(Kazinoj, Kazinas) Aŭstrio]], la (Aŭstra, Aŭstria) registaro (hazardludo, vetanta) monopolo * _Burgruine_ _Finkenstein_: Scena kastela ruino (scenejanta, sursceniganta, ensceniganta, surscenigo, stadianta) subĉiela ludas kaj (koncertoj, koncertas) * [[_Minimundus_]]: Miniatura tema parko * _Strandbad_ _Pörtschach_: An alloga publiki plaĝo * _Schlosshotel_ _Velden_: An kasteloEca hotelo, fama mejloŝtono * Vilao _Mahler_: la antaŭa somera hejmo de komponisto [[Gustav Mahler]] == Populara _leisure_ agadoj en la regiono == *[[Naĝado]] *[[Biciklado]] *[[Monto biciklanta]] *[[Golfo (sporto)]] *[[Paraglisado]] *[[(Ravinanta, Kanjonanta)]] *[[Teniso]] *[[Ĉevalo (rajdanta, veturanta)]] *[[_Alpinism_]] *[[Akvo (skiado, skianta)]] *[[Roko (grimpado, grimpanta)]] *[[Fungo (ĉasado, ĉasanta)|Funganta]] *Banlokoj --> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Wörthersee}} * [http://www.woerthersee.com Turismaj informoj pri la lago](germane, itale, angle) [[Kategorio:Lagoj en Aŭstrio]] 45cxanmgwxx7n5iexdz1t3wy5lq9lx4 1 173929 9472054 9471788 2026-09-09T14:51:36Z Sergio 46486 /* "Unuj" */ Respondo 9472054 wikitext text/x-wiki La nombro 1 en la dekuma sistemo (NE?) havas alternativajn formojn: fakte, ĝi '''ne''' havas alternativajn formojn, ĉar ĝi estas la vera plej simpla mezurunuo, ĉu ne? --[[Vikipediisto:Harshmellow|Harshmellow]] 01:05, 20. Mar 2007 (UTC) == "Unuj" == Estas tre komuna trovi tiujn instancoj (pli ol 250 en la nuna versio). Ĉu ĝustas tiele? ĉu korektinda per anstataŭigo kun "iuj"? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:33, 1 dec. 2024 (UTC) :{{Projektoj|ReVo=unu}} :"Unu" estas kaj numeralo, kaj pronomo. Kiel numeralo ĝi havas nek plurnombron, nek kazon. Kiel pronomo ĝi principe povas havi plurnombron kaj akuzativon; por simpligi la la lingvon Z kutime ne uzis ununombran akuzativon ("unun"), kvankam logiko kaj klaro postulas tion: «Johano Paŭlo la Dua denove uzis Esperanton kiel '''unun el la pluraj lingvoj''' de sia tradicia beno» ([[LOdE]]); plurnombre ni senhezite uzas ''unuj, unujn''.—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:51, 9 sep. 2026 (UTC) == Unun == "escepte unun ĉiuj ..." Kion signifas? ĉu eraro? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:18, 5 mar. 2025 (UTC) == Ne konfuzu == Unuafoje kaj unufoje? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:28, 9 sep. 2026 (UTC) t35j5tqpwrizv0epyq8reui49nwtty4 9472059 9472054 2026-09-09T14:59:58Z Sergio 46486 /* "Unuj" */ iu 9472059 wikitext text/x-wiki La nombro 1 en la dekuma sistemo (NE?) havas alternativajn formojn: fakte, ĝi '''ne''' havas alternativajn formojn, ĉar ĝi estas la vera plej simpla mezurunuo, ĉu ne? --[[Vikipediisto:Harshmellow|Harshmellow]] 01:05, 20. Mar 2007 (UTC) == "Unuj" == Estas tre komuna trovi tiujn instancoj (pli ol 250 en la nuna versio). Ĉu ĝustas tiele? ĉu korektinda per anstataŭigo kun "iuj"? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:33, 1 dec. 2024 (UTC) :{{Projektoj|ReVo=unu}} :"Unu" estas kaj numeralo, kaj pronomo. Kiel numeralo ĝi havas nek plurnombron, nek kazon. Kiel pronomo ĝi principe povas havi plurnombron kaj akuzativon; por simpligi la la lingvon Z kutime ne uzis ununombran akuzativon ("unun"), kvankam logiko kaj klaro postulas tion, vd la klarigon kaj ekzemlojn en [[ReVo]]: «Johano Paŭlo la Dua denove uzis Esperanton kiel '''unun el la pluraj lingvoj''' de sia tradicia beno» ([[LOdE]]); plurnombre ni senhezite uzas ''unuj, unujn''. — La anstataŭigo per ''iu'' ne ĉiam eblas, ekz‑e en «kompenante '''unu''' la alian» («komprenante ''iu'' la alian» ne donas la celatan sencon).—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:51, 9 sep. 2026 (UTC) == Unun == "escepte unun ĉiuj ..." Kion signifas? ĉu eraro? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:18, 5 mar. 2025 (UTC) == Ne konfuzu == Unuafoje kaj unufoje? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:28, 9 sep. 2026 (UTC) tvj6hbebu15pybxsm7lr07i2r4vvdvz 0 174215 9472006 9462762 2026-09-09T13:00:02Z Roberto 609 /* Famuloj */ 9472006 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=HU-PE|tipo1=reliefo|zomo=11}} '''Nagykőrös''' [nadjkOroŝ] estas [[urbo]] kun [[titolo]] [[vinvilaĝo]] en [[Hungario]] en [[regiono]] [[Meza Hungario]], en [[departemento]] [[Pest (departemento)|Pest]], en [[Distrikto Nagykőrös]], kies centro estas. [[Dosiero:Nagykor1.jpg|eta|maldekstre|Iama hotelo, nun kulturdomo en Nagykőrös]] [[Dosiero:Nagykor-2.jpg|eta|Malnova domo en Nagykőrös, kie iam oni sekigis [[ledo]]jn]] == Situo == Nagykőrös situas sur [[ebenaĵo]] sudoriente de [[Budapeŝto]], proksime al [[Kecskemét]], ĉe la fervoja linio Budapeŝto–[[Szeged]]. [[Cegléd]] troviĝas 16, Kecskemét 17, Budapeŝto 86 [[km]]. == Historio == Ĝia areo estas loĝata ekde la [[neolitiko]], la [[komunumo]] estis unuafoje menciita en [[1266]]. Nagykőrös ricevis en [[1368]] rajtojn de [[kampurbo]], dum la turka okupa periodo, ĝi estis sultana posedaĵo (ĥas-urbo). Ĝi estis ekde [[1817]] "libera urbo". Dum la reĝlando la komunumo estis konsilantrajta urbo. Ĝia ekonomia evoluo komenciĝis en la turka epoko, kiam la loĝantoj okupiĝis ĉefe pri bestobredado kaj bestokomercado. En la [[18-a jarcento]] aperis krom la [[bredado]] la [[frukto]]- kaj legomkultivado. Fine de la [[19-a jarcento]] aperis ankaŭ la industrio. Fine de la 19-a jarcento elformiĝis la agroindustria branĉo de la urbo. Aperis la konserva produktado (fondita en [[1896]] fare de Gschwindt Rt.), lignoprilabora, [[lakto]]uzinoj (1950-aj jaroj). Krom tio aperis maŝinindustrio. La plej malnovaj konstruaĵoj de la urbo estas la gotikdevena kalvinana, copfa romkatolika (omaĝe al [[Ladislao la 1-a (Hungario)]]) (1789) [[preĝejo]]j, la baroka urbodomo [[1754]]. En Nagykõrös funkcias ekde la [[16-a jarcento]] lernejoj; nun tri mezlernejoj kaj la Kalvinana Instruist-eduka Altlernejo de Károli Gáspár. [[Dosiero:Nagykőrös református temploma szemből.jpg|eta|Kalvinana preĝejo en Nagykőrös]] == Vizitindaĵoj == * [[Muzeo]] [[János Arany]] (1928) * [[Kalvinana preĝejo (Nagykőrös)]] * [[Preĝejo Sankta Ladislao (Nagykőrös)]] * [[Sinagogo de Nagykőrös]] * [[kulturdomo]], iam [[hotelo]] * [[Urbodomo de Nagykőrös]] == Homoj rilataj al Nagykőrös == En Nagykőrös naskiĝis kaj mortis [[József Tóth (advokato)]]. En Nagykőrös naskiĝis: * aldviolonisto [[Tamás Kunos]] * [[arkivisto]] [[Béla Balanyi]] * [[bibliotekisto]] [[János Uri]] * fasonisto [[Sándor Bedécs]] * [[Zsigmond Szentpétery (geologo)]] * [[Ferenc Donáth (gimnastikisto)]] * [[instruisto]] [[Ferenc Nyáry]] * [[Károly Balla (juristo)]] * [[kriminologo]] [[Katalin Gönczöl]] * [[masonisto]] [[József Migray]] * [[matematikisto]] [[Mór Réthy]] * [[neŭrologo]] [[Zoltán Ambrus Kovács]] * operetkantisto [[Laura Réthy]] * [[partizano]] [[Sarolta Absolon]] * [[pentristo]]j [[Géza Biczó]] kaj [[Jenő Remsey]] * [[politikisto]] [[Gedeon Tanárky]] * [[György Szabó (skulptisto)]]. En Nagykőrös mortis: * arkivisto [[László Böőr]] * instruistoj [[Gerzson Ádám]], [[János Györe]] kaj [[János Warga]] * [[Gábor Báthory (episkopo)]]. ===Lokaj Esperantistoj=== *[[André Bánoczi]]; == Ĝemelurboj == * {{Flago|Germanio}} [[Espelkamp]], [[Germanio]] * {{Flago|Rumanio}} [[Nagyszalonta]], [[Rumanio]] * {{Flago|Nederlando}} [[Haaksbergen]], [[Nederlando]] * {{Flago|Italio}} [[Castrocaro Terme e Terra del Sole]], [[Italio]] * {{Flago|Francio}} [[Le Muy]], [[Francio]] * {{Flago|Svislando}} [[Thun]], [[Svislando]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Nagykőrös]] [[Kategorio:Vinvilaĝoj]] c5pncgo9uhjm8unc654x4uxz36izxms 0 174418 9472150 9470812 2026-09-09T22:11:52Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9472150 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Damendorf COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Damendorf in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Hüttener Berge]] |alto = 23 |areo = 7,48 |poŝtkodo = 24361 |tel_antaŭkodo = 04353 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058039 |adreso-komunumestraro = Mühlenstraße 8<br />24361 [[Groß Wittensee]] |retpaĝaro = [http://www.amt-huettener-berge.de www.amt-huettener-berge.de] |komunumestro = Hans Ulrich |komunumestro-partio = KWG }} '''Damendorf''' {{prononco|DAːm^{<small>e</small>}ndor}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058039}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Hüttener Berge]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en [[Groß Wittensee]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Dörpshus Damendorf.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la vilaĝa centro "Dörpshus"}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] q2id63yd95mxz00pmx8y31eo0f0meza 0 174455 9472149 9470814 2026-09-09T22:10:47Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9472149 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Dätgen COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Daetgen in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Nortorfer Land]] |alto = 28 |areo = 10,61 |poŝtkodo = 24589 |tel_antaŭkodo = 04329 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058038 |NUTS = DEF0B |adreso-komunumestraro = Niedernstr. 6<br />24589 Nortorf |retpaĝaro = [http://www.amt-nortorfer-land.de/ www.amt-nortorfer-land.de] |komunumestro = Henry Ehlbeck }} '''Dätgen''' {{prononco|DETg^{<small>e</small>}n}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058038}}}} loĝantojn. La teritorio estas parto de la [[komunumaro Nortorfer Land]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en [[Nortorf]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{centre|komunuma impreso}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] 2s4w082zxsgzu8ov6edvcs0ffut0f1u 0 174722 9472152 9470815 2026-09-09T22:35:02Z ThomasPusch 1869 9472152 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Dörphof COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Doerphof in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Schlei-Ostsee]] |alto = 7 |areo = 15,02 |poŝtkodo = 24398 |tel_antaŭkodo = 04644 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058042 |NUTS = DEF0B |adreso-komunumestraro = Wulfsteert 45<br />24340 Eckernförde |retpaĝaro = [http://www.amt-schlei-ostsee.de www.amt-schlei-ostsee.de] |komunumestro = H.-P. Thomsen }} '''Dörphof''' {{prononco|D''Ø''RPhoːf}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058042}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Schlei-Ostsee]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en la urbo [[Eckernförde]], kiu tamen mem ne apartenas al la komunumara teritorio. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Gutshaus Schwonendahl (Dörphof).ajb.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kavalira bieno ''Schwonendahl''}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] 0sg18ol7oo3xahyszeqmhfa9wkbt6v4 0 174878 9472430 9471515 2026-09-10T11:54:37Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9472430 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Flintbek COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Flintbek in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Flintbek]] |alto = 50 |areo = 17,57 |poŝtkodo = 24220 |tel_antaŭkodo = 04347 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058053 |adreso-komunumestraro = Heitmannskamp 2 |komunumestro = Horst-Dieter Lorenzen }} [[Dosiero:Flintbek - Kirche - O.JPG|eta|maldekstra|240ra|{{centre|la loka luterana kirko}}]] '''Flintbek''' - prononco {{prononco|FLINTbeːk}} aŭ loke kun longa fina vokalo, do ''[-beːk]'' - estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058053}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto kaj la administra centro de la samnoma [[komunumaro Flintbek]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] 1r9gbbeetyz9w641qi8i2izm9as2ygn 0 174915 9472431 9471516 2026-09-10T11:55:30Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9472431 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Fockbek COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Fockbek in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Fockbek]] |alto = 7 |areo = 26,65 |poŝtkodo = 24787 |tel_antaŭkodo = 04331 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058054 |adreso-komunumestraro = Rendsburger Straße 42 |retpaĝaro = [http://www.fockbek.de/ www.fockbek.de] |komunumestro = Pierre Gilgenast }} '''Fockbek''' - prononco {{prononco|FOKbeːk}} aŭ loke kun longa fina vokalo, do ''[-beːk]'' - estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058054}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto kaj la administra centro de la samnoma [[komunumaro Fockbek]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{centre|komunuma impreso}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] 2qq293kiq14f8zyjugux095j0lqmsgz 0 175156 9472422 9470816 2026-09-10T11:47:10Z ThomasPusch 1869 9472422 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono =DEU Eisendorf COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Eisendorf in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Nortorfer Land]] |alto = 27 |areo = 5,49 |poŝtkodo = 24589 |tel_antaŭkodo = 04392 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058045 |adreso-komunumestraro = Niedernstr. 6<br />24589 Nortorf |retpaĝaro = [http://www.amt-nortorfer-land.de www.amt-nortorfer-land.de] |komunumestro = Bernd Irps }} '''Eisendorf''' {{prononco|AJz^{<small>e</small>}ndorf}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058045}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Nortorfer Land]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en [[Nortorf]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <!-- - ankoraŭ ne estas taŭga bildo ĝis aŭtuno 2026 - <br/> [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{centre|komunuma impreso}}]] --> {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] plljh77x6zo6r9uo6r2t3tpno8uvw3w 0 175242 9472426 9470817 2026-09-10T11:51:00Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9472426 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Ellerdorf COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Ellerdorf in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Nortorfer Land]] |alto = 25 |areo = 10,2 |poŝtkodo = 24589 |tel_antaŭkodo = 04392 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058046 |adreso-komunumestraro = Niedernstr. 6<br />24589 Nortorf |retpaĝaro = [http://www.amt-nortorfer-land.de www.amt-nortorfer-<br />land.de] |komunumestro = Susanne Ott |komunumestro-titolo = Bürgermeister }} '''Ellerdorf''' {{prononco|ELadorf}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058046}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Nortorfer Land]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en [[Nortorf]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Chencha Berrinches – Wilwarin Festival 2014 05.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|en la eta komunuma regule okazas [[metalroko|metalroka]] [[festivalo]]}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] 3qjxl82reqexstkd8qacnlist72secq 0 175293 9472428 9470819 2026-09-10T11:52:24Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9472428 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Elsdorf-Westermühlen COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Elsdorf-Westermuehlen in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Hohner Harde]] |alto = 11 |areo = 27,48 |poŝtkodo = 24800 |tel_antaŭkodo = 04332 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058047 |adreso-komunumestraro = Hohe Straße 4<br />24806 Hohn |retpaĝaro = [http://www.amt-hohner-harde.de/ www.amt-hohner-harde.de] |komunumestro = Rainer Lutterbey }} '''Elsdorf-Westermühlen''' {{prononco|ELSdorf-VEStam''y''ːl^{<small>e</small>}n}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058047}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Hohner Harde]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en [[Hohn]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{centre|komunuma impreso}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] jfc0rhzwxsz72oknour5zkrys416pao 0 175345 9472434 9470818 2026-09-10T11:58:04Z ThomasPusch 1869 9472434 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Embuehren in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Jevenstedt]] |alto = 33 |areo = 7,45 |poŝtkodo = 24819 |tel_antaŭkodo = 04875 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058048 |adreso-komunumestraro = Meiereistraße 5<br />24808 Jevenstedt |retpaĝaro = [http://www.amt-jevenstedt.de/ www.amt-jevenstedt.de] |komunumestro = Hermann Ratjen |komunumestro-partio = KWG }} '''Embühren''' {{prononco|EMb''y''ːr^{<small>e</small>}n}} estas kompare malgranda komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis nur {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058048}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Jevenstedt]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <!-- - ankoraŭ ne estas taŭga bildo ĝis aŭtuno 2026 - <br/> [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{centre|komunuma impreso}}]] --> {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] twa04qoe17grfgk6k7dprn4mfetsnvj 0 175346 9472118 9470964 2026-09-09T19:47:36Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9472118 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la komunumo Gammelby (dane "malnova vilaĝo") en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de Germanio. En Germanio estas plia loĝloko samnoma, en la komunumo [[Sörup]], kaj krome la toponimo uzatas por almenaŭ [[:da:Gammelby|13 setlejoj (bebyggelser)]] en Danio.}} {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Gammelby COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Gammelby in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Schlei-Ostsee]] |alto = 14 |areo = 8,3 |poŝtkodo = 24340 |tel_antaŭkodo = |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058057 |adreso-komunumestraro = Wulfsteert 45<br />24340 Eckernförde |retpaĝaro = [http://www.amt-schlei-ostsee.de www.amt-schlei-ostsee.de] |komunumestro = Marlies Thoms-Pfeffer |komunumestro-titolo = Bürgermeister }} '''Gammelby''' ([[dane]] "malnova vilaĝo") estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058057}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Schlei-Ostsee]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en la urbo [[Eckernförde]], kiu tamen mem ne apartenas al la komunumara teritorio. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Gutshof in Gammelby.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kavalira bieno en Gammelby}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] 0vlwpsev2po2uanfxkmmh8ws9abnp2i 0 175889 9472429 9470575 2026-09-10T11:52:55Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9472429 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Felde COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Felde in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Achterwehr]] |alto = 17 |areo = 13,87 |poŝtkodo = 24242 |tel_antaŭkodo = 04340 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058050 |adreso-komunumestraro = Inspektor-Weimar-Weg 17<br />24239 Achterwehr |retpaĝaro = [http://www.amtachterwehr.de/ www.amtachterwehr.de] |komunumestro = Horst Barz }} '''Felde''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058050}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Achterwehr]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{centre|komunuma impreso}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] bajzzouaot04gpiuh49waug99rcubt8 0 175909 9472433 9470576 2026-09-10T11:57:30Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9472433 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Felm COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Felm in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Dänischer Wohld]] |alto = 21 |areo = 15,33 |poŝtkodo = 24244 |tel_antaŭkodo = 04346 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058051 |adreso-komunumestraro = Karl-Kolbe-Platz 1<br />24214 Gettorf |retpaĝaro = [http://www.amt-daenischer-wohld.de www.amt-daenischer-wohld.de] |komunumestro = Walter Selle |komunumestro-partio = SPD }} '''Felm''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058051}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Dänischer Wohld]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en [[Gettorf]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Felm Gut Rathmannsdorf 1978.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la historia bieno ''Gut Rathmannsdorf''}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] ap1ezwmido2soyb2n50ix1n67hl366y 0 176019 9472119 9470577 2026-09-09T19:49:08Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9472119 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Fleckeby COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Fleckeby in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Schlei-Ostsee]] |alto = 4 |areo = 12,31 |poŝtkodo = 24357 |tel_antaŭkodo = 04354 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058052 |adreso-komunumestraro = Wulfsteert 45<br />24340 Eckernförde |retpaĝaro = [http://www.amt-schlei-ostsee.de www.amt-schlei-ostsee.de] |komunumestro = Heinrich Hauschildt }} '''Fleckeby''' (germana {{prononco|FLEk^{<small>e</small>}b''y''}}, [[dane]]: ''Flækkby'') estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058052}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Schlei-Ostsee]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en la urbo [[Eckernförde]], kiu tamen mem ne apartenas al la komunumara teritorio. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Hardesvogtei Fleckeby2010.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|historia [[voktejo]]}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] 94h3s0n6bf6u75qpm3askweifg73ar0 0 176020 9472115 9471001 2026-09-09T19:40:36Z ThomasPusch 1869 9472115 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Goosefeld COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Goosefeld in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Schlei-Ostsee]] |alto = 0 - 55 |areo = 9,81 |poŝtkodo = 24340 |tel_antaŭkodo = 04351 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058102 |adreso-komunumestraro = Wulfsteert 45<br />24340 Eckernförde |retpaĝaro = [http://www.amt-schlei-ostsee.de www.amt-schlei-ostsee.de] |komunumestro = Uwe Satriep }} '''Goosefeld''' {{prononco|GOːz^{<small>e</small>}felt}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058102}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Schlei-Ostsee]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en la urbo [[Eckernförde]], kiu tamen mem ne apartenas al la komunumara teritorio. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|300ra|{{centre|bieno ''Marienthal''}}]] [[Dosiero:Goosefeld urkunde 01.gif|eta|maldekstra|300ra|{{centre|unua dokumenta mencio dela loĝloko Goosefeld el 1518}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] hpria0e5hqky3lhc9hc6jintq1na6s3 9472116 9472115 2026-09-09T19:44:22Z ThomasPusch 1869 2 bildoj aldonataj 9472116 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Goosefeld COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Goosefeld in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Schlei-Ostsee]] |alto = 0 - 55 |areo = 9,81 |poŝtkodo = 24340 |tel_antaŭkodo = 04351 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058102 |adreso-komunumestraro = Wulfsteert 45<br />24340 Eckernförde |retpaĝaro = [http://www.amt-schlei-ostsee.de www.amt-schlei-ostsee.de] |komunumestro = Uwe Satriep }} '''Goosefeld''' {{prononco|GOːz^{<small>e</small>}felt}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058102}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Schlei-Ostsee]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en la urbo [[Eckernförde]], kiu tamen mem ne apartenas al la komunumara teritorio. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Sprockhoff No. 78-msu-2020-3.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ŝtonepoka [[dolmeno|dolmena]] tombejo}}]] [[Dosiero:Goosefeld urkunde 01.gif|eta|maldekstra|300ra|{{centre|unua dokumenta mencio de la loĝloko Goosefeld el 1518}}]] [[Dosiero:Goossee NW small.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la lago ''Goossee''}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] h05qlegdzb0zdiqx7mw43kdxma2ztrq 0 176205 9472117 9471000 2026-09-09T19:46:13Z ThomasPusch 1869 9472117 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Grauel COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Grauel in RD.png |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] |komunumaro = [[Amt Hohenwestedt-Land]] |alto = 19 |areo = 5,73 |poŝtkodo = 24594 |tel_antaŭkodo = 04871 |aŭtokodo = RD |oficiala_kodo = 01058062 |adreso-komunumestraro = Am Markt 15<br />24594 Hohenwestedt |retpaĝaro = [http://www.amt-mittelholstein.de www.amt-mittelholstein.de] |komunumestro = Dierk Ruhsert }} '''Grauel''' {{prononco|GRAŬ^{<small>e</small>}l}} estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rendsburg-Eckernförde]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01058062}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<!-- Vikidatumoj ankoraŭ ne pretas: La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.--> La teritorio estas parto de la [[komunumaro Meza Holstinio]] ([[germane]] ''Amt Mittelholstein''), [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj, kun administra centro en [[Hohenwestedt]], kiu kovras la sudan parton de la distrikta teritorio. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> [[Dosiero:Feld2.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|pajzaĝa impreso ĉe ''Grauel''}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Rendsburg-Eckernförde}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Rendsburg-Eckernförde]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] pweo37e32h2dj1qy4o7s4wqhirfkycb 0 178227 9471948 8869973 2026-09-09T12:39:00Z Sj1mor 12103 9471948 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Kronach COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Kronach in KC.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Supra Frankonio]] |distrikto = [[Distrikto Kronach]] |alto = 318 |areo = 66,99 |poŝtkodo = 96317 |tel_antaŭkodo = 09261 |aŭtokodo = KC |oficiala_kodo = 09476145 |adreso-komunumestraro = Marktplatz 5 |retpaĝaro = [http://www.kronach.de/ www.kronach.de] |komunumestro = Wolfgang Beiergrößlein |komunumestro-partio = Freie Wähler (Sendependaj Balotantoj) }} '''Kronach''' - prononco {{prononco|KROnaĥ}} - estas komunumo en [[Germanio]]. La malgranda romantika urbo estas la administra centro de la [[distrikto Kronach]] en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Supra Frankonio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09476145}}}} loĝantojn. Kronach estas la naskiĝurbo de [[Lucas Cranach la Maljuna]] kaj la [[fortikaĵo]] Rosenberg (rozomonto) estas unu el la plej grandaj mezepokaj fortikaĵoj en Germanio. La urbomuro ĉirkaŭbaras la preskaŭ tute konservatan malnovan urboparton kun domoj el sabloŝtonoj kaj trabfakaj konstruaĵoj, urbomuroj, portegoj, turoj kaj arkaĵkeleroj estas tipaj por la urbobildo. Kronach situas ĉe la ''Burgenstraße'' (strato de la burgoj). == Geografio == La urbo troviĝas sudokcidente de la Frankonia Arbaro. Tie-ĉi la riveroj Kronach, Rodach kaj Haßlach kunfluas. Tial la malnova urbo estas atingebla el preskaŭ ĉiuj direktoj plej ofte nur sur pontoj. == Loĝantaro kaj religio == La historio de la malgranda urbo kaŭzas, ke 62 % de la ĉirkaŭ 17.000 loĝantoj, estas katolikoj kaj 31 % estas evangeliaj kristanoj. Ankaŭ aliaj kristanaj komunumoj estas en Kronach. Ĝis 1942 ekzistis ankaŭ juda [[religia komunumo]], kiu havis [[sinagogo]]n konstruitan en 1883. [[Dosiero:Kronachstadtaufbau.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>sube la rivero ''Haßlach'', meze la historia urbokerno, supre la fortikaĵo ''Rosenberg'']] == Historio == En 1003 Kronach estis menciata unuafoje kaj havis tiutempe la nomon ''Urbs Crana''. Imperiestro [[Henriko la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Heinrich la Kvina]] donacis en 1122 Kronach kun najbaraj terposedaĵoj al la ''Hochstift Bamberg'', do al la ekstereklezia regadregiono de la [[episkopo]] de [[Bamberg]], kaj la respektivaj ĉefepiskopoj regis super la urbo ĝis 1803. Inter la tempo de la [[reformacio]] (ek de 1517) kaj la [[Vestfaliaj Pactraktatoj]] en 1648, kiuj finis la Tridekjaran Militon, la urbo estis la norda bastiono de la katolika ''Hochstift Bamberg'' kontraŭ la protestanta ''Kurfürstentum Saksio'' (Kurfürstentum estis lando de princ-elektistoj). La burgo Rosenberg iĝis fortikaĵo Rosenberg post plivastigo kaj finkonstruado. La disvolvado daŭris jarcentojn. Dum la [[Tridekjara Milito]] Kronach travivis en la tempo 1632 ĝis 1634 kelkajn sieĝojn fare de la svedoj. La energia defendo de la loĝantaro povis sukcese rebati tiujn atakojn. Ankoraŭ hodiaŭ la ĉiujara "Schwedenprozession" (sveda procesio) memorigas al tiuj historiaj eventoj. Speciale la ruzaj virinoj batalakiris la feliĉan sukceson por la urbo dum unu el tiuj sieĝoj. La Bamberga episkopo rekompencis la kuraĝajn agadojn de la Kronachanoj. Li donis novan urboblazonon kiu montras la ege turmentitajn virojn. Ĝi atestas la kruelaĵojn de la bataloj. En 1759 dum la Sebjara Milito kampadis prusoj laŭlonge de la Kreuzberg (krucomonto) kaj pafegis de tie, sed malsukcese, sur la urbon. 1803 la Hochstift Bamberg estis devige likvidata kaj ĝiaj teritorioj ricevis la reĝolando Bavario. Napoleon Bonaparte bivakis 1806 en Kronach kaj komencis de ĉi tie la atakon kontraŭ Prusujo. Proksimume ekde la fino de la 13a jarcento loĝis judaj familioj en Kronach kaj ili konstruis sinagogon en 1883. Ĝi estis vendata antaŭ la novembra pogromo terura en la jaro 1938. La urba konsilantaro Kronach decidis 1964 honori la persekutajn kaj murdajn Judojn per monumenta ŝtono. Ĝi troviĝas en la urba tombejo kaj montras la nomojn de la ekstermitaj familioj. [[Dosiero:Blazing German gasoline trailer.jpg|eta|<center>usonaj soldatoj okupas la urbon en aprilo 1945: kvankam blankaj flagoj signas la senbatalan transdonon de la urbo, okazas unuopaj pafoj kaj en la foto ĵus eksplodas benzinujo]] [[Dosiero:Kronachfestung1.jpg|eta|<center>la komandanta kaj la princa konstruaĵoj en la fortikaĵo ''Rosenberg'']] [[Dosiero:Kronachhexenturm.jpg|eta|<center>"sorĉista turo" kun la urba remparo]] [[Dosiero:Lucas Cranach d. Ä. 063.jpg|eta|150px|<center>[[Lucas Cranach la Maljuna]]]] La [[Dua Mondmilito]] ne kaŭzis grandajn damaĝojn en la urbo, kaj en aprilo 1945 la usonaj soldatoj okupis ĝin. == Kulturo, vidindaĵoj, ĝemelurbaj rilatoj == Kronach prezentas multajn eblecojn por pasigi liberan tempon. Kiu avidas je kleriĝado povas studi diversajn konstrustilojn kaj malnovajn konstruaĵojn (historian malnovan urbokernon, fortikaĵon Rosenberg, urbomuron ktp) aŭ viziti muzeojn kaj galeriojn. Multspecaj eblecoj povas formi la okupiĝon dum ferioj. Granda parko ne nur logas al promenado, sed ankaŭ al biciklado, infanoj povas ludi kaj petoli, en gastejo oni povas ripozi aŭ revivigi la fortojn, manĝante kaj trinkante. Enhala naĝejo kaj ankaŭ subĉiela banejo, instalaĵoj por luĝi, tenisejoj kaj aliaj aranĝoj estas uzeblaj. La Turnerschaft Kronach (granda sportklubo) ofertas multajn variajn sportajn okupojn. La Fortikaĵo Rosenberg entenas la Frankonian Galerion (filio de la Bavara Nacia Muzeo) estas tie ĉi. Oni povas rigardi pentraĵojn de Lucas Cranch la pli Aĝa, altvalorajn skulptaĵojn el diversaj epokoj kaj memkompreneble de tempo al tempo ankaŭ nuntempajn artverkojn. Ĉar Kronach la Duan Mondmiliton relative bone travivis, ĝi povas prezenti multajn historiajn konstruaĵojn. En la tiel nomata "supra urbo" (historia malnova urboparto) estas ekzemple la historia urbodomo, la urba paroĥa preĝejo St. Johano la Baptisto, la "turo de la sorĉistinoj". Ekster la urbomuroj estas Oblaten-monaĥejo kun preĝejo (Oblaten estas ordo laŭ la reguloj de la Sankta Benedikto), Bürgerspital (hejmo por maljunaj aŭ malsanaj homoj) kun Spitalkirche (preĝejo ĉe la hejmo), la Kronacha sinagogo ktp. La kultura vivo en Kronach prezentas regulajn aranĝojn. En ĉiu jaro la tre bone konata kaj alloga Kronacher Freischießen (popolfesto, kiun la Kronachaj sportpafantoj organizas). La jam menciita sveda procesio ĉiam okazas dimanĉon post la katolika festotago Fronleichnam (Korpo de La Sinjoro, laŭvorta traduko el la latina "Corpus Domini"). Krome ĉiam en junio estas la historia urbospektaklo, kiu montras la svedan militan sturmon kaj la kunagantoj surhavas kostumojn de la tiama tempo. Oni ne devas forgesi mencii la Faust-festludoj ĉiam somere sur liberaera scenejo sur la Fortikaĵo Rosenberg ("Faust" estas dramo de J.W. Goethe). Ankaŭ aliaj klasikuloj de la mondliteraturo en koncizaj versioj estas sur la programpropono. La Kronaĥa somerakademio okazigas kursojn pri la temoj mozaiko, potfarado, skulptoarto kaj aliaj metioj. La Frankonia Galerio en la Fortikaĵo Rosenberg montras pentraĵojn kaj skulptaĵojn el la malfrua mezepoko ĝis la tempo de Lukas Cranach. Nature ankaŭ verkoj de nuntempaj internaciaj artistoj estas montrataj, ekz dum kaj post "Lignoarto". La Kronaĥa artosocieto estas aktiva rondo de artkreantoj. == Fame konataj personoj == Lukas Cranach la Maljuna naskiĝis en 1472 en Kronach kaj mortis en 1553 en [[Vajmaro]] (Weimar). Li estis unu el la plej grandiozaj germanaj pentristoj kaj grafikisto de la [[Renesanco]]. Maximilian von Welsch naskiĝis 1671 en Kronach kaj mortis en 1745 en [[Majenco]] (Mainz). Li estis germana arkitekto kaj renoma konstruisto por fortikaĵoj. Li ankaŭ konstruis kastelojn. Johann Kaspar Zeuß naskiĝis en 1806 en Vogtendorf ĉe Kronach kaj mortis en 1856 samloke. Li estis filologo kaj membro de la Bavara Akademio por Sciencoj kaj estas rigardata kiel fondinto de la scienco pri keltaj lingvoj. Gottfried Neukam naskiĝis en 1892 en Kronach kaj mortis en 1959 samloke. Li estis studento de la art-akademio kaj poste instruisto pri desegnado kaj havis multajn publikajn ekspoziciojn. == Ĝemelurboj == Kronach havas ne nur amikecan rilation kun la urbo Roth en Germanio, sed flegas ankaŭ ĝemelurbajn kontaktojn kun [[Hennebont]] en [[Francio]], Kiskunhalas en [[Hungario]] kaj Bettendorf en la subŝtato [[Iovao]] de [[Usono]]. Ĉiuj rilatoj prosperas bone. {{Projektoj}} {{Distrikto Kronach}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Kronach]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] j8l0971rycp2yyjqqtlp8aghfd68zgm 0 184578 9472204 8425799 2026-09-10T03:27:12Z Sj1mor 12103 9472204 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Rennertshofen.png |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Rennertshofen in ND.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Supra Bavario]] |distrikto = [[Distrikto Neuburg-Schrobenhausen]] |alto = 394 |areo = 93,07 |poŝtkodo = 86643 |tel_antaŭkodo = 08434 |aŭtokodo = ND |oficiala_kodo = 09185153 |adreso-komunumestraro = Marktstr. 18 |retpaĝaro = [http://www.rennertshofen.de/ www.rennertshofen.de] |komunumestro = Ernst Gebert |komunumestro-partio = [[FW]] }} '''Rennertshofen''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Neuburg-Schrobenhausen]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Supra Bavario]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09185153}}}} loĝantojn. [[Dosiero:Rennertshofen mit Rathausturm.jpg|350ra|eta|maldekstra|<center>la loĝloka centro kun la turo de la komunuma administrejo]] [[Dosiero:Rennertshofen Benefiziatenhaus Marktstraße 13.JPG|250ra|eta|maldekstra|<center>historia domo]] {{Projektoj}} {{Distrikto Neuburg-Schrobenhausen}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Neuburg-Schrobenhausen]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] rq42igaikavjort1n3qkbk6yfibtwl7 0 187391 9472364 9351248 2026-09-10T10:23:03Z Kani 670 9472364 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Werder (Havel) COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in PM.png |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Potsdam-Mittelmark]] |alto = 31 |areo = 115,99 |poŝtkodo = 14542 |tel_antaŭkodo = 03327 |aŭtokodo = PM |oficiala_kodo = 12 0 69 656 |subdivido = 8 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Eisenbahnstraße 13-14 |retpaĝaro = [http://www.werder-havel.de/ www.werder-havel.de] |komunumestro = Werner Große |komunumestro-partio = CDU }} '''Werder''' {{prononco|VERda}} estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Potsdam-Mittelmark]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#invoke:Wikidata|claim|P439}}}}}} loĝantojn. Werder situas borde de la riveroj [[Havel]]. La plej malnova parto de la urbo troviĝas sur insulo en la lago Zernsee kaj la regiono estas fama pro la produktado de legomoj, fruktoj kaj specialaj fruktovinoj. La plej granda evento estas ĉiujare la "Baumblütenfest" kun centmiloj da vizitantoj. Oni festas la ekfloron de la fruktarboj, kiuj dominas la tutan regionon. Fine de la 20-a jarcento aldoniĝis la produktado de keĉapo kaj konservitaj kukumoj. <gallery caption="urbocentro"> Dosiero:Werder.jpg|<center>birdopanoramo: La plej malnova parto de la urbo troviĝas sur insulo en la lago "Zernsee" (somero 2006) Dosiero:Werder Stadtkern Baumblüte.JPG|<center>floranta arbo urbokerne Dosiero:WerderHavel 04-2016 img07.jpg|<center>la preĝejo de la [[Sankta Spirito]] kaj la pivota ventmuelejo ĉe la rivero [[Havel]] Dosiero:Ziegeleimuseum Glindow.JPG|<center>brika muzeo en la parto ''Glindow'' Dosiero:Petzow Park Lenne.JPG|<center>kastela parko en la parto ''Petzow'', fone la lago ''Schwielowsee'' Dosiero:Werder old town hall.jpg|<center>malnova urbodomo Dosiero:Werder Lendelhaus.jpg|eta|240ra|<center>domo ''Lendelhaus'' </gallery> La berlina aŭtoro [[Theodor Fontane]] verkis ĉapitron pri la situacio en Werder fine de la 19-a jarcento en sia "migradoj tra la Mark Brandburg". Tie li priskribis kiel la kamparanoj de Werder per primitivaj velboatoj transportadis sian rikolton sur la rivero Havel en la centron de Berlino, kie ili kutimis vendi rekte el la boatoj. En tiu urbo ekde la jaro [[1910]] loĝis kaj posedis imponan vilaon "Villa Schönheit" (vilao beleco) la germana poeto [[Karl Vanselow]], kiu verkis en la germana kaj en [[Esperanto]], kaj ĉirkaŭ la domo estis grandega ĝardeno ĝis la bordo de la lago "Zernsee". Tio estis la fama "ĝardeno de la beleco" kun arboj kaj arbustoj, kie Vanselow kaj liaj amikoj kutimis foti la belecon de la nuda [[homa korpo]]. Kelkaj fotoj en lia plej konata produkto, la monata revuo "Die Schönheit" havas indikon, ke ili tie ekestis. == Ĝemelurboj == * {{ĝemeleco|Tczew|Pollando}}, eblas kontaktoj ankaŭ en [[Esperanto]] * {{Ĝemeleco|Biržai|Litovio}} == Trafiko == {{Paĝonomo}} per individua motora trafiko konektiĝas al la [[germana aŭtovojo A10|aŭtovojo]] {{vojo|GER|A|10}}, ringa [[aŭtovojo]] ĉirkaŭ la urbo [[Berlino]] - rapidvoja [[pretervojo]]. == Esperanto == En tiu pitoreska urbo vivis [[Esperanto]]-poeto [[Karl Vanselow]] kaj posedis tie la imponan vilaon "Villa Schönheit" (vilao beleco). Lige kun tiu fakto la loka asocio "Heimatverain Werder" invitis esperantiston [[Roland Schnell]] por prelegi la 18-an de junio [[2013]] pri Karl Vanselow. Inter la 15-a kaj la 22-a de aŭgusto 2027 okazos en [[Petzow]], distrikto de Werder, la [[Internacia Junulara Kongreso]] (IJK), organizita de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]] (TEJO) <gallery caption="urboparto Petzow"> Dosiero:Petzow_Church_S.jpg| Dosiero:Petzow_Schloss.jpg| Dosiero:Petzow_Grab_Kaehne.jpg Dosiero:Petzow_Waschhaus.jpg| Dosiero:Petzow_Spritzenhaus.jpg| Dosiero:Petzow_Mehlhemmer_stone.jpg| Dosiero:Petzow_Loecknitz_Ziegelei.jpg| </gallery> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Potsdam-Mittelmark}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Potsdam-Mittelmark]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] aryt0szmnoy67g4idrrsmpbgslykl47 0 191524 9472245 5054305 2026-09-10T05:35:55Z Sergio 46486 ligiloj 9472245 wikitext text/x-wiki '''Karakteriza funkcio''' signifas kelkajn malsamajn konceptojn: * En unu [[matematiko|matematika]] uzado, la '''[[karakteriza funkcio (en arteorio)|karakteriza funkcio]]''' de [[subaro]] ''A'' de [[aro]] ''S'' estas <math>\chi_A: S \to \{0, 1\}</math> kun la [[argumentaro|domajno]] ''S'' kiu havas valoron 1 je punktoj de ''A'' kaj 0 je punktoj de ''S''&nbsp;−&nbsp;''A''. * En la alia matematika uzado, ĉi tiu unu en [[probablokalkulo|teorio de probabloj]], la '''[[karakteriza funkcio (probabloteorio)|karakteriza funkcio]]''' de [[probablodistribuo]] sur la [[reela nombro|reela]] linio estas donita per jena formulo, kie ''X'' estas la [[hazarda variablo]] kun la koncernata distribuo: ::<math>\varphi_X(t) = \operatorname{E}\left(e^{itX}\right)\,</math> : kie "E" estas [[atendata valoro]]. * '''[[Karakteriza ekvacio]]''' * '''[[Eŭlera karakterizo]]''' {{Apartigilo}} 1fx77lzl930ijyemcpz6v4o49wc4qdk 0 198114 9471990 9204678 2026-09-09T12:47:01Z Roberto 609 /* Servoj */ 9471990 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la urbo Hagen en okcidenta Germanio. Krome ekzistas pliaj samnomaj loĝlokoj en Germanlingvio - pri ili vidu [[Hagen (apartigilo)|apartigan paĝon]].}} {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Hagen COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:North rhine w HA.svg |federacia_lando = [[Nordrejn-Vestfalio]] |distriktaro = [[Distriktaro Arnsberg]] |distrikto = [[eksterdistrikta urbo]] |alto = 106 |areo = 160.35 |poŝtkodo = 58089–58135 |tel_antaŭkodo = 02331, 02334, 02337, 02304 |aŭtokodo = HA |oficiala_kodo = 05914000 |adreso-komunumestraro = Rathausstr. 11<br />58095 Hagen |retpaĝaro = [https://www.hagen.de/ www.hagen.de] |komunumestro = Erik O. Schulz |komunumestro-partio = senpartia }} '''Hagen''' estas [[eksterdistrikta urbo]] en la sudorienta parto de la industria [[Ruhr-regiono]]. Ĝi situas en la federacia lando [[Nordrejn-Vestfalio]] de [[Germanio]], kaj apartenas al la [[distriktaro Arnsbergo]]. Hagen proksimas al la arbara kaj malurba regiono [[Sauerland]] [prononco ''Sáŭalant''], kaj estas la plej grava urba centro por la homoj el tiu regiono. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio||STATO}}}} la urbo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio|05914000}}}} loĝantojn. La areo de la urbo, kiu ampleksas 160,4&nbsp;km², kompareblas al tiu de la princlando [[Liĥtenŝtejno]], kiu havas areon de 160&nbsp;km². Parto de la urbo interalie estas la mezepoka burgo ''Hohenlimburg'' kaj ĉirkaŭa samnoma urboparto, el kiu devenis la patro de ''William E. Boeing, 1881-1956'', kiu fondis la usonan aviadilproduktan konzernon [[Boeing]], kiu dum la 20-a jarcento ekonomie tre prosperis. [[Dosiero:Hagen Rathausplatz.jpg|eta|maldekstre|la urbodoma placo]] [[Dosiero:Ansicht von Schloss Hohenlimburg.jpg|eta|maldekstre|la mezepoka burgo ''Hohenlimburg'']] == Urbopartoj == * [[Haspe]] * [[Vorhalle (Hagen)|Vorhalle]] * [[Westerbauer]] == Vidindaĵoj == ''[[LWL-Freilichtmuseum Hagen]] – Westfälisches Landesmuseum für Handwerk und Technik'' [LWL-liberaera muzeo je Hagen – Vestfala Landa Muzeo por Metio kaj Teĥniko] (WFH) estas [[subĉiela muzeo]] en Hagen, en la valo de la rivereto Mäckingerbach en la sudorienta Ruhr-Regiono. Ĝin tenas la Regiona Ligo Vestfalujo-Lipo (LWL). Malsame ol la plej multaj eŭropaj liberaeraj muzeoj WFH ne sindediĉas al la prezentado de biena kaj kampara ĉiutago, sed al la historio de metio kaj teĥniko. == Servoj == La [[Harkort'sche Fabrik]], eo: Harkort-a Fabriko estis fabriko de la feraĵofabrika familio Harkort en Hagen. La [[Distanca Universitato Hagen]] (germane ''FernUniversität'') estas la unua kaj nura ŝtata distanca universitato en Germanio. Ĝia ĉefsidejo estas en Hagen. ==Lokaj esperantistoj== *[[Adolf Steinhagen]]; == Partneraj urboj == * [[Dosiero:Flago-de-Pollando.svg|20ra]] [[Ełk]] ([[Pollando]]), ekde 1955 * [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20ra]] [[Liévin]] ([[Francio]]), ekde 1960 * [[Dosiero:Flago-de-Finnlando.svg|20ra]] [[Kouvola]] ([[Finnlando]]), ekde 1963 * [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20ra]] [[Montluçon]] ([[Francio]]), ekde 1965 * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] la urbodistrikto [[Steglitz-Zehlendorf]] de [[Berlino]] ([[Germanio]]), ekde 1967 * [[Dosiero:Flago-de-Aŭstrio.svg|20ra]] [[Bruck an der Mur]] ([[Aŭstrio]]), ekde 1975 * [[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|20ra]] [[Smolensk]] ([[Rusio]]), ekde 1985 * [[Dosiero:Flago-de-Israelo.svg|20ra]] [[Modiino]] ([[Israelo]]), ekde 1997 == Trafiko == {{Paĝonomo}} per individua motora trafiko konektiĝas al la [[germanaj aŭtovojoj|aŭtovojoj]] {{vojo|GER|A|1}}, {{vojo|GER|A|45}} kaj {{vojo|GER|A|46}}, ankaŭ per la malpli vasta federaciaj vojoj {{vojo|GER|FV|7}} kaj {{vojo|GER|FV|54}}, kaj kompreneble ankaŭ havas fervojan stacidomon. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Administra divido de Nordrejn-Vestfalio}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Urboj de Nordrejn-Vestfalio]] [[Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Nordrejn-Vestfalio]] hnrolb8csttucp8lwx4jmngrkhgqtjr 0 203969 9471946 9463333 2026-09-09T12:38:46Z Sj1mor 12103 9471946 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Lingvo=Konkana lingvo |Propranomo=कोंकणी Konknni ಕೊಂಕಣಿ കൊംകണീ ''{{IAST|koṃkaṇī}}'' |Landoj=[[Barato]] |Regiono=[[Konkanio]] |Parolantoj= 7,6 milionoj |Koloro=Hindeŭropa |Fam1=[[Hindeŭropa lingvaro|Hindeŭropa]] |Fam2=[[Hindirana lingvaro]] |Fam3=[[Hindarja lingvaro]] |Fam4=[[Suda hindarja lingvaro|Suda hindarja]] |Skribo=[[Nagario]] (oficiala), [[latina alfabeto]], [[kanara skribsistemo|kanara abugido]], [[malajalama skribsistemo|malajalama]] kaj [[araba skribsistemo|araba]] |ISO2=kok |Lk1=kok|Ln1=Konkana (ĝenerala)|Ll1= |Lk2=knn|Ln2=Konkana (specifa)|Ll2= |Lk3=gom|Ln3=Goaa konkana|Noto={{Hindarja teksto}} {{eble IFA}} }} La '''konkana lingvo''' ([[nagario|nagarie]]: कोंकणी, en [[latina alfabeto]] Konknni, en [[kanara skribsistemo]]: ಕೊಂಕಣಿ, [[malajalama skribsistemo|malajalame]]: കൊംകണീ, [[IAST]]: ''koṃkaṇī'') estas lingvo de [[Barato]], kaj apartenas al la hindeŭropa familio de lingvoj. Ĝi estas [[Hindarja lingvaro|hindarja lingvo]], parolata sur la okcidenta bordo de Barato nomata Konkanio (en:''Konkan''). Ĝi enhavas gravan nombron da [[pruntvorto]]j derivitaj de la [[dravida lingvaro]] <ref>http://ccat.sas.upenn.edu/~fsouth/DravidianElement.pdf</ref>, kaj estas influita de multaj lingvoj inkluzivantaj la [[Portugala lingvo|portugalan]], la [[Kanara lingvo|kanaran]], la [[Tulua lingvo|tuluan]], la [[Marata lingvo|maratan]] kaj la [[Perso-araba skribsistemo|perso-araban]]. == Situo == La konkana lingvo estas parolata larĝe en la okcidenta marborda regiono de Barato nomata [[Konkanio]]. Ĉi tio konsistas el la konkana dividaĵoj de [[Maharaŝtro]], [[Goao (ŝtato)|Goao]], [[Kanario]] (marborda [[Karnatako]]) kaj iuj poŝoj (ĉirkaŭitaj regionetoj) en [[Keralao]]. Ĉiu regiono havas malsamajn [[dialekto]]n, [[Prononco|prononcan]] stilon, vortoprovizon, tonon kaj fojfoje, gravajn diferencojn en gramatiko. == Loĝantaro == La Censa Departemento de Barato en [[1991]] nombris la parolantojn de la konkana en Barato je 1,760,607, kio porcias ĝis po 0.21% de la loĝantaro de Barato <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.censusindia.net/results/eci11_page4.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-06-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060712040620/http://www.censusindia.net/results/eci11_page4.html |arkivdato=2006-07-12 }}</ref>. Ĝi rangas la 15-a en la listo de tabeligitaj (konstitucie oficialaj) lingvoj laŭ forteco. La nombroj de la censo de [[2001]] ankoraŭ ne estas publikaj. Tre granda nombro de konkanoj loĝas ekster Barato, ĉu kiel eksterlandanoj, ĉu kiel civitanoj de aliaj landoj ([[Eksterlandaj baratanoj|"NRI"-oj]]). Malfacilas konstati iliajn nombrojn. Laŭ takso de [[Ethnologue]] la nombro de konkanaj parolantoj estas 7.6 miliono.<ref name="ethnolog_knn">http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=knn</ref><ref name="ethno_92010">http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=92010</ref> == Fontoj == La regiono Konkanio estas la mallarĝa strio de lando inter la [[Sahajadria Montaro]] kaj la [[Araba Maro]] laŭ la okcidenta bordo de Barato. La konkana lingvo evoluis en tiu regiono, primare en [[Gomantak]] (nun [[Goao (ŝtato)|Goao]]). Estas du teorioj koncerne la originojn de la konkana. * La antaŭuloj de la konkanoj estas la [[Saraswat Brahmino]]j kiuj rezidis laŭ la bordoj de la rivero [[Saraswati]] kiu fluis en nordokcidenta Barato antaŭ ĉirkaŭ 5000 jaroj. Sekve de [[sismo|sisma]] agado en la Himalajo, la rivero subteriĝis ĉirkaŭ [[-1900|1900 a.K.]] devigante formigradon de la loĝantoj. Post longa vojaĝo, grupo de ĉi tiu popolo setlis en la regiono Gomantak. Ili alportis la propran dialekton de la [[Prakrito|Sauraseni prakrita]], kiu tratempe evoluis en la modernan konkanan.<ref>http://www.kamat.com/kalranga/konkani/konkani.htm Originoj de la konkana Lingvo - Krishnanand Kamat</ref> * Alia teorio estas, ke la konkana estas [[Sanskrito|sanskritigita]] versio de lingvo antaŭe parolata de la "[[Listo de Tabeligitaj Triboj en Barato|kokna]]" tribo. La koknaj triboj (ankaŭ nomitaj ''Kokna, Kokni, Kukni'' aŭ ''Kukna'') estas nun trovataj en norda Maharaŝtro kaj suda [[Guĝarato]], sed eble estis la unuaj setlantoj en la regiono Konkanio. La migrantaj [[arjoj]] kiuj venis al Konkanio alproprigis la lingvon kaj aldonis diversajn [[Prakrito|prakritajn]]/[[Sanskrito|sanskritajn]] vortojn.<ref>http://www.colaco.net/1/nandukonkaniRoots.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080602014004/http://www.colaco.net/1/nanduKonkaniRoots.htm |date=2008-06-02 }} Spurante la radikojn de la konkana Lingvo, fare de d-ro Nandkumar Kamat</ref> == Historio == === Fruaj jaroj === La konkana lingvo prosperis en Goao. Komence, la [[brahma skribsistemo]] estis uzata por skribi en la konkana, sed ĝi eksmodiĝis, cedante al la nagaria skribsistemo. Tiu estis multe uzata por religiaj celoj, kaj ankaŭ por konservi kontadajn kaj komercajn kontlibrojn kaj aliajn agadojn de ĉiutaga vivo. === Aliaj komunumoj === Aliaj konkanaj komunumoj estiĝis kun la propraj dialektoj de la konkana. La [[konkanaj islamanoj|konkana-islamana]] komunumoj [[Ratnagiri]] kaj [[Bhatkal]] estiĝis pro intergeedziĝa miksaĵo de arabaj maristoj kaj lokuloj, kaj ankaŭ pro konvertiĝoj de hinduoj al islamo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://kokaniz.com/history.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-06-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120207030416/http://www.kokaniz.com/history.html |arkivdato=2012-02-07 }}</ref> Alia migrema komunumo kiu alproprigis la konkanan estis la [[siddo]]j kiuj estis maristoj-batalistoj de [[Etiopio]].<ref>http://www.kamat.com/kalranga/people/siddi.htm</ref> === Migrado kaj fragmentiĝo === La alveno de la [[Portugalio|portugaloj]] kondukis al gravaj ŝanĝoj en la konkana. La konvertiĝo de konkanoj al [[kristanismo]] kaj la religia politikoj de la portugaloj igis grandan nombron da konkanoj fuĝi al najbaraj teritorioj. La izolado de hinduaj kaj kristanaj konkanoj pliigis la fragmentiĝon de la konkana en multajn dialektojn. La lingvo disvastiĝis al [[Kanario]] aŭ [[Karavalio]] (marborda Karnatako), [[Konkanio|Kokan-patta]] (marborda - konkana dividaĵo de Maharaŝtro) kaj Keralao dum la lasta 500 jaroj pro al migrado de konkanoj. Kvankam malmultaj konkanoj eble estis jam tie en la najbaraj areoj, kaj kvankam eble okazis migradoj pro ekonomiaj kaŭzoj en la pasinteco, la ĉefa kaŭzo de migrado estis la portugala regado super Goao. La lingvon disvastigis al tiuj areoj [[Hinduo|hinduaj]] kaj [[Kristano|kristanaj]] parolantoj de la konkana en tri ondoj de migrado. La unua migrado okazis dum la fruaj jaroj de la portugala regado kaj de la [[Inkvizicio]] de la [[1560-aj jaroj]] p.K. La dua ondo de migrado estis dum la milito en [[1571]] kun la Sultano de [[Bijapur]]. La tria ondo de migrado okazis dum la militoj de [[1683]]-[[1740]] kun la [[Marata Imperio|maratoj]]. Dum la unua ondo temis pri hinduoj fuĝantaj religian persekutadon, la dua kaj tria ondoj konsistis ĉefe el kristanoj. Ĉi tiuj migremaj komunumoj kreskis en relativa izolo kaj ĉiu ellaboris sian propran dialekton. Ĉar tiuj komunumoj devis ĉiutage interagi kun aliaj en lokaj lingvoj, la konkanaj dialektoj montras fortajn lokajn influojn skribsistemajn, vortoprovizajn kaj ankaŭ stilajn. === La konkana en [[Portugala Hindio|portugala Goao]] === Frue en la epoko de portugala koloniado, kristanaj misiistoj komprenis la gravecon propagi en lokaj lingvoj, kaj tradukis kristanan literaturon en la konkanan kaj iamiam en la maratan; la plej rimarkinda inter ili estis [[Tomaso Stephens (misiisto)|Patro Tomaso Stephens]] ("stivenz"). En [[1684]] p.K., la portugaloj malpermesis la uzon de lokaj lingvoj en iliaj hindiaj teritorioj ĉar ili servis kiel perilo por hindua religia instruado. Ili ankaŭ volis tranĉi la ligojn kiujn la novaj konvertitoj havis kun sia kulturo. Kunigite kun la trudo de la portugala kiel oficiala lingvo, tio kondukis al kontinua malprosperiĝo de la konkana, kiu malkiel la plejo da hindiaj lingvoj havis absolute nenian ŝtatan mecenaton. La uzado de la portugala kondukis al la influo de la portugala en la konkana parolata de la kristanoj. Samtempe, la hinduoj de Goao sin turnis al la [[Marata lingvo|marata]] kiel lingvo de religiaj ceremonioj. Ankaŭ, la interagado inter maratoj kaj konkanoj en la pasinteco, kiu tiam rezultigis, ke la konkanoj estis [[dulingveco|dulingvaj]] kun la marata, nun ĉementis (forte fiksis) la statuson de la marata kiel la ĉiutaga lingvo de hinduoj en Goao, inkluzive de la konkanoj. Supraklasaj kristanoj uzis la konkanan nur por komuniki kun la subaj klasoj kaj la malriĉaj, uzante la portugalan en sociaj kunvenoj.<ref name="MadhaviSardesai">http://www.india-seminar.com/2004/543/543%20madhavi%20sardesai.htm Mother Tongue blues (~Patrinlingvaj malgajoj) - Madhavi Sardesai</ref> Dume, la migremaj komunumoj ekster Goao konservis la konkanan vivanta, kaj la lingvo iĝis pli disdialekta. La nagaria skribsistemo ekuziĝis en [[Maharaŝtro]], dum la kanara skribsistemo estis uzata de migrintoj al [[Karnatako]]. <!-- <ref name="MadhaviSardesai">http://www.india-seminar.com/2004/543/543%20madhavi%20sardesai.htm Mother Tongue blues - Madhavi Sardesai</ref> --> === Konkana Reviviĝo === La konkana estis en malgaja stato, pro la uzado de la portugala kiel la oficiala kaj socia lingvo inter la kristanoj, la pliuzado de la marata prefere al la konkana inter hinduoj, kaj la konkana kristano-hindua disdivido. Rimarkinte tion ''Vaman Raghunath Varde Valaulikar'' entreprenis mision unuigi ĉiujn konkanojn, hinduajn kaj ankaŭ kristanajn, sendistinge de kasto aŭ religio. Li rigardis ĉi tiun movadon ne nur kiel naciisman movadon kontraŭ portugala rego, sed ankaŭ kontraŭ la dominado de la marata super la konkana. Preskaŭ solfare li krucmilitis, verkante nombron da verkoj en la konkana. Oni takasa lin kiel la pioniron de la moderna konkana literaturo, kaj li estas kareseme memorata kiel ''Shenoi Goembab''. === Periodo post sendependiĝo === Post la sendependiĝo de Barato kaj ĝia sekva rekonkero de Goao en [[1961]], Goao estis absorbita en la Baratan Union kiel Unia Teritorio, rekte sub centra administrado. Tamen, kun la reorganizo de ŝtatoj laŭ lingvaj linioj, kaj kun kreskantaj petoj de Maharaŝtro, kaj ankaŭ de maratoj en Goao por la merga unuigo de Goao en Maharaŝtron, intensa debato komenciĝis en Goao. La ĉefaj demandoj diskutataj estis la statuso de la konkana kiel sendependa lingvo kaj la estonteco de Goao kiel parto de Maharaŝtro aŭ kiel sendependa ŝtato (sube vidu sekcion Konkana-marata diskuto). Plebiscito konservis Goaon kiel sendependan ŝtaton en [[1967]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.goanews.com/opinion.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-06-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080720140727/http://www.goanews.com/opinion.htm |arkivdato=2008-07-20 }}</ref> Tamen, la angla, la hindia kaj la marata daŭras esti la preferataj lingvoj por oficiala komunikado, dum la konkana estas flankigita.<ref name="goacom2049">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.goacom.org/news/getStory.php?ID=2049 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-06-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070927035440/http://www.goacom.org/news/getStory.php?ID=2049 |arkivdato=2007-09-27 }}</ref> === Agnosko kiel sendependa lingvo === Kun la daŭra insistado de iuj maratoj, ke la konkana estas dialekto de la marata kaj ne sendependa lingvo, la afero fine iĝis lokita antaŭ la akademion Sahitya. Sunit Kumar Chatterjee, la prezidento de la akademio enoficigis komitaton de lingvaj kompetentuloj por kvitiĝi la disputon. La 26-an de februaro, 1975, la komitato post konvena interkonsiliĝo, venis al la konkludo, ke la konkana estas ja sendependa kaj literatura lingvo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.konkaniworld.com/heritage/index.asp?id=246 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-06-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928034935/http://www.konkaniworld.com/heritage/index.asp?id=246 |arkivdato=2007-09-28 }}</ref> === Oficiala lingva statuso === Ĉio ĉi tio faris neniajn ŝanĝojn en Goao. Fine laca de la malrapido, amantoj de la konkana lanĉis [[agitado]]n postulantan oficialan statuson por la konkana en [[1986]]. La agitado iĝis violenta en diversaj lokoj rezultigante la morton de ses agitantoj. Fine, la 4-an de februaro 1987, la leĝdona asembleo de Goao leĝigis la Oficialan Lingvan Akton farante la konkanan la oficiala lingvo de Goao.<ref name="goacom2049"/> La konkana estis inkludita en la Oka Tabelo de la Konstitucio de Barato, per la Sepdek-Unua Amendo la 31-an de aŭgusto 1992 aldonanta ĝin al la listo de Naciaj Lingvoj. == Skribsistemoj == La konkana estas skribata en nombro da skribsistemoj. La [[brahma skribsistemo]] estis originale uzata sed eksmodiĝis. [[Nagario]] estas la oficiala skribsistemo por la konkana en Goao. La [[Latina alfabeto|latinida skribsistemo]] estas ankaŭ populara en Goao. La [[kanara skribsistemo]] estas uzata inter la konkana loĝantaro de [[Karnatako]]. La [[malajalama skribsistemo]] estas uzata de la konkana komunumo, centrita ĉirkaŭ la urboj [[Koĉi (Barato)|Koĉi]] kaj [[Koĵikode]] en la ŝtato [[Keralao]]. Konkanaj islamanoj en marborda Maharaŝtro kaj Bhatkal taluka de Karnatako uzas la araban skribsistemon por skribi la konkanan.<ref name="MadhaviSardesai"/> {|class="wikitable" |+Konkanaj Alfabetoj |- !width="10%"|IFA Simbolo!!width="10%"|Modifita nagaria alfabeto!!width="10%"|Norma nagaria alfabeto!!width="10%"|Latina alfabeto!!width="10%"|Kanara alfabeto!!width="10%"|Malajalama alfabeto!!width="10%"|Araba alfabeto |-align="center" |ɵ||अ||अ||o||ಅ/ಒ||Mal||Araba |-align="center" |ɑː||आ||आ||a||ಆ||Mal||Araba |-align="center" |mi||इ||इ||i||ಇ||Mal||Araba |-align="center" |iː||ई||ई||i||ಈ||Mal||Araba |-align="center" |u||उ||उ||u||ಉ||Mal||Araba |-align="center" |uː||ऊ||ऊ||u||ಊ||Mal||Araba |-align="center" |e||ए||ए||e||ಎ||Mal||Araba |-align="center" |ɛ||ऍ||ए||e||ಎ||Mal||Araba |-align="center" |æ||neniu simbolo||ए aŭ ऐ||e||ಎ aŭ ಐ||Mal||Araba |-align="center" |əi||ऐ||ऐ||ai/oi||ಐ||Mal||Araba |-align="center" |o||ओ||ओ||o||ಒ||Mal||Araba |-align="center" |ɔ||ऑ||ओ||o||ಒ||Mal||Araba |-align="center" |əu||औ||ಔ||au/ou||||Mal||Araba |-align="center" |ⁿ||अं||अं||om/on||ಅಂ||Mal||Araba |-align="center" |k||क||क||k||ಕ್||Mal||Araba |-align="center" |kʰ||ख||ख||kh||ಖ್||Mal||Araba |-align="center" |g||ग||ग||g||ಗ್||Mal||Araba |-align="center" |gʱ||घ||घ||gh||ಘ್||Mal||Araba |-align="center" |ŋ||ङ||ंग||ng||ಙ||Mal||Araba |-align="center" |ts||च़||च़||ch||ಚ್||Mal||Araba |-align="center" |c||च||च||ch||ಚ್||Mal||Araba |-align="center" |cʰ||छ||छ||chh||ಛ್||Mal||Araba |-align="center" |z||ज़||ज़||z||ಜ||Mal||Araba |-align="center" |ɟ||ज||ज||j||ಜ್||Mal||Araba |-align="center" |zʰ||झ़||झ़||zh||ಝ್||Mal||Araba |-align="center" |ɟʱ||झ||झ||jh||ಝ್||Mal||Araba |-align="center" |ɲ||ञ||ञ||nh||ಞ||Mal||Araba |-align="center" |ʈ||ट||ट||tt||ಟ್||Mal||Araba |-align="center" |ʈʰ||ठ||ठ||tth||ಠ್||Mal||Araba |-align="center" |ɖ||ड||ड||dd||ಡ್||Mal||Araba |-align="center" |ɖʱ||ढ||ढ||ddh||ಢ್||Mal||Araba |-align="center" |ɳ||ण||ण||nn||ಣ್||Mal||Araba |-align="center" |t̪||त||त||t||ತ್||Mal||Araba |-align="center" |t̪ʰ||थ||थ||th||ಥ್||Mal||Araba |-align="center" |d̪||द||द||d||ದ್||Mal||Araba |-align="center" |d̪ʰ||ध||ध||dh||ಧ್||Mal||Araba |-align="center" |n||न||न||n||ನ್||Mal||Araba |-align="center" |p||प||प|||p||ಪ್||Mal||Araba |-align="center" |f||फ़||फ||f||ಫ್||Mal||Araba |-align="center" |b||ब||ब||b||ಬ್||Mal||Araba |-align="center" |bʱ||भ||भ||bh||ಭ್||Mal||Araba |-align="center" |m||म||म||m||ಮ್||Mal||Araba |-align="center" |j||य||य||i/e/ie||ಯ್||Mal||Araba |-align="center" |ɾ||र||र||r||ರ್||Mal||Araba |-align="center" |l||ल||ल||l||ಲ್||Mal||Araba |-align="center" |ʃ||श||श||x||ಶ್||Mal||Araba |-align="center" |ʂ||ष||ष||x||ಷ್||Mal||Araba |-align="center" |s||स||स||s||ಸ್||Mal||Araba |-align="center" |ɦ||ह||ह||h||ಹ್||Mal||Araba |-align="center" |ɭ||ळ||ळ||ll||ಳ್||Mal||Araba |-align="center" |ʋ||व||व||v||ವ್||Mal||Araba |- |} == Dialektoj == La konkana, kvankam ĝi havas malgrandan parolantaron, montras tre altan nombron da [[dialekto]]j. La dialekta arba strukturo de la konkana facile klasifeblas laŭ la regiona, religia, kasta, kaj loka lingva influoj.<ref name="MadhaviSardesai"/> Malsamaj esploristoj estas klasifintaj la dialektojn malsame. === Klasifiko de N.G. Kalelkar === Surbaze de la historiaj eventoj kaj kulturaj ligoj de la parolantoj N.G. Kalelkar ĝenerale klasifikis la dialektojn en tri ĉefajn grupojn:<ref name="MadhaviSardesai"/> * '''Norda konkana''' — Dialektoj parolataj en la distrikto Ratnagirio de Maharaŝtro kun forta kulturaj ligoj al la marata. * '''Centra konkana''' — Dialektoj en Goao, kie la konkana venis en proksima kontakton kun la portugalaj lingvo kaj kulturo. * '''Suda konkana''' — Dialektoj parolataj en la kanara regiono de Karnatako kiu venis en proksima kontakton kun la tulua kaj la kanara. === Klasifiko de Ethnologue (ISO) === La [[ISO 639-3]] klasifikas la konkanan ''ĝenerala [[makrolingvo]]'' (ISO 639-3:[[kok]]) en <ref>http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kok</ref>: * '''Goaa konkana''' (ISO 639-3: gom ) * '''Konkana (individua lingvo)''' (ISO 639-3: knn) La konkana dialektoj listitaj de [[Ethnologue]] estas la jenaj: * '''Dialektoj de la konkana''' (ISO 639-3: knn):<ref name="ethnolog_knn"/> ** Agari de Kolaba ** Parabhi (Kayasthi, Damani) ** Koli ** Kiristav ** Dhanagari ** Bhandari ** Thakuri (Thakari, Thakri, Thakua, Thakura) ** Karhadi ** Sangamesvari (Bakoti, Bankoti) ** Ghati (Maoli) ** Mahari (Dhed, Holia, Parvari) * '''Dialektoj de la goaa konkana''' (ISO 639-3: gom):<ref>http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=gom</ref> ** Normo konkana (Goaa) ** Bardeskari (Gomantaki) ** Sarasvat Brahmin ** Kudali (Malvani) ** Daldi (Nawaits) ** Chitpavani (Konkanasths) ** Mangalore. === Parencaj lingvoj/dialektoj === Aliaj lingvoj/dialektoj inkluzivitaj de ISO 639-3 en la '''konkana familio de la lingva arbo''' <ref name="ethno_92010"/> sed kiuj ne povas esti konsiderataj kiel dialektoj de la konkana (ili povas esti konsiderataj kiel [[fratina lingvo|fratinaj lingvoj]]), estas: * Katkari (kfu) * Kukna (kex) * Phudagi (phd) * Samvedi (smv) * Varli (vav) == Problemoj == La konkana lingvo jam estadas en danĝero formorti unuavice pro * 1) La fragmentiĝo de konkana en diversajn, iam reciproke nekompreneblajn dialektojn. * 2) La progresema [[okcidentiĝo]] de Barato. * 3) La forta [[Portugalio|portugala]] influo en Goao, aparte sur katolikoj. * 4) Forta grado de dulingveco de la konkana hinduoj en Goao kaj marborda Maharaŝtro kun la marata. * 5) Progresaj penetraĵoj farita de la urdua en la islamanaj komunumoj. * 6) Reciproka malamikeco inter diversaj religiaj kaj kastaj grupoj; inkluzivante duagradan statuson de la konkana kulturo al religio. Konkanoj plejparte preferas intermiksiĝi kun aliaj membroj de sia [[religia komunumo]] kaj eviti interagadon kun konkanoj de aliaj religioj. * 7) Migrado de konkanoj al diversaj partoj de Barato kaj ĉirkaŭ la mondo. * 8) Manko de eblecoj studi la konkanan en lernejoj kaj kolegioj. Eĉ ĝis antaŭnelonge estis malmultaj konkanaj lernejoj en Goao. Loĝantaroj ekster la aŭtoĥtonaj konkanaj areoj havas absolute nenian atingivon al konkana klerigado, eĉ ne al neformala. * 9) Preferaĵo inter konkanaj gepatroj por paroli al siaj infanoj en ''Potaachi Bhas'' ("lingvo de la stomako") super ''Maaim Bhas'' ("patrina lango") konkana; unuavice angle por helpi siajn infanojn gajni scipovon super la angla en lernejoj.<ref name="MadhaviSardesai"/> Oni jam faras klopodojn haltigi ĉi tiun subiran tendencon, komencante kun la klopodoj de [[Shenoi Goembab]] revigliĝi la konkanan. Estas renovigita intereso en konkana literaturo. La agnosko koncedita de la akademio [[Sahitya Akademi]] al la konkana kaj la fondo de ĉiujara premio por konkana literaturo estas helpintaj. Iuj organizoj kiaj la ''Konkan Daiz Yatra'', organizita de ''Konkani Bhasha Mandal'', Mumbajo ekde [[1939]] kaj la pli nova ''Vishwa Konkani Parishad'' estas forte emfazintaj provadojn unuigi ĉiujn konkanajn grupojn. === Plurlingveco === Laŭ la Censa Departemento de Barato, konkanaj parolantoj montras tre altan gradon de [[plurlingveco]]<ref>http://www.censusindia.net/cendat/lingvo/langtable5.PDF{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En la censo de [[1991]], kompare al la nacia averaĝo de po 19.44% por dulingveco kaj po 7.26% por trilingveco; konkanaj parolantoj markiĝis po 74.20% kaj po 44.68% respektive. Tio faras la konkanojn la plej multlingva komunumo de Barato. Ĉi tio estas pro al la fakto, ke en la plejo da areoj kie konkanoj setlis, ili malofte formas plejparton de la loĝantaro kaj devas interagi kun aliuloj en la loka lingvo. Alia kaŭzo de dulingveco estas la manko de lernejoj instruantaj la konkanan kiel primaran aŭ akcesoran lingvon. Kvankam dulingveco ne estas per si malbona afero, ĝi estas mistaksata kiel signo, ke la konkana ne estas ellaborita lingvo. La dulingveco de la konkanoj kun la marata en Goao kaj Maharaŝtro estas fonto de granda malkontento, ĉar ĝi kondukas al la konvinko, ke la konkana estas dialekto de la marata<ref name="MadhaviSardesai"/><ref name="languageinindia.com">http://www.languageinindia.com/may2001/bilingual.html</ref> (ĉi sube vidu sekcion Konkana - marata) kaj tial havis influon sur la estonteco de la ŝtato Goao. === La konkana - marata disputo === Laŭ iuj pretendoj la konkana estas dialekto de la marata kaj ne sendependa lingvo. Tion oni atribuis al kelkaj historiaj kaŭzoj (skeĉitaj en la sekcio [[Konkana lingvo#Historio|Historio]]), la proksimaj similecoj inter la marata kaj la konkana, la geografia apudeco inter [[Goao (ŝtato)|Goao]] kaj [[Maharaŝtro]], la forta marata influo sur konkanaj dialektoj parolataj en Maharaŝtro (kia [[Malwani]]), supozita manko de literaturo en la konkana kaj granda grado de dulingveco de konkanaj hinduoj rilate al la marata. José Pereira, en sia ([[1971]]) verko ''Konkani - A Language: A History of the Konkani Marathi Controversy'' ("La konkana - Lingvo: historio de la konkana marata disputo"), kulpigis eseon pri hindiaj lingvoj verkita de John Lejden en [[1807]] en kiu la konkana estas nomita "dialekto de Maharaŝtro" kiel fonto de la lingva diskuto.<ref name="MadhaviSardesai"/> La verko de S. M. Katre ([[1966]]), ''The Formation of Konkani'' (''La formiĝo de la konkana''), kiu utiligis la metodojn de moderna historia kaj kompara lingvistiko super ses tipaj konkanaj dialektoj, montris, ke la formiĝo de la konkana estas distinga de tiu de la marata.<ref name="MadhaviSardesai"/><ref name="languageinindia.com"/> Shenoi Goembab, kiu ludis pivotan rolon en la konkana reviviga movado, batalis kontraŭ la antaŭ-moŝteco de la marata super la konkana inter hinduoj kaj de la portugala inter kristanoj. La aligo de Goao al Barato en [[1961]] okazis dum tempo kiam la barataj ŝtatoj estis reorganizataj laŭ lingvaj linioj. Estis postuloj kunfandi Goaon kun Maharaŝtro. Tio estis ĉar Goao havis konsiderindan loĝantaron de marataj parolantoj kaj la konkana estis ankaŭ konsiderata de multaj kiel dialekto de la marata. La konkanaj goaanoj kontraŭis tion. La statuso de la konkana kiel sendependa lingvo aŭ kiel dialekto de la marata havis grandan politikan influon sur la proponita kunfando de Goao, kio estis decidita per plebiscito en [[1967]].<ref name="MadhaviSardesai"/> La ''Sahitya Akademi'' (elstara literatura organizo en Barato) agnoskis la konkanan kiel sendependan lingvon en [[1975]], kaj sekve la konkana (en la [[nagario|nagaria]] skribsistemo) fariĝis la oficiala lingvo de Goao en [[1987]]. === Skribsistemaj kaj dialektaj demandoj === La problemoj prezentitaj de multaj skribsistemoj kaj variantaj dialektoj malhelpas la klopodojn unuigi la konkanojn. La decido uzi nagarion kiel oficiala skribsistemo, kaj la [[antruza dialekto|antruzan dialekton]] renkontis oponon, kaj en Goao, kaj ekster ĝi<ref name="goacom2049"/>. La kritikantoj pretendas, ke la antruza dialekto estas nekomprenebla al la plejo da goaanoj, por ne paroli pri aliaj konkanoj, kaj, ke la nagario estas uzata tre malmulte kompare al la latina skribsistemo en Goao, aŭ al la kanara skribsistemo en marborda Karnatako<ref name="goacom2049"/>. Elstare inter la kritikantoj estas la konkanaj katolikoj en Goao, kiuj estas ĉe la antaŭo de la konkana agitado en 1986-87 kaj jam longatempe uzadas la latinan alfabeton kaj produktis literaturon en la latina alfabeto. Ili estas postulantaj, ke la latina skribsistemo estu donita statuson egalan al tiu de nagario.<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/NEWS/hindia/GoagroupwantskonkanainRomanscript/articleshow/1644404.cms</ref> En Karnatako, kiu havas la plej grandan nombron da konkanoj, gvidaj organizoj kaj agitantoj simile postulis, ke la kanara skribsistemo estu farita la perilo de instruado por la konkana en lokaj lernejoj anstataŭ nagario.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.hindu.com/2006/03/14/stories/2006031416160300.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-06-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930223640/http://www.hindu.com/2006/03/14/stories/2006031416160300.htm |arkivdato=2007-09-30 }}</ref> Nuntempe neniu sola skribsistemo aŭ dialekto povas pretendi esti komprenebla aŭ akceptebla al ĉiuj partioj. Neniuj seriozaj klopodoj jam estas faritaj atingi ĝeneralan interkonsenton pri ĉi tiu demando. La manko de norma dialekto kiu estas akceptebla al ĉiuj kaŭzas, ke ofte konkanoj interagas kun alia konkanoj en aliaj lingvoj. == Organizoj kaj institucioj == Estas diversaj organizoj laborante por la konkana sed plejparte, ĉi tiuj estis limigitaj al unuopaj komunumoj. La tut-barata konkana ''Parishad'' fondita je la 23-a de januaro 1978 servis la celon provizi komunan ejon por ĉiuj grupoj. Nova organizo nomata ''Vishwa Konkani Parishad'' kiu celas esti tut-inkluziva kaj pluralisma ombrela organizo por konkanoj ĉirkaŭ la mondo estis fondita je la 11-a de septembro 2005.<ref>http://www.mail-archive.com/goanet@goanet.org/msg31466.html</ref> Iuj notindaj institucioj laborantaj super la konkana estas: * ''Konkani Bhasha Mandal'', Mumbajo <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.konkaniworld.com/thisweek/index.asp?id=47 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-06-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928034952/http://www.konkaniworld.com/thisweek/index.asp?id=47 |arkivdato=2007-09-28 }}</ref> * ''Konkani Triveni Kala Sangam'', Mumbajo <ref name="ekhabar">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ekhabbar.com/appeal.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-06-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070829190104/http://www.ekhabbar.com/appeal.htm |arkivdato=2007-08-29 }}</ref> * ''[[Tomaso Stephens Konkkni Kendr|Tomaso Stephens Konknni Kendr]]''.<ref>http://www.tskk.org/</ref> * Monda konkana centro: Kulturo kaj lingva centro konstruota en Mangalore.<ref name="kwc">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.konkaniworld.com/KBASP/index.asp?cat=Konkani%20World%20Center |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928034940/http://www.konkaniworld.com/KBASP/index.asp?cat=Konkani%20World%20Center |arkivdato=2007-09-28 }}</ref> * ''Konkani Bhas Ani Sanskriti Pratistan'' (konkana lingva kaj kultura fondusejo): La organiza konstruaĵo, la monda konkana centro.<ref name="ekhabar"/> * ''Goao Konkani Akademi'' (GKA).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.goakonkaniakademi.org/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-06-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070505084428/http://www.goakonkaniakademi.org/ |arkivdato=2007-05-05 }}</ref> * ''Dalgado Konkani Akademio.'' <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://lists.goanet.org/pipermail/goanet-goanet.org/2004-November/021688.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-06-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250505044845/http://lists.goanet.org/pipermail/goanet-goanet.org/2004-November/021688.html |arkivdato=2025-05-05 }}</ref> * ''Karnatako Konkani Sahithya Akademio.'' <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.hindu.com/2005/07/29/stories/2005072913820300.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-06-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070613105730/http://www.hindu.com/2005/07/29/stories/2005072913820300.htm |arkivdato=2007-06-13 }}</ref> * ''Konkani Ekvott'' – ombrela organizo de diversaj konkana korpoj en Goao.<ref>http://oheraldo.in/node/22730?PHPSESSID=7da2be3dbbb28e964eee3d1736859c2e{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''Vishwa Konkani Sammelan'' (Mondo konkana konvencio): unue okazigita en 1995.<ref name="kwc"/> * ''Konkan Daiz Yatra'': plej malnova konkana organizo, kiu estis fondita en la 1939 de konkana bravuloj en Mumbajo.<ref>http://www.mail-archive.com/goanet@goanet.org/msg17606.html</ref> == Notindaj verkoj en la konkana == [[Dosiero:Doutrina Christam (book of Stephens, 1622).jpg|eta|150px|Kovrilo de ''Dovtrina Christam'' fare de [[Tomaso Stephens (misiisto)|pastro Thomas Stephens]], unua publikigita verko en la konkana, kaj ajna hindia lingvo]] * La unuan sciatan presitan libron en la konkana verkis [[Angloj|angla]] [[Jezuitoj|jezuita]] sacerdoto, [[Tomaso Stephens (misiisto)|pastro Thomas Stephens]] en [[1622]], kaj nomita ''Dovtrina Christam'' (Malnova latina ''La doktrino de Kristo'').<ref name="kwc"/> * ''Konkani Mansagangotri'' - Prof. Olivinho Gomes * ''Vajralikhani'' - Shenoi Goembab * ''Konkana Bhashecho Itihas'' - Shenoi Goembab * ''Sollavea Xekddeantlem Konknni Mhabharot: Adi Porv'' - kolekto de 18 rakontoj el la epopeo [[Mahabharato]]. Ĝin surpaperigis en la [[16-a jarcento]] jezuito en la latina skribsistemo uzante ''daitrics'' (diakritojn?). Ĝi estas verŝajne la plej malnova formo de la konkana hodiaŭ havebla. == Bagateloj == * Estas ioma malkonsento pri tio, ĉu la nomo "konkana" ĉiam estis la akceptita nomo por la lingvo. La plej frua mencio pri la konkana lingvo troviĝas en devota poemo fare de [[Namdev|Sant Namdev]] (c.1270-c.1350 Ce) kie li verkis stancon en la konkana. * Internacia reklama kampanjo fare de ''[[Nike, Inc.|Nike]]'' por la ''[[2007 Kriketa Monda Taso]]'' spotis konkanan kanton ''Rav Patrao Rav'' kiel la fona temo. Ĝi baziĝas sur la melodio de pli malnova kanto ''Bebdo'', verkita de [[Chris Perry]] kaj kantita de [[Lorna]]. La nova teksto verkita de [[Agnello Dias]] (kiu laboris en la reklamagentejo kiu faris la reklamon), rekomponita de [[Ram Sampat]] kaj kantita de [[Ella Castellino]] ([http://oheraldo.in/node/22884 artikolo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070306125103/http://oheraldo.in/node/22884 |date=2007-03-06 }}, [http://www.ojustme.com/2007/awesome-nike-commercial-simple-lingua-osmosis/ teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070623063409/http://www.ojustme.com/2007/awesome-nike-commercial-simple-lingua-osmosis/ |date=2007-06-23 }}). <!-- ==Vidu ankaŭ == * [[Konkana popolo]] * [[Lingvoj de Barato]] * [[Listo de naciaj lingvoj de Barato]] * [[Listo de hindiaj lingvoj laŭ nombro da parolantoj]] --> == Referencoj == {{Referencoj|2}} <!--{{Referencoj|2}}--> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} <!--{{Incubator|kodo=kok|prefikso=Wp}} {{Hindo-iranaj lingvoj}}--> * [http://www.ourkarnataka.com/learnkonkani/learnkonkanimain.htm Lernu GSB konkana perrete]{{404|date=April 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.mangalorean.com/konkani/archive.php?ltype=Lesson Learn Mangalorean konkana surlinia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060618141228/http://www.mangalorean.com/konkani/archive.php?ltype=Lesson |date=2006-06-18 }} * [http://www.ethnologue.com/showfamily.asp?subid=1575 Ethnologue raporto pri la konkana] * [http://www.kamat.com/kalranga/konkani/konkani.htm La fontoj de la konkana lingvo] * [http://www.india-seminar.com/2004/543/543%20madhavi%20sardesai.htm] Patrina lingvo bluso fare de Madhavi Sardesai * [http://www.kamat.com/kalranga/konkani/prominentkonkanis.htm Listo de elstaraj konkanoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.goakonkaniakademi.org/konkaniweb/language-literature.htm Bonega artikolo pri konkana historio kaj literaturo fare de la Goaa konkana akademio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828171254/http://www.goakonkaniakademi.org/konkaniweb/language-literature.htm |date=2008-08-28 }} * [http://www.savemylanguage.org/ Perreta konkana (GSB) vortaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070112230100/http://www.savemylanguage.org/ |date=2007-01-12 }} * [http://www.konkanifoundation.com/ancy/help.html Kolekto de konkanaj (Mangaloreaj) preĝoj kaj vortaro (PDF)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070510121233/http://www.konkanifoundation.com/ancy/help.html |date=2007-05-10 }} {{Ĝermo|lingvoj}} <!--Ĉi tiu longa kaj interes historia kaj politika artikolo diras preskaŭ neniom pri la lingvo mem.--> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Hindarja lingvaro]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Lingvoj de Barato]] 99134m3q4cry2xdzns1m0eq3dkyra65 0 205075 9472093 9460001 2026-09-09T17:54:17Z Д.Ильин 70105 9472093 wikitext text/x-wiki {{Pluredro |Schl2 = |hi = 2 |vbildo = Great icosahedron vertfig.png |duala_bildo = Great stellated dodecahedron.png |duedra_angulo = |grupo = [[Dudekedra simetrio|I_h]] |Schl = {3,⁵/₂} |duala = Granda steligita dekduedro |Wythoff = ⁵/₂ &#124; 2 3 |bildo3 = GreatIcosahedron.gif |vfiguro = (3⁵)/2 |edroj_detale = 20{3} |CD = [[Dosiero:CD ring.png|(o)]][[Dosiero:CD 3.png|3]][[Dosiero:CD dot.png|o]][[Dosiero:CD 5-2.png|5/2]][[Dosiero:CD dot.png|o]] |nomo1 = 16-a steligo de dudekedro |bildo = Great icosahedron.png |W = 41 |speco1 = [[Trianguledra pluredro]] |U = 53 |verticoj = 12 |B = Gike |C = 69 |lateroj = 30 |edroj = 20 |K = 58 |nomo = Granda dudekedro |speco = [[Regula pluredro]] }} En [[geometrio]], la '''granda dudekedro''' estas unu el [[pluredroj de Keplero-Poinsot]]. Ĝi estas unu de kvar [[nekonveksa]]j regulaj pluredroj. Ĝi estas komponita el 20 triangulaj edroj, kun kvin edroj kuniĝas je ĉiu vertico simile al lateroj de [[stelokvinlatero]]. Ĝi komunigas la saman [[situo de verticoj|situon de verticoj]] kun la regula konveksa [[dudekedro]]. Ĝi ankaŭ komunigas la saman [[situo de lateroj]] kun la [[malgranda steligita dekduedro]]. [[Dosiero:GreatIcosahedron.jpg|200px|eta|Travidebla modelo de la granda dudekedro]] Ĝi estas ankaŭ [[steligo]] de la dudekedro. Ĝi estas kalkulita kiel la 16-a el 17 steligoj de la dudekedro de [[Listo de pluredroj de Wenninger|Wenninger]] kaj la 7-a el 59 steligoj de [[Donald Coxeter|Coxeter]]. [[Dosiero:Sixteenth stellation of icosahedron facets.svg|300px|eta|La steligaj facetoj]] == Referencoj == * {{Citlibro | Nomo=Magnus | Familinomo=Wenninger | Aŭtoroligo=Magnus Wenninger | Titolo=Polyhedron Models - Pluredraj modeloj | url=https://archive.org/details/polyhedronmodels0000wenn_x4t8 | Eldonejo=Cambridge University Press | Jaro=1974 | ISBN = 0-521-09859-9 }} * {{Citlibro | Nomo= H. S. M. | Familinomo=Coxeter | Aŭtoroligo=H. S. M. Coxeter | Titolo=The Fifty-Nine Icosahedra - La 59 dudekedroj | url= https://archive.org/details/fiftynineicosahe0000unse | Eldonejo=Springer-Verlag, New York, Berlin, Heidelberg | Jaro=1938 | ISBN = 0-387-90770-X}} == Vidu ankaŭ == * [[Unuforma pluredra kombinaĵo|Unuformaj pluredraj kombinaĵoj]]: ** [[Kombinaĵo de 2 grandaj dudekedroj]] ** [[Kombinaĵo de 5 grandaj dudekedroj]] * [[Kombinaĵo de granda dudekedro kaj granda steligita dekduedro]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://mathworld.wolfram.com/IcosahedronStellations.html Mathworld: 15 steligoj de la dudekedro] [[Kategorio:Unuformaj pluredroj]] eydn1o1bzgdajc5hzgkdfogxkvlpbvd 0 205814 9472255 9401382 2026-09-10T05:45:26Z Sj1mor 12103 9472255 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Komputeko.net emblemo eo.jpg|eta|dekstra|Emblemo de la reta Komputeko]] [[Dosiero:Komputeko.jpg|eta|dekstra|Kovrilpaĝo de la libra eldono 2008 de Komputeko]] [[Dosiero:Komputeko2012.jpg|eta|dekstra|Kovrilpaĝo de la libra eldono 2012 de Komputeko]] '''Komputeko''' (mallongigo de "Pri'''kompu'''tila '''te'''rmino'''ko'''lekto") estas reta projekto de [[E@I]], kiu celas kunigi la pri-komputilajn terminojn de diversaj vortaroj, por plifaciligi la aliron al kaj la komparon inter la diversaj vortaroj, kaj tiel stimuli ĝustan lingvouzon kaj kontraŭi la uzadon de (ofte fuŝa formo de) usonangla termino. Ĝi [[nun en 2007|nuntempe]] estas seplingva ([[Esperanto|Esperante]], [[angla lingvo|angle]], [[nederlanda lingvo|nederlande]], [[germana lingvo|germane]], [[franca lingvo|france]], [[hispana lingvo|hispane]], kaj [[pola lingvo|pole]]), sed celas plivastiĝi al kiel eble plej multaj lingvoj. Jam ekzistas unua varianto kun kelkaj aliaj lingvoj. La Esperantaj vortaroj kaj vortlistoj, sur kiuj baziĝas la Komputeko, estas la [[Komputada Leksikono]], [[ReVo]], [[PIV]] (PIVE, 2020<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=4065 Pretu tosti PIVE], HeKo n-ro 736 6-B, la 6-an de junio 2020, alirite la 12-an de junio 2020.</ref>), la [https://www.esperanto.be/vortaroi.html Interreta Vortareto] de [[Flandra Esperanto-Ligo|FEL]], la [http://edu.i-lo.tarnow.pl/esp/util/kompvort/ Teknika Vortaro Pol-Esperanta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150530011044/http://edu.i-lo.tarnow.pl/esp/util/kompvort/ |date=2015-05-30 }}, la [[Pekoteko]], la [http://home2.btconnect.com/ukc802510745/eo/vortlist/kompvort.htm Komputila Vortolisto] kaj Nederlanda-Esperanta vortaro. Ĝi ankaŭ konsideras la terminologion uzatan en la [[Vikipedio]]. La iniciatinto de la projekto, [[Yves Nevelsteen]], interalie aliĝis al la esperantigaj tradukskipoj de [[OpenOffice.org]], [[Ipernity]] kaj [[Drupalo]] kun la celo disponigi la konkludojn de tiuj ĉi skipoj al pli granda rondo pere de la Komputeko. == Celoj de la projekto == === Plibonigo de la lingvouzo de la esperantistaro === Komputeko disponigas al la esperantistaro senpagan referencoverkon pri komputilaj terminoj. Tiel la iniciatintoj esperas plibonigi la lingvouzon de la esperantistoj, specife kiam temas pri komputilaĵoj. Ankaŭ ili kunlaboras kun vortaristoj por pliampleksigi kaj revizii iliajn verkojn. Tro ofte esperantistoj uzas anglajn terminojn, simple ĉar ili ne konas, nek facile retrovas taŭgajn terminojn en Esperanto. Tiuj terminoj tamen ekzistas, ni ilin do uzu. === Protekti lingvojn kaj kulturojn === La projekto Komputeko ne nur celas esperantistojn. Ĝi volas doni al tradukistoj, ĵurnalistoj, verkistoj kaj aliaj interesitoj plurlingvan referencoverkon pri komputilaj terminoj el aŭ al siaj gepatraj lingvoj. En la nederlanda lingvo, ekzemple, ja ekzistas retaj fakvortaroj pri komputilaj vortoj. Tamen plej multaj retejoj celas nur klarigi la terminojn kaj ne vere zorgas pri fontindikoj, alternativoj kaj korekta skribmaniero. Komputeko volas esti konstante ĝisdatigita profesie uzebla retejo kiu helpas interesitojn uzi ĝustan lingvon. === Malkovrigi Esperanton === Ĉar Esperanto estas en Komputeko la plej kompleta kaj plej bone ellaborita lingvo, uzanto de la retejo povus konvinkiĝi ke Esperanto vere funkcias kiel neŭtrala interlingvo, eĉ por komunikado pri komputilaj terminoj. Tial la uzantointerfaco estas havebla en pluraj lingvoj. == Komputeko-libro == * ''Komputeko'', aŭtoro: Yves Nevelsteen, [[Espero (eldonejo)|eldonejo ''Espero'']], Partizánske, 2008 (1-a eldono), 92 paĝoj, ISBN 978-80-969533-9-4. Prikomputila terminokolekto. * ''Komputeko'', aŭtoro: Yves Nevelsteen, [[Espero (eldonejo)|eldonejo ''Espero'']], Partizánske, 2012 (2-a eldono), 124 paĝoj, ISBN 978-80-89366-14-9. Prikomputila terminokolekto. == Fontoj uzitaj por krei la Komputeko-datumbazon == === Fontoj por nacilingvaj tradukoj === * Microsoft Terminology Collection (2007) * Mozilla glosary EN-NL (2007) * The Missing Apple iOS Localization Term Glossary<ref>https://www.ibabbleon.com/apple-ios-localization-term-glossary.html</ref> === Fontoj por tradukoj al Esperanto === Ĉefaj fontoj de Komputeko estas:<ref>Fontindikoj menciitaj en la [https://komputeko.net/#!s Komputeko-retejo], la 18-a de oktobro 2017</ref> {| class="wikitable" |- ! Fonto ! Kvanto ! Detaloj |- | KL | 1542 | [[Komputada Leksikono]] de Sergio Pokrovskij. Aleksey Timin multe helpis min inter 2013 kaj 2015 por aldoni mankantajn vortetojn. Koran dankon! |- | WP | 921 | [[WordPress]]-vortaro ''Glossary for Esperanto'' de [[Cindy McKee]] |- | OOo | 821 | [[OpenOffice.org]]-labordosiero kaj konkludoj de diskutoj en dissendolistoj kaj dum la kunveno de la tradukskipo en [[Cambridge]]. |- | CB | 693 | Malneta eldono de komputila terminaro de [[Christian Bertin]], eldonita de li mem. Estas tre interesa fonto por kompari, ĉar la verko datas de la jaro 1985. Multaj tradukoj kiujn proponas s-ro Bertin hodiaŭ ankoraŭ estas uzataj. |- | TV | 648 | Teknika Vortaro angla – pola – Esperanto de [[Jerzy Wałaszek]]. La vortaro bedaŭrinde ne plu estas havebla en interreto. |- | MLT | 364 | Tradukoj proponitaj de [[Maŭro La Torre]], iama membro de la [[Akademio de Esperanto]]. Li bedaŭrinde mortis en la jaro 2010. |- | RV | 284 | [[Reta Vortaro]], la terminoj de la fako Komputiko. |- | PIV | 207 | [[Plena Ilustrita Vortaro]], eldono 2002 |- | KDE | 171 | Laborvortaro de la tradukskipo de [[KDE]]. |- | LVV | 113 | [[Lode Van de Velde]] atente provlegis la tutan Komputekon kaj donis multajn valorajn konsilojn. Li ankaŭ helpis traduki pli malfacilajn terminojn. |- | VP | 89 | Ankaŭ la reta enciklopedio [[Vikipedio]] ludas rolon en Komputeko. |- | DR | 82 | Yves Nevelsteen provlegis la tradukon de la [[enhav-mastruma sistemo]] [[Drupalo]] kaj aldonis kelkajn interesajn terminojn al Komputeko. |- | EGE | 76 | [[Edmund Grimley Evans]], revizianto de la parto komputiko de PIV. |- | KLI | 65 | Komputila Vortlisto de [[Bill Walker]]. |- | BW | 60 | [[Bertilo Wennergren]], membro de la [[Akademio de Esperanto]], konsilis min pri kelkaj tre malfacilaj kazoj. |- | PT | 49 | Mi traserĉis la tri volumojn de la [[Plena Pekoteko]], sed bedaŭrinde ne trovis multajn vortojn kiujn oni nuntempe uzas rilate komputiko. |- | PB | 48 | [[Comprehensive English-Esperanto Dictionary]] de [[Peter Benson]], eldonita en 1995. |- | FEL | 45 | Interreta vortareto de [[Paul Peeraerts]]. |- | FF | 34 | Labordosiero de la [[Firefox]]-tradukskipo. |- | FB | 29 | Yves Nevelsteen aliĝis al la tradukteamo de Facebook. Tradukante, li foje trovis vorton kiu mankis en Komputeko. |- | DE | 24 | Vortlisto de la tradukteamo de [[Debiano|Debian Linux]]. |- | IP | 22 | Vortlisto de la tradukteamo de [[ipernity]]. |- | CS | 27 | [[Chuck Smith]] |- | CM | 20 | [[Cindy McKee]] |} == Historio de la projekto == * aprilo 2006: komenco * oktobro 2006: unua eldono kun pli ol 2600 terminoj * januaro 2007: unua versio de la provretejo kun pli ol 3.000 terminoj * julio 2007: propra retregiono kun pli ol 4.000 terminoj; surpapera broŝuro por provlegado * septembro 2007: ĝisdatigo de la retejo, aldono de kromaj 500 terminoj * novembro 2007: aldono de multaj nacilingvaj terminoj. Aperas nun 6000 tradukoj en Esperanto, 5000 en la nederlanda, 3700 en la franca kaj 3450 en la germana. Ekzistas unua varianto kun la hispana, kataluna kaj pola lingvoj. * januaro 2008: ĝisdatigo de la esperantaj tradukoj. Aperas nun pli ol 6630 tradukoj. * majo 2008: akademiano Maŭro La Torre provlegis la tutan kolekton kaj kromtradukis pli ol 500 terminoj. Aperas nun en Komputeko pli ol '''7500''' tradukoj. Dum la Ĵurnalista Kongreso en Vilnius prezentiĝis Komputeko-libreto en formato A5, 92 paĝoj. * aprilo 2012: nova eldono de la Komputeko-libreto aperis kaj estis prezentita dum Malferma Tago de la Centra Oficejo de UEA. Temas pri verko kun 7800 kapvortoj kaj pli ol 500 aldonoj kaj modifoj. En ĝi aperas ankaŭ bildvortareto kaj listo kun plej ofte uzataj prikomputilaj vortoj en pluraj lingvoj. Ankaŭ la retejo de la projekto estas ĝisdatigita. * decembro 2013: ĝisdatigo de la reta versio. Estas nun en Komputeko tradukoj por pli ol 8500 prikomputilaj terminoj usonanglaj. * februaro 2015: ĝisdatigo de la reta versio. Estas nun en Komputeko tradukoj por pli ol 8800 prikomputilaj terminoj usonanglaj. Komenciĝas ampleksigo kaj plibonigo de la germanaj tradukoj. * junio 2015: aldoniĝis la franca kaj la germana kiel lingvoj de la fasado (uzanto-interfaco) * novembro 2015: ĝisdatigo de la datumbazo. Aperas nun en Komputeko 8900 tradukoj al Esperanto, 5100 al la nederlanda, 3900 al la franca kaj 3600 al la germana. * julio 2016: lanĉiĝis novigita interfaco de la Esperanta versio. Aldoniĝis interalie informoj pri ĉapelitaj literoj por diversaj operaciumoj kaj la du libroj (versioj 2008 kaj 2012) estas elŝuteblaj kiel PDF) * aŭgusto 2016: ĝisdatigo de la datumbazo: 9050 tradukoj al Esperanto. Aldoniĝis la funkcio aŭtomate ĉapeligi vortojn kiam oni tajpas ikse. Tial tiu ĉi ĝisdatigo de la datumbazo en la retejo estis sen la versioj kun x-oj. * junio 2017: aldoniĝis la hispana lingvo (fasado + terminoj). Lanĉiĝis novigita interfaco de la angla, nederlanda kaj franca versioj. * oktobro 2017: ĝisdatigo de la datumbazo: 9963 tradukoj al Esperanto. * aprilo 2018: ĝisdatigo de la datumbazo: 10 061 tradukoj al Esperanto. * julio 2018: ŝanĝo de HTTP- al HTTPS-retejo, prepare al instalado de WordPress * novembro 2018: aldoniĝis la pola lingvo (fasado + terminoj). Ĝisdatigo de la datumbazo: 10 148 tradukoj al Esperanto. * 24 majo 2020: lanĉo de tutnova retejo, kreita de Robin van der Vliet. 11 000 tradukoj al Esperanto + multaj korektoj. == Kunlaborantoj == * [[Yves Nevelsteen]] – iniciatinto / ĉefkunordiganto * [[Peter Baláž]] ([[E@I]]) – prizorgo de la evoluo, servil-loko, retregiono, eldonisto de Komputeko-libreto... * [[Uzanto:Robin van der Vliet|Robin van der Vliet]] (ekde 2019) – ĉefa provleganto, tradukisto de [[Telegram (aplikaĵo)|Telegram]] al Esperanto, programisto de nova interfaco === Retejo === * Tomek Stachowicz – kreinto de la retejo * [[Joop Kiefte]] (La Pingvino) – helpanto pri PHP; kreis la eblon aldoni Komputekon al la serĉbreto de la Firefox === Unua papera eldono 2008 === * [[Mauro La Torre]]: ĉefa provleginto * [[Paul Peeraerts]]: provleginto * [[Cindy McKee]] – ĉefa lingva konsilantino * [[Bertilo Wennergren]]: lingva konsilanto pri malfacilaj kazoj * [[Lode Van de Velde]]: provleginto === Dua papera eldono 2012 === * [[Marek Blahuš]]: ĉefa provleginto * [[Edmund Grimley Evans]]: multe komentis pri la unua eldono kaj helpis tiel plibonigi la duan eldonon == Konfirmis uzi la Komputekon == * 2008 Kleines Wörterbuch Deutsch – Esperanto Esperanto – Deutsch [[Ulrich Matthias]]<ref>Privata mesaĝo de Ulrich Matthias al Yves Nevelsteen pere de Facebook Messenger 20171027: Mi ja menciis Komputekon jam en la unua eldono, ĉar mi vere povis ĉerpi el ĝi kelkajn tre utilajn terminojn.</ref> * 2009 English-Esperanto-English Dictionary de [[John Christopher Wells]] (menciita en la antaŭparolo) * Redakcia sekretario de Monato (Paul Peeraerts), tradukanto de interalie [[Ipernity]] kaj [[Facebook]] * Tradukantoj de KDE kaj Joomla (Cindy Mc Kee) * Tradukanto de Drupalo (Chuck Smith) * Tradukantoj de Openoffice.org (Tim Morley) * Tradukantoj de LibreOffice (Donald Rogers)<ref>Mesaĝo al la Telegram-grupo de la projekto 2025-02-03</ref> * Tradukantoj de GNOME al Esperanto <ref>[https://wiki.gnome.org/Esperanto GNOME-vikio], oficiala informa paĝo pri tradukado de GNOME al Esperanto</ref> * Tradukantoj de Plone kaj XFCE (fenestrilo por Linukso) * Tradukantoj de Ubuntu (Joop Kiefte) * Kreintoj de la [[Duolingo]] Esperanto-kurso por anglalingvanoj (Chuck Smith) * Administranto de Esperanto TV (Richard Delamore) * "Espvortaroj", Esperanta vortaro kiu funkcias kun retumilo (T Teramoto)<ref>http://esperanto.mond.jp/vortaroj/espvortaroj.html</ref> * ViVo, vikia vortaro (Bart Demeyere)<ref>http://www.kono.be/vivo/</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * ''[[Komputada Leksikono]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Lingvo|Esperanto|Komputiko}} * [https://komputeko.net/ Komputeko] – retejo * [http://www.esperanto-ondo.ru/Recenzoj/R-komptk.htm Recenzo de Sergio Pokrovskij] aperinta en ''[[La Ondo de Esperanto]]'', 2009 n-ro 10 (180) * [http://www.retbutiko.net/ie/ero/komp#recenzo Recenzo en la revuo Monato] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305041253/http://www.retbutiko.net/ie/ero/komp#recenzo |date=2016-03-05 }} kiu aperis en 2012 * [http://data.onb.ac.at/rec/AC09576313 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14511570/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://www.youtube.com/watch?v=WaiyXwfFLl8 Intervjuo] kiun faris Loïc Rossi kun Yves Nevelsteen pri Komputeko en novembro 2017 [[Kategorio:Interretaj projektoj de E@I]] [[Kategorio:Eldonaĵoj de E@I]] [[Kategorio:Esperanto-fakvortaroj]] [[Kategorio:Retaj vortaroj]] [[Kategorio:Verkoj pri glosaro|Komputado]] [[Kategorio:Antverpena Nefikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] 787inrpamhpan7certalzh1sjaz4rff 0 212867 9472056 9467926 2026-09-09T14:52:31Z Roberto 609 /* R */ 9472056 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago de Belgio malpli alta.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[belga esperantisto|belgaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri belgaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:belgaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de belgaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de belgaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} ==A== ===[[Marguerite Algrain-Coucke]]=== '''Marguerite Algrain-Coucke''' (naskiĝis en aprilo 1878, mortis la 27-an de aŭgusto 1959) estis vicprezidantino de la [[Esperantista Brusela Grupo]] antaŭ la Dua Mondmilito. ===[[Jeanne Assenmacker]]=== '''Jeanne Assenmacker''' (mortis la 4-an de majo 1934), kunfondintino kaj kasistino de la esperantista Grupo de [[Verviers]], estis belga esperantistino en la unua duono de la 20-a jarcento. == B == ===[[Julien de Bakker]]=== '''Julien de Bakker''' (mortis la 10-an de julio 1927) estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento. ===[[Edouard Belleroche]]=== '''Edouard Belleroche''' (mortis la 6-an de oktobro 1907) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Bruselo. Li estis vicprezidanto de la tiutempa ''Poliglota Klubo de Bruselo'' (vidu ankaŭ sub [[Jean Vermeiren]]'')''<ref>Pri la ''Poliglota Klubo de Bruselo'' en la 1890-aj kaj 1900-aj jaroj troveblas tute neniuj informoj. Estas informoj pri samtema klubo ''[https://www.polyglotbru.be/table-des-langue/ Cercle Royal Polyglotte de Bruxelles]'', baze kunvenanta en 6 lingvoj, aliaj laŭokaze, sed tiu nur fondiĝis en 1957, kaj laŭ la retejo ŝajnas ke la homoj de tiu cirklo tute ne havus konscion ke jam duonjarcenton antaŭ tiu fondo estis samtema klubo en la urbo.</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Mieke Bens]] === '''Mieke Bens''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantistino el [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Léa Bernaerts-Toussaint]] === '''Léa BERNAERTS-TOUSSAINT''' (naskiĝis en [[1894]], mortis en [[1993]] en la aĝo de 99 jaroj en [[Kempen]], [[Belgio]]) estis [[belga esperantisto|belga esperantistino]]. Ŝi lernis Esperanton en [[1908]], en lernejo, estis plurajn jarojn [[UEA]]-delegito, kaj ankoraŭ partoprenis la Jubilean [[UK 1987|Universalan Kongreson en 1987]]. === [[Armand Henri Georges Blaise]] === '''Armand Henri Georges Blaise''' (naskiĝis probable en 1883, mortis en 1911) estis sekretario de la [[Esperantista Brusela Grupo]] en komenco de 20-a jarcento. Li estis frato de P. Blaise, kiu loĝis en Londono<ref>Revuo Esperanto nov5. 1910</ref>. ===[[Lucien Blanjean]]=== {{apartigila paĝo|Blanjean}} '''Lucien Blanjean''' estis unu el la pioniroj de Esperanto en Belgio ekde la 19-a jarcento. Unuan kurson de Esperanto en [[Bruĝo]] li donis ĵaŭdon 27-an de januaro 1898, kun 80 partoprenantoj. Li gvidis kurson en la ejo de la [[Reĝa Ateneo de Antverpeno]] en oktobro 1902, okazigita de skabeno Desguin, post kiu, en decembro lokaj esperantistoj kuniĝis por prepari propagandon kaj publikan kurson. Li ekde 1904 kunlaboris kun la revuo [[La belga sonorilo]], kiu jam aperis ekde septembro 1902 en [[Bruĝo]]. En 1905 li estis unu el la fondantoj de la [[Belga Ligo Esperantista]]. ===[[Maria Bockholts]]=== '''Maria Bockholts''' (mortis la 22-a de oktobro 1952) estis belga esperantistino dum la unua duono de la 20-a jarcento en [[Bruĝo]]. Ŝi estis edzino de [[Léon Van Wassenhove]]. ===[[Marie Boedt-Thooris]]=== '''Marie Boedt-Thooris''' (mortis la 28-an de februaro 1951 en [[Moerkerke]]), fratino de [[Yvonne Thooris]], estis kabeinta belga esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento en [[Bruĝo]]. ===[[Maurice Boeren]]=== '''Maurice BOEREN''', post edziĝo ''Maurice Boeren-Lamboray'' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto en Antverpeno. Pri lia edzino ankoraŭ ne estas rektaj informoj, sed la revuo [[Belga esperantisto]] [https://vikiflandrio.alcl.be/_bezoek/rbee/belgaesp_189_1931-okt.pdf en oktobro 1931 informis ke lia bopatro, esperantisto Leon Jean Joseph Lamboray, mortis la 2-an de septembro 1931],do klaras ke la edzino estis el esperantista familio Lamboray. Tradukoj: *[[Herman Teirlinck]]. ''La kanto de Peer Lobbe'' (en [[Belga Antologio]], 1928) *[[Stijn Streuvels]]. ''Horinjo''; 1928 ===[[Max Bolsius]]=== '''Max BOLSIUS''' (mortis en 1948) estis belga esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. === [[Arie Bouman]] === '''Arie BOUMAN''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas iama Nacia Reprezentanto de [[Skolta Esperanto-Ligo]] en Belgio. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Hendrik Bouten]] === '''Hendrik Bouten''' (naskiĝis la 22-an de oktobro en Bumbeke; mortis la 17-an de aprilo 1923 en Willebroeck) estis unu el pioniroj de Esperanto-movado en Belgio. === [[Freddy Bosmans]] === '''Freddy BOSMANS''' (naskiĝis en [[1939]], mortis en [[1999]]), iama delegito pri [[pentrarto]] kaj [[vegetarismo]] en [[Ferrières]] ([[Belgio]]), aktiva en la [[1970-aj jaroj|70-aj]] kaj [[1980-aj jaroj|80-aj jaroj]] en rondoj [[ekologiismo|ekologiismaj]] kaj vegetaranaj. === [[Jan Bovendeerd]] === '''Jan BOVENDEERD''' estis flandra esperantisto. Interalie, li la jaroj 1991 kaj 1994 estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]]. === [[F. Boucherij]] === '''F. BOUCHERIJ''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj, eĉ ne la preciza persona nomo, F.?, L.?) estis belga esperantisto en komenco de 20-a jarcento. Verko ** [[Raymond Van Melckebeke]]. ''Lula kanteto'' (Wiegelied), flandraj paroloj de L. Boucherij, (ankaŭ kun franca kaj germana teksto) muziko de Edward Keurvels. Eldonis Vlaamsche muziekhandel, [[Antverpeno]], 1910? {{Citaĵo|Sur bela flandra teksto la famkonata orĥestestro kaj komponisto Edward Keurvels verkis muzikan perlon: simplan, ĉarman melodion; simplan, ĉarman [[akompano]]n. Mi estas devigata reskribi la samajn vortojn, ĉar nur ili sufiĉe bone esprimas mian ideon. Plej sukcesinta estas la esperanta traduko. Komparante la tri tradukojn (francan, germanan kaj esperantan) de la poeziaĵo de S-ro Boucherij, oni tuj konstatas, ke Esperanto plej efike atingis la celon, fari tradukon samtempe laŭvortan kaj laŭritman. Esperantistoj, vi kantu..... la freŝan ''Lulan Kanteton'' de Keurvels, Boucherij kaj Van Melckebeke! |[[Belga Esperantisto]] n.22 (aŭg 1910)}} ===[[Leon Braet]]=== '''Leon BRAET''' (mortis la 25-a de februaro 1956) estis esperantisto en Nieuwpoort dum la unua duono de la 20-a jarcento. Li estis kunorganizinto de la belga kongreso, kiu tie okazis en 1931. === [[Wilfrid Broeckaert]] === D-ro '''Wilfrid BROECKAERT''' (naskiĝis la 30-an de januaro 1877 en [[Wetteren]], mortis la 15-an de februaro 1948 en [[Wilrijk]], urbodistrikto de [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]]),<ref>[https://ancestors.familysearch.org/en/LRN9-LQ8/wilfried-broeckaert-1877-1948 vivdatoj konfirmitaj per la genealogia retejo ''familysearch.org'']</ref> filo de la lingvisto Jan Broeckaert (1837-1911), estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li estis ano de ''Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren'' ([[Reĝa akademio por nederlandaj lingvo kaj literaturo]]), kaj krome estis la iom pli aĝa frato de la pentristo Jan Broeckaert (1878-1930). En la nederlandlingva vikipedio estas informo ke Wilfried unue studis medcinon kaj laboris kiel kuracisto, sed pli kaj pli ricevis renomon kiel verkisto kaj fine povis profesie vivi de tio. {{referencoj}} ===[[Antoine Gohr-Ter Bruggen]]=== '''Antoine Gohr-Ter Bruggen''' (naskiĝis probable en 1883, mortis la 20-an de januaro 1926), membro de «La Verda Stelo», Antverpeno, estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento) == C == ===[[Robert Cauwe]]=== '''Robert CAUWE''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en Bruĝo. ===[[Arthur Claes]]=== '''Arthur CLAES''' estis esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. === [[Agnes Coene-Geelen]] === '''Agnes COENE-GEELEN''' (naskiĝis la {{daton|1943-12-10}} kiel ''Agnes Geelen'') estas [[Flandrio|flandra]] esperantistino. Inter la jaroj 1979 kaj 2000 ŝi estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]], sed jam jardekojn antaŭ tio kaj ankaŭ poste motore partoprenis kaj partoprenas la regionan Esperanto-agadon. ===[[Lucien Christiaens]]=== '''Lucien CHRISTIAENS''' (naskiĝis proksimume en 1883 en [[Bruselo]]; mortis en 1905 en Obenghé-Benghé, nun Bangue en [[Kameruno]]) estis belga esperantisto, pioniro de Esperanto en ''[[Libera Ŝtato Kongo]]''. Lucien Christiaens tradukis por « [[La Belga Sonorilo]] » rakonton «Kristnasko de la Ĉasisto » (Januaro 1903). === [[Marc Cuffez]] === '''Marc CUFFEZ''' (naskiĝis la 4-an de junio 1964 en [[Diksmuide]]) estas esperantisto el [[Ostendo]]. Li esperantistiĝis en 1989 kaj estis dum 30 jarojn prezidanto / sekretario de loka Klubo La Konko en Oostende. Li dum pli ol 9 jarojn estis membro de estraro de FEL. Li organizis la [[ILEI-Konferenco]]n en Ostendo en 2015. Li estas sekciestro de ILEI-Belgio (ekde 2010) kaj Komitatano de BAFE ĉe IFEF (ekde 2020) <ref>http://www.ilei.info/instancoj/sekcioj.php</ref> Komitatano de UEA. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. {{referencoj}} == D == ===[[Maurice Daems]]=== '''Maurice DAEMS''' esperantistiĝis en 1916<ref>[[Belga Esperantisto]] - numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} ===[[Pierre Danthine]]=== '''Pierre Danthine''', diplomato, estis esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento. Li partoprenis la belgan legacion en Pekino tuj antaŭ la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Nicolas de Buyl ]] === '''Nicolas DE BUYL''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el [[Bruselo]]. Li precipe aktivas en la loka klubo [[Esperantista Brusela Grupo]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Martin Decaluwe]] === '''Martin DECALUWE''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el [[Loveno]]. Li precipe aktivas en la loka klubo [[Esperanto 3000]], kies prezidanto li estis de 2017 ĝis 2022<ref>https://www.esperanto3000.be/estraranoj.html</ref>). Antaŭe li jam de 2010 ĝis 2017 estis vicprezidanto. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. {{referencoj}} === [[Herman Deceuninck]] === '''Herman DECEUNINCK''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el [[Halle (Flandra Brabanto)|Halle]] en [[Flandra Brabanto]], kiu aktivas en Vikipedio (je la redakta nomo [[Uzanto:Alifono|Alifono]]), [[Tutmondaj Voĉoj|Global Voices]] en Esperanto, la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Naturamikoj&wvprov=sticky-header#Esperanta_Naturamiikaro Esperanta Naturamikaro] kaj [[Verda vojo|Verdaj Vojoj]]. ===[[Edgard De Coster]]=== '''Edgard DE COSTER''' (naskiĝis probable en 1910 - mortis en 1956) estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento. Li estis kasisto de [[La Verda Stelo]] kaj reprezentis sian grupon en la komitato de Belga Ligo. Li jam antaŭ la unua milito, aliĝis al la intertempe malaperinta [[Antverpena Grupo Esperantista]]. Li estis unu el la unuaj investintoj en [[Belga Esperanto-Instituto]]. ===[[Louis De Hondt]]=== '''Louis DE HONDT''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis unu el la fondantoj de la [[Belga Esperanto-Instituto]] en 1926 en Antverpeno. === Francisko Delgarbo === '''Francisko DELGARBO''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj) estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li regule kontribuis al [[Belga Esperantisto]] ĉefe kiel recenzisto. Tradukoj * [[Cyriel Buysse]]. '''Avino Renske'''. 1914; tradukis Francisko Delgarbo. * A. Sluys La libereco de konscienco kaj la tutmonada framasonaro; tradukis Francisko Delgarbo ===[[Maria De Ketelaere-Wouters]]=== '''Maria DE KETELAERE-WOUTERS''' (mortis la 20-a de marto 1938), edzino de [[Morris De Ketelaere]] (1899-1959), estis esperantistino en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. Dum la vizito de [[Julio Baghy]] al la klubo [[La Verda Stelo]] ŝi ricevis el la manoj de la prezidanto la bronzan medalon de 10-jara membreco. Kun sia edzo ŝi estas la prapatrino de granda antverpena esperantista familio, kun i.a. [[Henny Jacques-De Ketelaere]] (filino), Lieve, Ilse kaj [[Gerd Jacques]] (nepinoj), [[Melinde Van Damme|Melinde]] kaj [[Karlijn Van Damme]] (pranepinoj) kaj membroj de la familioj Peeters kaj Tytgat. === [[Ivo De Keyzer]] === '''Ivo DE KEYZER''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el [[Bruselo]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Victorine De Kort]]=== '''Victorine DE KORT''' (naskiĝis probable en 1930, mortis 1952, post mallonga vivo) estis belga esperantistino en la unua duono de la 20-a jarcento, ano de la grupo [[La Verda Stelo]]. ===[[Iwan Delhez]]=== '''Iwan DELHEZ''' (naskiĝis probable en 1897; mortis la 25-an de septembro 1938) estis esperantisto en [[Verviers]] ekde 1915. Li estis unu el sekretarioj de loka Esperanto-asocio, kiam ĝi organizis la Belgan Esperanto-Kongreson en 1925, kaj li gvidis plurajn kursojn. ===[[Hélène Delplace]]=== '''Hélène DELPLACE''' (mortis la 12-an de aprilo 1937) estis esperantistino en Bruĝo en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi estis edzino de [[Antoon Jozef Witteryck]]. === [[André Demarque]] === '''André DEMARQUE''' estas Esperanto-aktivulo de la loka klubo Kvinfolio en [[Louvain-la-Neuve|Loveno-la-nova]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Achille De Martelaere]]=== '''Achille DE MARTELAERE''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj) esperantistiĝis en 1913<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} === [[Bart Demeyere]] === '''Bart DEMEYERE''' - naskiĝis en 1966<ref name=Tokio2018/> - estas esperantisto el [[Bruĝo]]. Li estas interalie la kreinto kaj administranto de la [[retbutiko]] de FEL kaj de la vortaro ViVo. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. Fojfoje Bart ankaŭ [[Specialaĵo:Kontribuoj/Bart_Demeyere|kontribuas al Vikipedio]]. Krome li [https://web.archive.org/web/20241112201135/https://voltbelgie.org/west-vlaanderen/mensen/bart-demeyere loke engaĝiĝas] en la [[politika partio]] [[Volt]]. Lia filo [[Thomas Demeyere]] (n. en 1999) estas denaska esperantisto<ref name="Tokio2018">[https://www.facebook.com/events/sojo-esperanto-vegana-kafejo/bonveniga-festeno-por-bart-kaj-thomas-el-belgio/1891366764494575/ noto pri akcepto de ambaŭ en julio 2018 en Tokio] ({{eo}})</ref> kaj Thomas ekde oktobro 2024 estas unu el 3 [[volontuloj de TEJO]]. {{referencoj}} === [[Thomas Demeyere]] === '''Thomas DEMEYERE''' - naskiĝis en 1999<ref name=Tokio2018/>, kromnomata "[[Korsako]]" - estas belga esperantisto, denaske el [[Bruĝo]]. Li estas [[denaska esperantisto]], la komputilisto kaj esperantisto [[Bart Demeyere]] estas lia patro.<ref name="Tokio2018">[https://www.facebook.com/events/sojo-esperanto-vegana-kafejo/bonveniga-festeno-por-bart-kaj-thomas-el-belgio/1891366764494575/ noto pri akcepto de ambaŭ en julio 2018 en Tokio] ({{eo}})</ref>Ekde oktobro 2024 Thomas estas unu el 3 [[volontuloj de TEJO]].<small>^{[https://reto.tejo.org/aktivuloj/thomas.esperanto@gmail.com]}</small> <!-- arkivigo https://web.archive.org/web/20250131211039/https://reto.tejo.org/aktivuloj/thomas.esperanto@gmail.com --> {{referencoj}} ===[[Alfred de Rechter]]=== '''Alfred DE RECHTER''' (naskiĝis en 1880, mortis en 1928) estis policisto kaj membro jam de ĝia fondiĝo en [[1911]], de la Antverpena Polica Grupo Esperantista. Li estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Pélagie Derks-Louye]]=== '''Pélagie DERKS-LOUYE''' esperantistiĝis en 1909 <ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} ===[[Sylvain Dervaux]]=== '''Sylvain DERVAUX''' (mortis dum la Dua Mondmilito), estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento, fondinto-prezidanto de la Esperanto-Grupo en [[Kaprijke]], poste li translokiĝis al [[Bruĝo]]. Edzo de [[Paula Dervaux-Redig]]. Li estis prezidanto de Bruĝa Esperanto-Grupo de 1925 ĝis 1929, poste ĝia honora prezidanto. ===[[Paula Dervaux-Redig]]=== '''Paula DERVAUX-REDIG''' (mortis en 1951) estis kabeinta belga esperantistino dum la unua duono de 20-a jarcento, ŝi estis edzino de [[Sylvain Dervaux]]. ===[[Maria de Rijdt]]=== '''Maria DE RIJDT''' (mortis en 1947) estis belga esperantistino en la unua duono de la 20-a jarcento en Antverpeno. Edzino de [[Hector Boffejon]]. === [[E. de Troyer]] === Leŭtenanto '''E. de Troyer''' estis esperantisto el [[Bruĝo]] en la komenco de 20-a jarcento. Verko: * ''Resumé de grammaire Esperanto (d'après l’ouvrage de de Beaufront)''. Eldonis A . J. Witteryck, Bruĝo, 1907. 15 paĝoj, 19 x 13 cm. ===[[Jules Derweduwen]]=== '''Jules Derweduwen''' (naskiĝis probable en 1889; mortis en 1958) policisto, estis esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento en Antverpeno. Li estis prezidanto de la polica Esperantista Grupo de Antverpeno. ===[[Rachel Dizier]]=== '''Rachel Dizier''' (mortis la 2-a de februaro de 1936) estis esperantistino en [[Bruĝo]] dum la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Richard Raikes Dodson]]=== '''Richard Raikes Dodson''' (naskiĝis probable en 1887, mortis la 1-an de decembro 1932) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis membro de [[La Verda Stelo]] de Antverpeno. ===[[Willem Dollez]]=== '''Willem Dollez''' esperantistiĝis en 1910.<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref> {{referencoj}} === [[Valère Doumont]] === '''Valère Doumont''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas valona esperantisto el [[Tamines]]. Li interalie fondis la [[Verdaj Skoltoj|Verdajn Skoltojn]] kaj estas aktiva en [[APE]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Jeanne Doutrelingne]]=== '''Jeanne Doutrelingne''' (naskiĝis eble en 1886, mortis la 24-an de oktobro 1927) flegistino de la Ruĝa Kruco, estis kasistino de la Genta Esperanto-klubo «La Progreso» en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi ricevis la medalon de la Venko kaj la rememorigan medalon. ===[[Estelle Dubois]]=== '''Estelle Dubois''' (mortis la 24-an de majo 1952) estis esperantistino dum la unua duono de la 20-a jarcento en Bruselo. Ŝi estis aktivulino en la [[Esperantista Brusela Grupo]]. ===[[Marcel Dumont]]=== '''Marcel Dumont''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Bruselo]], ankaŭ li estinte aktivulo de la [[Esperantista Brusela Grupo]]. == F == === [[Alberto Fernández|Alberto Fernandez]] === '''Alberto Fernandez''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el Gento kiu iniciatis la tradukojn kaj publikigon en Esperanton de artikoloj aperintaj en [[Vrede vzw]]. Aŭtoro de Senĝenaj dialogoj [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=2771]. ===[[F. Achille Nestor Fichefet]]=== '''F. Achille Nestor Fichefet''' (naskiĝis eble en 1862, mortis la 19-an de decembro 1929) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Oostende]]. == G == ===[[René Geerinek]]=== '''René Geerinek''' (naskiĝis eble en 1887, mortis la 31-an de marto 1957) bankoficisto, estis esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento en [[Sint-Niklaas]]. Li estis prezidanto de la loka grupo ekde 1927. === [[Raymond Gérard]] === '''Raymond GÉRARD''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas flandra esperantisto. Interalie, li inter la jaroj 1985 kaj 1988 estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]]. ===[[Anna Goris]]=== '''Anna Goris''' (mortis la 6-an de aprilo 1929) estis membro de esperanto-grupo de [[Sint-Niklaas]] en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Robert Groverman]]=== '''Robert Groverman''' (mortis en 1951) estis belga esperantisto en Bruĝo dum la unua duono de la 20-a jarcento. === [[Eugénie Gunsburg]] === '''Eugénie Gunsburg''' (naskiĝis eble en 1879, mortis la 25-an de aŭgusto 1912) estis esperantistino en Antverpeno en la komenco de 20-a jarcento. Ŝi estis el la unuaj geesperantistoj dum la komenco de la movado. == H == === [[Leo Heidendal]] === '''Leo Heidendal''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj) estis esperantisto en urbo [[Arendonk]] en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Victor Hendricx]]=== '''Victor Hendricx''' (mortis en 1947) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en Bruselo. Li dediĉis grandan parton de siaj fortoj al la blindula movado. ===[[Arthur Henraut]]=== '''Arthur Henraut''' (n. eble en 1864 - m. en 1937) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Charleroi]]. Li ankaŭ estis delegito de UEA. === [[Julien Herla]] === '''Julien Herla''' (mortis en 1913), juĝisto, estis belga esperantisto en [[Verviers]], kies loka grupo li estis unu el la fondantoj. ===[[Bruno Hoffmann]]=== '''Bruno Hoffmann''' (mortis en 1951) estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento en Bruselo. === [[Max Horowitz]] === '''Max Horowitz''' (mortis la 27-a de januaro 1914) estis belga esperantisto el Antverpeno en la komenco de la 20-a jarcento. En la [[8-a UK]] li recitis sian poemon titolitan ''Saluto al Krakovo''. === [[Paul Hotterbeekx]] === '''Paul Hotterbeekx''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas [[Limburgo (Belgio)|limburga]] esperantisto. Pri li mankas ĉiaj kromaj informoj. == J == ===[[Bertha Jacobs-Vanderstegen]]=== '''Bertha Jacobs-Vanderstegen''' esperantistiĝis en 1909 <ref>[[Belga Esperantisto]] - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} === [[Louis Jansen]] === '''Louis Jansen''' (mortis en septembro 1911) estis esperantisto en Antverpeno en frua 20-a jarcento. Li estis unu el la plej malnovaj membroj de la [[Antverpena Grupo Esperantista]]. ===[[Frans Janssens (esperantisto)]]=== '''Frans Janssens''' (naskiĝis eble en 1880, mortis la 3-an de aprilo 1924), policisto, estis esperantisto en Antverpeno en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis unuaklasa vickomisaro ĉe la loka policistaro. Frans Janssens estis inter la policistoj, kiuj en 1911 lernis Esperanton por faciligi la akcepton kaj restadon de la tutmonda samideanaro, kiu vizitis tiun jaron la [[UK 1911|7-an Universalan Kongreson]]. De tiu tempo li konservis sian simpation al la Esperanto-movado kaj helpon al la loka movado. === [[Nicky Janssen]] === '''Nicky Janssen''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas flandra esperantistino kaj rakontistino el [[Wommelgem]]. Ŝi interalie verkis fabelojn, rakontojn, produktis kaj reĝisoris, dekoris, vestis kaj ŝminkis por iama infankoruso. En 2002 ŝi komencis lerni Esperanton. En Esperantio ŝi nuntempe (2018) precipe estas konata kiel [[sekretario|prezidanto]] de [[FEL]], aktivulo de la [[Kastelo Greziljono]] kaj kiel helpanto en la Esperantorenkontiĝoj [[Printempa Semajno Internacia|PSI]], [[Internacia Infana Kongreseto]] kaj [[Novjara Renkontiĝo|NR]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. == K == ===[[Rafaelle Kestens]]=== '''Rafaelle Kestens''' (mortis en 1947) estis belga esperantistino dum la unua duono de la 20-a jarcento en Bruselo, fratino de Mathilde Kestens. === [[Iwona Kocięba]] === '''Iwona KOCIĘBA''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas flandra esperantistino de pola deveno, kiu ekde la [[1980-aj jaroj]] pro fondo de esperantista familio venis al kaj de tiam vivas en la ĉirkaŭaĵo de la urbo [[Antverpeno]]. Inter la jaroj 2000 kaj 2003 ŝi estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]], sed jam jardekojn antaŭ tio kaj ankaŭ poste motore partoprenas la regionan Esperanto-agadon. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===W. F. Kruit=== '''W. F. Kruit''' (vivdatoj ankoraŭ ne estas konataj) estis belga esperantisto en Amsterdamo, ano de unua redakcian komitaton de [[Laborista Esperantisto (periodaĵo)]] en 1934. Verkoj: *'''Lingvo kaj Movado'''. Eldonis Bond Van Arbeiders-Esperantisten, Amsterdamo, 19?? == L == === [[Bernard-Régis Larue]] === '''Bernard-Regis LARUE''' estas francdevena belga esperantisto. Li estas (en 2018) prezidanto de la [[Esperantista Brusela Grupo]].<ref>http://www.esperantobruselo.org/drupalo/nl/content/2012/01/30/raad_van_bestuur_van_ebg</ref> Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. {{referencoj}} === [[Reni Lecat]] === '''Reni LECAT''', ankaŭ konata kiel ''Regina Lecat''<ref>Boletín n188 (nov 1971)</ref> (mortis la {{daton|15|aŭgusto|1971}}) estis poldevena belgino kaj membro de [[UEA]] ekde [[1945]]. Ŝi, loĝante en [[Belgio]], multe helpis eksterlandajn esperantistojn krom la financaj subtenoj al pluraj por-movadaj aferoj. === [[Nicolas Leclercq]] === '''Nicolas LECLERCQ''' (mortis la 12-a de novembro 1931) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Ano de [[SLPE]], li estis kasiston de Esperanto-grupo en [[Chênée]]. === [[Maxime Lechien]] === '''Maxime LECHIEN''' estas valona belga esperantisto el la [[Brusela Ĉefurba Regiono]], nun vivanta en [[Beersel]] en la precipe [[flandra lingvo|nederlandlingva]] provinco [[Flandra Brabanto]]. Li estas [[ekonomikisto]], de 2003 ĝis 2007 studis lingvojn kaj tradukadon kaj de 2008 kaj 2010 kompletigis siajn studojn en la [[Libera Universitato de Bruselo]]. Aparte de tio li ankaŭ estas redaktoro de [[Monato (gazeto)|Monato]], fokuse pri la [[belga provinco]] [[Henegovio]], ekzemple verkis la artikolojn "Fama karnavalo en [[Binche]]" el Monato 2000/06, paĝo 16, aŭ "La parko de kanaloj en [[La Louvière]]" el Monato 2003/06, paĝo 18". ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://www.linkedin.com/in/maxime-lechien lia propra profilo (kun fotoj)] en la profesiula [[socia retejo]] ''[[LinkedIn]]'' * [https://www.monato.be/2003/007206.html La parko de kanaloj en La Louvière] el [[Monato (gazeto)]] 2003/06, p. 18 ({{eo}}) === [[Bertha Ledène]] === '''Bertha LEDÈNE''' estis belga esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Sekretariino de la [[Bruĝa Grupo Esperantista]] ekde 1908. Partoprenis de la organiza komitato de belga kongreso de esperanto en Bruĝo 1910. Verko * ''Dramo!''. Eld. Presejo A. J. Witteryck, [[Bruĝo]], 1910, 7 pĝ (20 x 10). {{Citaĵo|Tiu ĉi amuza monologo (por sinjoro skribita), premiita de la Belga Ligo Esperantista, sendube ĝuos grandan sukceson. Ĝi estas nepra pliriĉiĝo de la repertuaro de la esperantistaj koncertoj. Miajn plej sincerajn gratulojn al la agema kaj klera sekretariino de l’organiza komitato de la Bruĝa kongreso!|[[Belga Esperantisto]] n.21 (jul 1910)}} ===[[Jozef Leflot]]=== '''Jozef LEFLOT''' (mortis en 1936), ankaŭ konata kiel ''Jos Leflot'', estis esperantisto en Belgio dum la komenco de la 20-a jarcento. ===[[Joseph Le Guchteneere]]=== '''Joseph Le Guchteneere''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto en [[Bruĝo]] en la unua duono de la 20-a jarcento. ===[[Emma Longé]]=== '''Emma LONGÉ''' (mortis la 12-a de julio 1936) estis esperantistino en Bruĝo en la unua duono de la 20-a jarcento. == M == === [[Albert Marmenout]] === '''Albert MARMENOUT''' (naskiĝis en [[1916]], mortis la {{daton|14|aŭgusto|1996}}) estis multjara [[UEA-delegito]] en [[Knokke-Heist]]. === [[Albert Maertens]] === '''Albert Maertens''' estis belga esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento. Verko: * ''Cours d'Esperanto''. Eld. Buvens-Viteux, [[Gent]], 1911, 32 paĝoj. === [[Junius Massau]] === '''Junius Massau''' (naskiĝis eble en 1852 - mortis la 10-an de februaro 1909), inĝeniero, profesoro ĉe la [[Universitato de Gento]] ekde 1878, estis pioniro en Belgujo. Massau, kiu unue partoprenis en la Volapukista movado, estis unu el la plej malnovaj esperantistoj de Belgujo. Li ricevis en 1907 honoran membrecon de la komitato de la [[Belga Ligo Esperantista]]. Li fariĝis Idisto en 1908. ===[[Fernand Mathieux]]=== '''Fernand Mathieux''' esperantistiĝis en 1911<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. Li estis unu el la instruistoj de kursoj de Esperanto donitaj en "Radio-Belgique" en la 1930-jardeko. {{referencoj}} === [[Justinien Mertens]] === '''Justinien Mertens''' (naskiĝo nekonata, mortis en 1912), vicprezidanto de la Brusela Grupo, estis esperantisto en [[Bruselo]] komence de la 20-a jarcento. Kalkulisto en la grava hotelo ''Metropole'', li enkondukis Esperanton tien, tiele ke ĝi fariĝis esperanta [[entrepreno]]<ref>[[Belga Esperantisto]] n042 (aprilo 1912)</ref>. Loĝante en [[Forest]]/Vorst, Brusela antaŭurbo, li starigis tie kurson, kiu okazis en la municipa lernejo. {{referencoj}} ===[[Albert Moens]]=== '''Albert Moens''' (naskiĝis eble en 1907, mortis la 16-an de februaro de 1935) inĝeniero, estis belga esperantisto en [[Bruĝo]]. ===[[Fernand Moncousin]]=== '''Fernand Moncousin''' (naskiĝis eble en 1892; mortis la 21-an de aŭgusto 1938), oficiro, estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Esperantisto ekde la juneco, li prezidis la Lokan Kongresan Komitaton de la [[Belga Esperanto-Kongreso]] en [[Lieĝo]] en 1930. Post tiu periodo, li loĝis en [[Verviers]]. ===[[Lucy Mozin]]=== Ĝeneraledzino '''Lucy Mozin''' (mortis januaron 1940) estis belga esperantistino en Lieĝo ekde oktobro 1906. Ŝi partoprenis la unuan Belgan Kongreson en [[Verviers]], en 1909, kaj poste ankaŭ aliajn. ===[[Octave de Muynck]]=== '''Octave de Muynck''' (naskiĝis 1849; mortis la 27-an de marto 1924) estis belga esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. == N == === [[Hendrik Nabbé]] === '''Victor Hendrik Nabbé''' (n. la 15-an de septembro 1892 en [[Antverpeno]], m. la 16-an de oktobro 1918 en [[Rumbeke]]),<ref>[https://blog.seniorennet.be/schriek/reageer.php?postID=2572483 mencio de naskiĝ- kaj mortodatoj en flandra rettaglibro]</ref> muzikisto, estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Vundulportisto ĉe la 5a [[regimento]] de belga armeo, honorita per multaj naciaj ordensignoj, mortis en aĝo de 26 jaroj kiel soldato dum la lastaj tagoj de la [[Unua Mondmilito]]. Lia korpo estis reenterigita en Antverpeno la 19an de novembro 1921. Li estis membro de «La Verda Stelo» de 1911. {{referencoj}} ===[[Juliette Nachtergaele]]=== '''Juliette Nachtergaele''' esperantistiĝis en 1911<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} === J. Neerdaels === '''J. Neerdaels''' estis belga esperantisto el [[Haren]] en la komenco de 20-a jarcento. Lia nomo aperas en la Serio XXIV de la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”]], kiu signifas ke li lernis la lingvon en [[1903]]. Verko: * ''Het zvetenschappelijk vraagstuk eener kunstmatige taal''. Eld. Demarteau-Thys & Zoon, [[Tongeren]]. [[Dosiero:Yves Nevelsteen prelegas pri Komputeko.jpg|eta|Yves Nevelsteen pri Komputeko|200ra|dekstra]] === [[Yves Nevelsteen]] === '''Yves Nevelsteen''' (naskiĝjaro ankoraŭ ne estas konata) estas esperantisto el Antverpeno, aktiva en Vikipedio kaj iniciatinto de diversaj aliaj projektoj kiel [[Komputeko]]. === [[Germaine Notte]] === '''Germaine Notte''' (naskiĝis en 1891, mortis en 1912) estis esperantistino belga en la komenco de 20-a jarcento en [[Charleroi]]. ==O== ===[[Simone Obozinski]]=== '''Simone Obozinski''' (mortis en 1962) brusela esperantistino, esperantistiĝis en 1912<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. Post ŝia morto estis kreita la fondaĵo Simone Obozinski por "helpi laŭeble la movadon en Oriento, pli speciale en Barato"<ref> Sonorilo, 1962-4, paĝo 65.</ref>. {{referencoj}} == P == ===[[Maria Paquay]]=== '''Maria Paquay''' (naskiĝis eble en 1909; mortis la 30-an de junio 1927) estis belga esperantistino en [[Verviers]] dum la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Joseph Parotte]]=== [[Dosiero:Joseph Parotte 2021.jpg|eta|Monumento al Parotte]] '''Joseph Parotte''' (naskiĝis eble en 1875, mortis la 6-a de decembro 1925), industriisto el Verviers, estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis komitatano de [[Belga Ligo Esperantista]] kaj membro-fondinta de la Verviersa grupo. Speciala komitato estis fondita en Verviers por starigi rustikan monumenton en la Altaj Marĉoj, kie li mortis. ===[[Gaston Petitjean]]=== '''Gaston Petitjean''' estis belga esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en [[Ciney]]. ===[[Ernest Pierre]]=== '''Ernest Pierre''' (naskiĝis eble en 1886; mortis en 1950) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en Bruselo. === [[Joseph Pirnay]] === '''Joseph Pirnay''' estis belga esperantisto en [[Verviers]] en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Aron Poiseiner]]=== '''Aron Poiseiner''' (naskiĝis eble en 1892, mortis la 31-a de decembro 1926) estis belga esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis sekretario de Antverpena Poresperanta Propaganda Komitato (APPK) kaj de [[AGD]], membro de UEA. === [[Karlo de Poortere]] === '''Karlo de Poortere,''' advokato, (mortis la 31-a de julio 1912) estis belga esperantisto en Bruĝo en la komenco de 20-a jarcento. Li estis unu el la unuaj Esperantistoj en [[Bruĝo]] partoprenintaj de la 2-a Belga Kongreso de Esperanto. ===[[Frederik B. Portabella]]=== '''Frederik B. Portabella''' (mortis la 28-an de junio de 1929) estis belga esperantisto en Antverpeno dum la unua duono de 20-a jarcento. === [[Barbara Poterucha]] === '''Barbara Poterucha''' (naskiĝis en 1942) estas poldevena belga esperantisto. Ŝi estas iama sekretario de la Vroclava klubo. Nuntempe (2018) ŝi loĝas en [[Brusela Ĉefurba Regiono|Bruselo]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Prosper Prist]]=== '''Prosper Prist''' (mortis la 16-an de februaro 1907) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Antverpeno. == P == === H. E. Palmer === '''H. E. Palmer''' estis esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento. Verko: * ''Esperanto à l'usage des français''. Eldonis A . J . Witteryck, [[Bruĝo]], 1907. 159 paĝoj. ===[[Georgine Pierre-Gamal]]=== '''Georgine Pierre-Gamal''' esperantistiĝis en 1908<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} == R == ===D. Raulier=== Komandanto '''D. Raulier''' estis esperantisto militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Louis Ritschie]] === '''Louis RITSCHIE''' (mortis aŭguston 1951) estis belga esperantisto ekde antaŭ la Unua Mondmilito kaj ĉefoficisto de la publika instruado en [[Antverpeno]]. Li estis membro de la [[Loka Kongresa Komitato|Lokaj Kongresaj Komitatoj]] por la [[UK 1911|7-a Universala Kongreso de Esperanto]] en 1911 kaj por la [[UK 1928|20-a UK]] en 1928, ambaŭ en Antverpeno. Li estis kavaliro en la [[Ordeno de Leopoldo]]. === [[Vladimir Ronin]] === '''Vladimir Ronin''' (n. en 1958) estas rusdevena esperantisto kiu jam delonge loĝas en [[Antverpeno]]. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ===[[Henri J. C. Rousseeuw]]=== '''Henri J. C. Rousseeuw''' (naskiĝis eble en 1897, mortis en nekonata jaro) estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en Antverpeno. == S == === [[Edgar Sacré]] === '''Edgar Sacré''' estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko * ''L'Esperanto, langue internationale auxiliaire (kun 2 geografiaj kartoj)''. Eld. «[[Institut Géographique]]», [[Bruselo]], 1905(?) ===[[Maŭrico Schepens]]=== '''Maŭrico Schepens''' (naskiĝis eble en 1895; mortis la 17-an de februaro 1929) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Charles Schriewer]]=== '''Charles Schriewer''' (mortis en 1917) estis esperantisto en [[Neŭtra Moresneto]]. Pli ol tri jarojn li loĝis en [[Pekino]], kie li eklernis la ĉinan lingvon kaj fondis Esperantan grupon por ĉinoj. Reveninte Eŭropon pro la [[Unua mondmilito]] kaj soldatiĝinte, li estis sendita en [[Germana Orient-Afriko|Germanan Orient-Afrikon]] kie li mortis<ref>La Brita Esperantisto - Numero 149, majo (1917)</ref>. {{referencoj}} ===[[Constant Schroeyers]]=== '''Constant Schroeyers''' (mortis dum la Dua Mondmilito), estis belga esperantisto ekde ĉirkaŭ 1920, redaktanto de [[Flandra Esperantisto]] ekde novembro 1935 ĝis januaro 1937. Tradukoj: * [[August Vermeylen]]. ''Nia lingvo''; 1928. * [[Stijn Streuvels]]. ''Antaŭvespero de s-ta Johano (fragmento)''; 1928. === [[Jeanne Smits]] === '''Jeanne Smits''' (mortis en oktobro 1911) estis esperantistino en Antverpeno en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Auguste Snieders]]=== '''Auguste SNIEDER''' (naskiĝis eble en 1869, mortis la 23-an de decembro 1931) estis belga esperantisto. Li publikigis ''O Cara Memoria'' en [[Belga Antologio]] (1928), ano de [[La Verda Stelo]] en Antverpeno. === [[Leona Solvyns]] === '''Leona SOLVYNS''' (mortis en junio 1914) estis belga esperantistino en la komenco de la 20-a jarcento en [[Muizen]]. ===[[Georges Sossois]]=== '''Georges SOSSOIS''' estas valona esperantisto. Li jam en la 1990-aj jaroj funkciis kiel ĉef[[delegito de UEA]] por Belgio (ekz. en la [[Jarlibro de UEA]]] 1998, p. 107). Sian tuta plenkreskan vivon li vivas en la urbo [[Marcinelle]] ĉe [[Charleroi]] en la provinco [[Henegovio]]. ===[[Joseph Soyeur]]=== '''Joseph SOYEU''' (mortis la 17-a de decembro 1959) el [[Lieĝo]], estis vicprezidanto-kasisto de [[Reĝa Belga Ligo Esperantista]] ([[RBLE]]) ekde januaro 1954. Li eniris la Esperanto-movadon jam en la komenco de 20-a jarcento. === [[Jean-Pol SPARENBERG]] === '''Jean-Pol Sparenberg''' estas valona esperantisto el [[Lobbes]]. Li estis prezidanto de APE, la [[Valona Esperanto-Asocio]] inter 2016 kaj 2020, kaj ankaŭ antaŭe kaj poste intense kunlaboras en la estraro. Portretan foton de li vidu [[#Fotogalerio|sube]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://edukado.net/biblioteko/panteono?iid=263 prezento de li en la serio "nia panteono" kadre de la retejo ''edukado.net''] de [[ILEI]] ({{eo}}) === A. Stas === '''A. STAS''' estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, redaktoro de [[Revuo de Esperanta Psikistaro]] en Waltwilder par [[Bilsen]]. === [[André Staes]] === '''André STAES''' (naskiĝis la {{daton|27|07|1955}} en [[Wilrijk]]<ref>http://www.ejustice.just.fgov.be/tsv_pdf/2014/08/19/14157080.pdf</ref>) estas flandra esperantisto. Inter la jaroj 2009 kaj 2013 li estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]], sed jam jardekojn antaŭ tio kaj ankaŭ poste motore partoprenas la regionan Esperanto-agadon. Li estis kasisto de [[TEJO]] en 1983-1984. [[Dosiero:1957 Historia Skizo de Esperantista Brusela Grupo.jpg|150ra|eta]] ===[[Elly Staes]]=== '''Elly Staes''', filino de [[Félice Staes]], estis esperantistino ekde 1905 <ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref> en Bruselo. Verkoj: *Historia skizo de Esperantista Brusela grupo, Bruselo, 1957 {{referencoj}} ===[[Félice Staes]]=== '''Félice Staes''' (naskiĝis eble en 1866, mortis la 1-an de aŭgusto 1956) estis esperantistino en Belgio en la unua duono de la 20-a jarcento. Ŝi estis la patrino de [[Elly Staes]]. [[Dosiero:1973 Blindularo kaj Socioj.jpeg|150ra|eta]] ===[[José Starck]]=== ''' José Starck''' (vivdatoj ĝis nun ne konatas) estas resp. estis blinda esperantisto en Belgio. ;Verkoj: *''Analizo de interrilatoj inter la blindularo kaj la diversaj socioj de la eŭropaj industriigitaj landoj''. Eldonis: [[Libera Universitato de Bruselo]], 1982. *''Vojaĝo tra Orienta Afriko''. Eldonis la Aŭtoro, [[Spa]], 1983. ====Recenzoj==== Pri ''Analizo de interrilatoj inter la blindularo kaj la diversaj socioj de la eŭropaj industriigitaj landoj'' {{citaĵo|Multajn doktorigajn tezojn oni jam verkis pri aŭ en esperanto, sed ili restas, bedaŭrinda, for de la eldona kampo. Nun ni havas antaŭ ni Memuaron de s-ro Starck, pere de kiu li atingis la gradon de Licenciulo pri [[Sociaj Sciencoj]]. Libro densa, plenpiena je informoj pri la blindularo en diversaj [[eŭropaj landoj]], kaj, mi kredas, unika en sia genro. Komenkas la aŭtoro priskribante la staton de la [[blindulo]]j en la antikveco kaj Bibliaj ĉapitroj, kaj venas ĝis nia tempo, kun detalaj [[priskribo]]j de la naciaj blindul-organizaĵoj, kaj statistikoj montrantaj la laborkampojn de la nevidantoj. Oni observas la singularecon de la Hispana Blindula Organizaĵo (ONCE, ''Organización Nacional de Ciegos Españoles'', [[d:Q1750397]]). La tuton li studas el historia, psikologia kaj socia vidpunktoj. La stilo estas sobra kaj akademia, kiel decas al tezo universitata. Ĉi tiu Analizo estas grava aldono al la faka esperanta literaturo, kaj ĝi espereble agos kiel pioniro en la apero de similaj universitataj verkoj en la internacia lingvo.|JES. [[Boletín]] n263 (maj 1984)}} ---- Pri ''Vojaĝo tra Orienta Afriko'' {{citaĵo|Tre interesa rakonto pri vojaĝo farita de la aŭtoro en la jaro 1982-a. Du monatojn daŭris la vojaĝo kaj José Starck, nevidanto, trapasis diversajn cirkonstancojn en afrikaj ĉefurboj kaj en kamparoj de la nigra [[kontinento]], foje agrablajn, foje eĉ danĝerajn, sed ĉiukaze la aŭtoro priskribas ilin trafe kaj precize. La rakonto estas vigla, kaj verkita en la stilo de la grandaj vojaĝistoj kun ekzaktaj detaloj pri loko, tempo, vojaĝ-maniero, kaj ankaŭ pri vizitoj al esperantistoj en diversaj urboj. Kelkaj interesaj anekdotoj spicas la [[rakonto]]n kaj permesas observi, kiel la aŭtoro akrute kaj tre klare vidas la [[naturo]]n de la homo. Resume, mallonga verko, kiun oni legas kun vera plezuro, kaj kiu sendube vekas adm iron en la leganto por la figuro de Jose Starck, kies [[fido]] en si mem kaj en [[esperanto]] povas esti ekzemplo kaj stimulo por multaj el ni.|[[Boletín]] n263 (maj 1984)}} === [[Griet Symoens]] === '''Griet Symoens''' estas esperantistino el [[Loveno]] kaj [[Kortrejko|Kortrijk]]. Ŝi estas filino de [[Edward Symoens]], iama prezidanto de [[FEL]] kaj [[ILEI]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Leon Schumacher]] === '''Leon F. Schumacher''' estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, kiu mortis dum militkaptiteco en la urboparto Niederzwehren de [[Kaselo]] ([[Germana Regno]]) la 4-an de majo 1915. Schumacher estis membro de la [[Antverpena Grupo Esperantista]]. == T == ===[[Margot Teaux]]=== '''Margot Teaux''' (mortis 1952) estis esperantistino en Lieĝo dum la unua duono de la 20-a jarcento. === [[Anne Tilmont]] === '''Anne Tilmont''' estas esperantistino el [[Rebecq]]. Portretan foton de ŝi vidu [[#Fotogalerio|sube]]. === [[Jean-Claude Thumerelle]] === '''Jean-Claude Thumerelle''' estis esperantisto loĝanta en [[Warneton]] ([[Belgio]], apud la [[Francio|franca]] landlimo). Li aktivis en Belgio kaj Francio, ĉefe en [[Verda politiko|verdulaj]] kaj ekologiaj rondoj. Laŭ nordfranca gazeto ''La Voix du Nord'' li mortis en novembro 2026, 75-jara. Lia arkivo estas konservata ĉe [[Internacia Esperanto-Arkivo]]. === [[René Timperman]] === '''René Timperman''' (naskiĝis 1860?; mortis en Antverpeno la 4an de novembro 1921) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li lernis Esperanton en 1911. Li propagandis ĉe la Antverpenaj rondoj laboristaj, de kies organizaĵoj li estis ankaŭ aktiva membro. ===[[Frans Tommelein]]=== '''Frans Tommelein''' (mortis dum la Dua Mondmilito) el [[Kortemark]], estis belga esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en Bruĝo. ===[[Henriette Toussaint]]=== [[Dosiero:Verda Stelo 1960.jpg|eta|220px|La Verda Stelo en majo 1952; s-ino Henriette Toussaint, meze antaŭe, transdonis al la grupo membroditan flagon.]] '''Henriette Toussaint''' (mortis en 1955) estis belga esperantistino dum la unua duono de la 20-a jarcento en Antverpeno. ===[[Urbain Van Troostenberghe]]=== '''Urbain Van Troostenberghe''' (mortis la 30-an de novembro 1923) estis belga esperantisto el [[Bruĝo]]. Li estis frato de Willy Van Troostenberghe kaj ili ambaŭ mortis per akcidento per lumgaso. === [[Willy Van Troostenberghe]]=== '''Willy Van Troostenberghe''' (mortis la 30-an de novembro 1923) estis belga esperantisto el [[Bruĝo]]. Li estis frato de Urban Van Troostenberghe kaj ili ambaŭ mortis per akcidento per lumgaso. == V == === [[Georges Vanbreuse]] === '''Georges VANBREUSE''' (naskiĝis en [[1904]], mortis la {{daton|23|septembro|1988}}) estis multjara membro de [[UEA]], kiu dum 20 jaroj instruis Esperanton en [[Verviers]], [[Belgio]]. ===[[Maria Vandenberghe]]=== '''Maria Vandenberghe''' (naskiĝis eble en 1908, mortis la {{daton|04|marto|1929}} en aĝo de 20 aŭ 21 jaroj) estis esperantistino en [[Kortrijk]] dum la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Charles Van der Veken]]=== '''Charles Van der Veken''' estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento. Li estis la patro interalie de tri esperantistaj filinoj: de [[Yvonne Van der Veken]] (-1960), de s-ino Coventry kaj [[Germaine Chomette]] (1906-1982), edziniĝintaj res­pektive al brito kaj usonano. ===[[Yvonne Van der Veken]]=== '''Yvonne Van der Veken''' (mortis en 1960) estis belga esperantistino dum la mezo de 20-a jarcento. Ŝi estis filino de [[Charles Van der Veken]] kaj fratino de interalie s-ino Coventry kaj [[Germaine Chomette]], edziniĝintaj res­pektive al brito kaj usonano. ===[[Clotaire Vandevelde]]=== '''Clotaire Vandevelde''' (naskiĝis 1874?; mortis 1955) inĝeniero, estis belga esperantisto en Gento. Li esperantistiĝis en 1915<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} ===[[James Van Drunen]]=== '''James Van Drunen''' (naskiĝis en 1855, mortis la 14-an de novembro 1932), profesoro ĉe la [[Libera Universitato de Bruselo]], kie li de 1901 ĝis 1903 plenumis la oficon de [[rektoro]], prezidinto de la ''[[Esperantista Brusela Grupo]]'' kaj de la iama ''Federacio de la Bruselaj Grupoj'', estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li verkis librojn en la franca lingvo. En esperanto aperis lia literaturaĵo ''La blanka vilaĝo'' en [[Belga Antologio]]. === [[Jos van den Eynde]] === '''Jos VAN DEN EYNDE''' [fandenejnde] (mortis la {{daton|12|junio|1976}} en [[Antverpeno]], [[Belgio]]) estis belga esperantisto. Li preskaŭ dum kvindek jaroj aktivis en la Esperanto-movado, precipe loka kaj skolta. ===[[Félicie Staes-Vandevoorde]]=== '''Félicie Staes-Vandevoorde''' estis belga esperantistino en la komenco de 20-a jarcento, ŝi esperantistiĝis en 1905<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref> {{referencoj}} === [[Afons van de Velde]] === '''Afons van de Velde''' estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: * ''La Ŝipeto, de Jacob De Vos'', unuakta dramo. Eld. «[[Belga Esperantisto]]», Antwerpen, 1913. 27 paĝoj, 24 12 x 16 cm. === [[Maurice Vanderlinden]] === '''Maurice VANDERLINDEN''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|27|septembro|1986}} en [[Deinze-Astene]], [[Belgio]]) estis [[UEA]]-delegito en la menciita urbo. === S. Van Emden === '''S. Van Emden''' (mortis januaron 1914) estis laŭdevene belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, kiu vivis en [[Amsterdamo]]. === [[Willem van Griethuysen]] === '''Willem van Griethuysen''', protestanta pastro, (mortis la 20-a de novembro 1914) estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Okaze de la [[7-a UK|Sepa Universala Kongreso]] li faris Esperantan [[prediko]]n en la Protestanta Preĝejo de Antverpeno. ===[[Mathilde Van Hove]]=== '''Mathilde Van Hove''' (1848-1906) estis unu el pioniroj de Esperanto en Belgio. Ŝi estas edzino de [[Edmond Van Melckebeke]] (1843-1915) kaj patrino de [[Raymond Van Melckebeke]] (1877-1935), membro de la [[Lingva Komitato]]. Mathilde tradukis la rakonton Blinda Rozo de [[Hendrik Conscience]] en 1906. === Fr. Van Mael === '''Fr. VAN MAEL''' (naskiĝis la 15-an de majo 1831 - mortis la 6-an de februaro 1904) estis pioniro en [[Antverpeno]], fundanto de la [[Antverpena Grupo Esperantista]]. ===[[Armand Van Parys]]=== '''Armand Van Parys''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de januaro 1960,<ref>[https://de.findagrave.com/memorial/267283925/armand-van_parys informeto en la retejo ''findagrave''] ({{de}})</ref> juĝoregistristo de la pac-juĝejo en [[Zomergem]], estis esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Jam de 1931, li estis membro de la [[Bruĝa Grupo Esperantista|Bruĝa Grupo]] kaj, kiam tiu ĉi restariĝis post la Dua Mondmilito en marto 1946, li anigis siajn du plej aĝajn filinojn, Isabelle kaj Yolande Van Parys al ĝi. Kiam pli poste la grupo reatingis la membronombron 100, estis Armand Van Parys, kiu okupis tiun honorigan lokon. {{referencoj}} ===[[Constant Corneel Vercruyssen]]=== '''Constant Corneel Vercruyssen''' (naskiĝis probable, sed ne certe, en 1909, mortis la 23-an de aŭgusto 1925, tio signifus ke li mortus nur en aĝo de 15 aŭ 16 jaroj) estis belga esperantisto en Antverpeno ekde 1922. Li estis ano de Esperantista Junularo de [[Antverpeno]]. === [[Arthur Vermandel]] === '''Arthur Vermandel''' estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verkoj * ''Kort overzicht der wereldhulptaal Esperanto/Simples aperçus sur la langue internationale Esperanto''. 1910. Propagandfolio, 26x22 cm. * ''Leert de wereldhulptaal Esperanto''. 1911. 3 paĝoj, 12x11 cm ===[[Edmond Van Melckebeke]]=== '''Edmond Van Melckebeke''' (1843-1915) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Belgio. Li estis edzo de [[Mathilde Van Hove]] (1848-1906) kaj patro de [[Raymond Van Melckebeke]] (1877-1935). === [[Leon van Peteghem]] === '''Leon van Peteghem''' (mortis la 21-a de septembro 1921) estis belga esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en [[Meĥleno]]. === [[Léon Van Wassenhove]] === '''Léon Van Wassenhove''' estis belga esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en [[Bruĝo]]. Lia edzino estis [[Maria Bockholts]]. ===[[François Verbanck]]=== '''François Verbanck''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, esperantistiĝis en 1902<ref>Belga Esperantisto - Numero 331, marto 1955</ref>. {{referencoj}} ===[[Guillaume Vermeulen]]=== '''Guillaume Vermeulen''' (naskiĝis eble en 1850, mortis la 6-an de februaro 1926), pensiumita artileria leŭt.-kolonelo, staba adjunkto, kavaliro de la [[Ordeno de Leopoldo]], estis belga esperantisto dum la unua duono de la 20-a jarcento. Li estis unu el la unuaj pioniroj de la Esperanta movado en Antverpeno, kie li estis kiel komitatano de la Antverpena Grupo Esperantista. === [[Jean Vermeiren]] === '''Jean VERMEIREN''' estis belga esperantisto (n. en 1876, m. en 1906 en Bruselo). Li estis membro de [[Belga Ligo Esperantista]] kaj de la Esperantista Sekcio de la ''Brusela Klubo Poliglota'', kiu mortis nur 30-jaraĝa.<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0o&datum=1906&page=53&size=45&qid=N4BVFHXYBWWN9L5JGMB4U992GY5K9K ''La Belga Sonorilo'' 1906, paĝo 83.]</ref> {{referencoj}} ===[[Edouard Vertike]]=== '''Edouard Vertike''' (mortis dum la Dua Mondmilito) estis belga esperantisto ĉe kiu dum pluraj jaroj okazis la kunsidoj de la Bruĝa Esperanto-grupo. === [[Alfons Verwimp]] === '''Alfons Verwimp''' (mortis la 29-an de marto 1911 en [[Arendonk]]) estis belga esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Kelkajn tagojn antaŭ sia morto li ankoraŭ petis s-ron [[Leo Heidendal]], sekretarion de la Arendonk’a grupeto, fari paroladon pri Esperanto en la tiea sekcio de la fondaĵo «Davidsfonds» de [[Leuven]]. Alfons Verwimp estis membro de la Belga Katolika Ligo Esperantista, nacia branĉo de [[IKUE]]. == W == === [[Dirk De Weerdt]] === '''Dirk De WEERDT''' estas flandra esperantisto. Interalie, li en la jaroj 1988 kaj 1991 estis prezidanto de la historia grupo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo en Antverpeno]]. === [[E. Van Weyenberg]] === '''E. Van Weyenberg''' estis belga esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento. ---- Verko * ''Gvidlibro por turistoj en [[Bruĝo]]''. Eldonis la Presejo [[Antoon Jozef Witteryck]], 1910, 32 paĝoj (20 x 10 cm), 34 gravuraĵoj kaj 2 mapoj. {{Citaĵo|La bonega verketo de s-ro Van Weyenberg estas tre utila gvidilo en Bruĝo: ĉiuj, kiuj ĉeestis la Bruĝan kongreson spertis tion. Ĝi estas vere lukse eldonita, kaj tio neniun mirigos: al tio nin kutimigis s-ro Witteryck.|[[Belga Esperantisto]] n.21 (jul 1910)}} == Fotogalerio == <gallery widths="200" heights="200"> Dosiero:Mieke Bens en 2018.jpg|{{centre|[[Mieke Bens]]}} Dosiero:Arie Bouman en 2018.jpg|{{centre|[[Arie Bouman]]}} Dosiero:Nicolas de Buyl en 2018.jpg|{{centre|[[Nicolas de Buyl]]}} Dosiero:Ivo De Keyzer en 2018.jpg|{{centre|[[Ivo De Keyzer]]}} Dosiero:Marc Cuffez en 2018.jpg|{{centre|[[Marc Cuffez]]}} Dosiero:Martin Decaluwe.jpg|{{centre|[[Martin Decaluwe]]}} Dosiero:André Demarque en marto 2019.jpg|{{centre|[[André Demarque]]}} Dosiero:Bart Demeyere en 2018.jpg|alt=Bart Demeyere|{{centre|[[Bart Demeyere]]}} Dosiero:Valère Doumont en 2018.jpg|alt=Valère Doumont|{{centre|[[Valère Doumont]]}} Dosiero:Paul Hotterbeekx en 2018.jpg|{{centre|[[Paul Hotterbeekx]]}} Dosiero:Nicky Janssen.jpg|alt=Nicky Janssen|{{centre|[[Nicky Janssen]]}} Dosiero:Iwona Kocieba en 2018.jpg|alt=Iwona Kocięba|{{centre|[[Iwona Kocięba]]}} Dosiero:Bernard-Regis Larue en 2018.jpg|alt=Bernard-Regis Larue|{{centre|[[Bernard-Régis Larue]]}} Dosiero:Barbara POTERUCHA en 2018.jpg|{{centre|[[Barbara Poterucha]]}} Dosiero:Vladimir Ronin en 2018.jpg|{{centre|[[Vladimir Ronin]]}} Dosiero:Jean-Pol Sparrenberg en 2018.jpg|{{centre|[[Jean-Pol Sparrenberg]]}} Dosiero:Griet Symoens.jpg|{{centre|[[Griet Symoens]]}} Dosiero:AnneTilmont en decembro 2018.jpg|{{centre|[[Anne Tilmont]]}} </gallery> <!--== Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == <!--Kiel tiuj ligiloj rilatas al la listo? Aŭ: al kiu listero ili apartenas? Rilatas al unu el la agadoj de menciitaj esperantistoj en la listo. --> * [http://www.vrede.be/eo Vrede vzw en Esperanto] * [http://eo.globalvoices.org Global Voices en Esperanto] * [https://www.naturamikaro.net/ Esperanta Naturamikaro] * [https://eo-naturamikaro.webnode.nl/ Naturamikoj kaj Verdaj Vojoj] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Belgio]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Belgaj]] [[Kategorio:Belgaj esperantistoj]] sfyb6qrk3unalfxo12hhf7a5hy2evlo 0 213899 9472094 8407898 2026-09-09T17:54:34Z Д.Ильин 70105 9472094 wikitext text/x-wiki La '''pluredroj de Keplero-Poinsot''' estas la [[regula pluredro|regulaj]] [[nekonveksa]]j [[stela pluredro|stelaj]] [[pluredro]]j. Estas 4 pluredroj de Keplero-Poinsot. Ĉiu el ili havas edrojn, kiuj estas [[kongrueco|kongruaj]] regulaj [[plurlatero]]j. == Listo == [[Edro]]j kaj [[vertica figuro|verticaj figuroj]] estas donitaj kun iliaj [[simbolo de Schläfli|simboloj de Schläfli]]. {| class="wikitable" |- ! Nomo ! Bildo ! [[Steligo|Steliga]] figuro ! [[Simbolo de Schläfli]] {p,q} kaj <br /> [[Figuro de Coxeter-Dynkin]] ! [[Edro]]j <br /> {p} ! [[Latero]]j ! [[Vertico (geometrio)|Verticoj]] ! [[Vertica figuro]] <br /> {q} ! [[eŭlera karakterizo|χ]] ! [[Geometria simetria grupo|Simetrio]] ! [[Duala pluredro|Duala]] |- | [[Malgranda steligita dekduedro]] | [[Dosiero:Small stellated dodecahedron.png|120px]] | [[Dosiero:First stellation of dodecahedron facets.png|120px]] | {5/2,5} <br /> [[Dosiero:CD dot.png]][[Dosiero:CD 5.png]][[Dosiero:CD dot.png]][[Dosiero:CD 5-2.png]][[Dosiero:CD ring.png]] | 12 [[stelokvinlatero]]j {5/2} <br /> [[Dosiero:Pentagram.svg|50px]] | 30 | 12 | [[Kvinlatero]] {5} <br /> [[Dosiero:Pentagon.svg|50px]] | -6 | I_h | [[Granda dekduedro]] |- | [[Granda dekduedro]] | [[Dosiero:Great dodecahedron.png|120px]] | [[Dosiero:Second stellation of dodecahedron facets.png|120px]] | {5,5/2} <br /> [[Dosiero:CD ring.png]][[Dosiero:CD 5.png]][[Dosiero:CD dot.png]][[Dosiero:CD 5-2.png]][[Dosiero:CD dot.png]] | 12 [[kvinlatero]]j {5} <br /> [[Dosiero:Pentagon.svg|50px]] | 30 | 12 | [[Stelokvinlatero]] {5/2} <br /> [[Dosiero:Pentagram.svg|50px]] | -6 | I_h | [[Malgranda steligita dekduedro]] |- | [[Granda steligita dekduedro]] | [[Dosiero:Great stellated dodecahedron.png|120px]] | [[Dosiero:Third stellation of dodecahedron facets.png|120px]] | {5/2,3} <br /> [[Dosiero:CD dot.png]][[Dosiero:CD 3.png]][[Dosiero:CD dot.png]][[Dosiero:CD 5-2.png]][[Dosiero:CD ring.png]] | 12 [[stelokvinlatero]]j {5/2} <br /> [[Dosiero:Pentagram.svg|50px]] | 30 | 20 | [[Triangulo]] {3} <br /> [[Dosiero:Triangle.Equilateral.svg|50px]] | 2 | I_h | [[Granda dudekedro]] |- | [[Granda dudekedro]] | [[Dosiero:Great icosahedron.png|120px]] | [[Dosiero:Sixteenth stellation of icosahedron facets.svg|120px]] | {3,5/2} <br /> [[Dosiero:CD ring.png]][[Dosiero:CD 3.png]][[Dosiero:CD dot.png]][[Dosiero:CD 5-2.png]][[Dosiero:CD dot.png]] | 20 [[triangulo]]j {3} <br /> [[Dosiero:Triangle.Equilateral.svg|50px]] | 30 | 12 | [[Stelokvinlatero]] {5/2} <br /> [[Dosiero:Pentagram.svg|50px]] | 2 | I_h | [[Granda steligita dekduedro]] |} == Geometriaj rilatoj == * La [[malgranda steligita dekduedro]] kaj [[granda dudekedro]] havas la samajn [[situo de lateroj|situon de lateroj]] kaj [[situo de verticoj|situon de verticoj]] kiel la regula [[dudekedro]]. * La [[granda dekduedro]] havas la sama [[situo de lateroj|situon de lateroj]] kiel la regula [[dudekedro]]. * La [[granda steligita dekduedro]] havas la sama [[situo de lateroj|situon de lateroj]] kiel la regula [[dekduedro]]. Ĉi tiuj figuroj povas doni erarajn pensojn pro sia inkluzivo de stelokvinlateraj edroj kaj verticaj figuroj. Kie du edroj intersekciĝas laŭ streko tio ne ĉiam estas latero. Ankaŭ kie tri edroj intersekcas je punkta tio ne ĉiam estas vertico. Ĉi tiuj ŝajnantaj verticoj kaj lateroj ne estas grafitaj en la bildoj pli supre. Veraj verticoj estas montritaj kiel oraj sferoj kaj veraj lateroj estas montritaj kiel arĝentaj cilindroj. Ĉiuj la tri dekduedroj estas [[steligo]]j de la regula konveksa [[dekduedro]], kaj la granda dudekedro estas [[steligo]] de la regula konveksa [[dudekedro]]. La malgranda steligita dekduedro kaj la granda dudekedro estas [[facetigo]]j de la konveksa dekduedro, kaj la du grandaj dekduedroj estas [[facetigo]]j de la regula konveksa dudekedro. Se ĉiuj intersekcoj estas traktataj kiel novaj lateroj kaj verticoj, la rezultantaj figuroj ne estas [[regula pluredro|regulaj pluredroj]], sed ili povas ankoraŭ esti konsiderataj kiel [[steligo]]j. Vidu la aliajn steligojn en [[Listo de pluredroj de Wenninger]]. === La eŭlera karakterizo χ === Ĉiu el pluredroj de Keplero-Poinsot kovras siajn ĉirkaŭskribitan sferon pli ol unufoje. Pro ĉi tio, ili ne estas topologie ekvivalentaj al la 2-[[sfero]], kvankam platonaj solidoj estas topologie ekvivalentaj al la 2-sfero. Pro ĉi tio la [[eŭlera karakterizo]] :''V - L + E'' ne egalas al 2 por iuj el pluredroj de Keplero-Poinsot. Se konsideri la saman formon alimaniere, aldoninte verticojn kaj laterojn en ĉiuj lokoj de intersekcoj de la edroj, la rezultanta pluredro havos la valoron de la [[eŭlera karakterizo]] χ egalan al 2. Konsideru ekzemple la malgrandan steligitan dekduedron. Ĝi konsistas el [[dekduedro]] kun kvinlatera piramido sur ĉiu el ĝiaj 12 edroj. Ĉiu el la 12 edroj estas [[stelokvinlatero]] kun la centra [[kvinlatero|kvinlatera]] parto latenta en la solido. La ekstera parto de ĉiu edro konsistas el 5 izocelaj trianguloj kiuj nur intertuŝi je 5 punktoj. Alternative oni povas konsideri ĉi tiujn triangulojn kiel apartaj edroj, ili estas 60. Simile ĉiu latero devas esti dividita en 3 laterojn. Ankaŭ la kvin punktoj kie la trianguloj intertuŝas, kune estas 20 punktoj, nun formas aldonajn verticojn, tiel ke estas entute 32 verticoj (de du specoj). La latentaj enaj kvinlateroj estas jam ne bezonataj. Nun la eŭlera karakterizo estas: 60 - 90 + 32 = 2, kaj la pluredro estas topologie ekvivalenta al la 2-sfero. Tamen ĉi tiu pluredro estas jam ne estas tiu priskribita per la simbolo de Schläfli {5/2,5}, kaj eĉ ne estas unuforma, kvankam ĝi aspektas simile al la fonta unuforma malgranda steligita dekduedro. === Dualeco === La pluredroj de Keplero-Poinsot formas 2 parojn de [[duala pluredro|dualaj pluredroj]]: * [[Malgranda steligita dekduedro]] kaj [[granda dekduedro]]. * [[Granda steligita dekduedro]] kaj [[granda dudekedro]]. == Historio == Malgranda steligita dekduedro aperas en tarsia marmoro (marketra panelo) sur la planko de [[Baziliko de Sankta Marko]] en [[Venecio]] en [[Italio]]. Ĝi estas datita kiel de la [[15-a jarcento]] kaj estas eble farita de [[Paolo Uccello]]. [[Wenzel Jamnitzer]] en sia ''Perspectiva corporum regularium''- ''Perspektivoj de la regulaj solidoj'' <ref>[http://www.mathe.tu-freiberg.de/~hebisch/cafe/jamnitzer/galerie7a.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161013171608/http://www.mathe.tu-freiberg.de/~hebisch/cafe/jamnitzer/galerie7a.html |date=2016-10-13 }} [[Wenzel Jamnitzer]], ''Perspectiva corporum regularium'' - ''Perspektivoj de la regulaj solidoj''</ref>, libro publikigita en la [[16-a jarcento]], prezentas la grandan dekduedron. Tamen ĝenerale li konsideras nur la 5 platonaj solidoj kiel regula, kaj ne komprenas la regulan naturon de la granda dekduedro. Li ankaŭ prezentas eraran figuron por la granda steligita dekduedro, en kiu la triangulaj surfacoj estas ne samebenaj, do ĝi reale havas 60 triangulajn edrojn. La kepleraj solidoj estis esploritaj de [[Keplero]] en [[1619]]. Li ricevis ilin per [[steligo]] de la regula konveksa dekduedro, unuafoje traktatante ĝin kiel surfaco sed ne kiel solido. Li rimarkis ke per etendo de la lateroj aŭ edroj de la konveksa dekduedro ĝis kiam ili renkontas denove, oni povas ricevi stelajn kvinlaterojn. Plu, li agnoskis ke ankaŭ ĉi tiuj stelaj kvinlateroj estas regulaj. Tiamaniere li trovis du steligitajn dekduedrojn, la malgrandan kaj la grandan. Ĉiu havas la centran konveksan regionon de ĉiu edro latenta en la eno, kun nur la triangulaj brakoj videblaj. Keplera fina paŝo estis agnosko ke ĉi tiuj pluredroj verigas la difinon de regula pluredro, kvankam ili ne estas [[konveksa aro|konveksaj]]. En [[1809]], [[Louis Poinsot]] reesploris ĉi tiujn du keplerajn solidojn. Li konsideris ankaŭ stelajn verticojn kaj ankaŭ stelajn edrojn, kaj tiel esploris du aliajn regulajn stelajn pluredrojn, la grandan dudekedron kaj grandan dekduedron. Tri jarojn poste [[Augustin Louis Cauchy]] pruvis ke la listo de regulaj pluredroj estas plena, kaj preskaŭ post duono de jarcento [[Joseph Louis François Bertrand]] donis pli eleganta pruvo per [[facetado]] de la platonaj solidoj. == En arto kaj kulturo == [[Dosiero:Alexander's Star.jpg|eta|200x200px|dekstra|Aleksandra stelo]] Malgranda steligita dekduedro aperas en marmoro tarsia (marketra panelo) sur la planko de [[S-ta Marka Baziliko]] en [[Venecio]] en [[Italio]]. Ĝi estas datita kiel de la [[15-a jarcento]] kaj estas eble farita de [[Paolo Uccello]]. En la [[20-a jarcento]], [[M. C. Escher]] interesiĝis pri geometriaj formoj kaj ofte faris laborojn bazitajn sur regulaj solidoj, ekzemple laboro "Gravito" estas bazita sur la malgranda steligita dekduedro. [[Sekco (geometrio)|Sekco]] de la granda dekduedro estas uzata por enigmo [[Aleksandra Stelo]] de la [[1980-aj jaroj]] . Norvego [[Vebjørn Sand]] faris skulptaĵon "La Keplera Stelo" kiu estas elmontrata en la flughaveno de [[Oslo]], Gardermoen. La stelo ampleksas je 14 metroj, kaj konsistas el dudekedro kaj dekduedro en granda steligita dekduedro. <ref> [http://www.vebjorn-sand.com/star.html] "La Keplera Stelo" de Vebjørn Sand</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Regula hiperpluredro]] * [[Regula pluredro]] * [[Listo de regulaj hiperpluredroj]] * [[Listo de pluredroj de Wenninger]] - pri [[steligo]]j de konveksaj regulaj pluredroj * [[Unuforma pluredro]] * [[Pluredra kombinaĵo]] * [[Steligo]] * [[Plurĉelo de Schläfli-Hess]] - la 10 [[4-dimensia]]j stelaj [[plurĉelo]]j == Referencoj == * [[Joseph Louis François Bertrand|J. Bertrand]], Note sur la théorie des polyèdres réguliers, ''Comptes rendus des séances de l'Académie des Sciences'', '''46''' (1858), pp. 79-82, 117. * [[Augustin Louis Cauchy]], ''Recherches sur les polyèdres.'' J. de l'École Polytechnique 9, 68-86, 1813. {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{MathWorld | URL=Kepler-PoinsotSolid | titolo=Pluredroj de Keplero-Poinsot}} * [http://www.software3d.com/Kepler.html Paperaj modeloj de pluredroj de Keplero-Poinsot] * [http://www.korthalsaltes.com/Kepler-Poinsot_Polyhedra.html Liberaj aperaj modeloj de pluredroj de Keplero-Poinsot] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070217093100/http://www.korthalsaltes.com/Kepler-Poinsot_Polyhedra.html |date=2007-02-17 }} * [http://www.mathconsult.ch/showroom/unipoly/ La unuformaj pluredroj] * [http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/kepler-poinsot-info.html VRML modeloj de pluredroj de Keplero-Poinsot] * [http://www.steelpillow.com/polyhedra/StelFacet/history.html Historio de steligo kaj facetado] [[Kategorio:Pluredroj]] [[Kategorio:Unuformaj pluredroj]] [[Kategorio:Johano Keplero]] r7fdypmchsdj97ld2v7rof5159uk5rx 0 214821 9472134 9113899 2026-09-09T21:42:38Z ~2026-49116-55 263176 /* Eco */ 9472134 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Positions of earrings.jpg|eta|Diversaj orelringoj]] [[Dosiero:Schmuck1.JPG|eta|Orelringoj vendotaj]] '''Orelringo''' estas [[juvelo]] portita ĉe la [[orelo]]. Ĝi estas fiksita aŭ danke al truo en la orelo aŭ per [[fiksilo]], kiu premas la orelon deambaŭflanke. == Eco == Orelringoj estas ofte el [[metalo]], sed ankaŭ el [[osto]], [[ligno]], [[plasto]] aŭ aliaj malmolaj materialoj. La ornamaĵoj povas esti el preskaŭ ĉiuj materialoj inkluzive de [[vitro]], [[gemo]]j kaj [[perlo]]j. Formoj varias de malgrandaj ringoj aŭ pingloj ĝis grandaj pendaĵoj. Grandecon kaj pezon limas la ŝarĝeblo de la orelo kaj de la oreltruo. == Historio == La plej malnova orelringo trovita estas ĉirkaŭ 7500 ĝis 8200 jarojn aĝa kaj estis farita en la urbo [[Chifeng]], [[interna Mongolio]], [[Ĉinio]]. Oni trovis plurajn parojn de orelringoj, faritaj el [[jado]] kaj 2,5 ĝis 6 cm grandaj. Dum la [[mezepoko]] ĉe kelkaj [[gildo]]j aparteno estis montrita per orelringo. Ĝi estis el oro kaj utilis kaze de morto kiel pago al la entombiganto. Al pekinto kontraŭ la gildaj reguloj oni forŝiris la ringon, disŝirante la orelon, tiel markante la ulon tutvive (vidu ''[[:de:Schlitzohr]]''). Multaj maristoj portis orajn orelringojn por iam pagigi sian [[kristanismo|kristanan]] [[entombigo]]n. Se li mortus ekzemple pro ŝipdrono kaj lia korpo estus trovita de kristanoj, tiam ili povus pagi la entombigon per la oro de la ringo. == Kultura signifo == Orelringoj estis kaj estas portataj en multaj kulturoj de kaj viroj kaj virinoj, tamen plej ofte de virinoj. En kelkaj kulturoj la oreltruoj estas pligrandigitaj per pli kaj pli grandaj kaj pezaj orelringoj. Foje ankaŭ oni eltranĉas pecon de la orelo por enmeti grandan ringon au aliforman juvelon en la orelon. En [[Eŭropo]] orelringoj estis malkutimaj ĉe viroj dum la [[19-a jarcento|19-a]] kaj [[20-a jarcento]]j. Pri la [[17-a jarcento|17-a]] kaj [[18-a jarcento]]j ekzistas multaj rakontoj kaj portretoj, kiuj montras, ke ankaŭ viroj portis ilin. Ekde la [[1970-aj jaroj]] pli kaj pli da knaboj kaj viroj portis orelringon ĉe la maldekstra orelo. Poste, ĉirkaŭ la fino de la [[1980-aj jaroj]] viroj ekportis orelringojn ĉe ambaŭ oreloj. Tiun popularigon kaŭzis ĉefe junuloj. == Bibliografio == * ''Antike Welt. Zeitschrift für Archäologie und Kulturgeschichte.'' Philipp von Zabern, Mainz 2004,5, 4. ISSN|0003-570-X == Vidu ankaŭ == * [[juvelo]] * [[ringo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.museum.upenn.edu/new/exhibits/online_exhibits/body_modification/bodmodpierce.shtml Bodies of Cultures – Piercing – A World Tour of Body Modification] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070922041031/http://www.museum.upenn.edu/new/exhibits/online_exhibits/body_modification/bodmodpierce.shtml |date=2007-09-22 }} * [http://www.safepiercing.org/ www.safepiercing.org] * [http://www.bmezine.com/pierce/01-ear/bme-pg01.html BMEZine Ear Piercing Page] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070920221515/http://www.bmezine.com/pierce/01-ear/bme-pg01.html |date=2007-09-20 }} {{Projektoj|ReVo=ring.orel0o}} [[Kategorio:Juveloj]] 0xisiuzk1q8jizkkklkweythter45ol 0 224026 9471949 9451517 2026-09-09T12:39:06Z Sj1mor 12103 9471949 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Romuvan ceremony (10).PNG|eta|<center>kulta ceremonio en 2009]] '''Romuva''' estas moderna [[Religio|religia]] [[kulto]], kiu vivtenas la antikvajn [[rito]]jn de la antaŭkristanaj religioj de [[Baltio]]. La nomo devenas de la samnoma antikva balta sanktejo [[Romuva]], kiu laŭ la [[legendo]] ekestis dum la jaro [[523]] kaj al kies [[ĉefpastro]] obeis ĉiuj baltaj popoloj de [[Litovio]], [[Livonio]], [[Kuronio]] kaj [[Prusio]]. [[Dosiero:Romuva logo 4.svg|dekstra|eta|Romuva-Simbolo]] La kulta komunumo do vivtenas antikvajn religiajn ritojn kaj folklorajn kutimojn, sed ankaŭ la [[fabelo]]jn kaj [[legendo]]jn de la antikva [[balta mitologio]], el kiuj multaj ĝis la 19-a jarcento estis transdonitaj parole de generacio al generacio kaj nur tiam estis skribe fiksitaj. Estas anoj de la komunumo ''Romuva'' ĉie en la mondo, sed la religio unuavice ekzistas en Litovio. La movado havas proksimajn ligojn al movadoj pri nacia rekonsciiĝo pri la {{J|nacia lingvo}} kaj [[kulturo]]j en Litovio kaj [[Latvio]] dum la [[19-a jarcento|19-a]] kaj [[20-a jarcento]]j. La plej multaj anoj sen religia misiemo simple subtenas la vivtenon de la prakristana balta kulturo, kun rerakontado de antikvaj fabeloj kaj legendoj, festado de tradiciaj [[festo]]j, subteno de la historia ligno[[skulptado]], [[kantado]] de antikvaj kantoj kaj ludado de historiaj [[muzikilo]]j, kune kun [[ekologio|ekologia]] intereso pri protekto de historiaj naturaj [[sanktejo]]j. == Etimologio == La [[silabo]] ''rom-'' respektive ''ram-'' en la [[balta lingvaro]] havas la signifon "trankvila, silenta, sankta". Ne nur en Litovio kaj Latvio, sed ankaŭ en la dum la [[13-a jarcento]] [[germanoj|germane]] konkerita [[orienta Prusio]] multaj [[geografio|geografiaj]] nomoj (ekzemple la [[erikejo]] ''Rominter Heide'' aŭ la [[monto]] ''Rombinus'' proksime de [[Tilsit]] / Tilžė) enhavas tiun silabon, kiu ĝenerale indikas, ke la loko en antikvaj tempoj estis sankta [[kulto|kultejo]]. La nomo de la moderna kulta komunumo devenas de la samnoma antikva balta [[sanktejo]] [[Romuva]], impona kverko kun skulptaĵo de la tri ĉefaj baltaj [[dioj]] ĉirkaŭita de arbareto, kiu estis la religia centro por la prakristanaj baltoj. == Historio == La [[germana]]j [[kroniko]]j de [[Quedlinburg]] el la jaro [[1009]] mencias la germanan [[kristanismo|kristanan]] [[misiisto]]n ''Bruno von [[Querfurt]]'', kiu estis mortigita kune kun 18 akompanantoj fare de ĉagrenigitaj baltoj pro la aŭdaco eniri "la sanktan arbaron". Tiu priskribo estas la unua skriba mencio de la lando [[Litovio]], kiu do sekve de tiu evento en la jaro [[2009]] festos la miljariĝon de pruvita ekzisto. Dum periodo, kiam la resto de [[Eŭropo]] - per misia konvinko kaj en multaj lokoj per perforto - jam estis firme kristanigita, la litovoj ĝis la [[14-a jarcento|14-a]] kaj [[15-a jarcento]]j estis konataj kiel fidindaj kaj konservemaj adeptoj de sia antikva religio, imunaj al kristanismo. Dum la [[13-a jarcento]] la kristana [[papo]] [[Gregorio la 9-a]] deklaris [[krucmilito]]n kontraŭ la baltaj popoloj. Komenciĝis [[genocido]] kontraŭ la balta popolo de [[praprusoj]], kiu post pli ol 80 jaroj da bataloj estis ekstingita (kaj ilia teritorio iĝis la germanlingva lando [[orienta Prusio]]), kaj ankaŭ en [[Livonio]] (en la hodiaŭa [[Latvio]] la kristanaj [[kruckavaliroj]] konkeris grandan teritorion. La litova grandduko [[Mindaugas]] dum [[1251]] formale kristaniĝis pro [[diplomatio|diplomatiaj]] kialoj pri espero plibonigi la rilatojn kun la ŝtatoj de okcidenta kaj centra Eŭropo. Tamen li laŭ la kronikoj daŭre adoris la tradiciajn litovajn [[dioj]]n [[Andajus]] (poste [[Dievas]]), [[Perkūnas]], [[Teliavelis]] (la dion de forĝistoj), kaj [[Žvorūna]] (la diinon de [[arbaro]]j kaj [[ĉasisto]]j). La litova popolo daŭre estis nekristana, kaj la atakoj de la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] al Litovio daŭriĝis. Nur en [[1387]] la loĝantoj de la litova regiono [[Aŭkŝtajtio]] estis kristanigitaj sub la grandduko [[Vytautas]] kaj lia kuzo [[Jogaila]]. La antikva balta religio en tiu parto de Litovio oficiale malpermesiĝis tiujare. Same okazis en la jaro [[1417]] en la marborda regiono [[Ĵemajtio]]. La fakto, ke post la finfina kristanigo de Litovio en 1417 la atakoj de la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] ankoraŭ pludaŭris, montras, ke la kruckavaliroj fine ne celis alporti al "pagana" lando novan kredon, sed simple konkeri novajn teritoriojn. En la jaro [[1565]] ''Valerijonas Protasevičius'' respektive ''Walerian Protasewicz'', tiam katolika episkopo de [[Vilno]], invitis kristanajn [[monaĥo]]jn de la [[Jezuitoj|Jezuita ordeno]] "batali" kontraŭ "[[nekredanto]]j". Tio ĉi estis la lasta ŝtupo por detrui la antikvan baltan religion. Malgraŭ tio la litovaj kamparanoj kaŝe praktikis nekristanajn ritojn ĝis la [[18-a jarcento]]. La kristana [[eklezio]] provis integrigi prakristanajn festojn kaj ritojn en la kristanisman kutimaron, kaj provis anstataŭigi malnovajn baltajn diojn per kristanaj sanktuloj, en la "batalo" kontraŭ la tiom malfacile detruebla antikva kredo. == Reviviĝo == La [[romantismo|romantisma epoko]] dum la [[19-a jarcento]] en multaj eŭropaj landoj gvidis al remalkovro de perditaj [[tradicio]]j, kaj al rekonsciiĝo pri kulturaj valoroj de lokaj lingvoj. En Litovio - kie post la nacie fieraj jaroj de la [[13-a jarcento|13-a]] ĝis [[15-a jarcento]] iom post iom pligraviĝis la lingvo de la polaj najbaroj kaj post [[1795]] la lando estis konkerita de la [[rusa imperio]], kun subpremo kaj malaprezo de la litova lingvo - la intelektularo krom pri la nacia lingvo aparte rekonsciiĝis pri antikva [[paganismo]] kaj [[folkloro]]. Iuj [[historiisto]]j volis pruvi la belecon de la antikva [[plurdiismo]] kaj eĉ komencis iom falsigi la [[litova mitologio|litovan mitologion]], ekzemple aldonante nove verkitajn [[mito]]jn laŭ modeloj de legendoj el la [[greka mitologio]]. Ĉiukaze, komence de la [[20-a jarcento]] la antikvaj paganaj tradicioj denove ekvivis en folkloro kaj kutimoj. La litovoj festis antikvajn paganajn [[festivalo]]jn kaj enmiksis iom da novaj kristanaj kutimoj. Tiaj jaraj festoj estas [[Vėlinės]] (la tago de mortaj [[animo]]j, komparebla al la [[keltoj|kelta]] "[[Halloween]]"), [[Užgavėnės]] (festivalo pri la fino de [[vintro]] kaj komenco de [[printempo]], kie en [[Ĵemajtio]] bruliĝas [[idolo]]j kaj homoj portas [[masko]]jn - do io simila al iuj okcidenteŭropaj tradicioj de [[karnavalo]]), [[Rasos]] aŭ [[Joninės]] (la [[somermeza festo]]). === Moderna etna religio === Dum la jaro [[1900]] la verkisto [[Vydūnas]] kreis koncepton pri la moderna kulto en sia [[dramo]] 'Amžina ugnis' ("eterna fajro"). Post kiam la [[teatraĵo]] unuafoje sursceniĝis en [[1912]], la kulto de Romuva iĝis [[simbolo]] de litova (pagana) [[naciismo]]. Domas Šidlauskas-Visuomis ([[1878]]-[[1944]]) en [[1911]] ekkreis koncepton pri baltia nov-paganismo, kiun li nomis ''Vaidevutybė''. En la sama momento la latvo E. Brastinis komencis movadon por etna religio en sia lando, kiu ricevis la nomon ''Dievturi''. Tiuj du unuaj movadoj tamen suferis pro la fakto, ke tiumomente multaj faktoj pri la malnova religio ankoraŭ ne remalkovriĝis, kaj ke en la du kultojn kompense enfluis [[azio|aziaj]] tradicioj de [[hinduismo]] kaj [[budhismo]], kiuj ne vere apartenis tien. Sed la ideo de Romuva ne mortis dum la jardekoj de la [[Sovetio|sovetia]] okupado de Litovio. === Sovetia subpremo de Romuva === La litova nov-pagana movado estis haltigita kaj malpermesita de la [[sovetio|sovetia]] okupado de Litovio dum [[1940]]. Post la morto de [[Stalino]] la kultura vivo ree iom pli liberiĝis. Tamen pro la nacie konsciiga fono de la movado Romuva, la kredo estis subpremita dum la sovetia okupado kaj multaj kredantoj estis ekzekutitaj aŭ deportitaj al [[malliberejo]]j en [[Siberio]]. Post kiam la anoj estis liberigitaj kaj revenis al Litovio ĉirkaŭ la jaro [[1960]], Jonas Trinkūnas (naskiĝinta en [[1939]], do tiutempe ĉirkaŭ 21-jara) formis la asocion "''Etnologia Romuva de Vilnius''" kaj dum la jaro [[1967]] komencis organizi publikajn celebradojn de tradiciaj litovaj prakristanaj festoj - interalie la antikva litova festivalo ''[[Rasos]]'' revivis. Dum la jaro [[1971]] la sovetiaj aŭtoritatoj forpelis la grandparte studentajn anojn de la universitatoj kaj forpelis la gvidantojn al ekzilo. Dum la periodo de la [[malvarma Milito]] inter la jaroj [[1945]] kaj [[1989]]/[[1991]], la plej multaj organizitaj aktivecoj de la religia movado Romuva okazis en [[Norda Ameriko]]. Tamen, ekde la jaro [[1988]] kiam la potenco de [[Sovetunio]] ekmalaperis kaj estonta [[sendependeco]] de Litovio ekdiveneblis ĉe la horizonto, Romuva-grupoj komencis sian reorganizigon en la baltaj landoj kaj rekomencis malferme praktiki la antikvajn religiajn ritojn. === Ŝtata sendependeco === Romuva estis registrita kiel antikva balta [[religia komunumo]] en la jaro [[1992]], post kiam Litovio anoncis sian sendependiĝon en [[1990]] kaj la plej multaj mondaj ŝtatoj, kiuj unue hezitzis kaj timis agresan reagon de Sovetunio vidalvide de tiu kuraĝa paŝo, agnoskis la sendependiĝon en [[1991]]. Sub la "leĝo pri religiaj komunumoj kaj asocioj", kiu en Litovio validiĝis en [[1995]], Romuva agnoskiĝis kiel "ne-tradicia" religio, kvankam ĝi ekskluzive baziĝas sur antikvaj tradicioj - la vortumo ekestis videble el kristanisma vidpunkto. La litova leĝo tamen donas la eblon, ke post kiam "ne-tradicia" religio ekzistas kun tia [[statuso]] dum pli ol 25 jaroj, ĝi povos peti la ŝtatan subtenon por "tradiciaj" religioj. == Kredoj == La kredo de Romuva estas [[plurdiismo]] (aŭ laŭ [[greka]] [[neologismo]] "politeisma") [[paganismo|pagana]] kredo kiu substrekas la sanktecon de [[naturo]] samkiel la adoron de la [[praulo]]j. La kredantoj opinias ke la [[animo]]j de la mortintoj transiras al stato de "postvivo" kaj daŭre restas kun la vivantaj familianoj. La ritoj baziĝas sur popole transdonitaj arkaikaj litovaj prakristanaj kutimoj kaj artaj tradicioj. === Ritoj === [[Dosiero:Romuvan ritual fire.png|eta|<center>la [[Baltio|balta]] ''aukuras'' aŭ "fajra altaro"]] La [[Baltio|balta]] ''aukuras'' aŭ "fajra altaro" estas sankta granda [[ŝtono]] sur kiu [[fajro]] estas rite bruligita. La partoprenantoj de Romuva-ritoj lavas siajn manojn kaj vizaĝon antaŭ ol proksimiĝi al la fajra [[altaro]], kaj tiam kantas tradiciajn prakristanajn [[kanto]]jn ("dainas") aŭ ritajn [[himno]]jn dum la fajro estas ekbruligata. [[Manĝaĵo]]j, [[trinkaĵo]]j, [[herbo]]j kaj [[floro]]j estas oferataj al la [[flamo]]j dum la grupo daŭre kantas "dainas". Post la materiaj [[ofero]]j, la partoprenantoj donas siajn proprajn parolajn aŭ silentajn kontribuaĵojn, kiuj estas portataj al la dioj kaj prauloj per la fumo kaj flameroj de la fajro. === Antikvaj litovaj dioj === * [[Laima]] * [[Žemyna]] * [[Perkūnas]] * [[Dievas]] ("[[dio]]") * [[Velnias]] ("[[diablo]]") == Plej grandaj ĉiujaraj festoj == * [[Vėlinės]], la [[tago]] de mortaj [[animo]]j, komparebla al la [[keltoj|kelta]] "[[Halloween]]" * [[Užgavėnės]], [[festivalo]] pri la fino de [[vintro]] kaj komenco de [[printempo]]) * [[Rasos]] aŭ [[Joninės]], la [[somermeza festo]] == Vidu ankaŭ == * la artikolojn pri [[litova mitologio]] kaj pri [[Birutė]], legenda prakristana pastrino == Referencoj == * [https://web.archive.org/web/20140606233618/http://archive.minfolit.lt/arch/10501/10956.pdf Renatas Delis: ''Neopagonybės judėjimas posovietinėje Lietuvoje - alternativus lietuviškumas kaip atsakas modernybei?'' ("la novpaganisma novado en la post-sovetia Litovio - ĉu alternativa litoveco kiel respondo al moderneco?") en la publikaĵo LIETUVOS ETNOLOGIJA: socialines antropologijos ir etnologijos studijos ("litovia etnologio: studoj pri socia antropologio kaj etnologio) de la historia instituto de Litovio. 2006, 6(15), paĝoj 187 ĝis 225, en formato PDF, arkivigita laŭ stato de junio 2014 (litove)] * [http://www.gbv.de/dms/hebis-mainz/toc/026204193.pdf Haralds Biezais: ''Baltische Religion'' ("balta religio") en Åke Ström kaj Haralds Biezais ''Germanische und Baltische Religion'' ("germana kaj balta religioj"), eldonejo Kohlhammer, 1975, en formato PDF (germane)] * [http://thebibleisnotholy.files.wordpress.com/2010/06/modern-paganism-in-world-cultures-2005.pdf Vilius Rudra Dundzila kaj Michael F. Strmiska, ''Romuva: Lithuanian Paganism in Lithuania and America'' en Michael F. Strmiska (eld.), ''Modern Paganism in World Cultures: Comparative Perspectives'' ("moderna paganismo en mondaj kulturoj: komparaj perspektivoj"), eldonejo ABC-CLIO, 2005, paĝoj 241 ĝis 298, en formato PDF (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230408144404/https://thebibleisnotholy.files.wordpress.com/2010/06/modern-paganism-in-world-cultures-2005.pdf |date=2023-04-08 }} * Vilius Rudra Dundzila: "Baltic Lithuanian Religion and Romuva" en ''TYR'' vol. 3, (eldonejo Ultra Press, 2007, angle) * [https://web.archive.org/web/20160810043805/http://www.romuva.lt/new/uploads/Literat%C5%ABra/relig%20istorija%207%20gr.pdf Jonas Trinkūnas: artikolego ''Lietuvių senosios religios kelias'' ("La malnova litova religia vojo"), eldonejo Asveja (Vilno) en 2009, 272 paĝoj, en formato PDF, arkivigita laŭ stato de aŭgusto 2016 (litove)] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.romuva.lt retejo de la asocio ''Lietuvos Romuva'' (en la litova kaj angla)] * [https://web.archive.org/web/20061004171846/http://www.wcer.org/members/europe/Lithuania/ ''Romuva'' en la retejo de la "Monda Kongreso de Etnaj Religioj", enhavo precipe en kvar subpaĝoj, arkivigita en oktobro 2006 (angle)] * [https://web.archive.org/web/20100609125723/http://vinland.org/heathen/pagancee/ "Novpaganismo en centra-orienta Eŭropo", arkivigita en junio 2010 (angle)] * [https://web.archive.org/web/20091027071545/http://geocities.com/Athens/Oracle/2810/ "Sankta serpento", retejo de la kanada Romuva-asocio, arkivigita en oktobro 2009 (angle)] * [https://web.archive.org/web/20070530015100/http://www.litnet.lt/litinfo/religion.html "Pri la litovaj mitologio kaj religio", arkivigita en majo 2007 (angle)] {{Leginda}} {{ADLS|2013|12}} {{ADLS|2015|24}} [[Kategorio:Litova mitologio]] [[Kategorio:Balta mitologio]] [[Kategorio:Naturaj religioj]] [[Kategorio:Politeismo]] [[Kategorio:Novpaganismo]] hgldae1ojbniweuo463ay647wkd1mz1 0 225619 9471984 8962862 2026-09-09T12:45:00Z Sj1mor 12103 9471984 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Iurd russia.jpg|eta|Evangeliisma preĝejo en Rusio.]] '''Evangeliismo''' aŭ '''Evangelikalismo''' (/ˌiːvænˈdʒɛlɪkəlɪzəm, ˌɛvæn-, -ən-/) estas [[Protestantismo|Protestanta]] [[Kristanisma|Kristana]] movado kiu komenciĝis en 1730-aj jaroj en [[Britio]]<ref>Bebbington, D. W. (2008). ''Evangelicals in Modern Britain: A History from the 1730s to the 1980s'', London: Unwin, 1.</ref>. La vorto ne estas precize difinita kaj ekzistas multaj evangeliismaj eklezioj, kiuj malsamas en multaj aspektoj. Tamen plimulto de kredantoj konsentas ke la plej gravaj karakterizaĵoj de evangeliismo estas: * Bezono por porpersona konvertiĝo (''kristana renaskiĝo'') * Emo disvastigi kaj propagandigi religion * Granda konsidero de [[Biblio]] kiel etika aŭtoritato * Emfazo al morto kaj reviviĝo de [[Kristo]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.wheaton.edu/isae/defining_evangelicalism.html|titolo=Defining Evangelicalism|alirdato=2008-03-04|familia nomo=Eskridge|persona nomo=Larry|dato=1995|eldoninto=Institute for the Study of American Evangelicals|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180225013739/http://www2.wheaton.edu/isae/defining_evangelicalism.html|arkivdato=2018-02-25}} {{en}}</ref>. Esploristo [[David Bebbington]] nomis tiujn kvar aspektojn ''konvertismo'', ''aktivismo'', ''bibliismo'' kaj ''krucocentrismo'' kaj diris "Kune ili formas kvarflankaĵon de prioritatoj, kiuj estas bazo de Evangeliismo"<ref>Bebbington, p. 3.</ref>. Tamen, termino ''Evangeliisma'' ne nepre egalas al ''konservativa'' aŭ ''fundamentisma''. Kvankam plimulto de evangeliismaj [[eklezio]]j, aparte en [[Usono]], vere estas ege konservativaj, la saman terminon uzas pri si iuj progresemaj, plurismaj kaj eĉ universalismaj eklezioj kaj religiaj grupoj. Vere, la termino estas iom ambigue uzata inter kristanoj<ref>George Marsden ''Understanding Fundamentalism and Evangelicalism'' Eerdmans, 1991.</ref>. En Usono ekzistas multegaj evangeliismaj eklezioj. [[Evangelical Free Church]] de Usono estas ekzemplo de potenca konservativa evangeliisma eklezio. == Evangelia Feminismo == Kristanismo ekde sia komenco estis karakterizita per ĝenerale negativa sinteno al [[sekso]]. Pli bone [[Abstinado|abstini]], kaj kristana edziĝo estas la plej malgranda malbono. La baza ina modelo estas tiu de [[Evo]], kiam ŝia ina korpo respondecas pri la [[prapeko]], ŝia sekseco kreis [[Peko (religio)|pekon]] kiu kovras la tutan [[Homaro|homaron]]. La alternativa katolika modelo estas tiu de la [[Sankta Maria]], virino kun korpo kiu ne rilatas al sekseco, ŝia [[virgeco]] estas la fonto de magia forto kaj potenco. La protestanta eklezio kreis problemon por virinoj. Tiu forigis la [[honorado de sanktuloj|kultadon de sanktuloj]], la [[Monaĥejo|monaĥejoj]] kaj la neceson de [[celibato]] por la [[Pastro|pastraro]], kaj samtempe malaperis "pura" ina modelo. Religiemaj virinoj restis ligitaj ekskluzive al prapeko. La evangelia movado faris revolucion en la percepto de virinoj kaj sekseco. La ina bildigo estis malseksigita, oni asertas, ke la virino pentis pro la prapeko, kaj tial ne estas seksa sed pura familia patrino. Tial virinoj havas moralan superecon super viroj. La emfazo de la morala supereco de virinoj igis ilin tre aktivaj en la 19-a jarcento : * La procezo de la "feminigo de religio" - virinoj fariĝis respondecaj pri socia moralo kaj agado en la {{J|religia komunumo}}. * Volontula filantropia agado (la etburĝa virino ne laboros por [[salajro]]) - supozante la ŝtatajn devojn en la civila sfero, en sociaj aferoj. Sociologoj parolas pri du landoj - unu [[Burokratio|burokratia]] de centralizita registaro, kaj la alia de [[Bonfara organizo|bonfaraj asocioj]], kiuj prizorgas ĉion, de [[alkoholismo]] kaj [[Prostituo|prostituado]] ĝis [[edukado]] kaj [[Sano|sanigo]]. * Politika agado - kiel la movado por [[Aboliciismo|abolicii sklavecon]] aŭ la movado por abolicii la laŭleĝecon de prostituado. == Vidu ankaŭ == * [[Evangelizado]] * [[Suda Baptista Konvencio]], estas la plej granda [[Baptismo|baptista]] [[konfesio]] de la mondo, kaj la plej granda [[protestanta]] kaj dua plej granda kristana konfesio en [[Usono]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> {{Projektoj}} {{Kristanismo}} {{Ĝermo|religio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Evangeliismo| ]] [[Kategorio:Kristanaj organizaĵoj laŭ konfesioj]] [[Kategorio:Protestantismo]] 6xhq8i1reoy9n5wk8uuwpi79aadfw1y 0 227318 9472380 9469584 2026-09-10T10:38:50Z De nue pw 135249 Infobox: elevation 318 m, ARP longitude 11°04′41″E (was 11°03′01″) and distance 5 km per German AIP (DFS, AD 2 EDDN, 27 Nov 2025) with reference 9472380 wikitext text/x-wiki {{FlughavenaInformskatolo |Nomo=Flughaveno Nurenbergo |Lando=[[Germanio]] |Regiono=[[Meza Frankonio]] |Alto_metroj=318 |Latitudo=49/29/55/N |Longitudo=11/04/41/E |Regiono-ISO=DE-BY |Situo sur mapo=Nurenbergo |Zomo = 11 |Kureja angulo=10/28 |Kureja longo=2.700 m |Tipo=Civila flughaveno |Proksima urbo=[[Nurenbergo]] (5 km) |Mastrumanto=Flughafen Nürnberg GmbH<ref name="AIP_DFS">{{Citaĵo el la reto |url=https://aip.dfs.de/BasicIFR/pages/P00B22.html |titolo=EDDN AD 2.2 – Aerodrome geographical and administrative data |verko=Aeronautical Information Publication (AIP) Germany, AD 2 EDDN 1-1 |eldoninto=DFS Deutsche Flugsicherung GmbH |dato=2025-11-27 |alirdato=2026-09-10 |lingvo=en}}</ref> |IATA=NUE |ICAO=EDDN }} La '''Flughaveno Nurenbergo''' ({{lang-de|Flughafen Nürnberg}}) situas norde de la centro de [[Nurenbergo]]. Ĝi estas internacia civila flughaveno. En 2017 ĝi havis 64.111 flugojn kaj 419 milionojn da pasaĝeroj<ref name="adv_2017">{{Citaĵo el la reto|url=httEn 2025 ĝi havis 52.919 flugojn kaj 4.508.700 pasaĝerojn}}</ref><ref name="adv_2025">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.adv.aero/wp-content/uploads/2015/11/12.2025-ADV-Monatsstatistik.pdf|titolo=ADV-Monatsstatistik - ADV Monthly Traffic Report 12/2025|alirdato=2026-07-10|formato=PDF 2034&nbsp;kb|verko=http://adv.aero|eldoninto=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V.|lingvo=de}}</ref>. Ĝi estas la dua plej granda flughaveno de [[Bavario]] (post Munkeno), la 9-a plej grava de [[Germanio]] kaj la 67-a de [[Eŭropo]]. == Detaloj == * Manovrejo: 196.000 m² * Antaŭhalaj kampoj: 20.000 m² * Restejoj por aviadiloj: 35 * Pasaĝerejo: du ekiraj kaj unu alvena haloj; kvin aviadilpontetoj * Parkejoj: 6.000 * Karga storejo: 16.400 m² * Startejo: 2.700 m × 45 m * Funkciaj horoj tage: 24 La oficialaj koordinatoj (en la informkesto) montras lokon ĉe la okcidenta rando de la flughaveno. La centra konstruaĵo situas tri kilometrojn oriente ({{koordinatoj_gms|49|29|45|N|11|04|30|E|montru=entekste}}). == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.airport-nuernberg.de/ Flughavena retejo] (cz, de, en) [[Kategorio:Flughavenoj en Germanio|Nurenbergo]] [[Kategorio:Nurenbergo]] [[Kategorio:Transporto en Bavario]] eorjbcnvd08p0jbmmp1qmmgo54h7qg1 0 228450 9471950 9272940 2026-09-09T12:39:10Z Sj1mor 12103 9471950 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Beguine3.jpg|eta|Begino el la [[19-a jarcento]]]] [[Dosiero:Amsterdam Begijnhof 2008.jpg|eta|200px|Begina korto en [[Amsterdamo]]]] [[Dosiero:Begijnhof_1.JPG|eta|200px|Beginejo de [[Hasselt]]]] [[Dosiero:Begijnhof.jpg|eta|200px|Beginejo de [[Breda]]]] [[Dosiero:Begijnhof Antwerpen 06.jpg|eta|200px|Beginejo de [[Antverpeno]]]] '''Begino''' loĝis sola kaj kiel parto de libera laikaj komunumo ene de la [[katolika Eklezio]] kaj kutime loĝis en beginejo. Kontraŭe al ano de religia ordeno beginoj faris neniujn porĉiamajn promesojn krom tiu de ĉasteco. Ili rajtis posedi financajn kaj nemoveblajn havaĵojn. Beginoj povis iam ajn forlasi la komunumon. Foje, la termino ''begino'' (mokante) estas uzata por pia edzino aŭ bigotulo. En 2013, la lasta begino de la mondo mortis en [[Kortrijk]]. Oni nomis '''begardoj''' la virajn beginojn. La beginoj vivtenis sin per simplaj laboroj (ekz. teksado, puntofarado), instruis kaj flegis malsanulojn. Ili havis gravan rolon en estiĝo de la nacilingva religia literaturo. Ilia [[Patrona Sanktulo]] estas Sankta Begga. La vorto "begino" estis derivita de ĉi tiu nomo. Tamen, aliaj fontoj diras ke rilatas al la koloro de iliaj vestajoj: flavgriza. Ankoraŭ aliaj fontoj diras ke la vorto devenas de [[Albigensismo]]. Ankaŭ estas supozo, ke la termino devenas de la radiko ''begg'' kiu signifus murmuri (kp la francan ''bègue''). En ĉi tiu vido, begino estus virino kiu senĉese murmuras preĝojn. == La Beginoj, iuj el la plej famaj == En la [[12-a jarcento]], aperis movado gvidata de virinoj, kiuj sin dediĉis al spirita vivo. Ilia celo estis fordoni sin al Dio, sen akcepti la normojn de [[monaĥejo]], sen [[votoj]] al ekstera aŭtoritato. Ili estis la Beginoj, kiuj organiziĝis en liberaj komunumoj, ekster la strukturoj de la [[Katolika Eklezio]] kiel institucio, sed ligitaj al la [[kristana kredo]]. Tiu movado naskiĝis unue en [[Flandrio]] kaj [[Nederlando]] kaj poste etendiĝis tra [[Eŭropo]]. Laŭ la plej disvastigita versio, grupo da virinoj konstruis la unuan beginejon en [[1180]] en [[Lieĝo]] ([[Belgio]]). Tiuj virinoj de profunda spiriteco havis kiel celon, ampleksigi kaj profundigi siajn sciojn pri la [[Sankta skribo|Sanktaj Skriboj]]. La plej multo el ili estis kleraj virinoj de supera kaj meza klaso de ampleksa kulturo. Ili unue dediĉis sian vivon al [[Preĝo|preĝado]], sed baldaŭ ili turniĝis al sia ĉirkaŭaĵo kaj ĉiutage kaj humile fordonis sin al [[karitato]]. La beginejoj estis sendependaj tiel spirite kiel materie, ĉar la fratinoj prilaboris [[Tekstilaĵo|tekstilaĵojn]], per kio ili financis la diversajn agadojn de la komunumo. Tio permesis al ili vivi laŭ sia propra libera volo. Plej multaj beginoj praktikis iun [[Arto|arton]], precipe [[Muziko|muzikon]], sed ankaŭ [[Pentrado|pentradon]] kaj [[Literaturo|literaturon]]. Ili bone konis la literaturajn tendencojn de sia tempo kaj kontribuis al la literatura disvolviĝo. Ili estis la unuaj virinoj kiuj verkis siajn versojn en sia gepatra, vulgara lingvo, anstataŭ la [[Latina lingvo|latina]]. Tiel iliaj pensmanieroj kaj [[Prediko|predikoj]] estis pli bone komprenataj de iu ajn. Pluraj Beginoj  verkis kaj komponis, sekvante la [[Trobadoro|trobadoran]] stilon. Ili anstataŭigis la ‘[[Ĝentileco|Ĝentilan]] amon’ por la ‘Mistika Amo’ en poemoj kaj kantoj prezentitaj kiel dialogoj inter Nobla Sinjorino Animo kaj Sinjorino Amo. Senbrue ili praktikis spiritan klerigadon ĉe la homoj, kiuj eskapis de la regado de la Eklezio. Ilia elekto de vivo kaj ilia intelekta sendependeco kaŭzis la alarmon ene de la Eklezio, kies aŭtoritatojn iamaniere kaj vole nevole, ili defiis. Dum la daŭro de la [[mezepoko]] venis tempo, kiam tio estis permesita kaj alia, en kiu ili estis perforte [[Persekuto|persekutitaj]]. Tio komenciĝis kadre de la ĵus formita [[Inkvizicio]], kiam la reĝoj havis la potencon kaj la Eklezio la spiritan regadon de la eŭropaj mensoj. Finfine la persista persekutado devigis la Beginojn aliĝi al [[Ordeno (eklezio)|religiaj ordenoj]] por protekti sin ene de monaĥejoj, aŭ simple disiĝi, fuĝi, ne plu videbliĝi. Sed estis pluraj kazoj, en kiuj  ili estis akuzitaj je [[herezo]], kaj [[Mortpuno|kondamnitaj al morto]] per [[Aŭto de fe|bruliĝo]]. Unu el la plej konataj kazoj estas tiu de la poetino [[Margareta Porete|Margarita Porete]], kies verko "La Spegulo de Simplaj Animoj", atestas pri ŝia alta nivelo kaj rafinita edukado. Ŝi estis akuzita esti [[sorĉistino]] kaj estis bruligita vive pro herezo en [[Parizo]] en [[1310]]. Fakuloj konsideras la poetinojn Margarita Porete, [[Beatriz de Nazaret]], kaj [[Matilde de Madgeburgo]] pionirojn de la mistika poezio de tiu epoko. Inter la plej kleraj Beginoj, indas memori [[Maria de Oignies]], [[Lutgarda de Tongeren]], [[Juliana de Liege]]. Sed la plej fama mistika Begino estas sendube [[Hadewijch de Antverpeno]] (ĉirkaŭ 1200-1240) la aŭtorino de pluraj verkoj de [[poezio]] kaj [[prozo]], inkluzive de pluraj leteroj adresitaj al amikoj tra Eŭropo. Ŝi supozeble estis de nobla origino, kiel montras ŝiaj profundaj [[Teologio|teologiaj]] scioj kaj ŝia brila majstreco de la literaturaj tendencoj de ĝentila amo. Tio montriĝis ne nur per la strukturo de la komponaĵoj, sed ankaŭ per la bildoj kaj temoj, kiujn ŝi uzis por esprimi sian mistikan kuniĝon kun Dio. El ŝia verko estas nur kvar [[Manuskripto|manuskriptoj]], kiuj enhavas [[Strofo|Strofajn]] Poemojn, [[Vizio|Viziojn]] kaj Leterojn. Nur en unu el ili ŝia subskribo aperas kiel "Benita Hadewijch de Antverpeno”. En siaj Vizioj (kiuj, same kiel la Leteroj, estas adresitaj al ŝiaj sekvantoj) ŝi ellaboras, pli ol teorion pri Amo, "Arton de Amado", laŭ siaj propraj vortoj. La Strofaj Poemoj estas efektive kantoj skribitaj laŭ la trobadora stilo, por servi la preĝojn de ŝiaj junaj lernantoj, kiuj tiamaniere memorigis ilin multe pli facile kaj asimilis la pensojn, kiujn ŝi volis transdoni. Por ĉi tiu celo ankaŭ ŝi uzis ripetadon kaj [[Paradokso|paradokson]], kiuj permesis al la animo malfermiĝi al iu sperto for de la [[intelekto]]. Hadewijch de Antverpeno estas konsiderata la patrino de la [[Flandra lingvo|flandria lingvo]], kiel Matilde de Magdeburgo estas de la [[Germana lingvo|germana]] kaj Margarita Porete apartenas al la [[Franca lingvo|franca]]. {{Virinoj en muziko|22}} == La vivo en la beginejoj == La virinoj, kiuj vivis en la beginejoj intence elektis tiun formon de kunvivado, ĉar ili volis konservi sian personan liberecon praktikante siajn religiajn kaj ĉiutagajn praktikojn. Kontraste al tiuj kiuj aliĝis al la ofte fermitaj monaĥaj ordenoj, beginoj povis konservi siajn personajn posedaĵojn kaj rajtojn kaj, ene de la limigoj de la regulo de la beginejo, uzi ilin. Multaj posedis sian hejmon kaj ankaŭ havis posedaĵojn ekstere. La kunvivado estis ne nur pli libera ol en monaĥejo, sed estis inversigebla. La ĉiutagaj laboroj por la propra vivtenado kaj por tiu de la komunumo estis dividitaj laŭ grado kaj kapableco. Iuj beginejoj specialiĝis en servoj al la loka loĝantaro, kiel tiu de [[Sint-Truiden]], kiu okupiĝis pri la lavitaĵoj por eksteruloj. Ĉi tiuj laboroj, okazis laŭ taga kaj semajna horaroj en akordo kun la horaro de la religia praktiko. Evidente religia kalendaro estis uzata kiel gvidlinio. Speciala atento estis donita al festoj de la [[Sankta Triunuo]] kaj la [[Komunio|Sankta Komunio]]. Unuafoje en Eŭropo, je la fino de la 13a jarcento, en la plej grandaj beginejoj establiĝis ''schola cantorum'' (kantlernejo). Ĝi celis knabinojn, eble estontajn beginojn, instruante, kaj speciale transdonante liturgiajn ĉantojn kaj litaniojn. Laŭ la plej malnova statuto de la beginejo ''[[Sankta Katarino]]'' en [[Mechelen]] el 1286-1300, instruistino kun siaj lernantinoj ankaŭ certigu la kantadon de la [[Brevier-Himnoj]] kiam la pastro ne povas. Kun la ĉiutagaj ritoj kaj sezonaj festoj ankaŭ tradicio de antikvaj kantoj kaj dancoj estis gardata viva; tio kaŭzis akrajn kritikojn far la ekleziaj reprezentantoj. Kvankam beginejo estis administrata de ĉefmastrino, konsilita kaj asistata de mastrino, beginoj por sia spirita vivo devige estis sub la aŭtoritato de la episkopo, kiu estis reprezentita per [[Paroĥestro|pastro]]. Ankaŭ [[dominikanoj]] kaj [[franciskanoj]] foje vizitis la beginejon por prediki, aŭskulti [[konfeso|konfesojn]] kaj kontroli la mastrumadon de la ĉefmastrino. == Historio == === 11-a jarcento === === 12-a kaj 13-a jarcentoj === === 14-a jarcento === === 15-a jarcento === === Lastatempa historio === En la 12-a jarcento - pro la krucmilitoj - ŝanĝiĝis la proporcio de la genroj malfavore al la virinoj. Multaj el la virinoj restis solaj kaj por ili donis sekurecon, certecon la aparteno al [[religia komunumo]]. La beginoj komence vivis en siaj propraj loĝejoj, poste ligante al vira monaĥejo. Kun kresko de nombroj de beginoj, aperis la beginaj kortoj, plej ofte ĉe naturaj akvofluoj, kun hospitalo, preĝejo. Oni limigis tiujn kortojn per muro kaj oni eĉ fermis la pordojn je nokto. Ĉiu begina domo havis apartan ĝardeneton. En la begina korto havis centran lokon la statuo de la Sankta Elizabeta de la Arpad-dinastio. La beginoj estis multloke persekutitaj fare de la katolika eklezio, ĉar oni akuzis ilin je disvastigo de herezaj, mistikaj ideoj. == Hodiaŭ == La plej multaj beginejoj troviĝas en [[Flandrio]]. Ekde 2000 ili apartenas al [[Monda Kulturheredaĵo de Unesko]]. Plej fama estas la begina korto de [[Lier]], en proksimo de [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]]. La plej vizitata estas la beginejo de [[Brugge]]. La lasta begino, Marcella Pattyn el [[Kortrijk]] mortis la {{daton|14|aprilo|2013}}<ref>{{nl}} http://nos.nl/artikel/495522-laatste-begijn-ter-wereld-overleden.html</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Beginoj kaj begardoj| ]] 47i9idt6ak1oxoqed66knp6oiq40qfi 0 229686 9472171 4689888 2026-09-09T23:36:55Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Tufa kormorano]] 9472171 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Tufa kormorano]] e5dtbikszwxyemm66o1pmaygdak7t3q 0 229763 9472248 9192286 2026-09-10T05:36:56Z Sj1mor 12103 9472248 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} {{Kursiva titolo}}'''''Culture Warrior''''' (en la angla: ''Kulturmilitisto'') estas bone-vendanta libro verkita de la [[politika komentisto]] Bill O'Reilly, eldonite en la aŭtuno de 2006. O'Reilly pretendas, ke usono estas en la centro de "malica kulturmilito" inter "tradiciistoj" kaj "progresemuloj". O'Reilly aperis ĉe [[The Colbert Report]] por promocii la libron kaj rivelis, ke li estas en la Granda Kanjono en la bildo de la kovro. O'Reilly instigas militon kontraŭ "la devoligintaj furzoj de la progresema movado, kiuj volas ŝanĝi usonon drame: modli ĝin en la similaĵon de Okcidenta Eŭropo. La termino "progresemulo" estas uzita vaste trans la libro. La progresemuloj de O'Reilly estas certaj socialistoj, kiuj estas malamikaj al [[Kristanismo]] kaj tradiciaj usonaj valoroj. Pagite de "kelkaj maldekstregaj miliardistoj", la "progresemuloj" estas ŝanĝantaj usonon per domini gravajn gazetojn kaj retan televidon, per la laboro de tiaj organizoj kiaj la [[American Civil Liberties Union]] kaj per "juĝa agismo". En la enkonduko de la libro, O'Reilly priskribas sin kiel "eble la plej polemika dissendisto en la nacio. Ja, lia libro ricevis kaj alt-ĉartajn vendojn kaj severan kritikon, inkluzive kritikojn, ke la libro estas "sinkompatema" kaj "plenplena de faktaj eraroj". {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Politikaj libroj]] 8ie0d7wwa8h6m9gz0e8evp7jjgnzshn 0 231833 9472292 8850337 2026-09-10T06:25:28Z Sj1mor 12103 9472292 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Ĉefuzula ilaro''' (aŭ ''rutkito'') estas ilo, kiu helpas eniri perforte en komputilajn sistemojn. Kutime ĝi kaŝas dosierojn kaj procezojn, kiuj permesas al fremda uzanto regadon de komputila sistemo. Historie ĉefuzulaj ilaroj estis ilaroj enhavantaj modifitajn versiojn de gravaj duumdosieroj en [[Unikso|uniksaj]] sistemoj (inetd, sshd, ps), kiuj substituas la originalajn versiojn kaj enhavis "kaŝpordojn". Nun ekzistas ĉefuzulaj ilaroj por ĉiuj specoj de komputilaj sistemoj. == Detektado de ĉefuzulaj iloj == Ĉefuzulaj iloj en formo de duuma dosiero estas detektataj de plimulto de antivirusa programoj, almenaŭ en la momento de la aktivigo (startado). == Programoj por detekto de ĉefuzulaj ilaroj == * [[ArcaVir System Protection]] * [[chkrootkit]], * [[rkhunter]], * Rootkit Revealer * F-Secure BlackLight * IceSword * Microsoft Strider Ghostbuster * [[Gmer]] * System Virginity Verifier * [[Spy Sweeper]] * Sophos Anti-Rootkit * AVG Anti-Rootkit Free * [[Avira|Avira AntiVirus]] * [[F-Secure Antivirus]] == Vidu ankaŭ == * [[komputila viruso]] * [[troja ĉevalo (komputiko)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.antirootkit.com (en) * http://security.computerworld.pl/news/85231.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070114204336/http://security.computerworld.pl/news/85231.html |date=2007-01-14 }} (pl) * http://security.computerworld.pl/news/85243.html{{404|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (pl) * http://www.chkrootkit.org/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200113075923/http://www.chkrootkit.org/ |date=2020-01-13 }} (en) {{Ĝermo|komputiko}} [[Kategorio:Malicaj programoj]] fh1m88s7izfwq5g9iv5elbuxn4u4rr4 0 234216 9472251 9374424 2026-09-10T05:42:13Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9472251 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Ružomberok | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|hu|hungar|''Rózsahegy''}} | alia_nomo1 = {{LingvoKunNomo|de|german|''Rosenberg''}} | kategorio = Urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Ružomberok, centrum.jpg | dosiero_priskribo = Ružomberok <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Coat of Arms of Ružomberok.svg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Ružomberok | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | regiono = Regiono Žilina | distrikto = Distrikto Ružomberok | histregiono = Supra Hungarujo | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Liptov | montaro = Granda Fatro | montaro1 = Malaltaj Tatroj | montaro2 = Chočské vrchy | ŝoseo = | limo = | parto = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | konstruaĵo = | rivero = Váh | rivero1 = [[Revúca (alfluanto de Váh)|Revúca]] | rivero2 = | rivero3 = <!-- *** Situo *** --> | situo = Ružomberok | leviĝo = 494 | lat_d = 49 | lat_m = 4 | lat_s = 43 | lat_NS = N | long_d = 19 | long_m = 18 | long_s = 30 | long_EW = E | koordinatoj_ne_en_titolo = true | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 126.719797 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 29979 | loĝantaro_dato = 31.12.2007 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1233 | establita_tipo = Unua skribmencio | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | ĉefulo = | ĉefulo_partio = | ĉefulo_tipo = Primatoro <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 034 01 | areo_kodo = +421-44 | areo_kodo_tipo = | kodo = RK | kodo_tipo = Aŭtokodoj | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Slovakio | mapo_lokumilo = Slovakio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Regiono Žilina | mapo1_lokumilo = Regiono Žilina | mapo2 = | mapo2_priskribo = | freemap_zoom = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Ružomberok | portalo = Slovakio | retpaĝo = [http://www.ruzomberok.eu www.ruzomberok.eu] <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=11}} }} '''Ružomberok''' (ruĵomberok), [[hungare]] '''Rózsahegy,''' [[germane]] '''Rosenberg''' estas [[urbo]] en [[Slovakio]], en [[Regiono Žilina]], en [[Distrikto Ružomberok]], kies distriktejo estas. La urbonomo signifas: [[rozo]][[monto]]. [[Dosiero:RK Kostol sv Ondreja.jpg|eta|maldekstra|Preĝejo de sankta Andreo]] == Situo == Ružomberok situas en [[valo]] kaj laŭ bordo de [[Váh]], ĉe kunfluejo de Váh kaj [[rojo]] Revuca, laŭ ĉef[[vojo]] kaj [[fervojo]] [[Martin]]-[[Poprad]], krome estas ĉefvojo al [[Zvolen]]. Martin troviĝas 37&nbsp;km. == Historio == La komunumo estis loĝata dum la [[bronzepoko]], poste [[slavoj]] alvenis. [[Saksoj|Saksaj]] ministoj fondis la urbon en la 13-a j.c. La unua mencio pri ĝi devenis el [[1233]] en formo ''terra Reuche''. Ĝi urbiĝis en [[1318]], la [[reĝo]] donacis al la mina urbo ankaŭ privilegiojn. Oni minis tie [[arĝento]]n kaj [[kupro]]n. En [[1390]] la urbeto perdis ĉiujn rangojn kaj titolojn, en [[1397]] [[fortikaĵo]] konstruiĝis. En la 15-a j.c. [[husanoj]] okupis la regionon, poste la komunumo havis slovakan karakteron. En la 16-a j.c. la loko iĝis [[kampurbo]] kun foirorajto. Ekfunkciis latina luterana lernejo por nobeloj. Okazis luterana [[koncilio]] en [[1607]]. [[Gimnazio]] fondiĝis en [[1729]]. La urbeto prosperis el la industrioj pri lignaĵo kaj [[papero]] en la 19-a j.c. kaj iĝis financa, industria kaj kultura centroj de [[slovakoj]]. Fine de la 19-a j.c. konstruiĝis granda rondirado de [[fervojo]], kiu ligis urbojn [[Budapeŝto]]-[[Miskolc]]-[[Košice]]-[[Poprad]]-[[Liptovský Mikuláš]]-Ružomberok-[[Martin]]-[[Žilina]]-[[Považská Bystrica]]-[[Trenčín]]-[[Piešťany]]-[[Trnava]]-[[Bratislava]]-[[Vác]]-Budapeŝto. Tiutempe tie ekburĝonis la slovaka nacia movado. En [[1910]] loĝis en la urbo 12 249 da [[homo]]j (8340 slovakoj, 1735 [[hungaroj]] kaj 1031 [[germanoj]], 670 [[ĉeĥoj]], 216 [[rumanoj]] kaj 135 [[poloj]]). Ĝis [[1919]] la urbo apartenis al [[Liptó]], al distrikto de ''Rózsahegy'', kies distriktejo estis. Poste la regiono iĝis parto de [[Ĉeĥoslovakio]]. Post la [[2-a mondmilito]] la germanoj estis deportitaj, la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ [[dekretoj de Beneš]]. En [[2001]] loĝis en la urbo 30 mil da homoj, preskaŭ senescepte slovakoj. [[Dosiero:Radnica Ružomberok.jpg|eta|Urbodomo en Ružomberok]] == Vidindaĵoj == * gotika katolika paroĥa [[preĝejo]] omaĝe al [[Sankta Andreo]] el la 14-a j.c., en [[1902]] trakonstruita al novromanika stilo, sube troviĝas tombejo de [[Andrej Hlinka]], apud la preĝejo troviĝas restaĵoj de fortikaĵo * katolika [[preĝejo]] omaĝe al Sankta [[Kruco]] kaj [[klostro]] el [[1735]] * kalvaria [[templo]] el [[1873]] kune kun [[kapelo]]j el [[1859]] * luterana templo el [[1926]] * preĝejo omaĝe al Sankta [[Familio]] el [[1921]] * [[sinagogo]] el [[1880]] * [[kastelo]] de "Sofia" * [[muzeo]] == Famuloj == * en la urbo naskiĝis kaj mortis: ** [[hungara]] ĉefjuĝisto [[Adolf Oberschall]] ** hungara-slovaka [[piaristoj|piaristo]] [[József Budaváry]] ** hungara politikisto [[József Angyal]] * en la iama Rosenberg naskiĝis piaristo [[Károly Ferenc Palma]] * en la iama Rózsahegy naskiĝis: ** hungara juĝisto [[Pál Oberschall]] ** hungara [[pulmonologo]] [[Emil Bognár]] ** paroĥestro kaj politikisto, motoro de la slovakismo [[Andrej Hlinka]] ** en tiam nomata Rozemberga [[superintendanto]] [[Joakim Kalinka]] * naskiĝis en Ružomberok hungara redaktoro [[György Csanádi (redaktoro)|György Csanádi]] * en la iama Rosenberg mortis piaristoj [[András Pallyó]] kaj [[Jácint Valla]] == Partneraj urboj == * {{Flago|Serbio}} [[Bački Petrovac]], [[Serbio]] * {{Flago|Ĉeĥio}} [[Hlučín]], [[Ĉeĥio]] {{Projektoj}} {{Municipoj de Regiono Žilina|Distrikto Ružomberok}} [[Kategorio:Urboj de Slovakio]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Ružomberok]] [[Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio]] [[Kategorio:Liptov]] m9n4sj38ay2uc5b9hnug08u1aqyl1dh 9472259 9472251 2026-09-10T05:46:03Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9472259 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Ružomberok | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|hu|hungar|''Rózsahegy''}} | alia_nomo1 = {{LingvoKunNomo|de|german|''Rosenberg''}} | kategorio = Urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Ružomberok, centrum.jpg | dosiero_priskribo = Ružomberok <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Coat of Arms of Ružomberok.svg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Ružomberok | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | regiono = Regiono Žilina | distrikto = Distrikto Ružomberok | histregiono = Supra Hungarujo | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Liptov | montaro = Granda Fatro | montaro1 = Malaltaj Tatroj | montaro2 = Chočské vrchy | ŝoseo = | limo = | parto = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | konstruaĵo = | rivero = Váh | rivero1 = [[Revúca (alfluanto de Váh)|Revúca]] | rivero2 = | rivero3 = <!-- *** Situo *** --> | situo = Ružomberok | leviĝo = 494 | lat_d = 49 | lat_m = 4 | lat_s = 43 | lat_NS = N | long_d = 19 | long_m = 18 | long_s = 30 | long_EW = E | koordinatoj_ne_en_titolo = true | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 126.719797 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 29979 | loĝantaro_dato = 31.12.2007 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1233 | establita_tipo = Unua skribmencio | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | ĉefulo = | ĉefulo_partio = | ĉefulo_tipo = Primatoro <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 034 01 | areo_kodo = +421-44 | areo_kodo_tipo = | kodo = RK | kodo_tipo = Aŭtokodoj | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Slovakio | mapo_lokumilo = Slovakio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Regiono Žilina | mapo1_lokumilo = Regiono Žilina | mapo2 = | mapo2_priskribo = | freemap_zoom = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Ružomberok | portalo = Slovakio | retpaĝo = [http://www.ruzomberok.eu www.ruzomberok.eu] <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=11}} }} '''Ružomberok''' (ruĵomberok), [[hungare]] '''Rózsahegy,''' [[germane]] '''Rosenberg''' estas [[urbo]] en [[Slovakio]], en [[Regiono Žilina]], en [[Distrikto Ružomberok]], kies distriktejo estas. La urbonomo signifas: [[rozo]][[monto]]. [[Dosiero:RK Kostol sv Ondreja.jpg|eta|maldekstra|Preĝejo de sankta Andreo]] == Situo == Ružomberok situas en [[valo]] kaj laŭ bordo de [[Váh]], ĉe kunfluejo de Váh kaj [[rojo]] Revuca, laŭ ĉef[[vojo]] kaj [[fervojo]] [[Martin]]-[[Poprad]], krome estas ĉefvojo al [[Zvolen]]. Martin troviĝas 37&nbsp;km. == Historio == La komunumo estis loĝata dum la [[bronzepoko]], poste [[slavoj]] alvenis. [[Saksoj|Saksaj]] ministoj fondis la urbon en la 13-a j.c. La unua mencio pri ĝi devenis el [[1233]] en formo ''terra Reuche''. Ĝi urbiĝis en [[1318]], la [[reĝo]] donacis al la mina urbo ankaŭ privilegiojn. Oni minis tie [[arĝento]]n kaj [[kupro]]n. En [[1390]] la urbeto perdis ĉiujn rangojn kaj titolojn, en [[1397]] [[fortikaĵo]] konstruiĝis. En la 15-a j.c. [[husanoj]] okupis la regionon, poste la komunumo havis slovakan karakteron. En la 16-a j.c. la loko iĝis [[kampurbo]] kun foirorajto. Ekfunkciis latina luterana lernejo por nobeloj. Okazis luterana [[koncilio]] en [[1607]]. [[Gimnazio]] fondiĝis en [[1729]]. La urbeto prosperis el la industrioj pri lignaĵo kaj [[papero]] en la 19-a j.c. kaj iĝis financa, industria kaj kultura centroj de [[slovakoj]]. Fine de la 19-a j.c. konstruiĝis granda rondirado de [[fervojo]], kiu ligis urbojn [[Budapeŝto]]-[[Miskolc]]-[[Košice]]-[[Poprad]]-[[Liptovský Mikuláš]]-Ružomberok-[[Martin]]-[[Žilina]]-[[Považská Bystrica]]-[[Trenčín]]-[[Piešťany]]-[[Trnava]]-[[Bratislava]]-[[Vác]]-Budapeŝto. Tiutempe tie ekburĝonis la slovaka nacia movado. En [[1910]] loĝis en la urbo 12 249 da [[homo]]j (8340 slovakoj, 1735 [[hungaroj]] kaj 1031 [[germanoj]], 670 [[ĉeĥoj]], 216 [[rumanoj]] kaj 135 [[poloj]]). Ĝis [[1919]] la urbo apartenis al [[Liptó]], al distrikto de ''Rózsahegy'', kies distriktejo estis. Poste la regiono iĝis parto de [[Ĉeĥoslovakio]]. Post la [[2-a mondmilito]] la germanoj estis deportitaj, la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ [[dekretoj de Beneš]]. En [[2001]] loĝis en la urbo 30 mil da homoj, preskaŭ senescepte slovakoj. [[Dosiero:Radnica Ružomberok.jpg|eta|Urbodomo en Ružomberok]] == Vidindaĵoj == * gotika katolika paroĥa [[preĝejo]] omaĝe al [[Sankta Andreo]] el la 14-a j.c., en [[1902]] trakonstruita al novromanika stilo, sube troviĝas tombejo de [[Andrej Hlinka]], apud la preĝejo troviĝas restaĵoj de fortikaĵo * katolika [[preĝejo]] omaĝe al Sankta [[Kruco]] kaj [[klostro]] el [[1735]] * kalvaria [[templo]] el [[1873]] kune kun [[kapelo]]j el [[1859]] * luterana templo el [[1926]] * preĝejo omaĝe al Sankta [[Familio]] el [[1921]] * [[sinagogo]] el [[1880]] * [[kastelo]] de "Sofia" * [[muzeo]] == Famuloj == * en la urbo naskiĝis kaj mortis: ** [[hungara]] ĉefjuĝisto [[Adolf Oberschall]] ** hungara-slovaka [[piaristoj|piaristo]] [[József Budaváry]] ** hungara politikisto [[József Angyal]] * en la iama Rosenberg naskiĝis [[jezuitoj|jezuito]] [[Károly Ferenc Palma]] * en la iama Rózsahegy naskiĝis: ** hungara juĝisto [[Pál Oberschall]] ** hungara [[pulmonologo]] [[Emil Bognár]] ** paroĥestro kaj politikisto, motoro de la slovakismo [[Andrej Hlinka]] ** en tiam nomata Rozemberga [[superintendanto]] [[Joakim Kalinka]] * naskiĝis en Ružomberok hungara redaktoro [[György Csanádi (redaktoro)|György Csanádi]] * en la iama Rosenberg mortis piaristoj [[András Pallyó]] kaj [[Jácint Valla]] == Partneraj urboj == * {{Flago|Serbio}} [[Bački Petrovac]], [[Serbio]] * {{Flago|Ĉeĥio}} [[Hlučín]], [[Ĉeĥio]] {{Projektoj}} {{Municipoj de Regiono Žilina|Distrikto Ružomberok}} [[Kategorio:Urboj de Slovakio]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Ružomberok]] [[Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio]] [[Kategorio:Liptov]] 32pamn75tfxvrurjc0je1puqcxl2u7v 0 239518 9472288 9091594 2026-09-10T06:18:57Z Sj1mor 12103 9472288 wikitext text/x-wiki '''Sekreciado''' estas tuto da ĉiuj [[procezo]]j, per kiuj la [[organismo]] forigas la superfluajn materialojn (akvo, salo) kaj la materialojn estiĝintaj dum malkomponigo de la [[nutraĵo]]j. Esenco de la procezo estas la reguligo de la akvoenteno de la organismo, rezervo de la acid-baza ekvilibro, reguligo de kvanto de la [[neorganika kombinaĵo|neorganikaj]] [[jono]]j, stabiligo de la [[osmoza premo]]. == [[Planto]]j == La neuzitajn materialojn la [[planto]]j rezervas en la interĉelejo aŭ en la [[ĉelo]]j en fermitaĵoj. La sekreciado de la gasoj (oksigeno, karbona dioksido) okazas tra [[kutiklo]] (stomo). La sekrecia procezo de la plantoj reguligas la ekvilibron de la [[metabolo]], suĉforton de la radikoj (per reguligo de la osmoza premo). == [[Besto]]j == La finproduktoj de la besta sekreciado estas la [[karbon-dioksido]], akvo kaj nitrogenentenaj materialoj ([[amonio]], karbamido (amfibioj, mamuloj), urina acido (moluskoj, insektoj, birdoj, reptilioj)). Kelkaj bestoj kapablas reteni la urinadon (ekz. [[vintra dormo|vintre dormantaj]] bestoj). === [[Unuĉelulo]]j === Por la unuĉeluloj gravas la osmoza ekvilibro. La sekreciadon plenumas la t.n. pulsanta vakuolo (spaceto) (''contractilis vacuola''), kiu estas membran-limigita korpeto. Ĝi pleniĝas per likvaĵo kaj poste elpleniĝas eksteren. La sekreciita materialo estas plejparte akvo. La nitrogen-entenaj materialoj (amonio, karbamido) eliĝas per difuzo. === [[Plurĉelulo]]j === Ĉe plurĉeluloj aperas apartaj organoj, organaj sistemoj. === [[Spongulo]]j === La sekreciadon plenumas apartaj ĉeloj moviĝantaj kiel [[amebo]] inter la ekstera kaj interna ĉeltavoloj. La [[kniduloj]] kaj [[sponguloj]] forigas la superfluajn materialojn per difusio. === [[Vermo]]j === La platvermoj, la rotaciuloj, fadenvermoj (nematodoj) kaj en kelkaj grupoj de la ringvermoj kaj en [[larvo]]j de moluskoj troviĝas protonefridio aŭ protoreneto (''protonephridium''), kiu abunde, labirinte disbranĉiĝas. La eligaj aperturoj troviĝas sur la korposurfaco. En la tuba sistemo, kelkaj el la tuboj finiĝas fermite, fermante per finĉelo. Kelkaj cilioj de la finĉelo etendiĝas en la kavan sistemon kaj pelas la filtritaĵon eksteren, per tio atingante prem-malkreskon en la tubsistemo. Tiu premdiferenco – inter la korpokavo kaj la kavo de la sekrecia organo – estas instiganto de estiĝo de la sekreciaĵo. La ĉeloj de la muro de la forkonduka tubaro resucĉas akvon kaj aliajn utzeblajn materialojn (ekz. jonojn) kaj sekrecias pluajn metabolismajn produktojn. === [[Anelidoj|Ringvermoj]], [[molusko]]j === La nefridio, metanefridio aŭ reneto (nephridium aŭ metanephridium) estas sekrecia organo de la rinngvermoj, moluskoj. Ĉe la ringvermoj, en ĉiu segmento troviĝas unu paro de reneto. La reneto komenciĝas per cilia funelo, la alian segmenton inteligas longa, plurparta kurba dukteto. La reneto finiĝas per sekrecia poro al la ekstero. La sekreciaĵo filtriĝas tra muro de la dorsa angio, kiu penetras la korpan kavon. La [[cilio]]j de la cilkia funelo plumovigas la korpan likvaĵon (de la korpokavo) al tubo de la reneto. La uzeblajn materialojn kaj la necesan akvon (por la konvena osmoza premo) resuĉas ĉeloj de la tubo kaj enigas en la korpolikvaĵo. La bestioj forigas la nitrogen-entenajn metabolajn produktojn tra la surfaco aŭ renetoj. La cilia funelo de la metanefridio de la moluskoj fermiĝas el perikardio (pericardium) kaj daŭriĝas en reneta sako. La sekreciata materialo atingas la eksteron tra utero. La urino atingas la renetan sakon el likvaĵo de la perikardio tra la cili funelo. Ĉe la kontinentaj helikoj, la cilia funelo povas fermiĝi. La urino estiĝas inter la murĉeloj de la reneta sako. === [[Dekpieduloj|Artikpieduloj]] === El inter la artikpieduloj, la kankroj kaj araneoj havas modifitan reneton. Tiuj organoj ricevis sian nomon pri lokumo en la korpo: antena, makzela glando (kankroj), koksa glando (araneoj). Tiuj sekreciaj organoj komenciĝas ne per cilia funelo, sed per fermita saketo, kies muro konsistas el -por sekrecio - modifitaj ĉeloj (podocyta). En la araneoj kaj la modifitaj renetoj aperas kune en la Malpighi-tuboj. Ĉe la insektoj kaj aliaj landaj artikpieduloj, la sekreciadon plenumas la Malpighi-tuboj. Tiuj estas maldikaj, longaj, fermitaj tubetoj, kiuj malfermiĝas ĉe limo de la meza kaj posta intesto al la nutrokanalo. Ĝia nombro varias ĝis plurcentoj, ties muro konsistas el unutavola epitelio. Ne okazas estiĝo de filtraĵo, la ĉeloj de la Malpighi-tuboj aktive transporta kaliajn jonojn en la tubointernon, tion sekvas la akvo (per pasiva transporto) pro la grandiĝanta jon-koncentriĝo. Aliaj materialoj (jonoj, sukeroj, karbamido urina acido) venas la Malpighi-tubetojn per aktiva ŭ pasiva transporto. El la sekreciataj materialoj kaj el tiuj materialoj, kiuj atingas la postan inteston, la ĉeloj de la posta intesto resuĉas tiujn materialojn, kiuj ankoraŭ uzeblaj, necesas por la organismo. === [[Vertebrulo]]j === La sekrecia organo de la vertebruloj estas la para [[reno]], kiu situas simetrie ĉe la vertebraro (nephros aŭ ren) kaj kiu produktas urinon el la filtriĝo de la sango. Anatomia, funkcia unuo de la reno estas la nefrono, kiu produktas la filtriĝon kaj la urinon. Oni distingas laŭ la embria evoluo kaj interna konsisto tri renotipojn: antaŭreno (pronephros), mezoreno, prareno (mesonephros) kaj postreno, metareno (metanephros). (La nomumoj indikas, el kiuj histoj, segmentoj evoluis la reno dum la embria evoluo.) La urinon el la renoj forkondukas la [[uretero]]j. En kelkaj taksonomiaj grupoj troviĝas urina veziko ligita al uretero. Ĝi servas pro provizora rezervado de la urino. La urino forlasas la korpon el la uretero tra la kloako aŭ urina tubo (mamuloj). La ureteron kaj la urinan vezikon kovras speciala epitelio, kiu obstaklas ĉiun materialan fluon inter la urino kaj la histaj sukoj. {| class=wikitable | [[Dosiero:Nephron-urine.svg|580ra]] <br /> Skemo de formigo de urino |} La antaŭreno aŭ proreno estas sekrecia organo de la sekmaturaj individuoj de la plej primitivaj vertebruloj (rondbuŝuloj) kaj tiu de la embrioj de la senplacentaj vertebruloj (fiŝoj, amfibioj). == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=sekrec|ReVo titolo=Sekrec-}} * [[Nia Korpo. Anatomio kaj fiziologio de la homo por laikoj]] {{Portalo|Biologio}} [[Kategorio:Biokemio]] [[Kategorio:Ĉelbiologio]] [[Kategorio:Fiziologio]] [[Kategorio:Zoologia terminaro]] q0l5m47oc2qtwbd96om1qmi00zbskm9 9472289 9472288 2026-09-10T06:19:09Z Sj1mor 12103 9472289 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Sekreciado''' estas tuto da ĉiuj [[procezo]]j, per kiuj la [[organismo]] forigas la superfluajn materialojn (akvo, salo) kaj la materialojn estiĝintaj dum malkomponigo de la [[nutraĵo]]j. Esenco de la procezo estas la reguligo de la akvoenteno de la organismo, rezervo de la acid-baza ekvilibro, reguligo de kvanto de la [[neorganika kombinaĵo|neorganikaj]] [[jono]]j, stabiligo de la [[osmoza premo]]. == [[Planto]]j == La neuzitajn materialojn la [[planto]]j rezervas en la interĉelejo aŭ en la [[ĉelo]]j en fermitaĵoj. La sekreciado de la gasoj (oksigeno, karbona dioksido) okazas tra [[kutiklo]] (stomo). La sekrecia procezo de la plantoj reguligas la ekvilibron de la [[metabolo]], suĉforton de la radikoj (per reguligo de la osmoza premo). == [[Besto]]j == La finproduktoj de la besta sekreciado estas la [[karbon-dioksido]], akvo kaj nitrogenentenaj materialoj ([[amonio]], karbamido (amfibioj, mamuloj), urina acido (moluskoj, insektoj, birdoj, reptilioj)). Kelkaj bestoj kapablas reteni la urinadon (ekz. [[vintra dormo|vintre dormantaj]] bestoj). === [[Unuĉelulo]]j === Por la unuĉeluloj gravas la osmoza ekvilibro. La sekreciadon plenumas la t.n. pulsanta vakuolo (spaceto) (''contractilis vacuola''), kiu estas membran-limigita korpeto. Ĝi pleniĝas per likvaĵo kaj poste elpleniĝas eksteren. La sekreciita materialo estas plejparte akvo. La nitrogen-entenaj materialoj (amonio, karbamido) eliĝas per difuzo. === [[Plurĉelulo]]j === Ĉe plurĉeluloj aperas apartaj organoj, organaj sistemoj. === [[Spongulo]]j === La sekreciadon plenumas apartaj ĉeloj moviĝantaj kiel [[amebo]] inter la ekstera kaj interna ĉeltavoloj. La [[kniduloj]] kaj [[sponguloj]] forigas la superfluajn materialojn per difusio. === [[Vermo]]j === La platvermoj, la rotaciuloj, fadenvermoj (nematodoj) kaj en kelkaj grupoj de la ringvermoj kaj en [[larvo]]j de moluskoj troviĝas protonefridio aŭ protoreneto (''protonephridium''), kiu abunde, labirinte disbranĉiĝas. La eligaj aperturoj troviĝas sur la korposurfaco. En la tuba sistemo, kelkaj el la tuboj finiĝas fermite, fermante per finĉelo. Kelkaj cilioj de la finĉelo etendiĝas en la kavan sistemon kaj pelas la filtritaĵon eksteren, per tio atingante prem-malkreskon en la tubsistemo. Tiu premdiferenco – inter la korpokavo kaj la kavo de la sekrecia organo – estas instiganto de estiĝo de la sekreciaĵo. La ĉeloj de la muro de la forkonduka tubaro resucĉas akvon kaj aliajn utzeblajn materialojn (ekz. jonojn) kaj sekrecias pluajn metabolismajn produktojn. === [[Anelidoj|Ringvermoj]], [[molusko]]j === La nefridio, metanefridio aŭ reneto (nephridium aŭ metanephridium) estas sekrecia organo de la rinngvermoj, moluskoj. Ĉe la ringvermoj, en ĉiu segmento troviĝas unu paro de reneto. La reneto komenciĝas per cilia funelo, la alian segmenton inteligas longa, plurparta kurba dukteto. La reneto finiĝas per sekrecia poro al la ekstero. La sekreciaĵo filtriĝas tra muro de la dorsa angio, kiu penetras la korpan kavon. La [[cilio]]j de la cilkia funelo plumovigas la korpan likvaĵon (de la korpokavo) al tubo de la reneto. La uzeblajn materialojn kaj la necesan akvon (por la konvena osmoza premo) resuĉas ĉeloj de la tubo kaj enigas en la korpolikvaĵo. La bestioj forigas la nitrogen-entenajn metabolajn produktojn tra la surfaco aŭ renetoj. La cilia funelo de la metanefridio de la moluskoj fermiĝas el perikardio (pericardium) kaj daŭriĝas en reneta sako. La sekreciata materialo atingas la eksteron tra utero. La urino atingas la renetan sakon el likvaĵo de la perikardio tra la cili funelo. Ĉe la kontinentaj helikoj, la cilia funelo povas fermiĝi. La urino estiĝas inter la murĉeloj de la reneta sako. === [[Dekpieduloj|Artikpieduloj]] === El inter la artikpieduloj, la kankroj kaj araneoj havas modifitan reneton. Tiuj organoj ricevis sian nomon pri lokumo en la korpo: antena, makzela glando (kankroj), koksa glando (araneoj). Tiuj sekreciaj organoj komenciĝas ne per cilia funelo, sed per fermita saketo, kies muro konsistas el -por sekrecio - modifitaj ĉeloj (podocyta). En la araneoj kaj la modifitaj renetoj aperas kune en la Malpighi-tuboj. Ĉe la insektoj kaj aliaj landaj artikpieduloj, la sekreciadon plenumas la Malpighi-tuboj. Tiuj estas maldikaj, longaj, fermitaj tubetoj, kiuj malfermiĝas ĉe limo de la meza kaj posta intesto al la nutrokanalo. Ĝia nombro varias ĝis plurcentoj, ties muro konsistas el unutavola epitelio. Ne okazas estiĝo de filtraĵo, la ĉeloj de la Malpighi-tuboj aktive transporta kaliajn jonojn en la tubointernon, tion sekvas la akvo (per pasiva transporto) pro la grandiĝanta jon-koncentriĝo. Aliaj materialoj (jonoj, sukeroj, karbamido urina acido) venas la Malpighi-tubetojn per aktiva ŭ pasiva transporto. El la sekreciataj materialoj kaj el tiuj materialoj, kiuj atingas la postan inteston, la ĉeloj de la posta intesto resuĉas tiujn materialojn, kiuj ankoraŭ uzeblaj, necesas por la organismo. === [[Vertebrulo]]j === La sekrecia organo de la vertebruloj estas la para [[reno]], kiu situas simetrie ĉe la vertebraro (nephros aŭ ren) kaj kiu produktas urinon el la filtriĝo de la sango. Anatomia, funkcia unuo de la reno estas la nefrono, kiu produktas la filtriĝon kaj la urinon. Oni distingas laŭ la embria evoluo kaj interna konsisto tri renotipojn: antaŭreno (pronephros), mezoreno, prareno (mesonephros) kaj postreno, metareno (metanephros). (La nomumoj indikas, el kiuj histoj, segmentoj evoluis la reno dum la embria evoluo.) La urinon el la renoj forkondukas la [[uretero]]j. En kelkaj taksonomiaj grupoj troviĝas urina veziko ligita al uretero. Ĝi servas pro provizora rezervado de la urino. La urino forlasas la korpon el la uretero tra la kloako aŭ urina tubo (mamuloj). La ureteron kaj la urinan vezikon kovras speciala epitelio, kiu obstaklas ĉiun materialan fluon inter la urino kaj la histaj sukoj. {| class=wikitable | [[Dosiero:Nephron-urine.svg|580ra]] <br /> Skemo de formigo de urino |} La antaŭreno aŭ proreno estas sekrecia organo de la sekmaturaj individuoj de la plej primitivaj vertebruloj (rondbuŝuloj) kaj tiu de la embrioj de la senplacentaj vertebruloj (fiŝoj, amfibioj). == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=sekrec|ReVo titolo=Sekrec-}} * [[Nia Korpo. Anatomio kaj fiziologio de la homo por laikoj]] {{Portalo|Biologio}} [[Kategorio:Biokemio]] [[Kategorio:Ĉelbiologio]] [[Kategorio:Fiziologio]] [[Kategorio:Zoologia terminaro]] 4v3t5ipbb9vi3a671n25prikxaies80 0 241313 9472190 9453688 2026-09-10T00:39:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472190 wikitext text/x-wiki '''Akvokonsumo''' estas la kvanto da akvo uzata por homa uzo. Ĝi entenas ne nur la [[trinkakvo]]n, sed ankaŭ la kvanton da akvo necesa al la ĉiutaga vivo ([[lavado]], uzado de [[necesejo]], [[kuirado]], ktp.) kaj tiun uzatan en [[agrikulturo]], [[komerco]] kaj [[industrio]]. [[Akvomezurilo]]j indikas la uzitajn kvantojn. En [[Germanio]] la kvanto uzata hejme atingas apenaŭ 10 % de la tuta akvokonsumo. [[Centralo]]j (elektraj kaj termaj) uzas ĉirkaŭ 66 %. ==Akvokonsumo tra la mondo == La [[akvo]][[konsumo]] estas la plej alta en la kvin landoj, kiuj uzas 60% de la monda akvo, t.e. [[Hindio]], [[Ĉinio]], [[Usono]], [[Pakistano]] kaj [[Rusio]]. <ref>Tiu paragrafo estas traduko de la [[:fr:Consommation domestique en eau|franca artikolo]], necesas aldoni la referencojn.</ref> En [[Azio]] loĝas 61% de la monda loĝantaro kaj estas konsumitaj 68% de la akvo. Tia porcento klariĝas pro la kulturo de [[rizo]]. Ambaŭ [[Ameriko]]j konsumas 300.000 m³, t.e. 14% de la akvo. [[Afriko]] konsumas 200.000 m³, t.e. 9 %. [[Eŭropo]] konsumas 180.000 m³ da akvo, 80.000 el ili en [[Okcidenta Eŭropo]]. ;Uzo de akvo en m³/loĝanto/jaro: * [[Usono]]: 1.840 * [[Kanado]]: 1.623 * [[Hispanio]]: 1.040 * [[Italio]]: 976 * [[Aŭstralio]]: 839 * [[Japanio]]: 735 * [[Francio]]: 547 * [[Germanio]] : 532 * [[Maroko]]: 387 * [[Vjetnamio]]: 371 * [[Britio]]: 292 * [[Senegalo]]: 151 * [[Kamboĝo]]: 48 * [[Ĉado]]: 26 ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.gelsenwasser.de/download/privatkunden/regenwasser.pdf Ĉu uzi pluvakvon hejme?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927134355/http://www.gelsenwasser.de/download/privatkunden/regenwasser.pdf |date=2007-09-27 }} * [http://www.destatis.de/presse/deutsch/pm2006/p0310155.htm Akvokonsumo en Germanio, 2004] * [http://www.fraunhofer.de/fhg/Images/magazin%202.2005-62_tcm5-18722.pdf Altvalora malsekaĵo - modelprojektoj (pdf)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051228055208/http://www.fraunhofer.de/fhg/Images/magazin%202.2005-62_tcm5-18722.pdf |date=2005-12-28 }} * [http://www.wdr.de/tv/quarks/sendungsbeitraege/2005/0712/flash/wasserrechner.jsp Akvokonsumkalkulilo] * [http://www.is-kassel.org/unser-wasser-kassel/presse/2005/april2005/wassersparen.htm Akvoŝparado estas altkosta stultaĵo - intervjuo kun Hans-Jürgen Leist] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080218011040/http://www.is-kassel.org/unser-wasser-kassel/presse/2005/april2005/wassersparen.htm |date=2008-02-18 }} * [http://idw-online.de/pages/de/news211686 Orientgermanoj estas akvoŝparĉampionoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080803085344/http://idw-online.de/pages/de/news211686 |date=2008-08-03 }} [[Kategorio:Ekologio]] [[Kategorio:Akvo]] t2okk2bsrqxqqavinlxwi1767jypc5h 0 243414 9472106 9470848 2026-09-09T18:29:09Z Petr Tomasovsky 678 9472106 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | kvartalo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Petržalka | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|hu|hungar|''Pozsonyligetfalu''}} | alia_nomo1 = {{LingvoKunNomo|de|german|''Engerau''}} | alia_nomo2 = | kategorio = kvartalo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Bratislava Petrzalka R01.jpg | dosiero_priskribo = Bratislavo - Petržalka <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Coat of Arms of Petržalka.svg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Petržalka | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | ŝtato_tipo = | ŝtato = | regiono = Regiono Bratislavo | distrikto = Distrikto Bratislavo 5 | histregiono = Supra Hungarujo | histregiono_noto = [[Pozsony (reĝa departemento)|Pozsony]] <!-- *** Familio *** --> | parenco = Bratislavo | montaro = | montaro_tipo = | rivero = Danubo | rivero1 = Chorvátske rameno | parto_tipo = Lokaj patroj | parto_faldo = 1 | parto = [[Dvory (Bratislavo)|Dvory]] | parto1 = [[Lúky (Bratislavo)|Lúky]] | parto2 = [[Háje (Bratislavo)|Háje]] | parto3 = [[Ovsište]] | parto3_noto = nordorienta parto | parto4 = [[Janíkov dvor (Bratislavo)|Janíkov dvor]] | parto5 = [[Kopčany (Bratislavo)|Kopčany]] | parto6 = [[Zrkadlový háj (Bratislavo)|Zrkadlový háj]] | parto7 = [[Starý háj (Bratislavo)|Starý háj]] | parto8 = [[Kapitulský dvor (Bratislavo)|Kapitulský dvor]] | limo = | urbo = Urba parto | urbo_tipo = Tipo de parto | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo = [[Nova ponto (Bratislavo)|Nova ponto]] <!-- *** Situo *** --> | situo = Petržalka | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 136 | lat_d = 48 | lat_m = 07 | lat_s = 20 | lat_NS = N | long_d = 17 | long_m = 07 | long_s = 00 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 28.68 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 111778 | loĝantaro_dato = 31.12.2010 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1225 | establita_tipo = Unua skribmencio | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 85X XX | areo_kodo = +421-02 | areo_kodo_tipo = | kodo = BA, BL | kodo_tipo = Aŭtokodoj | kodo1 = 529460 | kodo1_tipo = NUTS <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Slovakio | mapo_lokumilo = Slovakio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Regiono Bratislavo | mapo1_lokumilo = Regiono Bratislavo | mapo2 = Bratislava boroughs map Petržalka.svg | mapo2_priskribo = Petržalka enkadre de Bratislavo <!-- *** TTT-paĝoj *** --> | commons = Petržalka | retpaĝo = [http://www.petrzalka.sk www.petrzalka.sk] | portalo = Slovakio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Petržalka''', '''Pozsonyligetfalu''' [[hungare]], '''Engerau / Ungerau''' [[germane]] estas iama [[vilaĝo]], nun [[urboparto]] de [[Bratislavo]] en [[Slovakio]]. [[Dosiero:Petržalka apartment blocks in Bratislava.jpg|eta|maldekstra|Simbolo de la ĉefurbo: [[Ponto SNP|Nova ponto]].]] [[Dosiero:Ato chorvatske rameno.jpg|eta|maldekstra|Nova kvartalo en Petržalka.]] [[Dosiero:Divadloarena.jpg|eta|maldekstra|Teatro "Arena" en Petržalka.]] == Situo == La urboparto situas sur [[ebenaĵo]], laŭ bordo de dekstra [[Danubo]], inter Danubo kaj [[Aŭstrio]], laŭ ĉef[[vojo]] kaj [[aŭtoŝoseo]] [[Budapeŝto]]-Bratislavo, laŭ ĉefvojo, aŭtoŝoseo kaj fervojo Bratislavo-[[Vieno]], laŭ [[fervojo]] [[Hegyeshalom]]-Bratislavo. Urbocentro de la ĉefurbo troviĝas 1 km. == Historio == Ekde la pratempoj la loko estis trapasejo tra la Danubo. Dum regado de [[Andreo la 2-a]] precipe [[peĉenegoj]] loĝis tie. Post la tatara invado [[germanoj]] alvenis. La unua mencio pri la setlejo devenis el [[1278]] en formo ''"Flezyndorph"''. Rifuĝintaj [[kroatoj]] alvenis en la [[16-a jarcento]]. En [[1809]] la [[francoj]] okupis la vilaĝon, dume okazis incendio. Tiutempe la inundoj estis oftaj. En la [[19-a jarcento]] la loko iĝis feriejo de [[Bratislavo]]. En [[1890]] konstanta fera [[ponto]] konstruiĝis, post 1 [[jaro]] la fervojo ekfunkciis al [[Szombathely]]. En [[1910]] loĝis en la vilaĝo 2947 da [[homo]]j, (1997 germanoj, 495 [[hungaroj]] kaj 318 [[slovakoj]]). Ĝis [[1919]] ĝi apartenis al [[Bratislavo]], al distrikto de [[Bratislavo]], poste al [[Ĉeĥoslovakio]]. Inter [[1938]]-[[1945]] la vilaĝo apartenis al [[Germanio]]. Post la [[2-a mondmilito]] la germanoj kaj la hungaroj estis deportitaj, la vilaĝo aliĝis al Bratislavo. Dum la [[socialismo]] tie konstruiĝis la plej granda loĝkvartalo de Slovakio. En [[2001]] loĝis en la urboparto 117&nbsp;227 da homoj, (108&nbsp;600 slovakoj, 4259 hungaroj, 1788 [[ĉeĥoj]], 219 germanoj). Ekde [[2008]] [[Hungario]], Aŭstrio kaj Slovakio apartenas al interna zono de Schengen, la limoj malaperis. La travojaĝo estas libera kaj senĝena. == Vidindaĵoj == * katolika [[preĝejo]] omaĝe al Apoteozo de Sankta [[Kruco]] de [[1933]] * katolika preĝejo omaĝe al Dolora [[Dipatrino]] de [[2001]] * Kafejo Park de [[1827]] * [[Universitato]] * [[teatro]] Aréna == Famuloj == En la iama Engerau mortis hungardevena ĉeĥoslovakiana preparisto [[Károly Kunszt]]. == Rilataj artikoloj == * [[Regna govio Malsupra Danubio]] ==Vidu ankaŭ== * [[Pionirara grupo 21 Bratislavo]] * [[Subsektoro Bratislavo]] {{Projektoj}} {{Municipoj de Regiono Bratislavo|Bratislavo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Petržalka| ]] [[Kategorio:Distrikto Bratislavo 5]] 7yk9it0681u8qchoqmygwfd9tr3tiwf 0 243825 9472308 8937235 2026-09-10T07:21:59Z Sj1mor 12103 9472308 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Nina Veiga Boneca Waldorf (21).JPG|dekstra|eta|200ra|Valdorfpupoj]] '''Valdorfpupo''' aŭ '''valdorfa pupo''', foje ankaŭ '''Steiner-pupo''' estas [[pupo (ludilo)|pupo]] uzata en [[valdorfa pedagogio]]. Ili estas proponataj al infanoj en [[valdorfa infanĝardeno|valdorfaj infanĝardenoj]] kaj [[valdorfa lernejo|lernejoj]]. Valdorfpupo estas vole simplaspekta por ke la infano mem uzu kaj plifortigu siajn imagpovon kaj kreivon. Tial la pupo ne havas vizaĝesprimon. [[Kruro]]j kaj [[brako]]j estas flekseblaj kaj ebligas naturajn poziciojn. == Pedagogiaj celoj == La uzo de valdorfpupo celas stimuli la imagpovon de la ludanta infano. Ĉar la aspekto de la pupo ne altrudas apârtan senton, la infano povas projekcii la mimikon ligitan al la ludo. Tiu faro de la infano gravas al ĝia evoluo. Aldone pro la diversaj naturmaterialoj, la infano lernas per [[tuŝo|tuŝa]] [[kognicio]]. == Tipoj == Ne ekzistas multaj diversaj tipoj de valdorfpupoj. Jen kelkaj el ili: * unuaj pupoj por beboj: simpla kapo kun alkudritaj pinta ĉapo kaj dormosako, plej ofte el dolĉa fajna trikaĵo plenigita de lano * pupoj kies vestaĵojn, ekz. [[supertuto]] oni ne povas forpreni * pupoj, similaj al beboj, en diversaj grandecoj * pupoj, similaj al infanoj, en diversaj grandecoj * [[bestoj]] * [[sezono|sezonaj]] figuroj, ekz. [[kristnasko|kristnaskaj]] * fantaziaj figuroj, kiel [[gnomo]]j, [[stelo]]j aŭ [[floro|florinfanetoj]] * figuroj el konataj infanlibroj == Fabrikado == Kvankam la [[merkato]] de valdorfpupoj estas sufiĉe granda, ne ekzistas grandaj produktantoj, krom la germana firmao ''„Käthe Kruse Puppen GmbH“'' , sed multaj malgrandaj metiistoj. La fabrikado estas kutime 100% manfarita. Tial ĉiu pupo estas almenaŭ iel malsama de la aliaj. Oni povas nomi ilin [[unikaĵo]]j. Artistoj alte taksas tiajn malsamojn, kiuj evidentigas la unuecon de la pupoj. Ĉefe la vizaĝo estas grava indiko de rekono inter la verkoj de diversaj artistoj. Ĝi povas esti [[pentrado|pentrita]] aŭ [[brodado|brodita]]. La pupoj estas plenigitaj de molaj materialoj kiel lano, aŭ pli malmolaj kiel [[rizo]]. La elekto de la plenigmaterialo difinas la molecon de la pupo kaj la eblon formi ĝin. === Aspekto === [[Dosiero:Nina Veiga Bonecos Waldorf (4).JPG|dekstra|eta|200ra|Valdorfpupo]] Kompare al kutimaj [[pupo]]j, la aspekto de valdorfaj pupoj estas malpli klara kaj detala. [[Mano]]j kaj [[piedo]]j estas simplaj ŝtrumpoj. Sur la vizaĝo distingeblas nur [[vango]]j kaj [[nazo]], orelaj ekzistas nur maloftege. La pentrado aŭ brodado de la buŝo estas grava afero. Oni evitas esprimi apartan senton tra la mimiko. Laŭ valdorfa pedagogio, tion faru nur la ludanta infano. Tial la buŝo montras nur ekrideton. Tio estas unu el la grandaj malfacilaĵoj dum kreado de valdorfpupo kaj tiel spegulas la lerton de la artisto. La kapo de valdorfpupo estas kutime ornamita de hararo aŭ kapvestaĵo. La haroj de plej altkvalitaj pupoj estas faritaj ekz. el plantfarbita lano kaj unuope nodita al la kapo. Foje oni uzas ankaŭ pretajn [[peruko]]jn, kiuj kutime ne estas el naturmaterialoj, sed el artefaritaj materialoj. Baze, ne ekzistas limo al aspekto de valdorfpupo. Tiel ĉiu artisto koncentriĝas je la laŭ vi plej esenca punkto en siaj verkoj. === Materialo === Valdorfpupoj estas faritaj ĉefe el naturmaterialoj. Artefaritaj materialoj estas nur malofte aldonitaj, kaj nur por malgrandaj eroj. Kutimaj materialoj estas: * [[ekologio|ekologie produktata]] [[lano]] * [[ekologio|ekologie produktata]] [[kotono]] * [[ligno]] * [[farbo]]j tiritaj nur el [[planto]]j * [[radiko]]j, [[ŝtono]]j aŭ similaj aferoj == Literaturo == * ''Kinder Dolls: A Waldorf Doll-Making Handbook'', Maricristin Sealey, Hawthorn Press, 2001, ISBN 190345803X == Vidu ankaŭ == * [[Valdorfa pedagogio]] * [[Valdorfa lernejo]] * [[Valdorfa infanĝardeno]] * [[Antropozofio]] * [[Rudolf Steiner]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.hobby-handarbeit.de/waldorfpuppe/text/einleitung.html Klarigoj por kudri mem valdorfan pupon] {{de}} [[Kategorio:Pupoj]] [[Kategorio:Antropozofio]] [[Kategorio:Pedagogio]] rv8oos3k72pz3zrqdlufwhxrdbky2uk 0 244262 9471998 9386899 2026-09-09T12:53:57Z Roberto 609 /* Homoj rilataj al Villach */ 9471998 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=AT-2|situo sur mapo2=Aŭstrio|zomo=10}} '''Villach''' [FILaĥ] (slovene: ''Beljak'', itale: ''Villaco'') estas urbo en la [[aŭstria]] [[federacia lando]] [[Karintio]], ĉirkaŭata de la banlokoj ĉe la lagoj Ossiacher See, Magdalenasee, Leonharder See, Vassacher See. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. En 1997 Villach honoriĝis per la titolo [[Alpa urbo de la jaro]]. En la centro de la Karintia Lago- kaj Montoregiono, je la kruciĝpunkto de internaciaj trafiklinioj, ĉe ''Drau'' ([[Dravo]]), la ĉefrivero de Karintio, situas la Kurac- kaj kongresurbo [[Villach]] kun la [[Termofonto-Kuracbanejo Villach]] ([[germane]] ''Warmbad Villach''). Okcidente de la termobanejo leviĝas la giganta montomasivo de la [[Villacher Alpe]] (Filaĥer Alpe). Multnombraj historiaj vidindaĵoj memorigas la varioplenan pasintecon de la urbo, kiu jam en la [[antikva tempo]] havis apartan signifon kiu grava "pont-loko". De la jaro [[1007]] ĝis [[1759]] la urbo apartenis al la [[Monaĥejo]] [[Bamberg]]. ==Vidindaĵoj== * [[Paroĥopreĝejo de Villach]] == Homoj rilataj al Villach == * [[Albert Quendler]] *[[Manfried Rauchensteiner]], historiisto ===Lokaj esperantistoj=== *[[Leopold Wagner von Wagnersheim]] <gallery> Dosiero:Villach kirche zum Heiligen Kreuz.jpg|Villach, preĝejo Sankta Kruco Dosiero:Villach Maibachl 04042007 01.jpg|Maibachl Dosiero:Villach - Draubrücke mit Blick zur Altstadt- 2005.jpg|Urbocentro </gallery> {{projektoj}} [[Kategorio:Urboj de Aŭstrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Karintio]] 2wsngw2qm8vrweffykvku407ml1hc84 0 250459 9472256 9399441 2026-09-10T05:45:33Z Sj1mor 12103 9472256 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kantisto | nomo = Leslie Cheung Kwok-Wing<br />張國榮<br /> レスリーチャン | dosiero = Leslie Cheung.jpg | priskribo de dosiero = Leslie Cheung dum koncerto, 1997 | grandeco de dosiero = | larĝa dosiero = | fono = soloa kantisto | naskonomo = | alie nomata = Asian Biggest Superstar, 哥哥 | kromnomo = | naskiĝo = [[12-an de septembro]] [[1956]]<br />{{flagicon|Honkongo}} [[Kowloon]], [[Honkongo]] | morto = [[1-an de aprilo]] [[2003]]<br />{{flagicon|Honkongo}} [[Honkongo]] | deveno = | instrumento = [[kantado]] | tipo de voĉo = | ĝenro = [[Canto-popmuziko]] | profesio = [[kantisto]], [[aktoro]], [[filma direktoro]], [[tekstisto]] | aktivaj jaroj = [[1977 en muziko|1977]] – [[2003 en muziko|2003]] | eldoninto = [[Polydor Records|Polydor]], [[Capital Artists]], [[Cinepoly Records|Cinepoly]], [[Rock Records|Rock]], [[Apex Music]], [[Universal Music Group|Universal]] | parencaj temoj = | ttt = | nuntempaj membroj = | antaŭaj membroj = | signifa instrumento = |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }}}} '''Leslie Cheung Kwok-Wing''' ([[12-an de septembro]] [[1956]] - [[1-an de aprilo]] [[2003]]), ankaŭ konata sub la kromnomo ''Pliaĝa frato'' (哥哥), estis aktoro kaj muzikisto de [[Honkongo]]. Cheung estis konsiderita kiel unu el la fondintoj de la stilo ''[[Cantopop]]'' kaj "kombinis treege sukcese filman kaj muzikan karieron". En 2000, Cheung estis de Ĉina Centra Televido nomata ''Azia Plej granda Superstelo'', kaj per voĉdonado konsiderata kiel ''La plej Preferata Aktoro en 100 jaroj de [[ĉina kinematografio]]'' en 2005. == Infanaĝo kaj edukado == Leslie Cheung Kwok-Wing naskiĝis en [[Kowloon]], [[Honkongo]]. Lia naskiĝnomo estis Cheung Fat-chung (張發宗), kiu estis poste ŝanĝita al lia podia nomo, Cheung Kwok-Wing. Cheung estis la plej juna el dek infanoj en mezklasana [[Hakka]]-familio. Cheung Wut Hoi - lia patro estis tre konata tajloro, inter kies klientoj troviĝis la usonaj aktoroj [[William Holden]] kaj [[Cary Grant]]. Liaj gepatroj eksedziĝis kiam li estis tre juna. Estante en Honkongo, Leslie Cheung lernis en Rosaryhill-Lernejo. Kiam li estis 13-jara, li estis sendita al [[Anglio]] kiel pensionano ĉe Lernejo Eccles Hall, kie li frontis rasan diskriminacion. Li laboris kiel drinkejisto ĉe restoracio de familianoj kaj kantis dum la semajnfinoj. Ĉirkaŭ ĉi tiu periodo li elektis por si la nomon "Leslie". Laŭ Cheung, li elektis ĉi tiun nomon, ĉar "mi amas la filmon [[Gone with the Wind]]. Kaj mi ŝatas la aktoron [[Leslie Howard]]. La nomo povas esti vira aŭ virina, estas por ambaŭ seksoj. Tial mi ŝatas ĝin." En kelkaj liaj intervjuoj, Cheung deklaris: "Mi ne havis feliĉan infanaĝon. Ĉikanoj, bataloj, ni ne kunvivis; mi estis edukata de mia avinjo. Kiel mi diris, plej influis min en mia junaĝo, ke miaj gepatroj ne estis hejme kun mi. Kiel juna infano, oni ne povus ĉiam interpreti kial la gepatroj ne estis hejme. Ĉi tio min deprimis foje." En Universitato de Leeds en la norda Anglio, Cheung studis pri [[komerca administrado]] de teksaĵoj. Li retiriĝis de la universitato fine de sia unua jaro, kiam lia patro malsaniĝis. Post la patra resaniĝo, Cheung ne revenis Anglion por kompletigi la studojn. == Kariero == === Frua kariero === En 1977, Cheung gajnis duan premion ĉe la Azia Muziko-Konkurso kiun organizis ''Rediffusion Television'' (RTV). Li subskribis kontrakton kun RTV, kiu poste iĝis [[Asia Television Limited]] (ATV) kaj komencis sian karieron en la distro-industrio. Li subskribis ankaŭ muzikan kontrakton kun [[Polydor Records]], per la diskoj ''Taga Sonĝo'' (1977) kaj ''Sago de Amanto'' (1979). La fruaj tagoj de lia kariero ne estis facilaj. Li iam estis huita for de la podo dum publika apero, kaj liaj unuaj du albumoj ne estis bonvenigitaj de la publiko. Li forlasis Polydor Records fine de sia kontrakto. La unua filmo de Cheung, ''La Erotika revo de la Ruĝa Ĉambro'' (紅樓春上春) en 1978 estis mola pornofilmo. Cheung poste deklaris ke li ne sciis pri la seksa naturo de la filmo kiam li subskribis la kontrakton. Dum la 1970aj jaroj kaj 1980aj jaroj, li aperis en pluraj televiddramoj kiel ''La Juna Konkubino'' (我家的女人), ''Agentejo 24'' (甜甜廿四味), ''Pariĝo'' (對對糊), kaj ''La Spirito De La Glavo'' (浣花洗劍錄). Ĉi tiuj televiddramoj kaŭzis ke lia nomo fariĝis konata en Sud-Orienta Azio. === Supreniro al famo === En 1982, Cheung kontraktis kun [[Capital Artists]] post la fino de sia kontrakto kun RTV. Tie [[Florence Chan]] fariĝis lia muzikagento kaj restis tia dum lia tuta kariero. Tie li renkontis [[Anita Mui]], alian Honkongan idolon de ''Cantopop'', kun kiu komenciĝis longa daŭra amikeco. En 1983, Cheung kreis sian unuan furoran kanton, "La Vento plu blovas" (風繼續吹). En 1984, li publikigis sian unuan plejfuroran kanton "Monica", kiu fariĝis la unua t.n. "rapida" kanto, kiu gajnis la Premion "Dek Plej Bonaj Ĉinaj Oraj Kantoj" de RTHK. "Monica" fariĝis reprezentanto de nova ĝenro de Honkonga muziko en la mezde la jaroj 1980. Fervoruloj komencis postuli rapidajn kaj energiajn ''Cantopop''-kantojn, kiuj estus taŭgaj kaj por danci kaj por aŭskulti. Aliaj "Dek Plej Bonaj Oraj Kantoj" publikigitaj de Cheung tra Ĉefurbo-Artistoj inkluzivis "Sovaĝan Venton" (不羈的風) (albumon, Por Via Amo Nur, 1985); "Kiu Povas esti Kun Mi" (有誰共鳴) (albumo, Leslie Cheung: Allogeco Mi, 1986) kaj "Amo en Tiuj Jaroj" (當年情) ( temokanto por Pli bona Morgaŭo, albumo Leslie Cheung: Allogeco Mi, 1986). "Kiuj Povas esti Kun Mi" fariĝis la Oro de la Oro-Kantoj (Plej bona Kanto) de la Jaro 1986. === Filmoj === La filmokariero de Cheung estis malpli rapida. Li aperis en sekundaraj roloj en la filmoj ''Encore'' (1980) kaj ''Juĝata'' (1981). Tamen, lia talento estis baldaŭ agnoskita per lia kandidatiĝo por la Honkongaj Filmo-Premioj kiel plej bona sekundara aktoro por lia rolo en la lasta nomita filmo. Post ĉi tiu kandidatigo, li komencis ĉefroli kiel la heroo en ''Adoleskaj Revemuloj'' (1982) kaj fariĝis ĉefrolulo en preskaŭ ĉiu filmo kiun li faris de tiam. De la fruaj 1980aj jaroj tra 1986, la plimulto de la filmoj en kiu li ĉefrolis, estis adoleskaj filmoj. Inter ili, Nomado (1982, direktita de Patrick Tam Kar-ming) estas ĝenerale konsiderata de filmokritikantoj kiel la reprezentanto de la Honkongaj "Nova Ondo"-filmoj. La Cheung-a rolo kiel Louis en Nomado igis li gajni sian unuan kandidatigon kiel plej bona aktoro de la Honkongaj Filmo-Premioj. Poste, Cheung deklaris ke li konsideras Nomadon lia unua "vera" filmo. Dum ĉi tiu periodo, Cheung daŭre ludis en kelkaj televidaj dramoj, kiel "Iam Sur Ordinara Fraŭlino" (儂本多情) kaj "La Falinta Familio" (武林世家). === Steleco kaj retiriĝo === <!-- Leslie Cheung en la Fina Renkonto de la Legendo koncerto, 1989. En 1986, li aliĝita al Cinepoly Rekordoj Honkongo kaj liberig la albumon Someron Enamiĝon en 1987. Somero Enamiĝo fariĝ la Furora KD de la Jaro kaj IFPI Furora Albumo en Honkongo. La sukceso de Somero Enamiĝo faris lin unu el la plej bonaj du Cantopop idoloj tiutempe ( la alia estis Alan Skota ĉapo). En 1988, li kunmet unu el lia plej famaj kantoj "Silento estas Ora" (沉默是金). Aliaj popularaj albumoj eldoniĝita de Cheung tra Cinepoly Rekordoj inkluzivis Varman Someron (1988), Virgan Neĝon (1988), Leslie 89 (Flankon vizaĝon, IFPI Plej bonan Albumon de la Jaro, 1989), Fina Renkonto (1989), kaj Salut (1990). Salut estis la unua neprofitocela albumo liberigis de superstelo en Honkongo muziko historio tio, ke ..us nur kompil kantoj originale elfar de alia kantistoj. laŭ Cheung, Salut estas li omaĝo muziko. Li donacis ĉiuj enspezo de la vendoj de Salut la Honkongo Akademio por Teatraj artoj (香港演藝學院), kiu estis nom la Leslie Cheung Monumento Esploroj post lia morto. Kun la populareco de Cheung kaj Skota ĉapo, fervoruloj de ĉi tiuj du steloj fariĝis ĉiam pli malamika al unu la alian, komencanta delonga konflikto ke baldaŭ meti pezan premon sur kaj kantistoj. En 1988, Alan Skota ĉapo publike ĉes ĉiuj popmuziko premiaj ceremonioj. En 1989, Cheung anoncita lian intencon al emeritiĝ de lia muziko kariero kiel kantisto. Cheung tiame starig rekordon starig rekordon per esti la unua kantisto senescepte en Cantopop historio tenadi emeritiĝon koncerton serion (Finan Renkonton de la Legendo), kiu (al)kuris al 33 sinsekvaj noktoj (li estis 33 tiutempe) ĉe Honkongo Koloseo. En 1990, li las Honkongo je la kulmino de lia muziko kariero kaj elmigrita al Vankuvero, Brita Kolumbio, Kanado, kie li laŭdire "trov paco kaj trankvilo."[20] Cheung akir Kanada civitaneco en 1992 kaj reven al Azio plentempa en 1995 por lia reapero en Ĉinalingvo populara muziko. De 1986 ĝis 1989, Cheung ag en kelkaj filmoj tio, ke ..n oni rigardas kiel ..n kiel Honkongo klasikaĵoj de filmo kritikantoj kaj Azia filmo fervoruloj. En 1986, Cheung kunprezent en la ĉefrolo kun Manĝaĵoj Grasa en Pli bona Morgaŭ (direkt de John Varb), kiu estis ĝenerale konsider kiel tendenco pli_anto komenco por Honkongo mafio filmoj en la 1980s. Cheung lud Ilaro, virta kaj idealisma juna policano. Cheung-a rolo en la filmo estis ĝenerale konsiderita lin debuton kiel grava aktoro. Li ankaŭ ĉefrol en la daŭrigo, Pli bona Morgaŭ DUA (1987). Ankaŭ en 1987, Cheung ĉefrol en Stanley Kŭan-a Rouge kie li lud Chen-Pang Chan, infatuated, opiofumado Playboy kaj kondamnita amanto de bela prostituitino, Fleur (lud de Anita Mui). Pli, en la sama jaro (1987), li aper en Tsui Hark-a Ĉina Fantomo Artikolo (direkt de Ching Siu-tung). Cheung ludis Molvon Choi Pek, bonesignif sed malkuraĝa ŝuldo kolektanto kiuj(n) havis enamiĝintan al bela fantomo (lud de Joey Wong). Li elfaro en ĉi tiuj filmoj gajn al li du Plej bona Aktoro kandidatigo de Honkongo Filmo Premioj. La sukceso de Pli bona Morgaŭ kaj Ĉina Fantomo Artikolo fariĝis fame konatan sciatan en la Japana kaj SudKoreio filmo merkatoj. --> === Ora epoko en filmo === <!-- Leslie Cheung en la filmo Tagoj Esti Sovaĝa, 1990La mez80s al mez90s estis ora epoko en Hong Kong-a filmindustrio, kiu koincidita kun Cheung-a filmo kariero. En 1990, Cheung ag kiel Yuddy, bonaspekta, senkompata malbona knabo, philanderer kaj narcisisto en Wong Ŭai-a filmo Tagoj Esti Sovaĝa. Li elfaro en Tagoj Esti Sovaĝa gajn al li la Plej bona Aktoro Premio ĉe la Honkongo Filmo Premioj en 1991 kaj li unua kandidatigo de Plej bona Aktoro ĉe la Ora Ĉevalo Filmofestivalo (Tajvano). Li ankaŭ agis en du aliaj Wong Kar-wai filmoj. En la 1994 batalartoj filmo, Cindro de Tempo, li prezentas en la ĉefrolo kiel Ouyang Feng, [[glavisto]]n kaj [[sikario]]n, kiu elspezas liaj tagoj en dezerto. Lia rolo kiel Ouyang gajnis al li premion '''Plej bona Aktoro''' ĉe la Honkongo Filmo Kritikantoj Socio Premioj. En 1997's filmo Feliĉa Kune kiu centre prezentis kompleksan interrilaton inter du gejaj amantoj (kvankam Wong insistis ke tio ne esence "geja" filmo), li ludis la kaprican Ho Flugilo-n, kiu iris al [[Argentino]] kun sia amanto Lai Yiu-fai (ludata de [[Tony Leung Chiu-wai]]). En 1992's historia majstroverko Adiaŭas Mian Konkubinon (direkt de Chen Kaige), Cheung ag kiel la Pekino opero stelo Dieyi Cheng, Pekino opero artisto kiu ating famo kun liaj ravaj prezentoj de virino(j) roloj. Adiaŭas Mian Konkubinon estas la unua Ĉina filmo ricevi gajnis la Oran Palmon premion ĉe la Cannes Filmofestivalo. Ĝi ankaŭ gajnis pli ol dudek alia filmo premioj inkluzivanta Ora Terglobo por Plej bona Fremda Filmo kaj Oscar kandidatigoj por Plej bona Fremda Filmo kaj Plej bona Kinematografio. Cheung-a elfaro en la filmo gajn al li internacia famo kiel filmostelulo kaj fiks li paŝoj en la metropolo Ĉinio filmindustrio. En 1996, li labor denove kun Chen Kaige, lud la rolo de nebula amaĵisto, Zhongliang Yu, en Temptress Luno. En 1998's Tempo al Memor (direkt de Yip Ying), li ag kiel Jin, subtera Ĉina Komunista gvidanto. Li Honkongo fono kaŭzis pasian debaton tiutempe, sed la filmo ankoraŭ atingita sukceson ĉe filmspektantoj en metropolo Ĉinio kaj en 2004 gajnis " Plej popularan Fremdan Filmon" Premion ĉe la Pjongjang Filmofestivalo. Aliaj gravaj filmoj, kie Cheung ĉefrolis dum ĉi tiu periodo, inkluzivas La Edziniĝonto kun Blanka Haro (kun [[Brigitte Lin]], 1993), Li estas Virino, Ŝi estas Viro (kun [[Anita Yuen]], 1994), La Fantomo Amanto (1995), kaj Viva Erotica (kun [[Shu Ki]], 1996). Lia prezentiĝo en ĉi tiuj filmoj gajnis al li tri kandidatigojn por premioj de '''Plej bona Aktoro''' ĉe la Honkongo Filmo Premioj kaj tri Plej bona Aktoro Premio kandidatigoj ĉe la Ora Ĉevalo Filmofestivalo de 1990 1998. Kiel diverstalenta aktoro, Cheung ankaŭ agis en multaj [[komedio]]j. En 1991, teamo denove kun Manĝaĵoj Grasa kaj [[Cherie Chung]], Cheung ludis lertan kaj ĉarman ŝteliston en John Varb Iam Ŝtelisto. En 1992, Ĉio bonordas, Fin Bone, li agis kiel ineca frato kiu poste konscios la signifon de vera amo. Alia tre konata komedio inkluzivis La Aglon Pafadon Heroojn, estas Mirinda Vivo, kaj La Ĉina Festeno. Cheung estis ankaŭ allogulo en Honkongo; de 1990 1998, 13 el 39 filmoj en kiu li prezentiĝis en la ĉefrolo estis enlistigitaj kiel ĉiujaraj dek plej multe vizitataj filmoj. Kvankam Cheung ĉesis sian karieron kiel [[popmuziko|popmuzika]] [[kantisto]] de 1989 1995, li daŭrigis en sia muzika kariero kiel [[komponisto]]. Li kunmetita pli ol dek kantoj dum tio, ke tempo. En 1993, li gajnis Plej bonan Originalan Filmon Kanton Premion de Ora Ĉevalo Filmofestivalo por la temokanto Ruĝa Vango, Blanka Haro al la filmo La Edziniĝonto kun Blanka Haro ( kiel komponisto). En 1995, li kunmet ĉiuj tri temokantoj por la filmo La Fantomo Amanto. kiel komponisto, Cheung gajnis kvar kandidatigoj por Plej bona Originala Filmo Kanto Premio ĉe la Ora Ĉevalo Filmofestivalo kaj Premioj kaj du kandidatigoj por Plej bona Originala Filmo Kanto ĉe la Honkongo Filmo Premioj. --> === Reveno al la muziko === <!-- Albumo Ruĝa, 1996En 1995, Cheung subskrib kontrakto kun Roko Rekordoj, reven al muziko kiel kantisto. ĉe la sama jaro, li liberigis lin unuan poŝto"emeritiĝo" albumo, Amata. Amata atingita grandan merkaton sukceson kun la premio de IFPI Furora Albumo, sed efektive ĝi ..is ne ricev multe aklamo de muziko kritikantoj tiel kolekto de Cheung-a filmo temokantoj de 1993 al 1995. En 1996, Cheung liberig eble lian plej tre aklam albumo, Ruĝa. Ruĝa estis fuzio albumo, miksanta glata ĵazo, R&B, vizito salteto, ktp., en Cantopop, form konsekvenca unika stilo. Cheung laboris ekde tiam sur pinta muziko kaj ankaŭ Cantopop, li nova muziko stilo estanta rimarkeble (kiu) malsam antaŭ li pli frua emeritiĝo. En ĉi tiu albumo, Cheung ankaŭ kunmetita alian gravan kanton en li muziko kariero, Ruĝa. En 1998, Cheung liberig lian unuan albumon en La ĉina lingvo (kaj ankaŭ la sola (kiu) originale en la lingvo), Printemps. En 1997, Cheung ten lia unua postemeritiĝo koncerto serio: Monda rondiro 97, kiu daŭr de Dec. 12, 1996 al Junio 17, 1997. Kiel kun la rafinaĵoj al lia muzika stilo, Cheung enkondukita novan bildon al lia spektantaro. La plej aŭdaca parto eble estis la ferm danco "Ruĝa" kie Cheung faris tango dueton en paro de ruĝaj altakalkanoj kun maĉisma dancanto. Monda rondiro 97 inkluzivis 55 koncertojn: 24 koncertojn estis tenadita en Honkongo Koloseo kaj 31 koncertoj estis tenadita en la urboj tutmonde. Inter ili, ses koncertoj estis tenadita en Japanio kaj metropolo Ĉinio respektive. Monda rondiro 97 estis la unua koncerto serio ke Cheung tenadis en ĉi tiuj du lokoj. En 1999, Cheung komenc muziko kompanio, Apogeo Muziko, subskrib disdonado kontrakto kun Universala Muziko Grupo(UMG). Gravaj albumoj liberigita tra UMG inkluzivas [[retronombrado|Retronombr]] Kun Vi (1999), Granda Varmo (2000), kaj Sennoma (2000). la furoraj kantoj liberigita de li dum ĉi tiu periodo inkluzivas Pasapudest Dragonfly, la pinta iun furora kanto, Granda Varmo, kaj Las Ĝustaj Manoj, Dek plej bonaj Oro Kanto de la Jaro (1999). Li ankaŭ kunmetita la kanton Min (unuan liberig en albumo Granda Varmo), kiu estis konsider de li kiel kanto de sinkomunikaĵo. En 2000, Cheung estis premi* la Oran Nadlon premion (vivdaŭron atingon premion en Cantopop muziko). En la sama jaro, Cheung estis asignita kiel la "Muziko Ambasadoro" de Composors Kaj Aŭtoroj Socio de Honkongo (MONO) ĝis lia morto. Cheung ankaŭ kunmetita la temokanton Noan Keston, por la MONO Ora Vel Premio. --> === Pli postaj jaroj === <!-- Leslie Cheung en Pasio Travojaĝo, 2001En 2000, Cheung ten lia fina koncerto serio, Pasio Travojaĝo. Pasio Travojaĝo inkluzivis 43 koncertojn, daŭrantan de Julio 31, 2000 al Aprilo 16, 2001. estis lia plej disputo, kaj eble plej bona koncerto. Cheung laboris ĉe la unua fojo kiel la arto direktoro kaj ankaŭ la kantisto por la koncerto. Li invitis Paul Gaultier desegni ĉiuj ok kostumoj por la koncerto. Tamen, la kostumoj, kune kun li longa peruko kaj barbo, estis kritikita amare de Honkongo amaskomunikilaro ĉe la frua etapo de la koncertoj. Cheung poste sciigita ke Gaultier estis tre kolera pri la kritiko kaj asertis en retpoŝta mesaĝo (send al Cheung) ke li ..us neniam desegn kostumoj denove por iu Azia prezentisto. Malgraŭ la fruaj kritikoj de la amaskomunikilaro, Pasio Travojaĝo atingis grandegan sukceson. Pasio Travojaĝo estis tre bonvenigis en Japanio kaj faris Cheung tenad 10 koncertoj tie. kune kun Monda rondiro 97 koncertoj, Cheung starigis rekordon starig rekordon de fremdaj artistoj de tenadantaj 16 koncertoj en Japanio. En Ĉinio, Cheung starigis rekordon starig rekordon ne jam rompita de tenadanta du sinsekva nokto koncertoj en Ŝanhajo Stadiono (kapacito de 80,000). Li estis ankaŭ aljuĝita la "Grandan Salut Premio" (2000) de Mingpao Ĉiusemajna ( Honkongo) kaj "Muziko Salut Premio" (2000) de Ĉina Popmuziko Amaskomunikilaro Asocio (metropolo Ĉinio) por lia labor en Pasio Travojaĝo. ne pli malfrue ol la fino de la 1990s, Cheung havis komencis koncentriĝ pri ag en neenamiĝo roloj. En La Infano (1999, direkt de Jacob Cheung Ĥi), li prezent en la ĉefrolo kiel malriĉa unu patro kiu subten forlas knabeton. En la suspensfilmo Duoblig Frapeti (2000, direkt de Lo Ĥ* Leung), lin lud psycho murdinto, Riĉjo. En la 2002 psycho suspensfilmo Internaj Sentoj (direkt de Lo Ĥ* Leung), lin lud psikologo Dro. Leĝo, kiuj(n) eltrovis siajn proprajn emociajn aferojn kiam li provis trakti lin pacienton Yan (Kar Yan Lam). Li elfaro en ĉi tiuj filmoj gajn li alia Plej bona Aktoro kandidatigo de la Honkongo Filmo Premioj. Li ankaŭ rikoltis alian du Plej bona Aktoro Premio kandidatigoj de Tajvano Filmofestivalo. Dum ĉi tiu periodo, Cheung komencis provi lin manon ĉe filmo direkto. En 2000, li direkt lia unua filmo, la 45 minutoj De Cindro al Cindro. En 2002, li komencis filmon lian unuan regulan longecon filmon Ŝtel(ad) Koro. La filmo ne estis kompletigita pro la (pli)malboniĝo lia sano. --> == Seksa orientiĝo == <!-- Cheung estis bisexual kaj iam dir en intervjuo en Tempo revuo:"Estas pli konvena al dir Mi estas bisexual. Mi havis koramikinojn. Kiam Mi estis 22 aŭ tiel, Mi demandis mian koramikinon Teresan Mo (lian kolegon en ĈIUTERENA MOTORCIKLO de la tempo) al geedziĝ min." Malgraŭ multaj klaĉgazeto onidiroj, li neis lin samsekseman/duseksan orientiĝon por la unua duono lia kariero, ĝis lia sinteno malstreĉ konsiderinde post elmigranta al Vankuvero. En la fruaj 1990aj jaroj li fariĝis unu el la malmultaj Honkongo aktoroj kiuj(n) aŭdacis ludi gejajn karakterojn onscreen. Cheung-a unua geja rolo estis Cheng Dieyi en Adiaŭas Mian Konkubinon (1993). Cheng Dieyi estis Pekino opero kantisto aŭ Dan (viro(j) aktoro kiu lud virino(j) roloj) kiu havis enamiĝintan al lia(j) viro(j) kantado partnero. En Wong Ŭai-a Feliĉa Kune (1997), Cheung lud alia geja rolo, Ho Flugilo. Feliĉa Kune enhavita plendetalan sekson scenojn. Li estis kandidatigita por la Plej bona Aktoro Premio ĉe la Ora Ĉevalo Premioj kaj la Honkongo Filmo Premioj por li rolo en Feliĉa Kune. En 1995 Honkongo klaĉgazeto eldoniĝita foton de Cheung kun alia viro, Daffy Tong Hok-Tak (唐鶴德). En 1997 koncerto, Cheung publike rivelis ke Tong estis li "plej amata" post lia patrino. La Honkongo amaskomunikilaro poste akceptita la du viraj interrilato kaj la klaĉgazeto donis Tong la kromnomon Tong Tong (en la stilo de Ir Ir). Post Cheung-a morto, Cheung-a familio eldoniĝita tutpaĝan nekrologon en Honkongo ĵurnalo, en kiu Tong estis enlistig kiel supervivanta edz(in)o (未亡人). Tong, kune kun Cheung-a plejaĝa fratino, estis ankaŭ nomita kiel la executor de Cheung-a bieno. --> == Morto == Cheung sinmortigis la 1-an de aprilo 2003. Li saltis el la 24-a etaĝo de la Hotelo ''Mandarin Oriental'' en la Centra distrikto de Honkonga Insulo. Li lasis suicidan noton dirante ke li estis suferinta deprimiĝon. Li estis 46-jara. <!-- Kiel unu el la plej popularaj prezentistoj en Azio, Cheung-a morto ŝok la Azia distro industrio kaj Ĉina komunumo tutmonda.[35][36][37][38][39] [40] Onidiroj pri la kaŭzo de lia morto disvastig tiel rapide tio, ke lia familio alvokita (al) klaĉgazetoj al las Cheung ripoz pace, kaj ne sensationalize lia seksa orientiĝo kaj kialoj pro kiuj suicido. la tago post Leslie-a morto, li longa tempo partnero, Tong, konfirmis ke Cheung suferis (klinikan) melankolion kaj estis vidantaj psikiatroj por kuracado por preskaŭ unu jaro. Li ankaŭ rivelis ke Cheung havis provitan suicidon en 2002. Poste ĉe lia enterigo, Cheung-a nevino sciigita tio, ke ŝia onklo havis severan klinikan melankolion kaj suferita multe dum la lastaj jaro (2003). Malgraŭ la risko de infekto de SARSO kaj la Kiu estas averto sur vetur al Honkongo, dekmiloj, interalie famuloj kaj aliaj fervoruloj, multaj de aliaj mondopartoj kiel metropolo Ĉinio, Tajvano, Japanio, Sudorienta Azio, la Usono kaj Kanado ĉeestita Cheung-a memora diservo, kiu estis ten por la publika, Je la ..a de aprilo 7, 2003. Cheung-a enterigo estis sur Aprilo 8, 2003. Por preskaŭ unu monato, Cheung-a morto superregitajn gazetajn titolojn en Honkongo kaj liaj kantoj estis konstante sur la aero. Cheung-a fina albumo Ĉio Sekvas la Venton (一切隨風) estis liberigita tri monatoj post lia morto. Cheung-a suicido noto (traduko): "Melankolio! multajn dankojn al ĉiuj miaj amikoj. multajn dankojn Profesoro Felice Lieh-Mak (Cheung-a fina psikiatro, 麥列菲菲). ĉi tiu(n) jaro(n) estas do forta. estas netolereble jam ne. multajn dankojn Sro. Tong. multajn dankojn mia familio. multajn dankojn Fei-Fei (Lydia Shum Bruegoha). En mia vivo Mi faris nenio malbona. kial ĝi devas esti tiel ĉi?" Cheung-a suicido noto (Ĉina): "Melankolio! 多謝各位朋友，多謝麥列菲菲教授，這一年很辛苦，不能再忍受， 多謝唐先生，多謝家人，多謝肥姐. 我一生沒做壞事 為何這樣?" --> == Aldonaj informoj == <!-- Estis raportite, ke Cheung akiris la kromnomon "gorgor" (哥哥, pliaĝan fraton) kiam li ag en la filmo La Edziniĝonto kun Blanka Haro kun Brigitte Lin en 1993. Tamen, Cheung diris, ke li estis unua nom gorgor de Joey Wong kiam ili labor por filmo Ĉina Fantomo Artikolo. En Maltraf Vi Multe Leslie koncerto (2008), Susan Hwuang, intima amiko de Cheung, dir Carina Lau Kar Molvo estis la unua kiu nom Cheung "gorgor" kiam ili lud Mahjong jam en 80s. Li fina publiko kantado apero estis en la forpasinta Anita Mui-a fina 2002 koncerto kiel gasto prezentisto, nelonge antaŭ li morto. Tie, li kantis dueton kiu ili havis registritan en la 80s kaj nova kanto "Malaperinta Sezono de Gloro". Li direktis kaj agis en la video de la kanto "Malaperinta Sezono de Gloro". Leslie Cheung estas la unua generacio de Pepsi steloj en Azio. Voĉdone elektita kiel n-ro 1 en Komerca Radia 10 PLEJ BONAJ Plej Belaj Homoj en Honkongo. Voĉdone elektita kiel la gajninto de la 10 Plej varaj Famuloj de la Jarmilo en Honkongo. En 2000, multaj retejoj kaj ĵurnaloj raportis ke Leslie Cheung, Brigitte Lin, Zhu Molvo Molvo kaj Michelle Reis estis elektiĝ kiel Kvar Senegale Beleco en Honkongo. Inter ili Cheung estas la sola viro, kaj la tuta cetero estas virinoj. Li kanto Monica estis kron kiel Kanto de la Jarcento. Nomita Azian Plej grandan Superstelon de GVATKAMERAO(J) en Pekino Ĉinio. Gajnis la Plej Preferatan Aktoron Premion en 100 jaroj da Ĉina La kino en la voĉdonado kiun ten Henderson Lando Evoluado Kun. Ltd, Honkongo Pramŝipo Kun. Ltd, HKFAA kaj UA Kinejoj por la Jarcento de Ĉina Filmo Historio (2005) En la listo 100 PLEJ BONAJ Preferataj filmoj de Ĉina La kino, voĉdone elektis de Honkongo publiko, li estas 5 filmoj de supro 10, kaj 4 ..aj de 5 plej bon-aj # - Adiaŭas Mia Konkubino # - Tagoj Esti Sovaĝa # - Pli bona Morgaŭ # - Feliĉa Kune # - Rouge La unua Honkongo aktoro kiuj(n) agis en metropolo Ĉinio filmo, Adiaŭas Mian Konkubinon (1993). Subten bonfaraj organizoj kiel Honkongo Ruĝa Kruco, Porinfana Kancero Fundamento Honkongo, kaj Fin Infano Seksa molestado Fundamento. Membro de la ĵurintaro ĉe Tokio Internacia Filmofestivalo en 1993 kaj la Berlino Internacia Filmofestivalo en 1998. unu el 10 Ĉinaj Kulturaj Idoloj de la 20a Jarcento. Li vakso cifero ĉe Madame Tussauds Honkongo estis rivel sur Marto 31, 2004 (unua ŝia mortodatreveno). Estas met en "Historia kaj Naciaj Herooj" ĉambro (Cheung estas la sola kantisto/aktoro en ĉi tiu ĉambro). La rigardo estas kiu rememorig pri Cheung en li fama rolo kiel Pekino opero impersonator Cheng Dieyi en la filmo, Adiaŭas Mian Konkubinon. 2006 Honkongo studo sur la famulo suicido eventoj sugestis ke Cheung-a morto povus ĵeti negativajn efikojn sur ..n la homoj jam melankolia dum la SARSO periodo: en Aprilo 2003, estis 134 suicidoj en Honkongo (Honkongo loĝantaro estas de 6.9 milionoj). Inter ili, 13 menc* Cheung en ilia suicido notoj. Tamen, la historia statistikero ced la papero montr ke la suicido indicoj en la monatoj antaŭ kaj post Aprilo 2003 teniĝas konsekvencan kun tiu, de Aprilo 2003. La papero ne analiz la efiko de la SARSO kaj ekonomio deprim sur la suicido indico aŭ. memori Cheung, iuj li fervoruloj donacis benkojn kun Cheung-a nomo parkoj ĉe la lokoj ili vivas, kiel Hibiya Parko en Tokio aŭ Stanley Parko en Vankuvero. Cheung nomiĝis la Elvis de Honkongo frue en li kariero. Hazarde, la jaro Elvis Antaŭ mortis estis la jaro Cheung komencis lin kantadon karieron. estas iuj kantoj pri Cheung, la plej fama iun estas Ir Ir, skribita kaj kantita de Lum Hon Yeung. --> == Listo de premioj == === Elektitaj premioj === Ĉi tiu artikolo aŭ sekcio ŝajne enhavi enkadrigitajn listojn ke eble bezonas postpurigon. * RTV Azia Kanto Konkurso Postaviculoj kun la kanto "Usona Torto" 1977 * Eksterlandaj Ĉinaj Ĉiutagaj Novaĵoj La Plej bona Novulo Premio 1977 * RTHK Dek plej bonaj Ĉina Oro Kantoj Premio gajninto kun la kanto Monica 1984 * TVB Jado Solida Oro Plej bona Dek Premio gajninto kun kanto Monica 1984 * Komerca Radio Ĉinaj Popkantoj Premio gajninto 1984 * RTHK Dek plej bonaj Ĉina Oro Kantoj Premio gajninto kun kanto Sovaĝa Vento 1985 * TVB Jado Solida Oro Plej bona Dek Premio gajninto kun kanto Sovaĝa Vento 1985 * Komerca Radio Ĉinaj Popkantoj Premio gajninto 1985 * RTHK Dek plej bonaj Ĉina Oro Kantoj Premio gajninto kun kanto Kiuj(n) Povas esti Kun Mi 1986 * TVB Jado Solida Oro Plej bona Dek Premio gajninto kun kantoj Kiuj(n) Povas esti Kun Mi kaj, Amo en Tiuj Jaroj 1986 * Komerca Radio Ĉinaj Popkantoj Premio gajninto 1986 * RTHK Dek plej bonaj Ĉina Oro Kantoj Premio gajninto kun kanto Sendorma Nokto, Somero Enamiĝo ankaŭ estas la Furora KD de la jaro kaj [[IFPI Furora Albumo]] en 1987 * TVB Jado Solida Oro Plej bona Dek Premio gajninto kun kanto Sendorma Nokto * RTHK Dek plej bonaj Ĉina Oro Kantoj Premio gajninto kun kantoj Silento estas Ora kaj Deproksime 1988 * TVB Jado Solida Oro Plej bona Dek Premio Plej populara(j) Viro(j) Kantisto 1988 * CRHK Finfina Kanto Mapo Premioj Plej bona Vira Kantisto 1988 * TVB Jado Solida Oro Plej bona Dek Premio gajninto kun kanto Komence de Nulo, kaj ankaŭ gajninto de la Plej populara(j) Viro(j) Kantisto 1989 * Komerca Radio Finfina Kanto Mapo Viro(j) Oro Premio 1989 gajninto LESLIE, albumo ankaŭ estas la [[IFPI Plej bona Albumo]] de la Jaro * IFPI Furora Albumo gajninto kun Korinklino 1999 * RTHK Dek plej bonaj Ĉina Oro Kantoj Premio Jarmilo Oro Kanto Premio por Monica 1999 * RTHK Ora Nadlo Premio (vivdaŭro atingo premio en Cantopop) 1999 * RTHK Dek plej bonaj Ĉina Oro Kantoj Premio gajninto kun kanto Lasis Dekstran manon 1999 * CRHK Finfina Kanto Mapo Premioj Dek plej bonaj Albumoj por Retronombrado Kun Vi 1999 * CRHK Finfina Kanto Mapo Premioj Plej bona Kanto Premio por Las Dekstra mano 1999 * Metropolo Radio Frapas Muzikopremiojn Plej bonan Kanton Premion por Las Dekstra mano 1999 * Metropolo Radio Frapas Muzikopremiojn Dek plej bonaj Plej bona Frap por Las Dekstra mano 1999 * TVB Jado Solida Oro Plej bona Dek Premioj Muziko Salut Premio 2000 * Mingpao Ĉiusemajna(j) Elstara(j) Viro(j) Kantisto Premio 2000 * Ming Pao Ĉiusemajna Granda Salut Premio por Pasio Travojaĝo 2000 * Komuna Premio de RTHK, CR, TVB & Metropolo Radio por la Plej bona *Albumo de la Jaro gajninto kun albumo Sennoma 2001 * Ĉina Popmuziko Amaskomunikilaro Premioj Plej bona Vira Kantisto Premio 2001 * Ĉina Popmuziko Amaskomunikilaro Premioj Plej bona Koncerto Premio por Pasio Travojaĝo 2001 * Ĉina Popmuziko Amaskomunikilaro Premioj Dek plej bonaj Ĉinaj Kantoj por Pasanta Dragonfly 2001 * "Sprite Mia Elekto" Ĉinio Originala Muziko Popmuziko Mapo Premioj Ora Kanto Premio por Febro 2001 * "Sprite Mia Elekto" Ĉinio Originala Muziko Popmuziko Mapo Premioj Jarmilo Elstara Atingo Premio 2001 * RTHK Dek plej bonaj Ĉina Oro Kantoj Premioj Arĝento Jubileo Premio de Plejboneco 2002 * Ĉina Popmuziko Amaskomunikilaro Premioj Vivdaŭro Atingo Premio 2003 * Ĉina Popmuziko Amaskomunikilaro Premioj Dek plej bonaj Ĉinaj Kantoj por Ĝis nun Sekve Ferm 2003 * MONO Mia Neniam superita Preferata Kanto por Mi 2003 * MONO Ora Vel Muzikopremioj Plej bona Alternativo Kunmetaĵo por Ĝis nun Tiel Ferm 2003 * Honkongo Filmo Premioj gajninto Plej bona Aktoro por Tagoj Esti Sovaĝa 1991 * Tajvano Ora Ĉevalo Filmofestivalo gajninto Plej bona Originala Filmo *Kanto por Blankhara Beleco 1993 * Ĉina Elfaro Arto Asocio Speciala Atingo Premio por Adiaŭas Mian Konkubinon 1993 * Japana Kritikanto Socio Plej bona Aktoro Premio (Fremda Filmo) por Adiaŭas Mian Konkubinon 1994 * Honkongo Filmo Premioj Plej bona Originala Filmo Kanto Premio por Postkur 1995 * Gajninto de HK Filmo Kritikantoj Socio Plej bona Aktoro Premio por Cindro de Tempo 1994 * Tajvano Ora Ĉevalo Premioj, Udn, Fenikso TELEVIDO, kaj Mondo Revuo *Tutmonda Dek plej bonaj Ĉinaj Filmosteloj Premio 1996 * Ming Pao Ĉiusemajnaj Teatraj artoj Premioj Plej Elstara Aktoro por Internaj Sentoj 2002 * Nikkei Distro Japanio Dek plej bonaj Plej bonaj Aktoroj en Azio 2004 * NHK Japanio Dek plej bonaj Preferataj Filmosteloj 2006 * Honkongo Filmo Premioj Eterna Gloro Teatraj artoj Premio 2004 * Honkongo Filmo Premioj Plej Preferata Aktoro Premio en 100 jaroj da Ĉina La kino 2005 * Honkongo Filmo Premioj Arĝento Jubileo Plej bona Aktoro Premio 2006 * Normo Luita Honkongo Plateno Diverstalenta Premio 2000 * GVATKAMERAO(J) Muzikopremioj Plej granda Azia Artisto Premio 2000 * Sina Ĉinio 10 PLEJ BONAJ Kulturaj Idoloj de la 20a Jarcento 2003 urbo Rideto Honkongo 10 PLEJ BONAJ Famuloj Kun La plej Bela Rideto 2003 * Sina Ĉinio Plej Maltrafis Artiston 2007 * Sohu Ĉinio "Memoranta Mia 1997" Plej Neforgesebla Famulo 2007 == Diskografio == * Min ŝatas Dreamin' (白版碟) 1977 * Tago Dreamin' 1977 * 情人箭 (Amanta Sago) 1979 * 風繼續吹 (La Vento Frapoj Sur) 1983 * 一片痴 (Frenezeco) 1983 * 張國榮 Leslie (Monica) 1984 * 夏日精選 - 全賴有你 (Somero Plej bona Kolekto - Ĉiuj pro Vi) 1985 * 為你鍾情 (Por Via Amo Nur) 1985 * 張國榮(迷惑我) Leslie Cheung (Allogeco mi) 1986 * Levŝ 1986 * 張國榮 (當年情) ( La pasinta Amo) 1986 * 愛慕 (國語) (Admir) 1987 * Somero Enamiĝo87 1987 * Varma Somero 1988 * Virga Neĝo 1988 * Leslie 89 張國榮 (側面) (Flanko Vizaĝo aŭ Profilo) 1989 * Salute'89 1989 * Fina Renkonto 1989 * Revanta 1990 * 寵愛 (Amata) 1995 * 紅 (Ruĝa) 1996 * EKDE NUN (unu) 1996 * Printemps 1998 * 這些年來 (EP) ( Dum tiom multaj jaroj) 1998 * 陪你倒數 ( Retronombr Kun Vi) 1999 * Granda Varmo (大熱) 2000 * Leslie Sennoma (EP) 2000 * Leslie (por) ĉiam 2001 * Plurĝenra 2002 * 一切隨風 (Ĉio Sekv la Vento) 2003 == Filmografio == * Erotikan rev pri la Ruĝa Ĉambro (紅樓春上春 1978) * Hundo manĝas Hundon (狗咬狗骨1978) * Juĝata (失業生 1980) * La Tamburisto (1980) * Biso (喝采 1980) * Energia 21 (沖激２１ 1982) * Freneza Enamiĝo (求愛反斗星 1982) * Adoleskaj Revemuloj (檸檬可樂 1982) * Nomado (烈火青春 1982) * La Tamburisto (鼓手 1983) * Malgranda Drako (dom)servistino (楊過與小龍女 1983) * unua fojo (第一次 1983) * Feliĉan Kristnaskon (聖誕快樂 1984) * Duoblig Pli_anto ferdeko (三文治 1984) * Apog la Flava Linio (緣份 1984) * Intelekta Triopo (龍鳳智多星 1984) * Por Via Koro Sole (為你鐘情 1985) * Fina Kanto en Parizo (偶然 1986, 1982?) * Pli bona Morgaŭ (英雄本色 1986) * Rouge (胭脂扣 1987) * Pli bona Morgaŭ DUA (英雄本色 DUA 1987) * Ĉina Fantomo Artikolo (倩女幽魂 1987) * Mortiga amo (殺之戀 1988) * Ĉampionoj Ir Lokoj V: La Terakota Frapas (新最佳拍檔 1989) * Ĉina Fantomo Artikolo DUA PARTO (倩女幽魂 II：人間道 1990) * Unufoje Ŝtelisto (縱橫四海 1991) * Tagoj Esti Sovaĝa (阿飛正傳 1991) * Partio de Riĉa Familio alinome. La Bankedo (豪門夜宴 1991) - Si * Nam Kong Legendo: Kontraŭpunkulo Taĉmento (藍江傳之反飛組風云 1992) * Ĉio bonordas, Fin Bone (家有喜事 1992) * Adiaŭas Mian Konkubinon (霸王別姬 1993) * La Aglo Pafado Herooj: Dong Cheng 11a Jiu (射雕英雄傳之東成西就 1993) * Ĉio bonordas, Fin Bone Tro (花田喜事 1993) * La Edziniĝonto kun Blanka Haro 2 (白髮魔女傳 DUA 1993) * La Edziniĝonto kun Blanka Haro (白髮魔女傳 1993) * Cindro de Tempo (東邪西毒 1994) * Longa kaj Volvanta Vojo (錦繡前程 1994) * Super la Ĉielarko Sub la Jupo (記得……香蕉成熟時 II：初戀情人 1994) * Li estas Virino, Ŝi estas Viro (金枝玉葉 1994) * estas Mirinda Vivo (大富之家 1994) * La Fantoma Amanto (夜半歌聲 1995) * La Ĉina Festeno (金玉滿堂 kiu ankaŭ nomiĝ: 滿漢全席 1995) * Temptress Luno (風月 1996) * Yang Yin: Sekso en Ĉina La kino (1996) * Viva Erotica (色情男女 1996) * Ŝanhajo Granda (新上海灘 1996) * Kiu estas la Viro, Kiu estas la Virino (金枝玉葉 DUA 1996) * Tristar (大三元 1996) * Ĉio bonordas, Fin Bone 1997 (97家有喜事 1997) * Feliĉa Kune (春光乍泄 1997) * Naŭa Feliĉo (九星報喜 1998) * Tempo Memori (紅色戀人 1998) * Anna Magdalena (安娜瑪德蓮娜 1998) * Lunlumo Esprim (星月童話 1999) * La Infano (流星語 1999) * Duoblig Frapeti (槍王 2000) * Okinawa Rendez-vous (戀戰沖繩 2000) * De Cindro Cindro (煙飛煙滅 2000) * Internaj Sentoj (異度空間 2002) * Cindro de Tempo Redŭ (東邪西毒 Redŭ 2008) == pluaj legaĵoj == * Simon Broughton, Markon Ellingham, "Mondon Muzikon Volumo 2: Latina kaj Nordameriko, Karibeo, Barato, Azio kaj Pacifiko", BBC Radio, 2000, ISBN 1-85828-636-0 Klein, (2003). * Adiaŭas, Leslie Cheung. LosAnĝeleso Urbo Venk. Rehavigita al si Decembro 17, 2005, de Kei Mori, "夢想之欠片（Broken pecoj de dreams" Renga Shyobo Shinshya Kun,Ltd,Tokio Japanio,2004,ISBN 4-902603-55-1 * Chitose Shima, "Leslie Cheung Intervjuo", Ĉio pri Leslie, P25-40, Sangyo Henshu Centro Kun., Ltd., Tokio, Japanio, 1999, ISBN 4-916199-10-3 * Chitose Shima, "Tempo de Leslie Cheung", Sangyo Henshu Centro Kun., Ltd., Tokio, Japanio, 2004, ISBN 4-916199-59-6 * Urbo Distro Redaktoro Komitato, "Leslie Cheung-a Mondo de kino 2 (1991-1995)", Urbo Distro, Honkongo, 2006, ISBN 962-8114-98-0 * De Komunuma interkonsultiĝo, "Leslie Cheung-a Filmo Vivo" MI, DUA, Ŝanhajo Librejo Eldonejo, Ŝanhajo, 2006, ISBN 7-80678-557-4J.272 == Vidu ankaŭ == * [[Honkonga filmografio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Leslie Cheung ĉe la Interreto Filmo Datumaro * [http://ameblo.jp/lcing/ レスリー・チャン（張國榮）スマイル] * Leslie Cheung Cyberworld Oficiala Retejo de Ruĝa Misio, provizanta (al) materialo sur Cheung-a muziko, filmoj, intervjuoj, fotoj, ktp. * [http://www.leslielegacy.com Leslie Heredaĵo Asocio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080505061509/http://www.leslielegacy.com/ |date=2008-05-05 }} Oficiala Retejo de LLA (Leslie Heredaĵo Asocio), provizanta (al) materialo sur Cheung-aj rekordoj, filmoj, kaj internaciaj noticoj raportoj * [http://www.rottentomatoes.com/p/leslie_cheung/ Leslie Cheung ĉe rottentomatoes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060721170844/http://www.rottentomatoes.com/p/leslie_cheung/ |date=2006-07-21 }} * Rigard la dokumentario filmo "Leslie Cheung - Honkongo Stelo", montr de Germana - Franca TELEVIDO kanalo Arte Je la ..a de aŭgusto 30th, 2007. * [http://www.lesliecheung.com Leslie Cheung Internet Fan Club] Oficiala Retejo de la Leslie Cheung Interreto Klubo de fervoruloj {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉinaj kantistoj]] [[Kategorio:Ĉinaj aktoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 12-an de septembro]] [[Kategorio:Mortintoj la 1-an de aprilo]] kfmk8auqfrvau431mn9f5sj42wijbqp 0 250712 9472214 8402388 2026-09-10T03:35:59Z Sdiabhon Sdiamhon 166332 9472214 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Phoenicianletters.png|200px|eta|La unuaj kvin literoj de la fenica alfabeto, kiel ĉiuj ŝemidaj skribsistemoj de dekstre al maldekstre: Alef, Beit, Gimel, Dalet, He.]] '''Konsonanta skribsistemo''' (aŭ, laŭ la neologismo de [[Peter T. Daniels]], '''abĝado''') estas alfabeta [[skribsistemo]] en kiu la vortoj estas skribataj per nuraj [[konsonanto]]j; la [[vokalo]]jn sugestas la [[fonologio]] de la koncerna lingvo; necesas scii la lingvon por plene voĉlegi la vortojn. Konsonanta skribsistemo estas avantaĝa por lingvoj kies ĉefa morfologia meĥanismo estas internaj fleksiiloj; tiaj estas la [[Ŝemidoj|ŝemidaj]] [[lingvo]]j, kaj tial ĝin uzis ekz-e la [[fenica lingvo]], la klasikaj lingvoj [[hebrea lingvo|hebrea]], [[Araboj|araba]], [[Aramea lingvo|aramea]]. <!--La voĉo "abĝad" [[etimologio|devenas]] el la unuaj literoj de la historia araba alfabeto (kaj ne, do, el la aktuala versio kiu klasifikas la literojn ilin grupigante surbaze de ilia grafika formo): [[Alif|ʾalif]], [[bāʼ]], [[ǧīm]] kaj [[dāl]], el kies [[akrostiko]] ĝuste estas formata ''abĝad'' (arabe: أﺑﺠﺪ).--> <!--Ekzistas ankaŭ konsonant-silabaj alfabetoj kunigita sub la koncepto esprimita per la voĉo [[abugido]].--> == Ciferecaj simboloj == ''Aliaj funkcioj de Abĝadoj'': {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Dekuma sistemo !!style="width:6.5em;"| Hebrea diro !! Skribsigno</tr> ! [[1 (number)|1]] | ''[[Aleph]]'' || '''<big>{{Lang|ar|א}}</big>'''</tr> ! [[2 (number)|2]] | ''[[Bet (letter)|Bet]]'' || '''<big>{{Lang|ar|ב}}</big>'''</tr> ! [[3 (number)|3]] | ''[[Gimel]]'' || '''<big>{{Lang|he|ג}}</big>'''</tr> ! [[4 (number)|4]] | ''[[Daled]]'' || '''<big>{{Lang|he|ד}}</big>'''</tr> ! [[5 (number)|5]] | ''[[He (letter)|He]]'' || '''<big>{{Lang|he|ה}}</big>'''</tr> ! [[6 (number)|6]] | ''[[Vav (letter)|Vav]]'' || '''<big>{{Lang|he|ו}}</big>'''</tr> ! [[7 (number)|7]] | ''[[Zayin]]'' || '''<big>{{Lang|he|ז}}</big>'''</tr> ! [[8 (number)|8]] | ''[[Heth]]'' || '''<big>{{Lang|he|ח}}</big>'''</tr> ! [[9 (number)|9]] | ''[[Teth]]'' || '''<big>{{Lang|he|ט}}</big>'''</tr> |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Dekuma sistemo !!style="width:6.5em;"| Hebrea diro !! Skribsigno</tr> ! [[10 (number)|10]] | ''[[Yodh|Yud]]'' || '''<big>{{Lang|he|י}}</big>'''</tr> ! [[20 (number)|20]] | ''[[Kaph]]'' || '''<big>{{Lang|he|כ}}</big>'''</tr> ! [[30 (number)|30]] | ''[[Lamed]]'' || '''<big>{{Lang|he|ל}}</big>'''</tr> ! [[40 (number)|40]] | ''[[Mem]]'' || '''<big>{{Lang|he|מ}}</big>'''</tr> ! [[50 (number)|50]] | ''[[Nun (letter)|Nun]]'' || '''<big>{{Lang|he|נ}}</big>'''</tr> ! [[60 (number)|60]] | ''[[Samech]]'' || '''<big>{{Lang|he|ס}}</big>'''</tr> ! [[70 (number)|70]] | ''[[Ayin]]'' || '''<big>{{Lang|he|ע}}</big>'''</tr> ! [[80 (number)|80]] | ''[[Pe (letter)|Pe]]'' || '''<big>{{Lang|he|פ}}</big>'''</tr> ! [[90 (number)|90]] | ''[[Tsade]]'' || '''<big>{{Lang|he|צ}}</big>'''</tr> |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Dekuma sistemo!!style="width:6.5em;"| Hebrea diro !! Skribsigno</tr> ! [[100 (number)|100]] | ''[[Qoph]]'' || '''<big>{{Lang|he|ק}}</big>'''</tr> ! [[200 (number)|200]] | ''[[Reish]]'' || '''<big>{{Lang|he|ר}}</big>'''</tr> ! [[300 (number)|300]] | ''[[Shin (letter)|Shin]]'' || '''<big>{{Lang|he|ש}}</big>'''</tr> ! [[400 (number)|400]] | ''[[Taw]]'' || '''<big>{{Lang|he|ת}}</big>'''</tr> ! [[500 (number)|500]] | ''[[Kaph]](final)'' || '''<big>{{Lang|he|ך}}</big>'''</tr> ! [[600 (number)|600]] | ''[[Mem]](final)'' || '''<big>{{Lang|he|ם}}</big>'''</tr> ! [[700 (number)|700]] | ''[[Nun]](final)'' || '''<big>{{Lang|he|ן}}</big>'''</tr> ! [[800 (number)|800]] | ''[[Pe (letter)|Pe]](final)'' || '''<big>{{Lang|he|ף}}</big>'''</tr> ! [[900 (number)|900]] | ''[[Tsade]](final)'' || '''<big>{{Lang|he|ץ}}</big>'''</tr> |} == Pri la termino «abĝado» == La neologismo ''abĝado'' estas esperantigo de la angla termino [[:en:abjad]], proponita de [[Peter T. Daniels]] kiel parto de lia klasifiko de la alfabetoj. Tiuj termino kaj klasifiko populariĝis en la anglalingva mondo, kvankam aliaj lingvosciencaj skoloj plu preferas la tradiciajn terminojn «konsonanta skribsistemo» aŭ «konsonanta alfabeto», pli sistemajn kaj memklarigajn. En la terminaro de Daniels «abĝado» kaj «alfabeto» estas apartaj, disaj nocioj: «La t.n. [[fenica alfabeto]], [[hebrea alfabeto]], [[siria alfabeto]], [[araba alfabeto]], [[mongola tradicia alfabeto]] ktp estas malĝuste nomataj „alfabetoj“, ĉar ili fakte estas abĝadoj». Tiu malvastigo de la termino «alfabeto» estas malnecesa perforto kontraŭ la komunlingva kaj la internacia signifo de la vorto; la Vikipedioj Esperanta, angla k.a. titolas la koncernajn artikolojn uzante la terminon «alfabeto». Kp<ref>{{lang|en|Florian Coulmas: Writing Systems. An Introduction to their Linguistic Analysis. Cambridge Textbooks in Linguistics. Cambridge: Cambridge University Press 2003, p. 113.}}</ref>: <blockquote> Por la Okcident-Ŝemidaj lingvoj oni evoluigis multe da skribsistemoj, ĝenerale konataj kiel ''konsonantaj alfabetoj'' ({{lang|en|consonantal alphabets}}), kvankam Daniels (1990) preferas la terminon ''{{lang|en|abjad}},'' bazitan sur la komenco de la araba literordo (responda al A B Ĝ D), nuntempe la plej vaste uzata ŝemida skribo, anstataŭ la grekaj liternomoj, de kiuj, evidente, devenas la tradicia «alfabeto». Sed «alfabeto» estas idiomaĵo, nomo kaj termino kies signifo ne redukteblas al ĝia etimo. </blockquote> Plue, la termino «abĝado» konfuzas la nociojn «[[alfabeto]]» kaj «[[skribsistemo]]». Ekz‑e la angla Vikipedio jene difinas la terminon [[:en:abjad]]: : '''Abĝado''' estas [[skribsistemo]] prezentanta nur [[konsonanto]]jn … kontraste al [[alfabeto]]j, disponigantaj [[grafemo]]jn kaj por konsonantoj, kaj por vokaloj. : (An '''abjad''' … is a [[:en:writing system]] in which only consonants are represented… This contrasts with [[:en:alphabets]], which provide [[:en:graphemes]] for both consonants and vowels.) T.e. abĝado estas komparata kun alfabeto (aro da [[litero]]j) — sed difinita kiel skribsistemo, nocio alinivela, tuto rilate al kiu aro da literoj estas parto. Fakte ankaŭ «konsonanta alfabeto» estas konfuza mistermino, ĉar konsonanteco estas eco de skribsistemo; unu saman alfabeton (ekz‑e la hebrean) povas uzi jen pure konsonanta skribsistemo (vd [[hebrea skribo]]), jen [[konsonanta-vokala skribo|konsonanta-vokala]] (vd [[jida ortografio ]]). Tian ĝustan terminon uzas la Vikipedioj ĉeĥa, germana, rusa, ukraina … ([[:cs:Souhláskové písmo]], [[:de:Konsonantenschrift]], [[:ru:Консонантное письмо]], [[:uk:Консонантна писемність]]). Krome, la termino samstruktura kiel «abĝado» tradicie estas uzata en la ŝemida paleografio kiel nomo de specifa «cifera» ordo de literoj<ref>Reinhard G. Lehmann: 27-30-22-26. How Many Letters Needs an Alphabet? The Case of Semitic. In: Alex de Voogt, Joachim Friedrich Quack (Hrsg.): The idea of writing: Writing across borders. Leiden: Brill 2012, p. 11–52, precipe p. 22–27.</ref>, kontraste al aliaj ordoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Daniels, Peter T., et al. eds. The World's Writing Systems, Oxford. (1996). == Vidu ankaŭ == * [[Alfabeto]] * [[Konsonanta alfabeto]] * [[Lingvoscienco|Lingvistiko]] * [[Kompara lingvoscienco]] * [[Abugido ]] * [[Skribsistemo]] * [[Abĝad-numeraloj]] * [[Araba skribsistemo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bmanuel.org/corling/corling_idx.html Enkonduki al la ĝenerala lingvoscienco.] [[Kategorio:Konsonantaj alfabetoj]] [[Kategorio:Lingvoscienco]] 8apf57d8zsbuwaomm5wgt0p107c4zga 0 252344 9472243 9433961 2026-09-10T05:35:15Z Sj1mor 12103 9472243 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Lian Zhu Shi.jpg|eta|dekstra|200px|Guĉino-en la Angla Vikipedio(uploaded by w:en:user:CharlieHuang on 25 August 2005). Original caption: "la foto el unua amiko de Ĉinio."]] [[Dosiero:Guĉino.jpg|eta|maldekstra|150px|Guĉino-antikva kordinstrumento de Ĉinio]] Guĉino (古琴), alinome jadĉino, sepkord-ĉino, ĉin (琴) laŭ la prononco de la ĉina lingvo. Ĝi estas unu el la plej antikvaj [[kordinstrumento]]j de [[Ĉinio]], cirkulas pli ol tri mil jaroj senĉese en la ĉina historio. Fakte oni nomis ĝin nur ĉin sen gu en la antikveco. Ni eknomis ĝin Guĉino nur en la komenco de la pasinta jarcento. Gu(古) signifas antikva. Por fordiferencigi la vorton de la landnomo [[Ĉino]], esperantige guĉino. Guĉino havas tre longan historion en [[Ĉinio]].<ref>http://stringedinstrumentdatabase.aornis.com/datumbazo/ Datumbazo de kordinstrumentoj.</ref> En la epoko [[Printempo kaj Aŭtuno]] (a.K. 770~a.K 476) de [[Ĉinio]],guĉino jam ekpopulariĝis. Ni povas eltrovi poemojn pri guĉino en la ĉina antikva poemaro [[Libro de Poezio]], kompilita de [[Konfuceo]]. Laŭ posedataj materialoj bildaj kaj vortaj, guĉino ekestis en la formo uzata sekvonte almenaŭ de la fino de [[Han-dinastio]] (a.K 206~p.K 220). Guĉino farita en [[Tang-dinastio]] (618~907) postlasas ĝis nun, kiu diferencas nur de malsama artformo kaj de tembro kun guĉinoj faritaj en [[Song-dinastio]] (960~1279),[[Yuan-dinastio]] (1271~1368), [[Ming-dinastio]] (1368~1644), [[Qing-dinastio]] (1644~1911). En la periodo de [[Konfuceo]], guĉino estis devige lernita muzikinstrumento al klerulo. Kaj guĉino estis la ĉefa devo de [[guĉino]], [[vejĉio]], [[kaligrafio]] kaj [[pentrado]], kiuj estis devige lernitaj al klerulo en la antikveco de [[Ĉinio]]. Guĉino intime rilatas kun klerulo en sia vivo dum kelkmil jaroj. Guĉina sono estas sankta kaj delikata, grandanima kaj natura. Antikvulo uzis ĝin esprimi senton kaj deziri al idealo. Guĉino jam grande superis la muzikan signifon, kaj estis simbolo de la ĉina kulturo kaj idealisma karaktero. Guĉino jam formis unu kompletan kaj sendependan sistemon je ludo,notacio, guĉina historio, guĉina ritmo kaj estetiko. Ĝia enhavo estas granda, kaj reprezento de la ĉina tradicia muziko, ankaŭ reflektas la filozofion, historion kaj literaturon de [[Ĉinio]]. Neniu muzikinstrumento povas komparebli kun guĉino je la esprima povo de la ĉina tradicia kulturo. == Rakonto Pri La Muziko == En la epoko [[Printempo kaj Aŭtuno]] de [[Ĉinio]], iu nomiĝas [[Yu Boya]], kiu lertas muzikludon, estis fama guĉinludisto en tiu epoko. [[Yu Boya]] estis saĝa kaj lernema en sia infaneco. Li petus bonan instruiston, posedis bonan ludnivelon, sed li fojfoje sentis ke li ankoraŭ ne eblis ludi ĝin en ravega esprimo por diversaj aferoj. Sciinte lian penson, lia instruisto kun li veturis per boato al sur [[Penlai Insulo]] ĉe la [[Orienta Maro]] de [[Ĉinio]]. Lasu lin spekti naturan pejzaĝon,aŭskulti ondtonon de la Maro. [[Yu Boya]] estis alrigardante fore, jen torento kaj bato de ondo, flugo kaj sono de marbirdoj; arboj ĉie sur la monto, dense kaj verde, ŝajne fe-lando. La mirinda sento nature ekaperis, aŭskultiĝis ŝajne ĉe siaj oreloj harmonia muziko de la natura mondo. Li prenis guĉinon kaj ekludis senpense, muziktono ludiĝis senpense, natura beleco estis degelita en sian guĉinan tonon. [[Yu Boya]] spertis propre animstaton neniam renkontitan. Lia instruisto aldiris al li:”Vi jam ellernis.” [[Yu Boya]] vojaĝis per boato ununokte. Alfronte al la klara luno kun zefiro, li ekpensis mil kaj mil,do,ludis guĉinon. Melodia guĉintono ŝajnas en fe-landon iom post iom. Subite iu vokis bonon ĉe la bordo. [[Yu Boya]] elboatiĝis alirante laŭ la voko. Li vidis nur unu arbhakisto staras tie. Li sciis ke li estas komprenanto de la muziko ludita de li, kaj bonvenigis la arbhakiston en lia boato, ludis ĝojplene por li. Kiam [[Yu Boya]] ludis tonon laŭdantan monton, la arbhakisto diris:”Brave! Granda kaj pompa, alta ŝajne kiel [[Taishan montaro]]!” Kiam esprimantan ondbaton, la arbhakisto diris denove:”Bonege! Vasta kaj torenta, ŝajne vidi fluantan akvon kun ondaro, kiel maro senlima!” [[Yu Boya]] estis ekscita, kaj diris korŝite:”Komprenanto! Vi ja estas mia komprenanto.” Tiu ĉi arbhakisto nomiĝas [[Zhong Ziqi]]. Ili ambaŭ fariĝis tre bonaj amikoj de tiam. [[Yu Boya]] kaj Zhong Ziqi havis rendevuon renkontiĝi ankoraŭ en [[Gui monto]] de [[Hanyang]] sekvontjare. Tiam [[Yu Boya]] oficis en [[Changzhou]]. Kiam li kun guĉino iris al la rendevuo post sia plenumo de la oficado, Zhong Ziqi jam forpasis. [[Yu Boya]] funebris antaŭ la tombo de Zhong Ziqi, ludis la muzikon [[Fluakvo De Alta Monto]]. Post la ludo, li ekĵetegis la guĉinon tristplene, kaj li opinias trovi la komprenanton neeble kaj neplue en la mondo. Ni tropas nun “[[Fluakvo De Alta Monto]]” kiel komprenanto aŭ intimulo. Ni nomas la rakonton: [[Yu Boya]] Ekĵetegis Guĉinon Por Danki Kompreninton. {{Projektoj|commonscat=Guqin|ReVo=gucxin}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Guĉino| ]] [[Kategorio:Muzikaj instrumentoj de Ĉinio]] [[Kategorio:Ĉina muziko]] [[Kategorio:Kordinstrumentoj]] 2zd382062ye5hazbbg7ppajdfu74cmq 0 259341 9472432 9238432 2026-09-10T11:56:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472432 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Antoine ALBEAU''' estas [[Francio|franca]] [[breta velado|breta velisto]] aŭ "ventosurfisto", kiu ekde la jaro 1994 gajnis dek unu mondajn ĉampionadojn pri [[breta velado]] en diversaj kategorioj. Naskita la [[17-an de junio]] [[1972]] en [[La Rochelle]], [[Francio]], Albeau atingis novan rapido-rekordon ĉiukategorian pri breta velado la [[5-an de marto]] [[2008]] per rapideco de 49,09 [[knoto]]j (90,91 [[kilometro]]j per horo aŭ 56,49 [[mejlo]]j per horo) sur 500-metra vojo proksime de ''Saintes Marie de la Mer'' ĉe la [[Bordo Lazura]]. Per tio li batis la antaŭan rekordon, kiun atingis la breta velisto [[Finian Maynard]] per rapido de 48,70 [[knoto]]j dum aprilo [[2005]] ĉe la sama loko. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.antoinealbeau.com persona retejo (anglalingva) kun informoj, fotoj kaj ligiloj al filmetoj] * [http://www.speedworldcup.com paĝaro pri la rapida monda pokalo de breta velado (same anglalingva)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101217062102/http://www.speedworldcup.com/ |date=2010-12-17 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Albeau, Antoine}} [[Kategorio:Breta velado]] [[Kategorio:Francaj sportistoj]] g377ie5bjv0ayqrtscxplowj050azer 0 263168 9472114 8058549 2026-09-09T19:18:50Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9472114 wikitext text/x-wiki {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007 | aŭtoro = Geoffrey Sutton | eldonjaro = 2008 | eldonurbo = [[Nov-Jorko|Nova Jorko]] | eldoninto = Mondial | paĝoj = 728 | isbn = 978-1-59569-090-6 | bildo = Enciklopedio-frontcover.jpg }} {{kursiva titolo}} '''''Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007''''' (Konciza enciklopedio pri la originala literaturo en Esperanto 1887-2007), mallonge '''CEOLE''', estas anglalingva [[enciklopedio|enciklopedia]] konsultlibro verkita de [[Geoffrey Sutton]] pri la [[Esperantlingva literaturo|originala literaturo en Esperanto]], eldonita de [[Mondial]] en 2008. Ĝi dividas la historion de la esperantlingva literaturo en 5 [[periodo]]jn, kiel priskribite en la [[eseo]] ''Pri la periodoj de la Esperanta literaturo'', ricevinta la unuan premion en la [[Belartaj Konkursoj]] de [[UEA]] 2007, kaj publikigita en [[BA1]]. CEOLE estas la ĝis nun plej ampleksa kaj kompleta konsultlibro pri la originala esperanta literaturo. El ĝiaj 728 paĝoj, 67 estas dediĉitaj al [[bibliografio]]j. ==Eksteraj ligiloj == * [http://books.google.de/books?id=-Z_8CG9g2jIC&dq=Concise+Encyclopedia+of+the+Original+Literature+of+Esperanto&printsec=frontcover&source=bl&ots=pU4E7KbNhg&sig=luIuQQ9iu9-wA0tdV7R57GKOZWA&hl=de&ei=vyWQSsaSLoL0_Aaq85WvAg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5#v=onepage&q=&f=false CEOLE ĉe Guglo-libroj] *[https://www.mondialbooks.com/enciklopedio/index.html Anglalingva paĝo pri CEOLE de la eldonejo Mondial] * Recenzo: "[http://www.ipernity.com/blog/37943/124089 Bona libro]: Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto" * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Concise%20Encyclopedia%20of%20the%20Original%20Literature%20of%20Esperanto%201887-2007&tab=onb_books&search_scope=ONB_books&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14808075/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/work/5980886/details/196849574 Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' *[https://libro.ee/file.php?id=115606 elŝuteblo je PDF-formato] [[Kategorio:Esperantaj enciklopedioj]] [[Kategorio:Bibliografio de Esperanto]] [[Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] dflhevtctfb6yctwhxy07uk77tg5o7p 2 271389 9472035 9471431 2026-09-09T13:20:16Z RG72 11847 9472035 wikitext text/x-wiki {| cellspacing="0" width="100%" bgcolor="#f4f1fc" align="center" style="position: relative; z-index: 5; top: 0px; font-size:110%; text-align:center;" |- valign="top" | width="100%" bgcolor="#f4f1fc" style="border-top: 1px solid #d1d0f5; border-bottom: solid 1px #d1d0f5;"| [[Dosiero:Esperanto star.png|20px]]&nbsp;''[[Vikipediisto:RG72|Vikipediista paĝo]] &middot; [[Vikipediista diskuto:RG72|Diskuto]] &middot; [[Special:Emailuser/RG72|Retpoŝto]] &middot; [[Special:Contributions/RG72|Kontribuoj]] &middot; [[Vikipediisto:RG72/Provejo|Provejo]] &middot; [[Vikipediisto:RG72/Arĥivo|Arĥivo]] &middot; [[Dosiero:Esperanto star.png|20px]] |} {{Babel|color=orange|ru-D|eo-4|en-1|lando=Rusio|loko=Tjumeno|UTC=+6}} Mi estas [[Stanislavo Belov]], historiisto, siberia regionografo. Mi laboris en la Tjumena Provinca Muzeo (1995–2010), estris sekcion pri publikaj rilatoj en [[TjumenNIIgiprogazo]] (2010–2024) kaj nun estas sendependa ĉiĉerono en Tjumena provinco. Mi verkis pli ol 30 sciencajn kaj pli ol 50 scienc-popularigajn artikolojn, plejparte pri la historio de Tjumena regiono. En [[januaro 2009]] aperis mia libro "La judaj skizoj: notoj de la regionstudisto" ({{l-ru|Еврейские сюжеты: записки краеведа}}). Tio estas la artikolaro, enhavinta ĉ. 70% miaj ĝisnuntempaj sciencaj verkoj. En la rusa Vikipedio mi laboris sub la nomo [[:ru:Участник:RG|RG]]. Mi lernis Esperanton vintre 2007–2008 kaj en 2014 sukcese ekzameniĝis en la [[Komuna eŭropa referenckadro|KER-ekzameno]] je nivelo C1. Miaj paĝoj haveblas en Blogger [http://stanobelov.blogspot.com/], Fejsbuko [http://www.facebook.com/stanislavo.belov?ref=tn_tnmn] kaj [https://vk.com/stano74 VK]. '''Mi kreis jenajn artikolojn:''' pri '''Rusio''': [[Federacia strukturo de Rusio]], [[ISO 3166-2:RU]], [[Fiŝrabotaĵo]], [[Vodopad]], [[Novosibirska hidroelektra centralo]], [[Nenecoj]], [[Ĥoĥol]], [[Oleg Iljin]], [[Miĥail Kuznecov]], [[Andrej Turkin]], [[Vjaĉeslav Boĉarov]], [[Aleksandr Perov]], [[Dmitrij Razumovskij]], [[Valerij Kanakin]], [[Andrej Kumov]], [[Valerij Zamarajev]], [[Galaŝko]], [[Uelgi]], [[Marem Arapĥanova]], [[Batalo ĉe Galaŝko (2000)]], [[Batalo ĉe Galaŝko (2002)]], [[Ŝirvani Kostojev]], [[Ruslan Ĥuĉbarov]], [[Nur-Paŝi Kulajev]], [[GAZ-66]], [[58-a armeo (Rusio)]], [[Prezidanta baloto en Inguŝio en 2002]], [[Rusoj en Inguŝio]] (forigita), [[Murat Zjazikov]] [[Dosiero:Qsicon Exzellent.svg]], [[Terorisma atako en la metroo de Sankt-Peterburgo (2017)]], [[Krimeo estas nia]], [[La Strato de Tanja]], [[Atendu min (poemo)]], [[LADA Vesta]], [[LADA Granta]], [[UAZ Patriot]], [[LADA XRAY]], [[LADA Largus]], [[VAZ-2123]], [[Chevrolet Niva]], [[Chevrolet Viva]], [[LADA Priora]], [[LADA Kalina]], [[Lada Vesta EV]], [[LADA Ellada]], [[VAZ-2801]], [[VAZ-1801]], [[VAZ-2802]], [[VAZ-2702]], [[LADA 110]], [[VAZ-1111E]], [[LADA Rapan]], [[VAZ-1152]], [[VAZ-1151]], [[LADA Golf]], [[LADA Ricksha]], [[VAZ-10031 Brontocar]], [[2GIS]], [[Yandex Manĝaĵoj]], [[Delivery Club]], [[Yandex Market]], [[Yandex Disko]], [[Yandex Radio]], [[Yandex Muziko]], [[Yandex Transporto]], [[Yandex Poŝto]], [[Mimozo (salato)]], [[AT-S]], [[Maksimĉjo]], [[Anatolij Bovikin]], [[LiAZ-5292]], [[LiAZ-6213]], [[Likina Aŭtobusa Uzino]], [[Yandex Mono]], [[MAZ-103]], [[Gam-COVID-Vac]], [[Andrej Movĉan]], [[Yandex Pay]], [[Mir Pay]], [[Mir (pagsistemo)]], [[Yandex Plus]], [[Kinopoisk]], [[Alisa (virtuala asistanto)]], [[Arkadij Voloĵ]], [[Ilja Segaloviĉ]], [[Bikovo (apartigilo)]], [[Aresto de la Romanov-familio en Carskoje Selo]], [[Volgaj tataroj]], [[Ivan Rusakov]] pri '''Tjumena provinco''': [[Strato Fabriĉnaja (Tjumeno)]], [[Goodwin (Tjumeno)]], [[Magellan (Tjumeno)]], [[Placo de la 400-jariĝo de Tjumeno]], [[Tekutjev-bulvardo]], [[Placo de Memoro (Tjumeno)]], [[Premier (Tjumeno)]], [[Strato Respubliko (Tjumeno)]], [[Gilova bosko]], [[Historia skvaro (Tjumeno)]], [[Ronda banejo (Tjumeno)]], [[Historia placo (Tjumeno)]], [[Malnova Urbodomo (Tjumeno)]], [[Gastokorto (Tjumeno)]], [[Preĝejo de Sankta Jozefo (Tjumeno)]], [[Moskeo de Tjumeno (strato Lenin)]], [[Preĝejo de Mikaelo la Ĉefanĝelo (Tjumeno)]], [[Preĝejo de la Savinto (Tjumeno)]], [[Skvaro de Nemcov (Tjumeno)]], [[Transporto en Tjumeno]], [[Kolora bulvardo (Tjumeno)]], [[Tjumena Ŝtata Cirko]], [[CUM (Tjumeno)]], [[Voyage (Tjumeno)]], [[Centra merkato (Tjumeno)]], [[Placo de Unueco kaj Konsento]], [[Strato Lenin (Tjumeno)]], [[Kajo de rivero Turo]], [[Kristall (Tjumeno)]], [[Manĝejoj en Tjumeno]], [[Grigorij Sijatvinda]], [[Tobolska prizono]], [[TjumenNIIgiprogazo]], [[Okcidentsiberia naftogasa komplekso]], [[Katastrofo ĉe la Niĵnevartovska naftokolektejo]], [[Raul-Jurij Ervier]], [[Viktor Muravlenko]], [[Boris Ŝĉerbina]], [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)]], [[Isetskoje (Tjumena provinco)]], [[Krasnogorskoje (Tjumena provinco)]], [[Arĥangelskoje (Tjumena provinco)]], [[Kodskoje]], [[Rafajlovo]], [[Zavodopetrovskoje]], [[Pokrovskoje (Tjumena provinco)]], [[Sinagogo de Tjumeno]], [[Tombejo Zavalnoje]], [[Preĝejo de la sep dormantoj de Efezo (Tobolsko)]], [[Dipatrina-Kristnaska monaĥejo (Tjumeno)]], [[Monaĥejo de Sankta Triunuo (Tjumeno)]], [[Preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj (Tjumeno)]], [[Miĥail Krasnocvetov]], [[Oranta katedralo (Tjumeno)]], [[Filofeo (Leszczyński)]], [[Gedeon (Ĥaron)]], [[Preĝejo de Naskiĝo de Maria (Tjumeno)]], [[Kapelo de Aleksandro Nevskij (Tjumeno)]], [[Preĝejo de Aleksandro Nevskij (Aleksandra reala lernejo)]], [[Anunciacia katedralo (Tjumeno)]], [[Preĝejo de Endormiĝo de la Dipatrino (Tjumeno)]], [[Preĝejo de Gloro de la Kruco (Tjumeno)]], [[Preĝejo de Simeono (Tjumeno)]], [[Preĝejo de Tri Sanktuloj (Tjumeno)]], [[Preĝejo de Sankta Triunuo (Tjumeno)]], [[Ĉielira-Georga preĝejo (Tjumeno)]], [[Preĝejo de Aleksandro Nevskij (Tjumeno)]], [[Kovrofesta preĝejo (Tjumeno)]], [[Bogandinskoje]], [[Oĵogino (Tjumena distrikto)]], [[Vojnovko (kvartalo)]], [[Gilovo (kvartalo)]], [[Bukino (kvartalo)]], [[Zajkovo (kvartalo)]], [[Bikovo (kvartalo)]], [[Kopitovo (kvartalo)]], [[Antipino (kvartalo)]], [[Knjaĵevo (Tjumena provinco)]], [[Golovino (Tjumena provinco)]], [[Veliĵanskij (kvartalo)]], [[Jar (Tjumena distrikto)]], [[Mis (kvartalo)]], [[Parfjonovo (kvartalo)]], [[Oŝkukovo (Tjumena provinco)]], [[Malkovo (Tjumena provinco)]], [[Subbotino (Tjumena distrikto)]], [[Parenkino]], [[Sozonovo (Tjumena provinco)]], [[Borki (Tjumena distrikto)]], [[Filinovo]], [[Ŝeŝukovo]], [[Krivodanovo (Tjumena provinco)]], [[Kosmakovo (Tjumena provinco)]], [[Ŝĉuĉja (vilaĝo)]], [[Usalka (vilaĝo)]], [[Iska (Jarkova distrikto)]], [[Karbani]], [[Tarĥani (Tjumena provinco)]], [[Bor (Tjumena provinco)]], [[Kurtjugani]], [[Nov-Jurtoj (Tjumeno)]], [[Buĥaranoj]], [[Siberiaj tataroj]], [[Kazarovo]], [[Jurtoj Iska]], [[Salairka (vilaĝo)]], [[Jembajevo]], [[Borovskij (Tjumena provinco)]], [[Vinzili]], [[Bogandinskij]], [[Turajevo (Tjumena provinco)]], [[Kaskara]], [[Andrejevskij (Tjumena provinco)]], [[Mullaŝi]], [[Ĵeleznij Perebor]], [[Oranta Abalaka monaĥejo]], [[Abalaka ikono de Dipatrino]], [[Abalako]], [[Ekzilo de la Romanov-familio en Tobolsko]], [[Translokado de la Romanov-familio de Tobolsko al Jekaterinburgo]], [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)]], [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)]], [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)]], [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)]], [[Preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino (Jalutorovsko)]], [[Preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino (Tjumeno)]], [[Kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)]], [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)]], [[Spirit-Memora Komplekso (Jalutorovsko)]], [[Gotard Sobański]], [[Domo de Matvej Muravjov-Apostol (Jalutorovsko)]], [[Skvaro de Siberiaj Katoj]], [[Strato Revolucio (Jalutorovsko)]], [[Stanislav Groĥovskij]], [[Masakro de malliberuloj en Jalutorovsko (1919)]], [[Monumento al milicanoj Vasilij Dubrovin kaj Semjon Moskvin]], [[Ribelo en Tjumeno (1919)]], [[Grigorij Indenbaum]] pri '''Geologio''': [[Volga-Urala naftogasa provinco]], [[Okcidentsiberia naftogasa provinco]], [[Okcidentsiberia plato]], [[Siberia kratono]], [[Orienteŭropa kratono]], [[Mezkaspia naftogasa baseno]], [[Nord-Kaŭkaza naftogasa provinco]], [[Nord-Donecka naftogasa sektoro]], [[Skita plato]], [[Naftogasa baseno]], [[Naftogasa distrikto]], [[Naftogasa provinco]], [[Nepo-Botuoba naftogasa distrikto]], [[Leno-Tungusa naftogasa provinco]], [[Jamala naftogasa distrikto]], [[Gidana naftogasa distrikto]], [[Gasĉapo]], [[Gaskuŝejo]], [[Naftogasa kuŝejo]], [[Naftogasokondensata kuŝejo]], [[Naftomarĝeno]], [[Gasokondensata kuŝejo]], [[Gasokondensato-nafta kuŝejo]], [[Stabila kondensato]], [[Nestabila kondensato]], [[Tavolgaso]], [[Transira komplekso]], [[Perikratona fleksejo]], [[Randa fleksejo]], [[Hidrokarbona kaptujo]], [[Aŭlakogeno]], [[Platforma kapoto]], [[Plato (geologio)]], [[Timano-Peĉora naftogasa provinco]], [[Timano-Peĉora plato]], [[Platformo (geologio)]], [[Fundamento (geologio)]], [[Ĥatango-Viluja naftogasa provinco]], [[Nadimo-Puro-Taza naftogasa regiono]], [[Naftogasa zono]], [[Sala kupolo]], [[Gasonafta minejo]], [[Gasokondensato-nafta minejo]], [[Gasokondensata minejo]], [[Gasohidrata minejo]], [[Gasohidrata kuŝejo]], [[Gasminejo]], [[Akompana naftogaso]], [[Gasfaktoro]], [[Astraĥano-Kalmuka naftogasa distrikto]], [[Bajkita naftogasa distrikto]], [[Separgaso]], [[Gasputo]], [[Gasosaturiĝo]], [[Gasonafta kuŝejo]], [[Premo de la maksimuma kondensiĝo]], [[Ekkondensiĝa premo]], [[Ĝisprema kompresora stacio]], [[Hidrokarbona kolektujo]], [[Intermonta fleksejo]], [[Orenburga naftogasa distrikto]], [[Oĥotska naftogasa provinco]], [[Tavola temperaturo]], [[Tavolo (geologio)]], [[Tavoldepresio]], [[Tavola energio]], [[Tavolakvo]], [[Subtera gasdeponejo]], [[Ĉekaspia naftogasa provinco]], [[Tavolpremo]], [[Rusanova minejo]], [[Libera gaso]], [[Libera akvo]], [[Ligita akvo]], [[Nord-Stavropolo-Pelagiada minejo]], [[Nord-Urengoja minejo]], [[Sobina minejo]], [[Mezbotuoba minejo]], [[Tas-Jurjaĥa minejo]], [[Urengoja minejo]], [[Kondiĉa fuelo]], [[Ĥarasaveja minejo]], [[Ĉajvo-maro minejo]], [[Ĉajanda minejo]], [[Ŝtokmana gasminejo]], [[Jubilejnoje minejo]], [[Hidrokarbona naturrezervujo]], [[Aleŭrolito]], [[Sud-Rusa minejo]], [[Jurubĉeno-Toĥomska minejo]], [[Jamburga minejo]], [[Ignatij Brod]], [[Petrola geologio]], [[Jamsoveja minejo]], [[Jaro-Jaĥa minejo]], [[Cenomaniano]], [[Aptiano]], [[Senonio]], [[Valanginiano]], [[Enorme malalta tavolpremo]], [[Enorme alta tavolpremo]], [[Astraĥana minejo]], [[Bovanenkova minejo]], [[Vasilkova minejo]], [[Supreĉona minejo]], [[Akvonafta kontakto]], [[Akvokonuso]], [[Oriento-Tarkosala minejo]], [[Vuktila minejo]], [[Gasakva kontakto]], [[Gaskonuso]], [[Gasosatureco de la rokaĵoj]], [[Gasonafta kontakto]], [[Geoterma gradiento]], [[Gubkina minejo]], [[Jetipura minejo]], [[Transpolusa minejo]], [[Kernaĵo (geologio)]], [[Kovikta minejo]], [[Kruzenŝterna minejo]], [[Lajavoĵa minejo]], [[Ledovoje minejo]], [[Leningrada minejo]], [[Lunska minejo]], [[Argilito]], [[Samotlora minejo]]. pri '''Medicino''': [[Lupuso]], [[Novnaskita lupuso]], [[Kuracile kaŭzita lupuso]], [[Lupuso kaj gravedeco]], [[Lupuso kaj ostoporozo]], [[Hidroksiklorokino]], [[Lupusa strio-testo]], [[Vivkvalito (medicino)]], [[Vivkvalito kun lupuso]], [[Rituksimabo]], [[Lupusa nefrito]], [[Belimumabo]], [[Malsano de minimumaj ŝanĝoj]], [[Ciklosporino]], [[Fokusa segmenta glomerulosklerozo]], [[Takrolimuso]], [[Juvenila lupuso]], [[Nukleobindino 1]], [[Anifrolumabo]], [[Rupuso]], [[Nefroza sindromo]], [[Membrana glomerulonefrito]], [[Membranoprolifera glomerulonefrito]], [[IgA-nefropatio]], [[Diabeta nefropatio]], [[Monoklona gamopatio de rena signifo]] pri '''Darfuro''': [[Milito en Darfuro]], [[Misio de Unuiĝintaj Nacioj kaj Afrika Unio en Darfuro]], [[Internacia reago al milito en Darfuro]]. pri '''Burundo''': [[Domitien Ndayizeye]], [[Esperanto-movado en Burundo]], [[Masakro en Gatumba]], [[Murdo de Habyarimana kaj Ntaryamira]], [[Burunda enlanda milito]], [[Puĉo en Burundo (1996)]], [[Balotadoj en Burundo 2005]], [[Burunda konstitucia referendumo 2005]], [[Burunda komunuma balotado 2005]], [[Burunda balotado en la Nacian asembleon 2005]], [[Burunda senata balotado 2005]], [[Burunda prezidanta balotado 2005]], [[Partio por paco, demokratio, repaciĝo kaj rekonstruo]], [[Partio de la nacia renaskiĝo]], [[Laurent Nzeyimana]], [[Movado por rehabilito de la civitanoj-Rurenzangemero]], [[Panafrika socialisma movado-Inkinzo]]. pri '''Etiopio''' [[Historio de Etiopio]], [[Kafoceremonio]]. pri '''Aviadaj akcidentoj kaj incidentoj''': [[Flugo 61 Continental Airlines]], [[Flugo 626 de Yemenia Air‎]], [[Flugo Caspian Airlines 7908]], [[Flugo 752 de Ukraine International Airlines]]. pri '''Irano''': [[Protestado en Irano (2009)]], [[Kroniko de protestado en Irano (2009)]], [[Murdo de Neda Aga-Soltan]], [[Ali Ĥamenei]], [[Ali Akbar Nateg-Nuri]], [[Abdula Nuri]], [[Hadi Ĥamenei]], [[Ataola Mohaĝerani]], [[Said Haĝarjan]], [[Mostafa Taĝzade]], [[Fajeze Haŝemi]], [[Golamhosejn Karbasĉi]], [[Maŝala Ŝamsolvajezin]], [[Mohamed Ali Raĝai]], [[Mohsen Rezai]], [[Mehdi Karubi]], [[Golam-Ali Hadad-Adel]], [[Ali Lariĝani]], [[Mohammad Beheŝti]], [[Tehrana universitato]], [[Mostafa Moin]], [[Supera konsilio pri nacia sekureco de Irano]], [[Organizaĵo de la moĝahedoj de la irana popolo]] [[Dosiero:Qsicon Exzellent.svg]], [[Operacio en Auvers-sur-Oise]], [[Aŝrafo (tendaro)]], [[Masud Raĝavi]], [[Mariam Raĝavi]], [[Kazem Raĝavi]], [[Nacia Konsilio de Irano pri Rezistado]], [[Operaco Mersad]], [[Meĥrano]], [[Manuĉeĥr Mottaki]], [[Ahmad Kazemi]], [[Liberty (tendaro)]], [[Flugo Caspian Airlines 7908]], [[Flugo 752 de Ukraine International Airlines]]. pri '''ajnaĵoj''': [[Parlamenta baloto en Libano 2009]], [[Armitaj fortoj]], [[Algazelo]], [[Karbondioksido en ekonomio]], [[Muksuno]], [[Nelmo]], [[Sterledo]], [[Plattenajlo]], [[Ŝtalo 12K18N10Т]], [[Taĝika Teknika Universitato Muhamed Osimi]], [[Nikolaj Leonov]], [[André Brie]], [[Paulo Casaca]], [[Ĉakalavongo]], [[Tomoso]], [[Ikonomio]], [[Akrivio]], [[Badalingo]], [[Veturalteco]], [[Tegmentorako]], [[Nissan B]], [[Tirkuplilo]], [[Epidemio de 2019-nCoV]], [[Ramplo]], [[Ekstera politiko de Barato]], [[Semipalatinska-Abalaka ikono de Dipatrino]], [[Oranta monaĥejo de Sankta Fonto]], [[Ikono de la Dipatrino Tribraka]]. pri '''Kubo''': [[Framasonismo en Kubo]], [[Islamo en Kubo]]. pri '''Vieno''': [[Globusa muzeo]], [[Aŭgustena preĝejo (Vieno)]], [[Minoritana preĝejo (Vieno)]], [[Erste Bank]], [[O du lieber Augustin]], [[Pestokolono en Vieno]], [[Mikaelplaco]], [[Preĝejo de Sankta Mikaelo (Vieno)]], [[Preĝejo de Sankta Petro (Vieno)]], [[Freyung (Vieno)]], [[Am Hof]], [[Votivkirche (Vieno)]], [[Urbodomo de Vieno]], [[Urbodoma parko (Vieno)]], [[Akademisches Gymnasium (Vieno)]], [[Shopping City Süd]], [[Karlskirche]], [[Anker-horloĝo]], [[Katedralo de Sankta Triunio (Vieno)]], [[Preĝejo de Sankta Barbara (Vieno)]], [[Dominikana preĝejo (Vieno)]], [[Stubenbrücke]], [[Preĝejo Sankta Roĥo (Vieno)]], [[Sankta Donatus]], [[Malta preĝejo (Vieno)]]. '''Mi ampleksigis (almenaŭ je 50%) jenajn artikolojn:''' pri '''Rusio''': [[Terorisma atako en Beslano]] [[Dosiero:Qsicon Exzellent.svg]], [[Lada Niva]], [[AvtoVAZ]], [[Aleksej Navalnij]], [[Pavel Morozov]], [[Decembrista revolucio]], [[Aleksej Brusilov]], [[Brusilov-ofensivo]], [[Tjumena Industria Universitato]], [[Tjumena Ŝtata Universitato]] pri '''Aviadaj akcidentoj kaj incidentoj''': [[Flugo Air France 447]] [[Dosiero:Qsicon Exzellent.svg]] pri '''Irano''': [[Mohammad Ĥatami]], [[Ali Akbar Haŝemi Rafsanĝani]] pri '''Afriko''': [[Omar Bongo]], [[Burundo]] [[Dosiero:Qsicon Exzellent.svg]], [[Historio de Burundo]], [[Burunda lingvo]]. pri '''ajnaĵoj''': [[Rustorezista ŝtalo]], [[Hofburgo]], [[Elizabeto de Aŭstrio-Hungario]], [[Elektra aŭtomobilo]], [[Regajnitaj Teritorioj]], [[Komia lingvo]] 2a25l0k4vyybd8rtgq1p0gsercmpfk1 0 274534 9472060 9273952 2026-09-09T15:05:12Z ~2026-49131-82 263162 9472060 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:GuentherZ 2012-11-29 0280 Radio Wien Punschstand Am Hof Hademar Hadschi Bankhofer.jpg|thumb|Hademar Bankhofer, 2012.]] '''Hademar BANKHOFER''' naskiĝis la 18-an de oktobro 1971 en [[Klostronovburgo]], [[Malsupra Aŭstrio]], kiel filo de la medicina [[ĵurnalisto]] [[Hademar Bankhofer]]. Hademar la juna, pli bone konata sub la nomo Hadschi [Haĝi], estas aŭstra ĵurnalisto, kiu atingis sian konatecon per televidaj diskutrondoj kaj de diversaj aŭstraj radioelsendoj. Hadschi agas ankaŭ kiel survoja [[raportisto]] pri diversaj temoj por [[ORF]], Radio Vieno. Li edziĝis en la jaro 2001 kaj estas patro de du infanoj. {{Projektoj}} {{Vivtempo|Bankhofer, Hadschi}} [[Kategorio:Aŭstraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Radio]] 50qxwlpiq2adox6gjqcjgkdwdnrqltd 0 274628 9472300 8873824 2026-09-10T07:07:13Z Sj1mor 12103 9472300 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komunumo en Svislando |nomo=Pfyn |blazono=[[Dosiero:Pfyn-blazon.svg|100px|center|Blazono de Pfyn]] |bildo=[[Dosiero:Pfyn.JPG|eta|285px|center|<small>Centro de la komunumo Pfyn</small>]] |kantono=Turgovio |distrikto=[[Frauenfeld (distrikto)|Frauenfeld]] |latitudo=47/35/46/N |longitudo=8/57/21/E |regiono-ISO=CH-TG |loĝantaro=1936 |areo=13,0 |alteco=411 |poŝtkodo=8505 |kodo=4841 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Pfyn 2011.png|eta|center|285px|<small>Mapo de Pfyn</small>]] }} '''Pfyn''' (en Esperanto ankaŭ ''Pfino'') estas komunumo de la [[distrikto Frauenfeld]] (ĝis la 31-a de decembro 2010 de la [[distrikto Steckborn]]) de [[Kantono Turgovio]], [[Svislando]]. Ĝi havis {{formatnum:1898}} loĝantojn je la 31-a de decembro 2007, kiu nombro kreskis al {{formatnum:1936}} ĝis la 31-a de decembro 2009. == Geografio == Pfyn situas ĉe la norda bordo de la [[rivero Turo]] kaj sude de la montoĉeno [[Seerücken]] en la centro de la [[Kantono Turgovio]]. La montetoj ''Städtli'' kaj ''Berglirücken'' protektas la vilaĝon kontraŭ la regulaj inundoj de la rivero Turo, kiu malgraŭ la multaj digoj kaj protektokonstruaĵoj neniam povis esti vere kontrolita. La komunumo konsistas el la municipoj [[Pfyn]] kaj [[Dettighofen]]. == Najbaraj komunumoj == La komunumo Pfyn limas en nordokcidento al [[Herdern]], en nordoriento al [[Homburg]], en oriento al [[Müllheim TG|Müllheim]], en sudoriento al [[Hüttlingen TG|Hüttlingen]], en sudo al [[Felben-Wellhausen]], kaj en sudokcidento al [[Warth-Weiningen]]. == Trafiko == Pfyn atingeblas per [[poŝtaŭto]] ek de [[Frauenfeld]] kaj [[Müllheim]]. La stacidomo de la najbara vilaĝo [[Felben]] atingeblas piede en 15 minutoj. Ankaŭ al la aŭtoŝoseo A7 la alveturado dauras nur malmultajn minutojn. == Historio == Unuaj setlejoj ekzistis en Pfyn jam en la [[4-a jarmilo a.K.|4-a jarmilo antaŭ Kristo]]. Arkeologiaj trovaĵoj el tiu epoko, kiuj estis faritaj en la jaro [[1944]], donis al la [[neolitiko|neolitika periodo]] de la tempo inter 4000 kaj 3500 antaŭ Kristo la nomon [[Pfinkulturo]]. La nomo Pfyn devenas de la latina vorto "fines" (limoj), aludo al [[Romio|romia]] kastelo, kies ekzisto estis pruvita almenaŭ en la [[4-a jarcento]] post Kristo. Supozeble la romianoj tamen jam multe pli frue setlis en Pfyn. Ĉar la gaŭlo-romianoj, kiuj vivis en Pfyn jam en la 3-a jarcento [[kristanoj|kristaniĝis]], en Pfyn troviĝis ankaŭ unu el la unuaj kristanaj preĝejoj de Turgovio. La hodiaŭa politika komunumo Pfyn estis kreita kadre de la turgovia komunumreformo la 1-an de januaro [[1998]] per la kunigo de la antaŭa municipkomunumo Pfyn kun la samnoma lokkomunumo kaj la lokkomunumo Dettighofen. Ĝis la 31-a de decembro la lokkomunumo [[Weiningen TG|Weiningen]] ankaŭ apartenis al la municipkomunumo Pfyn. Weinigen la 1-an de januaro 1996 estis kunigita kun [[Warth]] al la nova politika komunumo [[Warth-Weiningen]]. {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.pfyn.ch Oficiala retejo de la komunumo Pfyn] * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D1981.php Dettighofen en la Historia Leksikono de Svislando] * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D12498.php La Pfinkulturo en la Historia Leksikono de Svislando] {{Navigilo:Komunumoj de la distrikto Frauenfeld}} {{Navigilo:Komunumoj de la iama distrikto Steckborn}} lungumqiuzt0lqb6phd7udwveawbk0w 0 281080 9472305 7860911 2026-09-10T07:16:39Z Sj1mor 12103 9472305 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Orbeka pigo |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero=Yellow-billed Blue Magpie Dugalbitta Chopta Uttarakhand India 13.06.2013.jpg |dosiero2 = Yellow-billed Blue Magpie I IMG 7393.jpg |dosiero larĝo = 300px |dosiero2 larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Orbeka pigo en Barato |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Korvedoj]] ''Corvidae'' |genro = ''[[Urocissa]]'' |specio = '''''U. flavirostris''''' |statuso = LC |dunomo = ''Urocissa flavirostris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Edward Blyth|Blyth]], [[1846]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Orbeka pigo''' (''Urocissa flavirostris'') estas specio de [[birdo]] de la familio de korvoj kaj pigoj aŭ ''[[Korvedoj]]''. Ĝi estas ĉirkaŭ samgranda kiel la [[Eŭropa pigo]] sed havas multe pli longan voston. Ĝi estas nomata ankaŭ ''Flavbeka pigo'', sed tio estas konfuza kun samnoma specio nome [[Flavbeka pigo]], ''Pica nuttalli''. == Aspekto == Temas pri mezgranda birdo 61 al 66&nbsp;cm longa kaj 132 al 180 gr peza. Kiel plej parto de la specioj de la genro, tiu specio montras '''nigran kapon kaj bluecan korpon'''; fakte ĝi estas tre simila al la parenca [[Ruĝbeka pigo]], tio estas nigraj kapo, kolo kaj supra brusto kun blankeca aŭ '''helblua makulo en malantaŭa kolo''', ne tiom markita, helgrizecaj aŭ palaj subaj partoj, grizbluecaj supraj partoj kun kelkaj blankaj markoj en flugiloj (subflugiloj estas grizaj) kaj ĉefe en la vosto (nigrablankaj en la eksteraj vostoplumoj) kiel larĝa blanka vostofino de la du centraj longegaj vostoplumoj, dum la suba vosto montras nigrajn kaj blankajn markojn. La distinga karaktero estas ke tiu specio havas '''flavajn bekon, gambojn kaj piedojn''' anstataŭ ruĝajn kiel la tri parencaj specioj nome [[Formosa blua pigo]], ''Urocissa caerulea'', [[Ruĝbeka pigo]], ''Urocissa erythrorhyncha'', kaj [[Srilanka blua pigo]], ''Urocissa ornata'', dum la resta specio en la genro nome [[Blankflugila pigo]], ''Urocissa whiteheadi'' havas similajn flavajn senplumajn partojn. La ĉirkaŭokula ringo povas esti flava, sed ankaŭ al bruna. La specio estas ankaŭ iom pli malgranda ol la Ruĝbeka pigo. Ambaŭ seksoj estas similaj; junuloj kun iom pli senkoloraj markoj. La flava beko nomigas la specion kaj en la komuna nomo kaj en la scienca nomo ''U. flavirostris'' kie la radikoj "flava" signifas same kiel en Esperanto kaj "rostris" estas "beko". == Subspecioj == Oni agnoskas kutime ĝis 4 subspeciojn: ''U.f. cucullata'', el [[Pakistano]] ĝis centra [[Nepalo]], kun pli blankaj subaj partoj kaj pli bluaj supraj partoj. ''U.f. flavirostris'', la nomiga raso kiu loĝas el centra Nepalo ĝis norda [[Birmo]]. ''U.f. schaferi'', en la montetoj de Birmo, pli malgranda. ''U.f. robini'', el nordokcidenta [[Tonkino]] kaj [[Vjetnamo]], kun verda nuanco supre kaj flava nuanco sube. == Voĉo == Estas varia kiel ĉe la Ruĝbeka pigo, kun raŭkaj malmuzikaj alvokoj, fajfadoj kaj imitadoj de krioj de aliaj specioj. == Habitato == Montetaj arbaroj de kverkoj, kaŝtanarboj, pinoj kaj rododendroj kaj aliaj arbustoj, sed ankaŭ [[plantejo]]j de [[teo]] en kultivitaj deklivoj. Ili reproduktiĝas el 1600 al 2700 m super marnivelo, sed vintre malsupreniras. Escepte ili estas ĝis nur 1000 m aŭ tiom alte kiom ĝis 3700 m. Temas pri [[endemio]] de [[Azio]] kaj Centrorienta kaj Sudorienta kie ege koincidas kun la Ruĝbeka pigo. La teritorio estas longa zono sude de [[Himalajo]], el Hazara en Pakistano, [[Kaŝmiro]], nordo de Himaĉal Pradeŝ, Nepalo kaj [[Butano]], sudorienta [[Tibeto]], nordorienta [[Barato]], norda Birmo kaj [[Junano]], krom nordokcidenta Tonkino kaj Vjetnamo. == Kutimaro == Ili vivas solece, pare aŭ en malgrandaj aroj de ĝis dek individuoj kiuj serĉas manĝon en arboj aŭ surgrunde, kie ili levas la voston kvazaŭ por ne malpurigi siajn plumojn. En arboj ili saltetas lerte el branĉo al branĉo kvazaŭ [[sciuro]]j. Ili flugas super arboj malalte unu post alia. Ĝenerale ili estas timidaj kaj ne permesas homan alproksimigon, sed se ne estas ĝeno, ili povas fidi ĉe vilaĝetoj kaj aliaj homaj setlejoj de montetoj kie ili manĝas homajn restaĵojn. Ili manĝas grandan varion de senvertebruloj, [[frukto]]j kaj [[bero]]j, sed ankaŭ ranetojn, [[serpento]]jn, [[lacerto]]jn, birdidojn kaj ovojn de aliaj specioj, ronĝulojn kaj [[kadavraĵo]]jn. == Reproduktado == La nesto estas konstruaĵo el bastonetoj, radiketoj kaj aliaj fibroj, lokita je 5 aŭ 6 m supergrunde inter la branĉaro. Ambaŭ gepatroj konstruas ĝin. La ino demetas 3 aŭ 4 kremoblankajn ovojn kun brunaj makuletoj koncentritaj je la pli larĝa parto de la ovo. La ino kavas kaj la masklo manĝigas ŝin kaj kunzorgas la idojn. == Referencoj == * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=51126|title=Urocissa flavirostris|downloaded=12a Majo 2006}} Malplej zorgiga * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/pirolle.a.bec.jaune.html En la franca] == Bildaro == <gallery> Image:Yellow-billed Blue Magpie I IMG 7394.jpg| Orbeka pigo ĉe Kullu-Manali Distrikto de Himaĉal Pradeŝ, Barato. Image:Yellow billed Blue Magpie I4 IMG 2895.jpg|Orbeka pigo ĉe Kullu-Manali Distrikto de Himaĉal Pradeŝ, Barato. Image:Yellow billed Blue Magpie I2 IMG 2897.jpg|Orbeka pigo ĉe Kullu-Manali Distrikto de Himaĉal Pradeŝ, Barato. </gallery> [[Kategorio:Korvedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] fis1bdqtdfv748hfrs3yrvzeebpqtk5 0 283467 9472317 9382879 2026-09-10T07:36:27Z Sj1mor 12103 9472317 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;">{{Kaŝskatolo|alteco=40px|titolo={{PAGENAMEBASE}}|larĝeco=300px|enteno={{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO = AM-ER|situo sur mapo = Erevano|zomo=13}}}}</div> {{Informkesto publika transporto | nomo = Metroo de Erevano Karen Demirĝjan | dosiero = Republic Square Metro Station Fountains.jpg | grandeco de dosiero = 280 | priskribo de dosiero = Fontano en stacidomo Placo de la Respubliko | loko = [[Erevano]], [[Armenio]] | transportsistema speco = [[Metroo]] | komenco de funkciado = {{dato|07|03|1981}} | fino de funkciado = | longeco de sistemo = {{unuo|13.8|km}} | linioj = 1 linio | veturiloj = 12 | stacioj = 10 | pasaĝeroj = 81,000 (2023) | jara trafiko = 29.6 miliono <small>(2023)</small> | larĝo de trako = {{Unuo|1520|mm}} | markoj = | posedanto = Metro de Erevano Karen Demirĝjan CJSC | transportisto = | mapo = | grandeco de mapo = 280 | priskribo de mapo = }} La '''Metroo de Erevano Karen Demirĝjan''' ([[Armena lingvo|armene]]: '''''Կարեն Դեմիրճյանի անվան Երևանի մետրոպոլիտեն''''' , ''Karen Demirĝjani anvan Jerevani metropoliten''; ekde decembro 1999), familiare pli konata kiel la '''Erevana Metroo''' ([[Armena lingvo|armene]]: Երևանի մետրոպոլիտեն, [[ruse]]: Ереванский метрополитен), estas la [[metroo]] kiu funkcias en [[Erevano]], la landa ĉefurbo de [[Armenio]]. Posedata de la armena registaro, ĝi estas funkciigita de la kompanio ''Erevana Metroo Karen Demirĝjan CJSC'' de la Ministerio pri Transportado kaj Komunikado de Armenio<ref name="asmetro">{{citaĵo el la reto |url=http://asmetro.ru/upload/docs/2016.pdf |titolo=Основные технико-эксплуатационные характеристики метрополитенов за 2016 год |eldoninto=Международная Ассоциация "Метро" [International Association of Metros] |formato=pdf |lingvo=Rusa |alirdato=2017-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171031100507/http://www.asmetro.ru/upload/docs/2016.pdf |arkivdato=2017-10-31 }}</ref>. La sistemo estis lanĉita en 1981 kaj, male al la plej multaj iamaj sovetiaj metro-sistemoj, ĝiaj stacioj ne estas tre profundaj, ekzistas du stacioj sur la tero, unu malprofunda kaj la resto estas konsideritaj profundaj subtere, tamen, la profundo de tiuj stacioj ne estas troa (mezume 16–22 metroj) nur tri stacioj pli ol 30 metroj, [[Metrostacio Marŝalo Bagramjan|Marŝalo Bagramjan]] (ĉirkaŭ 37,5 metroj), [[Metrostacio Barekamutjun|Barekamutjun]] (ĉirkaŭ 42 metroj) kaj [[metrostacio Jeritasardakan]] (ĉirkaŭ 37 metroj). Kelkaj stacidomoj estas komplike ornamitaj per naciaj motivoj. La metroo funkcias per 13,4 kilometra linio kaj nuntempe servas 10 aktivajn staciojn. == Historio == [[Dosiero:Metro de Erevan, por las afueras..jpg|maldekstra|eta|Metroo de Erevano en la surtera parto de la linio.]] [[Erevano]], la ĉefurbo de [[Armenio]], spertis grandan kreskon dum la postmilita tempo kiam ĝi estis la ĉefurbo de la [[Armena Soveta Socialisma Respubliko|Armena SSR]]. Pro la tre neegala pejzaĝo de la urbo nur subtera sistemo povus plenumi ĉiujn kriteriojn por efike translokigi multajn homojn ĉirkaŭ la urbo. La unuaj planoj por metroo komencis formiĝi en la malfruaj [[1960-aj jaroj]], sub la aŭspicio de Anton Koĝinjan, tiam la unua sekretario de la Komunista Partio de Armenio. Komence, ĉi tio centriĝis sur rapida tramsistemo, anstataŭ sur plena subtera metrosistemo. Dum ĉi tiu tempo, la Fako pri Planado de Urba Inĝenierio klare diris, ke metro-sistemo estos aljuĝita nur al urboj kun pli ol unu miliono da loĝantoj, al kiuj mankis Erevano komence de la konstruado (1972). Tamen ĉiuj tuneloj en kiuj la tramlinioj estis instalotaj estis konstruitaj laŭ la planita projekto, kiu ebligintus eblan konvertiĝon al plena subtera metroa sistemo<ref name="fare-increase">{{citaĵo el novaĵo| titolo = Union of consumers: Doubled fare for Yerevan Metro will reduce number of passengers |retejo = ArmeniaNow.com | url = http://armenianow.com/social/30547/yerevan_municipality_increased_metro_fair_increases | dato = 22a de junio 2011 |alirdato = 4a de aŭgusto 2013}}</ref>. Antaŭ la fino de 1978 pli ol 4 km da tuneloj estis boritaj, kiam la planoj estis restrukturitaj tiel ke la sistemo estus malfermita kiel plena subtera metroo (kvankam por eviti kromajn burokratiajn iniciatojn la sistemo daŭre estis oficiale nomita "Rapida Tramo" ĝis ĝia malfermo). La 7-an de marto 1981 la sistemo estis triumfe malfermita, iĝante la oka sovetia metrosistemo, kun unua kvarstacia stadio de 7,6 kilometroj. Ekde tiam, la sistemo kreskis ĝis 13,4 kilometroj, 10 metrostacia reto. La inĝeniera laboro estis tiel altkvalita, ke dum la [[Spitaka tertremo|armena tertremo en 1988]] la metroo de Erevano sukcesis elteni la tertremon, kiu paralizis la tutan respublikon kaj daŭre funkciis en la sekva tago kun nur malgrandaj damaĝoj. Tamen ĉi tio ĉesigis plej multajn etendajn projektojn, ĉar financoj estis deturnitaj al rekonstruo de la detruita infrastrukturo aliloke en Erevano kaj en norda Armenio precipe<ref>{{citaĵo el la reto | titolo=Социально-экономическое положение Республики Армения в январе-декабре 2012г. Транспорт| publisher= | url = http://www.armstat.am/file/article/sv_12_12r_124.pdf | lingvo = Rusa | dato= | alirdato = 4a de aŭgusto 2013}}</ref> . La 28-an de decembro 1999, la metroo ricevis la nomon de Karen Demirĝjan, la viro, kiu respondecis pri ŝanĝo de la statuso de la Rapid Tram-sistemo en Metro-sistemon, post kiam li estis mortigita du monatojn antaŭe en terora atako kontraŭ la armena parlamento. [[Dosiero:Vagón restaurado Erevan.jpg|250px| thumb|Renovigita vagono.]] [[Dosiero:Estación Eritasardakan, Erevan.jpg|250px |eta|Halo de la stacidomo Jeritasardakan.]] === Templinio === {| class="wikitable" !Linio !Segmento !Malfermdato |- |1 |[[Metrostacio Barekamutjun|Barekamutjun]] - [[Metrostacio Davido de Sasuno|Davido de Sasuno]] |8-an de marto 1981 |- |1 |[[Metrostacio Davido de Sasuno|Davido de Sasuno]] - [[Metrostacio Gorcaranajin|Gorcaranajin]] |11-an de julio 1983 |- |1 |[[Metrostacio Gorcaranajin|Gorcaranajin]] - [[Metrostacio Ŝengavito|Ŝengavito]] |26-an de decembro 1985 |- |1 |[[Metrostacio Ŝengavito|Ŝengavito]] - [[Metrostacio Placo Garegin Nĵdeh|Placo Garegin Nĵdeh]] |4-an de januaro 1987 |- |1 |[[Metrostacio Ŝengavito|Ŝengavito]] - [[Metrostacio Ĉarbaĥo|Ĉarbaĥo]] |26-an de decembro 1996 |} === Nomŝanĝoj === Post la [[dissolvo de Sovetunio]] kaj la sendependeco de Armenio, tri stacioj vidis siajn nomojn ŝanĝitaj en 1992. Kvara stacio estis renomita dek jarojn antaŭe, por honori Ivan Ĥristoforoviĉ Bagramjan, kiu estis soveta armea komandanto el armena origino, post sia morto. '''''Metroo de Erevano''''' {| class="wikitable" !Stacidomo !Antaŭa (j) nomo (j) !Jaroj |- |[[Metrostacio Marŝalo Bagramjan|Marŝalo Bagramjan]] |Saralanĝ |1981–1982 |- |[[Metrostacio Placo de la Respubliko|Placo de la Respubliko]] |Placo Lenin |1981–1992 |- |[[Metrostacio Placo Garegin Nĵdeh|Placo Garegin Nĵdeh]] |Placo Spandarjan |1987–1992 |- |[[Metrostacio Generalo Andranik|Generalo Andranik]] |Hoktemberjan |1989–1992 |} == Faktoj kaj ciferoj == [[Dosiero:El metro de Erevan y pasajeros.jpg|maldekstra|eta|Pasaĝeroj de la metroo de Erevano.]] Hodiaŭ la metroo funkcias kiel ununura linio, kun aparta branĉo inter [[Ŝengavito]] kaj Ĉarbaĥo, kiu konsistas el nur unu stacio, kaj kovras 13,4 kilometrojn,  kun trajnoj veturantaj ĉiujn kvin minutojn ekde 6:30 matene ĝis la 23:00 horoj nokte. Ĝin kutime uzis ĉirkaŭ 60,000 pasaĝeroj tage antaŭ biletpliiĝo. En 2012, 14,9 milionoj da pasaĝeroj veturis per la metroo sed la ofteco kaj kvanto falis je preskaŭ 20% ĝis 50,000 pasaĝeroj tage post la duobligo de la biletprezo. La sistemo laborigas ĉirkaŭ 1200 laboristojn. Propra trajto de la metroo estas, ke la ciferecaj tempigiloj/horloĝoj ''nombras'', t.e ili rekomencas je la "00:00" kiam trajno ekveturas, kaj daŭre kalkulas ĝis la sekva trajno foriros. Necesas, ke pasaĝeroj konsciu, ke trajnoj ĝenerale alvenas/foriras ĉiun 5 minutojn proksimume<ref name="EU-assist">{{citaĵo el novaĵo| titolo= Investing deep: Yerevan Metro gets continued assistance from European donors | retejo= ArmeniaNow.com | url = http://www.armenianow.com/economy/41684/armenia_yerevan_underground_ebrd_funding_project | dato = 5a de decembro 2012 |alirdato = 4a de aŭgusto 2013}}</ref>. Pro la malebena pejzaĝo de Erevano, la metroo en kelkaj kazoj iras sur la surfaco. El la dek stacioj, sep estas subteraj, el kiuj unu estas unu-volba malprofunda nivelo, kaj la ceteraj estas pilonaj profundnivelaj stacioj. Daŭrigante la tradicion de ĉiuj eks-sovetiaj subteraj sistemoj, la plej multaj stacioj estas delikate ornamitaj, ofte miksante armenajn naciajn motivojn kun malfrusovetia arkitekturo. Kiam la sistemo malfermiĝis, ĝi komence ne havis deponejon, kaj flankaj spacoj en la renversaj apudaj relvojoj estis uzataj por fari riparojn anstataŭe. La konvena deponejo ''Ĉarbaĥo'' estis malfermita en 1985 kiel parto de la dua etendaĵo. En la fruaj 1990-aj jaroj la metrosistemo havis entute 70 vagonojn (ĉiuj el la modelo [[Metrovagonmash 81-717/81-714]]) formantaj ĉirkaŭ 12 trajnoj el tri vagonoj. Tamen de tiam la mezaj vagonoj estis venditaj al la [[Metroo de Moskvo|Moskva]] kaj [[Metroo de Sankt-Peterburgo|Sankt-Peterburga]] sistemoj kontraŭ revizioj por posta riparado de la veturantaj vagonoj (kiujn Ĉarbaĥa riparejo ne povis ripari pro manko de taŭga instalaĵo aŭ specialaj iloj por tion plenumi)<ref name="auto">{{Citaĵo el la reto|url=https://armenianweekly.com/2019/02/26/yerevan-gearing-up-for-subway-extension/|titolo=Yerevan Gearing Up for Subway Extension|first=Raffi|last=Elliott|dato=26a de februaro 2019|retejo=The Armenian Weekly|alirdato=19a de junio 2019}}</ref>. En 2000–2001, pro ekonomiaj kialoj, ĉiuj mezaj 81-714 vagonoj ĉesis funkcii kaj la sistemo nuntempe havas nur 13 81-717 du-vagonajn veturilojn, (12 sur la ĉefa linio, unu sur la navedo). La jara buĝeto por la Metroo de Erevano en 2002 estis 1 miliardo 440 milionoj da dramoj (ĉirkaŭ 2,5 milionoj da dolaroj). El ĉi tiu kvanto ĉirkaŭ 800 milionoj da dramoj estis financataj de la ŝtato. La resto de la buĝeto estis asignita per la enspezoj de biletkostoj, komerco kaj reklamado. Veturo sur la Metroo de Erevano kostas nuntempe 100 dramojn (ĉirkaŭ 25 dolaraj centonoj)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://asmetro.ru/upload/docs/2017.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-06 |arkivurl=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://asmetro.ru/upload/docs/2017.pdf |arkivdato=2022-10-09 }}</ref>. En 2012–2014 81-717 vagonoj estis renovigitaj. Post la renovigo trajnoj ricevis la saman eksteron kaj internon kiel la trajnoj 81-71M en Prago. == Metrostacioj == {| class="wikitable" |- !Bildoj ! '''Nomo de stacidomo''' !! Enirejo/elirejo !! Profundeco !! Malferma dato |- |[[Dosiero:Barekamutyun metro station.jpg|200px]] | [[Metrostacio Barekamutjun|Barekamutjun]] || Placo Barekamutjun || || 7-an de marto 1981 |- |[[Dosiero:Marshal Baghramyan Metro Station (1).jpg|200px]] | [[Metrostacio Marŝalo Bagramjan|Marŝalo Bagramjan]]<ref> ĝis 1982 Saralanĝ</ref> || [[Avenuo Marŝal Bagramjan]], [[Parko de la enamiĝintoj]]|| || 7-an de marto 1981 |- |[[Dosiero:Yeritasardakan 2.JPG|200px]] | [[Metrostacio Jeritasardakan|Jeritasardakan]] || Vojkruciĝo de la stratoj [[Strato Abovjan|Abovjan]] kaj Isahakjan|| ||7-an de marto 1981 |- |[[Dosiero:Republic Square station3.jpg|200px]] | [[Metrostacio Placo de la Respubliko|Placo de la Respubliko]] <ref>ĝis 1992 Placo de Lenin</ref> || Antaŭ konstruaĵo de la registaro|| || 26-an de decembro 1981 |- |[[Dosiero:Zoravar Andranik station.jpg|200px]] | [[Metrostacio Generalo Andranik|Generalo Andranik]]<ref>ĝis 1992 Hoktemberjan</ref> || Inter la avenuo Tigrano la Granda kaj stratoj [[Moseo de Ĥoreno|Ĥorenaci]] kaj [[Agatangelos]] || || 26-an de decembro 1989 |- |[[Dosiero:Sassuntsi Davit station.jpg|200px]] | [[Metrostacio Davido de Sasuno|Davido de Sasuno]] || [[Erevano (stacidomo)|Trajnstacidomo Erevano]]|| Surtera || 7-an de marto 1981 |- |[[Dosiero:Gortsaranayin Metro Station (1).jpg|200px]] | [[Metrostacio Gorcaranajin|Gorcaranajin]] || 1-a distrikto || surtera || 11-an de julio 1983 |- |[[Dosiero:Shengavit Metro Station, Yerevan, Armenia.jpg|200px]] | [[Metrostacio Ŝengavito|Ŝengavito]] || [[Ŝengavito]] || || 26-an de decembro 1985 |- |[[Dosiero:Garegin Nzhdeh station.jpg|200px]] | [[Metrostacio Placo Garegin Nĵdeh|Placo Garegin Nĵdeh]] <ref name="Ծանոթագր.1"> ĝis 1992 Placo Spandarjan</ref> || [[Placo Garegin Nĵdeh|Placo de Garegin Nĵdeh]] || || 4-an de januaro 1987 |- |[[Dosiero:Charbakh Metro Station.jpg|200px]] | [[Metrostacio Ĉarbaĥo|Ĉarbaĥo]] || Ĉarbaĥo || surtera || 26-an de decembro 1996 |} == Planoj == [[Dosiero:Entrada al metro, Erevan.jpg|250px| thumb|Enirejo ĉe la stacidomo Placo de la Respubliko.]] Malgraŭ la optimismo de la kreskanta urbo (kiu atingis milionon en 1986), hodiaŭ la Metroo estas subfinancita kaj ne formas la ĉefan transportan arterion de la urbo. Ĝi havas preskaŭ neniujn etendaĵojn ekde 1989 (kvankam malgranda navedo al unusola stacio en [[Metrostacio Ĉarbaĥo|Ĉarbaĥo]]). En la urba buĝeto, kiu ankoraŭ devas provizi rimedojn por ripari la damaĝojn kaŭzitajn de la terura tertremo en 1988, al la metroo mankas prioritato. La sekva etendo estos al la ''stacio Aĝapnjak'' kaj ''Nazarbekjan'' (kies konstruo estas frostigita ekde la fruaj 1990-aj jaroj)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://armenpress.am/eng/news/974840.html|titolo=Chief Architect of Yerevan hopes to launch construction works of new subway station in early 2020|retejo=armenpress.am|alirdato=19a de junio 2019}}</ref>. Cetere, ĉar la Metroo ne sukcesis ligi la gravajn loĝkvartalojn antaŭ la tertremo kaj la ekonomiaj krizoj okazintaj post la deklaro de sendependeco de la nacio, mikrobusaj itineroj transprenis la spinon de la urba transporto de [[Erevano]], ofte duobligante la metroajn itinerojn. En 2004 la jara nombro de uzantoj estis 12,1 milionoj. Ĉi tiu tendenco tamen renversiĝis en la lastaj jaroj, ĉar la trafikoplenaj vojaj arterioj de la urbo kuraĝigis la pasaĝerojn vidi la metroon kiel rapida, pura kaj pagebla transporta alternativo.  Ekde 2016, la ĉiujara frekvenco de la metroo pliiĝis al 15.4 milionoj da ĉiujaraj pasaĝeroj. Antaŭ 2017, la jara frekvenco plue pliiĝis al 16,2 milionoj da pasaĝeroj<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://armenianweekly.com/2019/02/26/yerevan-gearing-up-for-subway-extension/|titolo=Yerevan Gearing Up for Subway Extension|retejo=The Armenian Weekly|dato=26a de februaro 2019|alirdato=29a de julio 2019}}</ref>. Kvankam la nuna konstrua progreso estas malproksima, estas planoj por dua kaj tria linioj fine malfermiĝi, formante tipan sovetian triangulan projektan aranĝon de ses radiusoj, kun intersekcio en la urbocentro. Oni raportis en marto 2013, ke urbaj oficialuloj alproksimiĝis al bankoj por serĉi pruntojn por plivastigo de la metrosistemo de Erevano. En 2018, Armen Gularjan la vicprezidanto de la Komitato de Urba Disvolviĝo de Armenio diskutis la eblon konstrui alian metrostacion sur la jam ekzistanta linio. Ĉi tiu proponita haltejo inter la stacioj Davido de Sasuno kaj Generalo Andranik ofertus rektan aliron al la butikcentroj Surmalu kaj Petak. Estas neklare, ĉu ĉi tiu propono estos inkluzivita en la nova metro-etenda plano. [[Dosiero:Vagón metro Ereván .jpg|maldekstra|250px |eta|Renovigo de la vagonoj.]] La 15-an de majo 2019 la ĉefarkitekto de Erevano konfirmis, ke nun planas komenci la ekspansion de la metroo de Erevano. Li esprimis esperon, ke la projektaj laboroj de la nova metrostacio en la distrikto Aĝapnjak baldaŭ finiĝos kaj ke konstrulaboroj komenciĝos frue en 2020.  Ankaŭ en 2019, urbestro de Erevano Hajk Marutjan anoncis, ke la antaŭaj etapoj komencis etendi la metroon norden al la distrikto Davtaŝen . === Renovigo === La Erevana Metroo estis ĝisfunde renovigita unuafoje post sia fondiĝo antaŭ 30 jaroj, kun financoj de ĉirkaŭ 41 milionoj da dolaroj asignitaj de [[Eŭropa Unio]]. Konstrua sistemo de drenado, unu el la antaŭkondiĉoj por la sekureco de la metroo, estis farita unue. Aldone, kun la helpo de la Eŭropa Banko por Rekonstruo kaj Disvolviĝo, tuneloj estis plibonigitaj, metrovagonoj renovigitaj kaj nova loĝistika ekipaĵo estis instalita.  La renovigado estis tute finita antaŭ 2012. == ''Biletoj'' == [[Dosiero:Yerevan metro token - 2018-05 - Andy Mabbett - 03.jpg|eta|[[Ĵetono]] por eniri en la metroon de Erevano.]] Anstataŭ kartonaj biletoj, al pasaĝeroj estas venditaj [[Ĵetono|ĵetonoj]], kiuj estas tiam uzataj por funkciigi turnokrucojn por atingi stacidomajn platformojn. La oranĝaj plastaj ĵetonoj eldonitaj ekde 2009 prezentas la emblemon de la metroo unuflanke kaj la statuon de la legenda heroo [[Davido de Sasuno]] aliflanke. == Projektoj de estonta disvolvigo == [[Dosiero:ErevanMetroPlan.jpg|eta|maldekstre|250px | Mapo de Erevana metroo montranta tri projektantajn aldonajn staciojn kaj duan linion el Barekamutjun]] Perspektivoj de Erevana metroo estas neklaraj. La lasta stacio [[Metrostacio Ĉarbaĥo|Ĉarbaĥo]] estas konstruita en jaro [[1996]] kaj ekde tiam eĉ ne unu nova stacidomo aperis. Nun plej ofte temas pri konservado de la nuna ekzistanta linio. En la fino de la soveta epoko, inter jaroj [[1989]] kaj [[1991]], estas konstruitaj tuneloj kaj parto de konstruaĵoj de du novaj stacioj norden ekde Barekamutjun: Aĝapnjak kaj Nazarbekjan. Tamen ankoraŭ multe da laboro bezonatas por la finkonstruo kaj ekspluatigo de tiuj stacioj. La tria stacio norden, kun proponita nomo Davitaŝen, estis konstruota en 1980-aj jaroj, sed pro la [[Spitaka tertremo]] la laboro neniam komenciĝis. Krome, skemoj de la metroo eldonataj fare de la ŝtato montras projekton de dua linio el Barekamutjun al distrikto [[Kanaker-Zejtuno|Kanaker-Zejtun]]. == Priskribo de la reto kaj la movmaniero == [[Dosiero:Yerevan Metro logo.png|eta|250px|Emblemo de Erevana metroo, kiu estas bazita je litero [[Men (armena litero)|Մ]], t.e. majuskla M de [[armena alfabeto]].]] En 2020 la metroo de Erevano havas 10 staciojn situantajn sur unu linio (same kiel unu unutraka branĉo "Ŝengavito - Ĉarbaĥo"), la totala longo de la linio estas 13,4 km. Anoncoj en la metroo estas en la armena kaj angla lingvoj, stacidomaj nomoj estas skribitaj en la armena kaj rusa, dum ŝildoj indikantaj la direkton de trajnomovado estas skribitaj en la armena, rusa kaj angla. Estas ankaŭ ŝildoj sur la muroj de la stacidomo, armene kaj angle. Ili estis instalitaj en 2019. Post la [[Dissolvo de Sovetunio|disfalo de Sovetunio]], la litero "M", de la [[cirila alfabeto]], en la emblemo de la metroo de Erevano estis anstataŭigita per simila armena litero " [[Men (armena litero)|Մ]] ", kiu parte similas la latinan literon "U" (kiu estas uzata por la sama celo, ekzemple, en [[Germanio]] '' U-Bahn ''). La kosto de la vojaĝo estas 100 dramoj (0,21 $). La movado de trajnoj sur la ĉefa linio de la stacidomo Barekamutjun al la stacidomo Placo Garegin Nĵdeh efektiviĝas laŭ la kutima skemo. La linia intervalo estas 5-6 minutoj dum normalaj tempoj, 3-4 minutoj dum hasthoro. En la diagramo, la linio estas markita ruĝe. Estonte oni planas konstrui 2 pliajn novajn staciojn - "Aĝapnjak", "Placo Gevorg Ĉavuŝ". En oktobro okazos licito por la projekto de la metrostacio Aĝapnjak. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Decoración urartiana Erevan.jpg|Ornamado laŭ urarta stilo okaze de la 2800-jariĝo de Erevano. Dosiero:Decoración al estilo urartiano .jpg|Urart-stila ornamo por la 2800-jariĝo de la urbo. Dosiero:Detalle del metro, Barekamutyun.jpg|Sovetstila ornamaĵo en metrostacio Barekamutjun. Dosiero:Fuente de agua vista desde arriba, Erevan.jpg|Fontano ĉe la metrostacio Placo de la Respubliko. Dosiero:Estacio hanrapetuyan hraparak, erevan.jpg|Placo de la Respubliko. Dosiero:Publicidad en el metro.jpg|Reklamoj malsuprenirante al la halo. Dosiero:Vagón del.metro de Ereván .jpg|Vagono de la metroo en Barekamutjun. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Metroo]] * [[Listo de metrooj en la mondo]] * [[Trolebusa transporto en Erevano]] == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Underground of Yerevan|Metroo de Erevano}} * [http://trackmap.ru/img/tm_erevan.png Mapo de trakoj de la Metroo de Erevano] * [http://www.urbanrail.net/as/yere/yerevan.htm Erevano ĉe ''UrbanRail.net''] * [http://metroworld.ruz.net/yerevan.htm Erevano ĉe ''Metroworld''] * [http://www.metrosoyuza.net/ Erevano ĉe ''Metrosoyuza''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170202082147/http://www.metrosoyuza.net/ |date=2017-02-02 }} * [http://sketchup.google.com/3dwarehouse/details?mid=5697fb4b47e8e3545918b51a266e53d4 Metrostacio Jeritasardakan 3D modelo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121019084110/http://sketchup.google.com/3dwarehouse/details?mid=5697fb4b47e8e3545918b51a266e53d4 |date=2012-10-19 }} * [http://www.urbanrail.net ''UrbanRail.Net''] – priskribo pri ĉiuj metrosistemoj de la mondo, kun skemaj mapoj de ĉiuj stacidomoj. {{Erevana Metroo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Erevano]] [[Kategorio:Metrooj en Armenio|Erevano]] [[Kategorio:Metrooj laŭ urboj|Erevano]] [[Kategorio:Ŝpuro 1520 mm|Erevano]] 602rakto10cocua7ydvi12xqvyl51c5 0 283875 9472012 8583673 2026-09-09T13:01:44Z Sj1mor 12103 9472012 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Zwingen (stacidomo)}} {{Informkesto komunumo en Svislando |nomo=Zwingen |blazono=[[Dosiero:Coat of arms of Zwingen.svg|eta|120ra|centre|Blazono de Zwingen]] |bildo=[[Dosiero:Schloss-Zwingen.jpg|eta|285ra|centre|Kastelo Zwingen]] |kantono=Bazelo Kampara |distrikto=[[Laufen (distrikto)|Laufen]] |koord={{Koordinatoj gms|47|26|0|N|7|32|0|E}} |loĝantoj=2156 |areo=4,62 |alteco=341 |poŝtkodo=4222 |kodo=2793 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Zwingen 2007.png|eta|285ra|centre|Mapo de Zwingen]]}} '''Zwingen''' estas komunumo en la [[distrikto Laufen]] en [[Kantono Bazelo Kampara]], [[Svislando]]. Ĝi havis 2156 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008. == Geografio == Zwingen situas en la tiel nomita [[Laufenvalo]] ĉe la alfluo de la rivero ''Lüssel'' al [[Birs]]. == Najbaraj komunumoj == Zwingen limas en nordo al [[Blauen]], en nordoriento al [[Nenzlingen]], en sudoriento al [[Brislach]], en sudokcidento al [[Laufen BL|Laufen]], kaj en okcidento al [[Dittingen]]. == Trafiko == Zwingen disponas pri [[Zwingen (stacidomo)|stacidomo]] ĉe la ĵurasa trajnlinio de [[Svisaj Federaciaj Fervojoj]] de [[Bazelo]] al [[Delemonto]] kaj [[Bielo]] kaj estas servata de la regiona trajnlinio S3. De la stacidomo de Zwingen pluraj [[poŝtaŭto]]lino kondukas al la ĉirkaŭaj vilaĝoj. == Historio == La unua dokumenta mencio de Zwingen datiĝas de la [[14-a de marto]] [[1194]] kiel ''Zinwingen''. Per decido de 18 episkopoj, kiuj kunvenis en la papa palaco en Avignon en la 6-an de septembro [[1359]], la pilgrimantoj, kiuj vizitis la kastelkapelon de Zwingen, ricevis [[indulgenco]]n de 40 tagoj. La episkopo de [[Bazelo]] longigis al indulgencon en la jaro [[1360]] je aliaj 80 tagoj. En [[mezepoko]] rezidis en la Kastelo Zwingen la baronoj de Ramstein. Post ties formorto la kastelo kaj baronejo transiris al la [[Princepiskopejo Bazelo]], kies [[vokto]]j tie rezidis ĝis la [[Franca Revolucio]] en la jaro [[1792]]. Zwingen nun fariĝis parto de la [[Raŭraĥa Respubliko]] kaj poste kun la ''Kantono Laufen'' estis integrita en la [[Francio|franca]] departemento [[Mont-Terrible]]. En la jaro [[1815]] la [[Viena Kongreso]] atribuis Zwingen al [[Kantono Berno]]. En la jaro [[1994]] ĝi kun la tuta [[distrikto Laufen]] aliĝis al [[Kantono Bazelo Kampara]]. == Vidu ankaŭ == * [[Zwingen (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.zwingen.ch Oficiala retejo de la komunumo Zwingen] {{Navigilo:Komunumoj de la distrikto Laufen}} kdsbdiz28fvnuhj95c674dty2kwmoe0 0 287421 9472298 9430080 2026-09-10T07:03:13Z Sj1mor 12103 9472298 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Ralf Gustav Dahrendorf''' aŭ '''Ralfo Gustavo Dahrendorf, Baron Dahrendorf of Clare Market in the City of Westminster,''' ([[IPA]] [ʁalf 'ba:ʁəndɔ ̯ɐf]) {{prononco|''R''ALF BA:''re''nd''o^a''f}} (naskita la [[1-an de majo]] [[1929]], mortis la [[17-an de junio]] [[2009]]), [[pseŭdonimo]] ''Wieland Europa'', estis [[germano|germana]]-[[brito|brita]] [[politikisto]], [[profesoro]], [[publicisto]], [[sociologo]] kaj [[filozofo]]. Li naskiĝis en [[Hamburga Universitato]] kaj mortis en [[Kolonja Universitato]] je kancero. == Politiko == Dahrendorf estis membro de la [[liberalismo|liberala]] [[partio]] en [[Germanio]] ekde 1967 kaj membro de germanaj [[parlamento]]j: de la [[Landtag]] de [[Baden-Virtembergo]] (1968–1969) kaj la [[Bundestag]] ekde 1969 ĝis 1970. Li estis komisionano en la [[Eŭropa Komisiono]] [[Komisiono Malfatti|Malfatti]] (1970–1972), [[Komisiono Mansholt|Mansholt]] (1970–1972) kaj [[Komisiono Ortoli|Ortoli]] (1972–1974). Ekde 1988 li estis brito kaj estis en la brita parlamento [[House of Lords]]. == Medaloj (ekstrakto) == * 1982: ''Knight Commander des Order of the British Empire'' ([[Britio (terminaro)|Unuiĝinta Reĝlando]]) * 1989: ''Großes Verdienstkreuz mit Stern und Schulterband'' de [[Germanio]] * 1993: ''Life Peer'' ol ''Baron Dahrendorf'' (Unuiĝinta Reĝlando) * 1999: ''Verdienstmedaille des Landes Baden-Württemberg'' (Germanio) * 2002: ''Großkreuz des Verdienstordens der Italienischen Republik'' ([[Italio]]) * 2003: Ordeno ''Pour le Mérite'' (Germanio) * 2007: ''Walter-Hallstein-Preis'' (Germanio) * 2007: ''[[Premioj Princo de Asturio|Prinz-von-Asturien-Preis]]'' (Germanio) * 2009: ''Schader-Preis'' (Germanio) == Publikigoj == === Libroj === * ''Sozialstruktur des Betriebes.'' Vizbadeno 1959 * ''Über den Ursprung der Ungleichheit unter den Menschen'', [1961], Mohr (Siebeck), Tübingen ²1966. * ''Gesellschaft und Freiheit. Zur soziologischen Analyse der Gegenwart''. Piper, Munkeno 1961 . * ''Die angewandte Aufklärung. Gesellschaft und Soziologie in Amerika''. Piper, Munkeno 1962. * ''Bildung ist Bürgerrecht. Plädoyer für eine aktive Bildungspolitik'', Nannen-Verlag 1965. * ''Homo Sociologicus. Ein Versuch zur Geschichte, Bedeutung und Kritik der Kategorie der sozialen Rolle''. 16-a versio Kun unu nova antaŭparolo 2006. VS-Verlag Wiesbaden (1-a versio 1965), ISBN 978-3-531-31122-7. * ''Gesellschaft und Demokratie in Deutschland''. Piper, Munkeno 1965. * ''Konflikt und Freiheit. Auf dem Weg zur Dienstklassengesellschaft''. Piper, Munkeno 1972, ISBN 3-492-01782-7. * ''Class and class conflict in industrial society''. Stanford Univ. Press, Stanford 1973. * ''Pfade aus Utopia. Arbeiten zur Theorie und Methode der Soziologie''. Piper, Munkeno 1974, ISBN 3-492-00401-6. * ''Lebenschancen. Anläufe zur sozialen und politischen Theorie''. [[Suhrkamp]]-Taschenbuch, Frankfurto al la Majno 1979, ISBN 3-518-37059-6. * ''Die neue Freiheit. Überleben und Gerechtigkeit in einer veränderten Welt''. [[Suhrkamp]], Frankfurto al la Majno 1980, ISBN 3-518-37123-1. * ''Die Chancen der Krise. Über die Zukunft des Liberalismus''. DVA, Stutgarto 1983, ISBN 3-421-06148-3. * ''Fragmente eines neuen Liberalismus''. DVA, Stutgarto 1987, ISBN 3-421-06361-3. * ''Der moderne soziale Konflikt. Essay zur Politik der Freiheit''. DVA, Stutgarto 1992, ISBN 3-421-06539-X. * ''Liberale und andere: Portraits''. DVA, Stutgarto 1994, ISBN 3-421-06669-8. * ''Die Zukunft des Wohlfahrtsstaats''. Verlag Neue Kritik, Frankfurto al la Majno 1996. * ''Liberal und unabhängig. Gerd Bucerius und seine Zeit''. Beck, Munkeno 2000, ISBN 3-406-46474-2. * ''Über Grenzen. [[Aŭtobiografio|Lebenserinnerungen]]''. Beck, Munkeno 2002, ISBN 3-406-49338-6. * ''Auf der Suche nach einer neuen Ordnung. Vorlesungen zur Politik der Freiheit im 21. Jahrhundert''. Beck, Munkeno 2003, ISBN 3-406-50540-6. * ''Der Wiederbeginn der Geschichte: vom Fall der Mauer zum Krieg im Irak; Reden und Aufsätze''. Beck, Munkeno 2004, ISBN 3-406-51879-6. * ''Engagierte Beobachter. Die Intellektuellen und die Versuchung der Zeit''. 1-a versio. Passagen Verlag, Vieno 2005. ISBN 978-3-85165-726-5. [http://www.libreka.de/9783851657265 Antaŭrigardo je Libreka]. * ''Versuchungen der Unfreiheit. Die Intellektuellen in Zeiten der Prüfung ''. Munkeno 2006, ISBN 3-406-54054-6. * (kun aliaj) ''Klimawandel und Grundeinkommen. Die nicht zufällige Gleichzeitigkeit beider Themen und ein sozialökologisches Experiment'', editisto Maik Hosang. Andreas Mascha Verlag, Munkeno 2008, ISBN 978-3-924404-73-4. === Artikoloj en gazetoj, revuoj kaj kodeksoj === Okazo li publicis en la ''Zeit'' je pseŭdonimo ''Wieland Europa''. * [http://www.sociosite.net/topics/texts/dahrendorf.php ''Gibt es noch Klassen? Die Begriffe der „sozialen Schicht“ und „sozialen Klasse“ in der Sozialanalyse der Gegenwart'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, en: B. Seidel, S. Jenkner: [1968] ''Klassenbildung und Sozialschichtung''. Darmstadt, p. 279–296. * ''An der Schwelle zum autoritären Jahrhundert. Die Globalisierung und ihre sozialen Folgen werden zur nächsten Herausforderung einer Politik der Freiheit'', Die Zeit no. 47/1997 * Antaŭregaloj al la ''Basiswissen Politische Bildung'', Dirk Lange/Volker Reinhardt (editistoj): ''Handbuch für den sozialwissenschaftlichen Unterricht. Basiswissen Politische Bildung'', 6 bandoj, [http://www.paedagogik.de/index.php?m=wd&wid=1282 Schneider Verlag Hohengehren]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Baltmannsweiler 2007 ISBN 978-3-8340-0212-9. * ''Die globale Klasse und die neue Ungleichheit'', Merkur. Deutsche Zeitschrift für europäisches Denken, H.11, novembro 2000. * [http://www.zeit.de/2005/05/Interv_Dahrendorf ''Deutsche Illusionen''. Unu ''Zeit''-interparolo] kun Dahrendorf pri germanaj iluzioj. * [http://www.welt.de/print-welt/article199202/Grenzen_der_Demokratie_Essay.html Eseo ''Grenzen der Demokratie – Essay''], [[Die Welt]] de la 20-a februaro 2006. * [http://www.welt.de/print-welt/article203401/Schweigen_der_Freunde.html ''Schweigen der Freunde – Gastkommentar Neuer Antisemitismus''], Die Welt de la 10-a marto 2006. * [http://www.nzz.ch/2006/11/16/fe/articleENO4U.print.html ''Das Tausendjährige Reich? Über Bezichtigungen, Selbstbezichtigungen und deutsche Lebensgeschichten''], Neue Zürcher Zeitung de la 16-a novembro 2006. * [http://www.nzz.ch/nachrichten/kultur/aktuell/bewegungsfreiheit_1.542427.html?printview=true ''Bewegungsfreiheit – Anmerkungen zur Diskussion über Freiheit und Sicherheit''], Neue Zürcher Zeitung de la 18-a aŭgusto 2007. * [http://www.online-merkur.de/seiten/lp200905a.php ''Nach der Krise: Zurück zur protestantischen Ethik? – Sechs Anmerkungen'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Merkur, no. 720, majo 2009. === Intervjuoj === * ''Die Krisen der Demokratie. Ein Gespräch'' ("Unu interparolo" – konversacio kun la itala ĵurnalisto Antonio Polito). Munkeno: Beck, 2003. 116 p. * [http://www.taz.de/nc/1/archiv/print-archiv/printressorts/digi-artikel/?ressort=do&dig=2008%2F04%2F05%2Fa0006&src=GI&cHash=8e1be0aae8 „Der Minirock wurde nicht 1968 erfunden!“], [[die tageszeitung]] de la 5-a aprilo 2008 * [http://www.spiegel.de/unispiegel/studium/0,1518,585616,00.html „Eine Bildungsrepublik kann am Mittagessen scheitern“], Spiegel Online de la 22-a oktobro 2008 === Paroloj === * ''Engagierte Beobachter. Die Intellektuellen und die Versuchungen der Zeit. Jan Patočka-Gedächtnisvorlesung 2004''. Passagen Verlag, Vieno 2005, ISBN 978-3-85165-726-5. * ''Die Mühlen der Demokratie mahlen langsam – Deutschland ist in der demokratischen Welt inzwischen fest verankert''. La parolo de Ralf Dahrendorf je [[Tago de la germana unito|Tag der Deutschen Einheit]] 2006 (Frankfurter Rundschau, 4-a oktobro 2006). * ''Anfechtungen liberaler Demokratien. Festvortrag zum zehnjährigen Bestehen der Stiftung Bundespräsident-Theodor-Heuss-Haus.'' Stiftung-Bundespräsident-Theodor-Heuss-Haus, Kleine Reihe 19, Stutgarto 2007 ISBN 978-3-9809603-3-5. == Literaturo == * [[Jürgen Habermas]]: ''Jahrgang 1929''. [[Parolado]] en Oxford je la 80-a naskiĝtago de Ralf Dahrendorf. En: ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]'' de la 2-a majo 2009, p. 35. * [[Jürgen Kocka]]: ''Dahrendorf in Perspektive.'' En: ''Soziologische Revue.'' 2004 (XXVII): 151–158. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [[q:de:Ralf Dahrendorf|Wikiquote: Ralf Dahrendorf (germana)]] * [[b:de:Soziologische Klassiker/ Dahrendorf, Ralf|Wikibooks: Soziologische Klassiker/ Dahrendorf, Ralf (germana)]] * {{PND|118678612}} * [http://www.project-syndicate.org/contributor/77 Artikolo de Ralf Dahrendorf per ''Project Syndicate'' (germana)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090627092714/http://www.project-syndicate.org/contributor/77 |date=2009-06-27 }} * [http://www.wzb.eu/bal/da/leute/dahrendorf.de.htm Curriculum Vitae de Ralf Dahrendorf (germana)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://medien.wdr.de/radio/erlebtegeschichten/wdr5_erlebte_geschichten_20090501_0730.mp3 Intervjuo kun Dahrendorf je lia 80. naskitago (germana)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.spiegel.de/politik/deutschland/0,1518,607029,00.html Portreto Dahrendorf: ''Aufstieg und Fall eines liberalen Supertalents'' (germana)] – Spiegel-Online de la 14-a de februaro 2009 <!-- == Notoj == {{Referencoj|}} --> {{Ĝermo|germano|brito}} {{Ĝermo|politikisto|sociologo|filozofo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dahrendorf, Ralf}} [[Kategorio:Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Germanaj politologoj]] [[Kategorio:Britaj politikistoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Britaj sociologoj]] [[Kategorio:Germanaj sociologoj]] [[Kategorio:Germandevenaj angloj]] [[Kategorio:Membroj de Rusia Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Londonanoj]] [[Kategorio:Hamburganoj]] [[Kategorio:Kolonjanoj]] nfl2x242hycftcqljbnei65jvqhi0sa 0 290506 9471942 9180370 2026-09-09T12:38:34Z Sj1mor 12103 9471942 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | kvartalo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Michálkovice | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = kvartalo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Husuv sbor Ostrava-Michalkovice.jpg | dosiero_priskribo = Korpuso de Hus en Michálkovice<br>Klakebla mapo de Ostrava<br><center>↓</center> | dosiero_kompl = {{Klakmapo de Ostrava|urba parto=Michálkovice}} <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Michálkovice.jpg | blazono = Michálkovice CoA.jpg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Michálkovice | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_flago = 1 | ŝtato_tipo = | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Ostrava-urbo | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = | histregiono1_noto = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Ostrava | orogenezo = Ostrava baseno | orogenezo_tipo = Baseno | rivero = | rivero_tipo = | ŝoseo = | limo = | urbo = Urba parto | urbo_tipo = Tipo de parto | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | memorindaĵo = [[Preĝejo de Ĉieliro de Sankta Maria (Ostrava-Michálkovice)|Preĝejo de Ĉieliro de Maria]] | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | ŝoseo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo = Minejo Michal | konstruaĵo_tipo = Minejo <!-- *** Situo *** --> | situo = Michálkovice | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 50 | lat_s = 33 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 20 | long_s = 35 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2.89 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1440 | establita_tipo = Unua skribmencio | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 715 00 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Korpuso de Hus]] | libera_tipo = [[Religia komunumo]] | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo de Michálkovice enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = Michálkovice enkadre de Moraviasilezia regiono | mapo1_lokumilo = Moraviasilezia regiono | mapo2 = | mapo2_priskribo = <!-- *** TTT-paĝoj *** --> | commons = Michálkovice | retpaĝo = [http://www.michalkovice.cz www.michalkovice.cz] | portalo = Ostrava <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Michálkovice''' estas ekde la [[24-a de novembro]] [[1990]] [[urboparto]] de la [[statuta urbo]] [[Ostrava]] en [[Ĉeĥio]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). == Historio == La unua skriba mencio estas el la [[12-a de septembro]] [[1440]]. La municipo de komence apartenis al teŝinaj princoj. Ĝis la jaro [[1630]] ĝi estis parto de [[Silezia Ostrava]], al kiu ĝi denove aliĝis en la jaro 1714. La nomo de la municipo estas evidente derivita de nomo de la unuaj loĝantoj. Ĝis duono de la 19-a jarcento temis pri ekskluzive agrikultura municipo. Evoluo de industrio en la ĉirkaŭaĵo kaj trovo de karbo de la municipo ŝanĝis la agrikulturan karakteron de la vilaĝo. En la jaro [[1843]] estis profundigita ŝakto [[Minejo Michal|Michal]], en la jaro [[1858]] minejoj [[Minejo Petro kaj Paŭlo]], en la jaro [[1868]] ŝakto [[Minejo Jan|Jan]] kaj en la jaro [[1879]] [[minejo Josefo]]. En la jaroj 1913-1915 estis tuta minado de karbo koncentrita al la minejo Michal, dum la restintaj minejoj servis kiel aerumigaj. En la jaro 1928 estis en la minejo Michal komencita produktado de [[brikedo]]j. En la jaro 1907 estis fondita knaba kaj en la jaro 1911 ankaŭ knabina ĉeĥa lernejoj. La municipo ĝisatendis propran paroĥon en la jaro 1903. [[Religia komunumo]] de la ĉeĥoslovaka eklezio estis difinita en la jaro 1920, dum kio [[Korpuso de Hus]] estis konstruita en la jaro 1927. Ekde la jaro [[1849]] Michálkovice estis komune kun [[Kunčičky]] kaj Zámostí alligitaj al [[Silezia Ostrava]]. Ekde la [[27-a de januaro]] [[1866]] ĝi memstariĝis. La [[1-an de aprilo]] [[1907]] ĝi estis avancita je [[kampurbo]]. Ekde la [[1-a de julio]] [[1941]] ĝi estis alligita al [[Moravia Ostrava]]. Ekde la jaro [[1946]] ĝis la jaro [[1960]] temis pri urba parto de urbo Ostrava. En la jaroj [[1961]]-[[1990]] ĝi estis parto de urboparto Silezia Ostrava. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * [[Preĝejo de Ĉieliro de Sankta Maria (Ostrava-Michálkovice)|Preĝejo de Ĉieliro de Sankta Maria]] {{Ostrava}} [[Kategorio:Urbaj partoj de Ostrava]] [[Kategorio:Michálkovice]] [[Kategorio:Setlejoj en Ostrava baseno]] [[Kategorio:Minado de nigra karbo en Ĉeĥio]] rhcr8v5vipwgfs4l75g0rnax7iob520 0 293117 9472111 9471343 2026-09-09T19:12:16Z Tirolischleioans 254019 9472111 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo= Geoffrey Sutton | dosiero= | priskribo= Fakulo pri originala Esperanto-literaturo | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo= [[1947]] | loko de naskiĝo= | nacieco= [[brito]] | tradukis= | dato de morto= [[2026]] | loko de morto= | verkis= [[CEOLE]] }} '''Geoffrey SUTTON''' (naskiĝis en 1947, mortis en septembro [[2026]]<ref>[https://www.liberafolio.org/2026/09/08/forpasis-geoffrey-sutton/ "Forpasis Geoffrey Sutton"] - ĉe: ''liberafolio.org,'' 8.9.2026</ref> estis angla filologo de [[finn-ugra lingvaro|finn-ugra]] kaj nordia lingvaro, editoro, redaktoro, tradukisto kaj fakulo pri originala Esperanto-literaturo. ==Vivo== Sutton eklernis Esperanton kiel 14-jarulo en 1962. De 1972 ĝis 1973 Sutton studis skandinavian literaturon kaj [[sveda lingvo|svedan lingvon]] ĉe la universitato de [[East Anglia]], de 1973 ĝis 1980 en [[Upsalo]] ([[Svedio]]), kie li akiris la akademian titolon de ''filosofie kandidat'' pri [[finn-ugra lingvaro|finn-ugra]] kaj nordia lingvaro. Per trijara stipendio de la Sveda Instituto (''Svenska Institutet'') li finis doktoriĝajn studojn pri finn-ugra [[filologio]]. De oktobro 1981 Sutton laboris dum unu jaro kiel subeditoro kaj konsilisto por la monata periodaĵo ''[[El Popola Ĉinio]]'' en Pekino kaj subtenis la editoradon de ''[[Ĉina Antologio (1949-1959)]]''. De 1984 ĝis 1986 Sutton laboris kiel redaktoro de la revuo ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'' en la Centra Oficejo de Universala Esperanto-Asocio ([[UEA]]) en Roterdamo ([[Nederlando]]). Poste li laboris kiel editoro de gvidlibroj pri havenoj kaj de gvidlibroj pri turismaj altiraĵoj en Britio. == Verkoj == ===En Esperanto=== * '''1969''': ''Konciza Historio pri la Kornvala Lingvo kaj ĝia Literaturo''. * '''2002''': Ĝisdatigo de: [https://uea.org/dokumentoj/bib/angla.html Ockey, Edward; Sutton, Geoffrey] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110806060435/http://www.uea.org/dokumentoj/bib/angla.html |date=2011-08-06 }}, Bibliografio de vortaroj kaj terminaroj en Esperanto 1887-2002. Rotterdam: UEA 1992-2002. ===En aliaj lingvoj (elekto)=== * '''1976''': ''Nordisk vetenskaplig litteratur om det internationella sprakproblemet'' [Nordia scienca literaturo pri la internacia lingvoproblemo]. Universitato Uppsala 1976. * '''2008''': ''[[Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007]]'' [Konciza enciklopedio pri la originala literaturo en esperanto 1887-2007] ([[CEOLE]]), Novjorko: Mondial 2008 == Literaturo == * '''2008''': Biografio de Geoffrey Sutton sur la ekstera kovrilo de [[CEOLE]] kun fotoportreto. == Eksteraj ligiloj == <!--* [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=geoffrey+sutton&vid=ONB&fn=search Libroj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de kaj pri Geoffrey Sutton en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }}--> * [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Geoffrey Sutton en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA) * [http://books.google.de/books?id=-Z_8CG9g2jIC&dq=Concise+Encyclopedia+of+the+Original+Literature+of+Esperanto&printsec=frontcover&source=bl&ots=pU4E7KbNhg&sig=luIuQQ9iu9-wA0tdV7R57GKOZWA&hl=de&ei=vyWQSsaSLoL0_Aaq85WvAg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5#v=onepage&q=&f=false CEOLE 2008 ĉe Guglo-libroj] {{Vivtempo|Sutton, Geoffrey}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[kategorio:Britaj lingvistoj]] fecodaot7fyw1cdt3fhhl975k3j65v6 9472112 9472111 2026-09-09T19:13:09Z Tirolischleioans 254019 9472112 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo= Geoffrey Sutton | dosiero= | priskribo= Fakulo pri originala Esperanto-literaturo | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo= [[1947]] | loko de naskiĝo= | nacieco= [[brito]] | tradukis= | dato de morto= [[2026]] | loko de morto= | verkis= [[CEOLE]] }} '''Geoffrey SUTTON''' (naskiĝis en 1947, mortis en septembro [[2026]]<ref>[https://www.liberafolio.org/2026/09/08/forpasis-geoffrey-sutton/ "Forpasis Geoffrey Sutton"] - ĉe: ''liberafolio.org,'' 8.9.2026</ref> estis angla filologo de [[finn-ugra lingvaro|finn-ugra]] kaj nordia lingvaro, editoro, redaktoro, tradukisto kaj fakulo pri originala Esperanto-literaturo. ==Vivo== Sutton eklernis Esperanton kiel 14-jarulo en 1962. De 1972 ĝis 1973 Sutton studis skandinavian literaturon kaj [[sveda lingvo|svedan lingvon]] ĉe la universitato de [[East Anglia]], de 1973 ĝis 1980 en [[Upsalo]] ([[Svedio]]), kie li akiris la akademian titolon de ''filosofie kandidat'' pri [[finn-ugra lingvaro|finn-ugra]] kaj nordia lingvaro. Per trijara stipendio de la Sveda Instituto (''Svenska Institutet'') li finis doktoriĝajn studojn pri finn-ugra [[filologio]]. De oktobro 1981 Sutton laboris dum unu jaro kiel subeditoro kaj konsilisto por la monata periodaĵo ''[[El Popola Ĉinio]]'' en Pekino kaj subtenis la editoradon de ''[[Ĉina Antologio (1949-1959)]]''. De 1984 ĝis 1986 Sutton laboris kiel redaktoro de la revuo ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'' en la Centra Oficejo de Universala Esperanto-Asocio ([[UEA]]) en Roterdamo ([[Nederlando]]). Poste li laboris kiel editoro de gvidlibroj pri havenoj kaj de gvidlibroj pri turismaj altiraĵoj en Britio. == Verkoj == ===En Esperanto=== * '''1969''': ''Konciza Historio pri la Kornvala Lingvo kaj ĝia Literaturo''. * '''2002''': Ĝisdatigo de: [https://uea.org/dokumentoj/bib/angla.html Ockey, Edward; Sutton, Geoffrey] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110806060435/http://www.uea.org/dokumentoj/bib/angla.html |date=2011-08-06 }}, Bibliografio de vortaroj kaj terminaroj en Esperanto 1887-2002. Rotterdam: UEA 1992-2002. ===En aliaj lingvoj (elekto)=== * '''1976''': ''Nordisk vetenskaplig litteratur om det internationella sprakproblemet'' [Nordia scienca literaturo pri la internacia lingvoproblemo]. Universitato Uppsala 1976. * '''2008''': ''[[Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007]]'' [Konciza enciklopedio pri la originala literaturo en esperanto 1887-2007] ([[CEOLE]]), Novjorko: Mondial 2008 == Literaturo == * '''2008''': Biografio de Geoffrey Sutton sur la ekstera kovrilo de [[CEOLE]] kun fotoportreto. == Eksteraj ligiloj == <!--* [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=geoffrey+sutton&vid=ONB&fn=search Libroj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de kaj pri Geoffrey Sutton en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }}--> * [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Geoffrey Sutton en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA) * [http://books.google.de/books?id=-Z_8CG9g2jIC&dq=Concise+Encyclopedia+of+the+Original+Literature+of+Esperanto&printsec=frontcover&source=bl&ots=pU4E7KbNhg&sig=luIuQQ9iu9-wA0tdV7R57GKOZWA&hl=de&ei=vyWQSsaSLoL0_Aaq85WvAg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5#v=onepage&q=&f=false CEOLE 2008 ĉe Guglo-libroj] {{DEFAULTSORT:Sutton, Geoffrey}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[kategorio:Britaj lingvistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1947]] [[kategorio:Mortintoj en 2026]] hadbg9arhgp3axlhq6tq7cyivyymhbg 9472113 9472112 2026-09-09T19:13:33Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9472113 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo= Geoffrey Sutton | dosiero= | priskribo= Fakulo pri originala Esperanto-literaturo | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo= [[1947]] | loko de naskiĝo= | nacieco= [[brito]] | tradukis= | dato de morto= [[2026]] | loko de morto= | verkis= [[CEOLE]] }} '''Geoffrey SUTTON''' (naskiĝis en 1947, mortis en septembro [[2026]]<ref>[https://www.liberafolio.org/2026/09/08/forpasis-geoffrey-sutton/ "Forpasis Geoffrey Sutton"] - ĉe: ''liberafolio.org,'' 8.9.2026</ref> estis angla filologo de [[finn-ugra lingvaro|finn-ugra]] kaj nordia lingvaro, editoro, redaktoro, tradukisto kaj fakulo pri originala Esperanto-literaturo. ==Vivo== Sutton eklernis Esperanton kiel 14-jarulo en 1962. De 1972 ĝis 1973 Sutton studis skandinavian literaturon kaj [[sveda lingvo|svedan lingvon]] ĉe la universitato de [[East Anglia]], de 1973 ĝis 1980 en [[Upsalo]] ([[Svedio]]), kie li akiris la akademian titolon de ''filosofie kandidat'' pri [[finn-ugra lingvaro|finn-ugra]] kaj nordia lingvaro. Per trijara stipendio de la Sveda Instituto (''Svenska Institutet'') li finis doktoriĝajn studojn pri finn-ugra [[filologio]]. De oktobro 1981 Sutton laboris dum unu jaro kiel subeditoro kaj konsilisto por la monata periodaĵo ''[[El Popola Ĉinio]]'' en Pekino kaj subtenis la editoradon de ''[[Ĉina Antologio (1949-1959)]]''. De 1984 ĝis 1986 Sutton laboris kiel redaktoro de la revuo ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'' en la Centra Oficejo de Universala Esperanto-Asocio ([[UEA]]) en Roterdamo ([[Nederlando]]). Poste li laboris kiel editoro de gvidlibroj pri havenoj kaj de gvidlibroj pri turismaj altiraĵoj en Britio. == Verkoj == ===En Esperanto=== * '''1969''': ''Konciza Historio pri la Kornvala Lingvo kaj ĝia Literaturo''. * '''2002''': Ĝisdatigo de: [https://uea.org/dokumentoj/bib/angla.html Ockey, Edward; Sutton, Geoffrey] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110806060435/http://www.uea.org/dokumentoj/bib/angla.html |date=2011-08-06 }}, Bibliografio de vortaroj kaj terminaroj en Esperanto 1887-2002. Rotterdam: UEA 1992-2002. ===En aliaj lingvoj (elekto)=== * '''1976''': ''Nordisk vetenskaplig litteratur om det internationella sprakproblemet'' [Nordia scienca literaturo pri la internacia lingvoproblemo]. Universitato Uppsala 1976. * '''2008''': ''[[Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007]]'' [Konciza enciklopedio pri la originala literaturo en esperanto 1887-2007] ([[CEOLE]]), Novjorko: Mondial 2008 == Literaturo == * '''2008''': Biografio de Geoffrey Sutton sur la ekstera kovrilo de [[CEOLE]] kun fotoportreto. == Eksteraj ligiloj == <!--* [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=geoffrey+sutton&vid=ONB&fn=search Libroj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de kaj pri Geoffrey Sutton en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }}--> * [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Geoffrey Sutton en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA) * [http://books.google.de/books?id=-Z_8CG9g2jIC&dq=Concise+Encyclopedia+of+the+Original+Literature+of+Esperanto&printsec=frontcover&source=bl&ots=pU4E7KbNhg&sig=luIuQQ9iu9-wA0tdV7R57GKOZWA&hl=de&ei=vyWQSsaSLoL0_Aaq85WvAg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5#v=onepage&q=&f=false CEOLE 2008 ĉe Guglo-libroj] ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Sutton, Geoffrey}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[kategorio:Britaj lingvistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1947]] [[kategorio:Mortintoj en 2026]] 15usiet6htjugmhox7onp0bjg4at9qq 0 294816 9472014 9384043 2026-09-09T13:02:02Z Sj1mor 12103 9472014 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Heinrich KRAMER''' (nask. ĉ. 1430; mortis ĉ. 1505) estis germana [[dominikano]] kaj la aŭtoro, kune kun kelkparte alia dominikano [https://www.britannica.com/biography/Johann-Sprenger Johann Sprenger], de [[Malleus maleficarum]]. Kramer preferis latinigi sian nomon en [[Henricus Institor]], havis aventuran vivon krom stranga personeco. Post studoj pri [[filozofio]] kaj [[teologio]] li en 1473 estis nomumita de siaj superuloj [[inkvizitoro]] por la suda Germanio, tasko poste konfirmita de la papo [[Siksto la 4-a]] (1471-1484). Estis ambigua persono, kiu ofte konfliktis kun la leĝo. En 1473 oni lin enkarcerigis pro lia fizika oponado kontraŭ la imperiestro [[Frederiko la 3-a]]; en 1475, dum okaza loĝado en Romo, du liaj konfratuloj lin akuzis pri ŝtelo, sed li ili kontraŭakuzis pri malfamigo; en 1482 estis akuzita en Aŭgusta pro nerajta alproprigo pri porindulgenca mono: li evitis areston kaj fuĝis al [[Bohemio]], kie sukcesis elektiĝi superulo de la dominikana frataro de Sélestat. Motivinte per bezono de mono por batali herezojn, inter kiuj “certaj virinoj kiuj neis la kredon”, insiste petis kaj sukcesis, por havigi al si la monon necesan al sia plano kontraŭ la sorĉistinoj, ke la papo koncedu [[indulgenco]]n por ĉiuj pagantaj vizitantoj de lia monaĥejo: postulo kiu montras lian ekintereson pri sorĉistinoj. Siksto la 4-a lin subtenis en la lukto kontraŭ la herezoj, sed la profito el la indulgencoj estis mizera kaj sekve Kramer plendis enŝtelante, ke la virinoj neantaj la katolikan kredon malmulte interesas Romon! [[Dosiero:Institoris, Henricus – Opusculum in errores Monarchiae Antonii de Rosellis, 1499 – BEIC 11767369.jpg|eta|''Opusculum in errores Monarchiae Antonii de Rosellis'', 1499]] Kaj ekis lia sorĉistinpersekuto. En 1484 li sciis ke la estraro de la urbo [[Ravensburg|Ravensburgo]] estis akuzinta du virinojn pri sorĉado. Li tuj alkuris al la loko, najbare de la [[Konstanca lago]], prezentis la papan dokumenton de sia tasko al la funkcio de Inkvizitoro, ricevis permeson enketi demandante rekte la virinojn, deklaris ke ili estas vere hereze impregbitaj kaj ilin transdonis al la sekulara povo por la ekzekuto brulŝtipara. Sed kiam li pretendis etendi sian sanspecan kontrolon en najbaraj urboj, spertis oponon de sacerdotoj kaj episkopoj: pro tio li helppetis de la nova papo [[Inocento la 8-a]] (1484-1492), kiu, ĉe la komenco de sia papado emis kontentigi ĉiujn, konvinkiĝis verke de Kramer ke en la suda Germanio svarmis danĝera “sorĉistina sekto”. Kaj tiel rajtiĝis brulŝtiparo por sorĉistinoj ĉar tiu papo per buleo ''“Summis desirantes efektibus”'' (Dezirante kun supera ardo) koncedis al Kramer trakti sorĉistaron kaj magiistaron kiel herezulojn: Kramer, do, povis persekuti per ekleziaj punoj kaj ekskomuniko, sed devigite ilin transdoni al la sekulara tribunalo, kiu de ĉiam brulstiparumas siainiciate herezulojn. Kramer agadis diversloke, interalie en [[Tirolo]], kie tamen episkopoj malhelpis la efektiviĝon de liaj sentencoj kaj devigis lin forturni sian akrecon; kaj tiam li ekverkis libron kiu fakte eniris en la deponejo de la monda literaturo kiel la verko plej stranga, malsana, perversa kaj malpura neniam skribita, superita nur post kvarcent jarojn de [[Mein Kampf]], tio estas [[Malleus maleficarum]] (''La martelo kontraŭ la sorĉistinoj''). Li ĝin siaelspeze presigis ĉe presejo de Spira. Por plej estimigi la verkon li kvazaŭpreface antaŭmetis la ĵusan papan buleon kvazaŭ por pensigi ke la papo aprobis lian pensadon, nome ke eĉ la papo kredis ke la sorĉistoj vere fizike kaj korpe damaĝas; kaj aldonis ok opiniojn de teologoj laŭ kiuj vere ekzistus damaĝantaj sorĉistaĵoj. (Parenteze diratu ke estis la unua fojo en kiu iu papo, kiel per la supra buleo, montris opinion pri ekzisto de vera damaĝanta sorĉistino). La sukcesoj de la libro ne koincidas kun la sukcesoj de la inkvizitoro: fakte li estis multeloke rifuzita de la ekleziaj kaj civilaj aŭtoritatoj: Tirolo, Norimbergo, Bohemio kaj [[Moravio]] estas etapoj kie lia juĝaro momente venkis sed kie poste la juĝisto devis malhisis sian standardon. Historiisto pri la fenomeno, en elstara eseo ''Die Papste und die Hexen'' (La papoj kaj la sorĉistinoj) asertas ke en Germanio kun Kramer praktike malaperis la [[inkvizicio]], nome la kondamnoj bedaŭrinde daŭris ja jes, sed preskaŭ ekskluzive sentence de ŝtataj tribunaloj. En la eklezio, Kramer restis preskaŭ solitara, stranga ulo, kiu nun sukcesis elkapti, kvankam en momenta, sed fatala, cirkonstanco, la konfidon de papo ĵus elektita. Sed la granda sorĉistinpersekuto, kiun la fratulo volis konduti tutesole, bedaŭrinde estis apenaŭ komencita. Hodiaŭ li estas enkalkulita inter la sukcesaj frenezuloj: kaj tio sen pretendo juĝi lian personan konsciencon. == Bibliografio == {{PND|118855484|nomen=Henrici Institoris aut de Henrico Institore}} * {{BBKL|i/Institoris|auctor=Reinhard Tenberg|commentatio=INSTITORIS, Heinrich|tomus=2|columnae=1307-1310}} * [http://www.historicum.net/no_cache/persistent/artikel/5935/ Werner Tschacher: ''Kramer, Heinrich (Henricus Institoris)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140110170941/http://www.historicum.net/no_cache/persistent/artikel/5935/ |date=2014-01-10 }}['', in: Lexikon zur Geschichte der Hexenverfolgung,] * Peter Segl: Heinrich Institoris. Persönlichkeit und literarisches Werk. In: ders. (Hrsg.), Der Hexenhammer - Entstehung und Umfeld des 'Malleus maleficarum' von 1487, Böhlau, Coloniae Agrippinae/Monaci 1988 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kramer, Heinrich}} [[Kategorio:Kristanismo]] [[Kategorio:Dominikanoj]] [[Kategorio:Sorĉistinoj]] [[Kategorio:Inkvizicio]] nu0x21bwutz9w0nlx80xwi53foh0dia 0 299758 9472358 9397308 2026-09-10T10:18:25Z Sj1mor 12103 9472358 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Ángela VALLVEY ARÉVALO''' ([[San Lorenzo de Calatrava]], [[Ciudad Real (provinco)|Ciudad Real]], [[1964]]) estas [[Hispanio|hispana]] aŭtorino. Ŝi studis Modernan [[Historio]]n en la [[Universitato de Granado]]. Ŝi komencis skribi porinfanan literaturon kaj poste poezion. Ŝi laboris en babilrondoj en televido kaj radio (''Herrera en la onda'', ''Madrid opina'' kaj ''Las mañanas de cuatro''). == Verkaro == * ''Mientras los demás bailan'' (2014) * ''La velocidad del mundo'' (2012) * ''El hombre del corazón negro'' (2011) * ''Muerte entre poetas'' (2008) Finalista de la [[Premio Planeta]] * ''Todas las muñecas son carnívoras'' (2006) * ''La ciudad del diablo'' (2005) * ''No lo llames amor'' (2003) * ''[[Los estados carenciales]]'' ([[Premio Nadal]], 2002) * ''Extraños en el paraíso'' (2001) * ''Vías de extinción'' (2000), * ''enlared.com'' (2000) * ''A la caza del último hombre salvaje'' (1999) * ''El tamaño del universo'' (1998) * ''Donde todos somos John Wayne'' (1997) * ''Vida sentimental de Bugs Bunny'' (1997) * ''Capitales de tiniebla'' (1997) * ''Kippel y la mirada electrónica'' (1995) == Premioj == * Premio Jaén de Poesía (1999) ''El tamaño del universo'' * [[Premio Nadal]] LVII (2002) ''Los estados carenciales''. * finalista de la [[Premio Planeta]] (2008). ''Muerte entre poetas'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{es}} [http://www.angelavallvey.com/ Oficiala retpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100326000132/http://www.angelavallvey.com/ |date=2010-03-26 }} * {{es}} [http://www.edestino.es/FichaAutor.aspx?IdPack=3&IdPildora=EXT27 Ficha de Ángela Vallvey] - Premio Nadal {{Ĝermo|hispano|verkisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vallvey, Angela}} [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispanaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Hispanaj romanistoj]] 1wjdfsj3xb170yvsgcjsigxzbhsfvau 0 300461 9472361 9320257 2026-09-10T10:20:19Z Sj1mor 12103 9472361 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Maria Dolors TORRES MANZANERA''', '''Maruja TORRES''' (*[[16-a de marto]] [[1943]] en [[El Raval]], kvartalo de [[Barcelono]]) [[Katalunio|kataluna]] [[Hispana|hispanlingva]] verkistino kaj ĵurnalistino. Ŝiaj gepatroj estis de [[Murcio]] kaj ŝi laboris por pluraj eldonaĵoj (''La Prensa'', ''[[Revista Garbo|Garbo]]'', ''[[Fotogramas]]'', ''[[Por Favor]]'', ''[[El País]]''...) kaj ŝiaj opinioj pri la [[Popola Partio (Hispanio)|Popola Partio]] <ref>[http://www.libertaddigital.com/sociedad/05-06-03-la-escritora-maruja-torres-llama-hijos-de-puta-a-todos-los-votantes-del-pp-1276322521/ Maruja Torres insultas balotantojn de PP]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.libertaddigital.com/noticias/kw/el_pais/maruja_torres/sedaciones/severo_ochoa/kw/noticia_1276322520.html |titolo=Libertad Digital: Maruja Torres pensas ke Esperanza AGUIRRE" devus esti anestezita " en la Hospitalo de Leganés |alirdato=2009-10-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080907052226/http://www.libertaddigital.com/noticias/kw/el_pais/maruja_torres/sedaciones/severo_ochoa/kw/noticia_1276322520.html |arkivdato=2008-09-07 }}</ref> kaj de registaro de Israelo estas tre polemikaj. Ŝi vivas en [[Bejruto]]. == Verkaro == * ¡Oh es él! Viaje fantástico hacia Julio Iglesias (1986) * Ceguera de amor (1991) * Amor América: un viaje sentimental por América Latina (1993) * Como una gota (1995) * Un calor tan cercano (1998) * Mujer en guerra. Más másters da la vida (Biográfico, 1999) * Mientras vivimos (2000) 49a [[Premio Planeta]] * Hombres de lluvia (2004) * La amante en guerra (2007) * [[Esperadme en el cielo]] (2009) [[Premio Nadal]] * Fácil de matar, 2011 * Sin entrañas, 2012 * Diez veces siete, 2014 * Manuela Carmena en el diván de Maruja Torres, 2015 * Cuánta más gente se muere, más ganas de vivir tengo, 2024. == Premioj == * [[Premio Víctor de la Serna]] (1986) * [[Premio Francisco Cerecedo]] (1990) * Foreign Literature Price, ''Un calor tan cercano'' (1998) * XLIX [[Premio Planeta]], ''Mientras vivimos'' (2000) * [[Premio Nadal]], ''Esperadme en el cielo'' (2009)<ref>[http://www.elpais.com/articulo/cultura/barrio/sonado/Maruja/Torres/elpepucul/20090107elpepucul_1/Tes El barrio soñado de Maruja Torres], [[El País]], 07/01/2009.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{es}}[http://www.xtec.cat/~jducros/Maruja%20Torres.html Biography and works by Maruja Torres] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100131021250/http://www.xtec.cat/~jducros/Maruja%20Torres.html |date=2010-01-31 }} {{es}}[http://www.elpais.com/todo-sobre/persona/Maruja/Torres/78/ Profile and articles by Maruja Torres, El País] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Torres, Maruja}} {{Ĝermo|biografio}} [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hispanaj romanistoj]] pqo93qlw1etsuwx6u1gfsgxtyqr9v5v 0 310435 9472268 8868902 2026-09-10T05:58:54Z Sj1mor 12103 9472268 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komunumo en Svislando |nomo=Burg |blazono=[[Dosiero:Wappen Burg AG.svg|eta|120ra|centre|<small>Blazono de Burg</small>]] |bildo=[[Dosiero:Burg (Argovio) lernejo 157.jpg|eta|285ra|centre|<small> Lageto de Burg</small>]] |kantono=Argovio |distrikto=[[Kulm (distrikto)|Kulm]] |koord={{Koordinatoj gms|47|14|15|N|8|10|55|E}} |loĝantoj=997 |areo=0,94 |alteco=622 |poŝtkodo=5736 |kodo=4133 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Burg AG 2007.png|eta|285ra|centre|<small>Mapo de Burg</small>]] }} ''' Burg''' estas komunumo en la [[distrikto Kulm]] de [[Kantono Argovio]], [[Svislando]]. Ĝi havis 997 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008. == Geografio == [[Dosiero:Burg (Argovio) Lageto 156.jpg|eta|maldekstra|150ra|<small>Lageto de Burg</small>]] Burg situas sur la orienta deklivo de la montoĉeno ''Stierenberg'' en la supra parto de la valo de la rivero [[Wyna]] ĉe la bordo de la rivereto ''Rickenbach'', kiu en Menziken alfluas al Wyna. En sudokcidento de la komunumo troviĝas malgranda lageto. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areko de 0,94 km², de kiuj 0,21 km² estas kovritaj de [[arbaro]] kaj 0,31 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto situas sur alteco de 668 m [[s.m.]] sur la deklivo de la monto Stierenberg, dum la plej malalta punto situas ĉe la bordo de la rivereto Rickenbach, ĉe la limo al Menziken sur alteco de 558 m [[s.m.]]. == Najbaraj komunumoj == Burg preskaŭ komplete estas ĉirkaŭigita de la komunumo [[Menziken]], kun kies setlejzono la setlejoj de Burg komplete kunkreskis. Nur en sudokcidento la komunumo limas sur longeco de proksimume 100 metroj al la [[Kantono Lucerno|lucerna]] komunumo [[Rickenbach LU|Rickenbach]]. == Trafiko == Burg situas flanke de la gravaj trafikvojoj ĉe flanka voje de [[Menziken]] al [[Rickenbach LU|Rickenbach]]. La konekto al la publika trafikreto funkcia pere de la [[poŝtaŭto|poŝtaŭtolinio]] de la stacidomo de [[Menziken]], kiu estas la finhaltejo de la etŝpura tramfervojo ''Wynentalbahn'' [Wyna-Valo-Fervojo], tra Rickenbach al [[Sursee]]. En la komunumo Burg troviĝas du haltejoj, nome Burg-Hinterdorf kaj Burg-Rössligasse.<ref>Por la horaro vidu en la [http://www.sbb.ch retejo de la Svisaj Federaciaj Fervojoj]</ref> == Historio == La origino de la vilaĝo Burg devenas de la Kastelo Unter-Rinach (Burg = germane [[kastelo]]), kiu estis la sidejo de la [[Senjoro|Senjoroj]] de Rinach, kiuj estis [[vasalo|vasaloj]] de la [[Habsburgoj]]. La kastelo estis supozeble detruita dum la [[Milito de Sempach]] en la jaro [[1386]] fare de la trupoj de la [[Svisa Ĵurkomunumo]] kaj neniam plu rekonstruita. En la jaro [[1412]] estis dokumente menciita la unuan fojon du bienojn ĉe la Kastelo ("bei der Burg"). En la jaro [[1415]] la [[Svisa Ĵurkomunumo]] konkeris Argovion kaj Burg nun troviĝis sub la [[servuteco]] de [[Berno]]. Ĝi dum tiu epoko ĝis la [[Helveta Revolucio]] en la jaro [[1498]] apartenis al la tribunala distrikto Reinach de la [[vokto|voktejo]] [[Lencburgo]]. Ekde la mezo de la 17-a jarcento Burg posedis la statuson de aŭtonoma bieno (germane ''Steckhof'') ĝis en la jaro [[1751]] ĝi fariĝis per dekreto de la berna registaro memstara komunumo. Post la liberigo de Argovio fare de la francaj trupoj en la jaro 1798 Burg estis atribuita al la [[distrikto Kulm]] de la nove fondita [[Kantono Argovio]].<ref>Vidu [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D1718.php Artikolo pri Burg en la Historia Leksikono de Svislando] kaj [http://www.burg-ag.ch/xml_3/internet/de/application/d477/f489.cfm Paĝo pri historio en la retejo de la komunumo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Vidu ankaŭ == * Aliaj lokoj kun la nomo [[Burg]] == Fontindikoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.burg.ch Oficiala retejo de la komunumo Burg] * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D1718.php Burg AG en la Historia Leksikono de Svislando] {{Projektoj}} <br /> {{Navigilo:Komunumoj de la distrikto Kulm}} {{Bibliotekoj}} dwq68qh5vlq1g8gticwrkp1ev5hyj07 0 315993 9472074 8080098 2026-09-09T15:34:03Z Roberto 609 /* Famuloj */ 9472074 wikitext text/x-wiki :''Tiu ĉi artikolo temas pri urbo en regiono de Pelhřimov. Pluaj signifoj estas indikitaj en artikolo [[Počátky (apartigilo)]].'' {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Počátky | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Potschatek}} | alia_nomo1 = | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Počátky | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Počátky, Palackého sq.jpg | dosiero_priskribo = Placo de Palacký en Počátky <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Počátky vlajka.gif | blazono = Pocatky znak.gif <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Vysočina | distrikto = Distrikto Pelhřimov | municipo = Počátky | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = Moravio | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | ŝoseo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | montaro = Montetaro Křemešník <!-- *** Situo *** --> | situo = Počátky | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 620 | lat_d = 49 | lat_m = 15 | lat_s = 47 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 14 | long_s = 33 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 30.83 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 13-a jarcento | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 394 64 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ063 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0633 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0633 548561 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 6 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 6 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 6 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.pocatky.cz www.pocatky.cz] | commons = Počátky | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Počátky''' estas urbo en [[Ĉeĥio]]. Ĝi situas en [[Regiono Vysočina]], [[distrikto Pelhřimov]]. En {{WikidataLoĝantaroDato}} ĝi havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantojn}}. {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La unua skriba mencio pri ĝi devenas el fino de la [[13-a jarcento]]. La historia urbocentro estas proklamita kiel urba monumentzono. == Famuloj == [[Dosiero:Brezina rodny dum.jpg|eta|maldekstra|250px|Naskiĝdomo de Otokar Březina]] La urbo estas konata kiel naskiĝloko de la elstara ĉeĥa poeto [[Otokar Březina]]. En la urbo naskiĝis ankaŭ la astronomo [[Miloš Tichý]], malkovrinto de multaj [[asteroido]]j. {{-|maldekstre}} ==Lokaj esperantistoj== *[[Jozef Provazeh]] == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} {{Počátky}} {{Municipoj de Regiono Vysočina|Distrikto Pelhřimov}} [[Kategorio:Počátky| ]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Pelhřimov]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Pelhřimov]] [[Kategorio:Urboj en dislimejo de Bohemio kaj Moravio]] [[Kategorio:Setlejoj en Montetaro Křemešník]] 56vxleidhmz517pgyj4ie8nl2q5xroa 0 323656 9471939 7543243 2026-09-09T12:28:49Z Petr Tomasovsky 678 9471939 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Cyprus de facto-de iure-cs.svg|thumb|350px|Mapetoj de insulo [[Kipro]], komparantaj la staton „[[de&nbsp;iure|''de iure'']]“ kaj „''de&nbsp;facto''“; kun la tn.. [[Verda Linio (Kipro)|Verdan linion]] sub administrado de [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]].]] '''''De facto''''' estas [[Latina lingvo|latina]] esprimo uzata en pluraj lingvoj por esprimi "fakte" (aŭ "fakta"), "efektive" aŭ "en praktiko". Oni uzas ĝin kiel kontraŭaĵon al la latina ''[[de jure]]'' ("laŭ leĝo", "laŭ juro") en okazoj, kiam fakto aŭ praktiko diferencas de reguloj kaj preskriboj. Certa objekto aŭ aranĝo eĉ povas iĝi ''de facto standard'' (esprimo anglalingva), tio estas ''praktika normo'', ''laŭfakta normo'', ĉar oficiala normo (''de iure'') ne ekzistas aŭ ĝi estas malmulte uzata en praktiko, eventuale eĉ nekonvena. En tiuj okazoj la produktantoj normale direktas sin laŭ la la praktika (''de facto'') normo. [[Registaro ''de facto'']] (do fakte aŭ ''ne [[de iure]]'') estas tiu kiu funkcias kiel [[registaro]] sed ne estas [[Diplomatia agnosko|agnoskita]] oficiale fare de iu ajn [[juro|jura regularo]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Registaro ''de facto'']] [[Kategorio:Latinaj juraj esprimoj]] aq1jilnd7g8hebrmkqhjguhrdj0296i 0 327013 9472183 3015078 2026-09-09T23:37:55Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Numerebla aro]] 9472183 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Numerebla aro]] a32fgqw4sxi3f0so7goahn8hom2rl4z 0 327014 9472184 3015079 2026-09-09T23:38:00Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Numerebla aro]] 9472184 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Numerebla aro]] a32fgqw4sxi3f0so7goahn8hom2rl4z 0 327015 9472185 3015080 2026-09-09T23:38:05Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Numerebla aro]] 9472185 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Numerebla aro]] a32fgqw4sxi3f0so7goahn8hom2rl4z 0 327016 9472186 3015081 2026-09-09T23:38:10Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Numerebla aro]] 9472186 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Numerebla aro]] a32fgqw4sxi3f0so7goahn8hom2rl4z 0 327019 9472177 3015087 2026-09-09T23:37:25Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Nenumerebla aro]] 9472177 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nenumerebla aro]] rnw3aa2og6f00vtd5fhdiqf5qhrhy2r 0 327020 9472178 3015088 2026-09-09T23:37:30Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Nenumerebla aro]] 9472178 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nenumerebla aro]] rnw3aa2og6f00vtd5fhdiqf5qhrhy2r 0 327021 9472179 3015089 2026-09-09T23:37:35Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Nenumerebla aro]] 9472179 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nenumerebla aro]] rnw3aa2og6f00vtd5fhdiqf5qhrhy2r 0 327022 9472180 3015090 2026-09-09T23:37:40Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Nenumerebla aro]] 9472180 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nenumerebla aro]] rnw3aa2og6f00vtd5fhdiqf5qhrhy2r 0 327023 9472181 3015091 2026-09-09T23:37:45Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Nenumerebla aro]] 9472181 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nenumerebla aro]] rnw3aa2og6f00vtd5fhdiqf5qhrhy2r 0 327024 9472182 3015092 2026-09-09T23:37:50Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Nenumerebla aro]] 9472182 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nenumerebla aro]] rnw3aa2og6f00vtd5fhdiqf5qhrhy2r 0 333438 9472294 9466923 2026-09-10T06:26:35Z Sj1mor 12103 9472294 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = White-edged Oriole - South Ecuador S4E7980 (23806876581).jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Blankaborda iktero |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Ikteredoj]] ''Icteridae'' |genro = ''[[Icterus]]'' |specio = ''''I. graceannae'''' |statuso = LC |dunomo = ''Icterus graceannae'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Cassin|Cassin]], [[1867]]) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Blankflugila iktero'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] surbaze la listo de [[AviList]] kun Esperantaj nomoj far Alain Gerard</ref> (''Icterus graceannae'') aŭ '''blankaborda iktero''' estas specio de [[birdo]] de la familio de [[Ikteredoj]] kaj de ties tipa genro nome [[Ikteroj]] kiu enhavas speciojn kiuj montras flavajn kaj nigrajn kolorojn. Ĝi troviĝas en [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj [[arbaro]]j kaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Ĝi estas loĝanto ĉefe de [[kanopeo]]. == Aspekto == Tiu estas birdo, kun ĉefe sulfurflava [[plumaro]]. Maskla plenkreskulo havas mezgrandan nigrajn okulmaskon kiel brido el la bekobazo al la okulo, kiu pluas kaj kovras la gorĝareon sed ne la supran bruston, kio ja estas iom strieca je nigro. Estas nigraj ankaŭ la vosto kaj la flugiloj kiuj montras ne blankan flugilstrion sed ja tre amplekse distribuitajn blankajn bordojn de flugilplumoj kiuj makulas eĉ la flavan ŝultromakulon. Tio nomigas la specion en la [[komuna nomo]]. Dume ''Icterus'' en la [[latina]] [[scienca nomo]] aludas al la ĝenerala flava koloro. La beko estas fortika kaj griza (kun eburblanka unua duono de la suba makzelo), dum ankaŭ la kruroj estas grizaj. == Endanĝera statuso == Pro ties tre ampleksa distribuado kaj habitatodiverseco, plej parto de fakuloj konsideras malgranda la minacon de grava malpliiĝo de populacio. Oni devas ankoraŭ mezuri la tutmondan populacion kaj populaciŝanĝojn. Tiu specio restas listita kiel Malplej Zorgiga ĉe [[Birdlife International]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/54124/all Icterus graceannae]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] Konsultita la 26an de julio 2007. * [http://zipcodezoo.com/Animals/I/Icterus_graceannae/Default.asp Zipcodezoo.com]. {{birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Ikteredoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] izu2uerfpbjcqwxqu6poci43tp2lqyo 0 333894 9471964 9017924 2026-09-09T12:41:28Z Sj1mor 12103 9471964 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|katedralo |kategorio = |lando = Unuiĝinta Reĝlando |regiono = |situo = [[Gloucester (Anglio)|Glostro]] |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = GB-GLS |mapo lokumilo = Centra Gloucester |mapo1 lokumilo = Gloucester |mapo2 lokumilo = iso |zomo = 15 |establita = 1089–1499 |establita tipo = Konstrutempo |longo = 130 }} [[Dosiero:Gloucester Cathedral exterior front.jpg|eta|dekstra|300px|{{centre|katedralo Gloucester}}]] '''Katedralo Gloucester''' (aŭ ''Glostro'') ankaŭ nomata ''Cathedral Church of St Peter and the Holy and Indivisble Trinity'' (''Katedrala preĝejo de sankta Petro kaj la sankta kaj nedividebla Triunuo'') en [[Gloucester (Anglio)|Gloucester]], [[Britio]], staras apud ''Westgate Street'' en la urbocentro, proksime al rivero. Ĝi komenciĝis en [[678]] aŭ [[679]] per la fondo de [[abatejo]] dediĉita al [[sankta Petro]]. == Historio kaj arkitekturo == [[Dosiero:Edward II tomb.jpg|eta|maldekstra|200px|Tombo de [[Eduardo la 2-a (Anglio)]]]] En 678-9 [[Osric (Hwicce)]] fondis {{N|religia komunumo}}, de kiu lia fratino [[Kyneburga]] estis la unua abatino. [[Benediktanoj]] alproprigis abatejon en 1017. La nunan preĝejon fondis Abato Serlo (1072-1104) kaj estis konsekrita en 1100. Ĝia unua [[mitro|mitrohavanta]] abato, en 1381, estis Walter Gloucester (m. 1412), kiu ankaŭ estis [[historiisto]] de la abatejo. La abatejo estis subpremita de [[Henriko la 8-a (Anglio)]] en 1540 kaj refondita kiel katedralo en 1541. La katedrala arkitekturo estis kerne [[normandoj|normanda]] kun multaj [[Gotika arkitekturo|gotikaj]] aldonaĵoj. Longas 130 metrojn, kaj larĝas 44 metrojn. La turo, de la 15-a jarcento, altas 69 metrojn kaj surhavas kvar finajn pinaklojn kiu estas malproksime videblaj. La katedralo enhavas plurajn notindajn monumentojn, aparte: * [[Eduardo la 2-a (Anglio)]] murdita proksime en kastelo Berkeley, kaj entombigita en la katedralo en 1327. * [[Roberto Curthose]], plej aĝa filo de [[Vilhelmo la 1-a (Anglio)]] * D-ro [[Edward Jenner]], malkovrinto de vakcinado, kie loĝis kaj laboris proksime en Berkeley. == Arto kaj kulturo == Ĉiujara muzika festivalo de Tri Ĥoroj okazas alterne en katedraloj de [[Gloucester (Anglio)|Gloucester]], [[Worcester]] kaj [[Hereford]]. Tiu ĉi estas la plej aĝa muzika festivalo en la mondo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.3choirs.org/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-09-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/19990418010114/http://www.3choirs.org/ |arkivdato=1999-04-18 }}</ref> Ekde 2000, oni uzis la katedralon por filmi [[Harry Potter]]. En 2008, oni uzis ĝin por filmi [[Doctor Who]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.gloucestershireonscreen.co.uk/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-09-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100822075616/http://www.gloucestershireonscreen.co.uk/ |arkivdato=2010-08-22 }}</ref> En 2010 tie estis granda skulptarta ekspozicio ''Crucible 2010''. <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.crucible2010.co.uk/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-09-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110725055349/http://www.crucible2010.co.uk/ |arkivdato=2011-07-25 }}</ref> == Vidu ankaŭ == * http://www.gloucestercathedral.org.uk/ == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Gotikaj katedraloj en Anglio]] [[Kategorio:Gloucestershire]] [[Kategorio:Historio de Britio]] 1iuedp4s5zd3rx9t9rn5314ilzz01c4 0 335554 9472109 9407615 2026-09-09T18:58:30Z LilyKitty 25129 de Konvencio de Berno kaj Pariza traktato por protekto de industria proprieto 9472109 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=CH-GE |situo sur mapo=Ĝenevo |zomo=13 }} La '''Monda Organizaĵo de Intelekta Propraĵo''' (MOIP) ({{lang-en|World Intellectual Property Organization}} (WIPO), {{lang-fr|Organisation Mondiale de la Propriété Intellectuelle}}) estas internacia organizo, fondita en [[1967]], por "protekti la [[Intelekta propraĵo|intelektan propraĵon]] en la tuta mondo kaj instigi, antaŭenmovigi la kreajn agadojn". En la organizo membras 193 landoj. == Historio == Ĝia agado baziĝas sur internaciaj konvencioj, subskribitaj en 1883 en [[Parizo]] (pri industria propraĵo) kaj en 1886 en Ĝenovo (pri intelektaj propraĵoj). La MOIP iĝis organo de [[UN]] sep jarojn post sia fondo. == Taskoj == Ĝi celas protekti la rajtojn pri patentoj, markoj, industria formokreado, teĥnologiaj antaŭskriboj, markigo de deveno, same la verkajn rajtojn en literaturo, muziko, arto, kino, nome [[aŭtorrajto]]j. == Vidu ankaŭ == *[[Konvencio de Berno]] *[[Pariza traktato por protekto de industria proprieto]] *[[Monda Tago de Intelekta Propraĵo]] == Oficiala paĝaro == * [http://www.wipo.int/ retejo de WIPO / OMPI] ** [http://www.wipo.int/members/en/ membroŝtatoj] {{Projektoj}} [[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Internacia komerco]] 1jk819u3kh117z1agtg49jwws48yug3 0 337582 9471944 9466110 2026-09-09T12:38:38Z Sj1mor 12103 9471944 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | priskribo = teologo, filozofo kaj kardinalo | dosiero = Nicholas of Cusa.jpg | dato de naskiĝo = [[1401]] | notindaj verkoj = ''De docta ignorantia'' (La dokta nescio), 1440 | influoj = [[Alberto la Granda]], [[Platono]], [[Ramon Lullo]] | kesteroj = {{informkestero sinsekvo | titolo = [[Princepiskopo]] de [[Brixen]] | dosiero = Wappen Bistum Brixen.png | periodo = –1464 }} }} '''Nikolao de Kuzo''', [[latine]] '''Nicolaus Cusanus''', fama katolika ekleziulo, teologo kaj filozofo, naskiĝis [[1401]] en [[Bernkastel-Kues]], [[Germanio]], najbare de [[Treviro]], ĉe la rivero [[Mozelo]], kun la nomo "Nikolaus Krebs" aŭ ''Nikolaus Kryffs'' en familio de boatistoj, komercistoj pri vino kaj ŝipentreprenistoj. La kromnomo "de Kuzo" celas al lia naskiĝloko (Bernkastel-)Kues. Lia patrino havis judajn praulojn. Li edukiĝis kaj studis en [[religia komunumo]] ligita al la spirita movado [[Devotio moderna]] ([http://es.wikipedia.org/wiki/Devotio_moderna]), vizitis la fakultaton pri Literaturo de la [[Universitato de Hajdelbergo|Universitato ''Ruprecht Karl'' de Hajdelbergo]], perfektigis siajn studojn en [[Padovo]] (Italio) kie doktoriĝis pri juro [[1423]], kaj reveninte al Germanio specialiĝis pri filozofio-teologio en [[Kolonjo]] sur la verkoj de [[Alberto la Granda]], [[Platono]] kaj [[Ramon Lullo]], magistriĝis pri filozofio. Fine en Padovo li akiris la titolon de ''Doctor Decretorum'' (doktoro pri [[Dekretalo]]j). Ankoraŭ en Romo iĝis disĉiplo de aliaj famaj majstroj pri diversaj sciencoj kaj lekcie gastis ĉe diversaj kulturaj institucioj. == Ekleziaj oficoj deĵoritaj je servo de la Eklezio == Li profesoris diversloke, precipe en [[Loveno]]. En Romo li konatiĝis kun eminentuloj kiel Giuliano Cesarini kaj Louis Aleman (al kiu li dediĉos sian verkon “De Docta Ignorantia”), [[Domenico Capranica]], [[Enea Silvio Piccolomini]] (la estonta Pio la 2-a), kun kiu Nikolao vizitis la Koncilion de [[Bazelo (urbo)|Bazelo]] (1431), kie Piccolomini plendis pri la papo [[Eŭgeno la 4-a]], kiu al li ne agnoskis la kardinalecon al kiu estis nomumita, sed ne ceremonie vestita pro la morto de la antaŭa papo nomuminta [[Martino la 5-a]]. En [[1427]] Nikolao de Kuzo estis alvokita sekretarie ofici ĉe [[Otto von Ziegenhain]], [[ĉefepiskopo de Treviro]], kiu al li liveris multajn beneficojn, precipe ekonomiajn (al li koncedis, inter alie, ankaŭ 1500 florenojn jare). Por ebligi liajn esplorojn kaj ĝui liajn konsilajn kaj doktrinajn helpojn oni honoris lin per diversaj beneficoj, kies rentoj faciligis la esplorojn diversloke en Eŭropaj landoj. Li estis ĉefo de la delegacio sendita de Romo al Dieto de [[Regensburg|Ratisbono]], kie li engaĝiĝis por revenigi la Husitojn al komunio kun la Katolika Eklezio. Papo Eŭgeno la 4-a lin sendis al [[Konstantinopolo]] kun kardinalo [[Bazilo Besariono|Bazilo Bessarione]] por dialogi kun la tieaj kristanaj ekleziuloj cele de la unuiĝo de la orienta kaj okcidenta eklezioj. La nova papo [[Nikolao la 5-a]] levis lin al la rango de kardinalo kun la titolo de oficianto ĉe [[Baziliko de Sankta Petro en Katenoj]], kaj krome li estis proklamita episkopo de [[Bolzano-Bozen|Bozen]] (Bolzano) kaj [[Brixen]] (Bressanone)<!--Atentu ke en la 15-a jarcento la du urboj estis klare germanlingvaj kaj ricevis siajn italajn nomojn nur post la jaro 1918 --> kiun li regis ĝis 1464. Kiel episkopo de Brixen li estis ankaŭ [[princepiskopo]]: tiu privilegio enkondukis lin rezisti kontraŭ la [[Habsburgoj|habsburga]] [[Sigismondo de Aŭstrio]], kiu provis elimini la pasintajn restaĵojn de ĉiuj episkopoj-grafoj. Pro kio li estis, laŭkelke da tempo, ankaŭ ekskomunikita de la papo [[Pio la 2-a]]. == Intereso pri astronomio kaj suncentra sistemo == En [[1444]] Nikolao de Kuzo ekinteresiĝis pri [[astronomio]] kaj en kontaktoj kaj diskutoj kun tiufakaj diskutoj partianiĝis por la centreco de la suno en la ĉiela geografio: laŭ li la tero ne estas senmova sed ĝi turnas ĉirkaŭ sia akso; krome laŭ li ne eblas determini la centron de la universo ĉar tiu ĉi estas, rilate la dimensiojn, senfina, kaj la steloj estas similaj al la suno kaj ĉirkaŭ ili povas rondiri aliaj planedoj kaj aliaj planedoj povas esti loĝataj... Do, liaj intuicioj pri astronomio produktis teoriojn similajn al tiu de nia epoko. Temas pri vizio de la universa senfineco kiu apartenis al diversaj dum [[Mezepoko]], kiel al [[Alano el Lille]] de la 12-a jarcento. Tiujn teoriojn cetere esploristoj trovas jam kurantaj en la epoko de [[Hermeso Trismegisto]] kaj de Novplatonismo. <ref>Cf. I. Toth, ''La filosofia e il suo luogo nello spazio della spiritualità occidentale'', Bollati Boringhieri, Torino 2007, pp. 38-39.</ref> Kuzano okupiĝis ankaŭ pri ebla reformo de la kalendaro por plikreskigi la eblecon legi la movojn de la ĉielaĵoj de la [[Alfonsaj tabeloj]]. El liaj priskriboj pri la universo prenis starton [[Agrippa von Nettesheim]], [[Charles de Bovelles]], [[Leonardo da Vinci]], Nikolao [[Koperniko]], [[Keplero]], [[Galileo Galilei]], [[Gottfried Leibniz]], [[Hegelo|Georg Hegel]], [[Carl Friedrich Gauss]], [[Friedrich Schelling]] kaj certe la domenikano [[Giordano Bruno]], kiu tamen faris en la senfinecon de la spaco dian karakterizon. == Hospitalo de Sankta Nikolao aŭ Cusanusstift == En [[1458]] Kuzano en [[Bernkastel-Kues]] fondis hospitalon de Sankta Nikolao, germanlingve ankaŭ nomata ''Cusanusstift'' (fondaĵo Cusanus), karitata gastejo-hospitalo [[gotiko|gotikstila]] por 33 personoj (memore de la supozitaj jaroj de Kristo), el kiuj 6 por nobeloj, 6 por sacerdotoj kaj 21 por popolanoj. El tiu institucio hodiaŭ plurestas la biblioteko, unu el plej riĉaj bibliotekoj de Eŭropo: En ĝi estas konservitaj ĉiuj verkoj de ĝia iniciatinto kaj kromaj 1841 manuskriptoj (inter kiuj 132 [[inkunablo]]j, 153 titoloj de la [[16-a jarcento]], 323 de la [[17-a jarcento|17-a]], 550 de la [[18-a jarcento|18-a]] kaj 683 de la [[19-a jarcento|19-a]] inter kiuj 20 eldonoj de tekstoj de la [[Ekleziaj Patroj]], kaj kronikoj pri la [[Koncilio de Trento]] ktp. Evidente la postaj zorgantoj daŭrigis plidoti la bibliotekon. La klostro kaj kapelo de la monaĥejo (kie estas konservata la koro de la kardinalo) estas la kulminaj punktoj de la restaĵoj de la hospitalo de Sankta Nikolao, sanktulo patrono de maristoj kaj de la familio el kiu Nikolao devenis. [[Dosiero:Cusanus schedel chronicle.jpg|Kardinalo Nokolao de Kuzo reprezentita en la ''Kronikoj de Nurenbergo''|eta|dekstra|220px]] == Posteularo de Nikolao de Kuzo == Nikolao de Kuzo sacerdotiĝis en 1430; sed antaŭe li edziĝis al Izabella Anĵua, filino de [[Renato de Anĵuo]]. En [[1421]] al li naskiĝis Daniel Friedrich George, el kiu descendas la nuna Kuza familio, kaj [[1423]] Sebastian Karl Immanuel, kiu mortis sepjara. Laŭlongatempe la familio posedis la kastelon ĉe Brixen konstruigitan de la patro jam episkopo de Brixen. == Filozofia pensado de Nikolao de Kuzo == == “La Dokta Nescio” antaŭ Dio == La [[gnozologio]] de Nikolao de Kuzo fundiĝas sur la ideo ke la eblo de scio baziĝas sur la proporcio inter konitaĵo kaj nekonitaĵo. Tio estas prezentita en la verko (1440) “De Docta ignorantia”, ĝuste la dokta nescio, <ref>Cf. [http://books.google.it/books?id=0SmsUO9GS94C&pg=PA214#v=onepage&q=&f=false ''Dotta ignoranza''] en [[Nicola Ubaldo]], ''Atlante illustrato di filosofia'', Florenco, Giunti Editore, pp. 214-215, 2000. ISBN 88-440-0927-7; ISBN 978-88-440-0927-4. Nova Eldono: 2005. ISBN 88-09-04192-5; ISBN 978-88-09-04192-9.</ref><ref>V. [http://www.treccani.it/Portale/elements/categoriesItems.jsp?pathFile=/sites/default/BancaDati/Vocabolario_online/D/VIT_III_D_035563.xml ''docta ignorantia''] en Treccani.it.</ref> esprimo jam uzita de [[Aŭgusteno de Hipono]] en letero al Proba <ref>Agostino, ''Epistola 130, 15, 28'', videbla en [http://www.augustinus.it/latino/lettere/lettera_131_testo.htm latino] kaj en [http://www.sant-agostino.it/italiano/lettere/lettera_131_testo.htm italiano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120118201215/http://www.sant-agostino.it/italiano/lettere/lettera_131_testo.htm |date=2012-01-18 }}.</ref> per kiu estas dirate ke kion oni konas, tio estas konata nur ĝin rilatigante kun tio kion oni ne konas, sed tio eblas nur kiam la nekonataĵo havas minimumon komunan kun tio jam konata. La sinteno de la dokta nescio estas la unika per kiu oni povas sin meti antaŭ Dio, kia Esto perfekta kaj senfina, neatingebla de la scipovo de estaĵoj neperfektaj kaj limigitaj, nome de la homoj, Kuzano kunligiĝas al la tradicio de la kristana [[novplatonismo]], aparte kun tiu de [[Pseŭdo-Dionizio la Areopagano]], sed reellaboras siamaniere la antikvajn konceptojn. Dio, laŭ Kuzano, estas trans ĉio, kaj do, ĉio kion pri Li oni asertas, ne estas pli vero ol tio kion oni pri Li negas ([[Negativa teologio]]). Do, Kuzano reprenas [[Sokrato]]n instigante ke oni konsciu pri onia nescio, kaj ke tio estas la nura maniero pensi pri Dio. Tia konscio pri nescio, tamen, ne estas simpla nescio, sed estas la plej alta saĝo de la homo, kiu rekonante sian totalan ignorantecon kaj neniam ĉiukaze provante, pere de konjektoj, alproksimiĝi al Dio, povas transformi tiun ignoron al “dokta nescio”. La vera scio pri Dio, kaj do la vera intelekta nobleco, konsistas en la alproksimiĝo al la Vero, ne laŭgrade ĉar ne estus eble mezuri laŭ gradoj la senfinecon, sed kun asidua kaj unika streĉo kiu el la totala nescio kondukas al la totala scio, nome al Dio. Fakte, li skribas, "[...] La vero ne havas gradojn, nek laŭplie nek laŭmalplie, kaj konsistas en io nedividebla. [...]" Tial la intelekto, kiu ne estas la vero, neniam sukcesas ĝin kompreni tiom precize ke ne eblus ĝin kompreni pli precize, nome ĝissenfine. ''De docta ignorantia'', I, 2-10 Por plibone klarigi tiun koncepton, Kuzano uzas la ekzemplon de la poligono [[geometrio|geometria]] enskribita en cirklo:[...] poligono enskribita en cirklo kiom pli da anguloj havos tiom pli rezultos simila al cirklo, sed neniam fariĝos egala al cirklo, ankaŭ se oni multobligos la angulojn senlime, kondiĉe ke oni ne volu ĝin identigi kun la cirklo mem. ''De docta ignorantia, I, 2-10”. Tial, laŭ Kuzano, homo neniam povos koni Dion ĝis kiam li partoprenas en la parta posedo de la esto, kaj do ĝis kiam li partoprenas en tiu ĉi vivo, sed en la senfineco li povos “identigi la plurangulon kun la cirklo”, nome kun la senfinulo mem (Dio). Tio eblos, tamen, se li multobligos siajn limojn al la senlimo de Dio. Kuzano lokigas tial evidentan limon al homa racio: ĝi ne povas iri trans la limojn, kaj tial ĝi nenion povas antaŭ la Senfineco ol sin neniigi, kaj per tio fariĝi senfina. La koncepto pri [[episteme]] (scio sen ebla eraro), do, estas absolute neebla, ĉar ne eblas intelekte priskribi Dion en ties tuteco dum la homa stato de limeco, aŭ ankaŭ Lin parte difine penetri laŭgrade ĉar la gradoj ĉi-kaze devus esti senfinaj kaj do ekstere de la limeco propra de homo. == La konjekto == La konjekto, laŭ Kuzano, estas ago de la homa racio kiu atingas Dion laŭ nekompleta maniero ĉar Dio estas senfina. Konjekto, do, anstataŭas la [[koncepto]]n de la greka filozofio, kiu trafus la Eston Necesan, nome la Esto kiu estas kaj ne povas ne esti. Laŭ Kuzano ni pensas Dion el parta vidpunkto. Ne la koncepton (aristoteltipan, do, ni trafas pri Dio: fakte, en la homa menso eblas nur konjektoj. Kaj se la konjekto estas la nura ebla vojo al Dio, ĝi estas ĉiam erara kaŭze de la nedifinebla parteco; tamen, kvankam la konjektoj estas ĉiam trompemaj, ili estas noblaj, kaj eĉ necesas konjekti ĉar la se Vero ne enhaviĝas en la diversaj kaj sennombraj eblaj konjektoj, ĝi kuŝas en la “emo” mem al la Vero senfina kaj pura, kiu en la homo pasas necese tra konjektoj. Tial la vero ne estas la konjekto, sed en la emo kiu estas la puŝo al konjekto. == ''Coincidentia oppositorum'' (Koincido de la kontraŭoj) == La senfineco de la Esto-Dio enkondukas Kuzanon priparoli la Koincidon de la kontraŭoj aŭ unuiĝon de kontraŭantoj.<ref>Vidu [http://books.google.it/books?id=0SmsUO9GS94C&pg=PA220#v=onepage&q=&f=false ''Coincidenza degli opposti''] en [[Nicola Ubaldo]], ''Atlante illustrato di filosofia'', op. cit., pp. 220-1.</ref> Laŭ Kuzano, fakte, ĉiuj kontraŭoj kooncidas en Dio, ĉar Li, estante senfina, lokiĝas trans la principo de indenteco kaj la [[principo de nekontraŭdiro]]. Funde Dio estas la unuejo de la opoziciaĵoj. En Dio, lumo kaj mallumo, tago kaj nokto, viro kaj virino koincidas, substanco kaj nesubstanco. Dio, do, estas ankaŭ trans la Vero kaj Malvero, ĉar, en Dio, Vero kaj Malvero koincidas. Tial, Kuzano diras ke la identeco kaj la nekontraŭdiro validas nur por la limigita mondo, tio estas por nia kondiĉo. Tiel la matematika senfineco fariĝas la modelo de la dia senfineco, kaj montras “logikon de la senfino” kontraŭan kaj nekompreneblan ĉe la “logiko de limeco”, kiu ne akceptas (en la logiko de la limeco) la koincidon de la kontraŭoj. Kuzano, pro tio kaj por kio, akcentas la distingon inter “racio” kaj “intelekto”: racio ludas en la homa sfero "[[Aristotelo|aristotela]]", kie validas kaj regas la [[principo de nekontraŭdiro]], kaj estas iamaniere komuna ankaŭ al la bestoj; male, intelekto ludas kaj regas en la sfero “dia” de la homo ĉar per ĝi eblas intuicii la komunan radikon de tio kio aperas kontraŭa al la racio kaj en kiu la kontraŭoj koincidas. == Ekzemplo == Ekzemplo kiu klarigas la penson de Kuzano pri la senfineco de Dio, ankaŭ se ne montrante la pruvon de la kuzana aserto pri la koincido de la kontraŭoj, jenas: Ni imagu cirklon kaj determinu la valoron de la radio: se oni volas mezuri dimensiojn oni aplikas la formulon '''C=2πr''' ''(Ĉu K=2πr?)'' Nu oni provu doni valorojn: se r. estas 4, nia cirklo estos π8. Oni povas daŭrigi kun malsamaj nombraj valoroj, sed oni alvenas al valoro r= ∞, senfina. Daŭrigante apliki la saman formulon, oni trovos ke la C (K) mem havas “senfinan” valoron (kiu ajn valoro multiplikita per senfino havas produkton senfinan), nome la valoro de la radio. Kio estas pli kontraŭa kaj opozicia, laŭlogike, ol cirklo kaj radio? Tamen unu transigas sian kvaliton al la alia: la kontraŭoj koincidas! Tio, laŭ Kuzano, okazus en Dio. == La mondo kiel “Dio “kunpremita” == La [[metafiziko]] de Nikolao de Kuzo koncentriĝas ĉirkaŭ koncepto pri mondo rilate al Dio kaj pri Dio rilate al la mondo, en kiu mondo estas tute entenata en Dio, kaj do estas “implicita/implikita" en Li: Li mem estas “complicatio” (ensemblo, kunaĵo, sumaĵo, interplektaĵo) de ĉiuj aĵoj, nome ekspliko/ekspansio/etendiĝo aleksteren ĉar Li etendiĝas en la aĵoj, restante tamen ekstere de ili. Por klarigi tiun pensaĵon Kuzano sin servas je la matematika unuo, kiu generas la multecon restante ĉiam si mem. La universo, tial, estas “Dio kunpremita”, kie la termino “kunpremo” estas akirita el [[Duns Skoto]], kiu siavice difinis tian kumpremon kiel “la transiro de iu komuna substanco al iu unuopa realo”. Sed Kuzano precizigas ke, ĉar la aĵoj en la mondo estas limaj kaj oponaj unu al la alia, en Dio male ili estas “kumprezentaj”: Dio, do, estas trans la mondo kaj estas absolute transcenda. Per tia duobla vidpunkto Kuzano kontraŭas al la aristotela koncepto pri la universo, asertante ke la Tero ne povas esti la centro de la universo ĉar la universo estas senlima (ĉar etendiĝo de Dio mem), kaj estas Dio la centro de la universo, estante ĝiste Li samtempe la cirklo kaj la radio. KIel oni vidas, Kuzano engaĝiĝas savi la transcendon de Dio, almenaŭ ŝajne kompromititan de tiu “Contractio”. Ion similan, se memorigi estontan filozofon, elpensis Giordano Bruno kiu igis Dion la “Mens insita omnibus" (Menso ene de ĉiuj aĵoj) kaj “Mens super omnia” (Menso trans ĉio), en kiu la transcendo, tamen, riskas malaperi.<ref> [[Catholic Encyclopedia]] (1913 eldono)</ref> [[Dosiero:Nicholas of Cusa.jpg|dekstra|eta|<center>Nikolao de Kuzo,</center>]] == Politika kaj ekumena vidpunktoj de Nikolao de Kuzo == En 1433 Kuzano proponis novan metodon por la elekto de la imperiestro de la [[Sankta Romia Imperio]], kiu baziĝis sur vasta,kaj ekvilibra, balota partopreno de princoj per la metodo kiu poste estos elpensita kaj nomita metodo Borda [http://fr.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9thode_Borda]. Laŭ historiistoj, tiu kuzana metodo antaŭvidis modernajn kriteriojn, kiuj tamen tiam ne estis akceptitaj de la katolika komunumo. Rilate la imperion li estis ĝia subtenanto malgraŭ kontrastoj kiam tiu ĉi emis invadi la sferojn ekleziajn.<ref>Gunter Hagele and Friedrich Pukelsheim, "The electoral systems of Nicholas of Cusa in the Catholic Concordance and beyond," in ''The Church, the Councils, & Reform: The Legacy of the Fifteenth Century'', eld. Gerald Christianson, Thomas M. Izbicki and Christopher M. Bellitto, Washington, DC: Catholic University of America Press, 2008, pp. 229-249.</ref>. En estontaj jarcentoj tiu lia sugesto por la elektado de la imperiestro estis juĝata, ĉe protestantoj, kiel provo malpliigi la pretendojn de la eklezio; laŭ aliaj, male, ĝi estas nura senkritikema propono. Ekumene li agadis por unuiĝo de la kristanaj eklezioj, precipe li alfrontis kaj sugestis eblecon de repacigo kun la Huzitoj. En la kverelo, arda kaj ne ĉiam serena, pri la supereco de la aŭtoritata graveco de la [[Koncilio]] sur tiu de la la papo, Kuzano defendis la sendependon kaj superan, neanstataŭeblan, kredoreguladon de la papo, eĉ ankaŭ antaŭ konciliaj decidoj de la Koncilio de Bazelo. == Verkoj == * ''De docta ignorantia'' (''La dokta nescio), [[1440]]. Temas pri lia precipa verko * ''De coniecturis'' (Pri la konjektoj/supozoj), [[1442]]. * ''Epistola ad Rodericum Sancium de Arevalo'', [[1442]]. * ''De concordantia catholica'' (Pri la katolika konkordanco ), [[1433]]. * ''Opusculum contra errorem Bohemorum'' (''Kontraŭ la eraro de la [[Bohemio|Bohemianoj]]), [[1433]]. Verko kritikanta la [[Husmovado]]n. * ''De maioritate auctoritatis sacrorum conciliorum supra auctoritatem papae'', [[1433]]. * ''De auctoritate praesidendi in concilio generali'' [[1434]]. * ''De Deo abscondito'', [[1444]]/[[1445]]. * ''De quaerendo Deum'', [[1445]]. * ''De filiatione Dei'', [[1445]]. * ''De dato patris luminum'', [[1446]]. * ''De genesi'', [[1447]]. * ''Apologia doctae ignorantiae'' (''Apologia della dotta ignoranza''), [[1449]]. * ''Autobiographia'', [[1449]]. * ''Idiota'' (enhavanta verkojn: ''De sapientia'', ''De mente'', ''De staticis experimentis''), [[1450]]. En la “Idiotae de staticis experimentis” la aŭtoro kantas la laŭdojn pri [[Tokaj-vino|Tokaj]]. * ''De pace fidei'' (La paco en la kredo), [[1453]]. * ''De visione Dei'' (Pri la vizio pri Dio), [[1453]]. * ''Complementum theologicum'', [[1453]]. * ''De mathematicis complementis'', [[1453]]/[[1554]]. * ''De beryllo'' . [[1458]]. * ''De mathematica perfectione'', [[1458]]. * ''De aequalitate'', [[1459]]. * ''De principio'', [[1459]]. * ''De ludo globi'' (Pri la pilkludo), [[1460]]. * ''Trialogus de possest'', [[1460]]. * ''Reformatio generalis'', [[1460]]. * ''Cribratio Alchorani'', [[1460]]/[[1461]]. * ''De non aliud'' (''Il non-altro''), [[1462]]. * ''Commentatio de notione creandi'', (fragmento), [[1462]]. * ''De venatione sapientiae'' (Saĝoĉaso), [[1463]]. * ''Compendium'', [[1463]]. * ''De apice Theoriae'', [[1464]]. * ''Codex Cusanus 220'' (entenas sermonon: ''In principio erat Verbum''), [[1430]]. En tiu sermono la tetragramo estas tradukita per ''Iehoua''. * ''Sermones''. == Eldonoj == * ''Nicolai Cusæ Cardinalis Opera'' (zorge de [[Jacques Lefèvre d'Étaples]]), Parizo, 1514, 3 voll. in-fol. == Kuriozaĵoj == * En Brixen troviĝas akademio titolita al Nikolao Kuzano, kie okazas diversaj renkontiĝoj de filozofoj kaj scienculoj. * En Romo oni dediĉis al tiu kardinalo la [[Università telematica delle scienze umane UniSu]]. * Al Kardinalo Kuzano estis dediĉita luna kratero [[Kuzano (kratero)]]. == Bibliografio == * Aldo Bonetti, ''"La ricerca metafisica nel pensiero di Nicolò Cusano"'', Paideia, [[Brescia]] [[1973]] * Giovanni Santinello, ''"Introduzione a Nicolò Cusano"'', Laterza, [[Bari]] [[1987]] * Graziella Federici Vescovini, ''"Introduzione in Nicola Cusano. La dotta ignoranza"'', Città Nuova, [[Roma]], [[1991]] * Marco Moschini, ''"Cusano nel tempo. Letture e interpretazioni"'', Armando, [[Roma]] [[2000]] * Ambrogio Giacomo Manno, ''"Il problema di Dio in Nicolò Cusano"'', San Germano, [[Cassino]] - [[Frosinone]] [[1986]] * Gianluca Cuozzo, ''"Mystice Videre. Pensiero religioso ed esperienza mistica in Nicola Cusano"'', Trauben, Torino 2002 * Cesare Catà, '' "La Croce e l'Inconcepibile. Il Pensiero di Nicola Cusano tra filosofia e predicazione" '', EUM, [[Macerata]], [[2009]] * Cesare Catà, ''"Perspicere Deum. Nicholas of Cusa and the European Art of Fifteenth Century"'', in "Viator" 39 no. 1 (Spring 2008) * Cesare Catà, ''Il Rinascimento sulla via di Damasco. Il ruolo della teologia di San Paolo in Marsilio Ficino e Nicola Cusano'', in “Bruniana & Campanelliana”, XIV (2008), n.2 , pp. 523-534; * Cesare Catà, ''Il Potere come ultimo Arcano. Tangenze tra il pensiero di Nicola Cusano e Elèmire Zolla'', in “Conoscenza Religiosa”, 1, 2010, pp. 26-43; * Cesare Catà, ''Su di una stessa barca. Nicola Cusano e Giorgio Gemisto Pletone'', in "Bruniana e Campanelliana", n.1 2007; * Andrea Fiamma, ''"Commento al De visione Dei di Nicola Cusano"'', in "Rivista di Ascetica e Mistica" no.1 [[2010]] gennaio-marzo. * Kurt Flasch, "Nikolaus von Kues in seiner Zeit. Ein Essay" ([[2004]]), trad. it. di T. Cavallo, "Niccolò Cusano nel suo tempo", ETS, [[Pisa]], [[2005]] * Bellitto, Christopher (ed.), ''Introducing Nicholas of Cusa: A Guide to a Renaissance Man '', Paulist Press (2004). * Bond, H. Lawrence (ed.), ''Nicholas of Cusa: Selected Spiritual Writings'' [Classics of Western Spirituality]. Paulist Press, 2002. ISBN 0-8091-3698-8 * D'Amico, Claudia, and Machetta, J. (edd.), ''El problema del conocimiento en Nicolás de Cusa: genealogía y proyección'', EDITORIAL BIBLOS (2004). * Flasch, Kurt, ''"Nikolaus von Kues : Geschichte einer Entwicklung"'', Georg Olms Verlag : 1998. * Hopkins, Jasper (ed.), ''Complete philosophical and theological treatises of Nicholas of Cusa'', 2 vols., Minneapolis : A. J. Banning Press, 2001. * Izbicki, Thomas M. (ed.), ''Nicholas of Cusa, Writings on Church and Reform'', Cambridge, Mass. : Harvard University Press, 2008. * Miller, F. Lee, ''Reading Cusanus: Metaphor and Dialectic in a Conjectural Universe'', Washington, DC: [[Catholic University of America Press]], 2003. ISBN 0-8132-1098-4 * Sigmund, Paul (ed.), ''The Catholic Concordance'' [Cambridge Texts in the History of Political Thought]. Cambridge University Press, 1991. * Yamaki, Kazuhiko (ed.), ''Nicholas of Cusa: A Medieval Thinker for the Modern Age'', Routledge, 2001. == Voĉoj kunrilataj aŭ envikipediindaj == * [[Homiliko]] * [[Kunnaskismo]] * [[Negativa teologio]] * [[Kontraŭdiro]] * [[Konjekto (matematiko)]] * [[Senfineco (filozofio)]] * [[Unu (filozofio)]] * [[Kosmologio (filozofio)]] * [[Ideismo]] * [[Memkonscio]] * [[Intelekto]] * [[Nescio]] * [[Episteme]] * [[Vero]] == Vidu ankaŭ == * [[Università degli Studi Niccolò Cusano|Universitato de Nikolao de Kuzo]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ildiogene.it/EncyPages/Ency=Cusano.html Biografia, filosofia, opere e riferimenti su Cusano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101215174503/http://ildiogene.it/EncyPages/Ency=Cusano.html |date=2010-12-15 }} (itale) * [http://www.treccani.it/Portale/elements/categoriesItems.jsp?pathFile=/sites/default/BancaDati/Enciclopedia_online/N/BIOGRAFIE_-_EDICOLA_N_147688.xml ''Voce''] in Treccani.it * [http://mondodomani.org/mneme/aad01.htm#par2 Il pensiero filosofico di Nicola Cusano] * [http://biografie.leonardo.it/biografia.htm?BioID=242&biografia=Nicola+Cusano Biografia e opere di Cusano]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.emsf.rai.it/scuola/proposte/001.htm Il dibattito tra teologia e potere da Cusano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061010221108/http://www.emsf.rai.it/scuola/proposte/001.htm |date=2006-10-10 }} * [http://en.bernkastel.de/holiday-region/bernkastel-kues/nicholas-of-cusa.html Bernkastel-Kues tribute to Nikolaus von Kues] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120819232148/http://en.bernkastel.de/holiday-region/bernkastel-kues/nicholas-of-cusa.html |date=2012-08-19 }} * [http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Cusa.html MacTutor biography, focusing on mathematical achievements] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141021123330/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Cusa.html |date=2014-10-21 }} * [http://www.cla.umn.edu/sites/jhopkins/CusaScribner's.pdf A biography of Nicholas of Cusa]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091117080054/http://www.cla.umn.edu/sites/jhopkins/CusaScribner%27s.pdf |date=2009-11-17 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/11060b.htm Catholic Encyclopedia article on Nicholas of Cusa] * [http://www.cusanus.de Germana retejo Cusanusstift] {{de}} * [http://www.haverford.edu/library/reference/mschaus/cusanus/cusanus.html American Cusanus Society] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080616115145/http://www.haverford.edu/library/reference/mschaus/cusanus/cusanus.html |date=2008-06-16 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Germanaj kardinaloj]] [[Kategorio:Germanaj matematikistoj]] [[Kategorio:Germanaj astronomoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Katolikaj teologoj]] [[Kategorio:Kristanaj mistikuloj]] [[Kategorio:Katolikaj filozofoj]] [[Kategorio:Mezepokaj verkistoj]] [[Kategorio:Princepiskopoj de Brixen]] 7xahfmmimz4x3e52ha33957h8ajmiyy 0 339197 9471941 9445741 2026-09-09T12:34:28Z Sj1mor 12103 9471941 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Valex BUJAK''' aŭ '''Вале́р Фра́нцавіч Бу́як''' - [[belorusa lingvo|beloruse]], [[pola lingvo|pollingve]]: ''Walery Bujak''; [[japana lingvo|japanllingve]]: '''武亦亦龍''' (''BUMATA Matatatsu''), naskiĝis la 18-a de marto [[1956]] jaro en urbeto Ivje, Grodna distrikto, [[Belorusio]]. Esperantiĝis en [[1973]] jaro. Estis aktiva ano en [[Belorusio|belorus]]a Esperanto-[[movado]]. Dum jaroj [[1984]]-87 estis estro de Esperanto-klubo “Svebanta Kondoro” en [[Minsko]]. Ekde [[1994]] jaro li estas [[DM]] de [[UEA]]. Estis longe [[D]] en Minsko en jaroj [[1980]]-90-aj. Valex Bujak partoprenis [[UK]]-80 en Tampere, [[Finnlando]] en [[1995]] jaro. Krom tio li estas konata kiel majstro de [[orientaj batalartoj]]: [[karateo]] (4-a [[dano]]), [[aikido]], [[judo]], [[ĵuĵicuo]] (1-a dano), [[tajĝiĉuano]], [[ĉigongo]], kreanto kaj gvidanto de klubo de [[Luktoarto|batalartoj]] “Sekai”([[:be: Сэкай]]). En [[1996]] jaro li organizis la turniron de [[miksitaj batalartoj]] “Mistro de Povulo Sekai” ([[:ru: Мистер Силач Сэкай]]). Valex establis kaj gvidis {{N|religia komunumo}} de [[Oomoto]] en [[Minsk]] dum [[1994]]-[[2005]] jaroj<ref>”Oomoto” №437/1995 p.52 letero de Valex Bujak pri la komunumo al Kameoka-oomoto</ref>. Dum jaroj [[1999]]-[[2004]] estis en prizono <ref>”Litova stelo” №1(143) 2002 p.27 letero de Valex Bujak el prizono al esperantistaro</ref>, <ref>”Heroldo de Esperanto” 1/01/2002 p.3 pri Valex Bujak en prizono belorusa</ref>. Tie li tradukis el Esperanto al [[rusa lingvo]] libroj de la [[Oomoto]]: “Diaj Vojsignoj”, “Esplorado de vivĝojo”, kaj libro de la [[ŭonbulismo]] “La Sankta Instruo de Ŭonbulismo”. Krom tio li skribis propran libron en rusa “Leteroj el zono de Sekai” pri ezoteraj temoj kaj propra sistemo je diagnoziko de la [[ĉakro]]j. Valex Bujak en Belorusio estas ankaŭ kiel energia kuracisto, magiulo kaj [[ekstrasensulo]]. En [[2009]] jaro li partoprenis en TV-programero [[:ru:Битва экстрасенсов|“Batalo de ekstrasensuloj”]] (Rusa “TNT” TV-kanalo). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://chakra.do.am oficiala paĝo] * [http://sekai.clan.su oficiala paĝaro] * {{twitter|extravalex}} <!--* {{facebook|Valex Bujak}}--> {{Vivtempo|Bujak, Valex}} <!--[[Kategorio:E-veteranoj]]--> [[Kategorio:Belorusaj sportistoj]] [[Kategorio:Belorusaj esperantistoj]] mu10e6h95kvmzx6oo1kxirlnq1q5a6k 0 340305 9472321 8805162 2026-09-10T07:58:12Z Sj1mor 12103 9472321 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Bonfol (stacidomo)}} {{Informkesto komunumo en Svislando |nomo=Bonfol |blazono=[[Dosiero:Bonfol-blazon.svg|eta|120ra|centre|<small>Blazono de Bonfol</small>]] |bildo=[[Dosiero:Bonfol, Eglise Saint-Laurent 1.jpg|eta|285ra|centre|<small>Preĝejo de Bonfol </small>]] |kantono=Ĵuraso |distrikto=[[Porrentruy (distrikto)|Porrentruy]] |koord={{Koordinatoj gms|47|28|45|N|7|9|5|E}} |loĝantoj=684 |areo=13,59 |alteco=432 |poŝtkodo=2944 |kodo=6775 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Bonfol 2009.png|eta|285ra|centre|<small>Mapo de Bonfol </small>]] }} '''Bonfol''' (malnova germanlingva nomo ''Pumpfel'') estas komunumo en la [[distrikto Porrentruy]] en [[Kantono Ĵuraso]], [[Svislando]]. Ĝi havis 684 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009. == Geografio == Bonfol situas en nordoriento de la distrikto proksimume 9 kilometrojn nordoriente de la distriktĉefloko [[Porrentruy]] en la fundo de la valo de la rivereto Vendline apud la landlimo al [[Francio]]. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 13,59 km², de kiuj 44% estas kovritaj de [[arbaro]], 48% servas por [[agrikulturo]] kaj 6% por [[setlado]]. == Najbaraj komunumoj == La komunumo Bonfol limas en nordoriento al [[Pfetterhouse]] ([[Francio]]), en oriento al [[Courtavon]] ([[Francio]]), en sudo al [[Vendlincourt]] en okcidento al [[Damphreŭ]], kaj en nordokcidento al [[Beurnevésin]]. == Trafiko == La [[Bonfol (stacidomo)|stacidomo]] de Bonfol estas la finhaltejo de mallarĝŝpura trajnlinio de la [[Ĵurasaj Fervojoj]], kies elirpunkto estas [[Porrentruy]]. La komunumo situas flanke de la gravaj aŭtomobilaj trafikvojoj. == Historio == La unua dokumenta mencio de Bonfol datiĝas el la jaro [[1136]] kiel ''Bunfol''. Dum [[mezepoko]] la vilaĝo Bonfol apartenis al la princepiskopejo de [[Bazelo]] kaj estis submetita al la majoro de Coeve. Post la franca revolucio de [[1792]] ĝi dum unu jaro apartenis al la [[Raŭraka Respubliko]], kiu kiel departamento ''Mont Terrible'' estis integrita al [[Francio]]. De [[1800]] ĝis [[1815]] Bonfol apartenis al la franca departemento [[Haut-Rhin]], kaj en la jaro [[1816]] ĝi per dekreto de la [[Viena Kongreso]] de [[1815]] fariĝis parto de la [[distrikto Porrentruy]] de [[Kantono Berno]]. Ekde la 1-a de januaro [[1979]] Bonfol apartenas kun la tuta distrikto al la nova [[Kantono Ĵuraso]].<ref>Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D2978.php ''Dominique Prongué'': ''Bonfol'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2004-06-07)]</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Vidu ankaŭ == * [[Bonfol (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bonfol.ch Oficiala retejo de la komunumo Bonfol] * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D2978.php Bonfol en la Historia Leksikono de Svislando] <!--- == Bildoj == <gallery> </gallery> ---> {{Porrentruy (distrikto)}} h4co2gjchso5657g20uqxiq7cmmgddu 0 340445 9472122 9125076 2026-09-09T20:10:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472122 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 996 ''Hilaritas'' |Kategorio = asteroido |Numero = |Bildo = |Bildo_priskribo = |Dato_de_malkovro = {{dato|21|marto|1923}} |Malkovrinto = [[Johann Palisa]] |Loko_de_malkovro = [[Vieno]] |Oficiala_nomo = 996 Hilaritas |Aliaj_nomoj = '''1923 NM'''; 1977 CG; A915 WH |Granda_duonakso = 462,407 [[1 E9 m|Gm]] (3,091 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 398,080 Gm (2,661 AU) |Apoapsido = 526,585 Gm (3,520 AU) |Discentreco = 0,139 |Periodo = 1984,822 [[tago]]j (5,434 [[jaro]]j) |Cirkulrapido = 16,95 km/s |Klinangulo = 0,661° |Meza_anomaliangulo = 85,910° |Longitudo_de_suprenira_nodo = 347,573° |Argumento_de_periapsido = 148,846° |Naturaj_satelitoj = |Diametro = 29,53 km |Dimensioj = |Denso = <!--kg/m³--> |Maso = <!--× 10¹⁵ kg--> |Falakcelo = |Liberiga_rapido = |Rotacia_periodo = 0,4187 [[tago]] (10,05 [[horo]]j) |Aksa_kliniteco = |Albedo_geom = 0,0901 |Temperaturo = <!--[[Kelvino|K]]--> |Temperaturo_min = |Temperaturo_maks = |Absoluta_magnitudo = 10,88 |Spektroklaso = B |Videbla_magnitudo_min = |Videbla_magnitudo_maks = |Angula_diametro_min = |Angula_diametro_maks = }} '''996 ''Hilaritas''''' estas malgranda ne tre hela [[asteroido]] de la ĉefa [[asteroida zono]], ano de la [[Temisa familio]]. == Malkovro == Ĝi estis malkovrita la {{daton|21|marto|1923}} de la [[Aŭstrio|aŭstria]] [[astronomo]] [[Johann Palisa]] elde la [[observatorio de Vieno]]. == Nomo == Ĝi estis nomita post la morto de sia malkovrinto. Ĝi ricevis la nomon de "''Hilaritas''"; romia [[alegorio]] de la ĝojo,<ref>[http://www.sacra-moneta.com/Numismatique-romaine/Les-images-de-la-joie-Hilaritas-sur-les-monnaies-romaines.html La bildoj de la ĝojo sur la romiaj moneroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924093447/http://www.sacra-moneta.com/Numismatique-romaine/Les-images-de-la-joie-Hilaritas-sur-les-monnaies-romaines.html |date=2015-09-24 }} {{PlurajLingvokodoj|fr}}</ref><ref>[http://local.droit.ulg.ac.be/sa/rida/file/2010/08.Benferhat.pdf Estas ĝojo ! Studo pri la uzo de ''Hilaritas'' en la romia politika propagando je la fino de la Respubliko de Hadriano; de Yasmina Benferhat] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150527004244/http://local.droit.ulg.ac.be/sa/rida/file/2010/08.Benferhat.pdf |date=2015-05-27 }}{{PlurajLingvokodoj|fr}}</ref> por honiri unu kvalitaton de Johann Palisa. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo: http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|996-hilaritas-a923-fc}} {{sinsekvo |antaŭ = ''[[995 Sternberga]]'' |dosiero = |post = ''[[997 Priska]]'' |titolo = [[Listo de asteroidoj (1–1000)#951–1000|Listo de asteroidoj (1 - 1000)]] |periodo = '''996 ''Hilaritas''''' }} {{DEFAŬLTORDIGO:Hilarito}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Johann Palisa]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1923]] 9aas0bicq745yrpmd4k5uqzd49cdd9t 1 343754 9472381 7767491 2026-09-10T10:39:46Z Sj1mor 12103 /* nigra raso */ nova sekcio 9472381 wikitext text/x-wiki Jen iom stulta artikolo, kiu ŝajne ne scias, pri kio ĝi babilas. La vorto "nigrulo" certe povas aplikiĝi al aborigeno de Aŭstralio aŭ Barato. Tio dependas de la kunteksto. Ĉiuokaze, Vikipedio verŝajne ne estas la ĝusta loko por leksikografia studo de Esperanto, kaj des malpli de aliaj lingvoj. == Komparo kun blankuloj kaj listo Afrik- aŭ Afriko == Mi konstatas ke en la nuna e-vikipedio la jenan liston de artikoloj: * [[Blankaj brazilanoj]] * [[Blankaj kolombianoj]] * [[Blankaj meksikanoj]] * [[Latinamerikaj blankuloj]] * [[Blankaj venezuelanoj]] * [[Blankaj barbadanoj]] * [[Blankaj peruanoj]] Sed ĉe en Esperanto oni havas nur [[Afrik-usonanoj]] kaj [[Afrikobrazilano]]. Cetere, kio estas la pli taŭga nomformo Afrik- aŭ Afriko, aŭ ĉu - antaŭ vokalo kaj o antaŭ konsonanto? ----Notu ke en aliaj lingvoj estas eĉ plio da artikoloj: Afro-Asians Afro-Arabs Afro-Bolivians Afro-Chileans Afro-Dominicans Afro-Dominicans (Dominica) Afro-Ecuadorians Afro–French Guianans Black people in France African diaspora in Finland Afro-Germans Afro-Guatemalans Afro-Guyanese Afro-Grenadians African Greeks Afro-Hondurans Afro-Haitians Africans in Hawaii ... Afro–Latin Americans Afro-Mexicans Afro-Cubans Afro-Argentines. Do la listo estas longa, sed eble pli gravas landoj kies populacio estas historie miksita. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:13, 24 okt. 2022 (UTC) == [[nigra raso]] == Ĉu enordo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:39, 10 sep. 2026 (UTC) 3odsem2s6aihuppubzuo9x1xc7kf8nt 0 348123 9472307 8013870 2026-09-10T07:20:23Z Sj1mor 12103 9472307 wikitext text/x-wiki {{Informkesto vojo |tipo = Aŭtovojo |lando = GER |numero = 43 |tabuleto = Bundesautobahn 43 number.svg |oni konstruis = |longeco = 95 |nun konstruata = |regiono = [[Federacia lando (Germanio)|Landoj]] |r1 = [[Nordrejn-Vestfalio]] |mapo = Bundesautobahn 43 map.png |mapo priskribo = |foto = <!-- por ke la informkesto dekstre ne estu eksterproporcie granda kompare al la tekstobloko maldekstre, la voja foto ne aperas ĉi-tie, sed maldekstre sub la teksto --> |foto priskribo = |itinero = <center>pri la plej grandaj urboj kaj aŭtovojaj kruciĝoj de la itinero vidu tekste }} La '''germana aŭtovojo A43''' ([[germane]] ''Autobahn 43'', mallonge ''A43'', aŭ formale ''Bundesautobahn 43'', mallonge ''BAB 43'') estas [[aŭtovojo]] en okcidenta Germanio - inter la urbo [[Münster (Vestfalio)|Monastero]] norde kaj [[Wuppertal]] sude. Ĝi komenciĝas kaj finiĝas lige al la nord-suda [[germana aŭtovojo A1]] (kiu tiuparte identas al la [[eŭropa ŝoseo 37]] ({{vojo|EU|E|37}}), sed prenas pli okcidentan itineron. Tiel ĝi ne nur estas alternativa vojo por vojaĝantoj inter la urbaro ĉirkaŭ [[Kolonjo]] sude kaj [[Hamburgo]] norde, sed ankaŭ estas grava aŭta trafikejo en la industria [[Ruhr-Regiono]]. Dumvoje ĝi pasas interalie la urbojn [[Dülmen]], [[Marl]], [[Recklinghausen]], [[Herne]], [[Bochum]], [[Witten]] kaj [[Dormagen]]. La aŭtovojo longas 95 [[kilometro]]jn. La vojo krucas interalie la germanajn aŭtovojojn [[germana aŭtovojo A52|A52]] (ĉe [[Marl]]), [[germana aŭtovojo A2|A2]] (ĉe [[Recklinghausen]]), [[germana aŭtovojo A42|A42]] (ĉe [[Herne]]), [[germana aŭtovojo A40|A40]] kaj [[germana aŭtovojo A44|A44]] (ĉe [[Bochum]]). [[dosiero:Autobahnkreuz Herne.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>la aŭtovoja kruciĝo ĉe [[Herne]]]] {{Commons|Bundesautobahn 43}} {{Ĝermo|vojo}} {{Germanaj aŭtovojoj}} [[Kategorio:Transporto en Nordrejn-Vestfalio]] 4apbtqo13820oxw3mgvxl1dyt5usl5d 0 354910 9472215 9454817 2026-09-10T03:37:06Z Sj1mor 12103 9472215 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Domat-Ems (stacidomo)|Domat-Ems Werk (stacidomo)}} {{Informkesto komunumo de Kantono Grizono |nomo=Domat/Ems |blazono=[[Dosiero:CHE Domat-Ems COA.svg|thumb|120px|center|<small>Blazono de Domat/Ems</small>]] |bildo=[[Dosiero:Domat Ems 2.jpg|thumb|285px|center|<small>Domat/Ems</small>]] |distrikto=[[Imboden (distrikto)|Imboden]] |komunumaro=[[Rhäzüns (komunumaro)|Rhäzüns]] |koord={{Koordinatoj gms|46|50|0|N|9|27|0|E}} |enloĝantoj=7194 |areo=24,22 |alteco=586 |poŝtkodo=7013 |kodo=3722 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Domat Ems 2009.png|thumb|285px|center|<small>Mapo de Domat/Ems</small>]]}} ==Pri la komunumo== '''Domat/Ems''' (Domat/Ems estas ek de [[1943]] la oficiala dulingva nomo de la komunumo, kiu nomiĝas en [[romanĉa lingvo]] '''Domat''' kaj en [[germana lingvo]] '''Ems''') estas komunumo de la [[komunumaro Rhäzüns]] kaj la [[distrikto Imboden]] en [[Kantono Grizono]], [[Svislando]]. Ĝi havis 7194 loĝantojn je la 31-a de decembro [[2009]]. ==Geografio== Domat/Ems situas en la supra parto de la Koira Rejnvalo ĉe la sudorienta bordo de la rivero [[Rejno]]. Ĝian okcidentan limon formas Antaŭa Rejno, kiu kuniĝas en la nordokcidenta angulo de la komunuma teritorio kun Malantaŭa Rejno al Rejno. Rekonilo de la komunumo estas la dekdu piramidoformaj montetoj sur la komunuma teritorio, la tiel nomitaj tomaoj, kiuj estiĝis el materialo de interglaciepokaj montfaloj. ==Najbaraj komunumoj== La komunumo Domat/Ems limas en nordo al [[Felsberg GR|Felsberg]], en nordoriento al [[Koiro]], en oriento al [[Churwalden]], en sudo al [[Tomils]], en sudsudokcidento al [[Rothenbrunnen]], en sudokcidento al [[Rhäzüns]], en okcidento al [[Bonaduz]], kaj en nordokcidento al [[Tamins]]. ==Ekonomio== La plej grava loka entrepreno estas [[Ems Chemie]], kiu apartenas al la familio de la eksa membro de la [[Federacia Konsilio]], [[Christoph Blocher]]. Pro tiu entrepreno Domat/Ems estas la plej grava industria komunumo de [[Kantono Grizono]]. Krom Ems Chemie grava labordonanto estas la elektrocentralo Reichenau, ĉe la bordo de Rejno. La iama grandsegejo Stallinger ne plu ekzistas. En la jaro 2007 komenciĝis la produktado de nova, tiam plej granda segejo en Svislando kun 200 dungitoj, kiun la Kantono Grizono forte subtenis per investoj, kreditoj kaj impostfaciligoj. En 2009 la grandsegejo estis transprenita de la firmao Mayer-Melnhof, sed rapide evidentiĝis ĝia malbona stato: ne eblis liverado de sufiĉe da rondligno el kaj ekster Grizono al la segejo por ke ĝi estu ekonomie vivebla. La posedanto, la kreditoroj kaj la Kantono planis savi la entreprenon, sed la [[Granda Konsilio de Grizono]] rifuzis krediton de 6,75 milionoj da frankoj. Mayr-Melnhof bankrotigis la segejon en 2010. Maldungiĝis 130 laboristoj kaj la Kantono perdis 23 milionojn. En 2011 la segejo estis aĉetita de Klausner por 20 milionoj. En septembro 2011 Pfeifer akiris la konstrueblan areon dum aŭkcio kaj la instalaĵoj malmuntiĝis en 2013.<ref>Stallinger/Mayr-Melnhof/Klausner/Pfeifer http://www.suedostschweiz.ch/wirtschaft/domatems-verschwinden-letzte-saegewerk-maschinen {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130412213302/http://www.suedostschweiz.ch/wirtschaft/domatems-verschwinden-letzte-saegewerk-maschinen |date=2013-04-12 }}</ref> ==Trafiko== Ems disponas pri [[Domat-Ems (stacidomo)|stacidomo]] de la [[Retia Fervojo]]. Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo n-ro 13 kaj paralele al ĝi la [[svisa aŭtovojo A13]]. ==Historio== La unua dokumenta mencio de Domat/Ems datiĝas el la jaro [[765]] kiel ''Amedes'' en la testamento de la episkopo Tello. Apud la tomao ''Casti'' estis trovitaj setlejorestaĵoj el la malfrua [[bronzepoko]] el la [[11-a jarcento a.K.]] La kastelo sur la tomao Casti estis konstruita supozeble en la [[13-a jarcento]]. Ĝi apartenis al la Senjoroj de Belmont kiel [[feŭdo]] de la episkopo de Koiro. Kastelo kaj vilaĝo fariĝis en la jaro [[1371]] havaĵo de la familioj Montalt kaj Sax kaj en la jaro [[1380]] de la baronoj de Rhäzüns. En la 15-a jarcento la kastelo estis forlasita kaj ekdisfalis. En la jaro [[1255]] la episkopo de Koiro venkis en batalo koalicion de nobeluloj el Retio. La najbaraĵoj Rhäzuns, Bonaduz, Domat/Ems kaj Felsberg tiam estis kunigitaj al la Senjorujo Rhäzüns kaj formis tribunalejon, kiu en la jaro [[1424]] fondis kun la Abato de Disentis kaj aliaj komunumoj la [[Griza Federacio|Grizan Federacion]]. Ĝis [[1798]] Domat/Ems estis sub la regado de [[Aŭstrio]] poste ĝis [[1814]] sub regado de [[Francio]]. Tiam ĝi de la [[Viena Kongreso]] estis atribuita al [[Kantono Grizono]] kaj [[Svislando]]. <ref>Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D1514.php ''Linus Bühler'': ''Domat/Ems'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2007-02-21)]</ref> == Notoj kaj referencoj == <references /> <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Vidu ankaŭ == * [[Domat-Ems (stacidomo)]] * [[Domat-Ems Werk (stacidomo)]] * [[Felsberg (stacidomo)]] * [[Reichenau-Tamins (stacidomo)]] ==Eksteraj ligiloj== *[http://www.Domat/Ems.ch Oficiala retejo de la komunumo Domat/Ems]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{HLS|D1514}} {{komunejokat}} <!--- ==Bildoj== <gallery> </gallery> ---><br> {{Navigilo:Komunumoj de la distrikto Imboden|Rhäzüns}} rztpqr5vm4f271far894yxfkufec90w 0 362831 9472206 8820565 2026-09-10T03:30:42Z Sj1mor 12103 9472206 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komunumaro de Grizono |nomo=Komunumaro Domleschg |blazono=[[Dosiero:Domleschg (Kreis) wappen.svg|eta|120ra|centre|<small>Blazono de la komunumaro Domleschg</small>]] |bildo=[[Dosiero:Fürstenau Ansicht.jpg|eta|285ra|centre|<small>Fürstenau, Domleschg</small>]] |mapo=[[Dosiero:Karte Kreis Domleschg 2011.png|eta|285ra|centre|<small>Mapo de la komunumaro Domleschg</small>]] |distrikto=Malantaŭa Rejno |ĉefloko=[[Fürstenau GR|Fürstenau]] |koord={{Koordinatoj gm|46|43|N|9|26|E}} |loĝantoj=4278 <small>(2009-12-31)</small> |areo=73,94 |denseco=58 }} La '''komunumaro Domleschg''' (germane: '''Kreis Domleschg'''; romanĉe: '''Circul Tumleastga'''; en Esperanto ankaŭ '''Domleŝgo''') estas administra unuo de [[Kantono Grizono]] kaj parto de la [[distrikto Malantaŭa Rejno]]. Ĝi havis 4278 loĝantojn la 31-an de decembro [[2009]]. Ĝia ĉefloko estas [[Fürstenau GR|Fürstenau]]. == Domleschg == La komunumaro Domleschg konsistas el la komunumoj oriente de la [[Malantaŭa Rejno]] de la alfluo de [[Albulo (rivero)|Albulo]] en sudo ĝis la limo de [[distrikto Imboden]] en nordo. == Komunumoj de la komunumaro Domleschg == La komunumaro Domleschg konsistas (stato en 2009) el 9 komunumoj, el kiuj [[Sils en Domleschg]] estas la plej granda. Jen la listo: <div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000; text-align:left;"> {| cellpadding="5" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" ! bgcolor="#EFEFEF" | Blazono ! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Nomo ! bgcolor="#EFEFEF" | Loĝantoj<br /><small>(2009-12-31)</small> ! bgcolor="#EFEFEF" | Areo<br />en km² ! bgcolor="#EFEFEF" | [[Komunumkodo]] |- | align="center" | [[Dosiero:Almens wappen.svg|35ra|Almens]] || [[Almens]] || align="center" | 223 || align="center" | 8.34 || align="center" | 3631 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Fürstenau COA.svg|35ra|Fürstenau]] || '''[[Fürstenau GR|Fürstenau]]''' || align="center" | 353 || align="center" | 1.32 || align="center" | 3633 |- | align="center" | [[Dosiero:Paspels wappen.svg|35ra|Paspels]] || [[Paspels]] || align="center" | 475 || align="center" | 4.59 || align="center" | 3634 |- | align="center" | [[Dosiero:Pratval wappen.svg|35ra|Pratval]] || [[Pratval]] || align="center" | 231 || align="center" | 0.77 || align="center" | 3635 |- | align="center" | [[Dosiero:Rodels wappen.svg|35ra|Rodels]] || [[Rodels]] || align="center" | 266 || align="center" | 1.68 || align="center" | 3636 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Rothenbrunnen COA.svg|35ra|Rothenbrunnen]] || [[Rothenbrunnen]] || align="center" | 307 || align="center" | 3.11 || align="center" | 3637 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Scharans COA.svg|35ra|Scharans]] || [[Scharans]] || align="center" | 837 || align="center" | 14.29 || align="center" | 3638 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Sils im Domleschg COA.svg|35ra|Sils im Domleschg]] || [[Sils en Domleschg]] || align="center" | 863 || align="center" | 9.28 || align="center" | 3640 |- | align="center" | [[Dosiero:GW-GR-Tomils.png|35ra|Tomils]] || [[Tomils]] || align="center" | 723 || align="center" | 30.56 || align="center" | 3671 |- |- style="background-color:#EFEFEF;" | align="center" | '''Totale''' | 9 || align="center" | 4278 || align="center" | 73,94 | align="center" | 0211 |} </div> == Historio == La unua dokumenta mencio de Domleschg datiĝas el la jaro [[840]] kiel ''Tumilasca''. La hodiaŭa komunumaro Domleschg, kiu kongruas kun la historia regiono Domleschg estiĝis kadre de la nova administra ordo de Kantono Grizono de la jaro [[1851]] per unuigo de la tribunalejo Ortenstein kaj la duontribunalejoj Boden kaj im Berg. Ĝis la jaro 2001 la komunumaro Domleschg apartenis al la distrikto Heinzenberg, kiu tiam estis integrita al la [[distrikto Malantaŭa Rejno]]. <ref>Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D8066.php ''Jürg Simonett'': ''Domleschg'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2005-04-19)]</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{HLS|D8066|Domleschg}} {{Komunejokat|Domleschg (circle)|Komunumaro Domleschg}} <br /> {{Navigilo:Distriktoj de Kantono Grizono}} {{Unua}} [[Kategorio:Domleschg (komunumaro)|!]] t37wvjahz5ziognqk2orwhw1rpq9qhr 0 363010 9472384 9391202 2026-09-10T10:43:06Z Crosstor 3176 9472384 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Aleksandro|Sándor]] [[Papp]]''' [ŝAndor pap], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Papp Sándor''' estis hungara/rumania hungara [[pentristo]]. Sándor Papp estis naskita en [[Diós]] la [[14-an de majo]] [[1868]] kaj mortinta en [[Temeŝvaro]] en [[1937]]. ==BIografio== Sándor Papp post studoj en [[Budapeŝto]] kaj [[Parizo]] estis instruisto en la Industriarta Lernejo. Pli poste li loksidiĝis en [[Koloĵvaro]]. Li pentris portretojn kaj pejzaĝojn. Al monumento miljara de [[Pannonhalma]] li pentris freskojn ([[Stefano la 1-a]], [[Kolomano]], [[Adalberto la 4-a]], [[Arpado]]). De [[1920]] li vivis en [[Temeŝvaro]], de [[1933]] li estis instruisto de Arta Akademio kaj ĝia direktoro. ==Fonto== *[http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon] *[http://budapestaukcio.hu/papp-sandor/festo Budapestaukcio.hu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220122182814/https://budapestaukcio.hu/papp-sandor/festo |date=2022-01-22 }} {{Vivtempo|Papp, Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] jj39gvlwugxew5ss67ukl54bf3e0ev4 4 366080 9472414 9470657 2026-09-10T11:33:53Z Kani 670 /* Ferenc Dunszt (kuracisto) */ 9472414 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosieron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::{{re|Claudio Pistilli}} Tiu temo nun longege pendas, sed mi entute ne scias ĉu vi, Claudio, rimarkis la diskuton ĉi tie. Ĉu vi intertempe ankoraŭ ion faris aŭ pretus rekontakti kun la brazilanoj pri peto sendi retpoŝtan leteron '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'' kun permeso pri uzo de la teksto laŭ CC 4.0 (aŭ peto pri publikigo de tiu permeso en ilia retejo mem)??? Se vi diros al ni ke vi ne pretis kaj ne pretos fari tiun peton, ĉar vi sentas ke la duafoja petado ĉe ili ŝajnas al vi tro idiota, tiam ni scias kiel estas - sed tiam necesos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 9 jun. 2026 (UTC) :::::::Mi ne povas kredi ke mi ricevis permeson (kaj mi havas la e-mail) por traduki la artikolon kaj vi ne akceptas. Kion faru. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:56, 9 jun. 2026 (UTC) ::::::::{{re|Claudio Pistilli}} Ne vi bezonas havi la permeson, ne Kani aŭ Arbarulo, sed ĝi devas esti ĉe la retadreso permissions-eo@wikimedia.org. Se vi certas ke vi ne povos peti la brazilanojn mem sendi la permesan leteron al la retadreso permissions-eo@wikimedia.org, vi povas plugvidi la originan sendaĵon tien, kun risko ke tio ne sufiĉos por la neesperantistoj kiuj ricevas retleterojn senditajn al permissions-eo@wikimedia.org. Ĉar fakte Arbarulo plene pravis la 19-an de aprilo skribi "Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon". Claudio, vi povas koleri pri la neesperantistoj kiuj plenumas la vikipediajn regulojn aŭ povas ne koleri, sed ni ĉiuj scias ke ili estas. Kaj iĝas tute groteske se ni dum kvaronjaro ne sukcesas fini tiun kazon. Do necesas fari ultimaton. Se post plia semajno (do ekzakte du monatojn post kiam Arbarulo reafiŝis la temon ĉi-tie la 19-an de aprilo) ne estos respondo de permissions-eo@wikimedia.org pri akcepto de la permesa letero, la teksto devos reiri al la stato de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo. Kaj krome mi dirus, ke el la bildoj nur tiu pri Maurice Lachâtre rilatas al la teksto, kaj teorie la bildo "[[:dosiero:Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png|Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png]]", '''se''' estos pruvo ke ĝi konvinkeble fariĝis antaŭ 1926, do estas pruvite pli aĝa ol 100 jarojn. Tiu pruvo ĝis nun mankas: ni ne devas juĝi la bildon nun en la esperanta vikio mem, povas plumovi ĝin al la vikimedia komunejo kaj sekve forigi ĝin ĉi tie, kaj tiam povas atendi ĉu la administrantoj en la komunejo akceptos la bildon kun nura aserto ke vi, aŭ iu, suspektas ke la bildo pli aĝas ol 100 jarojn, ĉar ĝi montras scenon de 1861. Laŭ ĉiuj spertoj la bildo ne longe restos en la komunejo. Pli bone estus pruvi la statuson ĉi tie, kaj tamen malrekomendi pluŝovon al la komunejo. Taylor pravas, ke pli pura (sed ankaŭ pli brutala) vojo estintus dekomence malebligi ĉian vastigon preter la reduktita versio de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo, kun kaŝo de la redaktohistorio antaŭa, kaj kun promesa noto "Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblos". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:53, 12 jun. 2026 (UTC) :::::::::Mi leteris al la eldonistoj por ke ili sendu mesaĝon al vi, al la Torkemado/Arbarulo kaj kiu ajn povas interesi. Ni nur devas atendi ke ili respondu. Sed, fakte, kion mi deziras, tio estas kontribui kaj ne kvereli. La kontribuantoj , anstataŭ plendi kaj kritiki, volas diskuti pri situacio kiun mi konsideras solvita. Mi akceptas ke vi ambaŭ bonvolu forigi ls bildon, forigu la artikolon, kaj ni anstataŭ interbatali interne, ni kunigu niajn fortojn, kaj plibonigu nian Esperantan Vikipedion. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:50, 12 jun. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = la forigon faris LiMr je 2026-05-28 }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la vortoj de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) :::{{farite}} Ĉapitro "Literaturo" kreita kaj la Kontakto-artikolo menciita tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Faru tion, se vi volas. Kiel mi skribis, mi povus ankoraŭ malforigi la antaŭan tekston kaj vi povus redakti de ĝi, se vi povas fari tion ene de semajno, sed la teksto ne estis lingve bona. Tial se vi tute nove faras tekston surbaze de la angla teksto, estas probable eĉ pli saĝa vojo fari tiel. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:02, 30 maj. 2026 (UTC) ::Okej, mi faris. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:37, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) :: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion "mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»", sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita =jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 31 maj. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) ::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus "tajlanda famulo" - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus "internacia modelo" - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado "internacia" kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera "internacia" kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu "referenco" estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi "menciindecon")??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''"looks like this page is lost"'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:11, 3 jun. 2026 (UTC) }} Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio "Indonezio" ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion "indonezianoj" ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion "indoneziaj ĵurnalistoj" nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis "okcidenta Manggarajo", estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:24, 1 jun. 2026 (UTC) == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 11 jun. 2026 (UTC) }} La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto" aŭ "li akiris nacian gazetaron". Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao "Astoria" el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj "Astoria cosmetics Austin" aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus vastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon (se li pretas je tio) enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Ĉu vi pretus, estante anglalingvano, enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto, kiel mi proponis la 27-an de majo. La duboj, kiujn vi prave havas pri la teksto de nura uzanto Stevejobessy, ankaŭ validas por la angla vikipedio. Se vi pretas elpaŝi en la angla vikipedio en la sekvaj du tagoj, mi pretas prokrasti decidon pri la esperanta teksto de Stevejobessy ĝis post monato, do je 27 junio, sed se ne mi proponas limdatan forigon je 3 junio. Cetere intertempe ankoraŭ aldoniĝis plia aŭtomata traduko de Stevejobessy en la nederlanda vikipedio - sed tio tute ne estas argumento. La samajn asertojn kopii kvinfoje ne igas ilin pli veraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 1 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo, krom ke ni prokrastas la decidon, ĉar Arbarulo ankoraŭ enketas ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:23, 1 jun. 2026 (UTC) :::Mi ne pretas peti forigon en la angla vikipedio, ĉar la angla-vikipediaj reguloj kaj kutimoj pri forigado estas tro malsamaj de niaj. Ĉi tie mi proponis forigon pro reklameco, sed la reguloj de la angla vikipedio diras ke oni forigu reklamojn nur en la plej senesperaj okazoj ([[:en:WP:G11]]), kaj mi pensas ke ĉi tiu okazo ne estas tia. Eble ĝi ja estus forigita pro nemenciindeco, ĉar laŭ miaj impresoj la angla Vikipedio interpretas menciindecon tre strikte, sed laŭ niaj normoj ĝi certe estas menciinda. Sed se iu havas pli specifan enketon aŭ demandon, kiun anglalingvaj vikipediistoj povus helpi solvi, kaj volas ke mi transkomuniku la peton, mi pretas fari tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 4 jun. 2026 (UTC) ::::{{komento}} Se ni lasas la temon tiel ĉi, tiam la kalkulo de voĉoj rezultas je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo. Mi pretas ankoraŭ atendi lastan tagon da pripenso, eble iu ankoraŭ havas ion por opinii, sed krome mi morgaŭ je sama horo forigos la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::::Mi havas ankoraŭ malfortan argumenton '''kontraŭ''' forigo, nome eksteran referencon (profesian memprezenton) :::::* https://www.linkedin.com/in/branchrobert/ :::::kaj aliflanke tute neseriozan finon de la nederlanda vikipedia teksto, plian argumenton '''por''' forigo: :::::* "''In mei 2026 richtte Branch samen met een aantal muzikanten het Amerikaans-Canadese muziekproductiebedrijf WestBeats op. Onder leiding van Branch ontwikkelt de studio eigen Digital Audio Workstation-software. WestBeats streeft ernaar om in juni 2026 zijn eerste reeks singles uit te brengen''" ::::::Tio estas: "En majo 2026, Branch kune kun kelkaj muzikistoj starigis la uson-kanadan muzikproduktan kompanion WestBeats. Sub gvidado de Branch, la studio disvolvas sian propran programaron por Cifereca Aŭdio-Laborstacio. WestBeats strebas en junio 2026 publikigi sian unuan serion de unuopaĵoj." Tio ne kongruas kun la tre serioza prezento kiel ekonomikisto en la aliaj lingvoversioj... :::::[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:22, 9 jun. 2026 (UTC) :Mi nur volas memorigi, ke mi sciigis pri ĉi tiu artikolo pro suspekto de reklameco. La menciindeco ŝajnas esti nedubebla (laŭ niaj kriterioj), do pliaj pruvaj referencoj ne rilatas al la afero. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 10 jun. 2026 (UTC) ::Nenio ekde du tagoj ŝanĝiĝis, do mi nun plenumas la decidon de '''[[tri pledoj por forigo kaj vere forigas la tekston]]'''. Sed kvankam ni konsentas pri la suspekto de reklameco, mi vere ne komprenas ke tio estus la sola minuso. La teksto prezentas tute nekredindajn asertojn, kaj "pruvas" tion per ridinde fuŝaj referencoj, kiuj en nul kazoj povas pruvi ion. Sed efektive, ne estu nia tasko zorgi pri proponoj por eblaj forigendaj artikoloj el la '''angla''' vikipedio. Estas tiom da anglalingvaj denaskuloj, ke ili facile povas mem zorgi pri iliaj dubaj kazoj. Tamen mi ne povas kompreni, ke vi kun tiom mizeraj pseŭdoreferencoj ne povus havi dubojn pri la menciindeco de homo en la esperanta vikio surbaze de tiu blufa esperanta teksto. Mi absolute ne dividas la juĝon, ke la mencindeco de la teksto estus "nedubebla laŭ niaj kriterioj". La tuta artikolo kreas '''gigantan dubon'''! Sed nun ĝi estas ĉiukaze for post minuto. Ne indas plu diskuti pri kadavro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:20, 11 jun. 2026 (UTC) == [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como) |kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 2 jun. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]] kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ĉiuj kvar menciataj tekstoj, kiuj ĉiuj estas same ne kredindaj kaj de sama "longtempa abuzanto" (LTA). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:21, 1 jun. 2026 (UTC) == [[Katolikismo en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Katolikismo en Finnlando |kialo = Nova finna fuŝaĵo. La redakto konsistas el tri linioj. La unua enhavas fuŝan vorton "katolikanoj". La dua povus esti interesa se estus referenco (oni ne povas scii ĉu temas pri inventaĵo. La tria estus nur anonco de io kio okazos. Ĉu estus enciklopedia informo pri kvar katolikoj en Svedio, Danio aŭ Rusio? Kiel kutime, estus ni kiu devus serĉi allingvan korespondon. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 31 maj. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 7 junio 2026 18:14 |forigita = ne |kialo de rezulto = 3 kontraŭ, 0 por, 0 duboj - vidu sube. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:35, 9 jun. 2026 (UTC) }} {{komento}} Prava plendo, kompreneble. Mi ankoraŭfoje investis la tempon kaj amplekse avertis la kreinton en [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet#Katolikismo en Finnlando]]. Principe, kiel mi skribis tie, mi estus por teno de la teksto de tri frazoj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}} kaj kun intervikia ligiĝo, ĉar ĝi teknike utilas por malpliigi artikolajn orfojn. Sed mi vere subtenas ke ne 200-an fojon iu ne-finna esperanta administranto faras tiun agadon por la finna kolego, kiu tute povas kaj kapablas tion fari mem: en kreo [[Lilli Earl]] de antaŭhieraŭ li ankaŭ sukcese faris intervikian ligiĝon, do pruvis ke li povas fari tion, kvankam li iam konfesis ke li ne rajtas aktive redakti ion '''en''' vikidatumoj. '''Se''' li mem postliveras tiujn antaŭkondiĉojn de komencanta teksto, mi estus por teno de la teksto, se ne, {{por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:41, 1 jun. 2026 (UTC) : Mi ĵus vidis ke li jam ekagis pro mia averto, intervikie ligis la paĝon, ampleksigis la 3 frazojn al 5 (tiam ankaŭ eblas rezigni pri ŝablono "ĝermo", eblas meti, sed ne nepre) kaj aldonis 3 bazajn referencojn. Post tiu iometa ampleksigo, kiu certe ankoraŭ ne estas la maksimume ebla ampleksigo, mi jam estas kontraŭ forigo. Kaj mi esperas ke la uzanto aplikas la averton al ĉiuj novaj paĝokreoj. Se iuj paĝoj estas mankaj, proponi forigon estas konsekvenca ago kaj povas havi pozitivajn rezultojn... Do nun, {{kontraŭ}} forigo. Dankon, Kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 1 jun. 2026 (UTC) :: Efektive, post la nunaj plibonigetoj {{kontraŭ}} forigo. Estas bone ke la teksto jam ankaŭ ne estas artikola orfo plu, kaj kun la alilingvaj tekstoj ankaŭ devus esti eble ankoraŭ trovi iun foton... Sed tio estas normala situacio por artikolo kiu nur ekestis hieraŭ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:57, 1 jun. 2026 (UTC) :::PS: Mi ĵus povis enigi 2 fotojn kaj mapon, kaj la paĝo jam ekaspektas kiel normala artikolo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:13, 1 jun. 2026 (UTC) :Ĝi povas resti. Kiel fini la debaton?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 3 jun. 2026 (UTC) ::{{kom}} Mi kalkulas la frazon de Kani "Ĝi povas resti" kiel voĉon kontraŭ forigo, kun mia voĉo ŝanĝita kontraŭ kaj tiu de Aidas same post la "plibonigetoj kontraŭ forigo". 3 voĉoj kontraŭ forigo, neniu (post la adaptoj) por, kaj neniu dubo plu. La teksto restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:33, 9 jun. 2026 (UTC) == [[Karim Tabti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Karim Tabti |kialo = Pli ol forigopeton, mi havas seriozan dubon. La artikolo ŝajnas bone strukturita, sed temas pri 17-jarulo (eble ankoraŭ ne biografienda) kaj la referencoj estas nenio. Ne ekzistas korespondaĵo en itala aŭ alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 3 jun. 2026 (UTC) |tempo = <s>10 junio 2026 9:42 h </s> plivastigita ĝis ĵaudo 11 junio 2026 21:00 h |forigita = ne |kialo de rezulto = du voĉoj kontraŭ forigo, neniu por, sed restas duboj, ĉe Kani kaj Goren, kaj fakte ankaŭ ĉe mi - do: "in dubio pro reo" dubokaze por la akuzato [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:13, 23 jun. 2026 (UTC) }} :Mi povis trovi nenion pri tiu ĉi ulo, kaj la nomo Karim Tabti ne estas tre rara. Ĉu eblas kontakti la aŭtoron? Se temas pri sinprezento, ĉu li almenaŭ estas esperantisto aktiva en la movado, eble en TEJO aŭ junulara sekcio de SAT? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 12:57, 6 jun. 2026 (UTC) ::La aŭtoro estas anonimulo, kiu faris nur tiun kontribuon. Se temus pri esperantisto, oni dirus ion pri tio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 8 jun. 2026 (UTC) La teksto je unua vido ŝajnas troglata, olea AI-laboraĵo, kun ridinda unua referenco "La sekva teksto prezentas enciklopedi-stilan biografion de Karim Tabti, kune kun klarigoj pri la font-bazo kaj la kriterioj de verifikebleco laŭ la normoj de Wikipedia." Do la unua referenco ekzakte alparolas nin ĉi tie per solena seriozeco, kiuj jes dubas ĉu iu tia homo "Karim Tabti" entute ekzistas. Malgraŭ la senespera pledo "ne forigu ĝin, ĝi plenumas la kriteriojn", groteske ĝi ĝuste NE plenumas iujn kondiĉojn pri referencoj "laŭ la normoj de Wikipedia": la "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja" pruvas ekzakte '''nenion'''. Sed se oni '''mem''' enketas per reta serĉilo (Junaj Socialistoj de Foggia, en loka lingvo: Giovani Socialisti di Foggia), tuj troveblas tuta fasko da konvinkaj referencoj: * https://playnews24.com/2026/06/09/karim-tabti-gs-psi-nessuna-festa-sulle-difficolta-della-citta-il-centrodestra-abbia-rispetto-delle-istituzioni/ * https://www.foggiatoday.it/tag/giovani-socialisti/ * https://www.civico93.it/giovani-socialisti-diu-capitanata-annunciata-la-costituzione-del-coordinamento-di-lucera/ * https://www.linkedin.com/in/karim-tabti/ Do. La temulo vere estas loke aktiva juna socialista politikisto, kaj ĉar la teksto mem estas esperantlingve senriproĉa, la problemo estas nur tiuj senesperige fuŝaj "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja". Ĉar kun aninmulo oni povas tre malbone komuniki, mi prefere proponus lasi la tekston, se iu esperanta uzanto povas ene de 2 tagoj enplekti tiujn aŭ iujn rete trovitajn referencojn en la krome konvinkan tekston (tio signifas vastigi la limdaton ĝis 2026-06-11 19 h UTK). Mi neniel komprenas, kial la por Foggia kaj Apulio plene negrava komunika lingvo Esperanto estus tiom grava, sed eble la anonimulo pensis ke li volis havi "testan balonon", antaŭ ol en dua paŝo elpaŝi per vikipedia artikolo en la itala lingvo. Do estos al ni, ĉu ni estos tiom bonkoraj kaj afablaj por mem ripari la eksterajn referencojn. Se jes, la eksteraj referencoj ŝajnas pruvi publikan intereson pri la junulo, kaj nur la fakto ke li estas 17-jara ne "senvalorigas lin". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:57, 9 jun. 2026 (UTC) Mi nun pli-malpli ĉion forĵetis, por kio mi ne trovis fidindajn retajn ekstervikipediajn referencojn, kaj metis tiujn referencojn. La retejo foggiatoday.it, kiun mi menciis hieraŭ, montriĝis teknike fuŝa, ekzemple ne estis arkivigebla, kaj estis superŝarĝita de reklamoj, ankaŭ la retejo https://www.foggiatoday.it/politica/karim-tabti-congresso-si-foggia.html pri kiu fakte temis. Ĝin mi do ne uzas, sed mi trovis bonan plian referencon https://federazionegiovanisocialisti.com/sedi/, kiun eblas senprobleme uzi. Sed la referencoj kiujn mi nun havas pruvas relative malmulton, de la origina teksto nun nur restis naŭ mallongaj frazoj, tio estos pli ol la minimumaj 3 por artikola ĝermo, sed ĉar ili vere estas tre magraj, mi tamen metis ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}. Tiun koncizigitan kaj referencitan tekston ni povus lasi, sed nun la teksto estas tiom konciza, ke restas malmulta substanco: mi voĉdonas {{malforte kontraŭ}} forigo, sed volas almenaŭ ankoraŭ plian voĉon aŭ du. Tamen kompreneble ni tre atentu ne malŝpari tro multegan tempon je tiu tre flanka temo pri la provinco, konsiderante ke multaj esperantaj tekstoj pri tiu provinco aspektas kiel la paĝo [[Ascoli Satriano]]: teksto de nur unu frazo, ses vortoj, plus informkesto kun informoj de 2005, plene malaktuala kaj kun fuŝa ligilo [[San Potito]], sed aliflanke tre kritikende tute sen {{ŝ|ĝermo}} aŭ ĉi-tie la pli draste kritika {{ŝ|ĝermeto}}. Sed kompreneble ni ne forĵetu ĉiujn flankajn temojn kun rilatoj al la provinco, nur ĉar ni ankoraŭ ne sukcesis redakte vastigi la robotan kreaĵon de januaro 2006, kiun poste ekskluzive nur robotoj pluadaptis, kaj neniu ajn homo iam faris plej etan redaktan ampleksigon (nur unu homo en 2013 ŝanĝis bildon). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:12, 12 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo, kvankam dubindas la Internacia menciindeco de ĉiu ekestanta juna loka politikisto. Sed la teksto estas bona kia ĝi estas nun, ankaŭ bonas ke nun estas nova teksto pri la itala partio de 2007. "in dubio pro reo" [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Ŝlomo Hofmeister]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝlomo Hofmeister |kialo = Fuŝega lingvaĵo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:34, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 8:18 |forigita = ne |kialo de rezulto = post plibonigo: tri kontraŭ, Kani ne reesprimis sin, sed lia komence prava kritiko "fuŝa lingvaĵo" intertempe estas senbaza 10:09, 23 jun. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) }} :Mi riparis la plej elstarajn lingvofuŝojn - nun {{kontraŭ}} forigo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:34, 12 jun. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La origina teksto estis lingve neakceptebla, sed post la poluro de Moldur ĝi estas tute bona. Kompreneble la teksto daŭre nur estas ĝermo, kiu tre profitus de pliampleksigo per tradukoj el la germana aŭ angla versioj, sed esti artikola ĝermo ne estas kialo por forigo. Dankon al Moldur, tiel ĉi ĝi sendube ne estas forigenda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 14 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo nun. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:23, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Metodo Castiglioni]] == {{Propono de forigo |artikolo = Metodo Castiglioni |kialo = Pli ol forigopeton, mi montras mian dubon pri enciklopedieco. Temas denove pri Lierna, ĉe la Lago de Como, kaj la familio Castiglioni. La redakto sonas al mi kiel ia babilado, kvazaŭ seninforma. Denove ĝi ekzistas en hispana, sed ne en itala. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:26, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 18:45 |forigita =jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:33, 20 jun. 2026 (UTC) }} {{por}} Ni jam vidis tiom da blovite grandigitaj, fakte senenhavaj, seninformaj paĝoj pri familio Castiglioni de Lierna, ke mi vere ne emas investi duonhoron por detale defendi kial, se ĉiuj antaŭaj tekstoj krom tiu pri la skulptisto [[Giannino Castiglioni]] estis senvaloraj, ankaŭ tiu ĉi teksto estus foriginda. Ĝi ne ŝajnas al mi enciklopedia. Punkto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Luca Bestetti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Luca Bestetti |kialo = Vidu la kunmetitajn dubojn jam en la [[diskuto:Luca Bestetti|diskutpaĝo]]: duono de la trovoj povus subteni impreson ke la tuto estus falsa kaj duono ke ĝi tamen estas vera. Ĉu lasi tian tekston, ĉar ĝi "nur duone estas konvinkebla, per fontoj kiuj eble estas fidindaj eble ne"? Ĉu tiuj pridubeblaj referencoj sufiĉas por pruvigo lasi la tekston??? |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 21 junio 2026 8:39 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{re|Super nabla}} (aŭ iu alia italo) Ĉu vi havus opinion pri tiu paĝo?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, se neniu itallingvano pretas detektive forigi la multajn dubojn ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Thathanine Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Thathanine Thongchay |kialo = Dubinda menciindeco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:54, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 3:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:43, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} Dubinda menciindeco. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 15 jun. 2026 (UTC) :{{por}} Vere, dubinda menciindeco. Ke li en 2017, en aĝo de 11, foje faris reklamon por dentopasto, estas bone, sed ne jam signifas aktoran famon. Kaj ke [https://www.imdb.com/de/name/nm18457192/ en la aktora daumbazo IMDb] estas nur lia nomo, sed entute neniuj aktoradoj, diras multon. Plie, la sola ligilo, persona [https://www.instagram.com/Thathanine paĝo ĉe Instagram] estas {{404}}... Tio estas ploriga prezento. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Teodoriko Bland (juĝisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Teodoriko Bland (juĝisto) |kialo = Novulo ekkreis fuŝegajn artikolojn, unu ĝermeton kaj alian ĝermon kiu estis savita post polurado fare de Moldur. Mi ne scias ĉu tiu novulo esperas, ke ni riparu ĉiujn tiujn venintajn kaj venontajn fuŝajojn aŭ eĉ estas nekonscia pri la neakcepteblo de la rezultoj. Aliaj similaj artikolklopodoj estas [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]] Mi ne sentas min preta kontakti lin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:59, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 18:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:42, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} La novulo mem skribis "Mi estas komencanto, tiel pardonu se mi fari eraro." Pardoni "se li fari eraro" oni povas, sed nove verki la tekstojn pri detalaj biografioj de antaŭ 200 jaroj el la historio de [[Marilando]] estas iom tro. Mi emas koncentriĝi pri la multegaj kantonoj de Usono, kiuj ne nur havis signifon antaŭ 200 jaroj en la loka historio, sed estas signifaj en 2026, kaj tie pri [[:Kategorio:Kantonoj de Marilando|Marilando estas nur 12 tekstoj kaj mankas ankoraŭ 12]]. Kompreneble Marilando nur estas unu el tre multaj partoj de Usono, kaj Usono nur estas unu el tre multaj landoj de Ameriko, sed mi ĉiukaze ne vidas kapablon ĉe mi nun nove krei la paĝojn de lokaj homoj de antaŭ 200 jaroj kiujn la komencanto deziras ke ili estos. Mi metas ŝablonon {{ŝ|polurinda}} kaj {{ŝ|orfa}}, ĉar estas signo de afableco ne forigi tekston sen antaŭe averti pri mankoj, sed tamen estas por forigoj de almenaŭ la tekstoj [[Teodoriko Bland (juĝisto)|T. Bland]], [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de ĉiuj kvar. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Via Arcivescovo Romilli]] == {{Propono de forigo |artikolo = Via Arcivescovo Romilli |kialo = Anonimulo kreas nur artikolojn pri milanaj stratoj, kiuj ne interesas en la itala vikio kaj serĉas lokon en Esperanto, islanda aŭ rusa. Tio dubindas min pri enciklopedieco. Ĉu ni havos centojn da stratoj da centoj da ĉefurboj? Tio estas dekmiloj da stratoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 19 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 26 junio 2026 21:38 |forigita = jes |kialo de rezulto = 3-4 poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:41, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{kom}} Supozeble plia blufaĵo/pompaĵo en la konata Milano-rilata fuŝaro. Simile ankaŭ: [[La Casa Astratta]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:24, 20 jun. 2026 (UTC) {{forte por}} forigo eksplicite ankaŭ de la teksto [[La Casa Astratta]]: Pri la strato Via A. Romili mi ankoraŭ povus imagi meti frazon en la tekston pri Milano, sed pri la "Casa Astratta" estas eĉ pli groteske. Kvankam tie mankas foto, eblas vidi en [https://ordinearchitetti.mi.it/index.php/it/cultura/itinerari-di-architettura/14-arte-e-architettura/opere/320-casa-astratta/galleria#galleria ekstera retejo] ke temas pli tutsimpla 9-etaĝa loĝdomo, tipe socialisma [[slabokonstruaĵo]], kiu estas en neniu dimensio arkitekte menciinda. En ĉiuj periferioj de ĉiuj urboj de la eksa [[Varsovia pakto]] oni povas vidi tiajn domojn, mi havas amikojn kaj parencojn kiuj loĝas en tiaj domoj kaj estas dankema ke estas tiuj simplaj domoj (kaj ke ili ne estas bombitaj kiel la samaj domoj en Ukrainio), sed se oni metas paĝon pri ĉiuj tiuj domoj, eĉ se ne estas foto kiu montrus la tristan fasadon, tiam oni same povas fari tekstojn pri ĉiuj strataj lanternoj kaj ĉiuj rubujoj en ĉiuj stratoj de ĉiuj urboj, urbetoj kaj vilaĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:53, 20 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ambaŭ. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Cetere la dubinda teksto pri tiu "Via A. Romilli" estis fakte trompe pri la tuta milana kvartalo Corvetto - supozeble ĉar nur pri "tiu unu strato Via A. Romilli" estus apenaŭ sufiĉe da raportindaj frazoj por vikipedia teksto. Mi ĝenerale pensas, ke en Vikipedio oni iru de ĝeneralaj al laŭgrade pli specifaj temoj. Unue estu teksto pri la lando, poste pri regiono, provinco, tiam se estas pri kantono aŭ distrikto, kaj se tiam ankoraŭ estas energio, pri urboj aŭ neurbaj komunumoj aŭ municipoj. Por Milano tio signifas, ke se jam estas teksto pri la urbo (la esperanta teksto [[Milano]] cetere nun estas problema, sed tio estas alia laborejo), ke tiam se iu tre volas estu tekstoj pri la naŭ urbodistriktoj, kiuj sume konsistigas la tutan urbegon. Tiuj kompletaj tekstaroj jam pli longe ekzistas pri Granda Londono, Parizo, Berlino, Vieno, Budapeŝto kaj Moskvo, kaj mi nun faris la naŭ tekstojn ankaŭ por Milano. Ĉi tie la "kvartalo Corvetto" estas en la [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Se oni freneze amas Milanon, oni nun povas senprobleme krei subtekston pri la "kvartalo Corvetto", kaj tiam aŭtomate aperas blua ligilo en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Sed por mi persone la 9 tekstoj pri la naŭ partoj de la urbego nun tute sufiĉas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 20 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} Mi el la forprenita teksto ankoraŭ sukcesis elvringi tri frazojn al eta ĉapitro en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Tiel tamen la laboro de la anonimulo ne estos tute vana... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 23 jun. 2026 (UTC) == [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando |kialo = Novulo, anonimulo, kreis artikolon kun pli ol 100 000 bitokoj pri golpafantoj. Ĝi estas plenplena de ruĝaj ligiloj kaj blazonoj. La kreinto eĉ ne scias, ke estas jam artikoloj pri la naciaj teamoj. Mi komentas sube. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 29 junio 2026 21:28 |forigita = ne |kialo de rezulto = sed ekstreme reduktita laŭ 3 voĉoj favore al tio -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:42, 16 jul. 2026 (UTC)}} :{{kom}} Ripari tiun artikolon estus heroeca tasko, kiun neniu faros. Mi jam faris kelkajn komencajn plibonigojn. La kreinto eĉ pafis kaj fuĝis. Krome estas neutila tiu artikolo, kiam la situacio ŝanĝiĝas nun ĉiutage dum pluas la monda ĉampioneco. Mi vidas du vojojn: unua, simple forigi la monstran artikolon; dua, fortondi ĝin lasante nur 50 golpafantojn anstataŭ 200 kaj klopodi bluigi la pejzaĝon. Tiuokaze indus atendi la finon de la ĉampioneco por ŝpari laboron de konstanta ĝisdatigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) ::Ĉu eblas la tria vojo: igi iun roboton krei ĝermgrandan artikolon pri ĉiu menciita piedpilkisto laŭ intervikiaj datumoj, esperante ke iam iu piedpilkadmiranto kreskigos ilin? Laŭ mia scio ĵus nun en la aktivularo de nia vikipedio ne estas fortaj sportadmirantoj, sed tio ĉi ja povas (teorie) ŝanĝiĝi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 22:14, 22 jun. 2026 (UTC) :::{{por}} forigo de la tute fuŝa listo en '''[[nuna stato]]'''. Alternative mi eĉ pli voĉdonus por teno de minumuma listo de 10 plej golemaj futbalistoj, do laŭ nuna stato de Ronaldo ĝis Puskás, '''sen''' fuŝaj teamaj titoloj kiel [[Nacia futbala teamo de Portugalio]] (estas [[portugala nacia teamo de futbalo]], se estus unu kazo, eblus meti alidirektilon, sed estas tro multaj fuŝoj, cetere ankaŭ ekzistas preta ŝablono {{ŝ|PortugalioFB}}, kiu ĉi tie tuj liverus flageton kaj perfektan ligilon), '''sen''' fantaziaj ruĝaj ligiloj "Listo de internaciaj goloj de Cristiano Ronaldo" kaj multegaj similaj, kiuj ĉiuj ne ekzistas - la novulo kun tiom da fuŝoj ne estos la gusta por fari tiujn centojn da paĝoj, kaj la ekzistantaj uzantoj pli bone koncentriĝu pri pli esencaj taskoj - ekzemple, el 48 teamoj de la nuna futbala mondpokalo nur 40 havas e-lingvan tekston, 8 ankoraŭ mankas, kaj '''sen''' fuŝaj provoj kiel "Dts/outdmy1". Se fari tiel, el la 10 sportistoj ankoraŭ mankas e-lingvaj tekstoj pri du, [[Sunil Chhetri]] kaj [[Ali Mabkhout]], tio eĉ fareblas sen robota helpo, kiu ĉiukaze nur liverus krudan tekston, do ĉiukaze ne eblus fari pretan tekston sen homo (almenaŭ por kontrolo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:56, 23 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Goren}} La tria vojo, igi iun roboton krei ĝerman artikolon pri ĉiu menciita nomo laŭ intervikiaj datumoj, '''ne''' funkcios. Mi ĵus per forta subteno de vikidatumaro faris 30 tekstojn pri aktualaj futbalistoj, kaj antaŭe jam antaŭpreparis ankoraŭ ŝtopante multajn tekstojn pri la geografio de Usono kaj Kanado, kaj laŭ mia sperto mi konstatas ke mi kaj tute vi '''supertaksas''' vikidatumaron: Uzante ĝin, mi daŭre konstatas ke vikidatumoj ne estas preta, foje informoj tute mankas, foje malaktualas je 10 jaroj, foje nur la "preferata rango" forgesiĝis elekti - estas tre en ordo uzi vikidatumaron kaj dume permane aktualigi ĝin, mi ankaŭ lernis aŭtomatece aldoni iujn parametrojn kaj priskribojn al vikidatumaro, sed tiuj informoj kiuj ĉi tie mankas, laŭ mia impreso aldoneblas nur mane (mi diras: tial ili mankas). Krome, entute multajn informojn eblas stoki en vikidatumaro kaj preni de tie, sed neniam ĉiujn kiuj estas bezonataj en eta projekto kiel wiki.eo aŭ similgranda alia vikio. Do tre bonas uzi vikidatumaron kaj dum la uzado plibonigi ĝin, sed estas iluzio ke iu aŭtomato aŭ artefarita intelekto faros e-lingvajn tekston sen ke lingve kaj teknike sperta homo bezonatus. Vikidatumaro ne estas artefarita intelekto... :::{{re|Goren}} pri via lasta ideo: Mi '''ne''' pensas ke manko de "fortaj sportadmirantoj" en vikipedio estas la problemo. Fakte ne tiom temas pri "forta admiro", sed pri lingva kaj teknika sperto en vikipedio plus preto engaĝiĝi ankaŭ pri sportaj temoj, ne nun pri "siaj kutimaj tre limigitaj ŝatotemoj". Mi dirus ke en la lastaj monatoj ankaŭ Aidas kaj Sj1mor multe kontribuis pri sportaj temoj (ekzemple pri vintrosporto en februaro-marto), aŭ Castelobranco (aparte pri manpilkado)... Revi pri iuj novulaj 15-jaruloj kiuj ĉi tie perfekte levos la lingvan nivelon de ĉiuj futbalistaj kaj futbalteamaj temoj al neatenditaj altecoj estos vana revado, kvankam ankaŭ mi foje revas ekzemple ke povus reaktiviĝi la eksesperantisto Michael Barera, kiu sub uzantonomo TFCforever ĝis somero 2011 faris multajn sportajn kontribuojn al la e-lingva vikio. Sed kompreneble, se kvar fortaj sportemaj vikipedianoj faras po 30 novajn tekstojn pri sportistoj kaj aliaj normale sportemaj vikipedianoj faras sume ankoraŭ 20 aŭ 30, kaj nur en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] estas 48 teamoj, kun po 26 teamanoj plus trejnisto, tiam temas pri 1 296 novaj biografioj por tiu unu turniro, plus 48 ŝablonoj kaj pliaj kromtekstoj - do tamen malgraŭ ĉiu fortostreĉo eblos nur kovri la temon je dekono ĝis okono. Tial mi komprenas la revon pri aŭtomatigo, sed mi garantias ke tiel ni funkcios, kaj estas la esenco de vikipedio kaj ĉiam restos truoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 23 jun. 2026 (UTC) ::::{{por}} forigo - aŭ, je dua pripenso, eĉ pli bone ŝanĝo al listeto de 10 plej pintaj golpafantoj sen ajnaj ruĝaj ligiloj laŭ la propono de Thomas.[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:47, 26 jun. 2026 (UTC) :{{kom}} Provizore mi forigis la kernon de la fuŝa artikolo kaj lasis nur listeton de dek golpafistoj laŭ la listo de anglalingva artikolo. De nun oni povas plivastigi la artikolon; kvankam mi markis ĝin kiel redaktata (por eviti trudon de aktuala intereso), konsideru vin liberaj agadi sur ĝi. Nun oni devas atendi la finon de la nuntempa ĉampioneco por aktualigi la rezulton kaj eventuale pliigi la liston al 20 aŭ krei tabelon. Poste oni devas konsideri ĉu indas aldoni la liston de la plej bonaj golpafantoj en monda ĉampioneco (tiu ĉi estas ĝenerala listo) aŭ krei apartan artikolon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{komento}} Jam paŝo al bona direkto. Mi aldone vidigis la naciajn teamojn, kaj videblas ke nur en tiu minimuma listo de 10 homoj ne nur mankas 2 el 10 tekstoj pri sportistoj sed ankaŭ mankas 3 el 10 tekstoj pri teamoj. Se oni vastigas la liston al 20 homoj, la ruĝaj ligiloj jam signife multiĝos. Sed estos en ordo. Sume 20 biografioj kaj 20 tekstoj pri teamoj estas ne tro multe. Kaj estas bona okazo verki pri la naciaj teamoj de Malajzio, Zambio aŭ Malavio, kiuj krome probable ankoraŭ 10 jarojn ne atentiĝos, ĉar ili en kontinentaj aŭ mondaj turniroj principe ne ludas gravan rolon. Aldoni plian liston de la plej bonaj golpafantoj nur en monda ĉampioneco sendube nur indas, se ankaŭ pri tiu listo jam estas alilingva listo de kiu eblas kopii, ĉar mem esplori pri tia vasta statistika temo kostus freneze tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 5 jul. 2026 (UTC) :::Daŭre la 5 ruĝaj ligiloj [[Sunil Chhetri]], {{BaratoFB}}, {{MalajzioFB}}, [[Ali Mabkhout]], {{Unuiĝintaj Arabaj EmirlandojFB}} estas ruĝaj. Sed la listo en la de Kani forte tranĉita formo tamen estas ne plu forigenda. Tial mi proponas fermi la diskuton, kun tri voĉoj por tiu forta redukto (Goren ja nur demandis kaj ne klare esprimis sin voĉdone). Kiu volus adopti tiujn kvin estontajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:40, 16 jul. 2026 (UTC) == [[Vitikolturado en Umbrio]] plus 11 similaj paĝoj plus navigilo == {{Propono de forigo |artikolo = Vitikolturado en Umbrio |kialo = Dum semajnoj anonimulo (kun kiu ne eblas kontakti) kreis amason da similfuŝaj artikoloj pri vinproduktado en Italio. Mi markis plimulton kiel polurinda, sed tio utilas al nenio, ĉar li plue fuŝkreas kaj tute ne revenas al la kreitaĵoj, eble kredante ilin kronjuveloj. Ĉi tiu eĉ kun du eraroj en la ĉefa vorto de la titolo: Vitikolturado anstataŭ Vitokulturado aŭ Vitkulturado. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) |tempo = mardo 7 julio 2026 10:50 |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Krome, en kelkaj el tiuj artikoloj estas longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Indas revizio de la tuta artikolaro.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de tiu teksto. Neniel estas nur la longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Estas multaj tajperaroj, el kiuj tiuj kiuj estas faritaj ligiloj, ekzemple "[[hekolitoj]]" (supozeble la homo celis ion kiel 'hektolitroj') plej elstaras ruĝe, sed tajperaroj sen ruĝa ligilo simple estas alikoloraj eraroj, sed ĉiukaze eraroj. Mi estus malpli drasta, se ĝis la fino de la pripensa semajno iu esperantisto ĝustigus ĉiujn tajperarojn (ĉi tie estus ankoraŭ du tagoj), sed kiu volus tion fari? Mi certas ke la aŭtomata guglo-tradukilo povas bone tajpi la vorton 'hektolitroj', do la lingvonivelo estas multe sub la kreaĵo de iu senkosta roboto. Sed problemo estas, ke la homo ŝajne ĉiam redaktas je nova anonima kanalo, do ne eblas bloki kanalon, kaj ne eblas decidi pri forigo de pluraj tekstoj, sed necesas ĉiujn titolojn unuope kopii ĉi-tien, por tiam decidi pri forigo - sed tio eblas per simplaj voĉdonoj, sen longe argumenti pri pluaj tekstoj. Ĉiukaze tre pena purigado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 5 jul. 2026 (UTC) :::Ĉiukaze: Ŝajnas ke sume temas pri 12 tekstoj/temoj, ĉar la sama anonimulo ankaŭ faris tute ekstere belan navigilon {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}}, kiu listigis tiujn 12 ligilojn, kaj post kreo de la lasta (pri Umbrio, je 2026-6-30) ŝajne ne faris novajn tekstojn. Sed ankaŭ se la navigilo aspektas bone ordigita, la unuopaj aliaj 11 listaj paĝoj ĉiuj ŝajne estas same ĥaosaj kaj eraraj kiel la unua jam fokusita en VP:FA. Mi do estas {{por}} forigo de ĉiuj 12, kaj se fari tion, poste ankaŭ por forigo de la navigilo, kiu tiam ne plu havas sencon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:52, 5 jul. 2026 (UTC) Do {{Propono de forigo |artikolo = Vinberkultivaĵo en Piemonto |kialo = kaj * [[Vinberkulturo en Friuli-Venecia Giulia]] * [[Vinberkulturo en Sardio]] * [[Vinberkulturo en Sicilio]] * [[Vinberkulturo en Trentino-Alta Adiĝo]] * [[Vinberkulturo en Valle d'Aosta]] * [[Vinberkulturo en Veneto]] * [[Vitikulturado en Emilio-Romagna]] * [[Vitikulturado en Marko]] * [[Vitikulturo en Lombardio]] * [[Vitikulturo en Toskano]] Kialoj jam menciiĝis supre. Kaj se ĉiuj decidiĝis forpreni, ankaŭ {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}} foriru. |subskribo = --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 5 jul. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 12 julio 2026 20:06 (UTC) |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :Plus [[Vinkultivado en Kampanio]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 7 jul. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Fizalio]]== [[Fizalio]] ŝajnas esti en la sama situacio kiel "Meduzo" estis, kaj mi petas [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de Meduzo|la saman solvon]] - kaŝon de la kopiitaj versioj post kiam mi anstataŭigos ĝin, kaj enmeton de ĝusta referenco al la kopiita artikolo kiel "Literaturo", se {{re|ThomasPusch}} aŭ iu alia havas ĝin. Cetere, la afero de "Meduzo" ankoraŭ ne estas tute solvita. La referenco estas metita, sed la kopiitaj versioj ne estas kaŝitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:06, 1 jul. 2026 (UTC) Mi serĉis en miaj bretaroj, sed miaj paperaj jarkolektoj pri Kontakto finiĝas fine de 1996, do tiun pri 1998 6 mi ne havas. Mi ŝatas peti iun alian pri kaŝo de la dubindaj versioj de "Fizalio" - nur se en semajno aŭ du vere neniu administranto pretus fari tion, mi rekontakteblus por tamen krizokaze helpi. Sed ĉar mi estis implikita en la afero de "[[Meduzo]]", mi provos kaj supozeble sukcesos kaŝi la kopiitajn versiojn tie. Serĉante pri retaj arkivaj eldonoj de "Kontakto" mi ĵus ankoraŭ konsciiĝis, ke ŝajne ambaŭ arkivejoj www.gazetejo.org kaj www.bitarkivo.org estas mortintaj. Mi jam en aliaj diskutejoj demandis ĉu iu vidis iun noton aŭ aŭdis ion pri tio, kaj volas ripeti la demandon ankaŭ ĉi tie. Same mi alvokas ĉiujn aliajn, kiuj jam iom da jaroj estas esperantistoj, serĉi en siaj bretaroj pri iom pli novaj jarkolektoj pri Kontakto, almenaŭ pri ĉiuj ekde 1997 ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 1 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Meduzo]]" antaŭ 14 05 2026 nevidigitaj. Pri "Fizalio" vidu supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 1 jul. 2026 {{kom}} '''[[RIPETO de ALVOKO]]''': mi alvokas ĉiujn, kiuj jam 28 jarojn estas esperantistoj aŭ kiuj aparte kolektis revuojn Kontakto, serĉi en siaj bretaroj pri la revuo «Kontakto 1998 / 6». Kaj bonus entute scii, kiu havas kiujn jarkolektojn de la revuo «[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]». [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:52, 16 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Fizalio]]" antaŭ la novtraduko nevidigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:57, 16 jul. 2026 (UTC) :Multan dankon. Intertempe mi trovis ke oni povas libere elŝuti malnovajn numerojn de ''Kontakto'' de [[UEA]] mem. Sed en jaro 1998, numero 6 mi trovas neniun artikolon pri fizalioj. Eble la cito estis erara. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:31, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Koran dankon pro la atentigo ke oni (nun) povas libere elŝuti malnovajn numerojn de Kontakto de UEA mem. Mi provis pri n-ro 1998/6, senprobleme funkciis, kaj efektive ankaŭ mi tute ne trovis artikolon pri "fizalio" tie. Tio estas disturbiga. Se neniam estis artikolo de tiu temo en Kontakto 6/1998, ni eble senkaŭze buĉis la tutan malnovan tekston. Sed nun tiel okazis, kaj mi ne volus malvolvi la tutan procezon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:39, 22 jul. 2026 (UTC) :::Tio povas esti, kaj se ĝi estas, mi bedaŭras. Tamen multe pli verŝajne ĝi estis kopiita artikolo de iu alia revunumero. Almenaŭ laŭ mia neperfekta memoro, la artikolo estis en simila stilo al tiu de "Meduzo", multe pli taŭga por revuo ol enciklopedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:04, 3 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Agatino]]== Denove [[Uzanto:Claudio Pistilli]] tradukis rekte el alia enciklopedio, kiu ne permesas tion. Ĉi-foje temas pri anglalingva Encyclopedia.com [https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/agathinus-claudius], kiun li citis kvazaŭ normalan referencon. Krome li aldonis tute mensogan aserton, ke la artikolo uzis tradukon el la angla vikipedio. La unua alineo venas de nekonataj fontoj, nek Encyclopedia.com nek la angla vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:00, 6 jul. 2026 (UTC) : {{forte por}} forigo ĝuste tial: piratkopiado plus mensogo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:35, 6 jul. 2026 (UTC) : {{por}} krom se iu entreprenos plene anstataŭigi la tekston per la memverkata aŭ per traduko el iu alia vikipedio (tio ĉi ne devas esti tro malfacile, en preskaŭ ĉiuj intervikioj la artikolo estas unu aŭ du paragrafoj; do, kiel kutime, temas nur pri tio, ĉu iu zorgas sufiĉe).--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:28, 11 jul. 2026 (UTC) : {{por}}: <small><small>«''[https://www.encyclopedia.com/termsofservice 2.1 All content and tools provided by Encyclopedia.com on the Services are protected by copyright, trademark and/or other applicable intellectual property and proprietary rights laws and are owned, controlled, and/or licensed by Encyclopedia.com. The Services are also protected by copyright, patent, trademark, and other applicable intellectual property and proprietary rights laws]''»</small></small> Tio klaras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:16, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:24, 17 jul. 2026 (UTC) :::Kvankam ĉi tie mankas la kutima kesto, mi tamen volas fini la diskuton pri tiu temo. Bedaŭrinde, la situacio klaras - klare kopirajtan tekston oni ne povas lasi, ankaŭ se oni fidele tradukis ĝin. Per la traduko la kopirajto ne malaperas. Do for, per 5 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:43, 22 jul. 2026 (UTC) ::::{{farite}} la forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:44, 22 jul. 2026 (UTC) == [[Protipozo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Protipozo |kialo = Mi ne certas ĉu tiu traduko de jam publikigita artikolo en retejo rajtas aŭ ne rajtas esti en Vikipedio. Ja temas pri iu germanlingva vikia retejo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 16 julio 2026 17:13 |forigita = jes |kialo de rezulto = per kvar poraj voĉoj, neniu kontraŭa aŭ duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Poste ĝi necesos iom da vikiigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) :{{por}} Ŝajnas iu originala esploro, ne estas intervikioj, kaj la fontoj ne estas aŭtoritataj sciencaj gazetoj: anstataŭe, estas unu malnetaĵo ĉe vixra (kiu estas klono de [[arxiv.org]]), persona paĝaro de la esploristo, kaj iu Aŭstria sekteca vikio. Tre suspektinde laŭ mi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:36, 11 jul. 2026 (UTC) :{{kom}}Estas malfeliĉa, tute nevikiigita teksto. Ne ŝajnas origina esploro de la esperanta tekstofarinto, sed pli baze, fakte estas traduko, eble aŭtomate farita, de la germanlingva teksto [https://anthrowiki.at/Protyposis], kiel jam aludis Kani - la retejo indikas ke ĉiuj tekstoj disponeblas laŭ kondiĉoj de [[krea komunaĵo]] BY-SA 4:0, do probable ne estas krimo kopii tutan tian tekston, sed la demando tamen estas, kiun utilon la teksto havos en esperantlingva vikia enciklopedio post forta, ne nur iometa vikiigo. Se la teksto rajtos resti, tiam probable en vikifontaro, ne en la ĝenerala vikipedia branĉo (kvankam mi dirus ke tia ekstreme filozofia eseo ankaŭ tie ne utilos al multaj averaĝaj esperantistoj). Mi supozas ke la farinto estas bonvolema esperantisto kaj naiva vikipedia novulo, sed tamen la teksto en tiu formo ne taŭgas ĉi tie. Kaj mi, kara Goren, estus singarda pri etikedigo de "sekteca vikio" - nomi ion "sekteca" estas forta akuzo kaj signifa ofendo, kaj laŭ mi en enciklopedio simple nomi iun asocion aŭ projekton sekteca nur eblus en la formo «la aŭstra gazeto ''Der Standard'' en julio 2023 nomis la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (kun ligilo al gazeta artikolo, kiu tute ne ekzistas, mi nur inventis la aserton) aŭ «la ŝtata prokuroro de Vieno en majo 2026 deklaris la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (ankaŭ kun ligilo al reta oficiala komunikaĵo). Tiam eblas noti, ke tiuj institucioj havis tiom fortan, akuzan opinion, kiu eble ĝustas eble ne. Sed tute ne necesas diskuti pri suspekto de sekto - la teksto simple en tiu formo ne estas por vikipedio (do {{por}} forpreno el vikipedio). Konciza esperanta teksto pri "la germana fizikisto [[Thomas Görnitz]]" povus eniri la vikipedian paĝaron, kun internaj ligiloj al la paĝo [[Carl Friedrich von Weizsäcker]] ktp., kun iom da eksteraj ligiloj kaj kun referencoj, kiuj ebligas objektive sekvi la informfontojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:15, 16 jul. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne uzas vorton "sekteca" en tiu senco ke ĝi estu forta akuzo, pli en la senco "niĉa", "servanta al malgranda komunumo de entuziasmuloj de iu malvasta ideo". Kaj en tiu ĉi senco mi pensas ke la vorto tute taŭgas, ĉar efektive temas pri tre malvasta komunumo kaj nocioj ne konataj ekster ĝi. Iuokaze, miaj suspektoj pri originala esploro kaj nescienceco validas kaj, almenaŭ, meritas rekontrolon, ĉu oni konsentu kun mia uzo de terminoj, ĉu ne. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 18:39, 24 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Mi ankoraŭ alskribis la vikipedian novulon [[:uzanto:GeorgHennemann|GeorgHennemann]], kiu kreis la tekston kiel anonimulo, ne estas krimo foje ne ensaluti, kaj kiu kreis duan konton Ĝorĝo, kiun mi ne konsiderus ŝtrumpopupo, ĉar la homo tie klare indikas ke li estas GeorgHennemann. Estus bone ne tute perdi la homon, kvankam tiu ĉi lia kontribuo estas malfacile tenebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Estas strange ke nun la vikipedia sistemo asertas ke uzanto GeorgHennemann tute ne ekzistas, kvankam lia uzantopaĝo kaj diskutpaĝo ekzistas, tie ankaŭ estas pli malnovaj notoj de Kani kaj mia noto de antaŭ 6 tagoj. :* {{uzanto2|GeorgHennemann}} :Se estas tia teknika konfuziĝo, mi ne certas ĉu la homo entute vidas mian noton. Sed tio ne ŝanĝas la netaŭgecon de la teksto. Mi ankoraŭ povas atendi 4-8 tagojn, ĉu Georg sukcesos ensaluti, ekz. per dua konto Ĝorĝo aŭ per tria konto, kaj ĉu li ankoraŭ provos ŝovi la tekston al vikifontaro. Sed kompreneble ankaŭ povas esti ke homoj fine de julio ferias tri semajnojn. Kvar voĉoj subtene al forigo de la teksto de tiu ĉi projektoparto ĉiukaze jam estas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:05, 22 jul. 2026 (UTC) ::Daŭre, [[uzanto:GeorgHennemann]] kaj [[uzanto-diskuto:GeorgHennemann]] estas, sed kontribuoj • alŝutitaj dosieroj • globala kontribuado rezultigas respondon "Uzanto-konto "GeorgHennemann" ne estas registrita." Intertempe "4-8 aldonaj tagoj" longe pasis, fakte pasis 12. Neniu Georg Hennemann respondis mian kontaktoprovon, eble li tuta aŭguston ferias, aŭ li malinteresiĝis pri vikipedio kaj neniam ajn revenos, sed tiom longe ni ne povas atendi. Mi post horo forigos la tekston - ĵus mi vokiĝas for de la komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) == [[Dunst Veturigvojo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Veturigvojo |kialo = Suspektinda kaj dubinda enciklopedia gravo. Temas pri nur kampara vojo, kiu ne estas menciita en la anglalingva artikolo pri la urbo. Estas neniu referenco. La dua fonto estas falsa, ĉar tie oni ne mencias tiun vojon. El la dua fonto la kreinto, anonimulo, elprenis la foton, kio starigas la demandon pri la rajto publikigi ĝin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) |tempo = lundo 20 julio 2026 13:10 |forigita = jes |kialo de rezulto = kun 4 poraj voĉoj, neniu duba aŭ kontraŭa [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:48, 22 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}La sama anonimulo kreis plurajn artikolojn pri Dunst aŭ Dunzst kvazaŭ omaĝo al iu familio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) :{{por}} forigo pro dubinda enciklopedia gravo. Per "datenkverado" (la vorto ne ekzistas!) en Google Maps eblas vidi ke la vojeto vere estas kampara vojo de 800 m, 5 km okcidente de la centro de West Bend. La dua fonto jes mencias la vojeton, per montro de la foto pri stratsigno, fotita en 2006, sen iu indiko kiu liberigus la foton de kopirajto, do ĝi estas kontraŭleĝe en la komunejo. Se oni denuncas la fonton de la foto (de 2006, en p. 28) kaj la tutan PDF-dosieron [[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/eb/Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf Our Wisconsin ancestors: The German immigrants of the 1880s "Copyright 2009"]], oni supozeble tre rapide rezultigus forigon de la bildo. La PDF-dosiero ŝajne estis alŝutita al la komunejo kaj jam estas forigita, prave, ĉar "Copyright 2009", sed per la truka URL "wikipedia/commons/e/eb/.." oni tamen ankoraŭ povas vidi la forigitan bildon. Eĉ se la anonimulo farus al si la penon krei e-lingvan tekston pri la urbo West Bend ([[d:Q989459]]) aŭ pri la sudokcidente najbara loĝloko West Bens ([[d:Q7984429]]), tamen la kampara vojo estus plene sensignifa, eĉ en la tuta interreto nur menciinda en tio ke sur kantona vojo Z iom norde de la vojeto en 2024 okazis [https://www.fox6now.com/news/town-west-bend-crash-26-year-old-driver-dead] trafikakcidento. Do la bildo kaj la URL al la jam forigita PDF-dosiero de kopirajta presaĵo de 2009 estas kontraŭleĝaj, sed baze la tuta temo estas ridinde bizara. Plus aŭtomata mistraduko "datenkverado", vere fuŝa paĝo. Ke la teksto ankoraŭ estas {{ŝ|orfa}} (nur unu paĝo ligas al ĝi), {{ŝ|ĝermeto}} (du frazoj estas tro malmulte eĉ por artikola ĝermo), la {{ŝ|Informkesto urbo}} havas erarojn kaj la teksto nur havas kategorion "Usono" (nu, eblus kategorio "Viskonsino", ankaŭ ne pli konvinka, aŭ oni povus ekstre krei kategorion por la paĝo [[Kantono Washington (Viskonsino)]], sed ekstre krei kategorion por kampara vojo de 800 metroj??). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:08, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) : {{Por}} forigo. Mankas menciindeco. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q140449374&action=history Q140449374] Mi forigproponis ankaux la PDF-dosieron. [[:c:File:Our Wisconsin ancestors The German immigrants of the 1880s.pdf]] Pri la bildo mi ne certas ... se gxi estas fotita dum jaro 2006 tiam gxi estas nepre forigenda, sed gxi aspektas malnova. [[:c:File:Photo of Dunst Drive text.png]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:12, 22 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Pri la foto al ni ne necesas tre zorgi. Mi dirus ke ĝi estis diĝite fotokopiita - tiam la rastrumigo faras tian rezulton, kiu estas lumjarojn de brila sunplena kolorfoto. Sed la sola foto ne estas granda problemo en la komunejo. Se ĝi restas kelkajn monatojn aŭ jarojn, ĝi ne damaĝas. Sed iam venos principemulo kiu argumentas "ne sufiĉas supozi ke iu foto eeeeble estas 5 jara, eble 20 jara, eble 30 jara aŭ 100 jara - necesas pruvi kiu estas la fonto, en kiu jaro estis la unua publikigo, kiu estas la fotinto, kiam li mortis, kaj ĉu ekde tiam jam pasis 70 jaroj. Sed tio ne estas nia problemo. Ni nun havas 4 voĉojn por forigo, en feria tempo, kie homoj ankoraŭ pli malmulte sidas ĉe komputiloj ol kutime... Meze de l' somera tempo 4 poraj voĉoj pli ol sufiĉas por fini diskuton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:44, 22 jul. 2026 (UTC) ::: {{kom}} La dosiero estas forigita, surprize rapide: [[:c:Commons:Deletion_requests/File:Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf]] kaj la bildo ankaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la raporto, Taylor. Do, ĉiu fantomaĵo nun forbalaita. Ĉio en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Dubinda aserto pri Ilja Ehrenburg == La artikolo pri [[Ilja Ehrenburg]] enhavas t.n. "interesaĵon" kun dubindaj fontoj: ke li estus membro de la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]. La artikolo mem kompreneble ne estas forigenda (mi mem ĵus aldonis mencion de la "Nigra Libro"), sed tiu dubinda aserto estas forigenda se ne trovebla pli fidinda konfirmo. Vidu [[Diskuto:Ilja Ehrenburg|la diskutpaĝon]]. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:43, 23 jul. 2026 (UTC) :La dokumentoj de tiu ĉi komisiono estas [https://ru.wikisource.org/wiki/Сообщение_Специальной_Комиссии_(Бурденко) delonge publikigitaj] kaj estas klare ke Ilja Ehrenburg ne estis ĝia membro. Sed la pola nacia mito estas bazita sur ideo de "eterna lukto" kontraŭ "precipaj malamikoj de la pola popolo": rusoj, germanoj, ukrainoj kaj judoj. La pola naciisto ĉiam klopodas substreki ke mortigadon de poloj partoprenis tiuj ĉi nacioj, do la judo Ilja Ehrenburg iĝis unu el sennombraj viktimoj de tiu ĉu naciisma deliro. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:04, 23 jul. 2026 (UTC) ::Kial vi diskutas ĝin ĉi tie kaj ne en diskutpaĝo de la artikolo mem? Kaj, pli ĝenerale, kial vi diskutas ĝin entute? Unu el bazaj principoj de Vikipedio ekde ĝia koncipo estas ke dubindaj kaj malbone pruvitaj asertoj pri homoj ne estu disputataj, sed tujforigataj. Se aperos novaj pri kredindaj fontoj, oni povas realdoni ilin, sed dumtempe oni zorgu, ke Vikipedio ne iĝu kalumnejo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:37, 23 jul. 2026 (UTC) :::Dankon al vi ambaŭ. Ĝenerale mi konsentas kun vi, Goren, sed ĉi-kaze mi hezitis kaj volis havi iom pli vastan diskuton. Plue, mi ankaŭ volis plikonigi tiun misan kontribuon, ĉar mi suspektas ke troviĝas pluraj pliaj similaj misfamigaj asertoj, kiujn indus elsarki. Jen ekzemple mi vidas ankaŭ ĉe [[Roman Ŝuĥeviĉ]] iun asertatan ligon al la [[masakro de Katin]], pri kiu mi havas dubojn. Sed mi ne estas sufiĉe sperta pri la temo por prijuĝi tion. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:21, 23 jul. 2026 (UTC) ::::Biografioj ne estas la samo kiel la resto de vikipediaj temoj. Se vi vidas ion suspektan en biografio, simple forigu ĝin. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 00:38, 24 jul. 2026 (UTC) :::::Bone. Mi forigis la falsan akuzon pri Ehrenburg, kaj ankaŭ la dubindan frazon ĉe Ŝuĥeviĉ. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:01, 24 jul. 2026 (UTC) Ĉiu aserto en la enciklopedio (do en la scienca verko) havu referencon al fidinda fonto, kiu konfirmas ĝin. Ĉiuj senfontaj asertoj estas forigendaj kaj tute ne gravas ĉu temas pri biografio aŭ ne. La scienco ne konas tian distingon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:00, 24 jul. 2026 (UTC) Postokaze {{por}} la forigo de la propaganda, misinformiga aserto, kaj {{por}} la procedo dubokaze prezenti la kazon ĉi-tie. La artikola diskutpaĝo kompreneble ankaŭ estas bona loko por dokumentigo pri farata forigo, sed estas preskaŭ 400 000 diskutpaĝoj kaj ke iu kun taŭgaj konoj tuj vidus diskutpaĝan alvokon, estas ne atendeble. Cetere, pri la teksto pri la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]: Laŭ la kutima esperanta latinliterigo de rusaj nomoj la komisionestro ne nomiĝis Nikolai, sed [[Nikolaj Burdenko]]. Same, Stanislav Kuchinsky en esperanta latinliterigo devus esti Kuĉinskij (Кучинский), multaj pliaj nomoj ankoraŭ simile estas ne bone latinliterigitaj sed simple kopiitaj el angla teksto, aldone mi hazarde trovis tajperaron "kons", kiu devus esti "konis", sed tre probable estas pliaj mistajpoj, kiujn mi nun ne povas trovi, ĉar mi devas foriri de mia komputilo... Sume: la teksto pri la komisiono estas plian fojon revizienda! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:46, 24 jul. 2026 (UTC) == [[UTK]] == La internacia simbolo por [[Universala Tempo Kunordigita]] estas '''UTC''', nenio alia. Ĝi ne estas mallongigo, sed simbolo uzenda senŝanĝe. Vidu ĉe: [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]. Same kiel ni ne povas inventi proprajn "esperantajn" simbolojn por ĥemiaj elementoj, aŭ niajn proprajn landokodojn (eble "www.esperanto.ge" por Germanio, ".es" por Estonio kaj ".hi" por Hispanio?), ni ne povas inventi privatajn horzonojn. [[UTC+02]] estas nomo de horzono laŭ internacia normo. "UTK+02" havas neniun bazon kaj estas forigenda el Vikipedio. Bonvolu forigi ĉiujn artikolnomojn kiuj uzas "UTK" anstataŭ la ĝusta '''UTC''' (kaj bloku tiujn nomojn kontraŭ re-kreo!). Dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:02, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi konsentas kaj faros. Kvankam mi foje havis diskuton kun Arbarulo, ĉar mi ne volis krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo, kaj Arbarulo argumentis ke estas nenio kontraŭ krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo. Sed diskuti ĉi tie pri ĝusteco de la mallongigo UTK por [[Universala Tempo Kunordigita]] ne indas - eble la kodo UTK estas en iu malnova poŝlibro "La Jaro" el Antverpeno aŭ en iuj vortlistoj de la esperantistaj radioamatoroj, sed probable ne, kaj ĉiukaze ne estas indikitaj tiaj referencoj en Vikipedio, kaj plej probable neniu konas iujn. Tial ne indas pli longe cerbumi, sed simple viŝi la manplenon da alidirektiloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 24 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} Ĉiuj alidirektiloj, kiujn mi trovis, estas for, kaj ĉiuj paĝoj estas protektitaj kontraŭ novkreo. Tio koncernas ĉiujn plenjn horojn kaj ankaŭ la ekstrajn [[UTC+05:30]] kaj [[UTC-03:30]]. Se estas ankoraŭ iuj specialaj horzonoj, je finaĵoj :15, :30 aŭ :45, tiam mi ĉiukaze ne trovis iujn alidirektilojn UTK tien. Se iu tamen ankoraŭ trovas ion ajn, mi dankemas pro indiko. Mi persone nun post horo estos en viki-paŭzo, por probable 8 tagoj, sed unu semajno pasas tre rapide... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:01, 24 jul. 2026 (UTC) ::Koran dankon, do ĉio en ordo nun! Havu belan feriadon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:21, 24 jul. 2026 (UTC) == [[Gino Carugati]] == {{Propono de forigo |artikolo = Gino Carugati |kialo = Denove artikolo de anonimulo ligita al Lierna, sen ligo al la itala aŭ alia lingvo, sen referencoj konstateblaj (nur unu pli malpli konstatebla) |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 31 julio 2026 21:22 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:26, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ne estis mi kiu markis la artikolon kiel diskutenda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) :{{malforte kontraŭ}} forigo. Ŝajnas ke la teksto estis kaŝa provo enkonduki iun nekonatan "familion Guzzi de Lierna" al la esperanta Vikipedio. Tiu aspektas manipulo, sed krome la teksto eble estas savebla (malgraŭ ke la vorto Lierna aperas en ĝi, kio jam vekas impulson tuj forigi ĉiun tekston), se ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon - kaj malgraŭ la suspektiga strangaĵo ke la itala vikipedio ne (jam) havas tekston pri la homo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:49, 25 jul. 2026 (UTC) :{{forte por}} Stranga teksto. Tute sen ekstera ligilo, kvankam ekserĉante oni tuj trovas eksteran fonton [https://www.frontedolomitico.it/Uomini/protagonisti/CarugatiGino.html de la retejo ''frontedolomitico.it'']. En la "referencoj" tiu fontoteksto citiĝas kiel "Archivio Franco Licini, Serafino Carugati detto Gino, en Fronte Dolomitico. Uomini e protagonisti della Grande Guerra." Kial puraj nudaj italaj vortoj, sen ligilo al la interreta teksto, se ni ĉiukaze estas en la interreto??? Ĉiukaze la ekstera teksto nur temas pri patriotisma soldato, fiera oficiro, dekstrema glorigo de armeo. Nenio pri poezio. La esperantlingva laŭdado pri la sentema poeto kaj lia altnivela poezio povas ŝajni konvinkaj, sed se ne haveblas iu ajn romanista, literaturscienca juĝo de neŭtrala sciencisto aŭ literaturĵurnalisto, la tuto tre fiodoras je blufo. Ke "Vikidatuma ero ne [estas] trovita", pli suspektigas. Ĉar jes troveblas alia paĝo, almenaŭ en vikio lmo.wikipedia.org, do en la [[lombarda]] kun noto [[:lmo:Gino Carugati|20 jul. 2026: A09 forigis paĝon Gino Carugati. Kialo: "Vandalism (steward action): LTA - long term abuse"]] Ke malgraŭ la ekzisto kaj forigo de lombarda teksto ne estas vikidatuma ero, en kiu se ĝi estus oni ankaŭ notus pliajn forigojn el aliaj branĉoj estas plia fuŝo. La aserton, ke farinto de la teksto estis la maligna, manipulanta [[:en:Wikipedia:Long-term abuse/Alec Smithson|forbarito Alec Smithson]] mi ĉi tie facile kredas. Sume: senbaza blufo! {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi rekonsideras mian malfortan voĉon kontraŭ forigo, kiu fakte konsideris la belajn laŭdojn pri poezio, kaj mi ĉiukaze ligis mian voĉon al kondiĉo ke "ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon" (pri la literaturaj asertoj). La fonto kiun Thomas trovis, fakte pruvas nur la glorigon de armeo kaj soldateco. Do, rekonsiderante mi sen iu pruvo ke la homo iam verkis poezion kiun aliaj fakuloj nomas elstaraj kaj kun ĉiuj fuŝoj de Alec Smithson pledas por normala {{por|forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) :::{{kom}} Mi vere frustriĝas pro la nekontroleblaj fuŝaj referencoj. Kiel "Redazione Orobie, I 100 anni del Cai Grigne, en Orobie, 31 januaro 2024." Sed guglante la italajn vortojn, oni elvenas al tute konvinka ekstervikipedia paĝo en kiu legeblas la tuta artikolo, [https://www.orobie.it/articolo/2024/01/i-100-anni-del-cai-grigne/47354/ en retejo ''orobie.it'']: tamen ankaŭ tiu konvinka informfonto nur konfirmas ke la homo estis alpisto, montmigranto kaj gvidanto de montmigraj grupoj. Do se neitalaj esperantistaj vikipediistoj detektive mem trovas ĉiujn referencojn, forĵetas ĉion pri poezio kaj nur lasas ke la homo estis gvidanto de montmigraj grupoj, tiam restus artikola ĝermo de tri frazoj, kiu ankoraŭ estus kritikinda artikola orfo. Granda laborinvesto por minimuma rezulto. Kun risko ke tiu Alec Smithson poste sekrete alvenos kun anonima konto kaj tamen aldonos siajn ŝatatajn blufajn, fabelajn pseŭdoinformojn. Tial sekurocele mi lasas mian voĉon ĉe pledo de forigo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:04, 4 aŭg. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} Vi mem diskutigis la tekston kaj mem restis tute neŭtrala. "Nur" mi kaj Aidas esprimiĝis. Mi sentus min iom puŝanta se mi kiel unu el du voĉoj por forigo forigus ĝin. Ĉu vi ne volus ankoraŭ esprimiĝi? Aŭ vi povus forigi la tekston, notante ke du aliaj uzantoj voĉdonis por... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 29 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{por}} Tio treege odoras je la konataj Lierna-fuŝaĵoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:58, 29 aŭg. 2026 (UTC) == Ludovikaĵoj == Kion fari pri la kontribuoj de {{u|Ludovica1}} (esperantisto [[Armando Zecchin]]) en nia Vikipedio? Dum la kvin jaroj ĝis sia forpaso li tre aktivis, verkante artikolojn en granda kvanto – sed kun varia kvalito – en nia Vikipedio, ĉefe pri kristanaj temoj. Diversaj liaj tekstoj havas malsamajn karakterojn: iuj estas ĉefe ''faktotekstoj'', aliaj pli ''apologioj'' aŭ ''cerbumadoj''. # Tipaj problemoj en ''faktotekstoj'' de Ludovica1 estas: Lingvaj eraroj, italismoj, manko de vikiigo, kelkfoje strangaj ĝis nekompreneblaj vortumoj, referencoj tute mankantaj aŭ malfacile alireblaj, ne rete legeblaj. Tia teksto povas esti baze savebla; tipe necesas: korekti erarojn, vikiigi, kontroli referencojn kaj intervikiajn ligilojn, kaj laŭokaze fortondi tro strangajn aŭ netaŭgajn partojn. # Aliaj teksto(parto)j de li havas pli profundajn problemojn pro neneŭtraleco. Ofte temas pri ia [[apologio]]: defendo de kristanismo/eklezio kontraŭ iu (reala aŭ imagita) kritiko: "Scienco kontraŭdiras religion – Jes, sed iuj sciencistoj ja estas kredantaj kristanoj." "La eklezio persekutis kaj masakris judojn (ciganojn, paganojn, protestantojn, alipensulojn...) – Jes, sed la papo ja petis pardonon, ni pardonu unuj la aliajn." – Tiuj tekstoj estas videble forte unuflankaj kaj neenciklopediaj, ofte originale verkitaj de li kaj sen intervikiaj ligoj. Tipe, tiujn tekstojn ne eblas "savi" sen komplete reverki de nulo. # Iuj tekstoj estas pli ''cerbumadoj'' aŭ eseoj, donante pli da demandoj ol respondoj: "Kiel ni interpretu rakontojn pri kapoportantaj sanktuloj?" "Ĉu oni rigardu Jesuon kiel ribelulo, rabeno, ĉarpentisto aŭ kiel filo de Dio?" Tiaj malfermaj demandoj ne bone taŭgas por enciklopedio. Laŭ la normalaj reguloj de Vikipedio validus por Ludovica1, same kiel pri ĉio alia: Faktotekstoj kun sufiĉa kvalito kaj taŭgaj referencoj restu. Neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj partoj estas forigendaj. Tamen kontraŭ la forigo oni povus argumenti: (1) ke tio malrespektas la grandan laboron kiun li faris, kaj (2) ke ĝi malpliigas la kvanton de artikoloj en nia Vikipedio (aliflanke pliigas la kvaliton). Kion fari? Jen kelkaj konkretaj ekzemplaj de liaj tekstoj: * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" Antaŭvidante viajn komentojn, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:23, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Mi ĉiam avertis pri la kaprica lingvaĵo, kaprica katolika misiemo per vikipediaj tekstoj kaj misuzo de "artikoloj" por disverŝi personajn multfrazajn opiniojn kaj subjektivajn cerbumadojn de tekstoj faritaj de konto Ludovica aŭ Ludovica1. Tial mi tre subtenas pli energie forigi la plej draste "neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj tekstoj". Tamen mi supozas ke ne eblas blinde forĵeti tekston nur surbaze de la fakto de uzanto de konto Ludovica aŭ Ludovica1 komencis ilin. Do necesos unuope prezenti titolojn ĉi tie kaj unuope voĉdoni pri ili. Kaj mi havas zorgon ke tio sume konsumos amason da redaktista tempo kiu mankos en normala redaktado, kaj povus malfunkciigi la forumon VP:FA pro tio ke simple la inundo da titoloj tute subakvigas la forumon. Sed mi ne vidas alternativon. Jes eblas simple voĉdoni, sen longe argumenti, kaj profundiĝi en detalojn nur kiam rezulto de voĉdono estos tre malsamopinia... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Fakte temas pri plurcent artikoloj – ĝuste nun, pli ol tricent paĝoj enhavas la averton {{ŝ|Ludovica}}! ::Jen kelkaj ekzemploj de artikoloj kiuj estis (kun profunda reverkado) levitaj al pli akceptebla kvalito: [[nodo de Salomono]], [[hundokapuloj]], [[Simono de Trento]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:43, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Nun (aŭg. 2026) pli ol tri cent paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&limit=500 listo de paĝoj kun la averto]. :::Stato de reviziado de "Ludovikaĵoj" estas nun en aparta paĝo: [[Uzanto:Moldur/Ludovikaĵoj]] Por tuj komenci la voĉdonon: === Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj > [[Sciencistoj inter katolikaj klerikoj]] === * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio :{{por|por forigo}} Mi ne vidas la neceson. Kial ne Scienculoj inter protestanaj monaĥoj kaj pastroj, scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj ktp.? --aldonis, sen aparta subskribo ĉi tie, Kani je 23:46, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Nu, sendube la ideo estas spiti al tiuj ateistoj kiuj difinas ke religioj estas la '''malo''' de ĉiuj sciencoj. En tiu misiemo fakte tute novspecaj listoj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], [[scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj]], ... kalvinanaj ... ortodokse kristanaj ... ŝintoismaj ktp. ... estus tute bonvenaj aldonaj paĝoj. Sed la demando estas ĉu la granda peno teni aktualan tian liston pravigas la misian celon de homo jam dek jarojn morta. Ĝi estus pravigita maksimume se ĝi estas pli-malpli sola rimedo eviti ke esperantaj vikipediaj tekstoj pri sciencistoj eterne restos [[vikipedio:orfo|artikolaj orfoj]]. Sed estus multe malpli simple se ni ne estus la solaj kiuj vivtenos tian liston, sed almenaŭ en unu el la kvin plej larĝaj vikipediaj lingvobranĉoj estus ankaŭ tia paĝo. Tial mi estas {{malforte kontraŭ}} forigo se troveblas vikidatuma ero kaj almenaŭ unu alilingva listo pri la sama temo ene de la restaj du tagoj de la semajna limdato, kaj estas {{forte por}} forigo se ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:37, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::Mi ne kredis ke tiel estos, sed esplore mi ĵus malkovris ke estas [[:es:Anexo:Científicos del clero católico]], [[:en:List of Catholic clergy scientists]], [[:it:Scienziati del clero cattolico]], kaj kvar pliaj listoj, kaj aldone estas [[:en:Category:Catholic clergy scientists]], [[:pt:Categoria:Clérigos-cientistas católicos]], [[:ro:Categorie:Preoți romano-catolici în știință]] kaj ankoraŭ ses pliaj kategorioj. Tiam, mi timas, mi devos resti ĉe mia voĉo {{Malforte kontraŭ|malforte kontraŭ}} forigo. Eĉ se ni tamen voĉdonos forigi la liston, mi nun ankoraŭ por la sekvaj du tagoj ligas la esperantan paĝon al la sep alilingvaj... Se ni decidos ne forĵeti la liston, ni povos pripensi ĉu unuformigi la titolon al la aliaj ekcidenteŭropaj lingvoj per nova titolo "Scienculoj" aŭ pli bone "Sciencistoj inter katolikaj klerikoj"... Se ni ĉiukaze forĵetos la liston ne indas la laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:49, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::Tamen nun necesas konstati ke leginte en la alilingvaj vikipedioj estos nul ŝancoj pri kompareblaj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], ... budhismaj, ... islamaj, ... judaj, ... kalvinanaj, ... ortodokse kristanaj, ... hinduismaj ... ŝintoismaj: almenaŭ en la angla kaj hispana vikipedioj estas iuj listoj kaj kategorioj pri sciencistoj kiuj private praktikis iujn el tiuj religioj, sed se islamaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne estis profesiaj sciencistoj kaj profesiaj imamoj aŭ muftioj, se judaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne profesiaj sciencistoj kaj profesiaj rabenoj. Sed la katolika religio ŝajne bone taŭgis ke pastroj, kardinaloj, monaĥoj kaj abatoj povis samtempe profesie esplori pri botaniko, genitiko, zoologio, astronomio, optiko aŭ fiziko ĝenerale. Eble unuopaj esceptoj povus definiĝi, ekzemple [[Baruĥ Spinozo]], kiu studis en juda teologia jeŝivo, ĝis pro la interesiĝo pri multaj aliaj sciencoj li estis elĵetita de tie. Do tamen ne tro bona ekzemplo. Sed eblas senĵaluze konstati ke estas aparta granda grupo de katolikaj klerikoj kiuj iĝis elstaraj sciencistoj... - eble en nuna Irano aŭ Afganio inter la profesoroj de juro estas signife multaj kiuj estas profesiaj ajatoloj. Tio facile imageblus, ĉar la [[ŝario]] ne vere dividas inter religia kaj civila juroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:11, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{kontraŭ}} forigo. Min konvinkas ne la listo de Ludovica, sed la alilingvaj listoj. Sed: la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, kaj esti en modelo 1. nomo, 2. vivdatoj kaj 3. konciza priskribo. Do ankoraŭ atendas laboro, ĝis la turo estos vere preta. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:39, 14 aŭg. 2026 (UTC) ::::::{{kom}} Ke la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, estas tute prava argumento. Sed ordigi la liston estas multe pli malgranda investo ol tute tralabori enhavan tekston kiel ĵus faris Moldur pri alia "Ludovikaĵo". Mi pensas, rigardante la sep relative konvinkajn alilingvajn listojn kaj 9 kategoriojn, ke jes pravigeblas lasi pluvivi tiu-ĉi esperantan liston, en interlingve komparebla formo. Mi jam metos skeleton de A-Z-ordigo, kaj iom post iom la listeroj povas eniri tien... Ankaŭ imageblas enkonduka teksta alineo, kiel antaŭ la angla listo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:10, 14 aŭg. 2026 (UTC) :::::::{{komento|Plia komento}} Nun la ĝisnunaj listeroj (en subjektiva elekto de Ludovica) jam estas en alfabeta ordo, kaj eblas kompari ilin kun la "neludovikaj" alilingvaj listoj. En la ektransformo mi kompreneble ankoraŭ miris pri pliaj asertoj. Ekzemple Ludovica asertas ke ekzistas katolika '''"ordeno de sankta Barnabaso"'''- Pri ĝi mi nenion ajn trovis en la multlingva vikipedio kaj en vikidatumoj ĝis nun, nek pri "order of Saint Barnabas", nek "Orden des Heiligen Barnabas", nek "ordre de Saint-Barnabé" ktp, ankaŭ en la angla kategorio "category:Catholic monastic orders" kaj ĝiaj subkategorioj mi trovas tute neniun spuron. Ĉu iu havus suspekton ke io povus ekzisti pri tia grupiĝo, aŭ ĉu estas kompleta blufo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::estas la [[Barnabitoj]]. - Amike [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:08, 15 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::Aĥ, tio estas tre bona trovo. Koran dankon! Vi vere iĝas fakulo por supera administra kariero en la [[Roma Kurio]]! Super. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:33, 17 aŭg. 2026 (UTC) === [[Antisemitismo kaj Eklezio]] === * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio :Oni povus ligi tiun artikolon al Antisemitismo religioso en hispana aŭ Religious antisemitism en angla, alinomante ĝin al Religia antisemitismo kaj aldonante iom pri islama antisemitismo. Ĉiuokaze revizienda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:44, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por|por}} alinomigo al [[religia antisemitismo]] kaj savo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi eklaboros pri tiu kaj la parenca [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Eble kunfandendaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:06, 11 aŭg. 2026 (UTC) :::{{por}} alinomigo, fakte se estas paralela teksto Kristanismo kaj antisemitismo (kun vikidatuma ero), naturas kunfandigo kun tiu. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:34, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Antisemitismo kaj Eklezio]] nun estas alidirektilo al [[Kristanismo kaj antisemitismo]] (kiu ankoraŭ estas redaktata de mi). La enhavo ne plu estas duobligita. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:37, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Kristanismo kaj antisemitismo]] - 2026-08-14 Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita Karaj {{u|ThomasPusch}}, {{u|kani}}, {{u|Aidas}}, {{u|Sj1mor}}, {{u|Filozofo}}, kaj ĉiuj: Mi invitas vin viziti la paĝon [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Ĝi nun estas komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita de mi, kaj nun multe malpli unuflanke por-katolika ol antaŭe. (Eble nun iom tro kontraŭ-katolika.) Oni povus plibonigi ankoraŭ pli, eble pripensi alinomadon al [[Antisemitismo en kristanismo]], sed por nun mi kontentas kun la nuna stato. (Ĝi ankaŭ estas dekoble ligita, do tre neorfa. Kelkaj ruĝaj ligiloj atentigas pri artikoloj kiuj estus tre havindaj. Eble mi, aŭ iu alia kreos ilin baldaŭ.) Mi esperas ke la intense prilaborita artikolo trovos vian aprobon. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:00, 14 aŭg. 2026 (UTC) :Mi aprobas, dankas kaj gratulas. Neniu povus supozi, ke ni profitas la foreston de Ludoviko por nuligi siajn farojn. Ni nur klopodas por savi parton de liaj farotaĵoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:18, 14 aŭg. 2026 (UTC) === [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] === * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? {{por|por forigo}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Temas pri unusola poemo, kun tre malbona traduko, kaj mi neniel ajn sukcesas kompreni kio en tiu lingva fiasko estus rimarkinda aŭ menciinda. Do: {{por|por forigo}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:36, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] === * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) {{por|por forigo}}, ĥaosa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Resume mi komprenas el tiu teksto: Maksimiliano Kolbe kontraŭis framasonismon. La pliaj detaloj estas strangaj kaj konfuzaj. Do: {{por|por forigo}}, kaj por aldono de proksimume unu frazo al [[Maksimiliano Kolbe]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}, ĥaosa kaj malneŭtrala.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi aldonis al [[Maksimiliano Kolbe]] pecon pri lia kontraŭframasonismo. Eblas ankaŭ enigi lin al [[:Kategorio:Kontraŭframasonismo]]. Do nun forigeblas [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:08, 9 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Tomismo]] === * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" {{por|por forigo}}, se ne sukcesas urĝe bezonata polurigo - por tio oni eble povas lasi pli ol semajnon, sed ĉiukaze estu limdato, kaj forigo se la teksto ne draste estos polurita post la limdato. Du semajnoj? Kvar semajnoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno, la tomismo tamen estas grava influo en teologio, kaj artikolo pri ĝi nepre havenda. Do: {{por|por reviziado}}, sed {{kontraŭ|kontraŭ forigo}}. Mi ja provos plibonigi. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :[[Tomismo]] estus akceptebla internacia neologismo anstataŭ "Tomasismo", sed reviziebla.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:38, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi nun ekpoluras la tekston, sed nur ĝenerale pri bona lingvaĵo kaj baza vikipedieco. Pri la enhavo mem mi ne havas la teologian kompetentecon por prijuĝi. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:24, 7 aŭg. 2026 (UTC) [[Dosiero:Kafotaso Tomo.jpg|eta|120ra|{{centre|kafotaso "Tomo"}}]] :::Sed kio estus kontraŭ la normala titolo "Tomasismo"? Klare ke rigardante en [[PIV]] oni ekscias ke PIV antaŭvidas alternativan mallongigon "Tomo" por persona nomo "Tomaso" kaj ankaŭ lige al tio antaŭvidas neologismon "Tomismo". Certe mi ne estas sufiĉe edukita ke en preskaŭ 50 jaroj mi ankoraŭ neniam legis aŭ aŭdis la vorton "Tomismo", en Esperanto ne kaj ankaŭ en ĉiu alia lingvo ne, kaj min ankaŭ en 50 jaroj ankoraŭ neniam iu vokis "Tomo" anstataŭ Tomaso. Sed mi ne scias ĉu mi estas la sola neklerulo inter krome milionoj da teologie spertegaj esperantistoj, aŭ ĉu aliaj samkiel mi miras vidi la vorton "Tomo" kaj "Tomismo" en sia PIV... [[Uzanto:ThomasPusch|TomasPusch]] 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::...Kaj tio kvankam mi mem estas posedanto de propra kafotaso "Tomo" - sed en tiu taso la vorto "Tomo" ne estas esperanta sed estas la genitiva formo de litova persona nomo "Tomas"... ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|Tomas]]) 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::Ho, tre bela taso! {{S}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 08:54, 11 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi investis plenan ferian semajnon por poluri tiun artikolon. Ĝi nun estas reviziita kaj havas taŭgan vikipedian kvaliton. La nomo "Tomismo" estas konfirmita en [[PIV]] kaj en [[Kristana Glosaro]], do ĝi povas resti; ne necesas iu alinomado. Mi pluiras al polurado de aliaj artikoloj kaj esperas ke mi estonte ne bezonos plenan unu semajnon por unu ludovikaĵo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:02, 11 aŭg. 2026 (UTC) === [[Preĝo por la Hebreoj]] === {{farite}} [[Preĝo por la Judoj]] - 2026-07/08 Estis [[Preĝo por la Hebreoj]]. Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:19, 22 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Ensifera]]== Alidirektilo al la paĝo pri la [[spadbeka kolibro]] (specinomo ''Ensifera ensifera''). Tamen ekzistas ankaŭ granda kaj facile rimarkebla subordo de insektoj nomata Ensifera ([[ensiferoj]]), kiu verŝajne estas diskutata simile aŭ pli ofte. (Oni rimarku, ke en ĉi tiu okazo la distingo inter kursivaj nomoj por genroj kaj specioj kaj nekursivaj por pli altnivelaj grupoj vere gravas, kaj la vikipedia ideo kursivigi ĉion estas malutila.) Se la paĝo ekzistu, ĝi devas esti apartigilo. Tamen laŭ [[Helpo:Apartigiloj]], apartigilo por nur du paĝoj estas superflua. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:25, 5 aŭg. 2026 (UTC) : Mi proponas transformi paĝon [[Ensifera]] je aldirektilo al [[ensiferoj]], kaj en [[ensiferoj]] mencii (per {{ŝ|PorA}}) ke ''Ensifera'' ankaŭ estas nomo de genro de birdoj, kiu laŭ nuna sistematiko estas monotipa kaj nur enhavas {{N|spadbeka kolibro}}. Poste, se post iuj revizioj de sistematiko la birda genro ĉesos esti monotipa, ni verkos artikolon pri ĝi kun la nomo [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]] aŭ io simila.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:23, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi ne kontraŭas liberigi la vorton Ensifera por subordo de insektoj, se oni konvertas ĉiun nunan "Ensifera" en [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]], sed atentu, ke tio necesus ne nur en [[spadbeka kolibro]], sed ankaŭ en ĉiuj aliaj artikoloj, pri familio, subordo, rilataj specioj ktp. Dume dekomencaj avertoj jam metitaj en ambaŭ artikoloj utilas. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:04, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Por nun la genro estas monotipa, do aparta artikolo por ĝi ne necesas, sufiĉas la artikolo pri ĝia sola specio. Se iam tio ĉi ŝanĝiĝos, ni reagos akorde, tio ĉi ne estos problemo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 23:19, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::::Fakte mi jam antaŭ ol peti forigon de la alidirektilo forigis ĉiujn ligilojn al ĝi, kiuj temis pri la birdo. Estis nur tri - unu en [[Spadbeka kolibro]] mem, do cirkla kaj superflua, kaj aliaj en [[Kolibro]] kaj [[Lesbienoj]], kiuj krom tio havas ligilojn rekte al [[Spadbeka kolibro]], do ankaŭ tie ĝi estis superflua. Do [[Ensifera]] estas preta por forigo aŭ por alia ŝanĝo, se vi decidos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:20, 10 aŭg. 2026 (UTC) == [[Y-sistemo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Y-sistemo |kialo = Dubinda enciklopedieco. Dubinda gravo. Sen interna ligilo, sen alilingva ligilo, sen klara referenco, sen enkonduko: kio estas tio? Nur skemo, sen klarigo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 13 aŭgusto 2026 9:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = per tri poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:23, 15 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ĉio dubinda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. Tute senreferenca, infaneca variaĵo al la tradicia x-skribmaniero. Oni povas pripensi mem skribi siajn privatajn, esperantlingvajn mesaĝetojn al siaj amikoj aŭ familianoj en saĝtelefono per signo ^, *, ', #, y, q, °, ˘ aŭ iel ajn anstataŭ la ekzempla anstataŭaĵo x, sed tio ne necesigas apartajn novajn paĝojn [[^-sistemo]], [[*-sistemo]], [['-sistemo]], [[°-sistemo]] ktp. Rimarkante pri referencoj aŭ manko de ili: la sola referenco *[https://www.miavivo.net/grupoj/grafemologio/?wpappninja_v=zxo3sewiw diskuto pri ĉi sistemo] - ĉe: ''miavivo.net'' '''tute ne estas''' paĝo de "diskuto pri ĉi sistemo", sed nur meze de la paĝo havas unu frazon "Mi daŭrigis mian defion elpensi personan skribsistemon por Esperanto per nur latinaj literoj" de iu Bradford S. je 2024-01-15. Mi pensas ke tiu Bradford S. estas sincera - vere laŭ mia ideo temas pri "elpensita persona ideo", kiun eble antaŭ li jam elpensis iu Saŝa Ĉ. en Siberio en aŭ iu Tomiko W. en Japanio, sed kiu ĉiukaze estas privata, persona ludado. Eblas ludi, kompreneble, sed ne pri ĉiu kaprico necesas fari enciklopedian artikolon - krom se oni vere konvinkas ĉiujn aliajn vikipedianojn kaj kromajn legantojn per konvinkegaj ekstervikipediaj referencoj pri tio ke temas pri fortega movado kiun intertempe aktive subtenas 2 milionoj da esperantistoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:33, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Taraneh Javanbakht ]] == {{Propono de forigo |artikolo = Taraneh Javanbakht |kialo = Memreklamado. Transvikia spamaĵo.<br />Vidu ankaŭ: * [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Taraneh_Javanbakht_(4th_nomination)&oldid=1367706659 en:Wikipedia:Articles for deletion/Taraneh Javanbakht (4th nomination)] * [[:es:Wikipedia:Consultas de borrado/Taraneh Javanbakht]] * [[:simple:Wikipedia:Requests for deletion/Requests/2026/Taraneh Javanbakht]] |subskribo = [[Uzanto:Moscow Connection|Moscow Connection]] ([[Uzanto-Diskuto:Moscow Connection|diskuto]]) 21:00, 9 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 16 aŭgusto 2026 21:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = je kvar poraj voĉoj, nul kontraŭaj kaj dubaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:27, 17 aŭg. 2026 (UTC) }} Nu la juĝo ke temas pri senhonta memreklamo kaj transvikia spamaĵo eble estas iom akra kritiko, sed kvankam la mikroteksto (jam) estas sen klaraj esperantaj gramatikaj eraroj, ĉiukaze temas pri {{ŝ|ĝermeto}} de unu frazo kaj {{ŝ|orfa}} teksto. Sume la kritikaj kestoj estas dekoble pli grandaj ol la unu frazeto. Tio aspektas ne nur ĝermeto, sed jam sekiĝinta mizera planteto. Tial {{por|por}} forigo, se se ne okazos miraklo en 6 tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Memreklamo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:39, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:32, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Seroje Fioletovoje]] == {{Propono de forigo |artikolo = Seroje Fioletovoje |kialo = Mankas enciklopedia graveco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = mardo 1 septembro 2026 15:38 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} <s>{<nowiki/>{por}<nowiki/>}</s> Por kiel proponinto. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko. Mankas la biografiaj artikoloj kaj intervjuoj, do iuj ajn pruvoj de la enciklopedia graveco. La artikolo mem estas verkita en kripla lingvaĵo kun gramatikaj eraroj kaj stilaj fuŝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) {{por}}[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) {{Kontraŭ}} Multaj GLAT-aktivuloj havas artikolojn ĉi tie. Ri estis la sola civitano de Rusio, kiu provis organizi kontraŭmilitan akcion en Donecko.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 13:53, 31 aŭg. 2026 (UTC) :En Rusio estas multege da (ne-)GLAT-aktivuloj. Ĉu ni kreu artikolon pri ĉiu? Seksa identeco aŭ ties manko ne estas kriterio de enciklopedia graveco. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn en neniu kampo, inkluzive la socian aktivadon. Rilata ago (''akcio'' estas rusaĵo, cetere la teksto ĝenerale montras ke ĝia verkinto pensas ruse kaj malbone regas Esperanton) ricevis rimarkindan reagon nek en amaskomunikiloj, nek en politikaj rondoj. 0 + 0 = 0. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:42, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} Mi verŝajne ne estas objektiva, ĉar temas pri iu kiun mi konas/konis realvive, sed mi pensas ke tiu ĉi persono estas sufiĉe konata kaj influa por havi propran enciklopedian artikolon, ne nur en Esperanto, sed ankaŭ en la rusa kaj en la angla. Mi tamen devas konsenti, ke la artikolo en nuna stato estas vere fuŝa kaj ne estas sufiĉe bone argumentita per aŭtoritataj fontoj. Eĉ pri la nomo mi havas dubojn: kiom mi scias, Seroje Fioletovoje estas mortonomo, kaj nun la persono estas transvirino nomata Maria Ŝtern. Do mi nur malforte kontraŭas forigon de la artikolo.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:18, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} 0 + 0 + 0.5 -> 0 + 0 + 1 -> sufiĉas. Eble iu uzanto kiu scipovas la rusan povus eltiri na pli da informo subtenanta la gravecon el la ruslingvaj fontoj. Tre probable Seroe Fioletovoe atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko, same kiel ekzemple [[Stanislavo Belov]]. Ankaŭ vilaĝo kun 10 loĝantoj [[Dvo%C5%99i%C5%A1t%C4%9B_(Mnich)]] ne rikoltis rimarkindan reagon en amaskomunikiloj. Enciklopedia graveco estas limigita, sed postuloj en ĉi tiu vikio ne estas tre altaj, kaj oni apliku samajn regulojn al ĉiuj artikoloj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:10, 4 sep. 2026 (UTC) :Oni apliku la samajn postulojn al ĉiuj artikoloj. Mi proponis forigi artikolon [[Stanislavo Belov]], sed la komunumo decidis lasi ĝin. Cetere estus ridinde kompari artikolojn pri la sciencisto kun dekoj da sciencaj studaĵoj kaj artikoloj pri li mem en aŭtoritataj fontoj [https://writer-tyumen.ru/index.php?m=autor&aid=48 ekzemplo] kun artikolo pri persono, kiu nenion kreis, nek publikigis, nek ricevis iun ajn agnoskon en iu ajn fako. Tio estas la encikloedio, ne kolektejo de biografioj de ies amikoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:22, 4 sep. 2026 (UTC) == [[Esperanto Eksport']] == {{Propono de forigo |artikolo = Esperanto Eksport' |kialo = la indikoj baziĝas nur sur onidiroj - ne eblis iel ajn akiri konfirmojn, ne estas retejo, ne estas informoj... |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = sabato 5 septembro 2026 21:27 |forigita = jes |kialo de rezulto = kvar poraj kaj neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:20, 6 sep. 2026 (UTC) }} {{kom}} Se vi volas, vi povas ankoraŭ vidi la artikolan diskutpaĝon: Roberto, kiu mem enmetis la tekston, ne plu scias de kie li havis la informojn; Ulrich Matthias, kiu proksime kunlaboras kun esperantistoj en Madaaskaro, neniam aŭdis pri tiu projekto, kaj objektive ne eblas malkovri retejon aŭ informojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:08, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, ankaŭ la diskpaĝon [[Diskuto:Esperanto Eksport']] kaj Q-umon [[d:Q12347413]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:17, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:19, 6 sep. 2026 (UTC) == [[Maco (hebra pasto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Maco (hebra pasto) |kialo = nura alidirektilo el misliterumita nomo al la ĝusta artikolo (tiu kompreneble ''ne'' estu forigita!, ''nur'' la alidirektilo!) |subskribo = [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-05 |forigita = jes |kialo de rezulto = teknika forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:32, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} {{kom}} [[Maco (hebrea pasto)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:21, 3 sep. 2026 (UTC) == Mino-XXX == {{Propono de forigo |artikolo = Mino-XXX |kialo = fuŝa vortara artikolo, krome parte piratkopiita el PIV |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:18, 3 sep. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-10 |forigita = |kialo de rezulto = }} :{{por}}Nenecesa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:11, 4 sep. 2026 (UTC) == [[Ferenc Dunszt (kuracisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ferenc Dunszt (kuracisto) |kialo = Mi dubas pri enciklopedieco. Temas pri iu kiu estis arestita post la Dua Mondmilito. Oni rakontas nenion pri graveco dum lia kuracofico. Estas nenio en hungara vikio, kvankam estas kelkaj aliaj samnomuloj. Jam venis dubindaj artikoloj rilate al Dunst aŭ Dunszt. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:18, 4 sep. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 11 septembro 2026 17:45 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} : {{kom}} [[:d:Special:Contributions/~2026-48034-86]] [[:m:Special:CentralAuth/FDaero2]] Fontoj estas multaj ... iu hungarlingvulo prijuĝu ilin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:26, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} hungare estas 4 personoj kun tiu titolo, sed nek unu identas la Esperantan personon.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:04, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} Fakte mi timas pri lavango de fuŝaj hungaraj artikoloj rilataj al la familinomo Dunszt, kio ja iam okazis. Nun venas [[Gizella Mózer]], ŝajne nobelino kaj laboristino en fabriko. Pri la unua afero gapas tiu informo el komunista Hungario inter la 1950-aj kaj 1970-aj jaroj (laŭ referencoj). La nura referenco kiun mi povis konstati parolas pri Béláné Dunszt kaj ne pri Gizella Mózer. En la artikolo oni diras nenion pri la kialo de ambaŭ nomoj. Pri laboristino en fabriko mi dubas pri ties enciklopedieco. Ĉio indikas klopodojn por honori iaman familinomon. Mi petas same ties forigon. Kaj ĉio venas de anonimulo kun kiu ne eblas interkonsenti.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:26, 6 sep. 2026 (UTC) {{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:21, 7 sep. 2026 (UTC) d6uteav1rff1pimdipxnifgjxz14m4h 9472415 9472414 2026-09-10T11:35:09Z Kani 670 /* Mino-XXX */ 9472415 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosieron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::{{re|Claudio Pistilli}} Tiu temo nun longege pendas, sed mi entute ne scias ĉu vi, Claudio, rimarkis la diskuton ĉi tie. Ĉu vi intertempe ankoraŭ ion faris aŭ pretus rekontakti kun la brazilanoj pri peto sendi retpoŝtan leteron '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'' kun permeso pri uzo de la teksto laŭ CC 4.0 (aŭ peto pri publikigo de tiu permeso en ilia retejo mem)??? Se vi diros al ni ke vi ne pretis kaj ne pretos fari tiun peton, ĉar vi sentas ke la duafoja petado ĉe ili ŝajnas al vi tro idiota, tiam ni scias kiel estas - sed tiam necesos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 9 jun. 2026 (UTC) :::::::Mi ne povas kredi ke mi ricevis permeson (kaj mi havas la e-mail) por traduki la artikolon kaj vi ne akceptas. Kion faru. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:56, 9 jun. 2026 (UTC) ::::::::{{re|Claudio Pistilli}} Ne vi bezonas havi la permeson, ne Kani aŭ Arbarulo, sed ĝi devas esti ĉe la retadreso permissions-eo@wikimedia.org. Se vi certas ke vi ne povos peti la brazilanojn mem sendi la permesan leteron al la retadreso permissions-eo@wikimedia.org, vi povas plugvidi la originan sendaĵon tien, kun risko ke tio ne sufiĉos por la neesperantistoj kiuj ricevas retleterojn senditajn al permissions-eo@wikimedia.org. Ĉar fakte Arbarulo plene pravis la 19-an de aprilo skribi "Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon". Claudio, vi povas koleri pri la neesperantistoj kiuj plenumas la vikipediajn regulojn aŭ povas ne koleri, sed ni ĉiuj scias ke ili estas. Kaj iĝas tute groteske se ni dum kvaronjaro ne sukcesas fini tiun kazon. Do necesas fari ultimaton. Se post plia semajno (do ekzakte du monatojn post kiam Arbarulo reafiŝis la temon ĉi-tie la 19-an de aprilo) ne estos respondo de permissions-eo@wikimedia.org pri akcepto de la permesa letero, la teksto devos reiri al la stato de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo. Kaj krome mi dirus, ke el la bildoj nur tiu pri Maurice Lachâtre rilatas al la teksto, kaj teorie la bildo "[[:dosiero:Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png|Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png]]", '''se''' estos pruvo ke ĝi konvinkeble fariĝis antaŭ 1926, do estas pruvite pli aĝa ol 100 jarojn. Tiu pruvo ĝis nun mankas: ni ne devas juĝi la bildon nun en la esperanta vikio mem, povas plumovi ĝin al la vikimedia komunejo kaj sekve forigi ĝin ĉi tie, kaj tiam povas atendi ĉu la administrantoj en la komunejo akceptos la bildon kun nura aserto ke vi, aŭ iu, suspektas ke la bildo pli aĝas ol 100 jarojn, ĉar ĝi montras scenon de 1861. Laŭ ĉiuj spertoj la bildo ne longe restos en la komunejo. Pli bone estus pruvi la statuson ĉi tie, kaj tamen malrekomendi pluŝovon al la komunejo. Taylor pravas, ke pli pura (sed ankaŭ pli brutala) vojo estintus dekomence malebligi ĉian vastigon preter la reduktita versio de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo, kun kaŝo de la redaktohistorio antaŭa, kaj kun promesa noto "Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblos". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:53, 12 jun. 2026 (UTC) :::::::::Mi leteris al la eldonistoj por ke ili sendu mesaĝon al vi, al la Torkemado/Arbarulo kaj kiu ajn povas interesi. Ni nur devas atendi ke ili respondu. Sed, fakte, kion mi deziras, tio estas kontribui kaj ne kvereli. La kontribuantoj , anstataŭ plendi kaj kritiki, volas diskuti pri situacio kiun mi konsideras solvita. Mi akceptas ke vi ambaŭ bonvolu forigi ls bildon, forigu la artikolon, kaj ni anstataŭ interbatali interne, ni kunigu niajn fortojn, kaj plibonigu nian Esperantan Vikipedion. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:50, 12 jun. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = la forigon faris LiMr je 2026-05-28 }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la vortoj de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) :::{{farite}} Ĉapitro "Literaturo" kreita kaj la Kontakto-artikolo menciita tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Faru tion, se vi volas. Kiel mi skribis, mi povus ankoraŭ malforigi la antaŭan tekston kaj vi povus redakti de ĝi, se vi povas fari tion ene de semajno, sed la teksto ne estis lingve bona. Tial se vi tute nove faras tekston surbaze de la angla teksto, estas probable eĉ pli saĝa vojo fari tiel. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:02, 30 maj. 2026 (UTC) ::Okej, mi faris. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:37, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) :: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion "mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»", sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita =jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 31 maj. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) ::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus "tajlanda famulo" - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus "internacia modelo" - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado "internacia" kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera "internacia" kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu "referenco" estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi "menciindecon")??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''"looks like this page is lost"'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:11, 3 jun. 2026 (UTC) }} Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio "Indonezio" ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion "indonezianoj" ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion "indoneziaj ĵurnalistoj" nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis "okcidenta Manggarajo", estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:24, 1 jun. 2026 (UTC) == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 11 jun. 2026 (UTC) }} La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto" aŭ "li akiris nacian gazetaron". Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao "Astoria" el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj "Astoria cosmetics Austin" aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus vastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon (se li pretas je tio) enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Ĉu vi pretus, estante anglalingvano, enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto, kiel mi proponis la 27-an de majo. La duboj, kiujn vi prave havas pri la teksto de nura uzanto Stevejobessy, ankaŭ validas por la angla vikipedio. Se vi pretas elpaŝi en la angla vikipedio en la sekvaj du tagoj, mi pretas prokrasti decidon pri la esperanta teksto de Stevejobessy ĝis post monato, do je 27 junio, sed se ne mi proponas limdatan forigon je 3 junio. Cetere intertempe ankoraŭ aldoniĝis plia aŭtomata traduko de Stevejobessy en la nederlanda vikipedio - sed tio tute ne estas argumento. La samajn asertojn kopii kvinfoje ne igas ilin pli veraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 1 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo, krom ke ni prokrastas la decidon, ĉar Arbarulo ankoraŭ enketas ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:23, 1 jun. 2026 (UTC) :::Mi ne pretas peti forigon en la angla vikipedio, ĉar la angla-vikipediaj reguloj kaj kutimoj pri forigado estas tro malsamaj de niaj. Ĉi tie mi proponis forigon pro reklameco, sed la reguloj de la angla vikipedio diras ke oni forigu reklamojn nur en la plej senesperaj okazoj ([[:en:WP:G11]]), kaj mi pensas ke ĉi tiu okazo ne estas tia. Eble ĝi ja estus forigita pro nemenciindeco, ĉar laŭ miaj impresoj la angla Vikipedio interpretas menciindecon tre strikte, sed laŭ niaj normoj ĝi certe estas menciinda. Sed se iu havas pli specifan enketon aŭ demandon, kiun anglalingvaj vikipediistoj povus helpi solvi, kaj volas ke mi transkomuniku la peton, mi pretas fari tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 4 jun. 2026 (UTC) ::::{{komento}} Se ni lasas la temon tiel ĉi, tiam la kalkulo de voĉoj rezultas je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo. Mi pretas ankoraŭ atendi lastan tagon da pripenso, eble iu ankoraŭ havas ion por opinii, sed krome mi morgaŭ je sama horo forigos la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::::Mi havas ankoraŭ malfortan argumenton '''kontraŭ''' forigo, nome eksteran referencon (profesian memprezenton) :::::* https://www.linkedin.com/in/branchrobert/ :::::kaj aliflanke tute neseriozan finon de la nederlanda vikipedia teksto, plian argumenton '''por''' forigo: :::::* "''In mei 2026 richtte Branch samen met een aantal muzikanten het Amerikaans-Canadese muziekproductiebedrijf WestBeats op. Onder leiding van Branch ontwikkelt de studio eigen Digital Audio Workstation-software. WestBeats streeft ernaar om in juni 2026 zijn eerste reeks singles uit te brengen''" ::::::Tio estas: "En majo 2026, Branch kune kun kelkaj muzikistoj starigis la uson-kanadan muzikproduktan kompanion WestBeats. Sub gvidado de Branch, la studio disvolvas sian propran programaron por Cifereca Aŭdio-Laborstacio. WestBeats strebas en junio 2026 publikigi sian unuan serion de unuopaĵoj." Tio ne kongruas kun la tre serioza prezento kiel ekonomikisto en la aliaj lingvoversioj... :::::[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:22, 9 jun. 2026 (UTC) :Mi nur volas memorigi, ke mi sciigis pri ĉi tiu artikolo pro suspekto de reklameco. La menciindeco ŝajnas esti nedubebla (laŭ niaj kriterioj), do pliaj pruvaj referencoj ne rilatas al la afero. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 10 jun. 2026 (UTC) ::Nenio ekde du tagoj ŝanĝiĝis, do mi nun plenumas la decidon de '''[[tri pledoj por forigo kaj vere forigas la tekston]]'''. Sed kvankam ni konsentas pri la suspekto de reklameco, mi vere ne komprenas ke tio estus la sola minuso. La teksto prezentas tute nekredindajn asertojn, kaj "pruvas" tion per ridinde fuŝaj referencoj, kiuj en nul kazoj povas pruvi ion. Sed efektive, ne estu nia tasko zorgi pri proponoj por eblaj forigendaj artikoloj el la '''angla''' vikipedio. Estas tiom da anglalingvaj denaskuloj, ke ili facile povas mem zorgi pri iliaj dubaj kazoj. Tamen mi ne povas kompreni, ke vi kun tiom mizeraj pseŭdoreferencoj ne povus havi dubojn pri la menciindeco de homo en la esperanta vikio surbaze de tiu blufa esperanta teksto. Mi absolute ne dividas la juĝon, ke la mencindeco de la teksto estus "nedubebla laŭ niaj kriterioj". La tuta artikolo kreas '''gigantan dubon'''! Sed nun ĝi estas ĉiukaze for post minuto. Ne indas plu diskuti pri kadavro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:20, 11 jun. 2026 (UTC) == [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como) |kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 2 jun. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]] kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ĉiuj kvar menciataj tekstoj, kiuj ĉiuj estas same ne kredindaj kaj de sama "longtempa abuzanto" (LTA). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:21, 1 jun. 2026 (UTC) == [[Katolikismo en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Katolikismo en Finnlando |kialo = Nova finna fuŝaĵo. La redakto konsistas el tri linioj. La unua enhavas fuŝan vorton "katolikanoj". La dua povus esti interesa se estus referenco (oni ne povas scii ĉu temas pri inventaĵo. La tria estus nur anonco de io kio okazos. Ĉu estus enciklopedia informo pri kvar katolikoj en Svedio, Danio aŭ Rusio? Kiel kutime, estus ni kiu devus serĉi allingvan korespondon. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 31 maj. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 7 junio 2026 18:14 |forigita = ne |kialo de rezulto = 3 kontraŭ, 0 por, 0 duboj - vidu sube. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:35, 9 jun. 2026 (UTC) }} {{komento}} Prava plendo, kompreneble. Mi ankoraŭfoje investis la tempon kaj amplekse avertis la kreinton en [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet#Katolikismo en Finnlando]]. Principe, kiel mi skribis tie, mi estus por teno de la teksto de tri frazoj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}} kaj kun intervikia ligiĝo, ĉar ĝi teknike utilas por malpliigi artikolajn orfojn. Sed mi vere subtenas ke ne 200-an fojon iu ne-finna esperanta administranto faras tiun agadon por la finna kolego, kiu tute povas kaj kapablas tion fari mem: en kreo [[Lilli Earl]] de antaŭhieraŭ li ankaŭ sukcese faris intervikian ligiĝon, do pruvis ke li povas fari tion, kvankam li iam konfesis ke li ne rajtas aktive redakti ion '''en''' vikidatumoj. '''Se''' li mem postliveras tiujn antaŭkondiĉojn de komencanta teksto, mi estus por teno de la teksto, se ne, {{por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:41, 1 jun. 2026 (UTC) : Mi ĵus vidis ke li jam ekagis pro mia averto, intervikie ligis la paĝon, ampleksigis la 3 frazojn al 5 (tiam ankaŭ eblas rezigni pri ŝablono "ĝermo", eblas meti, sed ne nepre) kaj aldonis 3 bazajn referencojn. Post tiu iometa ampleksigo, kiu certe ankoraŭ ne estas la maksimume ebla ampleksigo, mi jam estas kontraŭ forigo. Kaj mi esperas ke la uzanto aplikas la averton al ĉiuj novaj paĝokreoj. Se iuj paĝoj estas mankaj, proponi forigon estas konsekvenca ago kaj povas havi pozitivajn rezultojn... Do nun, {{kontraŭ}} forigo. Dankon, Kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 1 jun. 2026 (UTC) :: Efektive, post la nunaj plibonigetoj {{kontraŭ}} forigo. Estas bone ke la teksto jam ankaŭ ne estas artikola orfo plu, kaj kun la alilingvaj tekstoj ankaŭ devus esti eble ankoraŭ trovi iun foton... Sed tio estas normala situacio por artikolo kiu nur ekestis hieraŭ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:57, 1 jun. 2026 (UTC) :::PS: Mi ĵus povis enigi 2 fotojn kaj mapon, kaj la paĝo jam ekaspektas kiel normala artikolo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:13, 1 jun. 2026 (UTC) :Ĝi povas resti. Kiel fini la debaton?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 3 jun. 2026 (UTC) ::{{kom}} Mi kalkulas la frazon de Kani "Ĝi povas resti" kiel voĉon kontraŭ forigo, kun mia voĉo ŝanĝita kontraŭ kaj tiu de Aidas same post la "plibonigetoj kontraŭ forigo". 3 voĉoj kontraŭ forigo, neniu (post la adaptoj) por, kaj neniu dubo plu. La teksto restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:33, 9 jun. 2026 (UTC) == [[Karim Tabti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Karim Tabti |kialo = Pli ol forigopeton, mi havas seriozan dubon. La artikolo ŝajnas bone strukturita, sed temas pri 17-jarulo (eble ankoraŭ ne biografienda) kaj la referencoj estas nenio. Ne ekzistas korespondaĵo en itala aŭ alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 3 jun. 2026 (UTC) |tempo = <s>10 junio 2026 9:42 h </s> plivastigita ĝis ĵaudo 11 junio 2026 21:00 h |forigita = ne |kialo de rezulto = du voĉoj kontraŭ forigo, neniu por, sed restas duboj, ĉe Kani kaj Goren, kaj fakte ankaŭ ĉe mi - do: "in dubio pro reo" dubokaze por la akuzato [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:13, 23 jun. 2026 (UTC) }} :Mi povis trovi nenion pri tiu ĉi ulo, kaj la nomo Karim Tabti ne estas tre rara. Ĉu eblas kontakti la aŭtoron? Se temas pri sinprezento, ĉu li almenaŭ estas esperantisto aktiva en la movado, eble en TEJO aŭ junulara sekcio de SAT? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 12:57, 6 jun. 2026 (UTC) ::La aŭtoro estas anonimulo, kiu faris nur tiun kontribuon. Se temus pri esperantisto, oni dirus ion pri tio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 8 jun. 2026 (UTC) La teksto je unua vido ŝajnas troglata, olea AI-laboraĵo, kun ridinda unua referenco "La sekva teksto prezentas enciklopedi-stilan biografion de Karim Tabti, kune kun klarigoj pri la font-bazo kaj la kriterioj de verifikebleco laŭ la normoj de Wikipedia." Do la unua referenco ekzakte alparolas nin ĉi tie per solena seriozeco, kiuj jes dubas ĉu iu tia homo "Karim Tabti" entute ekzistas. Malgraŭ la senespera pledo "ne forigu ĝin, ĝi plenumas la kriteriojn", groteske ĝi ĝuste NE plenumas iujn kondiĉojn pri referencoj "laŭ la normoj de Wikipedia": la "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja" pruvas ekzakte '''nenion'''. Sed se oni '''mem''' enketas per reta serĉilo (Junaj Socialistoj de Foggia, en loka lingvo: Giovani Socialisti di Foggia), tuj troveblas tuta fasko da konvinkaj referencoj: * https://playnews24.com/2026/06/09/karim-tabti-gs-psi-nessuna-festa-sulle-difficolta-della-citta-il-centrodestra-abbia-rispetto-delle-istituzioni/ * https://www.foggiatoday.it/tag/giovani-socialisti/ * https://www.civico93.it/giovani-socialisti-diu-capitanata-annunciata-la-costituzione-del-coordinamento-di-lucera/ * https://www.linkedin.com/in/karim-tabti/ Do. La temulo vere estas loke aktiva juna socialista politikisto, kaj ĉar la teksto mem estas esperantlingve senriproĉa, la problemo estas nur tiuj senesperige fuŝaj "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja". Ĉar kun aninmulo oni povas tre malbone komuniki, mi prefere proponus lasi la tekston, se iu esperanta uzanto povas ene de 2 tagoj enplekti tiujn aŭ iujn rete trovitajn referencojn en la krome konvinkan tekston (tio signifas vastigi la limdaton ĝis 2026-06-11 19 h UTK). Mi neniel komprenas, kial la por Foggia kaj Apulio plene negrava komunika lingvo Esperanto estus tiom grava, sed eble la anonimulo pensis ke li volis havi "testan balonon", antaŭ ol en dua paŝo elpaŝi per vikipedia artikolo en la itala lingvo. Do estos al ni, ĉu ni estos tiom bonkoraj kaj afablaj por mem ripari la eksterajn referencojn. Se jes, la eksteraj referencoj ŝajnas pruvi publikan intereson pri la junulo, kaj nur la fakto ke li estas 17-jara ne "senvalorigas lin". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:57, 9 jun. 2026 (UTC) Mi nun pli-malpli ĉion forĵetis, por kio mi ne trovis fidindajn retajn ekstervikipediajn referencojn, kaj metis tiujn referencojn. La retejo foggiatoday.it, kiun mi menciis hieraŭ, montriĝis teknike fuŝa, ekzemple ne estis arkivigebla, kaj estis superŝarĝita de reklamoj, ankaŭ la retejo https://www.foggiatoday.it/politica/karim-tabti-congresso-si-foggia.html pri kiu fakte temis. Ĝin mi do ne uzas, sed mi trovis bonan plian referencon https://federazionegiovanisocialisti.com/sedi/, kiun eblas senprobleme uzi. Sed la referencoj kiujn mi nun havas pruvas relative malmulton, de la origina teksto nun nur restis naŭ mallongaj frazoj, tio estos pli ol la minimumaj 3 por artikola ĝermo, sed ĉar ili vere estas tre magraj, mi tamen metis ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}. Tiun koncizigitan kaj referencitan tekston ni povus lasi, sed nun la teksto estas tiom konciza, ke restas malmulta substanco: mi voĉdonas {{malforte kontraŭ}} forigo, sed volas almenaŭ ankoraŭ plian voĉon aŭ du. Tamen kompreneble ni tre atentu ne malŝpari tro multegan tempon je tiu tre flanka temo pri la provinco, konsiderante ke multaj esperantaj tekstoj pri tiu provinco aspektas kiel la paĝo [[Ascoli Satriano]]: teksto de nur unu frazo, ses vortoj, plus informkesto kun informoj de 2005, plene malaktuala kaj kun fuŝa ligilo [[San Potito]], sed aliflanke tre kritikende tute sen {{ŝ|ĝermo}} aŭ ĉi-tie la pli draste kritika {{ŝ|ĝermeto}}. Sed kompreneble ni ne forĵetu ĉiujn flankajn temojn kun rilatoj al la provinco, nur ĉar ni ankoraŭ ne sukcesis redakte vastigi la robotan kreaĵon de januaro 2006, kiun poste ekskluzive nur robotoj pluadaptis, kaj neniu ajn homo iam faris plej etan redaktan ampleksigon (nur unu homo en 2013 ŝanĝis bildon). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:12, 12 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo, kvankam dubindas la Internacia menciindeco de ĉiu ekestanta juna loka politikisto. Sed la teksto estas bona kia ĝi estas nun, ankaŭ bonas ke nun estas nova teksto pri la itala partio de 2007. "in dubio pro reo" [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Ŝlomo Hofmeister]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝlomo Hofmeister |kialo = Fuŝega lingvaĵo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:34, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 8:18 |forigita = ne |kialo de rezulto = post plibonigo: tri kontraŭ, Kani ne reesprimis sin, sed lia komence prava kritiko "fuŝa lingvaĵo" intertempe estas senbaza 10:09, 23 jun. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) }} :Mi riparis la plej elstarajn lingvofuŝojn - nun {{kontraŭ}} forigo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:34, 12 jun. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La origina teksto estis lingve neakceptebla, sed post la poluro de Moldur ĝi estas tute bona. Kompreneble la teksto daŭre nur estas ĝermo, kiu tre profitus de pliampleksigo per tradukoj el la germana aŭ angla versioj, sed esti artikola ĝermo ne estas kialo por forigo. Dankon al Moldur, tiel ĉi ĝi sendube ne estas forigenda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 14 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo nun. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:23, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Metodo Castiglioni]] == {{Propono de forigo |artikolo = Metodo Castiglioni |kialo = Pli ol forigopeton, mi montras mian dubon pri enciklopedieco. Temas denove pri Lierna, ĉe la Lago de Como, kaj la familio Castiglioni. La redakto sonas al mi kiel ia babilado, kvazaŭ seninforma. Denove ĝi ekzistas en hispana, sed ne en itala. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:26, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 18:45 |forigita =jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:33, 20 jun. 2026 (UTC) }} {{por}} Ni jam vidis tiom da blovite grandigitaj, fakte senenhavaj, seninformaj paĝoj pri familio Castiglioni de Lierna, ke mi vere ne emas investi duonhoron por detale defendi kial, se ĉiuj antaŭaj tekstoj krom tiu pri la skulptisto [[Giannino Castiglioni]] estis senvaloraj, ankaŭ tiu ĉi teksto estus foriginda. Ĝi ne ŝajnas al mi enciklopedia. Punkto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Luca Bestetti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Luca Bestetti |kialo = Vidu la kunmetitajn dubojn jam en la [[diskuto:Luca Bestetti|diskutpaĝo]]: duono de la trovoj povus subteni impreson ke la tuto estus falsa kaj duono ke ĝi tamen estas vera. Ĉu lasi tian tekston, ĉar ĝi "nur duone estas konvinkebla, per fontoj kiuj eble estas fidindaj eble ne"? Ĉu tiuj pridubeblaj referencoj sufiĉas por pruvigo lasi la tekston??? |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 21 junio 2026 8:39 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{re|Super nabla}} (aŭ iu alia italo) Ĉu vi havus opinion pri tiu paĝo?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, se neniu itallingvano pretas detektive forigi la multajn dubojn ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Thathanine Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Thathanine Thongchay |kialo = Dubinda menciindeco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:54, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 3:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:43, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} Dubinda menciindeco. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 15 jun. 2026 (UTC) :{{por}} Vere, dubinda menciindeco. Ke li en 2017, en aĝo de 11, foje faris reklamon por dentopasto, estas bone, sed ne jam signifas aktoran famon. Kaj ke [https://www.imdb.com/de/name/nm18457192/ en la aktora daumbazo IMDb] estas nur lia nomo, sed entute neniuj aktoradoj, diras multon. Plie, la sola ligilo, persona [https://www.instagram.com/Thathanine paĝo ĉe Instagram] estas {{404}}... Tio estas ploriga prezento. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Teodoriko Bland (juĝisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Teodoriko Bland (juĝisto) |kialo = Novulo ekkreis fuŝegajn artikolojn, unu ĝermeton kaj alian ĝermon kiu estis savita post polurado fare de Moldur. Mi ne scias ĉu tiu novulo esperas, ke ni riparu ĉiujn tiujn venintajn kaj venontajn fuŝajojn aŭ eĉ estas nekonscia pri la neakcepteblo de la rezultoj. Aliaj similaj artikolklopodoj estas [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]] Mi ne sentas min preta kontakti lin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:59, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 18:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:42, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} La novulo mem skribis "Mi estas komencanto, tiel pardonu se mi fari eraro." Pardoni "se li fari eraro" oni povas, sed nove verki la tekstojn pri detalaj biografioj de antaŭ 200 jaroj el la historio de [[Marilando]] estas iom tro. Mi emas koncentriĝi pri la multegaj kantonoj de Usono, kiuj ne nur havis signifon antaŭ 200 jaroj en la loka historio, sed estas signifaj en 2026, kaj tie pri [[:Kategorio:Kantonoj de Marilando|Marilando estas nur 12 tekstoj kaj mankas ankoraŭ 12]]. Kompreneble Marilando nur estas unu el tre multaj partoj de Usono, kaj Usono nur estas unu el tre multaj landoj de Ameriko, sed mi ĉiukaze ne vidas kapablon ĉe mi nun nove krei la paĝojn de lokaj homoj de antaŭ 200 jaroj kiujn la komencanto deziras ke ili estos. Mi metas ŝablonon {{ŝ|polurinda}} kaj {{ŝ|orfa}}, ĉar estas signo de afableco ne forigi tekston sen antaŭe averti pri mankoj, sed tamen estas por forigoj de almenaŭ la tekstoj [[Teodoriko Bland (juĝisto)|T. Bland]], [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de ĉiuj kvar. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Via Arcivescovo Romilli]] == {{Propono de forigo |artikolo = Via Arcivescovo Romilli |kialo = Anonimulo kreas nur artikolojn pri milanaj stratoj, kiuj ne interesas en la itala vikio kaj serĉas lokon en Esperanto, islanda aŭ rusa. Tio dubindas min pri enciklopedieco. Ĉu ni havos centojn da stratoj da centoj da ĉefurboj? Tio estas dekmiloj da stratoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 19 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 26 junio 2026 21:38 |forigita = jes |kialo de rezulto = 3-4 poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:41, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{kom}} Supozeble plia blufaĵo/pompaĵo en la konata Milano-rilata fuŝaro. Simile ankaŭ: [[La Casa Astratta]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:24, 20 jun. 2026 (UTC) {{forte por}} forigo eksplicite ankaŭ de la teksto [[La Casa Astratta]]: Pri la strato Via A. Romili mi ankoraŭ povus imagi meti frazon en la tekston pri Milano, sed pri la "Casa Astratta" estas eĉ pli groteske. Kvankam tie mankas foto, eblas vidi en [https://ordinearchitetti.mi.it/index.php/it/cultura/itinerari-di-architettura/14-arte-e-architettura/opere/320-casa-astratta/galleria#galleria ekstera retejo] ke temas pli tutsimpla 9-etaĝa loĝdomo, tipe socialisma [[slabokonstruaĵo]], kiu estas en neniu dimensio arkitekte menciinda. En ĉiuj periferioj de ĉiuj urboj de la eksa [[Varsovia pakto]] oni povas vidi tiajn domojn, mi havas amikojn kaj parencojn kiuj loĝas en tiaj domoj kaj estas dankema ke estas tiuj simplaj domoj (kaj ke ili ne estas bombitaj kiel la samaj domoj en Ukrainio), sed se oni metas paĝon pri ĉiuj tiuj domoj, eĉ se ne estas foto kiu montrus la tristan fasadon, tiam oni same povas fari tekstojn pri ĉiuj strataj lanternoj kaj ĉiuj rubujoj en ĉiuj stratoj de ĉiuj urboj, urbetoj kaj vilaĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:53, 20 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ambaŭ. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Cetere la dubinda teksto pri tiu "Via A. Romilli" estis fakte trompe pri la tuta milana kvartalo Corvetto - supozeble ĉar nur pri "tiu unu strato Via A. Romilli" estus apenaŭ sufiĉe da raportindaj frazoj por vikipedia teksto. Mi ĝenerale pensas, ke en Vikipedio oni iru de ĝeneralaj al laŭgrade pli specifaj temoj. Unue estu teksto pri la lando, poste pri regiono, provinco, tiam se estas pri kantono aŭ distrikto, kaj se tiam ankoraŭ estas energio, pri urboj aŭ neurbaj komunumoj aŭ municipoj. Por Milano tio signifas, ke se jam estas teksto pri la urbo (la esperanta teksto [[Milano]] cetere nun estas problema, sed tio estas alia laborejo), ke tiam se iu tre volas estu tekstoj pri la naŭ urbodistriktoj, kiuj sume konsistigas la tutan urbegon. Tiuj kompletaj tekstaroj jam pli longe ekzistas pri Granda Londono, Parizo, Berlino, Vieno, Budapeŝto kaj Moskvo, kaj mi nun faris la naŭ tekstojn ankaŭ por Milano. Ĉi tie la "kvartalo Corvetto" estas en la [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Se oni freneze amas Milanon, oni nun povas senprobleme krei subtekston pri la "kvartalo Corvetto", kaj tiam aŭtomate aperas blua ligilo en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Sed por mi persone la 9 tekstoj pri la naŭ partoj de la urbego nun tute sufiĉas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 20 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} Mi el la forprenita teksto ankoraŭ sukcesis elvringi tri frazojn al eta ĉapitro en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Tiel tamen la laboro de la anonimulo ne estos tute vana... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 23 jun. 2026 (UTC) == [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando |kialo = Novulo, anonimulo, kreis artikolon kun pli ol 100 000 bitokoj pri golpafantoj. Ĝi estas plenplena de ruĝaj ligiloj kaj blazonoj. La kreinto eĉ ne scias, ke estas jam artikoloj pri la naciaj teamoj. Mi komentas sube. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 29 junio 2026 21:28 |forigita = ne |kialo de rezulto = sed ekstreme reduktita laŭ 3 voĉoj favore al tio -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:42, 16 jul. 2026 (UTC)}} :{{kom}} Ripari tiun artikolon estus heroeca tasko, kiun neniu faros. Mi jam faris kelkajn komencajn plibonigojn. La kreinto eĉ pafis kaj fuĝis. Krome estas neutila tiu artikolo, kiam la situacio ŝanĝiĝas nun ĉiutage dum pluas la monda ĉampioneco. Mi vidas du vojojn: unua, simple forigi la monstran artikolon; dua, fortondi ĝin lasante nur 50 golpafantojn anstataŭ 200 kaj klopodi bluigi la pejzaĝon. Tiuokaze indus atendi la finon de la ĉampioneco por ŝpari laboron de konstanta ĝisdatigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) ::Ĉu eblas la tria vojo: igi iun roboton krei ĝermgrandan artikolon pri ĉiu menciita piedpilkisto laŭ intervikiaj datumoj, esperante ke iam iu piedpilkadmiranto kreskigos ilin? Laŭ mia scio ĵus nun en la aktivularo de nia vikipedio ne estas fortaj sportadmirantoj, sed tio ĉi ja povas (teorie) ŝanĝiĝi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 22:14, 22 jun. 2026 (UTC) :::{{por}} forigo de la tute fuŝa listo en '''[[nuna stato]]'''. Alternative mi eĉ pli voĉdonus por teno de minumuma listo de 10 plej golemaj futbalistoj, do laŭ nuna stato de Ronaldo ĝis Puskás, '''sen''' fuŝaj teamaj titoloj kiel [[Nacia futbala teamo de Portugalio]] (estas [[portugala nacia teamo de futbalo]], se estus unu kazo, eblus meti alidirektilon, sed estas tro multaj fuŝoj, cetere ankaŭ ekzistas preta ŝablono {{ŝ|PortugalioFB}}, kiu ĉi tie tuj liverus flageton kaj perfektan ligilon), '''sen''' fantaziaj ruĝaj ligiloj "Listo de internaciaj goloj de Cristiano Ronaldo" kaj multegaj similaj, kiuj ĉiuj ne ekzistas - la novulo kun tiom da fuŝoj ne estos la gusta por fari tiujn centojn da paĝoj, kaj la ekzistantaj uzantoj pli bone koncentriĝu pri pli esencaj taskoj - ekzemple, el 48 teamoj de la nuna futbala mondpokalo nur 40 havas e-lingvan tekston, 8 ankoraŭ mankas, kaj '''sen''' fuŝaj provoj kiel "Dts/outdmy1". Se fari tiel, el la 10 sportistoj ankoraŭ mankas e-lingvaj tekstoj pri du, [[Sunil Chhetri]] kaj [[Ali Mabkhout]], tio eĉ fareblas sen robota helpo, kiu ĉiukaze nur liverus krudan tekston, do ĉiukaze ne eblus fari pretan tekston sen homo (almenaŭ por kontrolo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:56, 23 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Goren}} La tria vojo, igi iun roboton krei ĝerman artikolon pri ĉiu menciita nomo laŭ intervikiaj datumoj, '''ne''' funkcios. Mi ĵus per forta subteno de vikidatumaro faris 30 tekstojn pri aktualaj futbalistoj, kaj antaŭe jam antaŭpreparis ankoraŭ ŝtopante multajn tekstojn pri la geografio de Usono kaj Kanado, kaj laŭ mia sperto mi konstatas ke mi kaj tute vi '''supertaksas''' vikidatumaron: Uzante ĝin, mi daŭre konstatas ke vikidatumoj ne estas preta, foje informoj tute mankas, foje malaktualas je 10 jaroj, foje nur la "preferata rango" forgesiĝis elekti - estas tre en ordo uzi vikidatumaron kaj dume permane aktualigi ĝin, mi ankaŭ lernis aŭtomatece aldoni iujn parametrojn kaj priskribojn al vikidatumaro, sed tiuj informoj kiuj ĉi tie mankas, laŭ mia impreso aldoneblas nur mane (mi diras: tial ili mankas). Krome, entute multajn informojn eblas stoki en vikidatumaro kaj preni de tie, sed neniam ĉiujn kiuj estas bezonataj en eta projekto kiel wiki.eo aŭ similgranda alia vikio. Do tre bonas uzi vikidatumaron kaj dum la uzado plibonigi ĝin, sed estas iluzio ke iu aŭtomato aŭ artefarita intelekto faros e-lingvajn tekston sen ke lingve kaj teknike sperta homo bezonatus. Vikidatumaro ne estas artefarita intelekto... :::{{re|Goren}} pri via lasta ideo: Mi '''ne''' pensas ke manko de "fortaj sportadmirantoj" en vikipedio estas la problemo. Fakte ne tiom temas pri "forta admiro", sed pri lingva kaj teknika sperto en vikipedio plus preto engaĝiĝi ankaŭ pri sportaj temoj, ne nun pri "siaj kutimaj tre limigitaj ŝatotemoj". Mi dirus ke en la lastaj monatoj ankaŭ Aidas kaj Sj1mor multe kontribuis pri sportaj temoj (ekzemple pri vintrosporto en februaro-marto), aŭ Castelobranco (aparte pri manpilkado)... Revi pri iuj novulaj 15-jaruloj kiuj ĉi tie perfekte levos la lingvan nivelon de ĉiuj futbalistaj kaj futbalteamaj temoj al neatenditaj altecoj estos vana revado, kvankam ankaŭ mi foje revas ekzemple ke povus reaktiviĝi la eksesperantisto Michael Barera, kiu sub uzantonomo TFCforever ĝis somero 2011 faris multajn sportajn kontribuojn al la e-lingva vikio. Sed kompreneble, se kvar fortaj sportemaj vikipedianoj faras po 30 novajn tekstojn pri sportistoj kaj aliaj normale sportemaj vikipedianoj faras sume ankoraŭ 20 aŭ 30, kaj nur en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] estas 48 teamoj, kun po 26 teamanoj plus trejnisto, tiam temas pri 1 296 novaj biografioj por tiu unu turniro, plus 48 ŝablonoj kaj pliaj kromtekstoj - do tamen malgraŭ ĉiu fortostreĉo eblos nur kovri la temon je dekono ĝis okono. Tial mi komprenas la revon pri aŭtomatigo, sed mi garantias ke tiel ni funkcios, kaj estas la esenco de vikipedio kaj ĉiam restos truoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 23 jun. 2026 (UTC) ::::{{por}} forigo - aŭ, je dua pripenso, eĉ pli bone ŝanĝo al listeto de 10 plej pintaj golpafantoj sen ajnaj ruĝaj ligiloj laŭ la propono de Thomas.[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:47, 26 jun. 2026 (UTC) :{{kom}} Provizore mi forigis la kernon de la fuŝa artikolo kaj lasis nur listeton de dek golpafistoj laŭ la listo de anglalingva artikolo. De nun oni povas plivastigi la artikolon; kvankam mi markis ĝin kiel redaktata (por eviti trudon de aktuala intereso), konsideru vin liberaj agadi sur ĝi. Nun oni devas atendi la finon de la nuntempa ĉampioneco por aktualigi la rezulton kaj eventuale pliigi la liston al 20 aŭ krei tabelon. Poste oni devas konsideri ĉu indas aldoni la liston de la plej bonaj golpafantoj en monda ĉampioneco (tiu ĉi estas ĝenerala listo) aŭ krei apartan artikolon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{komento}} Jam paŝo al bona direkto. Mi aldone vidigis la naciajn teamojn, kaj videblas ke nur en tiu minimuma listo de 10 homoj ne nur mankas 2 el 10 tekstoj pri sportistoj sed ankaŭ mankas 3 el 10 tekstoj pri teamoj. Se oni vastigas la liston al 20 homoj, la ruĝaj ligiloj jam signife multiĝos. Sed estos en ordo. Sume 20 biografioj kaj 20 tekstoj pri teamoj estas ne tro multe. Kaj estas bona okazo verki pri la naciaj teamoj de Malajzio, Zambio aŭ Malavio, kiuj krome probable ankoraŭ 10 jarojn ne atentiĝos, ĉar ili en kontinentaj aŭ mondaj turniroj principe ne ludas gravan rolon. Aldoni plian liston de la plej bonaj golpafantoj nur en monda ĉampioneco sendube nur indas, se ankaŭ pri tiu listo jam estas alilingva listo de kiu eblas kopii, ĉar mem esplori pri tia vasta statistika temo kostus freneze tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 5 jul. 2026 (UTC) :::Daŭre la 5 ruĝaj ligiloj [[Sunil Chhetri]], {{BaratoFB}}, {{MalajzioFB}}, [[Ali Mabkhout]], {{Unuiĝintaj Arabaj EmirlandojFB}} estas ruĝaj. Sed la listo en la de Kani forte tranĉita formo tamen estas ne plu forigenda. Tial mi proponas fermi la diskuton, kun tri voĉoj por tiu forta redukto (Goren ja nur demandis kaj ne klare esprimis sin voĉdone). Kiu volus adopti tiujn kvin estontajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:40, 16 jul. 2026 (UTC) == [[Vitikolturado en Umbrio]] plus 11 similaj paĝoj plus navigilo == {{Propono de forigo |artikolo = Vitikolturado en Umbrio |kialo = Dum semajnoj anonimulo (kun kiu ne eblas kontakti) kreis amason da similfuŝaj artikoloj pri vinproduktado en Italio. Mi markis plimulton kiel polurinda, sed tio utilas al nenio, ĉar li plue fuŝkreas kaj tute ne revenas al la kreitaĵoj, eble kredante ilin kronjuveloj. Ĉi tiu eĉ kun du eraroj en la ĉefa vorto de la titolo: Vitikolturado anstataŭ Vitokulturado aŭ Vitkulturado. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) |tempo = mardo 7 julio 2026 10:50 |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Krome, en kelkaj el tiuj artikoloj estas longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Indas revizio de la tuta artikolaro.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de tiu teksto. Neniel estas nur la longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Estas multaj tajperaroj, el kiuj tiuj kiuj estas faritaj ligiloj, ekzemple "[[hekolitoj]]" (supozeble la homo celis ion kiel 'hektolitroj') plej elstaras ruĝe, sed tajperaroj sen ruĝa ligilo simple estas alikoloraj eraroj, sed ĉiukaze eraroj. Mi estus malpli drasta, se ĝis la fino de la pripensa semajno iu esperantisto ĝustigus ĉiujn tajperarojn (ĉi tie estus ankoraŭ du tagoj), sed kiu volus tion fari? Mi certas ke la aŭtomata guglo-tradukilo povas bone tajpi la vorton 'hektolitroj', do la lingvonivelo estas multe sub la kreaĵo de iu senkosta roboto. Sed problemo estas, ke la homo ŝajne ĉiam redaktas je nova anonima kanalo, do ne eblas bloki kanalon, kaj ne eblas decidi pri forigo de pluraj tekstoj, sed necesas ĉiujn titolojn unuope kopii ĉi-tien, por tiam decidi pri forigo - sed tio eblas per simplaj voĉdonoj, sen longe argumenti pri pluaj tekstoj. Ĉiukaze tre pena purigado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 5 jul. 2026 (UTC) :::Ĉiukaze: Ŝajnas ke sume temas pri 12 tekstoj/temoj, ĉar la sama anonimulo ankaŭ faris tute ekstere belan navigilon {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}}, kiu listigis tiujn 12 ligilojn, kaj post kreo de la lasta (pri Umbrio, je 2026-6-30) ŝajne ne faris novajn tekstojn. Sed ankaŭ se la navigilo aspektas bone ordigita, la unuopaj aliaj 11 listaj paĝoj ĉiuj ŝajne estas same ĥaosaj kaj eraraj kiel la unua jam fokusita en VP:FA. Mi do estas {{por}} forigo de ĉiuj 12, kaj se fari tion, poste ankaŭ por forigo de la navigilo, kiu tiam ne plu havas sencon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:52, 5 jul. 2026 (UTC) Do {{Propono de forigo |artikolo = Vinberkultivaĵo en Piemonto |kialo = kaj * [[Vinberkulturo en Friuli-Venecia Giulia]] * [[Vinberkulturo en Sardio]] * [[Vinberkulturo en Sicilio]] * [[Vinberkulturo en Trentino-Alta Adiĝo]] * [[Vinberkulturo en Valle d'Aosta]] * [[Vinberkulturo en Veneto]] * [[Vitikulturado en Emilio-Romagna]] * [[Vitikulturado en Marko]] * [[Vitikulturo en Lombardio]] * [[Vitikulturo en Toskano]] Kialoj jam menciiĝis supre. Kaj se ĉiuj decidiĝis forpreni, ankaŭ {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}} foriru. |subskribo = --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 5 jul. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 12 julio 2026 20:06 (UTC) |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :Plus [[Vinkultivado en Kampanio]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 7 jul. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Fizalio]]== [[Fizalio]] ŝajnas esti en la sama situacio kiel "Meduzo" estis, kaj mi petas [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de Meduzo|la saman solvon]] - kaŝon de la kopiitaj versioj post kiam mi anstataŭigos ĝin, kaj enmeton de ĝusta referenco al la kopiita artikolo kiel "Literaturo", se {{re|ThomasPusch}} aŭ iu alia havas ĝin. Cetere, la afero de "Meduzo" ankoraŭ ne estas tute solvita. La referenco estas metita, sed la kopiitaj versioj ne estas kaŝitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:06, 1 jul. 2026 (UTC) Mi serĉis en miaj bretaroj, sed miaj paperaj jarkolektoj pri Kontakto finiĝas fine de 1996, do tiun pri 1998 6 mi ne havas. Mi ŝatas peti iun alian pri kaŝo de la dubindaj versioj de "Fizalio" - nur se en semajno aŭ du vere neniu administranto pretus fari tion, mi rekontakteblus por tamen krizokaze helpi. Sed ĉar mi estis implikita en la afero de "[[Meduzo]]", mi provos kaj supozeble sukcesos kaŝi la kopiitajn versiojn tie. Serĉante pri retaj arkivaj eldonoj de "Kontakto" mi ĵus ankoraŭ konsciiĝis, ke ŝajne ambaŭ arkivejoj www.gazetejo.org kaj www.bitarkivo.org estas mortintaj. Mi jam en aliaj diskutejoj demandis ĉu iu vidis iun noton aŭ aŭdis ion pri tio, kaj volas ripeti la demandon ankaŭ ĉi tie. Same mi alvokas ĉiujn aliajn, kiuj jam iom da jaroj estas esperantistoj, serĉi en siaj bretaroj pri iom pli novaj jarkolektoj pri Kontakto, almenaŭ pri ĉiuj ekde 1997 ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 1 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Meduzo]]" antaŭ 14 05 2026 nevidigitaj. Pri "Fizalio" vidu supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 1 jul. 2026 {{kom}} '''[[RIPETO de ALVOKO]]''': mi alvokas ĉiujn, kiuj jam 28 jarojn estas esperantistoj aŭ kiuj aparte kolektis revuojn Kontakto, serĉi en siaj bretaroj pri la revuo «Kontakto 1998 / 6». Kaj bonus entute scii, kiu havas kiujn jarkolektojn de la revuo «[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]». [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:52, 16 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Fizalio]]" antaŭ la novtraduko nevidigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:57, 16 jul. 2026 (UTC) :Multan dankon. Intertempe mi trovis ke oni povas libere elŝuti malnovajn numerojn de ''Kontakto'' de [[UEA]] mem. Sed en jaro 1998, numero 6 mi trovas neniun artikolon pri fizalioj. Eble la cito estis erara. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:31, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Koran dankon pro la atentigo ke oni (nun) povas libere elŝuti malnovajn numerojn de Kontakto de UEA mem. Mi provis pri n-ro 1998/6, senprobleme funkciis, kaj efektive ankaŭ mi tute ne trovis artikolon pri "fizalio" tie. Tio estas disturbiga. Se neniam estis artikolo de tiu temo en Kontakto 6/1998, ni eble senkaŭze buĉis la tutan malnovan tekston. Sed nun tiel okazis, kaj mi ne volus malvolvi la tutan procezon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:39, 22 jul. 2026 (UTC) :::Tio povas esti, kaj se ĝi estas, mi bedaŭras. Tamen multe pli verŝajne ĝi estis kopiita artikolo de iu alia revunumero. Almenaŭ laŭ mia neperfekta memoro, la artikolo estis en simila stilo al tiu de "Meduzo", multe pli taŭga por revuo ol enciklopedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:04, 3 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Agatino]]== Denove [[Uzanto:Claudio Pistilli]] tradukis rekte el alia enciklopedio, kiu ne permesas tion. Ĉi-foje temas pri anglalingva Encyclopedia.com [https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/agathinus-claudius], kiun li citis kvazaŭ normalan referencon. Krome li aldonis tute mensogan aserton, ke la artikolo uzis tradukon el la angla vikipedio. La unua alineo venas de nekonataj fontoj, nek Encyclopedia.com nek la angla vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:00, 6 jul. 2026 (UTC) : {{forte por}} forigo ĝuste tial: piratkopiado plus mensogo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:35, 6 jul. 2026 (UTC) : {{por}} krom se iu entreprenos plene anstataŭigi la tekston per la memverkata aŭ per traduko el iu alia vikipedio (tio ĉi ne devas esti tro malfacile, en preskaŭ ĉiuj intervikioj la artikolo estas unu aŭ du paragrafoj; do, kiel kutime, temas nur pri tio, ĉu iu zorgas sufiĉe).--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:28, 11 jul. 2026 (UTC) : {{por}}: <small><small>«''[https://www.encyclopedia.com/termsofservice 2.1 All content and tools provided by Encyclopedia.com on the Services are protected by copyright, trademark and/or other applicable intellectual property and proprietary rights laws and are owned, controlled, and/or licensed by Encyclopedia.com. The Services are also protected by copyright, patent, trademark, and other applicable intellectual property and proprietary rights laws]''»</small></small> Tio klaras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:16, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:24, 17 jul. 2026 (UTC) :::Kvankam ĉi tie mankas la kutima kesto, mi tamen volas fini la diskuton pri tiu temo. Bedaŭrinde, la situacio klaras - klare kopirajtan tekston oni ne povas lasi, ankaŭ se oni fidele tradukis ĝin. Per la traduko la kopirajto ne malaperas. Do for, per 5 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:43, 22 jul. 2026 (UTC) ::::{{farite}} la forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:44, 22 jul. 2026 (UTC) == [[Protipozo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Protipozo |kialo = Mi ne certas ĉu tiu traduko de jam publikigita artikolo en retejo rajtas aŭ ne rajtas esti en Vikipedio. Ja temas pri iu germanlingva vikia retejo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 16 julio 2026 17:13 |forigita = jes |kialo de rezulto = per kvar poraj voĉoj, neniu kontraŭa aŭ duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Poste ĝi necesos iom da vikiigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) :{{por}} Ŝajnas iu originala esploro, ne estas intervikioj, kaj la fontoj ne estas aŭtoritataj sciencaj gazetoj: anstataŭe, estas unu malnetaĵo ĉe vixra (kiu estas klono de [[arxiv.org]]), persona paĝaro de la esploristo, kaj iu Aŭstria sekteca vikio. Tre suspektinde laŭ mi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:36, 11 jul. 2026 (UTC) :{{kom}}Estas malfeliĉa, tute nevikiigita teksto. Ne ŝajnas origina esploro de la esperanta tekstofarinto, sed pli baze, fakte estas traduko, eble aŭtomate farita, de la germanlingva teksto [https://anthrowiki.at/Protyposis], kiel jam aludis Kani - la retejo indikas ke ĉiuj tekstoj disponeblas laŭ kondiĉoj de [[krea komunaĵo]] BY-SA 4:0, do probable ne estas krimo kopii tutan tian tekston, sed la demando tamen estas, kiun utilon la teksto havos en esperantlingva vikia enciklopedio post forta, ne nur iometa vikiigo. Se la teksto rajtos resti, tiam probable en vikifontaro, ne en la ĝenerala vikipedia branĉo (kvankam mi dirus ke tia ekstreme filozofia eseo ankaŭ tie ne utilos al multaj averaĝaj esperantistoj). Mi supozas ke la farinto estas bonvolema esperantisto kaj naiva vikipedia novulo, sed tamen la teksto en tiu formo ne taŭgas ĉi tie. Kaj mi, kara Goren, estus singarda pri etikedigo de "sekteca vikio" - nomi ion "sekteca" estas forta akuzo kaj signifa ofendo, kaj laŭ mi en enciklopedio simple nomi iun asocion aŭ projekton sekteca nur eblus en la formo «la aŭstra gazeto ''Der Standard'' en julio 2023 nomis la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (kun ligilo al gazeta artikolo, kiu tute ne ekzistas, mi nur inventis la aserton) aŭ «la ŝtata prokuroro de Vieno en majo 2026 deklaris la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (ankaŭ kun ligilo al reta oficiala komunikaĵo). Tiam eblas noti, ke tiuj institucioj havis tiom fortan, akuzan opinion, kiu eble ĝustas eble ne. Sed tute ne necesas diskuti pri suspekto de sekto - la teksto simple en tiu formo ne estas por vikipedio (do {{por}} forpreno el vikipedio). Konciza esperanta teksto pri "la germana fizikisto [[Thomas Görnitz]]" povus eniri la vikipedian paĝaron, kun internaj ligiloj al la paĝo [[Carl Friedrich von Weizsäcker]] ktp., kun iom da eksteraj ligiloj kaj kun referencoj, kiuj ebligas objektive sekvi la informfontojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:15, 16 jul. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne uzas vorton "sekteca" en tiu senco ke ĝi estu forta akuzo, pli en la senco "niĉa", "servanta al malgranda komunumo de entuziasmuloj de iu malvasta ideo". Kaj en tiu ĉi senco mi pensas ke la vorto tute taŭgas, ĉar efektive temas pri tre malvasta komunumo kaj nocioj ne konataj ekster ĝi. Iuokaze, miaj suspektoj pri originala esploro kaj nescienceco validas kaj, almenaŭ, meritas rekontrolon, ĉu oni konsentu kun mia uzo de terminoj, ĉu ne. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 18:39, 24 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Mi ankoraŭ alskribis la vikipedian novulon [[:uzanto:GeorgHennemann|GeorgHennemann]], kiu kreis la tekston kiel anonimulo, ne estas krimo foje ne ensaluti, kaj kiu kreis duan konton Ĝorĝo, kiun mi ne konsiderus ŝtrumpopupo, ĉar la homo tie klare indikas ke li estas GeorgHennemann. Estus bone ne tute perdi la homon, kvankam tiu ĉi lia kontribuo estas malfacile tenebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Estas strange ke nun la vikipedia sistemo asertas ke uzanto GeorgHennemann tute ne ekzistas, kvankam lia uzantopaĝo kaj diskutpaĝo ekzistas, tie ankaŭ estas pli malnovaj notoj de Kani kaj mia noto de antaŭ 6 tagoj. :* {{uzanto2|GeorgHennemann}} :Se estas tia teknika konfuziĝo, mi ne certas ĉu la homo entute vidas mian noton. Sed tio ne ŝanĝas la netaŭgecon de la teksto. Mi ankoraŭ povas atendi 4-8 tagojn, ĉu Georg sukcesos ensaluti, ekz. per dua konto Ĝorĝo aŭ per tria konto, kaj ĉu li ankoraŭ provos ŝovi la tekston al vikifontaro. Sed kompreneble ankaŭ povas esti ke homoj fine de julio ferias tri semajnojn. Kvar voĉoj subtene al forigo de la teksto de tiu ĉi projektoparto ĉiukaze jam estas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:05, 22 jul. 2026 (UTC) ::Daŭre, [[uzanto:GeorgHennemann]] kaj [[uzanto-diskuto:GeorgHennemann]] estas, sed kontribuoj • alŝutitaj dosieroj • globala kontribuado rezultigas respondon "Uzanto-konto "GeorgHennemann" ne estas registrita." Intertempe "4-8 aldonaj tagoj" longe pasis, fakte pasis 12. Neniu Georg Hennemann respondis mian kontaktoprovon, eble li tuta aŭguston ferias, aŭ li malinteresiĝis pri vikipedio kaj neniam ajn revenos, sed tiom longe ni ne povas atendi. Mi post horo forigos la tekston - ĵus mi vokiĝas for de la komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) == [[Dunst Veturigvojo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Veturigvojo |kialo = Suspektinda kaj dubinda enciklopedia gravo. Temas pri nur kampara vojo, kiu ne estas menciita en la anglalingva artikolo pri la urbo. Estas neniu referenco. La dua fonto estas falsa, ĉar tie oni ne mencias tiun vojon. El la dua fonto la kreinto, anonimulo, elprenis la foton, kio starigas la demandon pri la rajto publikigi ĝin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) |tempo = lundo 20 julio 2026 13:10 |forigita = jes |kialo de rezulto = kun 4 poraj voĉoj, neniu duba aŭ kontraŭa [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:48, 22 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}La sama anonimulo kreis plurajn artikolojn pri Dunst aŭ Dunzst kvazaŭ omaĝo al iu familio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) :{{por}} forigo pro dubinda enciklopedia gravo. Per "datenkverado" (la vorto ne ekzistas!) en Google Maps eblas vidi ke la vojeto vere estas kampara vojo de 800 m, 5 km okcidente de la centro de West Bend. La dua fonto jes mencias la vojeton, per montro de la foto pri stratsigno, fotita en 2006, sen iu indiko kiu liberigus la foton de kopirajto, do ĝi estas kontraŭleĝe en la komunejo. Se oni denuncas la fonton de la foto (de 2006, en p. 28) kaj la tutan PDF-dosieron [[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/eb/Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf Our Wisconsin ancestors: The German immigrants of the 1880s "Copyright 2009"]], oni supozeble tre rapide rezultigus forigon de la bildo. La PDF-dosiero ŝajne estis alŝutita al la komunejo kaj jam estas forigita, prave, ĉar "Copyright 2009", sed per la truka URL "wikipedia/commons/e/eb/.." oni tamen ankoraŭ povas vidi la forigitan bildon. Eĉ se la anonimulo farus al si la penon krei e-lingvan tekston pri la urbo West Bend ([[d:Q989459]]) aŭ pri la sudokcidente najbara loĝloko West Bens ([[d:Q7984429]]), tamen la kampara vojo estus plene sensignifa, eĉ en la tuta interreto nur menciinda en tio ke sur kantona vojo Z iom norde de la vojeto en 2024 okazis [https://www.fox6now.com/news/town-west-bend-crash-26-year-old-driver-dead] trafikakcidento. Do la bildo kaj la URL al la jam forigita PDF-dosiero de kopirajta presaĵo de 2009 estas kontraŭleĝaj, sed baze la tuta temo estas ridinde bizara. Plus aŭtomata mistraduko "datenkverado", vere fuŝa paĝo. Ke la teksto ankoraŭ estas {{ŝ|orfa}} (nur unu paĝo ligas al ĝi), {{ŝ|ĝermeto}} (du frazoj estas tro malmulte eĉ por artikola ĝermo), la {{ŝ|Informkesto urbo}} havas erarojn kaj la teksto nur havas kategorion "Usono" (nu, eblus kategorio "Viskonsino", ankaŭ ne pli konvinka, aŭ oni povus ekstre krei kategorion por la paĝo [[Kantono Washington (Viskonsino)]], sed ekstre krei kategorion por kampara vojo de 800 metroj??). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:08, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) : {{Por}} forigo. Mankas menciindeco. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q140449374&action=history Q140449374] Mi forigproponis ankaux la PDF-dosieron. [[:c:File:Our Wisconsin ancestors The German immigrants of the 1880s.pdf]] Pri la bildo mi ne certas ... se gxi estas fotita dum jaro 2006 tiam gxi estas nepre forigenda, sed gxi aspektas malnova. [[:c:File:Photo of Dunst Drive text.png]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:12, 22 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Pri la foto al ni ne necesas tre zorgi. Mi dirus ke ĝi estis diĝite fotokopiita - tiam la rastrumigo faras tian rezulton, kiu estas lumjarojn de brila sunplena kolorfoto. Sed la sola foto ne estas granda problemo en la komunejo. Se ĝi restas kelkajn monatojn aŭ jarojn, ĝi ne damaĝas. Sed iam venos principemulo kiu argumentas "ne sufiĉas supozi ke iu foto eeeeble estas 5 jara, eble 20 jara, eble 30 jara aŭ 100 jara - necesas pruvi kiu estas la fonto, en kiu jaro estis la unua publikigo, kiu estas la fotinto, kiam li mortis, kaj ĉu ekde tiam jam pasis 70 jaroj. Sed tio ne estas nia problemo. Ni nun havas 4 voĉojn por forigo, en feria tempo, kie homoj ankoraŭ pli malmulte sidas ĉe komputiloj ol kutime... Meze de l' somera tempo 4 poraj voĉoj pli ol sufiĉas por fini diskuton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:44, 22 jul. 2026 (UTC) ::: {{kom}} La dosiero estas forigita, surprize rapide: [[:c:Commons:Deletion_requests/File:Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf]] kaj la bildo ankaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la raporto, Taylor. Do, ĉiu fantomaĵo nun forbalaita. Ĉio en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Dubinda aserto pri Ilja Ehrenburg == La artikolo pri [[Ilja Ehrenburg]] enhavas t.n. "interesaĵon" kun dubindaj fontoj: ke li estus membro de la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]. La artikolo mem kompreneble ne estas forigenda (mi mem ĵus aldonis mencion de la "Nigra Libro"), sed tiu dubinda aserto estas forigenda se ne trovebla pli fidinda konfirmo. Vidu [[Diskuto:Ilja Ehrenburg|la diskutpaĝon]]. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:43, 23 jul. 2026 (UTC) :La dokumentoj de tiu ĉi komisiono estas [https://ru.wikisource.org/wiki/Сообщение_Специальной_Комиссии_(Бурденко) delonge publikigitaj] kaj estas klare ke Ilja Ehrenburg ne estis ĝia membro. Sed la pola nacia mito estas bazita sur ideo de "eterna lukto" kontraŭ "precipaj malamikoj de la pola popolo": rusoj, germanoj, ukrainoj kaj judoj. La pola naciisto ĉiam klopodas substreki ke mortigadon de poloj partoprenis tiuj ĉi nacioj, do la judo Ilja Ehrenburg iĝis unu el sennombraj viktimoj de tiu ĉu naciisma deliro. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:04, 23 jul. 2026 (UTC) ::Kial vi diskutas ĝin ĉi tie kaj ne en diskutpaĝo de la artikolo mem? Kaj, pli ĝenerale, kial vi diskutas ĝin entute? Unu el bazaj principoj de Vikipedio ekde ĝia koncipo estas ke dubindaj kaj malbone pruvitaj asertoj pri homoj ne estu disputataj, sed tujforigataj. Se aperos novaj pri kredindaj fontoj, oni povas realdoni ilin, sed dumtempe oni zorgu, ke Vikipedio ne iĝu kalumnejo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:37, 23 jul. 2026 (UTC) :::Dankon al vi ambaŭ. Ĝenerale mi konsentas kun vi, Goren, sed ĉi-kaze mi hezitis kaj volis havi iom pli vastan diskuton. Plue, mi ankaŭ volis plikonigi tiun misan kontribuon, ĉar mi suspektas ke troviĝas pluraj pliaj similaj misfamigaj asertoj, kiujn indus elsarki. Jen ekzemple mi vidas ankaŭ ĉe [[Roman Ŝuĥeviĉ]] iun asertatan ligon al la [[masakro de Katin]], pri kiu mi havas dubojn. Sed mi ne estas sufiĉe sperta pri la temo por prijuĝi tion. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:21, 23 jul. 2026 (UTC) ::::Biografioj ne estas la samo kiel la resto de vikipediaj temoj. Se vi vidas ion suspektan en biografio, simple forigu ĝin. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 00:38, 24 jul. 2026 (UTC) :::::Bone. Mi forigis la falsan akuzon pri Ehrenburg, kaj ankaŭ la dubindan frazon ĉe Ŝuĥeviĉ. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:01, 24 jul. 2026 (UTC) Ĉiu aserto en la enciklopedio (do en la scienca verko) havu referencon al fidinda fonto, kiu konfirmas ĝin. Ĉiuj senfontaj asertoj estas forigendaj kaj tute ne gravas ĉu temas pri biografio aŭ ne. La scienco ne konas tian distingon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:00, 24 jul. 2026 (UTC) Postokaze {{por}} la forigo de la propaganda, misinformiga aserto, kaj {{por}} la procedo dubokaze prezenti la kazon ĉi-tie. La artikola diskutpaĝo kompreneble ankaŭ estas bona loko por dokumentigo pri farata forigo, sed estas preskaŭ 400 000 diskutpaĝoj kaj ke iu kun taŭgaj konoj tuj vidus diskutpaĝan alvokon, estas ne atendeble. Cetere, pri la teksto pri la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]: Laŭ la kutima esperanta latinliterigo de rusaj nomoj la komisionestro ne nomiĝis Nikolai, sed [[Nikolaj Burdenko]]. Same, Stanislav Kuchinsky en esperanta latinliterigo devus esti Kuĉinskij (Кучинский), multaj pliaj nomoj ankoraŭ simile estas ne bone latinliterigitaj sed simple kopiitaj el angla teksto, aldone mi hazarde trovis tajperaron "kons", kiu devus esti "konis", sed tre probable estas pliaj mistajpoj, kiujn mi nun ne povas trovi, ĉar mi devas foriri de mia komputilo... Sume: la teksto pri la komisiono estas plian fojon revizienda! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:46, 24 jul. 2026 (UTC) == [[UTK]] == La internacia simbolo por [[Universala Tempo Kunordigita]] estas '''UTC''', nenio alia. Ĝi ne estas mallongigo, sed simbolo uzenda senŝanĝe. Vidu ĉe: [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]. Same kiel ni ne povas inventi proprajn "esperantajn" simbolojn por ĥemiaj elementoj, aŭ niajn proprajn landokodojn (eble "www.esperanto.ge" por Germanio, ".es" por Estonio kaj ".hi" por Hispanio?), ni ne povas inventi privatajn horzonojn. [[UTC+02]] estas nomo de horzono laŭ internacia normo. "UTK+02" havas neniun bazon kaj estas forigenda el Vikipedio. Bonvolu forigi ĉiujn artikolnomojn kiuj uzas "UTK" anstataŭ la ĝusta '''UTC''' (kaj bloku tiujn nomojn kontraŭ re-kreo!). Dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:02, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi konsentas kaj faros. Kvankam mi foje havis diskuton kun Arbarulo, ĉar mi ne volis krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo, kaj Arbarulo argumentis ke estas nenio kontraŭ krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo. Sed diskuti ĉi tie pri ĝusteco de la mallongigo UTK por [[Universala Tempo Kunordigita]] ne indas - eble la kodo UTK estas en iu malnova poŝlibro "La Jaro" el Antverpeno aŭ en iuj vortlistoj de la esperantistaj radioamatoroj, sed probable ne, kaj ĉiukaze ne estas indikitaj tiaj referencoj en Vikipedio, kaj plej probable neniu konas iujn. Tial ne indas pli longe cerbumi, sed simple viŝi la manplenon da alidirektiloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 24 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} Ĉiuj alidirektiloj, kiujn mi trovis, estas for, kaj ĉiuj paĝoj estas protektitaj kontraŭ novkreo. Tio koncernas ĉiujn plenjn horojn kaj ankaŭ la ekstrajn [[UTC+05:30]] kaj [[UTC-03:30]]. Se estas ankoraŭ iuj specialaj horzonoj, je finaĵoj :15, :30 aŭ :45, tiam mi ĉiukaze ne trovis iujn alidirektilojn UTK tien. Se iu tamen ankoraŭ trovas ion ajn, mi dankemas pro indiko. Mi persone nun post horo estos en viki-paŭzo, por probable 8 tagoj, sed unu semajno pasas tre rapide... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:01, 24 jul. 2026 (UTC) ::Koran dankon, do ĉio en ordo nun! Havu belan feriadon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:21, 24 jul. 2026 (UTC) == [[Gino Carugati]] == {{Propono de forigo |artikolo = Gino Carugati |kialo = Denove artikolo de anonimulo ligita al Lierna, sen ligo al la itala aŭ alia lingvo, sen referencoj konstateblaj (nur unu pli malpli konstatebla) |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 31 julio 2026 21:22 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:26, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ne estis mi kiu markis la artikolon kiel diskutenda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) :{{malforte kontraŭ}} forigo. Ŝajnas ke la teksto estis kaŝa provo enkonduki iun nekonatan "familion Guzzi de Lierna" al la esperanta Vikipedio. Tiu aspektas manipulo, sed krome la teksto eble estas savebla (malgraŭ ke la vorto Lierna aperas en ĝi, kio jam vekas impulson tuj forigi ĉiun tekston), se ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon - kaj malgraŭ la suspektiga strangaĵo ke la itala vikipedio ne (jam) havas tekston pri la homo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:49, 25 jul. 2026 (UTC) :{{forte por}} Stranga teksto. Tute sen ekstera ligilo, kvankam ekserĉante oni tuj trovas eksteran fonton [https://www.frontedolomitico.it/Uomini/protagonisti/CarugatiGino.html de la retejo ''frontedolomitico.it'']. En la "referencoj" tiu fontoteksto citiĝas kiel "Archivio Franco Licini, Serafino Carugati detto Gino, en Fronte Dolomitico. Uomini e protagonisti della Grande Guerra." Kial puraj nudaj italaj vortoj, sen ligilo al la interreta teksto, se ni ĉiukaze estas en la interreto??? Ĉiukaze la ekstera teksto nur temas pri patriotisma soldato, fiera oficiro, dekstrema glorigo de armeo. Nenio pri poezio. La esperantlingva laŭdado pri la sentema poeto kaj lia altnivela poezio povas ŝajni konvinkaj, sed se ne haveblas iu ajn romanista, literaturscienca juĝo de neŭtrala sciencisto aŭ literaturĵurnalisto, la tuto tre fiodoras je blufo. Ke "Vikidatuma ero ne [estas] trovita", pli suspektigas. Ĉar jes troveblas alia paĝo, almenaŭ en vikio lmo.wikipedia.org, do en la [[lombarda]] kun noto [[:lmo:Gino Carugati|20 jul. 2026: A09 forigis paĝon Gino Carugati. Kialo: "Vandalism (steward action): LTA - long term abuse"]] Ke malgraŭ la ekzisto kaj forigo de lombarda teksto ne estas vikidatuma ero, en kiu se ĝi estus oni ankaŭ notus pliajn forigojn el aliaj branĉoj estas plia fuŝo. La aserton, ke farinto de la teksto estis la maligna, manipulanta [[:en:Wikipedia:Long-term abuse/Alec Smithson|forbarito Alec Smithson]] mi ĉi tie facile kredas. Sume: senbaza blufo! {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi rekonsideras mian malfortan voĉon kontraŭ forigo, kiu fakte konsideris la belajn laŭdojn pri poezio, kaj mi ĉiukaze ligis mian voĉon al kondiĉo ke "ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon" (pri la literaturaj asertoj). La fonto kiun Thomas trovis, fakte pruvas nur la glorigon de armeo kaj soldateco. Do, rekonsiderante mi sen iu pruvo ke la homo iam verkis poezion kiun aliaj fakuloj nomas elstaraj kaj kun ĉiuj fuŝoj de Alec Smithson pledas por normala {{por|forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) :::{{kom}} Mi vere frustriĝas pro la nekontroleblaj fuŝaj referencoj. Kiel "Redazione Orobie, I 100 anni del Cai Grigne, en Orobie, 31 januaro 2024." Sed guglante la italajn vortojn, oni elvenas al tute konvinka ekstervikipedia paĝo en kiu legeblas la tuta artikolo, [https://www.orobie.it/articolo/2024/01/i-100-anni-del-cai-grigne/47354/ en retejo ''orobie.it'']: tamen ankaŭ tiu konvinka informfonto nur konfirmas ke la homo estis alpisto, montmigranto kaj gvidanto de montmigraj grupoj. Do se neitalaj esperantistaj vikipediistoj detektive mem trovas ĉiujn referencojn, forĵetas ĉion pri poezio kaj nur lasas ke la homo estis gvidanto de montmigraj grupoj, tiam restus artikola ĝermo de tri frazoj, kiu ankoraŭ estus kritikinda artikola orfo. Granda laborinvesto por minimuma rezulto. Kun risko ke tiu Alec Smithson poste sekrete alvenos kun anonima konto kaj tamen aldonos siajn ŝatatajn blufajn, fabelajn pseŭdoinformojn. Tial sekurocele mi lasas mian voĉon ĉe pledo de forigo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:04, 4 aŭg. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} Vi mem diskutigis la tekston kaj mem restis tute neŭtrala. "Nur" mi kaj Aidas esprimiĝis. Mi sentus min iom puŝanta se mi kiel unu el du voĉoj por forigo forigus ĝin. Ĉu vi ne volus ankoraŭ esprimiĝi? Aŭ vi povus forigi la tekston, notante ke du aliaj uzantoj voĉdonis por... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 29 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{por}} Tio treege odoras je la konataj Lierna-fuŝaĵoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:58, 29 aŭg. 2026 (UTC) == Ludovikaĵoj == Kion fari pri la kontribuoj de {{u|Ludovica1}} (esperantisto [[Armando Zecchin]]) en nia Vikipedio? Dum la kvin jaroj ĝis sia forpaso li tre aktivis, verkante artikolojn en granda kvanto – sed kun varia kvalito – en nia Vikipedio, ĉefe pri kristanaj temoj. Diversaj liaj tekstoj havas malsamajn karakterojn: iuj estas ĉefe ''faktotekstoj'', aliaj pli ''apologioj'' aŭ ''cerbumadoj''. # Tipaj problemoj en ''faktotekstoj'' de Ludovica1 estas: Lingvaj eraroj, italismoj, manko de vikiigo, kelkfoje strangaj ĝis nekompreneblaj vortumoj, referencoj tute mankantaj aŭ malfacile alireblaj, ne rete legeblaj. Tia teksto povas esti baze savebla; tipe necesas: korekti erarojn, vikiigi, kontroli referencojn kaj intervikiajn ligilojn, kaj laŭokaze fortondi tro strangajn aŭ netaŭgajn partojn. # Aliaj teksto(parto)j de li havas pli profundajn problemojn pro neneŭtraleco. Ofte temas pri ia [[apologio]]: defendo de kristanismo/eklezio kontraŭ iu (reala aŭ imagita) kritiko: "Scienco kontraŭdiras religion – Jes, sed iuj sciencistoj ja estas kredantaj kristanoj." "La eklezio persekutis kaj masakris judojn (ciganojn, paganojn, protestantojn, alipensulojn...) – Jes, sed la papo ja petis pardonon, ni pardonu unuj la aliajn." – Tiuj tekstoj estas videble forte unuflankaj kaj neenciklopediaj, ofte originale verkitaj de li kaj sen intervikiaj ligoj. Tipe, tiujn tekstojn ne eblas "savi" sen komplete reverki de nulo. # Iuj tekstoj estas pli ''cerbumadoj'' aŭ eseoj, donante pli da demandoj ol respondoj: "Kiel ni interpretu rakontojn pri kapoportantaj sanktuloj?" "Ĉu oni rigardu Jesuon kiel ribelulo, rabeno, ĉarpentisto aŭ kiel filo de Dio?" Tiaj malfermaj demandoj ne bone taŭgas por enciklopedio. Laŭ la normalaj reguloj de Vikipedio validus por Ludovica1, same kiel pri ĉio alia: Faktotekstoj kun sufiĉa kvalito kaj taŭgaj referencoj restu. Neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj partoj estas forigendaj. Tamen kontraŭ la forigo oni povus argumenti: (1) ke tio malrespektas la grandan laboron kiun li faris, kaj (2) ke ĝi malpliigas la kvanton de artikoloj en nia Vikipedio (aliflanke pliigas la kvaliton). Kion fari? Jen kelkaj konkretaj ekzemplaj de liaj tekstoj: * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" Antaŭvidante viajn komentojn, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:23, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Mi ĉiam avertis pri la kaprica lingvaĵo, kaprica katolika misiemo per vikipediaj tekstoj kaj misuzo de "artikoloj" por disverŝi personajn multfrazajn opiniojn kaj subjektivajn cerbumadojn de tekstoj faritaj de konto Ludovica aŭ Ludovica1. Tial mi tre subtenas pli energie forigi la plej draste "neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj tekstoj". Tamen mi supozas ke ne eblas blinde forĵeti tekston nur surbaze de la fakto de uzanto de konto Ludovica aŭ Ludovica1 komencis ilin. Do necesos unuope prezenti titolojn ĉi tie kaj unuope voĉdoni pri ili. Kaj mi havas zorgon ke tio sume konsumos amason da redaktista tempo kiu mankos en normala redaktado, kaj povus malfunkciigi la forumon VP:FA pro tio ke simple la inundo da titoloj tute subakvigas la forumon. Sed mi ne vidas alternativon. Jes eblas simple voĉdoni, sen longe argumenti, kaj profundiĝi en detalojn nur kiam rezulto de voĉdono estos tre malsamopinia... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Fakte temas pri plurcent artikoloj – ĝuste nun, pli ol tricent paĝoj enhavas la averton {{ŝ|Ludovica}}! ::Jen kelkaj ekzemploj de artikoloj kiuj estis (kun profunda reverkado) levitaj al pli akceptebla kvalito: [[nodo de Salomono]], [[hundokapuloj]], [[Simono de Trento]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:43, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Nun (aŭg. 2026) pli ol tri cent paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&limit=500 listo de paĝoj kun la averto]. :::Stato de reviziado de "Ludovikaĵoj" estas nun en aparta paĝo: [[Uzanto:Moldur/Ludovikaĵoj]] Por tuj komenci la voĉdonon: === Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj > [[Sciencistoj inter katolikaj klerikoj]] === * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio :{{por|por forigo}} Mi ne vidas la neceson. Kial ne Scienculoj inter protestanaj monaĥoj kaj pastroj, scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj ktp.? --aldonis, sen aparta subskribo ĉi tie, Kani je 23:46, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Nu, sendube la ideo estas spiti al tiuj ateistoj kiuj difinas ke religioj estas la '''malo''' de ĉiuj sciencoj. En tiu misiemo fakte tute novspecaj listoj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], [[scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj]], ... kalvinanaj ... ortodokse kristanaj ... ŝintoismaj ktp. ... estus tute bonvenaj aldonaj paĝoj. Sed la demando estas ĉu la granda peno teni aktualan tian liston pravigas la misian celon de homo jam dek jarojn morta. Ĝi estus pravigita maksimume se ĝi estas pli-malpli sola rimedo eviti ke esperantaj vikipediaj tekstoj pri sciencistoj eterne restos [[vikipedio:orfo|artikolaj orfoj]]. Sed estus multe malpli simple se ni ne estus la solaj kiuj vivtenos tian liston, sed almenaŭ en unu el la kvin plej larĝaj vikipediaj lingvobranĉoj estus ankaŭ tia paĝo. Tial mi estas {{malforte kontraŭ}} forigo se troveblas vikidatuma ero kaj almenaŭ unu alilingva listo pri la sama temo ene de la restaj du tagoj de la semajna limdato, kaj estas {{forte por}} forigo se ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:37, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::Mi ne kredis ke tiel estos, sed esplore mi ĵus malkovris ke estas [[:es:Anexo:Científicos del clero católico]], [[:en:List of Catholic clergy scientists]], [[:it:Scienziati del clero cattolico]], kaj kvar pliaj listoj, kaj aldone estas [[:en:Category:Catholic clergy scientists]], [[:pt:Categoria:Clérigos-cientistas católicos]], [[:ro:Categorie:Preoți romano-catolici în știință]] kaj ankoraŭ ses pliaj kategorioj. Tiam, mi timas, mi devos resti ĉe mia voĉo {{Malforte kontraŭ|malforte kontraŭ}} forigo. Eĉ se ni tamen voĉdonos forigi la liston, mi nun ankoraŭ por la sekvaj du tagoj ligas la esperantan paĝon al la sep alilingvaj... Se ni decidos ne forĵeti la liston, ni povos pripensi ĉu unuformigi la titolon al la aliaj ekcidenteŭropaj lingvoj per nova titolo "Scienculoj" aŭ pli bone "Sciencistoj inter katolikaj klerikoj"... Se ni ĉiukaze forĵetos la liston ne indas la laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:49, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::Tamen nun necesas konstati ke leginte en la alilingvaj vikipedioj estos nul ŝancoj pri kompareblaj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], ... budhismaj, ... islamaj, ... judaj, ... kalvinanaj, ... ortodokse kristanaj, ... hinduismaj ... ŝintoismaj: almenaŭ en la angla kaj hispana vikipedioj estas iuj listoj kaj kategorioj pri sciencistoj kiuj private praktikis iujn el tiuj religioj, sed se islamaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne estis profesiaj sciencistoj kaj profesiaj imamoj aŭ muftioj, se judaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne profesiaj sciencistoj kaj profesiaj rabenoj. Sed la katolika religio ŝajne bone taŭgis ke pastroj, kardinaloj, monaĥoj kaj abatoj povis samtempe profesie esplori pri botaniko, genitiko, zoologio, astronomio, optiko aŭ fiziko ĝenerale. Eble unuopaj esceptoj povus definiĝi, ekzemple [[Baruĥ Spinozo]], kiu studis en juda teologia jeŝivo, ĝis pro la interesiĝo pri multaj aliaj sciencoj li estis elĵetita de tie. Do tamen ne tro bona ekzemplo. Sed eblas senĵaluze konstati ke estas aparta granda grupo de katolikaj klerikoj kiuj iĝis elstaraj sciencistoj... - eble en nuna Irano aŭ Afganio inter la profesoroj de juro estas signife multaj kiuj estas profesiaj ajatoloj. Tio facile imageblus, ĉar la [[ŝario]] ne vere dividas inter religia kaj civila juroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:11, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{kontraŭ}} forigo. Min konvinkas ne la listo de Ludovica, sed la alilingvaj listoj. Sed: la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, kaj esti en modelo 1. nomo, 2. vivdatoj kaj 3. konciza priskribo. Do ankoraŭ atendas laboro, ĝis la turo estos vere preta. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:39, 14 aŭg. 2026 (UTC) ::::::{{kom}} Ke la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, estas tute prava argumento. Sed ordigi la liston estas multe pli malgranda investo ol tute tralabori enhavan tekston kiel ĵus faris Moldur pri alia "Ludovikaĵo". Mi pensas, rigardante la sep relative konvinkajn alilingvajn listojn kaj 9 kategoriojn, ke jes pravigeblas lasi pluvivi tiu-ĉi esperantan liston, en interlingve komparebla formo. Mi jam metos skeleton de A-Z-ordigo, kaj iom post iom la listeroj povas eniri tien... Ankaŭ imageblas enkonduka teksta alineo, kiel antaŭ la angla listo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:10, 14 aŭg. 2026 (UTC) :::::::{{komento|Plia komento}} Nun la ĝisnunaj listeroj (en subjektiva elekto de Ludovica) jam estas en alfabeta ordo, kaj eblas kompari ilin kun la "neludovikaj" alilingvaj listoj. En la ektransformo mi kompreneble ankoraŭ miris pri pliaj asertoj. Ekzemple Ludovica asertas ke ekzistas katolika '''"ordeno de sankta Barnabaso"'''- Pri ĝi mi nenion ajn trovis en la multlingva vikipedio kaj en vikidatumoj ĝis nun, nek pri "order of Saint Barnabas", nek "Orden des Heiligen Barnabas", nek "ordre de Saint-Barnabé" ktp, ankaŭ en la angla kategorio "category:Catholic monastic orders" kaj ĝiaj subkategorioj mi trovas tute neniun spuron. Ĉu iu havus suspekton ke io povus ekzisti pri tia grupiĝo, aŭ ĉu estas kompleta blufo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::estas la [[Barnabitoj]]. - Amike [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:08, 15 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::Aĥ, tio estas tre bona trovo. Koran dankon! Vi vere iĝas fakulo por supera administra kariero en la [[Roma Kurio]]! Super. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:33, 17 aŭg. 2026 (UTC) === [[Antisemitismo kaj Eklezio]] === * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio :Oni povus ligi tiun artikolon al Antisemitismo religioso en hispana aŭ Religious antisemitism en angla, alinomante ĝin al Religia antisemitismo kaj aldonante iom pri islama antisemitismo. Ĉiuokaze revizienda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:44, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por|por}} alinomigo al [[religia antisemitismo]] kaj savo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi eklaboros pri tiu kaj la parenca [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Eble kunfandendaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:06, 11 aŭg. 2026 (UTC) :::{{por}} alinomigo, fakte se estas paralela teksto Kristanismo kaj antisemitismo (kun vikidatuma ero), naturas kunfandigo kun tiu. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:34, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Antisemitismo kaj Eklezio]] nun estas alidirektilo al [[Kristanismo kaj antisemitismo]] (kiu ankoraŭ estas redaktata de mi). La enhavo ne plu estas duobligita. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:37, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Kristanismo kaj antisemitismo]] - 2026-08-14 Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita Karaj {{u|ThomasPusch}}, {{u|kani}}, {{u|Aidas}}, {{u|Sj1mor}}, {{u|Filozofo}}, kaj ĉiuj: Mi invitas vin viziti la paĝon [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Ĝi nun estas komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita de mi, kaj nun multe malpli unuflanke por-katolika ol antaŭe. (Eble nun iom tro kontraŭ-katolika.) Oni povus plibonigi ankoraŭ pli, eble pripensi alinomadon al [[Antisemitismo en kristanismo]], sed por nun mi kontentas kun la nuna stato. (Ĝi ankaŭ estas dekoble ligita, do tre neorfa. Kelkaj ruĝaj ligiloj atentigas pri artikoloj kiuj estus tre havindaj. Eble mi, aŭ iu alia kreos ilin baldaŭ.) Mi esperas ke la intense prilaborita artikolo trovos vian aprobon. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:00, 14 aŭg. 2026 (UTC) :Mi aprobas, dankas kaj gratulas. Neniu povus supozi, ke ni profitas la foreston de Ludoviko por nuligi siajn farojn. Ni nur klopodas por savi parton de liaj farotaĵoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:18, 14 aŭg. 2026 (UTC) === [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] === * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? {{por|por forigo}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Temas pri unusola poemo, kun tre malbona traduko, kaj mi neniel ajn sukcesas kompreni kio en tiu lingva fiasko estus rimarkinda aŭ menciinda. Do: {{por|por forigo}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:36, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] === * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) {{por|por forigo}}, ĥaosa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Resume mi komprenas el tiu teksto: Maksimiliano Kolbe kontraŭis framasonismon. La pliaj detaloj estas strangaj kaj konfuzaj. Do: {{por|por forigo}}, kaj por aldono de proksimume unu frazo al [[Maksimiliano Kolbe]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}, ĥaosa kaj malneŭtrala.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi aldonis al [[Maksimiliano Kolbe]] pecon pri lia kontraŭframasonismo. Eblas ankaŭ enigi lin al [[:Kategorio:Kontraŭframasonismo]]. Do nun forigeblas [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:08, 9 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Tomismo]] === * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" {{por|por forigo}}, se ne sukcesas urĝe bezonata polurigo - por tio oni eble povas lasi pli ol semajnon, sed ĉiukaze estu limdato, kaj forigo se la teksto ne draste estos polurita post la limdato. Du semajnoj? Kvar semajnoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno, la tomismo tamen estas grava influo en teologio, kaj artikolo pri ĝi nepre havenda. Do: {{por|por reviziado}}, sed {{kontraŭ|kontraŭ forigo}}. Mi ja provos plibonigi. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :[[Tomismo]] estus akceptebla internacia neologismo anstataŭ "Tomasismo", sed reviziebla.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:38, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi nun ekpoluras la tekston, sed nur ĝenerale pri bona lingvaĵo kaj baza vikipedieco. Pri la enhavo mem mi ne havas la teologian kompetentecon por prijuĝi. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:24, 7 aŭg. 2026 (UTC) [[Dosiero:Kafotaso Tomo.jpg|eta|120ra|{{centre|kafotaso "Tomo"}}]] :::Sed kio estus kontraŭ la normala titolo "Tomasismo"? Klare ke rigardante en [[PIV]] oni ekscias ke PIV antaŭvidas alternativan mallongigon "Tomo" por persona nomo "Tomaso" kaj ankaŭ lige al tio antaŭvidas neologismon "Tomismo". Certe mi ne estas sufiĉe edukita ke en preskaŭ 50 jaroj mi ankoraŭ neniam legis aŭ aŭdis la vorton "Tomismo", en Esperanto ne kaj ankaŭ en ĉiu alia lingvo ne, kaj min ankaŭ en 50 jaroj ankoraŭ neniam iu vokis "Tomo" anstataŭ Tomaso. Sed mi ne scias ĉu mi estas la sola neklerulo inter krome milionoj da teologie spertegaj esperantistoj, aŭ ĉu aliaj samkiel mi miras vidi la vorton "Tomo" kaj "Tomismo" en sia PIV... [[Uzanto:ThomasPusch|TomasPusch]] 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::...Kaj tio kvankam mi mem estas posedanto de propra kafotaso "Tomo" - sed en tiu taso la vorto "Tomo" ne estas esperanta sed estas la genitiva formo de litova persona nomo "Tomas"... ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|Tomas]]) 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::Ho, tre bela taso! {{S}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 08:54, 11 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi investis plenan ferian semajnon por poluri tiun artikolon. Ĝi nun estas reviziita kaj havas taŭgan vikipedian kvaliton. La nomo "Tomismo" estas konfirmita en [[PIV]] kaj en [[Kristana Glosaro]], do ĝi povas resti; ne necesas iu alinomado. Mi pluiras al polurado de aliaj artikoloj kaj esperas ke mi estonte ne bezonos plenan unu semajnon por unu ludovikaĵo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:02, 11 aŭg. 2026 (UTC) === [[Preĝo por la Hebreoj]] === {{farite}} [[Preĝo por la Judoj]] - 2026-07/08 Estis [[Preĝo por la Hebreoj]]. Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:19, 22 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Ensifera]]== Alidirektilo al la paĝo pri la [[spadbeka kolibro]] (specinomo ''Ensifera ensifera''). Tamen ekzistas ankaŭ granda kaj facile rimarkebla subordo de insektoj nomata Ensifera ([[ensiferoj]]), kiu verŝajne estas diskutata simile aŭ pli ofte. (Oni rimarku, ke en ĉi tiu okazo la distingo inter kursivaj nomoj por genroj kaj specioj kaj nekursivaj por pli altnivelaj grupoj vere gravas, kaj la vikipedia ideo kursivigi ĉion estas malutila.) Se la paĝo ekzistu, ĝi devas esti apartigilo. Tamen laŭ [[Helpo:Apartigiloj]], apartigilo por nur du paĝoj estas superflua. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:25, 5 aŭg. 2026 (UTC) : Mi proponas transformi paĝon [[Ensifera]] je aldirektilo al [[ensiferoj]], kaj en [[ensiferoj]] mencii (per {{ŝ|PorA}}) ke ''Ensifera'' ankaŭ estas nomo de genro de birdoj, kiu laŭ nuna sistematiko estas monotipa kaj nur enhavas {{N|spadbeka kolibro}}. Poste, se post iuj revizioj de sistematiko la birda genro ĉesos esti monotipa, ni verkos artikolon pri ĝi kun la nomo [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]] aŭ io simila.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:23, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi ne kontraŭas liberigi la vorton Ensifera por subordo de insektoj, se oni konvertas ĉiun nunan "Ensifera" en [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]], sed atentu, ke tio necesus ne nur en [[spadbeka kolibro]], sed ankaŭ en ĉiuj aliaj artikoloj, pri familio, subordo, rilataj specioj ktp. Dume dekomencaj avertoj jam metitaj en ambaŭ artikoloj utilas. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:04, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Por nun la genro estas monotipa, do aparta artikolo por ĝi ne necesas, sufiĉas la artikolo pri ĝia sola specio. Se iam tio ĉi ŝanĝiĝos, ni reagos akorde, tio ĉi ne estos problemo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 23:19, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::::Fakte mi jam antaŭ ol peti forigon de la alidirektilo forigis ĉiujn ligilojn al ĝi, kiuj temis pri la birdo. Estis nur tri - unu en [[Spadbeka kolibro]] mem, do cirkla kaj superflua, kaj aliaj en [[Kolibro]] kaj [[Lesbienoj]], kiuj krom tio havas ligilojn rekte al [[Spadbeka kolibro]], do ankaŭ tie ĝi estis superflua. Do [[Ensifera]] estas preta por forigo aŭ por alia ŝanĝo, se vi decidos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:20, 10 aŭg. 2026 (UTC) == [[Y-sistemo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Y-sistemo |kialo = Dubinda enciklopedieco. Dubinda gravo. Sen interna ligilo, sen alilingva ligilo, sen klara referenco, sen enkonduko: kio estas tio? Nur skemo, sen klarigo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 13 aŭgusto 2026 9:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = per tri poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:23, 15 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ĉio dubinda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. Tute senreferenca, infaneca variaĵo al la tradicia x-skribmaniero. Oni povas pripensi mem skribi siajn privatajn, esperantlingvajn mesaĝetojn al siaj amikoj aŭ familianoj en saĝtelefono per signo ^, *, ', #, y, q, °, ˘ aŭ iel ajn anstataŭ la ekzempla anstataŭaĵo x, sed tio ne necesigas apartajn novajn paĝojn [[^-sistemo]], [[*-sistemo]], [['-sistemo]], [[°-sistemo]] ktp. Rimarkante pri referencoj aŭ manko de ili: la sola referenco *[https://www.miavivo.net/grupoj/grafemologio/?wpappninja_v=zxo3sewiw diskuto pri ĉi sistemo] - ĉe: ''miavivo.net'' '''tute ne estas''' paĝo de "diskuto pri ĉi sistemo", sed nur meze de la paĝo havas unu frazon "Mi daŭrigis mian defion elpensi personan skribsistemon por Esperanto per nur latinaj literoj" de iu Bradford S. je 2024-01-15. Mi pensas ke tiu Bradford S. estas sincera - vere laŭ mia ideo temas pri "elpensita persona ideo", kiun eble antaŭ li jam elpensis iu Saŝa Ĉ. en Siberio en aŭ iu Tomiko W. en Japanio, sed kiu ĉiukaze estas privata, persona ludado. Eblas ludi, kompreneble, sed ne pri ĉiu kaprico necesas fari enciklopedian artikolon - krom se oni vere konvinkas ĉiujn aliajn vikipedianojn kaj kromajn legantojn per konvinkegaj ekstervikipediaj referencoj pri tio ke temas pri fortega movado kiun intertempe aktive subtenas 2 milionoj da esperantistoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:33, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Taraneh Javanbakht ]] == {{Propono de forigo |artikolo = Taraneh Javanbakht |kialo = Memreklamado. Transvikia spamaĵo.<br />Vidu ankaŭ: * [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Taraneh_Javanbakht_(4th_nomination)&oldid=1367706659 en:Wikipedia:Articles for deletion/Taraneh Javanbakht (4th nomination)] * [[:es:Wikipedia:Consultas de borrado/Taraneh Javanbakht]] * [[:simple:Wikipedia:Requests for deletion/Requests/2026/Taraneh Javanbakht]] |subskribo = [[Uzanto:Moscow Connection|Moscow Connection]] ([[Uzanto-Diskuto:Moscow Connection|diskuto]]) 21:00, 9 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 16 aŭgusto 2026 21:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = je kvar poraj voĉoj, nul kontraŭaj kaj dubaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:27, 17 aŭg. 2026 (UTC) }} Nu la juĝo ke temas pri senhonta memreklamo kaj transvikia spamaĵo eble estas iom akra kritiko, sed kvankam la mikroteksto (jam) estas sen klaraj esperantaj gramatikaj eraroj, ĉiukaze temas pri {{ŝ|ĝermeto}} de unu frazo kaj {{ŝ|orfa}} teksto. Sume la kritikaj kestoj estas dekoble pli grandaj ol la unu frazeto. Tio aspektas ne nur ĝermeto, sed jam sekiĝinta mizera planteto. Tial {{por|por}} forigo, se se ne okazos miraklo en 6 tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Memreklamo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:39, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:32, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Seroje Fioletovoje]] == {{Propono de forigo |artikolo = Seroje Fioletovoje |kialo = Mankas enciklopedia graveco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = mardo 1 septembro 2026 15:38 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} <s>{<nowiki/>{por}<nowiki/>}</s> Por kiel proponinto. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko. Mankas la biografiaj artikoloj kaj intervjuoj, do iuj ajn pruvoj de la enciklopedia graveco. La artikolo mem estas verkita en kripla lingvaĵo kun gramatikaj eraroj kaj stilaj fuŝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) {{por}}[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) {{Kontraŭ}} Multaj GLAT-aktivuloj havas artikolojn ĉi tie. Ri estis la sola civitano de Rusio, kiu provis organizi kontraŭmilitan akcion en Donecko.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 13:53, 31 aŭg. 2026 (UTC) :En Rusio estas multege da (ne-)GLAT-aktivuloj. Ĉu ni kreu artikolon pri ĉiu? Seksa identeco aŭ ties manko ne estas kriterio de enciklopedia graveco. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn en neniu kampo, inkluzive la socian aktivadon. Rilata ago (''akcio'' estas rusaĵo, cetere la teksto ĝenerale montras ke ĝia verkinto pensas ruse kaj malbone regas Esperanton) ricevis rimarkindan reagon nek en amaskomunikiloj, nek en politikaj rondoj. 0 + 0 = 0. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:42, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} Mi verŝajne ne estas objektiva, ĉar temas pri iu kiun mi konas/konis realvive, sed mi pensas ke tiu ĉi persono estas sufiĉe konata kaj influa por havi propran enciklopedian artikolon, ne nur en Esperanto, sed ankaŭ en la rusa kaj en la angla. Mi tamen devas konsenti, ke la artikolo en nuna stato estas vere fuŝa kaj ne estas sufiĉe bone argumentita per aŭtoritataj fontoj. Eĉ pri la nomo mi havas dubojn: kiom mi scias, Seroje Fioletovoje estas mortonomo, kaj nun la persono estas transvirino nomata Maria Ŝtern. Do mi nur malforte kontraŭas forigon de la artikolo.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:18, 3 sep. 2026 (UTC) {{malforte kontraŭ}} 0 + 0 + 0.5 -> 0 + 0 + 1 -> sufiĉas. Eble iu uzanto kiu scipovas la rusan povus eltiri na pli da informo subtenanta la gravecon el la ruslingvaj fontoj. Tre probable Seroe Fioletovoe atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko, same kiel ekzemple [[Stanislavo Belov]]. Ankaŭ vilaĝo kun 10 loĝantoj [[Dvo%C5%99i%C5%A1t%C4%9B_(Mnich)]] ne rikoltis rimarkindan reagon en amaskomunikiloj. Enciklopedia graveco estas limigita, sed postuloj en ĉi tiu vikio ne estas tre altaj, kaj oni apliku samajn regulojn al ĉiuj artikoloj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:10, 4 sep. 2026 (UTC) :Oni apliku la samajn postulojn al ĉiuj artikoloj. Mi proponis forigi artikolon [[Stanislavo Belov]], sed la komunumo decidis lasi ĝin. Cetere estus ridinde kompari artikolojn pri la sciencisto kun dekoj da sciencaj studaĵoj kaj artikoloj pri li mem en aŭtoritataj fontoj [https://writer-tyumen.ru/index.php?m=autor&aid=48 ekzemplo] kun artikolo pri persono, kiu nenion kreis, nek publikigis, nek ricevis iun ajn agnoskon en iu ajn fako. Tio estas la encikloedio, ne kolektejo de biografioj de ies amikoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:22, 4 sep. 2026 (UTC) == [[Esperanto Eksport']] == {{Propono de forigo |artikolo = Esperanto Eksport' |kialo = la indikoj baziĝas nur sur onidiroj - ne eblis iel ajn akiri konfirmojn, ne estas retejo, ne estas informoj... |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = sabato 5 septembro 2026 21:27 |forigita = jes |kialo de rezulto = kvar poraj kaj neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:20, 6 sep. 2026 (UTC) }} {{kom}} Se vi volas, vi povas ankoraŭ vidi la artikolan diskutpaĝon: Roberto, kiu mem enmetis la tekston, ne plu scias de kie li havis la informojn; Ulrich Matthias, kiu proksime kunlaboras kun esperantistoj en Madaaskaro, neniam aŭdis pri tiu projekto, kaj objektive ne eblas malkovri retejon aŭ informojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:08, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, ankaŭ la diskpaĝon [[Diskuto:Esperanto Eksport']] kaj Q-umon [[d:Q12347413]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:17, 30 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:19, 6 sep. 2026 (UTC) == [[Maco (hebra pasto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Maco (hebra pasto) |kialo = nura alidirektilo el misliterumita nomo al la ĝusta artikolo (tiu kompreneble ''ne'' estu forigita!, ''nur'' la alidirektilo!) |subskribo = [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-05 |forigita = jes |kialo de rezulto = teknika forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:32, 29 aŭg. 2026 (UTC) }} {{kom}} [[Maco (hebrea pasto)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:21, 3 sep. 2026 (UTC) == Mino-XXX == {{Propono de forigo |artikolo = Mino-XXX |kialo = fuŝa vortara artikolo, krome parte piratkopiita el PIV |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:18, 3 sep. 2026 (UTC) |tempo = 2026-09-10 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:35, 10 sep. 2026 (UTC) }} :{{por}}Nenecesa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:11, 4 sep. 2026 (UTC) == [[Ferenc Dunszt (kuracisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ferenc Dunszt (kuracisto) |kialo = Mi dubas pri enciklopedieco. Temas pri iu kiu estis arestita post la Dua Mondmilito. Oni rakontas nenion pri graveco dum lia kuracofico. Estas nenio en hungara vikio, kvankam estas kelkaj aliaj samnomuloj. Jam venis dubindaj artikoloj rilate al Dunst aŭ Dunszt. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:18, 4 sep. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 11 septembro 2026 17:45 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} : {{kom}} [[:d:Special:Contributions/~2026-48034-86]] [[:m:Special:CentralAuth/FDaero2]] Fontoj estas multaj ... iu hungarlingvulo prijuĝu ilin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:26, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} hungare estas 4 personoj kun tiu titolo, sed nek unu identas la Esperantan personon.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:04, 6 sep. 2026 (UTC) : {{kom}} Fakte mi timas pri lavango de fuŝaj hungaraj artikoloj rilataj al la familinomo Dunszt, kio ja iam okazis. Nun venas [[Gizella Mózer]], ŝajne nobelino kaj laboristino en fabriko. Pri la unua afero gapas tiu informo el komunista Hungario inter la 1950-aj kaj 1970-aj jaroj (laŭ referencoj). La nura referenco kiun mi povis konstati parolas pri Béláné Dunszt kaj ne pri Gizella Mózer. En la artikolo oni diras nenion pri la kialo de ambaŭ nomoj. Pri laboristino en fabriko mi dubas pri ties enciklopedieco. Ĉio indikas klopodojn por honori iaman familinomon. Mi petas same ties forigon. Kaj ĉio venas de anonimulo kun kiu ne eblas interkonsenti.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:26, 6 sep. 2026 (UTC) {{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:21, 7 sep. 2026 (UTC) 3re60d1dszvxs3g3b9r315dkticnv9v 0 368667 9472427 9470390 2026-09-10T11:51:11Z Verdulo 1002 /* Kalkulado de poentoj */ 9472427 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = Petanko | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = | kategorio = Sporto }} [[Dosiero:Pétanque players in Cannes (France) 2003.jpg|eta|320px|Ludantoj de petanko en [[Cannes]]]] [[Dosiero:Boule on grass.jpg|eta|320px|Ludgloboj ĉirkaŭ la "koŝoneo"]] '''Petanko''' ankaŭ dirita "petongo" (france: ''pétanque'' [petɑ̃k; okcitane: ''petanca'' [peˈtaŋkɔ]) estas [[Provenco|Provenca]] (sud-franca) varianto de [[globludo]]. La celo estas, starante en malgranda cirklo, ĵeti malplenajn metalajn globojn kiel eble proksimen al celglobeto - malgranda ligna globeto, nomata koŝoneo (''cochonnet'', signifanta porketo). ''Petanque'' devenas de "pieds tanqués" kio signifas "piedoj fiksitaj". Por ludi petankon oni bezonas malmultan infrastrukturon. La kampo de petankejo estas malmola tero aŭ gruzo. Simila al [[boĉo]] kaj [[herbejglobludo]], ĝi estas facila ludo en kiu pli gravas lerteco ol fizika forto. La nuna formo de petanko kreiĝis en La Ciotat, Francujo, apud Mediteraneo en 1907 de Jules Lenoir. Lenoir estis ŝatanto de [[provinca globludo]], sed ne povis kuri pro kripliga [[reŭmatismo]]. Tial li adaptigis la ludon, uzante la saman ekipaĵon sed ĵetante de starpozicio anstataŭ salti. En 1910, okazis la unua turniro de petanko en La Ciotat, kaj propagandiĝis la nunaj reguloj. La sporto kreskis tiel, ke ĝi fariĝis la ĉefa globludo en Francujo. Hodiaŭ 17 milionoj ludas petankon en Francujo, ĉefe dum somerferioj. Ĝi estas tre populara ankaŭ en apuda Hispanujo. En Anglujo, Kebekio kaj Usono, ekzistas diversaj kluboj petankaj. Plue, en sudorienta Azio, pro franca influo dum dudeka jarcento, petanko populariĝis en Laoso, Vjetnamio, Kamboĝo kaj Tajlando. == Kiel ludi == [[Dosiero:Petanque scoring example 1 point.png|eta|dekstra| Ĉi tie, la ruĝa globo estas plej proksima al la koŝoneo, kaj sekve proksima estas blua. Ruĝa gajnas unu poenton, blua neniom.]] [[Dosiero:Petanque scoring example 2 points.png|eta|dekstra|Ĉi tie du ruĝaj globoj estas plej proksimaj, tial kolektas du poentojn.]] Ludas petankon du, kvar aŭ ses ludantoj en du [[sporta teamo|teamoj]]. Se ludas unu aŭ du en ĉiu teamo, ĉiu ludanto lanĉos 3 globojn dum ĉiu ludperiodo, kaj se ludas tri poteame, ĉiu ĵetos 2 globojn. Post decidi kiu lanĉos unue, la unua lanĉanto desegnos rondon sur grundon proksimume 0,5m, kaj de ĉi tie ĉiu lanĉanto lanĉos. La unua lanĉanto ĵetos koŝoneon, inter 6m kaj 10m for, kaj pli ol 1m for de ĉiu ludejlimo. === Ludordo === La unua lanĉanto tiam lanĉos unuan globon. Tiam lanĉanto de alia teamo lanĉos. Oni ludas plu, ĉiun fojon, la lanĉanto estos teamo ne havanta globon plej proksiman al la koŝoneo. Post lanĉi ĉiujn globojn, oni mezuras kaj kalkulas poentojn, kaj la gajnante teamo desegnas novan rondon kie koŝoneo estis, kaj oni lanĉas koŝoneon denove por nova ludperiodo. === Kalkulado de poentoj === Ludado finiĝas kiam ĉiuj globoj estas forlanĉitaj, aŭ kiam la koŝoneo estas frapita ekster la ludejon. La gajnanta teamo kolektas unu poenton por ĉiu sia globo pli proksima al la koŝoneo ol la plej proksima globo de la alia teamo. Nur unu teamo povas poenti en ĉiu ludperiodo. Se la koŝoneo estas frapita el la ludejo, neniu teamo poentas, krom se ''nur'' la frapinta teamo ankoraŭ havas ĵetotajn globojn. Ĉikaze, la frapinta teamo ricevas unu poenton por ĉiu globo lanĉota. Kiu unue kolektas 13 poentojn gajnas. === Aliaj reguloj === # Se globo tuŝas barilon, ĝi ne plu validas kaj estas forprenenda. # Se la ludejon markas ŝnuroj, ĝi ne plu validas se ĝi tute transiras la ŝnuron. # Oni povas desegni la ĵetrondon en loko por ke ĝi estu 10m for de ludejlimo. # Estas permesate lanĉi al kia ajn alteco, aŭ eĉ ruligi ĝin, depende de ludsurfaco. # Lanĉanto ĵeti la globojn demalsupre, kun manplato turnita malsupren, por rotaciigi la globon retroen, kaj plej bone regi ĝin. # Ĉiu teamo havu taŭgajn mezurilojn. [[Bendmezurilo]] kutime sufiĉas, sed [[pinĉmezurilo]] aŭ [[ŝovmezurilo]] foje necesas. == Mondĉampionoj == Estas konkursata ĉiujare mondĉampioneco de petanko. En 2012, ĝi okazos en Marsejlo, Francujo. Pasinte, teamoj de 10 diversaj landoj gajnis en la Alta Grupo: * 26 fojojn Francujo : 1961, 1963, 1972, 1974, 1976, 1977, 1985, 1988, 1989, de 1991 al 1996, 1998, de 2001 al 2011 * 4 fojojn Svislando : 1965, 1966, 1973, 1980; * 3 fojojn Tunizio : 1983, 1986, 1997; * 3 fojojn Maroko : 1984, 1987, 1990 * 3 fojojn Belgujo : 1959, 1981, 2000; * 3 fojojn Italujo : 1975, 1978, 1979; * 2 fojojn Madagaskaro : 1999, 2011; * 1 fojon Alĝerio : 1964; * 1 fojon Hispanujo : 1971; * 1 fojon Monako : 1982; == Vidu ankaŭ == * [[Herbejglobludo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Teama sporto]] [[Kategorio:Provenco]] [[Kategorio:Sporto en Francio]] 2gxoyxrfee2vpch0q92jp8vobe63eyp 0 375891 9472279 9386629 2026-09-10T06:09:55Z Sj1mor 12103 9472279 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} En [[zoologio]], '''torporo'''<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://vortaro.net/#torporo_kd | titolo = torpor/o | verko = [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] 2020 | lingvo = eo}}</ref>, foje nomata '''portempa [[vintrodormo]]'''<ref>[https://web.archive.org/web/20090421164217/http://library.thinkquest.org/TQ0312800/badger.htm informo en la retejo ''library.thinkquest.org'', arkivigita en aprilo 2009] ({{en}})</ref> estas (kutime mallongperspektiva) stato de malkreskinta fiziologia agado en [[bestoj|besto]], kutime karakterizita per reduktita korpotemperaturo kaj indico de [[metabolo]]. == Priskribo == Torporo ofte kutimas helpi bestojn pluvivi dum periodoj de pli malvarmaj temperaturoj, kiam ĝi permesas al la organismo ŝpari la kvanton de [[energio]] kiu kutime ebligas konservi altan korpotemperaturon. Torporo povas esti ĉiujara (ofte dum vintro — tiukaze nomita '''[[vintra dormo]]''') aŭ ĉiutaga (ofte dum nokto). Dum la aktiva parto de sia diurno (tagnokto), bestoj kiuj spertas ĉiutagan torporon garantias normalan korpotemperaturon kaj agadonivelojn, sed faligas iliajn temperaturojn dum parto de la diurno (kutime nokto) por konservi energion. == Ekzemploj == Bestoj kiuj uzas torporon inkluzivas la jenon: * [[birdoj]] (precipe Cipseloformaj, eĉ malgrandegaj [[kolibroj]]) * kelkaj [[mamuloj]] kiel ekzemple [[muso]]j kaj [[vesperto]]j,<ref>http://nationalzoo.si.edu/conservationandscience/migratorybirds/webcam/hummingbirds.cfm</ref> * [[amfibio]]j == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Vintra dormo]], plurmonata stato de malkreskinta fiziologia agado en besto * [[Stuporo]] {{Projektoj|ReVo=torpor}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Fiziologio]] ncjksn7bjh0wwfrwpnjxwqx4acq8c4l 0 376544 9471954 8903662 2026-09-09T12:39:33Z Sj1mor 12103 9471954 wikitext text/x-wiki La '''moderna filozofio''' konvencie komenciĝas kun la [[Humanismo]] ([[15-a jarcento]] p.K.) kaj kun la revalorigo de la homo kaj ties sperto eminente tera kvankam neekskludanta la integran destinon de la homo, kaj finiĝas kun la figuro de [[Immanuel Kant]] ([[1724]] - [[1804]]), la pensulo, kiu malfermis la vojojn al [[Romantikismo]] kaj al la nuntempa [[filozofio]]. La trajto plej distinga estas fakte la intensigita [[antropocentrismo]], kiu en iuj pensuloj, precipe ĉirkaŭ la finiĝo de la [[18-a jarcento]], kun la [[klerismo]] albordiĝas al la relativismo kiu iuaspekte similas al tiu de [[pozitivismo]] kaj de la hodiaŭa filozofio. == Humanismo kaj renesanco == La [[renesanca filozofio]] renaskigis la [[novplatonismo]]n kaj la penson de [[Plotino]], tiam komplete identigitajn kun tiu de [[Platono]]; en ili ĉeestis ankaŭ konceptoj propraj de [[aristotelismo]]. Inter la epigonoj inspiritaj de tiu novsplatonismo elstaris en [[Germanio]] [[Nikolao el Kuzo]]. Tiu ĉi formulis metafizikon bazitan sur tiu kiu estis difinita [[apofata teologio|negativa teologio]] en la verkoj de la [[5-a jarcento]] atribuitaj al [[Pseŭdo-Dionizio la Areopagano]], asertante <ref>sed interpretante [[Sokrato]]n laŭ la ĝusta penso de Platono.</ref> ke la vera saĝulo estas kiu, sciante ke mem ne scias, posedas do la [[Dokta nescio|"doktan nescion"]]: unuflanke li scias ke Dio estas transe de ĉio, eĉ de la penso, kaj tial estas neatingebla per la filozofio; aliflanke li scias ke Dio estas difinebla almenaŭ nivele de la Esto, ĉar Li estas la celo al kiu la racio anhelas. La filozofio devas tial kulmini en la [[religio]]. Dio tial estas la fundamento de la [[racio|racieco]], sed pri Li oni povas atingi nur scion [[intuicio|intuician]] ĉar la Vero ne estas io posedebla sed io de kiu oni estas posedata. En [[Italio]] filozofiis [[Marsilio Ficino]] kaj [[Johano Piko de la Mirandolo]]. Ficino konceptis platonismon kiel veran kaj propran propedeŭtikon al la kristana kredo, titolante sian precipan verkon ''Theologia platonica''. Sammaniere Piko celis akordigi platonismon kun aristotelismo, ekzaltante la homon pro la fakto ke nur lin Dio provizis per la dono de la libero. La Pika filozofio, spite de iu indulgo ĉe najvecaj kredaĵoj, pro mensa proceduro kaj filozofiaj atingoj estas kalkulita inter la kristanaj humanistoj. En tiu renovigita kultura etoso reprenis vigoron la emblema disciplino de tiu periodo: [[alkemio]] kiu rolis kelkmaniere antaŭesplorista fazo de la [[kemio]] kaj de la moderna scienco. Kultisto pri alkemio estis aparte [[Giordano Bruno]], kiu atribuis al la senlima spaca kontinuo la karakterizon de senfineco kontraste kun la skolastikuloj kiuj atribuis al la ''senlima'' spaco karakterizon de fineco. Se la spaco estas senfina, nenio estas centra kaj do la tero perdas sian “orgojlan” centrecon al ĝi asignitan de la samtempa geocentrismo. == La scienca revolucio == En tiu etoso, pri aparta rolo taskiĝis la scienco, kiu, malproksimiĝante el aprioraj sistemoj kaj vizioj transcendaj, nome startante kaj procedante kun la sola racio, adresiĝas ĉiam pli al la esplorado de la kampo de la [[naturo]] pere de matematikaj kaj fizikaj instrumentoj, danke al la novaj malkovraĵoj aŭ deduktaĵoj de scienculoj kaj pensuloj kiel pastro [[Koperniko]], [[Francis Bacon]], [[Galilejo]], [[Kartezio]], [[Isaac Newton|Newton]]. Dum en la klasika filozofio la plej sekvata [[scienca metodo]] estis konsiderita tiu [[matematiko|matematika]]-[[dedukto|dedukta]], bazita sur la aristotela idealo celanta atingi la [[esenco]]n de la realo pere de procedo [[demonstro|demonstra]], en la moderna epoko oni pli estimas kaj uzas tiun “eksperimentan”: oni komencas taksi scienca kaj valida nur la amplekson da scioj fontigitaj per la esplora eksperimenta [[sperto]]. Kaj ĉar ĉiu eksperimento devas esti gvidata de komenca “hipotezo”, sekvanta antaŭestablitajn kriteriojn, la nova scienca metodo eknomiĝas [[Hipotezo|hipoteza]]-eksperimenta. [[Galileo Galilei]], la unua, projektis analizon limigitan al la aspektoj [[Kvanto|kvantaj]] de la realo, rezignante al la scio pri la aspektoj [[kvalito|kvalitaj]] kaj pri la esencoj (kiuj estis la celo de la klasika scienco). Kun Galilejo al la matematiko estis ĉiukaze asignita fundamenta rolo. Oni povas diri ke li kunigis la avantaĝojn de la matematika metodo al tiuj de la eksperimenta. Sufiĉas pensi al la leĝoj pri [[falo de la pezaĵoj]], ellaboritaj de Galilejo antaŭĉio kiel matematika hipotezo, kaj poste kontrolitaj per eksperimentoj intence pretigitaj. Samtempa de Galilejo estis Francis Bacon, kiu aparte polemikas kun la matematika-dedukta metodo de Aristotelo. Bacon lokigas la [[intuicio]]n fundamento de la scienco, nome la procedo kiu iru el apartaj kazoj al la universalaj leĝoj. Li provis konstrui rigoran metodon (la'''Organum''), al kiu li intencis revenigi ĉiujn aspektojn de la realo, pere de kiu povi eviti tiujn antaŭjuĝojn (la ''Idola'') kiuj barus la realan percepton de la fenomenoj de la naturo. Sekve ankaŭ Newton adheros al la indukta metodo de Bacon; rimarkindas ke ankaŭ Newton utiligas matematikon por priskribi naturajn fenomenojn (oni memoru la leĝojn de la [[gravito]]), sed kun li ekfalas tiu fido je iu matematika strukturo de la universo kiun ankoraŭ Galilejo starigis ĉe la bazo de sia pruvometodo. == Kartezio kaj raciismo == Enirinte la medion de la [[scienca revolucio]], [[Kartezio]] engaĝiĝis serĉi la veron per la filozofio; por tion fari li delokis la gravitcentron el la “celo” al la “instrumento”, nome sin koncentrante pli sur la sekvenda [[metodo]] ol sur la atingendaj celoj. Li spuris Bacon, sed startante el la kontraŭa perspektivo: li celis krei la “establon de la scio” por fondi la aŭtonomion de la scio. Tiel naskiĝis la koncepto de “filozofia sistemo”, alidirite sistemo kiu estas konstruata ekde ĝiaj fundamentoj. Kartezio konvinkiĝis ke la baza kriterio de la vero estas la evidento, nome tio kio aperas simple kaj sendiskute certa. Antaŭe li formetis la ideon ke la evidento fontas el la [[sensaco|sensa percepto]], aŭ ankaŭ el la matematikaj kaj geometriaj scioj, poste li konvinkiĝis ke la sola certeco kiu restas al la homo kuŝas en la fakto de la [[dubo]] ĉar en la dubo oni ne povas dubi pri la dubo mem. Li certasence reprenis [[Aŭgusteno el Hipono|Aŭgustenon]], sed reversante la perspektivon: laŭ Aŭgusteno, fakte, la dubo estis esprimo de vero (kaj tiu ĉi restadis [[Transcendo|integra]]); Kartezio, male, asertas ke la dubo fontigas la veron, nome “antaŭas” la veron mem. La fakto de la dubo (''Cogito'' = mi pensas) permesas dedukti la eston aŭ la veron: ''[[Cogito ergo sum| Mi pensas do mi estas]]''. La dubo tial fariĝas “metoda”: kaj ĝi atingas la pravigon por si mem (kaj ne sur la bazo de la vero), ĝi taskiĝas en la distingo de la vero kaj malvero. El tio devenis rompo inter la dimensio [[Sciteorio|gnoseologia]] (nome pri la sfero de la kono) kaj tiu de la [[ontologio|ontologia]], inter la ''[[res cogitans]] kaj la [[res extensa]]'' (inter la realo pensanta kaj la realo spacokupanta), pro la fakto ke la esto rezultas submetita al la penso, kaj la vero objekto posedebla. Parolante pri la certeco pri si, Kartezio tial konfluas ĝis, formulante tri [[Ontologia pruvo|ontologiajn pruvojn]], al la ''certeco pri la ekzisto de [[Dio]],'' kiu en lia ''koncepto estas [[Bono kaj malbono|bono]]'' kaj do ''ne povas trompi la homon:'' Dio mem sin farus garantianto pri la [[metodo]], ebligante ke la filozofo pliprocedu en la konstruo de sia “establo de scio”. Tiamaniere li falis, laŭ la juĝo de iuj liaj samtempuloj, en eraran rondon: nome startante el la logiko de sia penso li atingas la pruvon pri la ekzisto de Dio, sur kiu baziĝas por monstri la ĝustecon de sia logiko. <ref>Pri la provo de kartezio fondi aŭtonomion de la racio, kaj pri la diskutata solipsisma cirkleco de lia penso, vidu [http://www.emsf.rai.it/interviste/interviste.asp?d=241 intervjuo al Vittorio Hösle: ''La modernità di Cartesio''.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061010213458/http://www.emsf.rai.it/interviste/interviste.asp?d=241 |date=2006-10-10 }}</ref> La pozicio de Kartezio pro tio ricevis la kritikojn de [[Blaise Pascal]], apoganto de la reveno al la tradicio aŭgustena: laŭ Pascal, Kartezio eluzis Dion kiel ilon anstataŭ kiel celon. Pascal estis, krome, semanto de anticipaj spuroj de kristana [[Ekzistadismo]], kiu ŝuldas al la racio la kulpan pretendon baziĝi nur sur sin mem. == Spinoza kaj Leibniz == Ankaŭ la nederlandano [[Baruch Spinoza|Spinoza]] engaĝiĝis ripari la supozitajn erarojn de Kartezio, remetante Dion kaj [[intuicio]]n supre de la racia penso, tiel li povis reenkonduki al unusola principo, nome al unusola substanco, la dualismon kiun Kartezio postulis enirigante ''[[res cogitans]]'' (la aĵon pensantan) kaj ''[[res extensa]]'' (la aĵon spacan). Spinoza plenumis originan sintezon de la nova scienco de sia tempo kaj de la tradicia metafiziko (precipe tiu de [[novplatonismo|novplatona]] stampo). Li reestablis la integrecon de la kartezia racieco identigante la [[penso]]n kun la [[esto]], kaj eĉ Dion kun la naturo. Tia [[panteismo]] ne signifis tamen, laŭ li, [[materiismo]]n <ref>[http://www.fogliospinoziano.it/freud.pdf Armando Brissoni, epistemologo dell’Ass. It. "Amici di Spinoza"].</ref> ĉar Spinoza ĉiam postulis la antaŭecon-prioritaton de Dio kaj de la Spirito rilate la naturon, neniam konceptatan aŭtonoman aŭ memelstariĝantan.<ref>Vidu [http://www.emsf.rai.it/interviste/interviste.asp?d=470 Hösle, ''Introduzione a Spinoza''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080312004213/http://www.emsf.rai.it/interviste/interviste.asp?d=470 |date=2008-03-12 }}. Tamen la penso de Spinoza estis tuj kulpigita, preter liaj intencoj, pri materiismo kaj ekskomunikita kaj forigita el lia hebrea [[religia komunumo]] </ref> Nova tipo de racieco estis ellaborita de [[Gottfried Wilhelm Leibniz]], sed pli artika kaj kapabla akordigi la spinoza-an unuecon kun la plurfaceta realo, kiu garantiu la [[libera volo|liberan volon]] de la unuopuloj: kvankam subdividante la [[Esto]]n laŭ sennombraj [[monado]]j, ĉi tiuj laŭ Leibniz estas ĉiuj koordinataj laŭ [[harmonio]] antaŭestablita de Dio. Polemikante kun la [[empiriismo]] de [[John Locke|Locke]], Leibniz reasertis la platonan tezon de [[denaskismo]] rilate la scikapablon, subtenante ke la scio ne estas simpla ricevo de datumoj, sed aktiveco [[Memkomscienco|memkonscia]] kiu malkovras la logikajn rilatojn ekzistantajn inter la ideoj. Leibniz kritikis Kartezion, laŭ kiu ekzistis nur ĉio pri kio oni havas konscion (kaj do se oni ne havas konscion pri io, ne aserteblas ekzisto de ĝi)<ref> Tiu interpreto, tamen, ne estis akceptata de ĉiuj samtempuloj</ref>: Laŭ Leibniz, male, ekzistas ankaŭ la pensoj [[nekonscio|nekonsciaj]]. La leibniza mondo, animata de sennombraj fortoj, estis portanto de substanca optimismo, rezultante el la [[teodikeo]], doktrino per kiu li provis igi komprenebla ankaŭ la malbonon en la mondo danke al la fakto ke Dio, inter la senfinaj mondoj eblaj, fine decidis krei la plejbonan.<ref>Pro tiu optimismo, Leibnis altiris sur sin la kritikojn de Voltaire okaze de la tragika tertremo de [[Lisbono]] (1755). Tiukaze Voltaire ne kritikis la kristanan [[Dia Providenco|Providencon]], sed la optimisman Leibnizan Providencon</ref> == Empiriismo anglosaksa == Pensado tute materiisma komenciĝis produktiĝi en [[Anglio]], ĉiam en la [[16-a jarcento]], fakte reproponante la [[Demokrito|demokritan]] [[meĥanikismo]]n, laŭ kiu la naturaj fenomenoj estus tute rekondukeblaj al meĥanismaj leĝoj de [[kaŭzo (filozofio)|kaŭzo-efiko]]. Al tiuj teorioj adheris la unua [[Thomas Hobbes]], kaj sekve super ĉio [[Isaac Newton|Newton]]. Tiu takso pri la leĝoj de naturo estas ankaŭ nomata [[determinismo]] kiu tamen ne etendiĝis al la libera volo. Ke la naturo fenomenas laŭ precizaj kaj konstantaj leĝoj ekscitis facile komunan konsenton; sed tiu tezo kuntrenis, fakte sed ne necese, konsekvencojn kutime repuŝatajn. Ĉiam en Anglio oni konstatis, samtempe kun la naskiĝo de empiriismo, la naskiĝon de la tezo laŭ kiu la scio ne devenas el ideoj kunnaskaj en la [[intelekto]] kaj alireblaj pere de intuicio sed per la ago de la sensoj kaj tiel estis proponita neta apartigo inter esto kaj penso, aŭ inter la [[sperto]] unuflanke kaj la menso aliflanke, <ref>Wilfrid Sellars, ''Empirismo e filosofia della mente'', Einaudi, Torino 2004.</ref> kiu rezultas esti “modlita” kiel matrico. La esto tial estas identigita kun la konstato: kio ne estas konstatebla, “pozitive” eksperimentebla, ne havas valoron, nek povas konfidi objektivan valoron al la homa penso; tio estis ĝuste la kontraŭo de la “negativa” (apofata) teologio. La unua elstarulo de empiriismo estis Locke. Komence de la [[18-a jarcento]] allogiĝis al empiriisma fluo ankaŭ la ekleziulo [[George Berkeley]], kiu provis reirigi la sensan sperton al la spirita principo, nome Dio, asertante ke ''esse est percipi'' (la esto estas percepto), nome ke la sensa sperto estas eĉ kreanto de la esto. Estis finfine la skota [[David Hume]] kiu enkondukis empiriismon al la ekstremaj konsekvencoj, subtenante ke ne eĉ la sensa sperto povas konfidi objektivan valoron al homa scio, ĉar temas pri du niveloj komplete apartigitaj: laŭ Hume, tio kion oni taksas fundita ĉar racia, estas, male, frukto de [[instinkto]], nome de kutimo kiu havas neniun ligon kun la realo. Ekzemple, la rilato kaŭzo-efiko kiu ligas inter si du fenomenojn, laŭ Hume, havas neniun valoron objektivan, sed ĝi ŝuldiĝas al puŝo-altiro tute subjektiva: la ideo kiu ligas la du fenomenojn, do, havas neniun logikan fundamenton, sed naskiĝus el la fakto ke ili sin montras kutime okazantaj sinsekve. == Klerismo == En [[Francio]], Italio, Germanio, Belgio, Hispanio dume disvolviĝis la movado de [[klerismo]], kies plejgravaj epigonoj estis [[Voltaire]], [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]], kaj [[Charles Montesquieu]]. Klerismo intencis unuanivele elstarigi la racion, pensitan kiel racion “direktatan”: se fakte, unuflanke ĝi referencis al la humanismo per la atribuo al la homo apartan centrecon, aliflanke ĝi tamen ne nur celis dekroĉi la racion el ĉiu transcenda startvidpunkto, sed ankaŭ juĝi ĝin nebezonata aŭ senutila se ne malutila. Tion atestas la kritiko al la pozitivaj religioj kaj ĝenerale al la metafizikaj sistemoj. Alia baza temaro de tiu periodo de la filozofio estas la politika lukto: okazas ĝuste en tiuj jarcentoj ke disvolviĝas la plej varia kaj signifa okcidenta politika pripensado, kiu en la moderna epoko antaŭe naskiĝis pere de [[Makiavelo|Niccolò Machiavelli]], poste pasigis tra la proponoj [[monarkiismo|monarkiismaj]] kaj absolutismaj de [[Hobbes]], pliposte pridiskutis la unuan “liberalan” ideon de [[John Locke|Locke]], kaj nun fine per Montesquieu kaj Rousseau flegas la ideon de iu socio kreita laŭ la kriterioj de la racio. La kritiko kontraŭ [[superstiĉo]] foje fariĝis kritiko kontraŭ la religio mem, eĉ kontraŭ la ebleco de religio revelaciita. == Kritikismo de Kant == En la kornico de klerismo eniriĝas, ĉe la finiĝo de [[18-a jarcento]], la pripensado de [[Immanuel Kant]], provokita de la [[skeptikismo]] de Hume. Spite de sia ŝulda admiro pro lia liverita okazo foriĝi el sia [[dogmismo|dogma sonĝo]], Kant lin kritikas rimarkigante liajn kontraŭdirojn: Hume pretendis atingi la objektivecon el vidpunkto siavice neobjektiva (aŭ “trans-“objektiva), spite de la fakto ke Hume mem estis deklarinta ke temis pri neebla vidpunkto. Akceptinte ke la objektiveco estas nekonebla, fakte, Hume, per tiu objektiva juĝo kaj, plue, per la senvalorigo de la [[principo de kaŭzeco]], praktike tiujn valorigis, precipe la principon de kaŭzeco, opiniante ke ĝia fonto troviĝas en la [[kutimo]]. Hume, entute, estis viktimo de la metafizika antaŭjuĝo, nome de la maniero abstrakta kaj fora de objektiveco. Kant tiam sin proponas transpasi la racion tra la [[kritikismo|kritikisma]] ekzamenado, kion li faris en la verko “Kritiko pri la pura racio”, por senmaskigi ĝian pretendon elstariĝi kiel aŭtonoma entaĵo, kiu transiras la limojn de sia kompetenteco. Kant elektis sian taskon: esplori ne la veron, sed la eblon de aliro al la vero. Por solvi la kontraŭdirojn inter raciistoj kaj empiriistoj, Kant realigis la ''[[Kopernika revolucio|kopernikan revolucion]]'' de la penso, asertante ke se unuflanke raciismo ne estas aŭtonoma sed bezonanta la sperton por aspiri al la objektiva scio, aliflanke estas ĝuste la persensa sperto kiu estas modlita de la racio, kaj ne la kontraŭo. La elstareco de Kant kuŝas precipe en la ''[[Kritiko pri la racio praktika]]'' pro la graveco atribuata al la morala sento, fondante ankaŭ sur la racio la [[Etiko|etikan]] agadon: la morala leĝo kiun la racio al si donas, kaj al kiu ĝi spontanee obeas, fariĝas laŭ Kant universala kaj necesa garantio de la [[Libera volo|libereco]], de la anima [[senmorteco]] kaj de la [[Konebleco pri la ekzisto de Dio |ekzisto de Dio]], objektivoj neatingeblaj per la uzo de la pura racio. == Aliaj filozofiaj movadoj == Se ĝenerale iom forlasita, kiel jam dirite, estas la atento al la metafiziko, ĝuste en la finiĝo de la [[18-a jarcento]] ĝi estos reenkampita de Kant mem kiel vokiĝo de la homa estulo. Estis kun tia sopiro pri Absoluto ke albordiĝas la [[Romantikismo]]. Konfidanto en la metafiziko estas ankaŭ [[Giambattista Vico]], kiu tamen timas ke la filozofia sistemo de Kartezio ne kapablas atingi la bordojn de la metafiziko: lia “Scienza Nuova” klare rekuperas kaj konfirmas, per novaj vojoj, la antikvajn metafizikajn tezojn. Ekstrema kritikanto de la scienca esplora metodo, kiun la aristotela tradicio ankoraŭ malpermesis plikreskigi la sciencajn konojn, estis la Abato [[Pierre Gassendi]]; sed lia filozofia engaĝiĝo celis akordigi sciencon kaj filozofion startante el la skeptikismo kaj rifuzante ĉiujn ''auctoritates'' (antikvaj normoj sugestitaj de antikvuloj). [[Nikolao Malebranche]] proponis tiun kiun oni poste difinis [[Okazismo]], nome: ĉiuj sensaĵoj estas okazo por ke Dio perceptigu al la menso la ideojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * C. Esposito, S. Poggi, ''Filosofia moderna'', a cura di G. D'Aniello, Cortina Raffaello, 2006 ISBN 88-6030-062-2 * F. Giannelli, R. Bicicchi, ''Filosofia / Il pensiero moderno'', ed. Liberamente, 2008 ISBN 88-6311-007-7 * Giuseppe Riconda, ''Pensiero tradizionale e pensiero moderno'', in «Annuario filosofico», 3, Mursia, 1987 {{Projektoj}} [[Kategorio:Moderna filozofio| ]] [[Kategorio:Okcidenta filozofio]] [[Kategorio:Historio de filozofio]] 2h7fezgu1ey9je13yg3f0c5uhrbkpk2 0 377284 9472088 8804186 2026-09-09T17:18:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472088 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 3372 ''Bratijchuk'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 3372 Bratijchuk |Aliaj_nomoj = '''1976 SP₄'''; 1972 VK₁;<br />1972 YA₁; 1981 YW;<br />1982 AP; A921 GA |Dato_de_malkovro = {{dato|24|septembro|1976}} |Malkovrinto = [[Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ|Nikolaj Ĉerniĥ]] |Loko_de_malkovro = [[Nauĉno (Baĥĉisaraja distrikto)|Nauĉno]] ([[Ukrainio]]) |Epoko = 2455800.5 {{dato|27|aŭgusto|2011}} TDB |Granda_duonakso = 402,849 [[1 E9 m|Gm]] (2,693 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 345,619 Gm (2,310 AU) |Apoapsido = 460,079 Gm (3,075 AU) |Discentreco = 0,142 |Periodo = 1614,075 [[tago]]j (4,419 [[jaro]]j) |Cirkulrapido = 18,15 km/s |Klinangulo = 3,284° |Meza_anomaliangulo = 298,833° |Longitudo_de_suprenira_nodo = 19,355° |Argumento_de_periapsido = 20,047° |Absoluta_magnitudo = 12,3 }} '''3372 ''Bratijchuk''''' estas [[asteroido]] de la [[asteroida zono]]. == Malkovro == Ĝi estis malkovrita la [[24-an de septembro]] [[1976]] de la [[Rusio|rusa]] [[astronomo]] [[Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ]] elde la [[Krimea astrofizika observatorio]] de [[Nauĉno (Baĥĉisaraja distrikto)|Nauĉno]] en [[Ukrainio]]. == Nomo == Ĝi estis nomita en honoro de la ukraina [[Sovetunio|soveta]] astronomino kaj [[optiko|optikistino]] [[Motrja Vasiljevna Bratijĉuk]] ([[Cirila alfabeto|cirile ruse]] ''Мотря Васильевна Братийчук'', ukraine ''[[:uk:Братійчук Мотря Василівна|Мотря Василівна Братійчук]]''<ref>[http://www.umoloda.kiev.ua/number/45/171/867/ Мотря Братійчук: жінка й астероїд (''Motrja Vasiljevna Bratijĉuk, virino kaj asteroido'') el "Украіна Молода"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080516005014/http://www.umoloda.kiev.ua/number/45/171/867/ |date=2008-05-16 }} {{lingvokodo|uk}}</ref>, [[1927]]–[[2001]]). == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo: http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|3372-bratijchuk-1976-sp4}} {{sinsekvo |antaŭ = ''[[3371 Giacconi]]'' |dosiero = |post = ''[[3373 Koktebelia]]'' |titolo = [[Listo de asteroidoj (3001 - 4000)#3351-3400|Listo de asteroidoj (3001 - 4000)]] |periodo = '''3372 ''Bratijchuk''''' }} {{DEFAŬLTORDIGO:Bratijchuk}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1976]] g3cibf5hcqhbv4pr3jrbfcezyv99qw0 0 381609 9471960 9429638 2026-09-09T12:40:06Z Sj1mor 12103 9471960 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=AM}} '''Abovjan''' aŭ '''Abovian''' (armene : Աբովյան ), estas urba kaj urba municipa komunumo en [[Armenio]] ene de la provinco [[Kotajko]] . Ĝi situas 16 kilometrojn nordoriente de [[Erevano]] kaj 32 kilometrojn sudoriente de la provinca ĉefurbo [[Hrazdan]]. Laŭ la censo de 2011, la loĝantaro de la urbo estas 43.495, malpli ol 59.000 raportitaj ĉe la censo de 1989. Nuntempe la urbo havas proksimuman loĝantaron de 35,400 laŭ la oficiala takso de 2016. Kun aŭtovojo kaj fervojo tra la urbo konektanta Erevanon al la regionoj de la nordoriento, Abovjan estas konsiderata satelita urbo de la armena ĉefurbo. Tial, Abovjan estas ĝenerale konata kiel la "norda pordego de Erevano". Abovjan kovras areon de ĉirkaŭ 11 kvadrataj kilometroj. == Etimologio == La nuna Abovjan antaŭe ekzistis kiel malgranda vilaĝo konata kiel ''Elar''. En 1961, la vilaĝo estis renomita ''Abovjan'' honore al la armena elstara verkisto [[Ĥaĉatur Abovjan]]. En 1963 oficiale fondiĝis la urba komunumo Abovjan. == Historio == [[Dosiero:Abovyan, Jan. 2016 (6), Ara mountain in the background.jpg|eta|maldekstra|[[Ara (monto)|Monto Ara]] superrigardante la urbon el la nordokcidento]] [[Dosiero:Abovyan central square.jpg|eta|maldekstre | thumb | Ĉefplaco de Abovjan]] Dum la elfosadoj de 1960 gviditaj de historiisto Mesrop Smbatianc, la restaĵoj deCiklopea fortikaĵo el la 2-a jarmilo a.K., praa tombejo kaj malnovaj ŝirmejoj kun pluraj objektoj, kiuj reprezentas la 3 stadiojn de la [[Bronzepoko]], estis trovitaj en la areo de Abovjan Smbatianc ankaŭ trovis urartan kojnoskribon el la 8-a jarcento a.K. kiu estis tie forlasita de la reĝo [[Argiŝti la 1-a|Argiŝto la 1-a]], kiu rilatas al la konkero de la "lando de Darani" (la antaŭ-Urarta nomo de nuntempa Abovjan-areo). La elfosadoj gviditaj fare de Smbatiants rivelis ke la areo de nuntempa Abovjan estis loĝita ekde la fino de la 4-a jarcento a.K. Dum la antikva [[Reĝlando Armenio]], la okcidenta regiono de nuntempa Abovjan estis parto de la kantono Kotajko de la historia provinco Ajrarato dum la orienta areo estis parto de "Mazaz" kantono de la sama provinco. Inter la 5-a kaj 7-a jarcentoj p.K., la regiono estis donita al la nobela armena dinastio Amatuni. Post la selĝuka invado de Armenio, la areo iĝis konata kiel ''Elar'' . Laŭ la armena historiisto [[Stepanos Orbeljan]] de la 13-a jarcento, Elar fariĝis parto de la [[Kartvela reĝlando|Reĝlando Kartvelio]]. Poste, la regiono de Elar estis donita al princo Liparit Orbeljan fare de princo Ivane Mĥargrdzeli . Komence de la 16-a jarcento, [[Orienta Armenio]] troviĝis sub la persa regado, kaj Elar iĝis parto de la ''Erivan Beglarbegi'' kaj poste de la [[Ĥanato de Erevano]]. Post la rusa konkero de Armenio en 1828, Elar iĝis parto de la Armena provinco kaj poste de la [[Erevana gubernio|Erevana Gubernio]] formita en 1850. La malgranda vilaĝo Elar (nuntempe parto de Abovjan) restis la plej granda setlejo en la areo ĝis 1961, kiam ĝi estis renomita Abovjan honore al la armena verkisto [[Ĥaĉatur Abovjan]]. 2 jarojn poste en 1963, la urbo Abovjan estis fondita per la decido de la soveta registaro, inkluzive de la vilaĝo Elar kaj la ĉirkaŭaj regionoj. La moderna urbo estis konstruita en 1962–1963 sur altebenaĵo situanta inter riveroj Hrazdan kaj Azat . Ĝi rapide disvolviĝis kiel industria centro ene de la [[Armena Soveta Socialisma Respubliko|Armena SSR]]. La urbo estis planita por inkluzivi 8 loĝkvartalojn (loke konataj kiel mikrodistriktoj), kaj industrian distrikton. == Geografio kaj klimato == [[Dosiero:Abovyan and Mount Hatis(September 2015).jpg|eta|Abovjan kaj monto Hatis]] Abovjan estas konstruita sur Kotajka altebenaĵo inter la riveroj Hrazdan, Azat kaj Getar je alteco de 1.450 metroj super la marnivelo. Ĝi estas ĉirkaŭita de vulkano Gutanasar de [[Geghama montaro|montoj Gegham]] de nordo, monto Hatis oriente, altaĵoj de Nork sude, gorĝo Hrazdan okcidente kaj monto Ara nordokcidente. La klimato estas kontinenta kaj seka kun relative varmaj someroj kaj malvarmaj vintroj.<ref name="Climate-Data.org"> {{citaĵo el la reto|url = https://en.climate-data.org/location/21596/|titolo= Climate: Abovyan|eldoninto= Climate-Data.org|alirdato= 15an de aŭgusto 2018}} </ref> == Loĝantaro == [[Dosiero:Street in Abovyan 15.07.2017.jpg|eta|Strato Rusio]] Pli ol 90% de la loĝantaro estas etnaj armenoj, ĉefe de la [[armena diasporo]], kiu estis translokigita el [[Armenoj en Sirio|Sirio]], [[Armenoj en Irano|Irano]] kaj [[Armenoj en Libano|Libano]] dum la 1960-aj jaroj. Malgrandaj komunumoj de [[kurdoj]], [[jezidoj]], [[rusoj]] kaj [[asirianoj]] ankaŭ troviĝas en la urbo. Laŭ la censo de 2011, Abovjan estas la 5-a plej granda urbo en Armenio laŭ loĝantaro. Jen la loĝantara templinio de Abovjan ''(notu ke la ciferoj montritaj inter 1873 kaj 1959 rilatas al la loĝantaro de Elar-vilaĝo, nun kvartalo ene de Abovjan)'' : {| class="wikitable" !Jaro |1873 |1897 |1926 |1939 |1959 |1970 |1973 |1976 |1989 |2001 |2011 |2016 |- !Loĝantaro |360 |548 |897 |1,024 |2.289 |14.700 |28.500 |38.400 |58,671 |44.596 |43.495 |35.400 |} La kuracado en la urbo estas servita de la Medicina Centro Abovjan Rubik Harutyunyan, la Akuŝejo de Abovjan, la Respublikana Kontraŭtuberkuloza Apoteko kaj la Klinika Hospitalo Sankta Maria. == Religio == [[Dosiero:Abovyan Surb Hovhannes church-1.JPG|eta|thumb | maldekstre | Preĝejo Sankta Johano Baptisto, Abovjan.]] La plimulto de la loĝantaro de Abovjan estas [[armenoj]], kiuj apartenas al la [[Armena Apostola Eklezio]]. La plej malnova staranta preĝejo en la urbo estas la preĝejo Surp Stepanos el 1851. Ĝi restis fermita ekde la sovetiaj tagoj ĝis 2010 kiam ĝi estis tute renovigita kaj ree malfermita por la publiko la 28an de novembro de la sama jaro. La alia preĝejo de la urbo estas la [[Preĝejo Sankta Johano Baptisto (Abovjan)|preĝejo Sankta Johano Baptisto]] malfermita en 2013 per la klopodoj kaj financado de la armena [[Oligarkio|oligarko]] [[Gagik Carukjan]]. La arkitekto de la preĝejo estas Artak Ghuljan. Ĝi estas unu el la plej grandaj kaj imponaj preĝejoj en Armenio. En Abovjan ankaŭ loĝas malgranda rusa [[religia komunumo]] de la [[Molokanismo|molokanoj]]. == Kulturo == [[Dosiero:Khachkar in Abovyan.jpg|eta|maldekstre | Ĥaĉkaro en Abovjan]] Abovyan havas kulturan palacon, publikan bibliotekon kaj komunuman krean centron por infanoj kaj adoleskantoj. La urbo ankaŭ estas hejmo de muzeo malfermita en 1982 kaj dediĉita al la frateco kaj amikeco inter la armenaj kaj rusaj nacioj. La ĵus renovigita teatro de Abovjan havas regulan horaron de teatraj spektakloj.<ref>[http://www.panorama.am/am/news/2015/10/02/theater/1455814 Abovyan festivals]. panorama.am (2015-10-02)</ref> La ''Abovjan-tago'' estas festata ĉiujare meze de oktobro. La urbo antaŭe havis kinejon dum la sovetiaj tagoj. Tamen ĝi nuntempe estas uzata kiel komerca centro. == Transportado == Estante proksimume situanta en nordorienta parto de la landa ĉefurbo Erevano, Abovjan estas rekte ligita al ĝi per busoj kaj mikrobusoj funkciantaj 24 horojn tage. La Aŭtovojo H-1 ligas Abovjan kun Erevano, dum la Aŭtovojo M-4 ligas la urbon kun la resto de Armenio. Estante satelita urbo de la ĉefurbo Erevano , Abovjan estas ligita kun la ĉefurbo per publikaj kamionetoj, loke konataj kiel ''[[Marŝrutko|marŝrutka]]''. Ĉi tiuj veturiloj estas ĉefe rus-fabrikitaj kamionetoj [[GAZelle]] kun 13 sidlokoj, kiuj havas regulajn vojaĝojn inter la du urboj dum la tuta tago. == Ekonomio == [[Dosiero:Սուրբ Հովհաննես Մկրտչի եկեղեցի.jpg|eta|Aera vidaĵo de la urbocentro]] Abovjan estis fondita de la sovetianoj kiel industria urbo. Ĝi havis multajn grandajn industriajn firmaojn ĝis la [[Dissolvo de Sovetunio|falo de Sovetunio]], inkluzive de betona fabrikejo, ŝtonprilabora fabrikejo kaj kemia fabrikejo. La urbo havas industrian distrikton situantan en la sudo de la urbo. La sektoro estas sufiĉe diversigita inkluzive de pluraj specoj de pretaj varoj kaj servoj, kiel konstruaj materialoj, prilaboritaj manĝaĵoj kaj trinkaĵoj, medikamentoj kaj polimeraj produktoj. Gravaj firmaoj por konstruado de materialoj produktas la Suardi Armenian Factory ekde 1963, Armstone Plant ekde 1996, Multi Group Stone ekde 2002, kaj Italasphalt Factory ekde 2015. Alkoholaj trinkaĵoj ankaŭ estas produktitaj de pluraj fabrikejoj inkluzive de la Samkon Brandy Factory ekde 1970, Kotayk Brewery ekde 1974, kaj la Fabrikejo Ginevan por vino, brando, biero kaj endosigitaj manĝaĵoj, ekde 2011. La Arpimed Farmacia Entrepreno funkcias ekde 1999, dum la Fabriko Poli-Serv por polimeraj produktoj funkcias ekde 2001. Procesita manĝaĵo funkcias produktita de Tamara Fabrikejo por laktaĵoj kaj dolĉaĵoj ekde 1988, de la Luma Fabriko por viandaj produktoj kaj [[Ĉipso|ĉipsoj]] ekde 1995, de la Fabrikejo Sipan por endosigitaj manĝaĵoj kaj nealkoholaĵoj ekde 2003, kaj de la Tamara Manĝaĵa Entrepreno por facilaj manĝaĵoj ekde 2007. == Edukado == [[Dosiero:Աբովյանի թիվ 7 հիմնական դպրոց1.jpg|eta|thumb | maldekstre | Lernejo numero 7 de Abovjan.]] Abovjan havas 10 publik-edukajn lernejojn, 9 infanĝardenojn kaj 2 ŝtatajn mezlernejojn. 2 ĉefaj sciencaj institucioj kaj esplorcentroj troviĝas en Abovjan: la Respublikana Hospitalo de Tuberkulozo kaj la Instituto de Biologiaj Mikroboj de la [[Armena Akademio de Sciencoj]]. La urbo havas muzikan akademion kaj artlernejon. == Sporto == [[Dosiero:Abovyan stadium general view.jpg|eta|Abovjan Urba Stadiono]] [[FC Kotayk]] fondita en 1955, estas unu el la plej malnovaj futbalaj kluboj en Armenio kiu reprezentis la urbon Abovjan ĝis 2005. Kiel multaj aliaj futbalaj kluboj en la lando, FC Kotayk estis devigita flankenlasi la armenan futbalan ligon kaj sekve de profesia piedpilko en 2005, pro al financaj malfacilaĵoj. La mallongdaŭra King Delux FC reprezentis la urbon en ununura sezono de la Armena Supera Ligo en 2012-13 antaŭ ol malaperi. La urbo estas hejmo de la Urba Stadiono Abovjan malfermita en 1966 kun sidlokoj por 3.946 personoj, kaj ankaŭ la sporta kaj kultura centro Gagik Carukjan. == Ĝemelurboj == Abovjan estas [[ĝemelurbo]] de: * [[Dosiero:Blason ville fr Villeurbanne (Rhône).svg|23px]] '''[[Villeurbanne]]''', {{flago|Rhône-Alpes}} [[Rhône-Alpes]], {{flago|FRA}} [[Francio]], ekde 1990. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Ĥaĉatur Abovjan]] [[Kategorio:Urboj de Armenio]] f3qqhr06ct2ke0q81tj1hzstmoywcpr 0 383432 9471988 8914727 2026-09-09T12:46:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9471988 wikitext text/x-wiki {{Informkesto | titolo = Sapsan - teknikaj parametroj<ref>http://technet.idnes.cz/tec_technika.aspx?c=A091208_224422_tec_video_rja</ref> | bildo = Siemens_Velaro_in_Saint_Petersburg.jpg | priskribo1 = Produktanto: | datoj1 = [[Siemens]] | priskribo2 = Produkta tempo: | datoj2 = 2008–2010<ref>http://21stoleti.cz/blog/2009/11/19/sokol-na-ruske-zeleznici/</ref> | priskribo3 = Maksimuma rapido: | datoj3 = 250 km/h (sed eblas eĉ rapidigi al 330 km/h) | priskribo4 = Ŝpuro: | datoj4 = 1520 | priskribo5 = [[Fervoja tensiga sistemo|Tensiga sistemo]]: | datoj5 = 3 kV kk, en kazo de versio EVS2 <br /> 25 kV AC 50Hz kaj 3 kV kk | priskribo6 = Povumo: | datoj6 = 8000 kW | priskribo7 = Kapacito: | datoj7 = 604 | priskribo8 = Longeco: | datoj8 = 250 m | priskribo9 = Larĝeco: | datoj9 = 3265 mm<ref>http://21stoleti.cz/blog/2009/11/19/sokol-na-ruske-zeleznici/</ref> | priskribo10 = Maso:| datoj10 = 662 t en kazo de versio EVS1, <br /> en kazo de versio EVS2 678 t | priskribo11 = Mendanto | datoj11 = [[Rusaj Fervojoj]] }} '''Sapsan''' (Сапсан) estas [[rusa]] esprimo por [[Migra falko]], sed ankaŭ por moderna, altrapida elektra trajnkompleto de kompanio [[Siemens]] por [[Rusaj Fervojoj]]. Sapsan apartenas al serio [[Siemens Velaro]]. Sume Rusaj Fervojoj mendis 8 pecojn, de tio kvar estas dusistemaj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.railnews.cz/aktuality.php?id=15&p=sapsan-zlomil-rusky-rychlostni-rekord |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-11-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304201106/http://www.railnews.cz/aktuality.php?id=15&p=sapsan-zlomil-rusky-rychlostni-rekord |arkivdato=2016-03-04 }}</ref>. La unua vojaĝo kun pasaĝeroj okazis la [[18-a de decembro|18-an de decembro]] [[2009]] inter [[Moskvo]] kaj [[Sankt-Peterburgo]]<ref>http://www.zelpage.cz/zpravy/7525</ref>. En julio [[2010]] estis poste lanĉita konekto inter Moskvo kaj [[Niĵnij Novgorod]]<ref>http://themoscownews.com/business/20110920/189056053.html</ref>. == Sapsan Sidlokaj Klasoj == La trejnisto First Class, ankaŭ nomata Premium Class, estas la plej komforta klaso surŝipe altrapidaj trajnoj de Sapsan. Ekzistas kutime unu Unua Klasa trejnisto en la trajno (aŭto n-ro 1) kaj ĝi povas porti 19 pasaĝerojn en Unua Klaso kaj 4 pliajn en la Konferenca Kabano situanta en ĉi tiu trajno ankaŭ. La plej granda avantaĝo de Premium Class-sidlokoj en ĉi tiu vojaĝklaso estas, ke ĝi estas ampleksa kaj estas multe da loko por ĉiu vojaĝanto. La larĝaj ledaj seĝoj en Premium Class estas alĝustigeblaj povi kliniĝi al preskaŭ horizontala pozicio kaj plie povas esti turnitaj antaŭ la direkto, kiun la trajno iras. pasaĝeroj povas uzi personan televidilon, senpagan WiFi, individuajn ellasejojn. Plie, unu varma manĝo estas inkluzivita en la biletprezo plus ĝi donas aliron al la Komercaj Salonoj sur la trajnaj stacidomoj.<ref>[https://www.russiantrains.com/en/train/sapsan-high-speed-train "Sapsan Train Classes, Russian Railways (English)"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200614094319/https://www.russiantrains.com/en/train/sapsan-high-speed-train |date=2020-06-14 }}, ''Vanda Almanta'', 11.05.2020.</ref> {{-|maldekstre}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.youtube.com/watch?v=jPQQlSMTs6Q Video pri Sapsan (en rusa)] [[Kategorio:Fervojaj veturiloj de Siemens|Sapsan de RZD]] [[Kategorio:Fervojaj veturiloj en Rusio|Sapsan de RZD]] [[Kategorio:Fervojaj veturiloj de la Rusiaj Fervojoj (RZD)|Sapsan de RZD‎]] apt6gn0y1qy8zq40iq8c0adnievdoni 0 386978 9472033 9092290 2026-09-09T13:14:05Z ~2026-48814-76 263156 /* Historio */ En tiu konflikto la armitaj fortoj de Rusio alfrontas la turkojn kaj ukrainojn. 9472033 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Lisiĉansko (stacidomo)}} {{Informkesto urbo|regiono-ISO=UA-09|situo sur mapo2=Ukrainio|zomo=10}} '''Lisiĉansko''' ({{lang-uk|Лисичанськ}}) estas [[grandurbo]] en [[Ukrainio]], en la [[Luhanska provinco]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². [[Dosiero:Lisichansk2.jpg|eta|210px|Panoramo en Lisiĉansko]] [[Dosiero:Lisichansk streets 02.JPG|eta|270px|Urbocentra strato en Lisiĉansko]] == Bazaj informoj == * {{koordinatoj gms|48|55|00|N|38|24|00|E|montru=entekste}} * [[Supermara alteco]]: 217 m * [[Poŝtkodo]]: 93 100 - 93 199 * [[Telefonkodo]]: 6451 * [[Loĝantaro]]: 105.000 en [[2010]] * [[Areo]]: 96 km ² == Geografio == Lisiĉansko etendiĝas sur mildaj [[deklivo]]j laŭ la dekstra [[bordo]] de [[Donec]] en la orienta parto de la [[lando]]. [[Luhansko]] troviĝas 90 [[km]]. == Historio == En [[1700]] ministoj traserĉis tiun lokon. Fondo de la loĝloko okazis en [[1710]]. Lisiĉansko ricevis urborajton en [[1938]]. Dum la [[2-a mondmilito]] la [[germanoj]] okupis la urbon. La urbo kun la ĉirkaŭa regiono havas 5 [[karbo]]minejojn. La [[23an de februaro]] [[2014]] la loĝantoj de la urbo falis la monumenton de [[Lenino]], eble la lastan simbolon de la [[komunismo]] en la urbo, tio okazis dum la tempo de la [[Eŭromajdano]] en [[Kievo]]. Ekde la 2-a de junio de 2022 jaro Lisiĉansko estas sub rusia okupacio, post la malvenko de la turkaj kaj ukrainaj fortoj == Trafiko == Lisiĉansko havas plurajn [[stacidomo]]jn: ''{{stacidomo|Lisiĉansko}}'', ''{{stacidomo|Nasviteviĉ}}'', ''{{stacidomo|Perejizna}}'', ''{{stacidomo|Tomaŝivskij}}'', ''{{stacidomo|Vovĉojarska}}'', ''{{stacidomo|Bilohorivka}}''. En la urbo [[Trolebusa transporto en Lisiĉansko|troleo]]j kaj [[aŭtobuso]]j liveras la [[pasaĝero]]jn. == Vidindaĵoj == * nacia historia [[muzeo]] * [[preĝejo]]j * diversaj [[monumento]]j == Famuloj == * [[Klement Voroŝilov]] tie naskiĝis == Vidu ankaŭ == * [[Trolebusa transporto en Lisiĉansko]] == Fontoj == * Angla Vikipedio [[Kategorio:Lisiĉansko| ]] [[Kategorio:Urboj en Luganska provinco]] ikq63kow81u7o7lnhs1jn7cqg6wxzwq 9472237 9472033 2026-09-10T05:33:32Z RG72 11847 9472237 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Lisiĉansko (stacidomo)}} {{Informkesto urbo|regiono-ISO=UA-09|situo sur mapo2=Ukrainio|zomo=10}} '''Lisiĉansko''' ({{lang-uk|Лисичанськ}}) estas [[grandurbo]] en [[Ukrainio]], en la [[Luhanska provinco]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². [[Dosiero:Lisichansk2.jpg|eta|210px|Panoramo en Lisiĉansko]] [[Dosiero:Lisichansk streets 02.JPG|eta|270px|Urbocentra strato en Lisiĉansko]] == Bazaj informoj == * {{koordinatoj gms|48|55|00|N|38|24|00|E|montru=entekste}} * [[Supermara alteco]]: 217 m * [[Poŝtkodo]]: 93 100 - 93 199 * [[Telefonkodo]]: 6451 * [[Loĝantaro]]: 105.000 en [[2010]] * [[Areo]]: 96 km ² == Geografio == Lisiĉansko etendiĝas sur mildaj [[deklivo]]j laŭ la dekstra [[bordo]] de [[Donec]] en la orienta parto de la [[lando]]. [[Luhansko]] troviĝas 90 [[km]]. == Historio == En [[1700]] ministoj traserĉis tiun lokon. Fondo de la loĝloko okazis en [[1710]]. Lisiĉansko ricevis urborajton en [[1938]]. Dum la [[2-a mondmilito]] la [[germanoj]] okupis la urbon. La urbo kun la ĉirkaŭa regiono havas 5 [[karbo]]minejojn. La [[23an de februaro]] [[2014]] la loĝantoj de la urbo falis la monumenton de [[Lenino]], eble la lastan simbolon de la [[komunismo]] en la urbo, tio okazis dum la tempo de la [[Eŭromajdano]] en [[Kievo]]{{mankas fonto}}. Ekde la 2-a de junio de 2022 jaro Lisiĉansko estas sub rusia okupacio, post la malvenko de la turkaj kaj ukrainaj fortoj{{mankas fonto}} == Trafiko == Lisiĉansko havas plurajn [[stacidomo]]jn: ''{{stacidomo|Lisiĉansko}}'', ''{{stacidomo|Nasviteviĉ}}'', ''{{stacidomo|Perejizna}}'', ''{{stacidomo|Tomaŝivskij}}'', ''{{stacidomo|Vovĉojarska}}'', ''{{stacidomo|Bilohorivka}}''. En la urbo [[Trolebusa transporto en Lisiĉansko|troleo]]j kaj [[aŭtobuso]]j liveras la [[pasaĝero]]jn. == Vidindaĵoj == * nacia historia [[muzeo]] * [[preĝejo]]j * diversaj [[monumento]]j == Famuloj == * [[Klement Voroŝilov]] tie naskiĝis == Vidu ankaŭ == * [[Trolebusa transporto en Lisiĉansko]] == Fontoj == * Angla Vikipedio [[Kategorio:Lisiĉansko| ]] [[Kategorio:Urboj en Luganska provinco]] nolht3lvvisargysoif0ziyoi8vdun2 0 395631 9472022 9279145 2026-09-09T13:03:54Z Sj1mor 12103 9472022 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |dato de naskiĝo=la 14-a jarcento |dato de morto=la 15-a jarcento }} '''Geoffroy Thérage''' estis la ekzekutisto de [[Rueno]]. Li estis respondeca de la ekzekuto de [[Johana de Arko]] . Lia nomo kaj pli ol dek ekzekutoj estas registritaj en diversaj fontoj konservitaj en la Nacia Biblioteko de Francio, la plej grava el ili estis la mortigado sur ŝtiparo de la ''Pucelo de Orleano'', Johana de Arko, kiam li havis 25 jarojn, la [[30-an de majo]] [[1431]]. De 1419 al 1432, centoj de burĝuloj komplotintaj kontraŭ la brita ĉeesto estis mortigitaj de Thérage. Li havis kelkajn taskojn rilate al la afero de Johana, pli ol kutime: li lumigis la ŝtiparo kaj poste estis taskigita disĵeti la cindrojn sur la [[rivero]] [[Sejno]], sub angla skorto. En la juĝo por rehabilitado de Johana de Arko, pruvoj estis kolektitaj kontraŭ li. Laŭ Frato Martin, li havis grandan kompaton pro la formo kaj kruela maniero en kiu la angloj mortigis ŝin. Li maltrankviliĝis pro la fakto ke la koro de la viktimo, malgraŭ oleo, sulfuro kaj karbo restis nerompita meze de la cindroj. Li devis revivigi la palison por bruligi ekstere. Laŭ la frato Isambert, tuj post la ekzekuto, la ekzekutisto venis al li kaj lia kunulo frato Martin Ladvenu, batis sin kaj pentis senespera, timema, petante pardonon kaj [[indulgenco]]n al Dio pro tio, kion li faris al tiu sankta virino. Tamen, li ne rezignis tiun laboron post la pento. [[Kategorio:Francaj ekzekutistoj]] [[Kategorio:Johana de Arko]] o2dhj5r5yp7ro84ivxhkkvp5vlhn3yt 0 410755 9472355 9380702 2026-09-10T10:16:01Z Sj1mor 12103 9472355 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''NAGY Ilona''' (nadj) estis rumanuja hungara verkistino naskita en [[Nadjvarado]] la [[14-an de aŭgusto]] [[1919]] kaj mortinta en [[Salonta]]. Ŝi estis la edzino de verkisto [[István Bonczos]]. ==Kariero== Ilona Nagy post la bazlernejo fariĝis servistino, okaza laboristino. Ŝi estis redaktorino de revuo ''[[Dolgozó Nő]]'' (1949-52), kunlaborintino de gazeto [[Fáklya]] de [[Oradea]]. De 1953 ŝi vivis en [[Salonta]]. ==Verkoj== *''Hajnal'' (rakontoj, 1953); *''Viharban''(romaneto, kun ilustracioj de Lívia Tenkei R., 1954); *''Két leány'' (romano, 1959); *''A faültető és a felesége'' (enhavas ankaŭ la verkon ''Két leány''1983); *''Könyörgés a pacsirtáért'' (memkonfesiaj pozverkoj, Nv. 1994). ==Fontoj== *[http://mek.oszk.hu/03600/03628/ Romániai magyar irodalmi lexikon] *Magyar Életrajzi Lexikon ==Eksteraj ligiloj== *[http://www.erdon.ro/hirek/news-erdely/cikk/nagyszalontai-iro-a-halhatatlanok-k246z246tt/cn/news-20071031-03285150 Pri la morto de aŭtorino]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://mapyourinfo.com/wiki/hu.wikipedia.org/Nagy%20Ilona%20%28%C3%ADr%C3%B3%29/ Indikoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Vivtempo|Nagy, I.}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] g68ujn2isitsjmxqkr8usnps1xim0ay 0 417680 9472055 9362733 2026-09-09T14:52:31Z ~2026-48818-00 263161 9472055 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Judas-arbo |dosiero = Cercis siliquastrum MHNT.jpg |dosiero larĝo = 300px |klado1 = [[Angiospermoj]] |klado2 = [[Verdukotiledonaj|Eudicotyledoneae]] |klado3 = [[Rozedoj (klado)]] |regno = [[Plantae]] |regno2 = planto |ordo = [[Fabales]] |familio = [[Fabaceae]] |genro = ''[[Cercis]]'' |dunomo = Cercis siliquastrum |dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] [[1753]] |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''''Cercis siliquastrum''''', esperante '''Judas-arbo''', estas malgranda [[decidua]] [[foliarbo]] de Sudeŭropo kaj Sud-Okcidenta Azio konata pro sia abunda produktado de profunde rozkoloraj floroj printempe. Ĝi estas la eŭropa ano de la genro ''Cercis'' (Esperante '''[[cercido]]'''), kiu entenas entute dekon da specioj, ĉefe amerikaj kaj ĉinaj. == Priskribo == [[Dosiero:(MHNT) Cercis siliquastrum - Cauliflory - Jardin Botanique Henri GAUSSEN.jpg|maldekstra|eta|Floroj burĝonigantaj de aĝa ligno]] [[Dosiero: Cercis siliquastrum Ecorse.jpg|eta|Tronco y corteza.]] Tiu specio formas malgrandan arbon ĝis 12 metrojn altan kaj 10 metrojn larĝan.<ref name="PFAF">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Cercis+siliquastrum|titolo=''Cercis siliquastrum''- L.|alirdato=13 September2011|eldoninto=Plants For A Future}}</ref> La profunde rozkoloraj floroj estas produktataj sur unujara aŭ pli aĝa ligno, inkluzive de la trunko, en malfrua printempo ([[trunkoflorado]]). La folioj ekaperas baldaŭ post kiam la unuaj floroj aperas. Ili estas korformaj kun malpinta apekso, kiu foje havas malprofundan noĉon ĉe la pinto. La arbo produktas longajn platajn guŝojn kiuj pendas vertikale. La floroj estas manĝeblaj kaj laŭdire havas dolĉ-acidan guston.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.pfaf.org/user/plant.aspx?LatinName=Cercis+siliquastrum |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-10-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120616074748/http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Cercis+siliquastrum |arkivdato=2012-06-16 }}</ref> == Taksonomio == [[Dosiero:Cercis silquastrum Taub84.png|eta|230px|dekstra|[[Botanika ilustraĵo]] de 1891]] La specio unue estis priskribita en 1753 fare de [[Linné]], kiu donis al ĝi la nomon ''siliquastrum'' derivitan de la [[Latina lingvo|latina vorto]] ''siliqua'', kiu signifas [[guŝo]]. == Distribuo kaj ekologiaj aspektoj == [[Dosiero:Cercis siliquastrum2.jpg|eta|dekstra|Floroj kaj guŝoj]] [[Dosiero:Cercis siliquastrum MHNT.BOT.2007.40.59.jpg|eta|''Cercis siliquastrum'' - [[Muzeo de Tuluzo]]]] [[Dosiero:Cercis siliquastrum alba.jpg|dekstra|eta|La kulturvario 'Alba']] [[Dosiero:Cacopsylla-pulchella-01.jpg|dekstra|eta|[[Psilid]]oj (''Cacopsylla pulchella'') sur Judas-arba folio]]. La florojn polenas abeloj, altiritaj de nektaro. Poleno de la elstarantaj [[stameno]]j estas deponita sur la korpo de la abelo kaj portita al [[Karpelo|stigmo]] de alia floro.<ref name="Hickey">{{Citaĵo el la reto|url=http://books.google.com.au/books?id=LDh7fz9uToMC&pg=PA215&dq=Cercis+siliquastrum+pollination&hl=en&ei=NrluTpXQFa_ImAWp8qzuCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CEMQ6AEwBA#v=onepage&q=Cercis%20siliquastrum%20pollination&f=false|titolo=100 families of flowering plants|alirdato=13-a de septembro 2011|aŭtoro=Hickey, Michael; Clive King|eldoninto=Cambridge University Press}}</ref> == Kultivado == La specio preferas profundajn, bone drenatajn grundojn kaj situon en plena suno aŭ parta ombro.<ref name="PFAF"/> [[Kulturvario|Kultivoformoj]] inkludas: * "Afghan Deep Purple"<ref name="Hatch">{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com.au/books?id=Hc8vQI0oM70C&pg=PT489&dq=cercis+siliquastrum&hl=en&ei=JqhuTprZCYeKmQXz5-X-CQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDIQ6AEwAQ#v=onepage&q=cercis%20siliquastrum&f=false|titolo=Cultivars of Woody Plants Volume I (A-G)|alirdato=13-a de septembro 2011|aŭtoro=Hatch, Laurence|jaro=2007|loko=Raleigh, North Carolina|eldoninto=TCR Press}}</ref> * "Alba" - blankaj floroj <ref name="Hatch"/> * "Bodnant"<ref name="Hatch"/> * "Carnea"<ref name="Hatch"/> * "Fructa Rubra"<ref name="Hatch"/> * "Penduliflora"<ref name="Hatch"/> * "Rubra" - malhele rozkolor-purpuraj floroj * "Sterilis"<ref name="Hatch"/> * "Variegata"<ref name="Hatch"/> * "White Swan"<ref name="Hatch"/> La arbo estas sentema al [[cikadeledoj]], [[koĉo (genro)|koĉo]]j kaj [[psiledoj]] (specife ''[[Cacopsylla pulchella]]'') kaj ankaŭ al malsanoj inkluzive de [[arba ŝankro]], [[koralruĝa punktiĝo]] kaj [[verticilia velkado]]. Propagado funkcias per semoj, stikado aŭ burĝongreftado. La specio produktas durlignon kun alloga vejnstrukturo. Ĝi estas uzata en plakaĵoj kaj poluriĝas bone.<ref name="PFAF"/> == Historio == Ekzistas delonga mito ke [[Judaso Iskarioto]] pendigis sin de arbo de tiu specio. Tiu kredo rilatas al la komuna nomo "Judas-arbo", kiu estas eventuale koruptita derivaĵo de la franca komuna nomo ''Arbre de Judée'' signifanta ''arbo de [[Judeo]]'', reference al regiono kie la arbo estis abunda.<ref name="Mabberley">{{Citaĵo el libro|titolo=Mabberleys's plant-book|aŭtoro=Mabberley, D.J.|jaro=2008|eldono=3|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-0-521-82071-4|paĝo=170}}</ref> == Kulturaj referencoj == * [[The Judaas Tree (Jonathan Creek)]] * ''Flowering Judas'' de [[Katherine Anne Porter]] * Fikcie uzita por veneni [[La Doktoron]] en la epizodo de Doktoro Who " [[Let's Kill Hitler]] (2011), * En la kvara epizodo de la kvina sezono de la televida serio [[True Blood]] de [[HBO]], la gvidanto de la vampiroj, Roman, uzas pikbastonon faritan el ''Cercis siliquastrum'' por trabori alian vampiron. == Referencoj == {{Referencoj}} * [http://www.ildis.org/LegumeWeb?sciname=Cercis+siliquastrum Internacia Guŝo-Datumbazo & Information Service (ILDIS): ''Cercis siliquastrum''] * The Royal Horticultural Society (La Reĝa Hortikulturasocio): ''Circus siliquastrum''* [http://www.wildflowers.co.il/english/plant.asp?ID=53 Naturfloroj de Israelo: Judaso-arbo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201204020509/http://www.wildflowers.co.il/english/plant.asp?ID=53 |date=2020-12-04 }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bloobook.net/browse/arbores.php?q=Cercis_siliquastrum&lg=eo La biblioteko de Dr. PI bloobookoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Fonto == {{Tradukita|lingvo=en|artikolo=Cercis siliquastrum|revizio=513149935|wikitrans=jes}} {{Lingve poluru|rektatraduko|kultura|terminologio|wikitrans=jes}} [[Kategorio:Arboj]] [[Kategorio:Fabacoj]] p0wc5iro4hq25mwfbmvrh07adgitdp4 0 418035 9472174 4706982 2026-09-09T23:37:10Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Japania kormorano]] 9472174 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Japania kormorano]] 54ijzz301u5mq70bl9fk8y3wtnrvv2s 0 418172 9472172 4692145 2026-09-09T23:37:00Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Tufa kormorano]] 9472172 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Tufa kormorano]] e5dtbikszwxyemm66o1pmaygdak7t3q 0 418212 9471967 9017704 2026-09-09T12:41:42Z Sj1mor 12103 9471967 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |bildo={{#property:P18}} |priskribo de bildo = |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=RO | tersituo = Centra Braŝovo/Braŝovo |zomo=16 }} La '''[[Sinagogo]]''' en [[Brașov]] estas funkcianta sinagogo de la [[urbo]]. [[Dosiero:1901 Sinagogue Brasov.jpg|eta|{{centre|Sinagogo en Brașov}}]] [[Dosiero:Synagogue brasov inside.jpg|eta|{{centre|Interno de la sinagogo en Brașov}}]] == Historio == La [[judoj]] ekloĝis en tiam [[saksoj|saksa]] [[urbo]] en [[1807]]. Ili fondis {{N|religia komunumo}} kaj konstruis preĝdomon en [[1826]]. Ili religie disiĝis al ortodoksaj kaj malortodoksaj kredantoj en [[1877]], tial la malortodoksuloj konstruis novan sinagogon inter [[1899]]–[[1901]] laŭ planoj de [[hungara]] [[arkitekto]] [[Lipót Baumhorn]]. Feliĉe la [[holokaŭsto]] evitis la urbon, nur la [[orgeno]] malaperis. La judoj daŭre malpliiĝas post la [[2-a mondmilito]]. En [[2001]] la sinagogo renoviĝis. Krom la [[meso]]j ankaŭ [[koruso]] kaj [[restoracio]] funkcias interne. == Konstruaĵo == La sinagogo situas en [[korto]] inter [[domo]]j. La konstruaĵo havas 3 [[navo]]jn en sistemo de [[baziliko]]. == Vidu ankaŭ == * [[Ortodoksa sinagogo (Brașov)]] == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org Hungara Vikipedio] {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Braşov, Sinagogo de}} [[Kategorio:Sinagogoj en Rumanio]] pf3mz54cg4l99xonykq3z6p17fn0nav 0 418293 9471965 9017705 2026-09-09T12:41:32Z Sj1mor 12103 9471965 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |bildo={{#property:P18}} |priskribo de bildo = |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=RO |tersituo =Centra Braŝovo/Braŝovo |zomo=14 }} La '''ortodoksa [[sinagogo]]''' (konata ankaŭ kiel blua sinagogo) en [[Brașov]] estas jam ne funkcianta sinagogo de la [[urbo]]. == Historio == La [[judoj]] ekloĝis en tiam [[saksoj|saksa]] [[urbo]] en [[1807]]. Ili fondis {{N|religia komunumo}} kaj konstruis preĝdomon en [[1826]]. La aperta ortodoksa komunumo formiĝis en [[1877]]. Tiu ortodoksa sinagogo estas la dua en la urbo, kiu estis konstruita en [[1924]] en maŭra stilo. En [[1941]] la [[rumanoj|rumanaj]] [[Legiana movado (Rumanio)|legianoj]] disrabis la sinagogon. Feliĉe la [[holokaŭsto]] evitis la urbon, tamen la judoj daŭre malpliiĝas post la [[2-a mondmilito]], multaj elmigris al [[Palestino]]. Depost [[1970]] la judoj jam ne uzas la sinagogon. == Konstruaĵo == La sinagogo havas belan [[fasado]]n ornamitan kun [[mozaiko]] de [[ceramiko]]j kun motivoj de du [[leono]]j, la surfaco estas 365 m². == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org Hungara Vikipedio] {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Braşov, Ortodoksa sinagogo de}} [[Kategorio:Sinagogoj en Rumanio]] 3h7pgy44qm50esb06j3pozqei0rvsa8 0 418637 9472157 4707333 2026-09-09T23:35:35Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Blugorĝa kormorano]] 9472157 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Blugorĝa kormorano]] c434okkvkjbin34r3a18oluub5ufmis 0 418638 9472158 4707191 2026-09-09T23:35:40Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Blugorĝa kormorano]] 9472158 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Blugorĝa kormorano]] c434okkvkjbin34r3a18oluub5ufmis 0 419498 9472155 4723165 2026-09-09T23:35:25Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Ruĝmaska kormorano]] 9472155 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ruĝmaska kormorano]] duri94027xn1z1ckksozaoed6ufawji 0 419499 9472156 4723167 2026-09-09T23:35:30Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Ruĝmaska kormorano]] 9472156 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ruĝmaska kormorano]] duri94027xn1z1ckksozaoed6ufawji 0 419707 9472161 4728042 2026-09-09T23:35:55Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Karunkla kormorano]] 9472161 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Karunkla kormorano]] 19gq30qnoqnlyijs2b7xtwqjspz8z3l 0 419814 9472159 4730282 2026-09-09T23:35:45Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Otaga kormorano]] 9472159 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Otaga kormorano]] i8km4pv92ioox97k5vmsxc71xqxcr0z 0 419816 9472160 4730292 2026-09-09T23:35:50Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Otaga kormorano]] 9472160 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Otaga kormorano]] i8km4pv92ioox97k5vmsxc71xqxcr0z 0 420150 9472162 4737488 2026-09-09T23:36:00Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Imperia kormorano]] 9472162 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Imperia kormorano]] 4cb7gu7faoc86pyror7zkglkew7ye4k 0 420153 9472163 4737500 2026-09-09T23:36:05Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Imperia kormorano]] 9472163 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Imperia kormorano]] 4cb7gu7faoc86pyror7zkglkew7ye4k 0 420154 9472164 4737501 2026-09-09T23:36:15Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Imperia kormorano]] 9472164 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Imperia kormorano]] 4cb7gu7faoc86pyror7zkglkew7ye4k 0 420155 9472165 4737503 2026-09-09T23:36:25Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Imperia kormorano]] 9472165 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Imperia kormorano]] 4cb7gu7faoc86pyror7zkglkew7ye4k 0 420410 9472175 4741276 2026-09-09T23:37:15Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Punkta kormorano]] 9472175 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Punkta kormorano]] 91zudcreh45hhk588qj3xnelm6e8frx 0 420412 9472176 4741285 2026-09-09T23:37:20Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Punkta kormorano]] 9472176 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Punkta kormorano]] 91zudcreh45hhk588qj3xnelm6e8frx 0 423102 9471947 9433268 2026-09-09T12:38:51Z Sj1mor 12103 9471947 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Supra Aŭstrio}} |titolo de administra unuo2 = Distrikto |administra unuo2 = [[distrikto Schärding]] |regiono-ISO=AT-4 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''Schärding''' estas la ĉefurbo de la [[distrikto Schärding]] en [[Supra Aŭstrio]] kun 5.220 loĝantoj en la 1.1.2019. Konatas ĝi kiel baroka urbo de ĉe [[Inn]] kun multaj barokaj burĝaj domoj kaj placoj historiaj.<ref> https://www.oberoesterreich.at/oesterreich/ort/430001189/barockstadt-schaerding.html Barockstadt Schärding</ref> La urbo ankaŭ funkcias kiel komerca kaj kultura centro por la najbaraj komunumoj. <!--Urbestro estas ekde 2003 Franz Xaver Angerer de [[Aŭstria Popola Partio]]. Jam ne plu! Enigu tian frazon nur se vi povas garantii aktualigi ĝin! --> [[Dosiero:Schaerding Innpromenade.jpg|eta|500ra|Promenejo ĉe Inn en Schärding, vido disde Bavario]] == Geografio == Situas la urbo ĉe Inn, je 15 km for de [[Passau]] ĉe la uesta rando de [[Innviertel]]. En Schärding kunvenas du diferencaj naturaj spacoj, la monteta arbaro [[Sauwald]], parto de [[Bohemia masivo]] norde kaj sude la elkuranta ebenaĵo de Inn-valo. La urbo estas sur 313 metrojn de alteco; la etendiĝo estas de 4,1 km de nordo al sudo kaj 1,9 km de okcidento al oriento. La sumo de la malampleksa teritorio urb(et)a estas nur 4,08 km². Arboj estas sur 2,4 procentoj de la grundaro kaj agrikultura kultivo estas sur 31,7 % de la areo. Inn-rivero estas la [[natura landlimo]] al [[Bavario]]. Rekte kontraŭe sur la bavaria riverbordo de Inn troviĝas la komunumo [[Neuhaus am Inn]] atingebla per du pontoj. Najbaraj komunumoj ene de Aŭstrio estas [[Wernstein am Inn]], [[Brunnenthal (Supra Aŭstrio)|Brunnenthal]], [[St. Florian am Inn]]. Jenas la kvartaloj de la urbo: * Allerheiligen * Brunnwies * Kreuzberg * Schärding Innere Stadt * Schärding Vorstadt == Historio == La regiono ĉirkaŭ la urbo jam ekde [[neolitiko]] setlitis. La unuaj setlejoj konfirmitis danke al trovitaĵoj arkeologiaj (transboritaj hakiloj kaj adzoj) laŭlonge la riveroj de [[Antiesen]], Inn kaj [[Pram (rivero)|Pram]]. Antaŭ ol en 15 a.K. la [[romio|romianoj]] venis ĝis [[Danubo]] kaj Bavario de ĉe Inn kaj Schärding iĝis partoj de [[Noricum]] estis surloke la [[keltoj]]. En 488 p.K. reĝo [[Odoakro]] retiris la trupojn suden. Uestĝermanaj [[bavaroj]] migris ĉirkaŭ 30 jarojn poste kontraŭ la fluo de [[Danubo]] kaj okupis la regionon inter [[Wienerwald]] kaj [[Lech]]. Tion atestas i.a. la toponimiaj fenomenoj de lokoj kun la finaĵo ''-ing'', ''-ham'' kaj ''-heim''. La nomo de la urbo mem (Scardinga) estis la nomo de setlejo de certa gvidanto Scardo. La unua mencio estis en 804 funkcio de bieno de Passau. La geografie favora situo de la burgoroko rekte ĉe Inn jam frue uzitis por loĝejkonstruo. Ekde la 10a jarcento evoluis la komunumo danke al komerco sur Inn; ĝi estis sidejo de Grafujo Scharding sub la bavaraj familioj de Formbach-Neuburg. Ekde 1160 ĝi apartenis al la teritorioj de la anoj de Andechs-Meranien kaj inter 1248 kaj 1504 de la [[Vitelsbaĥoj]]. Dum la tempo de frua eklezia organizo mezepoke Schärding apartenis al la paroĥo de [[St. Florian am Inn]] (Sankt Weihflorian). Ĝi konsistis , kiel ankaŭ la paroĥo de [[Münzkirchen]], el teritorioj sub la administrado de la [[Preĝejo Sankta Severino (Passau)]].<ref>Johann Ev. Lampreĉt: ''Beschreibung der k.k. landesfürstl. Gränzstadt Schärding am Inn und ihrer Umgebungen.'' Wels 1860 ([http://www.google.de/books?id=yqAAAAAAcAAJ surrete]), p. 276.</ref> La memstareco de la preĝejo en St. Florian estis ekde 1182. La al St. Florian eklezie submetitaj areoj estis tre larĝaj estante inter Passau kaj [[Münsteuer]] kun Brunnenthal, Schärding, [[Suben]], [[St. Marienkirchen bei Schärding|St. Marienkirchen]] kaj [[Eggerding]],<ref>Theodor Ebner, Die Antiesenmündung, in: Jahrbuch des Oberösterreichischen Musealvereins 148 (2003), p. 257–284 ([http://www.landesmuseŭm.at/pdf_frei_remote/JOM_148a_0257-0284.pdf surrete]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}), p. 279.</ref>, krome partoj de [[Taufkirchen an der Pram|Taufkirchen]], [[Lambrechten]] kaj [[Rainbach im Innkreis|Rainbach]].<ref>Johann Ev. Lamprecht: ''Beschreibung der k.k. landesfürstl. Gränzstadt Schärding am Inn und ihrer Umgebungen.'' Wels 1860 ([http://www.google.de/books?id=yqAAAAAAcAAJ surrete]), p. 276.</ref> Kiam la sidejo de la paroĥo translokitis disde St. Florian al Schärding en 1380 la urbo mem iĝis paroĥa loko. Danke al bona situo ĉe Inn evoluis Schärding je granda centro komerco por vendo de salo, ligno, feroj, vino, silko, vitro, frumento, tukoj kaj bestoj. Je la fino de la [[13-a jarcento]] la loko ricevis la privilegion de bazarokazigo. Post diversaj poesedantoj en la [[14-a jarcento]] plialtrangiĝis unuafoje en la 20.1.1316 je urbo fare de la Vitelsbaĥoj kaj duafoje en la 24.9.1364 fare de [[Rudolfo la 4-a (Aŭstrio)]]. En 1369 finis la [[Paco de Schärding]] la kverelojn inter Bavario kaj Aŭstrio pri [[Tirolo (regiono)|Tirolo]]. La garantidonita urbo Schärding reiĝis bavaria. [[Dosiero:Schloss Schärding, Johann Ev. Lamprecht.png|eta|Burgo Schärding]] Inter 1429 kaj 1436 la remparoj plidikigitis laŭ ordono de duko [[Ludoviko la 7-a (Bavario)]]. Inter aliaj aferoj oni starigis la Eksteran burgopordegon, la urban fosegon, la Linzer- kaj Passauer-pordegon kaj la Akvopordegon. Dum la [[Tridekjara milito]], ĉefe en la jaroj 1628, 1634, 1645, 1647 kaj 1651 furoris pestepidemioj enurbe. Laŭ la packontraktreguloj post la [[Milito de bavara sukcedo]] iĝis Innviertel parto de la regno de la [[Habsburgoj]]. Post kiam dum la [[Napoleonaj militoj]] la urbo brulkonsumiĝis komplete en la 26.4.1809 kaj Innviertel rebavariĝis en 1810 la urbo definitive ekaŭstriis post la [[Viena kongreso]] en 1816. Sed ĝi tuj situis ĉe la rando de ŝtato; la malnovaj komercaj ligoj per doganlimo interrompitis. Jam post la unua aligo al la habsburgaj landoj en 1779 komercado per salo kvazaŭ haltiĝis: Aŭstrio resta preferis salprovizadon disde [[Salzkammergut]] kaj la tuto estis krome [[ŝtata monopolo]]. Ankaŭ fervojlinioj finis la gravon de Inn kiel vartransportrivero. La konsekvenca malfloro ekonomia kaŭzigis la konservon de baroka historia silueto en tipa Inn-[[Salzach]]-arkitekturmaniero. == Kulturo kaj vidindaĵoj == [[Dosiero:Marktplatz Schärding.jpg|eta|Supra urboplaco]] [[Dosiero:Pfarrkirche St. Georg, Schärding.jpg|eta|Katolika Georgo-kirko]] * Urbokerno: Vidindaĵo vera estas la silueto kun burĝaj domoj el la 16-a ĝis la 19-a jarcentoj, aparte la malfrubaroka linio domara ''Silberzeile'' ĉe la supra urboplaco. Ĉirkaŭanta estas kvazaŭ seninterrompa urbomuro kun pluraj mezepokaj pordegoj (Wassertor, Linzer Tor, Passauer Tor). Schärding kun sia fermita, bunta, baroka arkitekturaspekto estas tipa reprezentanto de la t.n Inn-Salzach-stilo. * Romkatolika paroĥa Kirko Sankta Georgo: starigitis ĝi meze de la 14-a jarcento kaj barokiĝis inter 1720 kaj 1726. * Kirko Am Stein: ĝin oni konstruis post pestepidemio en la 17-a jarcento sub la patroneco de [[Sankta Sebastiano]]; sub la regado de imperiestro [[Jozefo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Jozefo la 2-a]] sekularigite ĝi servis kiel deponejo kaj teatro; nuntempe uzas ĝin la [[protestantoj]] diserve. * Iama Spitalo-kirko Sankta Spirito: origino estas fondaĵo de 1474; en 1809 brulkonsumiĝinte ĝi pro monmanko jam ne rekonstruindis; profaniĝo en 1819; la lastpasintajn jarojn gastis tie la urba biblioteko kaj hotelo; rimarkindas la gotika marmora portalo kun riĉa reliefo timpana. * Urbomuzeo: en la iama Antaŭburga pordego (Vorburgtor) montranta la evoluon urban kaj median en la kuro de historio. * Landa ekspozicio (2004): inter la [[23-a de aprilo]] kaj la [[2-a de novembro]]; kunorganizantoj estis [[Asbach]], [[Reichersberg]] kaj [[Passau]] sub la moto ''Grenzenlos – Geschichte der Menschen am Inn'' (historio de la homoj de ĉe Inn-rivero senlandlime). * Memorŝtono por la protestantisma martiro [[Leonhard Kaiser]]. === Sporto === * En 2009, 2010 kaj 2011 estis starta kaj cela lokoj de la konkurso [[Race Around Austria]] sur la centra urba placo de Schärding. === Societoj === * SK Schärding: la plej malnova piedpilka klubo fondite en 1922; ludis dum 12 sezonoj en la tria aŭstria ligao. * ATSV Schärding * ÖTB – TV Schärding 1862 * TV Schärding ;Sportpraktiklokoj * Bezirkssporthalle * Sportzentrum * Rennbahn-Stadion de SK Schärding * sportejoj de ATSV Schärding Schärding membras ĉe la unio ''Etaj historiaj urboj'' (Kleine historische Städte). == Ekonomio == Plej gravas ekonomie la triaranga serva sektoro (personaj, socialaj, publikaj, fremdultrafikaj servoj); tie deĵoris ĉirkaŭ 70 procentoj. Inter la plej gravaj entreprenoj rangas la Laktejaro schärdinga (Schärdinger Molkereiverband), la Kapsreiter-trinkaĵfargrupo kaj la Bierfarejo Baumgartner. Nemalgrandas ankaŭ la firmao Hennlich. ''Centralo Schärding-Neuhaus'': inter Schärding kaj la germana vilaĝo [[Neuhaus am Inn]] estas en 1961 starigita [[hidroelektra centralo]] kun povo de 96 MW. En 2014 malfermitis moderna [[biomaso (ekonomio)|biomasa centralo]]. === Trafiknodo === * stratoj: Schärding situas proksime de la aŭtoŝoseo A8 kiu kondukas de [[Wels]] al Passau kaj (sub la nomo A3) plue al [[Regensburg]]. Du pontoj trans Inn-rivero kondukas al la [[germanio|germana]] strataro norden. * fervojoj: Schärding kun sia stacidomo situas ĉe la fervojlinio inter Wels kaj Passau kaj ĉe la flanka linio al [[Ried im Innkreis]] kaj plue al [[Attnang-Puchheim]]; de Ried eblas ankaŭ veturi vagonare tra [[Braunau am Inn]] ĝis [[Mühldorf am Inn|Mühldorf]]. * ŝipoj: Surŝipe veturas en niaj tagoj nur turistoj pro ke la centraloj sur Inn ne havas kluzojn ŝipir-taŭgajn. === Administrado === [[Dosiero:Schärding, Hochwassermarken am Wassertor.jpg|eta| Wassertor-pordego kun signoj pri estintaj inundoj]] Estante loka centro Schärding gastas la sidejon de distrikta administrado kaj de malaltaj shtataj instancoj. * Bezirkshauptmannschaft (distriktestrejo) * Bezirksgericht (distrikta kortumo) * Finanzamt (financa oficejo) * Dienststelle des Vermessungsamtes Ried im Innkreis (katastra oficajo) ''aliaj servoj publikaj'' * filio de Oberösterreichische Gebietskrankenkasse (asekurkompanio regiona) * Bezirkspolizeikommando, Polizeiinspektion, Stadtpolizei (policejoj) * poŝtejo === Saneco === * Landeskrankenhaus (malsanulejo) * Ärztezentrum Schärding (Gahleitner & Stern OG/kuracista centro) * Bezirksaltenheim, Bezirkspflegeheim (oldulejoj) * Kneipp- und Gesundheitszentrum der Barmherzigen Brüder (sanigeja kaj Kneipp-a centro de katolikaj fratoj) === Klerigo === * Volksschule (bazlernejo) * Musikhauptschule Schärding (muziklernejo) * Sporthauptschule Schärding (sportlernejo) * Hauptschule für Gesundheit und neue Medien (lernejo pri sanecprofesioj kaj novaj komunikiloj) * Allgemeine Sonderschule (speciala lernejo por handikapuloj) * Berufsschule (metilernejo) * Landwirtschaftsschule (en proksima Otterbach: agrikultura faklernejo) * Polytechnische Schule (politeknikejo) * Berufsschule für gewerbliche Lehrberufe (profesia lernejo) * Landwirtschaftliche Berufs- und Fachschule (agrikultura lernejo) * Schiffsführerschule Inn-Donau (shipkapitantrejnlernejo) * Bundesgymnasium und Bundesrealgymnasium (gimnazio) * Bundeshandelsschule (ekonomiprofesia lernejo) * Bundeshandelsakademie (komercprofesia lernejo) * Bundesoberstufenrealgymnasium mit sozial-kommunikativem und vokalem Schwerpunkt (gimnazio kun socia-komunikada kaj vocha fokusoj) * Berufsförderungsinstitut (BFI) – Erwachsenenbildung (pluklerigejo por plenkreskuloj) * Landesmusikschule Schärding (landa muziklernejo) * biblioteko urba che Schloßgasse-strato * Volkshochschule Schärding (VHS; popolaltlernejo) * [[Wirtschaftsförderungsinstitut]] (WIFI; porekonomia instituto) === Religio === Inter la loĝantoj apartenas 83,5 % al la [[Katolika Eklezio]]. La dua plej granda [[religia komunumo]] estas la islama (5,0 %). La protestantisman kredon konfesas 2,8 % de la lokuloj, dum 5,6 % preferas neniun konfesion. == Homoj rilataj al la urbo == {{Div col|2}} * Adele Obermayr (1894–1972), politikistino * Albert Bruckmayr (1913–1982), benediktano * Andreas Baumgartner (* 1981), skisaltisto * Anette Smolka-Woldan (* 1969), ĉarpentistino arta * Edith Schreiber-Wicke (* 1943), verkistino * Ernst Degn (1904–1990), pentristo * Ernst Dürr (1921–2002), politikisto * Ferdinand Gstöttner (1942–2018), politikisto * Fritz Egger (* 1960), verkisto * Georg Kyrle (1887–1937), prahistoriisto * Georg Wieninger, bierfaristo kaj politikisto * Gerhard Botz (* 1941), historiisto * Gerhard Lessky (* 1969), dirigento * [[Gregor Lechner]], (mort. 1558), abato * Gustav Kapsreiter (1893–1971), industriulo * Hans Hurch (1952–2017), festivalestro * Hans Schafranek (* 1951), historiisto * Hans Zötl (1846–1938), juĝisto * Helmut Oblinger (* 1973), sportisto * Johann Ev. Lamprecht (1816–1895),regionhistoriisto * Johann Marian von Leyden, juĝisto * Josef Kyrle (1880–1926), dermatologo * Karl Wagner von Inngau (1819–1893), juĝisto * Leonard Kaiser (1480-1527), teologo * Leopold Scheibl (1817–1894), urbestro de Salzburg * Lukas Weißhaidinger (* 1992), diskoĵetisto * Marlene Morreis (* 1976), aktorino * Max Hirschenauer (1885–1955), pentristo * Michael Angerschmid (* 1974), sportisto * [[Michael Denis]] (1729–1800), jezuito kaj poeto * Pamela Ecker (* 1974), artistino * Peter Uray, aktoro * Priska Riedl (* 1964), artistino * Raphael M. Bonelli (* 1968), psikiatro * Richard Gierlinger (* 1967), astronomo * Roger Reidinger (* 1957), filologo * Rosemarie Kaufmann, pentristino * Rupert Ignaz Mayr (1646–1712), komponisto * Thomas Schererbauer (* 1972), politikisto * Thomas Weber (* 1965), grafikisto * Uli Marchsteiner (* 1961), dezajnisto * Walter Ablinger (* 1969), sportisto * Wilhelm Rager (* 1941), verkisto {{Div col end}} == Literaturo == * Johann Ev. Lamprecht: ''Beschreibung der k.k. oberösterreichischen Gränzstadt Schärding am Inn und ihrer Umgebungen. Historisch-topographisch und statistisch beleuchtet''. Wels 1860 ([http://www.google.de/books?id=yqAAAAAAcAAJ Digitalisat]) * Johann Ev. Lamprecht: ''Historisch-topographische und statistische Beschreibung der k.k. landesfürstlichen Gränzstadt Schärding am Inn.'' Selbstverlag der Stadtgemeinde Schärding, Schärding 1887. Represitaĵo de 2002. * Stadtgemeinde Schärding (eld.): ''Chronik der Stadt Schärding am Inn. Vom ausgehenden 19. Jahrhundert bis zur Gegenwart.'' Schärding 1991. * Franz Engl: ''Schärding am Inn. Ein Führer durch Stadt und Geschichte.'' Verlag Eduard Wiesner, Wernstein 1991. * Franz Engl: ''Das Heimathaus Schärding am Inn.'' Ĉe: ''Oberösterreichische Heimatblätter.'' Heft 3/4, Linz 1956, p. 116–121 * Franz Engl: ''Die Burg zu Schärding: Bollwerk und Steinbruch.'' Rieder Volkszeitung, Jahrgang 108, 1988, nr. 43. * Franz Engl: ''Der Schärdinger Künstlerkreis.'' Innviertler Künstlergilde. jarlibro 1966/67, Ried 1966, p. 5–28. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.schaerding.at/ Oficiala hejmpaĝo] ==Notoj== <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Scharding}} [[Kategorio:Urboj de Aŭstrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Supra Aŭstrio]] [[Kategorio:Distrikto Schärding]] 8qqq45mm0o6z5u2egna0k3ydgmuzcwo 0 427882 9472284 8669376 2026-09-10T06:10:34Z Sj1mor 12103 9472284 wikitext text/x-wiki {{Informkesto | bilda nomo=Richardson's-Szmurlo.jpg | priskribo1=statuso|datoj1=ne minacata | priskribo2=statussistemo|datoj2=iucn3.1 | priskribo3=statusfonto|datoj3=.<ref name=iucn>{{IUCN2008|assessors=Linzey, A. V. & Hammerson, G.|year=2008|id=42561|title=Spermophilus richardsonii|downloaded=8 January 2009}}</ref> | priskribo4=regno|datoj4=[[Animalia]] | priskribo5=filumo|datoj5=[[Ĥorduloj|Chordata]] | priskribo6=klaso|datoj6=[[Mammalia]] | priskribo7=ordo|datoj7=[[Rodentia]] | priskribo8=familio|datoj8=[[Sciuredoj]] | priskribo9=genro|datoj9=''[[Urocitellus]]'' | priskribo10=specio|datoj10='''''U. richardsonii''''' | priskribo11=binomo|datoj11=''Urocitellus richardsonii'' | priskribo12=klasifikfonto|datoj12=([[Sabine (taxonomist)|Sabine]], 1822) | priskribo13=sinonimoj|datoj13=''Spermophilus richardsonii''|}} [[Dosiero:Spermophilus_richardsonii_range.png|alternative=Az elterjedési területe|eta|Arealo]] {{Metaŝablono en artikolo|Informkesto}} La '''Zizelo de Richardson''' (''Spermophilus richardsonii''), en la angla Vikipedio kromnome '''flagrovostulo''' (''Urocitellus richardsonii''), estas [[nordamerika]] [[zizelo]] en la genro ''[[Spermophilus]]'' (laŭ angla Vikipedio ''[[Urocitellus]]''). Parenca familio estas la [[Geomiedoj]] aŭ [[Sciuredoj]] ''Sciuridae''. == Nomo == Tiu sciuro estis nomita laŭ la [[skota]] naturisto Sir [[John Richardson]]. La [[Gopher Hole Museum]] (Geomida Muzeo) en [[Torrington (Alberto)]], [[Kanado]], havas grandan selektadon de ŝtopitaj zizeloj de multaj specoj kaj koloroj. [[Norda Dakoto]] estas moknomita la zizeloŝtato pro la ofteco de tiu sciuro. == Vivejo == [[Indiĝenaj specioj|Indiĝena]] el la mallongherbaj [[prerio]]j, la Zizelo de Richardson estas trovita plejparte en la nordaj statoj de [[Usono]], kiel ekzemple [[Norda Dakoto]], kaj en suda [[Kanado]], kiel ekzemple suda [[Alberto]] kaj suda [[Saskaĉevano]].<ref name=ADW>[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Spermophilus_richardsonii.html Animal Diversity Web]</ref> La vivejo de tiu besto disetendiĝis kiam arbaroj estis dehakitaj por krei agrikulturan teron ([[senarbarigo]]). Ili ne estas simple limigitaj al prerio; foje adaptiĝanta al antaŭurbaj medioj, ili traktatas kiel damaĝbestoj pro la nestkavernoj kiujn ili fosas. Estas ne malkutime trovi sciurajn fostunelojn sub la trotuaroj kaj kortoj de urbaj hejmoj. == Priskribo == Tipaj plenkreskuloj estas proksimume 30&nbsp;cm longaj. Pezoj varias multe laŭ sezono kaj laŭ loko: ĉe eliro el [[dormostato]] la sciuroj pezas inter 200 kaj 400 g, sed ĝis ili denove travintras la pezo eble pliiĝis al preskaŭ 750 g. Maskloj estas iomete pli grandaj kaj pli pezaj ol inoj averaĝe. Ili estas malhelbrunaj sur la supra flanko kaj sunbrunaj sube. La vosto estas pli mallonga kaj malpli tufa ol en aliaj zizeloj, kaj la eksteraj oreloj estas tiom mallongaj ke ili similas truojn en la kapo de la besto. Konduto similas pli tiun de [[prerihundo]] ol tiun de tipa zizelo. La vosto estas konstante tremetanta, tiel ke la besto foje estas nomita la "flagrovostulo". == Konduto == [[Dosiero:Richardson's-Ferocity-Szmurlo.jpg|dekstra|eta|Elmontrante teritorian konduton]] la zizeloj de Richardson ŝajnas vivi komunume, sed ili organizas sian socian strukturon ĉirkaŭ ina parenceco. Ina Richardson-zizelo toleras ĉeeston de parencaj inoj, sed estas teritoria kontraŭ aliaj individuoj.<ref name="social">{{Cite web|title=Social Organization|url=http://people.uleth.ca/~michener/social_organization.htm|publisher=[[University of Lethbridge]]|accessdate=8a de aŭgusto, 2010|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2013-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110716093649/http://people.uleth.ca/~michener/social_organization.htm|arkivdato=2011-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716093649/http://people.uleth.ca/~michener/social_organization.htm|archivedate=2011-07-16}} {{Citaĵo el la reto |url=http://people.uleth.ca/~michener/social_organization.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110716093649/http://people.uleth.ca/~michener/social_organization.htm |arkivdato=2011-07-16 }}</ref> Individuoj estas teritoriaj ĉirkaŭ siaj nestejoj, kaj la nestokavernoj estas grupigitaj proksime en kolonioj. La individuoj elsendas aŭdeblajn [[alarmvoko]]jn kiam eventualaj predantoj alproksimiĝas. Lastatempa esplorado montris ke en kelkaj kazoj, [[ultrasono|ultrasonaj]] alarmvokoj uziĝas, kaj reciprokiĝas fare de aliaj membroj de la kolonio. Idoj genetike havas kriojn kiuj similas tiujn de siaj gepatroj, tiel la plenkreskuloj povas rekoni ilin kiam danĝero minacas.<ref>[http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1439-0310.1984.tb01362.x/abstract "Alarm Calling in Richardson's Ground Squirrels (Spermophilus richardsonii)"]</ref> Predantoj inkludas [[akcipitro]]jn, [[mustelo]]jn, [[melo]]jn kaj [[kojoto]]jn. [[Dosiero:Richardson's ground squirrel.jpg|eta|maldekstra|Manĝante [[leontodo]]n.]] === Manĝado === Tiuj bestoj estas [[omnivorulo]]j ([[ĉiomanĝanto]]j), manĝante semojn, nuksojn, grajnojn, herbojn kaj insektojn.<ref name="ADW"/> === Vintrodormo === Plenkreskaj zizeloj povas ektravintri jam en julio, kvankam en sia unua jaro, la junaj zizeloj ne travintras ĝis septembro. La maskloj eliras el la [[vintrodormo]] en marto, kaj establas [[teritorio]]jn antaŭ ol la femaloj aperas du semajnojn pli poste. Forlasitaj nestokavernoj foje estas transprenitaj de aliaj prerispecioj kiaj ekzemple la [[Kuniklostrigo]]. === Reproduktado === Inaj Richardson-zizeloj produktas unu idaron jare. La idoj, ĝis 8 en idaro, estas naskitaj en aprilo aŭ majo.<ref name="litters">{{Cite web|title=Litter Size|url=http://people.uleth.ca/~michener/litter_size.htm|publisher=University of Lethbridge|accessdate=8a de aŭgusto, 2010|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2013-02-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100822140059/http://people.uleth.ca/~michener/litter_size.htm|arkivdato=2010-08-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100822140059/http://people.uleth.ca/~michener/litter_size.htm|archivedate=2010-08-22}} {{Citaĵo el la reto |url=http://people.uleth.ca/~michener/litter_size.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100822140059/http://people.uleth.ca/~michener/litter_size.htm |arkivdato=2010-08-22 }}</ref> Junaj zizeloj restas subtere en la nestkaverno ĝis ili estas ĉirkaŭ 30 tagojn aĝaj. == Rilato kun homoj == [[Dosiero:Flickertail1.JPG|dekstra|eta|200ra|En antaŭurba medio.]] Ĉar ili volonte manĝos kultivaĵajn speciojn, la Richardson-zizeloj foje estas konsideritaj kiel agroplagoj, kvankam tio ne estas ilia jura pozicio en ĉiuj jurisdikcioj.<ref>{{Cite web|url =http://www.moosejaw.ca/cityhall/parks/horticulture/gropher.shtml|title =Richardson's Ground Squirrel|publisher =City of Moose Jaw - Parks and Recreation Department|accessdate =24a de Marto, 2010|titolo =Arkivita kopio|alirdato =2013-02-05|arkivurl =https://web.archive.org/web/20101205231513/http://moosejaw.ca/cityhall/parks/horticulture/gropher.shtml|arkivdato =2010-12-05|archiveurl =https://web.archive.org/web/20101205231513/http://moosejaw.ca/cityhall/parks/horticulture/gropher.shtml|archivedate =2010-12-05}} {{Citaĵo el la reto |url=http://moosejaw.ca/cityhall/parks/horticulture/gropher.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-12-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101205231513/http://moosejaw.ca/cityhall/parks/horticulture/gropher.shtml |arkivdato=2010-12-05 }}</ref> La registaro de [[Saskaĉevano]] deklaris la bestojn damaĝbestoj en 2010, permesante al lokaj administracioj utiligi kontraŭ-geomidajn kontroliniciatojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.cbc.ca/canada/saskatchewan/story/2010/03/23/sk-gophers-pest.html|titolo=Gophers declared 'pests' in Sask|alirdato=24a de Marto 2010|dato=24a de Marto 2010|eldoninto=CBC News|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100327124729/http://www.cbc.ca/canada/saskatchewan/story/2010/03/23/sk-gophers-pest.html|arkivdato=2010-03-27}}</ref> === Kontroliniciatoj (ekstermometodoj) === Terkultivistoj kaj agrikulturistoj evoluigis gamon da manieroj ekstermi geomidojn kaj zizelojn, krom la tradiciaj: kaptado, pafado kaj venenigo. Unu tia proceso estas plenigi la nestokavernojn per miksaĵo de oksigeno kaj propano kaj tiam ekbruligi la gasmiksaĵon. Tio senvivigas la bestojn kun kontuza forto, kiu ankaŭ kolapsigas la tunelajn sistemojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.reuters.com/article/oddlyEnoughNews/idUSN2432304520080324|titolo=Gophers notch a win in man-rodent battle|alirdato=25a de marto 2008|familia nomo=Haggett|persona nomo=Scott|dato=24a de Marto 2008|eldoninto=[[Reuters]]}}</ref> Dum ambaŭ solvoj estas efikaj, bestoj de ekster la atakitaj areoj poste rekoloniigas ĝin. La Saskaĉevana Faŭno-Federacio sponsoris 12-semajnan "geomidoderbion" en 2002, por redukti kion ĝi konsideris troloĝateco de la sciuroj. Monaj premioj estis aljuĝitaj por kiu mortigos la plej grandan nombron da bestoj, kaj la vostoj de la bestoj estas prezentitaj kiel pruvo de mortigo. La kanada ''Humane Society'' (Humana Societo) nomis la konkurson kruela kaj barbara.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.cbc.ca/canada/story/2002/06/22/gophers020622.html|titolo=Humane society slams gopher-killing derby|alirdato=24a de Marto 2010|dato=22a de Junio 2002|eldoninto=[[CBC News]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070703045949/http://www.cbc.ca/canada/story/2002/06/22/gophers020622.html|arkivdato=2007-07-03}}</ref> Malgraŭ la kritiko, la derbio estis ripetita en 2003. En 2004 la zizela populacio estis falinta kaj la konkurso estis nuligita. === Dorlotbesta komerco === La Zizelo de la Richardson en la lastaj jaroj fariĝis populara kiel ekzota dorlotbesto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://research.uleth.ca/rgs/pets.cfm|titolo=Richardson's Ground Squirrels as Pets|alirdato=27a de Septembro 2011|eldoninto=Gail R. Michener}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commons=Spermophilus richardsonii}} * [http://www.xander.it/citelli%20video%20eng.htm Xander.it] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060205064457/http://www.xander.it/citelli%20video%20eng.htm |date=2006-02-05 }} - Spermophilus richardsonii (la zizeloj de Richardson) vidbendoj * [http://www.science.smith.edu/departments/Biology/VHAYSSEN/msi/pdf/i0076-3519-243-01-0001.pdf American Society of Mammalogists-species account (pdf)] * [http://centralpets.com/pages/critterpages/mammals/rodents/ROD4274.shtml Informoj pri la zizeloj de Richardson kiel dorlotbestoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040714213827/http://www.centralpets.com/pages/critterpages/mammals/rodents/ROD4274.shtml |date=2004-07-14 }} * [http://research.uleth.ca/rgs/index.cfm La retejo de Dr. Gail Michener pri la zizelo de Richardson] * {{Tradukita|lingvo=en|artikolo=Richardson's ground squirrel|revizio=533587050|wikitrans=jes}} {{Lingve poluru|rektatraduko|kultura|terminologio|wikitrans=jes|reviziita=jes}} [[Kategorio:Zizeloj]] [[Kategorio:Mamuloj de Kanado]] [[Kategorio:Faŭno de la Ebenaĵoj-Mezokcidento (Usono)]] [[Kategorio:Mamuloj de Usono]] [[Kategorio:Agroplagoj]] [[Kategorio:Bestoj priskribitaj en 1858]] 6s6w31gt85a4m6y4xa5jkryrn2betmx 0 429125 9472008 9429193 2026-09-09T13:00:31Z Sj1mor 12103 9472008 wikitext text/x-wiki {{Informkesto papo | nomo = Kaliksto la 2-a | dosiero = Callistus_II.png | Priskribo de dosiero = gvidis la [[Unua Laterana Koncilio|Unuan Lateranan Koncilion]] kaj subskribis la [[Konkordato de Worms|Konkordaton de Worms]] (1122) | naskonomo = Guido dei Conti di Borgogna | komencis = [[2-a de februaro]] [[1119]] | finis = [[13-a de decembro]] [[1124]] | antaŭulo = [[Gelaso la 2-a]] | sekvanto = [[Honorio la 2-a]] | dato de naskiĝo = ĉirkaŭ 1060 | loko de naskiĝo = Quingey | dato de morto= [[13-a de decembro]] [[1124]] | loko de morto= Romo | tombo = [[Baziliko Sankta Johano de Laterano]] | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = Episkopo de [[Vienne (Isère)|Vienne]] | periodo = 1088–1119 }} }} [[Dosiero:Calixtus II.jpg|250px|eta| Kalisto la 2-a en la ''Liber ad honorem Augusti sive de rebus Siculis'' (Libro por honori Aŭguston au pri Siciliaj Aferoj) de monaĥo [[Petro el Eboli]], [[1196]].]] '''Kalisto la 2-a''' aŭ '''Kaliksto la 2-a''', latine ([[latine]] ''Callistus Secundus'', naskonome ''Guido dei Conti di Borgogna'', Gvido el Grafoj de [[Burgonjo]]; naskiĝis en [[Quingey]], ĉirkaŭ la jaro 1060, mortis en Romo, la 13-an de decembro [[1124]]) estis la [[listo de papoj|162-a]] [[papo]] de la [[katolika eklezio]], elektita en la jaro [[1119]]. Li oficis ĝis sia morto, dum 5 jaroj, 10 monatoj kaj 12 tagoj. Kalisto estis filo de Grafo [[Vilhelmo la 1-a de Burgonjo]] kaj frato de [[Stefano la 1-a el Mâcon]] kaj krome parenco de diversaj nobeldevenaj kaj regantaj familioj inter kiuj [[Arduino de Ivreo]] kaj la reĝino Berta de ''Obertenghi''. En [[1088]] Gvido estis enoficigita episkopo de [[Vienne (Isère)|Vienne]]. Tie li entreprenis reformon precipe atentiĝante pri la afero [[investituro]]j kaj rigide defendante la prerogativojn de la Eklezio en la elekto de episkopoj, sed, kiel papo, Kalisto la 2-a sintenis preta internegoci kompromison kun la imperiestro [[Henriko la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 5-a]]. [[Dosiero:Château de Quingey.jpg|eta|Kastelo de Quingey, kie naskiĝis Kalisto la 2-a.]] Kiam en marto de [[1120]], kiel papo, eniris Romon, Kalisto provokis la fuĝon de la [[kontraŭpapo Gregorio la 8-a]] kiu rifuĝiĝis en [[Sutri]], tie restante ĝis aprilo de [[1121]] kiam la armeo de Kalisto sieĝis la urbon ĝis kiam la tieaj civitanoj decidis transdoni la kontraŭpon al Kalisto. La prizonulo estis kondukita al Romo kaj enkarcerigita en ''Septizonium'', kaj aliloke por fine morti en [[Salerno]]. La [[23-an de septembro]] Kalisto interkonsentis kun la imperiestro Henriko la 5-a akordon kiu poste estos nomata [[Konkordato de Worms]], per kiu estis establitaj reciprokaj rajtoj, de la Eklezio kaj Imperio, rilate investituroj. Inter la papaj intertraktantoj ĉeestis ankaŭ la estonta papo [[Honorio la 2-a]]. En marto [[1123]] papo Kalisto la 2-a ekcelebris la unuan sesion de la [[Unua Laterana Koncilio]]. En tiu koncilio li deklarigis nelicaj la geedziĝoj de kalotikaj pastroj edziĝintaj post la ordiniĝo dum tiuj edziĝintaj antaŭ la ordiniĝo povis restadi en la aminzorgado. Tiu dekreto estos konfirmita en la [[Dua Laterana Koncilio]] celebrita sub papo [[Inocento la 2-a]]. Krome estis rekondamnita la [[Simonio]] kaj rekonfirmita la [[indulgenco]] por la partoprenantoj en la [[Krucmilito]]. Dum lia papado estis [[Kanonizo|sanktoproklamitaj]] [[Davido el Menevia|sankta Davido el Menevia]] ([[1120]]) kaj [[Konrado el Altdorf|sankta Konrado, episkopo de Konstanco]] ([[1123]]). False oni atribuis al li la aŭtorecon de la ''[[Codex Calixtinus]]''. Ĉar Kalisto la 2-a distingis la sanktejon de [[Santiago de Compostela|Kompostela]] per iuj privilegioj, tie kreiĝis dokumento por ke restu spuro de la privilegiado,kaj tial naskiĝis tiu kodekso. == Aliaj projektoj == Commons [http://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Callistus_II] Vikiquote [http://it.wikiquote.org/wiki/Papa_Callisto_II] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.documentacatholicaomnia.eu/01_01_1119-1124-_Callixtus_II.html Opera Omnia] el [[Jacques Paul Migne]], [[Patrologia Latina]], volumo 163. * [http://www.treccani.it/enciclopedia/callisto-ii_%28Enciclopedia_dei_Papi%29/ Biografio de papo Kalisto la 2-a] en [[Enciclopedia dei Papi]] [[Enciclopedia Treccani|Treccani]] * [http://www.newadvent.org/cathen/03185a.htm] * Callisto secondo (Kalisto la 2-a) [http://www.iltimone.org/index.php?option=com_content&view=article&id=5822] Il Timone n. 124 junio 2013, paĝo 55. == Bibliografio == * Katolikaj enciklopedioj: ** [http://letterepaoline.net/progetto-ec/ ] Enciclopedia_Cattolica ** [http://it.cathopedia.org/wiki/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170910221739/http://it.cathopedia.org/wiki/ |date=2017-09-10 }} Cathopedia:Voci_indispensabili ** [http://www.newadvent.org/cathen/] Catholic_Encyclopedia {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Papoj]] [[Kategorio:Investitura konflikto]] [[Kategorio:Episkopoj de Vienne]] cexwg5z70ctonimys0w7roobb5pz3la 0 431452 9472205 9087002 2026-09-10T03:30:38Z Sj1mor 12103 9472205 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Lugano (apartigilo)}} {{Informkesto komunumaro de Tiĉino |nomo=Komunumaro Lugano okcidenta |blazono=[[Dosiero:CHE Lugano COA.svg|120px|center|<small>Blazono de la komunumaro Lugano okcidenta </small>]] |bildo=[[Dosiero:Lugano (Ticino) View on Lake Lugano and Monte San Salvatore.jpg|eta|285px|center|<small>Lugano okcidenta </small>]] |mapo=[[Dosiero:Karte Kreis Lugano ovest 2011.png|eta|285px|center|<small>Mapo de la komunumaro Lugano okcidenta </small>]] |distrikto=Lugano |ĉefloko=[[Lugano]] |koord={{Koordinatoj gm|46|0|N|8|57|E}} |loĝantoj=30000<small>(2011-12-31)</small> |areo=22,1 |denseco=1357,4 }} La '''komunumaro Lugano okcidenta ''' (en la [[itala lingvo]] '''Circolo di Lugano ovest''') estas administra unuo de [[Kantono Tiĉino]] kaj parto de la [[distrikto Lugano]]. Ĝi havis proksimume 30000 loĝantojn la 31-an de decembro [[2011]]. ==Geografio== La komunumaro Lugano okcidenta konsistas el ĉiuj parto de la komunumo kaj urbo Lugano, kiuj situas okcidente de la rivero [[Casserate]]. Tio estas la partoj Lugano (malnova urbocentro), [[Ressiga]], [[Breganzona]], [[Biogno]], [[Loreto]], [[Pazallo]], [[Pambio]], [[Noranco]], [[Carabbia]], [[Barbengo]] kaj [[Figino]]. ==Trafiko== Tra Lugano okcidenta pasas la [[svisa aŭtovojo A2]] kaj en ĝi situas la ĉefstacidomo de Lugano. ==Komunumoj de la komunumaro Lugano okcidenta == La komunumaro Lugano okcidenta konsistas el la okcidenta parto de la komunumo Lugano, tio estas proksimume du trionoj de ĝia teritorio kaj loĝantaro: <div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000; text-align:left;"> {| cellpadding="5" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" ! bgcolor="#EFEFEF" | Blazono ! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Nomo ! bgcolor="#EFEFEF" | Loĝantoj<br /><small>(2009-12-31)</small> ! bgcolor="#EFEFEF" | Areo<br />en km² ! bgcolor="#EFEFEF" | [[Komunumkodo]] |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Lugano COA.svg|35px|Lugano]] || '''[[Lugano]]''' || align="center" | 55151 || align="right" | 32.1 || align="center" | 5192 |- |- style="background-color:#EFEFEF;" | align="center" | '''Totale''' | 2/3 || align="center" | ĉ. 30000 || align="center" | c. 22,1 | align="center" | -- |} </div> <!-- == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} --> ==Eksteraj ligiloj== {{Komunejokat|Lugano okcidenta (circle)|komunumaro Lugano okcidenta }} <br> {{Navigilo:Distriktoj de Kantono Tiĉino}} [[Kategorio:Lugano okcidenta (komunumaro)|!]] swuhf28qf8zxi014ugqiqqf5vswy4y2 0 433664 9472207 8899475 2026-09-10T03:30:47Z Sj1mor 12103 9472207 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komunumaro de Tiĉino |nomo=Komunumaro Gambarogno |blazono=[[Dosiero:CHE Gambarogno TI COA.svg|eta|120ra|centre|<small>Blazono de la komunumaro Gambarogno </small>]] |bildo=[[Dosiero:Lake Maggiore 1.jpg|eta|285ra|centre|<small>Gambarogno </small>]] |mapo=[[Dosiero:Karte Kreis Gambarogno 2011.png|eta|285ra|centre|<small>Mapo de la komunumaro Gambarogno </small>]] |distrikto=Locarno |ĉefloko=[[Gambarogno]] |koord={{Koordinatoj gm|46|7|N|8|49|E}} |loĝantoj=4950 <small>(2011-12-31)</small> |areo=51,74 |denseco=95,7 }} La '''komunumaro Gambarogno ''' estas administra unuo de [[Kantono Tiĉino]] kaj parto de la [[distrikto Locarno]]. Ĝi havis 4950 loĝantojn la 31-an de decembro [[2011]]. Ĝia ĉefloko estas [[Gambarogno]]. == Geografio == La komunumaro Gambarogno post la kunigo de ĉiuj ĝiaj komunumoj kongruas teritorie kun la komunumo Gambaragno. Ĝi etendiĝas ĉe la sudorienta bordo de la [[Majora Lago]] inter la ebenaĵo de Magadino kaj la itala komunumo [[Luino]]. == Komunumoj de la komunumaro Gambarogno == Ekde la kunigo de ĉiuj komunumoj en la komunumaro en la jaro 2010, la komunumaro Gambarogno konsistas (stato en 2013) el unu sola: <div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000; text-align:left;"> {| cellpadding="5" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" ! bgcolor="#EFEFEF" | Blazono ! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Nomo ! bgcolor="#EFEFEF" | Loĝantoj<br /><small>(2011-12-31)</small> ! bgcolor="#EFEFEF" | Areo<br />en km² ! bgcolor="#EFEFEF" | [[Komunumkodo]] |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Gambarogno TI COA.svg|35ra|Gambarogno]] || '''[[Gambarogno]]''' || align="center" | 4950 || align="right" | 51.74 || align="center" | 5398 |- |- style="background-color:#EFEFEF;" | align="center" | '''Totale''' | 1 || align="center" | 4950 || align="center" | -- | align="center" | 0211 |} </div> == Trafiko == Tra la komunumaro pasas la kantona ĉefvojo n-ro 405 de Cadenazzo al Luino. La plej proksima alveturejo al la [[svisa aŭtovojo A2]] estas Belinzono-Sudo, kiu situas proksimume 8 kilometrojn norde de Gambarogno. Pere de la fervojlinio de [[Svisaj Federaciaj Fervojoj]] de Cadenazzo al Luino la komunumo estas konektita al la publika transportreto. == Historio == La komunumaro estiĝis post la fino de la [[Helveta Respubliko]] en la jaro [[1803]] el malnova najbararo de la Voktejo Locarno. Kun efiko de la 25-a de aprilo [[2010]] la ĝis tiam aŭtonomaj komunumoj [[Caviano]], [[Contone]], [[Gerra]], [[Indemini]], [[Magadino]], [[Piazzogna]], [[San Nazzaro]], [[Sant'Abbondio]] kaj [[Vira]] kuniĝis al la nova komunumo Gambarogno, tiel ke nun la tuta komunumaro konsistas el unu sola komunumo.<ref>Fonto: [http://www.ti.ch/Generale/dirittipolitici/votazioni/votazioni_consultive/VOTCONS20051204-Caviano-Contone-GerraG-Indemini-Magadino.pdf Rezulto de la konsultaj balotoj pri kuniĝo al nova komunumo Gambarogno] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140606210215/http://www.ti.ch/Generale/dirittipolitici/votazioni/votazioni_consultive/VOTCONS20051204-Caviano-Contone-GerraG-Indemini-Magadino.pdf |date=2014-06-06 }} (PDF, 48 kB, itallingve)</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Komunejokat|Gambarogno|komunumaro Gambarogno }} {{HLS|D8306|Gambarogno}} <br /> {{Navigilo:Distriktoj de Kantono Tiĉino}} [[Kategorio:Gambarogno (komunumaro)|!]] fcdjx1z7ovgscob4oanbapgknl57jh0 0 434905 9472016 9429724 2026-09-09T13:02:24Z Sj1mor 12103 9472016 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {| class="infobox"style="border:2px solid #E3B707; background: #FFFCEF; margin:0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse; float:right;clear:right; width:300px; text-align:left; font-size:95%;" border="1" cellpadding="2" |- |colspan="2" style="background: #F3E299; font-size:120%" align="center" |MINISTERIOJ DE LA ROMA KURIO |- |colspan="2" align="center"|''“Tribunalo de la Apostola Signaturo”'' |- |nomo = '''Apostola Signatura''' |- |latine = '''Supremum Tribunal Signaturae Apostolicae''' |- |fondiĝo = '''[[15-a jarcento]]''' |- |lasta renormiĝo = '''Per la Apostola Konstitucio''' |- |funkcio = '''Juraj kaj kompetentoj kun funkcio de kasacia tribunalo''' |- |prizorganto = '''Prefekto''', laŭ la ''([[Pastor Bonus]])'', n. 121''' |- |nuna (2013) prefekto = '''Kardinalo [[Raymond Leo Burke]]''' |- |nuna (2013) sekretario = '''Ĉefepiskopo [[Frans Daneels]]''' |- |Sidejo = '''Palaco de la kancelario, en Romo''' |- |[[Dosiero:Palazzo della Cancelleria (Rome) (77564084).jpg|eta|dekstra|300ra|La [[Palaco de Kancelario]] en Romo, sidejo de la tribunalo de la Apostola Signatura, en [[18-a jarcento|okcenta]] ĉizaĵo de [[Giuseppe Vasi]].]] |} La '''Supera Tribunalo de la Apostola Signaturo''' ({{lang-la|Supremum Tribunal Signaturae Apostolicae}}) estas ministerio de [[Roma kurio]] kaj estas la Supera [[tribunalo]] de la [[Apostola seĝo]]; ĝin konsistigas nedefinita nombro de [[episkopo]]j, [[ĉefepiskopo]]j kaj [[kardinalo]]j de la [[Apostola seĝo]], kies unu funkcias kiel ''[[Prefekto]]'' kun rajto utiligi “sekretarion''; konsultaj organismoj de la Tribunalo estas la ''Kolegio de la voĉdonantoj” kaj tiu de la ''[[referendario]]j.'' La Supera tribunalo de la Apostola Signaturo dividiĝas laŭ du sekcioj. * La unua sekcio (juĝa) debatas procesojn al si asignitaj laŭ la kanonika juro; ĝi kompetentas ankaŭ, kiel kasacia tribunalo, por ordoni la refaron de procesoj pri la edzeca ligilo; ĝi prizorgas la starigon de regionaj tribunaloj kaj kompetentas pri la konfliktoj kun la ŝtatoj rilate konkodataj normoj. * La dua sekcio (jurkonflikta-administra) decidas pri konfliktoj originintaj el aktoj de la eklezia administra povo al si asignitaj, kaj verdiktas pri konfliktoj de kompetento inter la ministerioj de la [[Roma kurio]], pri administraj konfliktoj al si adresitaj de la diversaj [[Kongregacio]]j, pri la kvereloj al si asignitaj de plej alta Pontifiko. == Historio de la Apostola Signaturo == La komencajn spurojn de tiu Supera tribunalo historiistoj trovas en [[13-a jarcento]], kiam organizo de [[refendario]]j kuniĝis por ordigi kaj pretigi dokumentojn bezonatajn je la «signo» (el kio signatura, seegnatura) de la papo (verdiktoj, favopeto, [[indulgenco]]j ktp. [[Eŭgeno la 4-a]] ([[15-a jarcento]]) ĝin starigis kiel stabilan tribunalon, [[Pio la 10-a]] ĝin, en la kadro de la reformo de la kodo de kanonika juro, levis al la digneco de tribunalo de la lasta apelacio. Nune ĝiaj prerogativoj kaj funkcio estas reglataj laŭ la [[apostola konstitucio]] [[Pastor Bonus]] de [[1988]].<br /> Nunaj regantoj estas: Prefekto, kardinalo [[Raymond Leo Burke]] ekde [[27-a de junio]] [[2008]], sekretario, [[Frans Daneels]]. == Vidu ankaŭ == * [[Apostola seĝo]] * [[Roma kurio]] * [[Vatikana Kasacia Kortumo]] * [[Tribunalo de la Roma Rota]] * [[Codex Iuris Canonici|Kodo de kanonika juro]] * [[Vatikano]] * [[Apostola Penitencario]] == Bibliografio == * Katolikaj enciklopedioj: ** [http://letterepaoline.net/progetto-ec/ Enciclopedia Cattolica] ** [http://it.cathopedia.org/wiki/ Cathopedia:Voci indispensabili] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170910221739/http://it.cathopedia.org/wiki/ |date=2017-09-10 }} ** [http://www.newadvent.org/cathen/ Catholic Encyclopedia] * Kodo de kanonika juro. Kanonikoj: 1445 §21, 445 §3 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.vatican.va/roman_curia/tribunals/apost_signat/documents/rc_trib_apsig_doc_20000526_profilo_it.html Profilo de la tribunalo (vatikana retejo)] [[Kategorio:Roma kurio]] [[Kategorio:Tribunaloj]] 0uaby7koqgpgtjukhevh7e8a8ndyjna 9472019 9472016 2026-09-09T13:03:01Z Sj1mor 12103 9472019 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {| class="infobox"style="border:2px solid #E3B707; background: #FFFCEF; margin:0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse; float:right;clear:right; width:300px; text-align:left; font-size:95%;" border="1" cellpadding="2" |- |colspan="2" style="background: #F3E299; font-size:120%" align="center" |MINISTERIOJ DE LA ROMA KURIO |- |colspan="2" align="center"|''“Tribunalo de la Apostola Signaturo”'' |- |nomo = '''Apostola Signatura''' |- |latine = '''Supremum Tribunal Signaturae Apostolicae''' |- |fondiĝo = '''[[15-a jarcento]]''' |- |lasta renormiĝo = '''Per la Apostola Konstitucio''' |- |funkcio = '''Juraj kaj kompetentoj kun funkcio de kasacia tribunalo''' |- |prizorganto = '''Prefekto''', laŭ la ''([[Pastor Bonus]])'', n. 121''' |- |nuna (2013) prefekto = '''Kardinalo [[Raymond Leo Burke]]''' |- |nuna (2013) sekretario = '''Ĉefepiskopo [[Frans Daneels]]''' |- |Sidejo = '''Palaco de la kancelario, en Romo''' |- |[[Dosiero:Palazzo della Cancelleria (Rome) (77564084).jpg|eta|dekstra|300ra|La [[Palaco de Kancelario]] en Romo, sidejo de la tribunalo de la Apostola Signatura, en [[18-a jarcento|okcenta]] ĉizaĵo de [[Giuseppe Vasi]].]] |} La '''Supera Tribunalo de la Apostola Signaturo''' ({{lang-la|Supremum Tribunal Signaturae Apostolicae}}) estas ministerio de [[Roma kurio]] kaj estas la Supera [[tribunalo]] de la [[Apostola seĝo]]; ĝin konsistigas nedefinita nombro de [[episkopo]]j, [[ĉefepiskopo]]j kaj [[kardinalo]]j de la [[Apostola seĝo]], kies unu funkcias kiel ''[[Prefekto]]'' kun rajto utiligi “sekretarion''; konsultaj organismoj de la Tribunalo estas la ''Kolegio de la voĉdonantoj” kaj tiu de la ''[[referendario]]j.'' La Supera tribunalo de la Apostola Signaturo dividiĝas laŭ du sekcioj. * La unua sekcio (juĝa) debatas procesojn al si asignitaj laŭ la kanonika juro; ĝi kompetentas ankaŭ, kiel kasacia tribunalo, por ordoni la refaron de procesoj pri la edzeca ligilo; ĝi prizorgas la starigon de regionaj tribunaloj kaj kompetentas pri la konfliktoj kun la ŝtatoj rilate konkodataj normoj. * La dua sekcio (jurkonflikta-administra) decidas pri konfliktoj originintaj el aktoj de la eklezia administra povo al si asignitaj, kaj verdiktas pri konfliktoj de kompetento inter la ministerioj de la [[Roma kurio]], pri administraj konfliktoj al si adresitaj de la diversaj [[Kongregacio]]j, pri la kvereloj al si asignitaj de plej alta Pontifiko. == Historio de la Apostola Signaturo == La komencajn spurojn de tiu Supera tribunalo historiistoj trovas en [[13-a jarcento]], kiam organizo de [[refendario]]j kuniĝis por ordigi kaj pretigi dokumentojn bezonatajn je la «signo» (el kio signatura, seegnatura) de la papo (verdiktoj, favorpeto, [[indulgenco]]j ktp. [[Eŭgeno la 4-a]] ([[15-a jarcento]]) ĝin starigis kiel stabilan tribunalon, [[Pio la 10-a]] ĝin, en la kadro de la reformo de la kodo de kanonika juro, levis al la digneco de tribunalo de la lasta apelacio. Nune ĝiaj prerogativoj kaj funkcio estas reglataj laŭ la [[apostola konstitucio]] [[Pastor Bonus]] de [[1988]].<br /> Nunaj regantoj estas: Prefekto, kardinalo [[Raymond Leo Burke]] ekde [[27-a de junio]] [[2008]], sekretario, [[Frans Daneels]]. == Vidu ankaŭ == * [[Apostola seĝo]] * [[Roma kurio]] * [[Vatikana Kasacia Kortumo]] * [[Tribunalo de la Roma Rota]] * [[Codex Iuris Canonici|Kodo de kanonika juro]] * [[Vatikano]] * [[Apostola Penitencario]] == Bibliografio == * Katolikaj enciklopedioj: ** [http://letterepaoline.net/progetto-ec/ Enciclopedia Cattolica] ** [http://it.cathopedia.org/wiki/ Cathopedia:Voci indispensabili] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170910221739/http://it.cathopedia.org/wiki/ |date=2017-09-10 }} ** [http://www.newadvent.org/cathen/ Catholic Encyclopedia] * Kodo de kanonika juro. Kanonikoj: 1445 §21, 445 §3 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.vatican.va/roman_curia/tribunals/apost_signat/documents/rc_trib_apsig_doc_20000526_profilo_it.html Profilo de la tribunalo (vatikana retejo)] [[Kategorio:Roma kurio]] [[Kategorio:Tribunaloj]] oc6vqjqda9pooazavtfxnldnzk3dm0q 0 435063 9471966 8661094 2026-09-09T12:41:39Z Sj1mor 12103 9471966 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |bildo=Kisvárda, Rétköz Múzeum.JPG |priskribo de bildo =Sinagogo de Kisvárda |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} <!-- por vikidatumoj: la koordindatoj estas 48.22603446415801, 22.080426312172705 --> |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=HU |zomo=14 |tipo1=reliefo }} La '''[[sinagogo]]''' de [[Kisvárda]] estas [[historia monumento]], nuntempe [[muzeo]]. == Historio == Laŭ dokumento en Kisvárda vivis judo jam en [[1747]], sed en [[1784]] jam 118 judoj vivis en la urbeto. Ili formis {{N|religia komunumo}} en [[1796]], poste ili konstruis sinagogon en [[1801]]. Post [[jarcento]] ili konstruis pli grandan sinagogon. Ankaŭ en Kisvárda la judoj estis deportitaj al [[Aŭŝvico]] en [[1944]]. La sinagogo estis forlasita. En [[1975]] la urbo aĉetis la konstruaĵon, en [[1983]] ĝi plene renoviĝis kaj oni uzas ĝin muzeo. == Konstruaĵo == La simetria [[konstruaĵo]] situas sola laŭ la [[strato]] kaj ĝi havas 2 partojn. Unue estis ĉambrego kun lavejo por la manoj. En tiu ĉambrego estas videblaj nomoj de 700 deportitaj [[martiro]]j. En la alia ĉambrego diservoj okazis. Kontraŭ la sinagogo situas preĝdomo de la restintaj judoj, la sakraĵoj estis metitaj el la sinagogo al la preĝdomo. Ekstere en mezo de la [[fasado]] troviĝas la ĉefenirejo. Estas ankaŭ flanka enirejo al la [[ligno|ligna]] [[galerio]], kiujn la [[virino]]j uzis en la paseo. == Fontoj == <!-- ??? * [http://www.vendegvaro.hu/zsinagoga-kisvarda hungare]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.kornyezovilag.hu/application/Pages/UnitView.aspx?unitId=5860&rt=%2Fapplication%2FPages%2FProjectView.aspx%3FprojectId%3D678%26currentPage%3D1&lang=Primary hungare kun foto]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} --> * [http://vardaimuzeum.hu/nevjegy/ hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120507141203/http://vardaimuzeum.hu/nevjegy/ |date=2012-05-07 }} {{DEFAŬLTORDIGO:Kisvárda, Sinagogo de}} [[Kategorio:Sinagogoj en Hungario]] [[Kategorio:Kisvárda]] {{Unua|kat=ne}} a94es7fqjuqi3o95lsv47y4zt9sox9a 0 436179 9471963 8860400 2026-09-09T12:41:23Z Sj1mor 12103 9471963 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-CB|situo sur mapo2=Hispanio|zomo=10}} [[Dosiero:Santoña (Cantabria) Mapa.svg|eta|maldekstre|210ra|Municipa teritorio de Santoña, nordoriente de Kantabrio.]] '''Santoña''' (elparolu ''santonja'') estas [[municipo]] en [[Kantabrio]] (norda [[Hispanio]]). Ĝi situas en la [[komarko]] [[Trasmiera]], ĉe la samnoma [[Golfo de Santoña]], ĉe la monto [[Buciero]]. Ties loĝantaro estis 11 451 homoj, laŭ [[censo]] de 2012. Kvazaŭ duoninsulo, la municipo estas ĉirkaŭita de la [[Kantabra Maro]]. La apudaj samlimaj municipoj estas [[Argoños]], [[Escalante]] kaj [[Bárcena de Cicero]]. Ĝi havas gravan fiŝkaptan [[haveno]]n. [[Turismo]] ankaŭ estas grava pro la apuda [[natura rezervejo]] [[Marĉoj de Santoña, Victoria kaj Joyel]]. La municipo ankaŭ enhavas plurajn plaĝojn, militajn fortikaĵojn kaj [[lumturo]]jn. == Historio == Oni trovis restaĵojn el [[Paleolitiko]] kaj certe estis romia urbo en la dua duono de la 1-a jarcento, sendube rilata al la aktiveco de la haveno el kiu oni komercis kun la sudo de Gaŭlio. [[Dosiero:Cantabria Santoña Santa Maria Puerto 02 lou.JPG|eta|maldekstre|240ra|Preĝejo de Sankta Maria de la Haveno (13-a jarcento).]] En la [[Mezepoko]] Santoña havis setlejon probable ĉe pramonaĥejo. Tiu kerno historiiĝis en 1038, pro la interveno de la [[abato]] Paterno, kiu restaŭris la [[monaĥejo]]n, reorganizis la {{N|religia komunumo}} kaj realigis intensan reloĝadon. Oni konstruis domojn, oni kultivis la teron kaj startiĝis por Santoña vera progreso. Multaj historiistoj konsideras la abaton Paterno-n kiel vera fondinto de Santoña.​ La reĝo García de Nájera, havigis foruon nomitan "Privilegio Viejo de Santoña", en 1074, kiu faris de Santa María del Puerto abatlandon, kies senjoro estis la abato kaj ties posteuloj. Santa María del Puerto dependis de la monaĥejo de Sankta Maria la Reĝa de Nájera. Tio rezultis en plendoj fare de la lokanoj dum jarcentoj. Nur dum la regado de [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]], la monaĥejo de Santoña atingis la sendependecon disde tiu de Nájera, same kiel statuso de reĝa urbo, paginte altan monsumon kaj al la monaĥejo de Nájera kaj al la reĝo, kiu fakte bezonis monon por siaj militoj kaj estis kiu promociis la sendependigon de urboj tiucele. Poste okazis loka krizo kaj la Duko de Lerma reaĉetis la senjorecon. Kelkaj lokanoj partoprenis en la vojaĝoj de [[Kristoforo Kolumbo]] al Ameriko, el kiuj plej fama estis Juan de la Cosa. En la 18-a jarcento dum la regado de [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]], la urbo reaĉetis la reĝan jurisdikcion kontraŭ 12 000 dukatoj. En la 20-a jarcento, dum la Hispana Enlanda Milito, Santoña estis scenejo de grava okazaĵo kiu atingis grandan politikajn kaj ideologiajn sekvojn: nome la kapitulaco de la naciisma eŭska armeo per la nomita Pakto de Santoña (1937). Nome kiam Eŭskio ekestis konkerita de la frankisma armeo, eŭskaj batalionoj koncentriĝis en Santoña cele al kapitulaco antaŭ la italaj trupoj kiuj estis en Kantabrio kun kondiĉo respekti vivojn. Tio estis iom silentitaj de ambaŭ flankoj: la respublikanoj ne volis malkaŝi, ke parto de ilia flanko negocis aparte, krome kun la faŝisma Italio pere de Vatikano; kaj same la frankistoj ne volis malkaŝi, ke iliaj italaj aliancanoj negocadis aparte sen kontrolo de la frankismaj militestroj. Ĉiuokaze la frankistoj rompis la pakton, malliberigis milojn da eŭskaj soldatoj (inter ili 81 pastroj), poste liberigis parton de ili kaj enkarcerigis kelkajn milojn en la prizono de El Dueso. Rezultis 510 kondamnoj al [[mortpuno]]. == Ekonomio == [[Dosiero:Cantabria Santoña antigua fabrica Albo 01 lou.jpg|eta|maldekstre|240ra|Iama fabriko de konservaĵoj de Albo, 1925.]] Elstaras la haveno por [[fiŝkaptado]], kiu estas unu el la plej gravaj de Kantabrio. Ĝi estas la ĉefa motoro de la ekonomio de Santoña kiaj ĉirkaŭ ĝi disvolviĝis laŭlonge de la historio la industrio por konservado plej gravaj de la kantabra marbordo. Fine de la 19-a kaj komence de la 20-a jarcentoj startis epoko de transformado kaj disvolvigo en la industria kaj fiŝkaptada sektoro, konsekvence de pli taŭgaj infrastrukturoj de la haveno, de la alveno de industriistoj kaj saligistoj el Italio kaj la nuligo de la sal-imposto ekde 1869.​ Dum tiu jaroj la haveno de Santoña jam estis konsiderata kiel ĉefa haveno por fiŝkaptado, konservado kaj [[saligado]], kvankam ankoraŭ ne floris la industrio de la [[anĉovo]] fileigita kaj konservita en oleo. Iom post iom pligraviĝis la entreprenoj de saligado kaj konservado, dum tiuj pri marinado ekdekadencis. La saligaĵoj, ĉu de italaj aŭ hispanaj markoj, estis eksportitaj al Italio mare: nom al Ĝenovo, Napolo kaj Livorno. Fakte venis multaj italoj, ĉefe sicilianoj kiuj dekomence restis nur dum la anĉov-sezono, sed poste multaj restis la tutan jaron kaj venigis siajn familiojn. Postaj generacioj kantabriĝis kaj miksiĝis kun lokanoj. Tial nun abundas italdevenaj familinomoj kiel Vella, Cefalú, Oliveri, Orlando, Brambilla kaj aliaj. [[Dosiero:Anchoas-bote.jpg|eta|dekstre|240ra|[[Anĉovo]]j en vendejo.]] Dekomence la konservaĵoj de saligitaj anĉovoj ne estis longdaŭra. Jam en Italio la industriistoj rearanĝis la fileojn kaj aldonis buteron kaj oleon antaŭ servi ilin al konsumantoj. La [[Unua Mondmilito]] interrompis la eksportadon kaj la daŭreco de la varo estis en risko. Tiam Giovanni Vella Scatagliota, el [[Trapani]], Sicilio, pioneris en 1915 la solvon prepari la anĉovaĵojn en la propra fabriko de Santoña. Tial la produkto ne pereiĝis kaj povis esti stokita pli longdaŭre por posta eksportado. Tio rezultis en pli longdaŭra dungado por la lokaj laboristoj, kiuj povis labori dum la tuta jaro. Kreiĝis multaj entreprenoj tiukadre kaj la produkto estis eksportata al tuta Eŭropo kaj Usono. Nur poste kreiĝis ankaŭ la tutlanda merkato. En 1950-aj kaj 1960-aj jaroj floris tiu industrio; kreiĝis ankaŭ malgrandaj provizoraj entreprenoj, kiu aperis kaj malaperis depende de la situacio de la fiŝkaptado kaj de la merkato. En 1960 aperis 118 de tiuj fabriketoj, 28 el kiuj apartenis al italoj. Fine de la 20-a jarcento estiĝis krizo, sed la industrio pluas. == Vidindaĵoj kaj intereslokoj == * Preĝejo de ''Santa María de Puerto'' * Palaco Chiloeches * Fortikaĵoj * Palac-domo de la markizo de Manzanedo kaj ĝardeno * Urba kerno * Placo de Sankta Antonio * Prizono El Dueso * Katolika tombejo * Bazara vendejaro "Plaza de Abastos". * Teatro Casino Liceo * Monumento al Juan de la Cosa * Taŭrludejo * La murego == Esperantistoj == * [[Pedro Ullate López]] == Bildaro == <gallery> Image:Cantabria_Santoña_Berria_01_lou.JPG|Strando Berria, vidita de oriento. Image:Cantabria_Santoña_Chiloeches_lou.JPG|[[Palaco Chiloeches]] en Santoña (17-a jarcento). Image:Manzanedosantona_lou.JPG|[[Palaco de Manzanedo]], en Santoña. Image:Cantabria_Santoña_fuerte_Sancarlos_02_lou.JPG|Fortikaĵo Sankta Karlo, ĉe la enirejo de la [[Golfo de Santoña]]. Image:Santoña,Penal_de_el_Dueso.jpg|Prizono en [[El Dueso]], en Santoña. </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Listo de municipoj de Kantabrio]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Kantabrio]] 4b398xarazm1t0bb7hjibfwl4k0lzcu 0 441795 9472123 7933471 2026-09-09T20:30:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472123 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo | municipa parto <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Aarle-Rixtel | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Aarle-Rixtel | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Nederlando | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | montaro = | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = Domoj <!-- *** Situo ***--> | situo = Aarle-Rixtel | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 51 | lat_m = 30 | lat_s = 32 | lat_NS = N | long_d = 05 | long_m = 38 | long_s = 16 | long_EW = E | regiono-ISO = NL-NB | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = | areo_rondumo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 5814 | loĝantaro_dato = 2006 | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de [[Nord-Brabanto]] | mapo_lokumilo = iso | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Nederlando | mapo1_lokumilo = Nederlando | mapligilo = jes | zomo = 11 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Aarle-Rixtel''' estas urbo en la [[Nederlando|nederlanda]] municipo [[Laarbeek]] en [[Nord-Brabanto]]. Ĝi situas 4&nbsp;km norde de [[Helmond]]. Ekde 1997 la [[kastelo Croy]] estas parto de Aarle-Rixtel. Ĝis 1997, Aarle-Rixtel estis memstara municipo. == Eksteraj kigiloj == * [http://www.atlas1868.nl/nb/aarlerixtel.html Mapo de la municipo el 1868] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121017125932/http://www.atlas1868.nl/nb/aarlerixtel.html |date=2012-10-17 }} Koordinatoj: {{Koord|51|30|32|N|5|38|16|E|region:NL_type:city_source:nlwiki|montru=entekste}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando]] [[Kategorio:Loĝlokoj en Norda Brabanto]] [[Kategorio:Eksaj municipoj de Nord-Brabanto]] k46ntez0zc4qtl3txbii64twrv0t2qz 0 450965 9472242 9304718 2026-09-10T05:34:34Z Sj1mor 12103 9472242 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|arbaro |kategorio = ekoregiono |lando = Usono |regiono = Arizono |regiono1 = Nov-Meksiko |regiono2 = Teksaso |regiono tipo = Federaciaj ŝtatoj |regiono-ISO = US |mapo = Arizona Mountains Forests map.svg |mapo priskribo = Situo de la ekoregiono. |areo = 109100 |biomo = Mezvarmaj koniferarbaroj |libera = 208 |libera tipo = Birdospecioj |libera1 = 123 |libera1 tipo = Mamulspecioj }} [[Dosiero:Biome map 05.svg|eta|220px|Tutmonda disvastiĝo de la mezvarmaj koniferarbaroj.]] La '''arizonaj montarbaroj''' estas tersupraĵa [[ekoregiono]] el la nord-meksika [[ekoprovinco]] de la [[Nearktiso|nearktisa]] [[ekozono]] laŭ la [[tipologio]] de la [[Monda Natur-Fonduso]] (WWF). [[Biomo|Biome]] ĝi apartenas al [[mezvarmaj koniferarbaroj]] de [[Sudokcidenta Usono]]. Tiuj [[arbaro]]j gastigas multajn arbarajn vivejojn kaj tre diversan [[faŭno]]n. La riveroj kaj iliaj bordoj estas gravaj vivejoj por specifaj [[faŭno]] kaj [[fiŝo]]j. ==Priskribo== [[Dosiero:NKRD Aspen.jpg|eta|220px|maldekstre|Aŭtunkoloraj ŝajtremolaj poploj en Nacia Arbaro Kajbab.]] [[Dosiero:Apache Abbas.JPG|eta|220px|maldekstre|Nacia Arbaro Apaŝ-Sitgrivs.]] La ekoregiono konstituas pejzaĝon de krutaj montoj kaj altaj ŝtonaj [[altebenaĵo]]j kun ŝtonaj nudrokoj de la Kajbab-Altebenaĵo en norda Arizono sude ĝis la Mogolon-Altebenaĵo kaj orienten en sudokcidenta [[Nov-Meksiko]]. La altitudoj varias de 1 370 m al 3 000 m kun kelkaj pli altaj pintoj. Specifaj areoj inkludas la Gila-Sovaĝejon en Nov-Meksiko. ==Flaŭro== Arboj de la areo inkludas iujn de la [[piceo]]j, [[abio]]j kaj [[Ŝajntremola poplo|ŝajntremolaj poploj]] ''(Populus tremuloides)'', arbospeciojn tipe de [[Rokmontaro]] pli fore norden kune kun tipe meksikaj arboj kiaj [[glatafolia pino]] (''Pinus leiophylla''), Engelman-pino (''Pinus engelmannii'') kaj arizona pino (''Pinus arizonica'') de Gila-Sovaĝejo kaj aliloke. La pli malaltaj altitudoj havas miksan pinjonan-juniperan-kverkan [[duonarbaro]]n. ==Faŭno== La faŭno trovata ĉi tie inkludas la miniaturan ''Aegolius acadicus'' ([[segilakrigaj strigoj]]) kaj multajn birdojn kaj reptiliojn kiuj estas komunaj en [[Meksiko]] pli sude, kiel ekzemple la sekreteman [[Montezuma koturno|montezuman koturnon]]. La [[kaverno]]j de Gvadalup-Montaro estas specifa vivejo por [[skarabo]]j, [[centpieduloj]] kaj aliaj [[senvertebruloj]]. ==Minacoj kaj konservado== Tiu estas sufiĉe stabila ekoregiono kun proksimume 25% de la origina vivejo ankoraŭ sendifekta kvankam vundebla al [[arbarekspluatado]] kaj al troa [[paŝtado]]. [[Poluo]] kaj [[Kanalo (akvovojo)|kanaligado]] de riveroj estas endanĝerigantaj specifajn speciojn kiajn Fremont-poplon ''([[Populus fremontii]])'' kaj Guding-[[saliko]] ''(Salix gooddingii)'', la minacatan [[Onkorinko|Gil-truton]] ''(Oncorhynchus gilae)'', kaj ''Empidonax traillii extimus'' ([[tiranedoj]]). La [[senarbarigo]] daŭre neniigas la vivejon de ''[[Strigo|Strix occidentalis lucida]]'' kaj de [[akcipitro]] ''(Accipiter gentilis)''. ==Vidu ankaŭ== *[[Ekologia klasifiko de la tersupraĵoj]] *[[Konservada stato de ekoregiono]] <br> {{Nearktisaj mezvarmaj koniferarbaroj}} {{Nearktisaj ekoregionoj laŭ ekoprovinco}} ==Eksteraj ligiloj== {{Portalo|Nordameriko|Biologio|Geografio}} *{{en}} [http://worldwildlife.org/ecoregions/na0503 Ekoregiono NA0503 : Arizonaj montarbaroj (WWF)] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20060615125039/http://www.worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/na/na0503_full.html Arizonaj montarbaroj (''WWF-Wildworld'')] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20100308064639/http://www.nationalgeographic.com/wildworld/profiles/terrestrial/na/na0503.html Arizonaj montarbaroj (''Wildworld'')] - [[Nacia Geografia Societo]] *{{en}} [http://editors.eol.org/eoearth/wiki/Arizona_Mountains_forests Arizonaj montarbaroj (''The Encyclopedia of Earth'')] *{{en}} [http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/ecoregions/50503frame.htm Arizonaj montarbaroj (''Bioimages'')] *{{en}} [http://globalspecies.org/ecoregions/display/NA0503 Arizonaj montarbaroj (''Globalspecies'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170323051859/http://globalspecies.org/ecoregions/display/NA0503 |date=2017-03-23 }} [[Kategorio:Nearktisaj ekoregionoj]] [[Kategorio:Mezvarmaj koniferarbaroj]] [[Kategorio:Arbaroj de Usono]] [[Kategorio:Geografio de Arizono]] [[Kategorio:Geografio de Nov-Meksiko]] o2qiewjfatf4p4stqm6n267on6nz10o 0 465423 9472387 9269575 2026-09-10T10:48:28Z Sj1mor 12103 9472387 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} [[Dosiero:Henck Arron 1988.jpg|eta|Henck Arron en 1988]] '''Henck Alphonsus Eugène Arron''' (naskiĝis en [[Paramaribo]], [[25-a de aprilo|25-an de aprilo]] de [[1936]], mortis la [[4-a de decembro|4-an de decembro]] de [[2000]] en Alphen aan den Rijn, [[Nederlando]]) estis politikisto el [[Surinamo]] kaj estro de la [[Nacia Partio de Surinamo]]. En [[1973]] li venkis en la ĝenerala balotado en Surinamo por akiri memregadon. Li estis estro de la sendependigo de sia lando la 25-an de [[novembro]] de [[1975]]. En [[1977]] li estis nomumita ĉefministro, kio li restis ĝis [[1980]], kiam li estis elpostenigita de [[puĉo]] nomita ``Revolucio de la Serĝentoj´´ estrita de [[Desi Bouterse]], kaj lia registaro estis akuzita pro [[korupto]] kaj elpostenigita. En la ĝenerala balotado de [[1987]] Arron estis elektita vicprezidento kun [[Ramsewak Shankar]] kiel prezidento. Elpostenigita denove fare de Bouterse en [[1990]], li ekziliĝis en [[Nederlando]]n. Malmulte antaŭ mortiĝo li veturis en [[2000]] al [[Surinamo]]. Li mortis la [[4-a de decembro|4-an de decembro]] de [[2000]] en Alphen aan den Rijn, [[Nederlando]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Arron, Henck}} [[Kategorio:Surinamaj politikistoj]] ce3bvusv22t6fi3jvpzgotgjvoha81x 0 465570 9472348 9436282 2026-09-10T10:10:42Z Crosstor 3176 /* Kelkaj nomoj Horváth */ 9472348 wikitext text/x-wiki La [[familio|familia]] nomo '''Horváth''' apartenas al la plej oftaj nomoj en [[Hungario]]. Ĝi signifas: [[kroato]]. Pro la ofteco kelkaj uzas ankaŭ aldonnomon, duan antaŭnomon aŭ nur distingan majusklon. == Kelkaj nomoj Horváth == {{Div col|cols = 2}} * [[Ádám Horváth]] * [[Ádám Horváth (juristo)]] * [[Ádám Horváth (operkantisto)]] * [[Adrián Horváth]] * [[Ágnes Horváth]] * [[Andor Horváth]] * [[András Pálóczi Horváth]] * [[Arany Horváth]] * [[Árpád Horváth]] * [[Árpád Horváth (verkisto)]] * [[Aurél Horváth]] * [[Balázs Horváth]] * [[Béla Horváth]] * [[Béla Horváth (kemiisto)]] * [[Béla Horváth (kuracisto)]] * [[Béla Horváth (poeto)]] * [[Barna Horváth]] * [[Cyrill Horváth]] * [[Csaba Horváth]] * [[Csaba Horváth (kanuisto)]] * [[Csaba Horváth (koreografo)]] * [[Dávid Balázs Horváth]] * [[Döme Horváth]] * [[Ede Horváth]] * [[Endre Horváth]] * [[Endre Horváth (grafikisto)]] * [[Endre Lajos Horváth]] * [[Ernő Horváth]] * [[Ernő Horváth (muzeologo)]] * [[Éva Horváth]] * [[Ferenc Horváth (arkivisto)]] * [[Ferenc Horváth (geofizikisto)]] * [[Ferenc Horváth (instruisto)]] * [[Ferenc Horváth (ministro)]] * [[Ferenc Horváth (radiologo)]] * [[Gábor Horváth]] * [[Géza Horváth]] * [[György Horváth]] * [[György Horváth (halterlevisto)]] * [[Gyula Horváth]] * [[Gyula Horváth (aktoro)]] * [[Henrik Horváth (arthistoriisto)]] * [[Henrik Horváth (tradukisto)]] * [[Ica Horváth]] * [[Ignác Horváth]] * [[Ignác Horváth (bibliografo)]] * [[Illés Horváth]] * [[Imre Horváth]] * [[Imre Horváth (biologo)]] * [[Imre Horváth (ministro)]] * [[István Horváth (fizikisto)]] * [[István Horváth (poeto)]] * [[István Horváth (sociologo)]] * [[István Horváth (karikaturisto)]] * [[István Károly Horváth]], klasikisto * [[István Tamás Horváth]] * [[István Horváth (ministro)]] * [[Iván Horváth (literaturisto)]] * [[János Horváth (agronomo)]] * [[János Horváth (filologo)]] * [[János Horváth (fizikisto)]] * [[János Horváth (instruisto)]] * [[János Horváth (juristo)]] * [[János Horváth (kuracisto)]] * [[János Horváth (literaturhistoriisto)]] * [[János Horváth (matematikisto)]] * [[János Horváth (mikrobiologo)]] * [[János Horváth (poeto)]] * [[János Horváth (politikisto)]] * [[János Horváth (filologo)]] * [[János Horváth (teologo)]] * [[Jenő Horváth (aktoro)]] * [[Jenő Horváth (oficiro)]] * [[Jenő Horváth (reĝisoro)]] * [[Jenő Horváth (verkisto)]] * [[József Horváth (aktoro)]] * [[József Horváth (aktoro, 1924)]] * [[József Horváth (publicisto)]] * [[József Horváth (inĝeniero)]] * [[József Horváth (kemiisto)]] * [[József Horváth (kuracisto)]] * [[József Elek Horváth]] * [[József M. Horváth]] * [[Jozefo Horváth]] * [[Júlia Horváth]] * [[Júlia Borbála Horváth]] * [[Júlia Terézia Horváth]] * [[Károly Horváth (komponisto)]] * [[Charlie (Károly Horváth)]] * [[Keresztély János Horváth]] * [[Konstantin Gyula Horváth]] * [[Kornél Horváth]] * [[Lajos Horváth]] * [[Lajos Horváth (politikisto)]] * [[Lajos Ottó Horváth]] * [[László Horváth (agronomo)]] * [[László Horváth (aktoro)]] * [[László Horváth (aktoro, 1943)]] * [[László Horváth (fotisto)]] * [[László Horváth (moderna pentatlonisto)]] * [[László Horváth (operkantisto)]] * [[László Gábor Horváth]] * [[Loránd Horváth]] * [[Margit Horváth]] * [[Márton Horváth]] * [[Márton Horváth (politikisto)]] * [[Mihály Horváth]] * [[Miklós Horváth]] * [[Miklós Horváth (bestokuracisto)]] * [[Miklós Horváth (milita historiisto)]] * [[Mónika Horváth]] * [[Ödön Horváth]] * [[Ödön Horváth (juĝisto)]] * [[Pál Horváth]] * [[Paula Horváth]] * [[Péter Horváth]] * [[Piroska Horváth]] * [[Sándor Horváth]] * [[Sándor Horváth (inĝeniero pri akvo)]] * [[Sándor Horváth (inĝeniero pri arbaro)]] * [[Sándor Domonkos Horváth]] * [[Sándor Piusz Horváth]] * [[Stefánia Horváth]] * [[Teri Horváth]] * [[Tibor Horváth (lingvisto)]] * [[Tibor Horváth (apotekisto)]] * [[Tibor Antal Horváth]] * [[Tivadar Horváth]] * [[Vilmos Horváth]] * [[Vince Horváth]] * [[Zalán Horváth]] * [[Zoltán Horváth (aktoro)]] * [[Zoltán Horváth (arkitekto)]] * [[Zoltán Horváth (budhisto)]] * [[Zoltán Horváth (cirkisto)]] * [[Zoltán Horváth (reĝisoro)]] * [[Zoltán Horváth (skermisto)]] * [[Zoltánné Horváth]] * [[Zsolt Horváth (1964)]] * [[Zsolt Horváth (1969)]] * [[Zsigmond Horváth]] {{Div col end}} == Kelkaj similaj nomoj Horváth == {{Div col|cols = 2}} * [[Gyöngyvér Horváth Szőke]] * [[János Kardos-Horváth]] * [[Diána Horváth-Márjánovics]] * [[Zsófia Méray-Horváth]] * [[Ádám Pálóczi Horváth]] * [[Boldizsár Petrichevich Horváth]] * [[Dániel Petrichevich Horváth]] * [[Emil Petrichevich-Horváth]] * [[Lázár Petrichevich-Horváth]] * [[Endre Pázmándi Horváth]] * [[Ildikó S. Horváth]] * [[Lajos Széll Horváth]] * [[Ödön von Horváth]] * [[Előd Benjamin Horváth]] * [[József Elek Horváth]] * [[Péter Kornél Horváth]] * [[Tamás Horváth Dori]] * [[Ágnes Tóthné Horváth]] {{Div col end}} == Kelkaj nomoj Horvát == * [[Adolf Olivér Horvát]] * [[Árpád Horvát]] * [[Árpád Horvát (kuracisto)]] * [[Boldizsár Horvát]] * [[István Horvát]] * [[Lili Horvát]] * [[Sándor Horvát (piaristo)]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Hungaraj familiaj nomoj]] ivfappyzq4tth2pcygbbfyij37dkpuy 0 466309 9472015 9426136 2026-09-09T13:02:13Z Sj1mor 12103 9472015 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:House of Johann Lange in Erfurt Allerheiligenstraße.JPG|eta|Loĝejo de Lange en Erfurto.]] [[Dosiero:House Zum Güldenen Stern Erfurt Allerheiligenstrasse 11.JPG|eta|En la mezo la domo Zum Güldenen Stern (de 1459), kie presitis en 1473 la unua presitaĵo de Erfurto (letero de [[indulgenco]] de S. Severo). Maldekstre estas la loĝdomo de Lange (Allerheiligen-strato nr. 10), kie troviĝis nun lueblaj salonegoj por festaj okazoj.]] '''Johann LANGE''' (naskiĝinta en [[1487]] en [[Erfurto]], mortinta samloke en la [[2-a de aprilo]] [[1548]]) estis germana teologo, humanisto kaj reformanto. == Vivo == En 1500 li ekstudis lingvojn ĉe la [[Universitato de Erfurto]]. Li frekventis la rondon ĉirkaŭ [[Mutianus Rufus]]. Ĉe [[Nicolaus Marschalk]] li lernis la helenan lingvon. Ankaŭ Lutero konis la diligentan studenton, kiu ekde 1507 estis lia kunfrato en la monaĥejo. Kiam Lutero iris al Wittenberg, Lange sekvis lin kaj iĝis tie dua gvidisto de la ''Ĝeneralaj studoj''. En 1512 li ekprofesoris pri la [[Etiko al Nikomako]], kiun taskon estis plenuminta antaŭe Lutero mem. Mutianus nomis lin pro tio ''Professor Aristotelicus''. Krome Lange okupiĝis pri [[patristiko]] kaj instruis ekzegezon. Revokite en 1516 al Erfurto, li promociiĝis teologie. [[Eobanus Hessus]] peris al li konatiĝon kun [[Erasmo de Roterdamo]] kaj aliaj humanistoj. La saman jaron venis Erfurton Lutero por aranĝi la ekpriorecon de Lange en la [[Aŭgustenana monaĥejo de Erfurto]]. Ili daŭre havis interŝanĝon leteran kaj Lutero regule sendis siajn skribaĵojn al li. == Dum la Reformacio == Dum la prelegoj pri humanismaĵoj li aliaflanke tre serioze pensis pri demandoj teologiaj. En 1518 li akompanis Luteron al la disputo de Heidelberg, en 1519 al la disputo en Leipzig, kies aktojn li publikigis. Dum la sekvintaj jaroj li havis akrajn batalojn en Erfurto: li disputadis i.a. kun [[Augustin von Alveldt]] pri la kristana libereco (1522). Samtempe li eldonis serion da traktaĵoj kaj predikoj kaj tre frue ankaŭ modernan tradukon de la evangelio laŭ Luko. En 1522 Lange iĝis ĝenerala vikario de sia ordeno, kiun oficon li baldaŭ abdikis por forlasi la monaĥejon kaj edziĝi. De pluraj flankoj li estis deklarata kulpa pri la nuligo de la saksiaj konventoj. Ankaŭ Lutero ne estis ĉiam kontenta pri li. Kiam komencis ribeloj en Erfurto, Lange kontraŭstaris al la revemaj vidpunktoj de [[Thomas Müntzer]] kaj aliaj. En 1525 Lange enkondukis novan ordigon pri diservoj. Poste li skize verkis la ''Fragstücke für die, so zum Sakrament gehen wollen'', kiujn oni ofte aldonis al eldonoj de la [[katekismo|Malgranda katekismo de Lutero]]. == Graveco kiel reformanto == Kun Lutero, [[Filipo Melanktono]] kaj [[Justus Jonas, la maljuna]] li restis ĉiam en bona kontakto kaj estis sekve taksita kiel unu el la gravaj fruaj reformantoj - malgraŭ ke lia agado kiel reformanto neniam transpaŝis la urbolimon de Erfurto. Tie ĉi li pasigis multajn jarojn en luktado kun la ekleziaj superuloj. Lia nekonateco ankaŭ ŝuldiĝas je la fakto ke bildo de li ne ekzistis. Tio ŝanĝiĝis en la jaro 2015, kiam malkovritas lia tomboŝtono efloreskanta en la eta kirkokorto de la Mikaelo-preĝejo.<ref>[http://www.erfurt-web.de/Johannes_Lang_Grabstein Pri tio sensacia trovitaĵo raportis S. Raßloff]</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Max Paul Bertram: ''Doktor Johann Lang, Erfurts Kirchenreformator'', in: Erfurter Lutherbuch 1917, Seite 125-176 * J. Beumer: ''Briefwechsel zwischen Erasmus und Johann Lang'' (= Scrinium Erasmianum; 2). Leiden 1969, Seite 315-324 * M. Burgdorf: ''Johann Lang, der Reformator Erfurts'', disertacio, Rostock 1911 * H. Hering: ''Epistolae Langianae''. Schulprogramm, Halle 1886 * Th. Kolde: ''Die deutsche Augustiner-Kongregation''. Gotha 1879. * Paul Kalkhoff: ''Humanismus und Reformation in Erfurt''. 1926. * R. Kuhn, ''Verhältnis der Dezember-Bibel zur September-Bibel mit einem Anhang über J. Langes Mattheus-Übersetzung'', disertacio, Greifswald 1901 == Eksteraj ligiloj == * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Lang,_Johannes Biografio ĉe ADB.] * [http://www.deutsche-biographie.de/sfz47845.html Biografio ĉe NDB.] * [http://www.erfurt-web.de/Johannes_Lang Pri Lange kaj liaj domoj en Erfurto ĉe ''erfurt-web''.] * [http://www.stadtmission-erfurt.de/kulturelles/2_johannes.html Pri la uzo de la Lange-domo, kun fotoj de la interno.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130129011259/http://www.stadtmission-erfurt.de/kulturelles/2_johannes.html |date=2013-01-29 }} {{Bibliotekoj}}{{DEFAŬLTORDIGO:Lange, Johannes}} [[Kategorio:Reformacio]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[Kategorio:Universitato de Erfurto]] q6zphkjdhfzypyj7n3g7vr0nqce7f7l 0 468747 9472195 8972515 2026-09-10T01:07:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472195 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Alagoasa mutuo |koloro = pink |dosiero = Mitu mitu 1838.jpg |dosiero2=Hoflössnitz Eckhout 54br.jpg |priskribo de dosiero = Alagoasa mutuo |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Kokoformaj]] ''Galliformes'' |familio = [[Kracedoj]] ''Cracidae'' | subfamilio = [[Penelopenoj]] |genro = [[Mitu (birdo)|Mitu]] |specio = '''''M. mitu''''' |statuso = EW |dunomo = ''Mitu mitu'' | dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1766]]) |vikispecio = |komunejo = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Alagoasa mutuo''' (''Mitu mitu'') estas brilnigra, fazaneca [[birdospecio]]. Ĝi iam troviĝantis en arbaroj de nordorientaj partoj de [[Brazilo]] kiaj [[Pernambuko]] kaj [[Alagoaso]] (de tie la [[komuna nomo]]) (Harry 2006), sed ĝi estas nune [[formortinta en naturo]]; estas nune ĉirkaŭ 130 ekzempleroj de la specioj en [[kaptiteco]]. La germana naturalisto J. Marcgrave la unua identigis la Alagoasan mutuon en [[1648]] laŭlonge de la nordorienta marbordo de Brazilo. Tamen, poste la opinioj pri la origino kaj vereco de la birdo vekis polemikojn pro manko de pruvaroj. Nur post 1951, en la marbordaj arbaroj de Alagoaso, Nordorienta Brazilo, oni remalkovris inan plenkreskulon de tiu [[mutuo]]. Tiam la ''Mitu mitu'' komencis esti konsiderata specifa [[taksono]] (Silveira). En la arbaroj de São Miguel dos Campos la ''Mitu mitu'' estis detektita denove en [[1951]]. Tiam estis malpli ol nur 60 birdoj en naturo (Silveira). Kelkaj aŭtoroj en la [[1970-aj jaroj]] sciigis pri la kreskanta detruo de ties habitato kaj pri la rareco de la specio. Spite tiun ĉiun denuncon, la lastaj grandaj arbaraj restoj kie vivis la ''Mitu mitu'' estis [[Senarbarigo|forhakitaj]] por fari lokon por [[sukerkano|sukerkanaj]] [[plantejo]]j (Silveira). Spite ĉiujn tiujn cirkonstancojn la ''Mitu mitu'' plu ekzistas en la [[21a jarcento]] (Silveria). Estas ankoraŭ espero por la specio. == Aspekto == La Alagoasa mutuo estas proksimume 83–89 cm longa. Ĝia plumaro estas nigra kaj brila, kun bluecpurpura nuanco (BirdLife International 2013). [[Mitu mitu]] havas ankaŭ grandan, brilruĝan bekon kun blanka pinto, kaj ebena flanke. La sama ruĝa koloro troviĝas en kruroj kaj piedoj. La vostopinto estas helbruna, kun kaŝtankoloraj plumoj subvoste. Ĝi havas unikan grizan, duonlunforman areon de nuda haŭtaĵo en orelareo, ne troviĝanta ĉe aliaj [[mutuoj]] (Harry 2006). Tiu distinga koloraro separas ''M. mitu'' kiel propra specio aparte el aliaj mutuoj. Diferencoj inter maskloj kaj inoj de la specio ne estas tre distingaj: inoj tendencas esti pli helaj kaj iom pli malgrandaj (Sick 1980). Tiuj birdoj tendencas vivi ĝis 24 jaroj en kaptiteco (''The Website of Everything'', 2010). Filmetoj registritaj en kaptiteco montras, ke tiu kracedo sporade elsendas altatonan trilan sonon, videble [http://ibc.lynxeds.com/video/alagoas-curassow-mitu-mitu/mitu-mitu-captivity-po%C3%A7os-de-caldas tie]. == Populacio == Ekde 1977, la populacio de ''Mitu mitu'' estas en kaptiteco. Ĝi havis 44 birdojn en 2000. En 2008, estis 130 birdoj en du [[birdobredejo]]j. Ĉirkaŭ 35% el la birdoj estis hibridoj kun ''M. tuberosum'' (BirdLife International 2012). == Habitato kaj ekologio == La ''Mitu mitu'' loĝis en subtropika/tropika malseka unuaranga arbaro de malaltaj teroj, kie ĝi manĝis fruktojn de ''Phyllanthus, Eugenia'' kaj "mangabeira." Ĝi estis regione malaperinta el Alagoaso kaj Pernambuko, Nordorienta Brazilo (BirdLife International 2012). == Reproduktado == Pro foresto en naturo kaj manko de studo antaŭe farita pri tiuj kracedoj antaŭ ties formorto en naturo, ne multe oni konas pri ties reproduktado for de kaptiteco. La inoj de Alagoasa mutuo ekreproduktas kiam estas 2-jaraĝaj. En kaptiteco, ili produktas ĉirkaŭ 2-3 ovojn ĉiujare (Harry 2006). Estis pli granda genetika variableco inter la Alagoasaj mutuoj post 1990, kiam komencis hibridbredaj programoj; la Alagoasa mutuo estis bredataj kun siaj plej proksimaj parencoj, nome la Razilbekaj mutuoj (BirdLife International 2013). == Taksonomio == La Alagoasa mutuo estis unuafoje menciita de la [[Germanio|germana]] naturalisto [[Georg Marcgraf]] en sia verko ''Historia Naturalis Brasiliae'' kiu estis publikita en [[1648]]. Pro manko de informo kaj specimenoj, ĝi estis konsiderita sama specio kiel la pli komuna [[Razilbeka mutuo]], ĝis post ties remalkovro en [[1951]] en la arbaroj de malaltaj teroj de [[Alagoaso]], [[Brazilo]]. Sekve de revizio fare de Pereira kaj Baker (2004), ili estas nune konsiderata [[Baza (filogenetiko)|baza]] stirpo de ties genro kaj pli proksima al la [[Norda mutuo]], dum la aliaj specioj de la genro ''[[Mitu (birdo)|Mitu]]'' estas specioj kun bruna [[melanino]] ĉe la vostopinto. Ties stirpo estas distinga ekde la limo inter [[Mioceno]] kaj [[Plioceno]] (iomete pli ol 5 milionoj da jaroj), kiam ĝi iĝis izolata en la rifuĝejo de la [[Atlantika Arbaro]] (Pereira & Baker 2004). == Konservoklopodoj == Post iĝi [[formortinta en naturo]], la specio kiel tuto estas tenata en kaptiteco en du separataj kaptitaj populacioj. En tiuj kaptitaj populacioj estas ĉirkaŭ 130 individuoj. Plano por [[reenmeto]] estas organizata, kvankam estas malfacilaĵoj. Eĉ se oni bredis jam nombran populacion, la specio ankoraŭ bezonas grandan, naturan geografian areon por esti reenmetita tien. Homa etendo jam detruis preskaŭ la tuton de la natura habitato de la specio. Oni proponis sufiĉe grandan arbaron en nordorienta Brazilo por loko por la reenmeto de la specio en la futuro. Oni devos zorgi por eviti kontraŭleĝan ĉasadon de la specio post ties reenmeto. == Statuso == La Alagoasa mutuo iĝis [[formortinta en naturo]] pro [[senarbarigo]] kaj [[ĉasado]]. La lasta natura Alagoasa mutuo estis vidata kaj mortigita en 1984, aŭ eble 1987 aŭ 1988. La kaptita populacio estas etende [[Hibrido (biologio)|hibridigita]] kun la [[Razilbeka mutuo]],<ref>Alia kazo de sukcesa interreproduktado inter tre distaj specioj, ĉar ofte okazas ĉe kracedoj. Vidu ekzemple speciojn de la genro ''[[Crax]]''.</ref> kaj estas kelkaj dekduoj da pure breditaj birdoj. Tiuj estas tenataj kaj bredataj en du privataj profesiaj [[birdarkaĝo]]j en Brazilio ĉefe pro manko de oficiala intereso pri la longdaŭra dubo pri la valido de la [[taksono]]. Ili povas atingi aĝon de pli ol 24 jaroj en kaptiteco. La Alagoasa mutuo estas protektita laŭ la brazila leĝaro kaj estas listita en la Apendico I de [[CITES]]. == Dieto kaj interagado == Oni scias, ke la Alagoasa mutuo vivtenas sin per dieto de fruktoj kaj nuksoj. Kvankam one scias malmultan informon pri la interagado kaj kutimaro de tiu specio en naturo, la stomakaj enhavoj de tiuj birdoj enhavis fruktojn specife el la kastelarbo. Oni diris ankaŭ ke ili ŝatas fruktojn el la planto ''Clarisia racemosa''. Manko de kono pri ties natura kutimaro malfaciligas scii pri kiel la birdoj interagas kun aliaj specioj. Tio estas ĉefa temo por la diskuto ĉu remeti ilin aŭ ne en naturo. Ĉiukaze oni scias, ke ankaŭ la Ĉimeka aranesimio ŝatas la planton ''Clarisia racemosa'', kio konkurencigas ĝin kun la Alagoasa mutuo. Ĝenerale, la inoj pezas malpli ol la maskloj kaj demetas ĉirkaŭ 8-10 ovojn jare. La averaĝa vivodaŭroj estas ĉirkaŭ 24 jaroj. <gallery> Dosiero:Hoflössnitz Eckhout 54br.jpg|Ilustraĵo el la 1650-aj jaroj </gallery> == Futuro de la specio == Cele konservi la specion kaj pliigi la genetikan variablecon en la populacio, fakuloj ekzamenis la [[DNA]] de la "origina" birdaro por gvidi futurajn pariĝadojn. Kiam oni kreos sukcese kaptitan populacion, ili povas ekesti reenmetitaj en naturo. Plej idealaj lokoj estus grandaj arbaraj restaĵoj, kiaj tiuj ĉe Usina Utinga-Leão kaj Usina Serra Grande (Silveira). Por plia subteno de la ''Mitu mitu'', oni devos inkludi edukan laboron kun lokaj komunumoj por pluhavi habitatojn kaj ŝanĝi ĉaskutimaron en ĉiu klopodo por reenmeto. Restarigo de la specio devos esti sub konstanta kontrolo (Silveira). == Referencoj == * [[BirdLife International]] (2000): Alagoas Curassow. ''In: Threatened Birds of the World'': 132. Lynx Edicions & BirdLife International, Barcelona & Cambridge, UK. <small>ISBN 0-946888-39-6</small> * Pereira, Sérgio Luiz; Baker, Allan J.& Wajntal, Anita (2002): Combined nuclear and mitochondrial DNA sequences resolve generic relationships within the Cracidae (Galliformes, Aves). ''Systematic Biology'' '''51'''(6): 946-958. <small>{{DOI|10.1080/10635150290102519}} PMID 12554460</small> [https://web.archive.org/web/20080910201635/http://individual.utoronto.ca/sergiolp/pdf/SB2002.pdf PDF kompleta teksto] * Silveira, Luís Fábio; Olmos, Fábio & Long, Adrian J. (2004): Taxonomy, history, and status of Alagoas Curassow ''Mitu mitu'' (Linnaeus, 1766), the world’s most threatened cracid. ''Ararajuba'' '''12'''(2): 125-132. [https://web.archive.org/web/20070927121118/http://www.ararajuba.org.br/sbo/ararajuba/artigos/Volume122/ara122art5.pdf PDF kompleta teksto] * Harry, Tim. "Bird Facts Alagoas Curassow." ''Birds: Critters 360''. 6 Dec. 2006. Web. 23 October 2013. <http://www.critters360.com/index.php/bird-facts-alagoas-curassow-2791/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131029200727/http://www.critters360.com/index.php/bird-facts-alagoas-curassow-2791/ |date=2013-10-29 }}>. * Grau, Erwin T., S. Pereira, L. Silveira, A. Wajntal. "Molecular markers contribute to a breeding programme of the extinct-in-the-wild Alagoas Curassow ''Mitu Mitu'' and confirm the validity of the species." ''Birdlife Conservation International.'' 13 (2003): 115-126. ''Web of Science (Arts & Humanities, Social Sciences and Science Citation Indexes)''. Retejo. 22a Oktobro 2013. * "Alagoas Curassow." ''Birdlife International''. 2013. Retejo. 23a Oktobro 2013. <www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=100>. * "Alagoas Curassow." ''The Website of Everything''. 2010. Retejo. 23a Oktobro 2013. <http://thewebsiteofeverything.com/animals/birds/Galliformes/Cracidae/Mitu-mitu {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120830172704/http://thewebsiteofeverything.com/animals/birds/Galliformes/Cracidae/Mitu-mitu |date=2012-08-30 }}>. * Sick, Helmut. "Characteristics of the Razor-Billed Curassow (''Mitu Mitu Mitu'')." ''Ornitologia neotropical.'' 82 (1980): 227-228. ''Neotropical Ornithological Society.'' Retejo. 23a Oktobro 2013. * "Alagoas Curassow (Mitu Mitu)." ''Arkive''. Retejo. 24a Oktobro 2013. <http://www.arkive.org/alagoas-curassow/mitu-mitu/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131029190728/http://www.arkive.org/alagoas-curassow/mitu-mitu/ |date=2013-10-29 }}> * Kirwan, Guy M. "Mitu Mitu." ''Neotropical Birtds Online''. Retejo. 24a Oktobro 2013. <http://neotropical.birds.cornell.edu/portal/species/overview?p_p_spp=81351> GlobalSpecies.org: 2012 http://www.globalspecies.org/ntaxa/902194#prey {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924024935/http://www.globalspecies.org/ntaxa/902194#prey |date=2015-09-24 }} === Notoj === {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=100&m=0 BirdLife Species Factsheet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090105093445/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=100&m=0 |date=2009-01-05 }} * [http://ibc.lynxeds.com/video/alagoas-curassow-mitu-mitu/mitu-mitu-captivity-po%C3%A7os-de-caldas Filmeto de Alagoasa mutuo en kaptiteco] {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Kracedoj]] [[Kategorio:Kokoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] b4i3lzx0p336ew50w8lalhqyxvsprix 0 476005 9472353 9329013 2026-09-10T10:13:46Z Sj1mor 12103 9472353 wikitext text/x-wiki {{Kataluna nomo|Claramunt|Creus}} {{Informkesto politikisto | nomo =Teresa |Familinomo =Claramunt |Esperantigita = | dosiero =Claramunt.png | priskribo =Anarĥiista propagandistino | grandeco de dosiero = |Fono = | dato de naskiĝo = {{naskiĝdato|1862|6|4}} | loko de naskiĝo = [[Sabadell]] | dato de morto = {{mortodato kaj aĝo|1931|4|11|1862|6|4}} | loko de morto = [[Barcelono]] }} '''Teresa Claramunt i Creus''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1862|6|4}} en [[Sabadell]], mortis {{mortodato|1931|4|11}} en [[Barcelono]]) estis [[Katalunio|kataluna]] [[Hispanio|hispana]] [[Anarki-sindikatismo|anarĥi-sindikatistino]]. == Biografio == Ŝi estis tekstila dungitino kaj fondis anarĥiistan grupon en [[Sabadell]], influita de Fernando Tarrida de Mármol, kun kiu ŝi partoprenis en la sep-semajna striko de 1883 dum kiu estis postulita labortago de 10 horoj potage. Tiel, en oktobro 1884 ŝi estis unu el la fondintoj de la Sekcio Varia de Laboristoj anarĥi-Kolektivistoj de Sabadell (''Secció Vària de Treballadores Anarco-col·lectivistes de Sabadell''). En 1892, kun [[Ángela Lopez de Ayala]] kaj [[Amàlia Domingo]] ili antaŭenigis la unuan hispanan feministan societon, la Societo Aŭtonoma de Virinoj de Barcelono (''Sociedad Autónoma de Mujeres de Barcelona'')<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Teresa Claramunt|url=http://www.sabadell.cat/Nomenclator/p/dades_cat.asp?Id=545|verko=Nomenclator|eldoninto=Ajuntament de Sabadell|alirdato=16 marto 2014}}</ref>. Ŝi estis arestita post la eksplodo de bombo en la [[Gran Teatre del Liceu]] en Barcelono en [[1893]] kaj denove dum la proceso de subpremo de Montjuïc (''Procés de Montjuïc'') (1896), dum kiu ŝi estis brutale batita, kio kaŭzis efikojn por la resto de ŝia vivo. Kvankam ŝi ne estis konviktita de ajna krimo, post la proceso ŝi estis limigita al [[Anglio]] ĝis 1898. Ŝi fondis la magazinon ''El Productor'' (La Produktisto) (1901) kaj aktive partoprenis en la sociaj demandoj de la frua 20-a jarcento. Ŝi kontribuis al magazinoj ''La Tramuntana'' kaj ''La Revista Blanca'' kaj direktis la gazeton '' El Rebelde'' en 1907-1908<ref>Laura Vicente (2006): ''Teresa Claramunt: Pionera del feminismo obrerista anarquista''. Madrid: Fundación Anselmo Lorenzo. Biografías y Memorias, 4</ref>. En 1902 ŝi partoprenis en mitingoj solidarece kun la strikantoj de la metala sektoro kaj en la ĝenerala striko de februaro 1902. Ŝi estis arestita denove post la eventoj de la ''[[Tragika Semajno|Setmana Tràgica]]'' (Tragika Semajno) en aŭgusto 1909 kaj limigita al [[Zaragoza]], kie en 1911 ŝi helpis lokajn sindikatojn impulsi membrecon de la [[Confederación Nacional del Trabajo|CNT]] kaj la ĝeneralan strikon de 1911, kio kondukis ŝin al nova malliberejo. Jam tre malsana kaj limigita inter lito kaj seĝo, polico priserĉis ŝian loĝejon post la atako kontraŭ kardinalo [[Juan Soldevilla y Romero]] en Zaragoza la {{daton|4|junio|1923}}, serĉante pruvon ke ŝi estis kulpa pri tio. En 1924 ŝi revenis al Barcelono, sed paralizo iom post iom malproksimigis ŝin de publikaj aktivecoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|familia nomo=Pérez Molina|persona nomo=Isabel|titolo=Les dones en el moviment obrer a Catalunya|url=http://www20.gencat.cat/portal/site/icdones/menuitem.4b491b5fa301c8a439a72641b0c0e1a0/?vgnextoid=dd3c096a6cdff210VgnVCM2000009b0c1e0aRCRD&vgnextchannel=dd3c096a6cdff210VgnVCM2000009b0c1e0aRCRD&vgnextfmt=default|eldoninto=Institut Català de les Dones|alirdato=16 marto 2014}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{ca}} [http://ca.sabadell.cat/Nomenclator/p/dades_cat.asp?Id=545 Ajuntament de Sabadell, Biografio de Teresa Claramunt Creus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140201211054/http://ca.sabadell.cat/Nomenclator/p/dades_cat.asp?Id=545 |date=2014-02-01 }} * {{ca}} [http://www.enciclopedia.cat/enciclop%C3%A8dies/gran-enciclop%C3%A8dia-catalana/EC-GEC-0018063.xml Gran Enciclopèdia Catalana, ''Teresa Claramunt''] * {{ca}} [http://www.dbd.cat/index.php?option=com_biografies&view=biografia&id=166 Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140319014805/http://www.dbd.cat/index.php?option=com_biografies&view=biografia&id=166 |date=2014-03-19 }} en ''Diccionari Biogràfic de Dones'' == Tradukfonto == {{Trad|en|Teresa Claramunt Creus|601206332}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Claramunt, Teresa}} [[Kategorio:Katalunaj anarkiistoj]] 8du285rkhwqocglq2i68hlhx6jdqcro 0 479224 9471951 8943449 2026-09-09T12:39:16Z Sj1mor 12103 9471951 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero =Thomas a Kempis (1379-1471).jpg | priskribo =Imitado de Kristo, 1730 |dato de naskiĝo =[[1379]] |loko de naskiĝo =[[Kempen]], [[Rejnlando]], Germanio |dato de morto =[[25-a de julio]] [[1471]] |loko de morto =[[Zwolle]], Nederlando | notindaj verkoj = ''De imitatio Christi'' (La imitado de Kristo) }} '''Thomas von Kempen''' (latine: ''Thomas a Kempis''; naskiĝis ''Thomas Hemerken'' en [[1379]] en [[Kempen]]; mortis la [[25-an de julio]] [[1471]] en [[Zwolle]]) estis nederlanda [[teologo]] de germana deveno, [[kanoniko]], kaj [[aŭtoro]] de la [[verko]] "De imitatione Christi" (La imitado de [[Kristo]]), unu el la verkoj pri la [[kristanismo|kristana fido]] plej konata ekde tiam, kaj kreita por la spirita vivo de la [[monaĥo]]j kaj [[froko|frokuloj]], kun granda disvastigado inter la membroj de la [[katolika eklezio]]. Kelkaj gravaj aŭtoroj de kristana spiriteco ĝin donis grandan reliefon, same kiel [[Tereza de Lisieux]] (1873-1897), [[Jacques Bénigne Bossuet|Bossuet]] (1627-1704) kaj [[Don Bosco|Giovanni Bosco]] (1815-1888), inter aliaj. Kvankam ĝia aŭtoreco estis kontestita de postaj spertuloj, nuntempe oni rigardas kiel historia ties atribuo al Tomaso de Kempis. La [[Anglikanismo|anglikana eklezio]] lin konsideras [[sanktulo]]. == Biografio == Li studis en la lernejoj de [[Deventer]], tenita de la Frataro de la Komuna Vivo<ref>La Frataro de la Komuna Vivo (latine: Fratres Vitæ Communis) estis [[religia komunumo]] de la katolika eklezio, fondita de la predikisto Geert Groote (1340-1384)</ref><ref name=Groote>[http://tools.wmflabs.org/persondata/p/Geert_Groote Geert Groote] (1340-1384), en la lasta duono de la 14-a jarcento.</ref>. Li estis bonega kopiisto, kaj ĉi-laboro sufiĉis por lia supervivado. Poste, li estis akceptita en la aŭgustena monaĥejo de la Monto Sankta Agneso, proksima de [[Zwolle]], en la arkidiocezo de [[Utrecht]], kie lia frato Giovanni estis enirinta antaŭ ol li kaj tie li fariĝis prioro. Tomaso estis ordinita en 1413 kaj en la sama monaĥejo elektiĝis vicprioro en 1429. En tiu periodo, la loka preĝejo trapasis malfacilan momenton, ĉar la episkopo de [[Utrecht]], Rudolf van Diepholt (1390-1455)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.henkvanheerde.nl/vollenhove/Straten/rvandiepholt.htm |titolo=henkvanheerde.nl |alirdato=2014-04-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140427141619/http://www.henkvanheerde.nl/vollenhove/Straten/rvandiepholt.htm |arkivdato=2014-04-27 }}</ref> ne estis agnoskita de la papo. Tomaso havis trankvilan vivon, kaj pasas plej granda parto de sia tempo inter la devotaj ekzercoj, komponado kaj kopiado de tekstoj. Li kopiis minimume kvarfoje la Biblion. Unu el ĉi-kopioj, komponita de kvin volumoj, konserviĝas en [[Darmstadt]]. En siaj skribaĵoj, li enmetas multajn bibliajn citaĵojn, precipe pri la [[Nova Testamento]]. Li mortis en 1471, proksima de sia monaĥejo. Ĉar oni trovis splitojn sub liaj ungoj, principe oni konjektis, ke li akcidente sepultiĝis viva. Jen kial lia procezo pri kanonizigo ne elvolviĝis. Verdire oni asertas, ke sanktulo ne devus lukti kontraŭ la morto, eĉ se li antaŭtempe estis enterigita. == Skribaĵoj == Tomaso de Kempis apartenas al la grupo de la mistikuloj, kiu disvastiĝis laŭlonge de la [[Rejno]] en [[Svisio]] ĝis [[Strasburgo]] kaj [[Kolonjo]]. Li estis adepto de [[Geert Groote]]<ref name=Groote/> kaj Florentius Radewijns (1350-1400)<ref>[http://www.biblicaltraining.org/library/florentius-radewijns Biblical Training]</ref>, fondintoj de la Frataro de la Komuna Vivo. Liaj skribaĵoj plenas je devotaj karakteroj. Li estas konsiderata la aŭtoro, aŭ almenaŭ la ĉefa aŭtoro de la Imitado de Kristo. Ĉi-mezepoka dokumento je kristana saĝeco, specife skribita por la formado de monaĥoj kaj principe ekskluzive dediĉita al ili, estas unu el la ekzemploj de la plej alta mistikeco al kristana orientiĝo, kiu formis generaciojn de sekvantoj de Kristo, kaj eĉ de laikoj. Inter la skribaĵoj de Tomaso de Kempis, ankaŭ eksplicas meditadoj, leteroj, homilioj, rakonto pri la vivo de Sankta Liduina, biografioj de Geert Groote, Florentius Radewijns kaj naŭ aliaj kunuloj. Ĉi-skribaĵoj estas samstilaj al la Imitado de Kristo, etendiĝante en la meditadoj pri la vivo, pri la benoj de Kristo, kaj la enkarniĝo de Jesuo. == Verko == [[Dosiero:Thomas - Opera spirituale, 1568 - 425.tif|eta|''Opera spirituale'', [[1568]].]] * ''De imitatione Christi'' ([https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=5395 Imitado de Kristo])<ref>* [https://librivox.org/de-imitatione-christi-by-thomas-a-kempis/ Latina aǔdio de la verko]</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Gottfried Arnold]] (1666-1714)<ref>[http://tools.wmflabs.org/persondata/p/Gottfried_Arnold_(Theologe) Personensuche]</ref> * [[Heinrich Brewer]] (1640-1713)<ref>[http://tools.wmflabs.org/persondata/p/Heinrich_Brewer Personensuche]</ref> * [[Markus Adam Nickel]] (1800-1869)<ref>[http://tools.wmflabs.org/persondata/p/Markus_Adam_Nickel Personensuche]</ref> * [[Johann Amerbach]] (1440-1513)<ref>[http://tools.wmflabs.org/persondata/p/Johann_Amerbach Personensuche]</ref> * [[Gerhard Tersteegen]] (1697-1769)<ref>[http://tools.wmflabs.org/persondata/p/Gerhard_Tersteegen Personensuche]</ref> == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kemp, Thomas à}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Homoj|varianto=longa}} * [http://www.hymnary.org/person/Kempis_T hymnary.org] * [http://www.newadvent.org/cathen/14661a.htm New Advent] {{en}} * [http://de.wikisource.org/wiki/ADB:Thomas_von_Kempen Allgemeine Deutsche Biographie] {{de}} * [http://tools.wmflabs.org/persondata/p/Thomas_von_Kempen Personensuche] * [http://viaf.org/viaf/59077661/ Virtual International Authority File] * [http://www.ccel.org/ccel/kempis ccel.org] * [http://www.ccel.org/s/schaff/encyc/encyc06/htm/iii.lxiii.lviii.htm ccel.org] * [http://global.britannica.com/EBchecked/topic/592868/Thomas-A-Kempis{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Encyclopaedia Britannica]]] [[Kategorio:Teologoj]] [[Kategorio:Teologio]] aw5zmo9resffmlwq64p4xvz7cvjadhr 0 487645 9472013 9058621 2026-09-09T13:01:53Z Sj1mor 12103 9472013 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Georgius Heltius |dosiero = |priskribo = |dato de naskiĝo =[[1485]] |loko de naskiĝo =[[Forchheim (Supra Frankonio)|Forchheim]], proksime de [[Bamberg]], {{DEU}} |dato de morto =[[6-a de marto]] [[1545]] |loko de morto =[[Dessau]], {{DEU}} | alma_mater = [[Universitato de Lepsiko]] }} '''Georg HELT''' (* [[Forchheim (Supra Frankonio)|Forchheim]], proksime de [[Bamberg]], en la [[1485]] - [[Dessau]], en la [[6-a de marto]] [[1545]]) estis germana humanisto, filologo, reformisto, teologo kaj profesoro de [[Joakimo Kameraro la Maljuna|Joachim Camerarius, la Maljuna]] en la [[Universitato de Lepsiko]]. Li studis antikvajn lingvojn kaj estis amiko de [[Jakob Micyllus|Jakobo Micyllus]] (1503-1558)<ref name=Micyllus/> en la Lernejo de [[Ludgero|Sankta Ludgero]] de [[Johannes Murmellius]] (1480-1517)<ref name=murmellius/>, en [[Münster]]. En 1501, li enmatrikuliĝis en la [[Universitato de Lepsiko]], kaj en 1502 li diplomiĝis kiel Bakalaŭro, kaj en 1505 li ricevis sian diplomon pri Magistreco je Liberalaj Artoj. Inter liaj lernantoj troviĝis [[Joakimo Kameraro la Maljuna|Joachim Camerarius, la Maljuna]], [[Sebastian Fröschel]] (1497-1570)<ref name=Froschel/> kaj [[Caspar Cruciger la malplijuna]] (1504-1548)<ref name=Cruciger/>. Li estis rigora profesoro, sukcedanto de Jakob Henrichmann (1482-1561)<ref>[http://thesaurus.cerl.org/record/cnp01303019 CERL Thesaurus]</ref> en la [[Universitato de Tubingeno]], kaj devigis sian lernantaron ĉiutage parkeri leteron de [[Cicerono]]. Helt translokiĝis el [[Lepsiko]] al [[Anhalt]], kie li estis la unua instruisto de [[Joachim Ernst, princo de Anhalt]] (1536-1586)<ref name=ernst/> kaj [[Georgo la 3-a, princo de Anhalt-Plötzkau]] (1507-1553)<ref name=Georgo/>. Li oficis ankaŭ kiel librobindisto de la princo Georgo la 3-a. Li eniris en la frataron de la [[Minoraj ordinoj]] kie li restis ĝis sia morto. Georgius Heltius estis okulatestanto de la Disputo en Lepsiko<ref>La [https://en.wikipedia.org/wiki/Leipzig_Debate Disputo de Lepsiko] okazis inter junio kaj julio 1519, kie oni varme diskutis la aferon pri la purgatorio, la vendado de [[indulgenco]]j, kaj la [[legitimeco]] de la papa aŭtoriteco.</ref> inter [[Marteno Lutero]] kaj [[Johannes Eck]]. En 1532 li enmatrikuliĝis en la [[Universitato de Wittenberg]] kaj estis ankaŭ rektoro en Anhalt-Dessau. En 1537, li estis unu el la 43 subskribintoj de la docukmento "Tractatus de potestate papae"<ref>[http://books.google.com.br/books?id=L5AUad7F07gC&pg=PA31&dq=Melanchthon+Tractatus+de+potestate+papae&hl=en&sa=X&ei=P_a_U-7nOdGzsAŜ1IDgCQ&ved=0CCsQ6AEwAw#v=onepage&q=Melanchthon%20Tractatus%20de%20potestate%20papae&f=false Traktato pri la papa povo kaj aŭtoriteco] - História do povo luterano, Martin Norberto Dreher.</ref> kreita de Melanktono. == Literaturo == * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Helt,_Georg Allgemeine Deutsche Biographie] * [http://www.deutsche-biographie.de/sfz29618.html Neue Deutsche Biographie] * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Georg_Helt Personensuche] * [http://thesaurus.cerl.org/record/cnp01196387 CERL Thesaurus] * [http://cyclopedia.lcms.org/display.asp?t1=H&word=HELT.GEORG Christian Cyclopedia] * [http://viaf.org/processed/DNB%7C128153113 Virtual International Authority File]{{404|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://archive.thulb.uni-jena.de/hisbest/receive/HisBest_person_00004810 Universitato de Jena] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140714141903/http://archive.thulb.uni-jena.de/hisbest/receive/HisBest_person_00004810 |date=2014-07-14 }} * [https://fabian.sub.uni-goettingen.de/fabian?Anhaltische_Landesbuecherei Fabian handbuch] == Vidu ankaŭ == * [[Johannes Murmellius]] (1480-1517)<ref name=murmellius>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Johannes_Murmellius Personensuche]</ref> * [[Sebastian Fröschel]] (1497-1570)<ref name=Froschel>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Sebastian_Fr%C3%B6schel Personensuche]</ref> * [[Joakimo Kameraro la Maljuna|Joachim Camerarius, la Maljuna]] (1500-1574) * [[Jakob Micyllus]] (1503-1558)<ref name=Micyllus>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Jakob_Micyllus Personensuche]</ref> * [[Georgo la 3-a, Princo de Anhalt-Plötzkau]] (1507-1553)<ref name=Georgo>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Georg_III._(Anhalt-Pl%C3%B6tzkau) Personensuche]</ref> * [[Joachim Ernst, Princo de Anhalt]] (1536-1586)<ref name=ernst>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Joachim_Ernst_(Anhalt) Personensuche]</ref> * [[Kaspar Kruciger, la Maljuna]] (1504-1548)<ref name=Cruciger>[https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Caspar_Cruciger_der_%C3%84ltere Personensuche]</ref> == Referencoj == {{referencoj|3}} {{Ĝermo|Germanio|humanisto|teologo|filologo}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Helt, Georg}} [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:Germanaj humanistoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Universitato de Lepsiko]] 091jrwycad11hp1kao7dpt7qmwehgpi 0 489879 9472020 8818989 2026-09-09T13:03:27Z Sj1mor 12103 9472020 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Ambrogio Fiandino<br />(1467-1532) |dosiero = |priskribo = |dato de naskiĝo =[[1467]] |loko de naskiĝo =[[Napolo]], {{ITA}} |dato de morto =[[3-a de decembro]] [[1467]] |loko de morto =[[Napolo]], {{ITA}} }} '''Ambrogio Fiandino (1467-1532)''' (naskiĝis en [[Napolo]], [[1467]] - mortis en [[Napolo]], en la [[3-a de decembro]] [[1467]]) estis komentisto de [[Platono]], episkopo de Mantovo kaj atakinto de [[Pietro Pomponazzi]]. En 1509, li partoprenis en disputo kontraŭ la skotaj teologoj en la Preĝejo de [[Aŭgusteno de Hipono|Sankta Aŭgusteno]], en Napolo. Komence de 1509 li estis direktoro de la monaĥejo de Sankta Jakobo, en [[Bolonjo]], sed en la sama jaro, la generalo de la ordeno, [[Egidio el Viterbo|Egidio da Viterbo]], lin sendis kiel ''magister senior'' al [[Florenco]], kaj en aŭgusto li fariĝas administranto de tiu sama monaĥejo. En marto 1510, Egidio lin devigas al publika malkonfeso rilate al duboj eldiritaj de li pri kelkaj [[indulgenco]]j faritaj de [[Julio la 2-a]], kaj dum la [[Karesmo]] de la jaro 1510 lin venigis kiel predikanto al Napolo. == Vidu ankaŭ == * [[Pietro Pomponazzi]] (1462-1525) {{Portalo|Homoj|varianto=longa}} {{Ĝermo|Italio|Teologo|Episkopo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fiandino, Ambrogio}} [[Kategorio:Teologoj]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Episkopoj]] rsfbqgn0x9kdvaql6iptahsx0re7o77 0 499261 9471962 9162701 2026-09-09T12:41:14Z Sj1mor 12103 9471962 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Nuremberg chronicles f 63v 1.png|eta|dekstra|500px|Ilustraĵo pri la eldetruo de Jerusalemo, el [[Nuremberga Kroniko]].]] '''Historia judismo''' estas unu el la fazoj de [[hebreismo]]. La historion de judajmo oni igas tradicie komencanta kun la [[deportado]] al [[Babilono]] de la [[587|587 a.K.]] (la tieldirita "[[ekzilo babilona]]"), kiu malaperigis la [[Regno de Jehuda|regnon de Jehuda]] (la norda [[izraela reĝlando]] en kiu jam malmulte tuj post la morto de [[Salomono]] estis komenciĝinta la procezo de [[sinkretismo]] kun la religioj de la [[kanaano|kanaanaj]] popoloj, estis detruita jam 135 jaroj antaŭe, en [[722|722 a.K.]], iniciate de [[Salmanassar la 5-a]], asira imperiestro.) Kun la babilona okupo de la regno de Jehuda, do, kompletiĝas la [[diasporo|hebrea diasporo]] de la dek du izraelaj triboj komenciĝinta kun la asira okupo de la Norda Regno. Nur parto de tiuj havis poste la eblecon reveni patrujon kaj rekonstrui la [[Dua Templo|Duan Templon]].<ref>Sacchi, p. 53.</ref>. La ''restaĵo de Izraelo'' kaj la ''perditaj triboj de Izraelo'' rekonstruiĝintaj post la reveno el la babilona ekzilo, inkluzivis parton de iuj triboj kaj la tutan [[Tribo de Jehuda|tribon de Jehuda]], nome la sola restanta fidela al la [[Micvo|mitzvot]], nome al la hebreaj [[precepto]]j. El la nomo de tiu tribo, Jehuda, devenas la termino ''judismo''. La hebreoj de [[Palestino]] kaj tiuj vivantaj fore (en [[Aleksandrio]], en [[Babilono]] ktp) formis {{N|religia komunumo}} unuigitan de la monoteisma kredo, la studo pri la Leĝo (''[[Torao]]'') kaj la [[Mesianismo|mesia]] espero: kelktempe post la reveno el la ekzilo, la religia aktiveco rekomenciĝis en la [[Templo de Jerusalemo]], sed la palestina judismo provizas al si novajn instituciojn: la [[Sinedrio]] kaj la [[sinagogo]], kie skribistoj kaj leĝdoktoroj akiras ĉiam pli altan pozicion. == Periodigo de judismo == Bibliaj esploristoj <ref>Paolo De Benedetti, «Il Giudaismo Talmudico» in ''Ebrei e cristiani: duemila anni di storia'', Ancora, Milano, 2009.</ref> periodigas judismon per la sekva sinsekvo: * ''antikva judismo', ekde [[Ezra]] [[5-a jarcento a.K.]] ĝis la 3-a/2-a jarcento a.K. * ''meza judismo'', de la [[2-a jarcento]] p.K. Kiu esprimiĝa laŭ la sekvaj formoj: ** ''[[sadukeoj|sadukea]]'' ** ''[[fariseoj|farisea]]'' ** ''[[esenoj|esena]]'' *** (kiuj, certe, inkluzivas la postan epokon de [[Makabeoj fratoj|Makabeoj]] ** ''"[[Kristanismo|kristana]]"'' aŭ ''"de [[Jesuo Kristo|Jesuo]]"'' * ''rabena judismo'' (aŭ ''talmuda judismo), ekde [[Yehudah HaNasi]] ĝis la hodiaŭaj tagoj. == Fariseismo kaj judismo == Kile oni vidis, la postekzila judismo estas polimorfa mondo, dispecigita laŭ nombraj fluoj: ankaŭ kristanismo estas konsiderita, nek pli nek malpli, fluo de hebreismo. Post La dua templo, la centro-simbolo de la rezisto kaj opono al la romianoj, estis detruita en la jaro [[70|70-a]] kaj komenciĝas la dua kaj definitiva diasporo:-la judoj, la unikaj heredantoj de hebreismo, estas disaj tramonde. Post la [[70]], inter la diversaj judaj skoloj la sola pluekzistanta estis tiu de la [[fariseoj]], la unika grupo restinta fidela al Tradicio. La farisea medio inkluzivis la [[skribisto]]jn, tio estas ĉiuj instruantoj de la Leĝo; sed la skribistoj ne necese etis fariseaj. Pro tio kaj pro aliaj kaŭzoj, la termino ''fariseismo'' neniam estis aŭreoligita per abundo de bonakcepto, dum altrudiĝis la pli antikva ''judismo'', eble por tio ke ĝi entenas aludojn al la jehuda tribo, do al “frateca grupo”, kaj ne al simpla pensfluo. Dum la diasporo, el fariseismo formiĝis la diversaj rabenaj skoloj ([[Yeshivoth]]), fundamentaj en la evoluo de la juda kulturo. Antaŭ al historiaj situacioj, nome al novaj persekutoj kaj al skolaj disdividoj, estis necese devenigi el [[Torao]], skriba kaj buŝa, la praktikajn decidojn: ĉe la komenciĝo de la [[3-a jarcento]] estis kodigita la [[Miŝno]] (kiu signifas ''ripetenda instruaĵo''), skribita kompendio de la Torao, ĝis tiam buŝe transdonita, kaj destinita esti [[parkerigo|parkerigita]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Miŝno]] * [[Tribo de Jehuda]] * [[Makabeoj fratoj]] * [[Kristana hebreismo]] * [[Romia imperio]] == Bibliografio == * Paolo Sacchi, «Il giudaismo del Secondo Tempio», in ''Ebraismo'', ed. Laterza, Roma-Bari, 2007, ISBN 978-88-420-8366-5. * JewishEncyclopedia * [[Riccardo Calimani]], ''Storia del pregiudizio contro gli Ebrei - Antigiudaismo - Antisemitismo - Antisionismo'', Arnoldo Mondadori Editore, Milano 2007 ISBN 88-04-56979-4 * Katolikaj enciklopedioj: ** [http://letterepaoline.net/progetto-ec/] Enciclopedia_Cattolica ** [http://it.cathopedia.org/wiki/] Cathopedia:Voci_indispensabili ** [http://www.newadvent.org/cathen/] Catholic_Encyclopedia {{Projektoj}} [[Kategorio:Hebrea diasporo]] [[Kategorio:Hebreaj triboj]] [[Kategorio:Judismo]] lh3wt3uflncphhsy07r2nvm8a9kt2u8 0 499426 9472044 8959383 2026-09-09T14:16:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472044 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 13615 ''Manulis'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 13615 Manulis |Aliaj_nomoj = '''1994 WP₁₃''' ; 1997 MC |Dato_de_malkovro = {{dato|28|novembro|1994}} |Malkovrintoj = [[Carolyn S. Shoemaker]]<br />kaj [[David H. Levy]] |Loko_de_malkovro = [[Observatorio de la Monto Palomar|Monto Palomar]] ([[Usono]]) |Epoko = 2457000.5 {{dato|9|decembro|2014}} TDB |Granda_duonakso = 389,136 [[1 E9 m|Gm]] (2,601 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 306,640 Gm (2,050 AU) |Apoapsido = 471,632 Gm (3,153 AU) |Discentreco = 0,2120 |Periodo = 1532,366&nbsp;[[tago]]j&nbsp;(4,195&nbsp;[[jaro]]j) |Cirkulrapido = 18,47 km/s |Klinangulo = 12,693° |Meza_anomaliangulo = 297,378° |Longitudo_de_suprenira_nodo = 139,607° |Argumento_de_periapsido = 249,1027° |Terdistanco_min = 163,298 [[1 E9 m|Gm]] (1,0916 [[Astronomia unuo|AU]]) |Diametro = 5,497 ± 0,303 km |Albedo_geom = 0,280 ± 0,035 |Absoluta_magnitudo = 13,4 }} '''13615 ''Manulis''''' estas malgranda, tre hela asteroido de la [[asteroida zono]], malkovrita la {{daton|28|novembro|1994}} de la usona astronomino [[Carolyn S. Shoemaker]] kaj de la [[Kanado|kanada]] [[astronomo]] [[David H. Levy]]. == Nomo == Ĝia nomo honoras [[Ilan Manulis]],<ref>[http://www.ilan-manulis.co.il/ Ilan Manulis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141017050151/http://www.ilan-manulis.co.il/ |date=2014-10-17 }} {{lingvokodo|he}}</ref><ref>[http://www.ilan-manulis.co.il/about_en/ Ilan Manulis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141017050233/http://www.ilan-manulis.co.il/about_en/ |date=2014-10-17 }} {{lingvokodo|en}}</ref> entuziasman promocianton de la studo pri {{J|apud-tera objekto}} elde [[Israelo]] kaj [[scienca popularigo|populariganton]] per prelegoj kaj [[amaskomunikilo|amaskomunikilaj]] programoj. Dum la [[1980-aj jaroj]], li estis prezidanto de la Israela Astronomia Asocio. Li poste estis ĉe la kapo de IAA pri la malgrandaj korpoj de la [[sunsistemo]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|13615-manulis-1994-wp13}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (13001–14000)#13601-13650|Listo de asteroidoj (13001 - 14000)]] |antaŭ = [[(13614) 1994 VF2|(13614) 1994 VF₂]] |periodo = '''13615 ''Manulis''''' |post = [[(13616) 1994 XQ4|(13616) 1994 XQ₄]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:Manulis}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Carolyn S. Shoemaker]] [[Kategorio:Malkovrita de David H. Levy]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1994]] ehxt4uk6jb481t84o4eiz39ymm4qnas 0 503816 9472021 7606088 2026-09-09T13:03:35Z Sj1mor 12103 9472021 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Portrait of Pope Leo X and his cousins, cardinals Giulio de' Medici and Luigi de' Rossi (by Raphael).jpg|eta|dekstre|250px|Portreto de la papo Leono la 10-a]] La '''''Portreto de la papo [[Leono la 10-a]] kun du kardinaloj''''' estas pentraĵo fare de la itala [[Renesanco|renesanca]] majstro [[Rafaelo]], ĉirkaŭ 1517. Ĝi estas hejmigita en [[Uffizi|Uffizi Galerio]] de [[Florenco]]. Kontraste al verkoj pentrantaj klasikajn, idealigitajn madonojn kaj figurojn el antikveco, tiu portreto montras la sidanton laŭ realisma maniero. La papo estas pentrita havante la pezon de la meza aĝo, dum lia rigardo ŝajnas streĉita. La pentraĵo formas parton de serio de vidaj kontraŭdiroj inter aspekto kaj realeco, intencitaj de Rafaelo por respeguli la maltrankvilecon de periodo de tumulto por la papeco. [[Marteno Lutero]] ĵus defiis la papan aŭtoritaton,<ref>Doak, Robin Santos. ''Pope Leo X: Opponent of the Reformation''. Compass Point Books, 2006. 9–14. ISBN 0-7565-1594-7</ref> inter aliaj malfacilaĵoj, pro la metodo de Leono la 10-a por vendi [[indulgenco]]jn por financi la verkon de [[Baziliko de Sankta Petro|Sankta Petro]]. La tenilo pinte de la seĝo de la papo elvokas la simbolajn pilketojn de la [[Mediĉoj]], dum la [[manuskripto|ilustraciita]] Biblio maslferma surtable estis identigita kiel la [[Hamiltona Biblio]].<ref>Bernice F. Davidson, ''Raphael's Bible'' (1985), p. 12.</ref> La kardinaloj estas kutime identigitaj kiel [[Klemento la 7-a|Giulio di Giuliano de' Medici]] kaj [[Luigi de' Rossi]].<ref>Vidu ekz., [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/r/raphael/5roma/5/09leo_x.html Web Gallery of Art], [http://www.lib-art.com/artgallery/15817-pope-leo-x-with-cardinals-giulio-de-raffaello-sanzio.html www.lib-art.com]</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Famaj pentraĵoj]] [[Kategorio:Pentraĵoj de Raffaello Sanzio]] [[Kategorio:Itala Renesanco]] qk2q06fn74lynsqxi5oi0l3hux5gjow 0 504002 9472210 8683036 2026-09-10T03:34:11Z Sj1mor 12103 9472210 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝo}} [[Dosiero:La Flago (20656529861).jpg|eta|240px|Kvar el la organizantoj antaŭ la vroclava urbodomo en aŭgusto 2015.]] La '''72-a [[Internacia Junulara Kongreso|Internacia Junulara Kongreso (IJK)]]''' de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]] okazis de la [[16-a de julio|16-a]] ĝis la [[23-a de julio]] [[2016]] en [[Vroclavo]], [[Pollando]]. La urbo estis elektita de la [[Estraro de TEJO]] en [[retkunsido]] la {{daton|17|novembro|2014}} kaj la decidon oni anoncis publike la {{daton|19|novembro|2014}}.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://sezonoj.ru/2014/11/tejo/ | titolo = La 72a IJK: Post du jaroj en Vroclavo | alirdato = 2014-12-05 | aŭtoro = AlKo | dato = 2014-11-19 | eldoninto = La Balta Ondo}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto | url = https://uea.org/aktuale/tejo/2014/2105-%5BTEJO-estraro-informas%5D-La-72-a-IJK-%282016%29-en-Vroclavo-Pollando | titolo = TEJO aktuale | titolo-aldono = La 72-a IJK (2016) - en Vroclavo, Pollando | alirdato = 2014-12-05 | dato = 2014-11-28 | eldoninto = UEA | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161209153609/http://uea.org/aktuale/tejo/2014/2105-&#91;TEJO-estraro-informas&#93;-La-72-a-IJK-(2016)-en-Vroclavo-Pollando | arkivdato = 2016-12-09 }}</ref> Oficialaj patronoj estas la [[Pola Konsilio de Junularaj Organizoj]] kaj la urbo [[Vroclavo]]. La kongreson organizis TEJO kun sia landa sekcio en Pollando, [[Pola Esperanto-Junularo]]. Inter la organizantoj estis: * [[Paweł Fischer-Kotowski]] * [[Mariusz Hebdzyński]] * [[Piotr Hołda]] * [[Romualda Jeziorowska]] * [[Zdzisław Koczarski]] * [[Anna Maria Koniecpolska-Lachowska]] * [[Tobiasz Kubisiowski]] * [[Arina Osipova]] * [[Tomasz Szymula]] * [[Łukasz Żebrowski]] En la sama jaro la [[UK 2016|101-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] okazis en [[Nitro]], [[Slovakio]]. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:La Flago (20649837785).jpg|eta|maldekstra|La [[IJK-flago|kongresa flago]] estas transdonata post la 71-a IJK en Wiesbaden al [[Romualda Jeziorowska]] (antaŭe dekstre), kunordigantino de la organiza teamo en Vroclavo.]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{Internaciaj Junularaj Kongresoj de TEJO}} {{Ĝermo|Esperanto}} [[Kategorio:Aranĝoj de PEJ]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Pollando]] [[Kategorio:Internacia Junulara Kongreso|71-a]] [[Kategorio:Vroclavo]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2016]] [[Kategorio:2016 en Pollando]] jsykj11zl7ltw3jwxuvlaqcjvwlyhgm 0 504100 9472320 9456902 2026-09-10T07:57:34Z Sj1mor 12103 9472320 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|usona urbo|la meksika urbo|Monterejo}} {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Monterejo | devena_nomo = | alia_nomo = {{lang-en|''City of Monterey''}} | alia_nomo1 = | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = The City of Monterey | moto = | kromnomo = Language Capital of the World<br>(Lingva ĉefurbo de la mondo),<br> California's "First" City<br>("Unua" urbo de Kalifornio) <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Fisherman's Wharf Monterey3.JPG | dosiero_priskribo = Varfo de Fiŝkaptistoj, Monterey <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Monterey, California.svg | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Usono | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = Kalifornio | ŝtato_tipo = Federacia ŝtato | regiono = | distrikto = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto_faldo = 1 | parto_tipo = | parto = | parto1 = | parto2 = | parto3 = | parto4 = | rivero = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Monterey | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 8 | lat_d = 36 | lat_m = 36 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 121 | long_m = 54 | long_s = 00 | long_EW = U | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 30.469 | areo_rondumo = 1 | areo_lando = 21.927 | areo_akvo = 8.542 | areo_urbo = | areo2 = | areo2_tipo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 27810 | loĝantaro_dato = 2010 | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro_urbo = | loĝantaro2 = | loĝantaro2_tipo = | loĝantaro_urbo_denseco = | loĝantaro2_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Orienta tempo|OT]] | utc_offset =-8 | horzono_DST = [[Orienta tempo|OT]] | utc_offset_DST =-7 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de urbo en Usono | mapo_lokumilo = Usono | mapo1 = Monterey County California Incorporated and Unincorporated areas Monterey Highlighted.svg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Kalifornio | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Nord-Ameriko | mapo2_lokumilo = Nord-Ameriko <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | komunejo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=11|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} La urbo '''Monterey''' [monteREj] aŭ '''Monterejo''' situas ĉe la suda bordo de [[Golfo Monterejo]], sur la marbordo de [[Pacifiko]] en Centra [[Kalifornio]]. Ĝi kuŝas je alteco de 8 metroj super [[marnivelo]]. Ĝi havas landareon de 8,466 kvadrataj mejloj (21,927&nbsp;km²). La popolnombrado de 2010 indikis 27 810 loĝantojn. Monterey estis la ĉefurbo de [[Alta Kalifornio]] sub la reĝado de kaj [[Hispanio]] kaj [[Meksiko]]. Ĝi estis la sola [[haveno]] por eniro de imposteblaj varoj en Kalifornio. En 1846, la [[Usono|usona]] [[flago]] leviĝis super la doganejo, kaj Kalifornio iĝis parto de Usono post la sekvinta [[Meksik-Usona Milito]]. La urbo havis la unuan teatron, publikan konstruaĵon, publikan [[biblioteko]]n, publike financitan lernejon, presejon kaj ĵurnalon en Kalifornio. La urbo kaj ĉirkaŭaĵoj altiris artistojn ekde la fino de la [[19-a jarcento]], kaj multaj famaj pentristoj kaj verkistoj loĝis tie. Ĝis la [[1950-aj jaroj]], ekzistis abunda [[fiŝkaptado]]. Inter la rimarkindaj hodiaŭaj altiroj estas la Akvario de la Gulfeto de Monterey (angle: ''Monterey Bay Aquarium''), la strato Cannery Row, la Varfo de Fiŝkaptistoj, kaj la ĉiujara [[Monterey Jazz Festival|Ĵazo Festivalo de Monterey]]. == Historio == === Amerindiana periodo === Longe antaŭ la alveno de hispanaj esploristoj, la tribo Rumsen Ohlone, unu el sep lingve distingaj Ohlone grupoj en Kalifornio, loĝis en la areo nun konata kiel Monterey.<ref>{{Cite book|last=Henson|first=Paul|title=The Natural History of Big Sur|year=1996|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=0-520-20510-3|author2=Donald J. Usner |edition= illus. by Valerie A. Kells|page=265}}</ref> Ili vivtenis per [[ĉasado]], [[fiŝkaptado]], kaj kolektado de manĝaĵoj sur kaj ĉirkaŭ la biologie riĉa [[duoninsulo de Monterey]]. Esploristoj trovis plurajn rubamasojn de [[konko]]j en la areo kaj, surbaze de la arkeologiaj indikaĵoj, konkludis ke la ĉefa mara manĝaĵo konsistis, je diversaj tempoj, el [[mitulo]]j kaj [[halioto]]j.<ref>{{cite web |first=Gary S. |last=Breschini |author2=Trudy Haversat |title=Archaeological Investigations at CA-MNT-149, In the Del Monte Forest, Monterey County, California |url=http://www.californiaprehistory.com/reports01/rep0023.html |accessdate=22a de Junio de 2012 |year=1986 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-11-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121015180657/http://www.californiaprehistory.com/reports01/rep0023.html |arkivdato=2012-10-15 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.californiaprehistory.com/reports01/rep0023.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-11-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121015180657/http://www.californiaprehistory.com/reports01/rep0023.html |arkivdato=2012-10-15 }}</ref> Pluraj lokoj de Ohlone rubamasoj estis lokitaj laŭlonge de la 12 mejloj de roka marbordo de la duoninsulo de la nuna loko de Varfo de Fiŝkaptistoj en Monterey al la urbeto [[Karmelo]].<ref>{{Cite journal|last=Breschini|first=Gary S.|title=Radiocarbon Dating and Cultural Models on the Monterey Peninsula, California|url=http://www.pcas.org/assets/documents/V38N1a.pdf|author2=Trudy Haversat| journal=Pacific Coast Archaeological Society Quarterly |volume= 38 |number=1 |date= Winter 2002|accessdate=22a de Junio de 2012}}</ref> === Hispania periodo === En 1602, hispana mara esploristo Sebastian Vizcaino registris la hispanlingvan nomon "Bahia de Monterrey" (Golfeto de la monto de la reĝo), kiu evoluis en Monterey Bay. Vizcaino alteriĝis ĉe la suda rando de la golfeto, kaj priskribis grandan havenon, taŭga por uzo kiel ankrejo de [[Manila galiono|sudenirantaj ŝipoj]]. Vizcaino ankaŭ notis kaj nomis la "Punkto de Pinoj" (etikeditaj en hodiaŭaj mapoj kiel "Punkto Pinoj", la plej norda punkto de la Duoninsulo de Monterey). Ĉiuj aliaj uzoj de la nomo Monterey derivis de la nomo de Vizcaino por la golfeto. Variantoj de la nomon de la urbo estas registritaj kiel ''Monte Rey'' kaj ''Montery''. En 1769, la unua eŭropa lando-esplorado de Alta Kalifornio, nome la hispana ekspedicio Portolà vojaĝis norden de [[San Diego]], serĉante la "Havenon de Monterey", priskribita de Vizcaino 167 jarojn antaŭe. Ial, la esploristoj ne sukcesis rekoni la lokon kiam ili venis al ĝi en la 1a de oktobro, 1769. La grupo daŭrigis norden ĝis la [[golfeto de San Francisco]] antaŭ reiri. Dum la reiron, ili kampadis proksime de unu el la lagetoj de Moneterey en la [[27a de novembro]], sed ili ankoraŭ ne estis konvinkitaj ke ili trovis la lokon kiun Vizcaino priskribis. Franciskana misiisto [[Juan Crespi]] notis en sia taglibro, "Ni haltis en vido de la Punkto de Pinoj (rekonita, kiel dirite, en la komenco de oktobro) kaj kampadis proksime de malgranda lageto, kiu havas iom ŝliman akvon, sed abundas en paŝtejoj kaj brulligno."<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://catalog.hathitrust.org/Record/000288788|titolo=Fray Juan Crespi: Missionary Explorer on the Pacific Coast, 1769-1774|alirdato=Aprilo 2014|familia nomo=Bolton|persona nomo=Herbert E.|jaro=1927|eldoninto=HathiTrust Digital Library|paĝoj=240-241}}</ref> Portolà revenis tra tero al Monterey la sekvantan jaron, konkludante ke li nepre devis esti finfine ĉe la haveno de Monterey trovita de Vizcaino. La portero-partio renkontiĝis al Monterey de Patro Junipero Serra, kiu vojaĝis por maro. Portolà starigis la Garnizonon de Monterey por protekti la havenon kaj je la 3-a de junio 1770, Serra fondis la Katedralon de Sankta Karolo Borromeo ene de la Presidio areo. Portolà revenis al Meksikio, anstataŭita en Monterey de kapitano Pedro Fages, kiu estis tria en komando sur la esploristinaj ekspedicioj. Fages fariĝis la dua reganto de Alta Kalifornio, servante de 1770 ĝis 1774. La misiistaj celoj de Serra baldaŭ konfliktis kun Fages kaj la soldatoj, kaj li movis la misio al Karmelo la sekva jaro por gajni pli granda sendependeco de Fages. La ekzistanta ligno kaj adobo konstruaĵo iĝis la kapelo por la Garnizono. Monterey fariĝis la ĉefurbo de la "Provinco de Ambaŭ Kalifornioj" en 1777, kaj la kapelo estis renomita la Reĝa Garnizono Kapelo. La originala preĝejo estis detruita per fajro en 1789 kaj anstataŭita de la nuna sabloŝtono strukturo. Ĝi estis kompletigita en 1794 per indeĝena laboro. En 1840, la kapelo estis redediĉita je la patroneco de Sankta Karlo Borromeo. La katedralo estas la plej malnova kontinue operacianta paroko kaj la plej malnova konstruaĵo de ŝtono en Kalifornio. Ĝi ankaŭ estas la plej malnova (kaj la plej malgranda) utilata katedralo kune kun St. Louis Cathedral en New Orleans, Louisiana. Ĝi estas la sola ekzistanta Presidio kapelo en Kalifornio kaj la sola postvivanta konstruaĵo el la originala Garizono de Monterey. La urbo estis origine la sola haveno de eniro por ĉiuj imposteblaj varoj en Kalifornio. Ĉiuj sendoj en Kalifornio por maro estis postulita por iri tra la Doganejo, la plej malnova registara konstruaĵo en la ŝtato kaj la unua historia monumento de Kalifornio. Konstruita en tri fazoj, la hispanuloj komencis konstruadon de la Doganejo en 1814, la meksikia registaro kompletigis la centran sekcion en 1827, kaj la Usona registaro finis la malsupran parton en 1846.[[Dosiero:Custom House, Custom House Plaza, Monterey (Monterey County, California).jpg|eta|Doganejo en Monterey - La plej malnova registara konstruaĵo en Kalifornio]] === Meksikia periodo === Meksikio akiris sendependecon de Hispanio en 1821, sed la civilaj kaj religiaj institucioj de Alta Kalifornio restis multe same ĝis la jaroj 1830, kiam la sekularigo de la misioj konvertis la plejparton de la paŝtaĵaj landoj de la misioj en privatajn subvenciajn terenojn nomatajn "ranchos". Monterey estis la loko Batalo de Monterey, la 7-a julio, 1846, dum la Meksikia-Usona Milito. Estis je tiu dato ki kiu John D. Sloat , Commodore en Usono Mararmeo, levis la usona flago super la Monterey Custom House kaj asertis Kalifornio por Usono . Krome , multaj historiaj " novecoj " okazis en Monterey . Tiuj inkludas Kalifornio unua teatro , briko domo , publike financita lernejo , publika konstruaĵo , publika biblioteko, kaj presilo , kiu presis La Kalifornio , Kalifornio unuan ĵurnalon. Larkin House, unu el Monterey State Historic Park National Historic Landmarks , konstruita en la Meksika periodo de Thomas Oliver Larkin , estas frua ekzemplo de Monterey Kolonia arkitekturo. La malnova Custom House, la historia distrikto kaj la Royal Presidio Kapelo estas ankaŭ Nacia Historic Landmarks. La Cooper - Molera Adobo estas National Trust Historic Site === Kalifornio === Colton Hall, konstruita en 1849 de Walter Colton, estis origine kaj publika lernejo kaj registaro renkontiĝejo. Ĝi gastigis la Unuan Konstitucian Kongreson en 1849, kiun formis la dokumentojn necesajn por apliki al Usono por ŝtatiĝo . Hodiaŭ ĝi tenas muzeon, dum najbaraj konstruaĵoj servas kiel la Urbodomo. La poŝtejo de Monterey malfermiĝis en 1849. Monterey estis korpigita en 1889. Monterey delonge estis fama pro la abunda fiŝkaptado en la Gulfeto de Monterey. Tio ŝanĝiĝis en 1950, kiam la loka fiŝkaptado-industrio kolapsis pro trorikoltado. Kelkaj el la malnovaj kajutoj de la fiŝkaptistoj de la frua 20-a jarcento jam staras kiel originale sur Cannery Row . La urbo havas notindan historion kiel centro por Kaliforniaj pentristoj en la malfrua 19-a kaj frua 20-a jarcentoj . Pentristoj kiel Arthur Frank Mathews, Armin Hansen, Xavier Martínez, Rowena Meeks Abdy, kaj Percy Gray vivis aŭ vizitis por ĉasi pentrartno en la stilo de ĉu ''En plein aire'' aŭ ''Tonalism''. Krom pentristoj, multaj rimarkindaj aŭtoroj ankaŭ vivis en kaj ĉirkaŭ la areo de Monterey, inkluzive de [[John Steinbeck]], [[Robinson Jeffers]], [[Robert A. Heinlein]], [[Henry Miller]], [[Ed Ricketts]] kaj [[Robert Louis Stevenson]]. Pli lastatempe, Monterey estis rekonita por lia signifa partopreno en post-malĉefa lernado de lingvoj aliaj ol la angla kaj ĝia grava rolo en transdonante tradukado kaj interpretado servoj ĉirkaŭ de la mondo. En Novembro 1995, Kalifornio Reganto Pete Wilson proklamis Monterey kiel "La Monda Ĉefurbo de Lingvoj". == Geografio == Laŭ la Usona Buro de la Censo (Angle: The United States Census Bureau), la urbo havas totan areon de 11.7 kvadrataj mejloj ( 30.4 km2 ), de kiuj 8.5 kvadrataj mejloj (21.9 km2) estas tero kaj 3.3 kvadrataj mejloj (8.5 km2) (28.05%) estas akvo. Sablo-deponejoj en la norda, marborda zono konsistigas la nurajn konatajn mineralajn resursojn. Loka grundo estas Kvaternara Aluvio, kaj la urbo sidas en modera al alta sisma risko zono, la ĉefa minaco estas la aktiva faŭlto de San Andreas proksimume 26 mejloj (42&nbsp;km) oriente. La faŭlto de Monterey Bay, kiu spuras tri mejlojn (4.8&nbsp;km) norde, estas same aktiva, kiel estas la Palo Colorado faŭlto sep mejlojn (11.3&nbsp;km) sude . Ankaŭ apude, minoraj sed potenciale aktivaj, estas la Berwick Kanjono, Seaside, Tularcitos kaj Chupines faŭltoj. La maksimuma kredinda cunamo en la Golfeto de Monterejo en la lastaj du jarcentoj havis alton de 2,7 metroj. La konsiderinda subevoluinta areo en la nordokcidenta parto de la urbo havas altan potencialon por terglitoj kaj erozio. La urbo estas apud la Nacia Mara Sanktejo de Montereja Golfeto ({{lang-en|Monterey Bay National Marine Sanctuary}}), kiu estas federacie protektita oceana areo etendiĝanta 444 kilometrojn en la oceanon. Kelkfoje oni konfuzas tiun sanktejon kun la multe malpli granda loka golfeto, kiu ankaŭ nomiĝas Golfeto de Monterejo. La Kalifornia mara lutro, minacata subspecio, loĝas en la loka mara medio de Monterejo, kaj kampa stacio de la Centro de Maraj Mamuloj situas en Monterejo por subteni marajn rekuperajn operaciojn en tiu sekcio de la Kalifornia marbordo. Monterey estas hejmo al kelkaj endanĝerigitaj birdospecioj: Kalifornia ''Clapper rail'', trovitaj en marmarĉoj; ankaŭ la Kalifornia bruna pelikano kaj ''Yuma Ridgway Rail'', ambaŭ de kies habitato estas dunoj kaj rokaj promontorios. La malofta Sankta Joakimo kit vulpo troviĝas ankaŭ en Monterey kverko-arbaro kaj ĉaparalaj habitatoj. La ĉaparalo, trovita ĉefe en la pli sekaj orientaj deklivoj de la urbo, gastigas plantoj kiel ''manzanita'', ''chemise'' kaj ''ceanothus''. Pliaj specioj de intereso (t.e. eblaj kandidatoj por endanĝerigitaj speciaj statuso) estas la Salinas kanguruo-rato, kaj la arĝenta-flanka sengamba lacerto. En Monterejo ekzistas diversaj naturaj habitatoj: marborda zono kaj sablodunoj; pina arbaro (kun [[Kalifornia pino|kalifornia pino/''Pinus radiata'']], ''[[Pinus attenuata]]'', ''[[Pinus muricata]]'', ''[[Arctostaphylos montereyensis]]''); kaj montereja [[cipreso]]. Ne estas laktofarmoj en la urbo de Monterrey; la duon-mola [[fromaĝo]] konata kiel Monterey Jack originas el apuda Karmela Valo kaj estas nomita tiel laŭ la entreprenisto kaj terospekulaciisto David Jack.[[Dosiero:David Jack.jpg|eta|David Jack]] == Klimato == La proksimeco de Monterejo al la Pacifika Oceano reguligas la klimato de la urbo. Ĝi havas milda-somera mediteranea klimato ([[klimata klasifiko de Köppen]]: Csb). La mezuma alta-termperaturo de Monterejo estas 16&nbsp;{{GdC|}} vintre kaj 22&nbsp;{{GdC|}} somere. Mezuma jara pluvfalo estas proksimume 500&nbsp;mm. La plejparto de pluvo falas inter Oktobro kaj Aprilo. Apenaŭ pluvas dum la someraj monatoj. Ĉiu jaro havas, mezume, 70 tagojn kun mezurebla pluvfalo. Someroj estas malvarmetaj kaj nebulaj. Neĝas temp' al tempe en la pli altaj partoj de la Montoj Santa Lucia kaj Gabilan, sed neĝo en Monterey mem estas ege malofta okazo. Kelkaj surprizaj eventoj en Januaro 1962, Februaro 1976, kaj Decembro 1997 alportis maldikan neĝtegaĵon al Monterejo. En Marzo 2006, totalo de 81&nbsp;mm de neĝo falis sur Monterjo, inkluzive de 56&nbsp;mm je 10 Marzo, 2006. La neĝofalo je 21 Januaro, 1962, estas memorita ĉar ĝi malfruiĝis la Bing Crosby Golfludo-turniron en najbara urbeto Pebble Beach. La plej malalta temperaturo iam ajn registrita estis −7&nbsp;{{GdC|}} je 22 Decembro, 1990. Ĉiu jare estas, mezume, 2.9 tago kun termperaturoj super 32&nbsp;{{GdC|}}, kaj 2 tago kun temperaturoj de 0&nbsp;{{GdC|}} aŭ malpli. La plej pluva jaro iam ajn registrita estis 1998, kiam 1,042&nbsp;mm da pluvo falis. La plej seka jaro estis 1953, kiam nur 227&nbsp;mm de pluvo falis. La plej grand kvanto da pluvo, kiu falis dum unu monato estis 326&nbsp;mm en Februaro 1998. La plej grand kvanto da pluvo, kiu falis dum unu tago estis 98&nbsp;mm je 23a de Decembro, 1995. == Servoj == * [[Mararmea Postbakalaŭra Lernejo]] == Artoj kaj kulturo == === Vidaj artoj === Monterejo estas hejmo de la Museo de Arto de Monterejo (Monterey Museum of Art) kaj la Museo de Monterejo (Museum of Monterey). Estas multaj negocaj galerioj sur la stratoj Cannery Row kaj Calle Principal. === Literaturo === Multaj verkistoj loĝis en Monterejo, eble la plej fama el ili estas John Steinbeck. Steinbeck grandiĝis en Salinas, kaj loĝis dum multaj jaroj en Pacific Grove, urbeto proksima al Monterejo. Li loĝis en Monterejo inter 1944 kaj 1945 en historia adoba domo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.mtycounty.com/pgs-mty-stnbeck/lara-soto.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-06-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151109032139/http://www.mtycounty.com/pgs-mty-stnbeck/lara-soto.html |arkivdato=2015-11-09 }}</ref> Steinbeck famigis Monterejon en siaj romanoj ''Cannery Row, Sweet Thursday,'' kaj ''Tortilla Flat.'' La amikoj de Steinbeck inkluzivis mara biologo Ed Ricketts kaj artisto kaj teatra entuziasmulo Bruss Ariss, kiu designis kaj konstruis la Varfo-Teatron. Post la morto de Ed Ricketts, la nova posedanto de la laboratoria de Ricketts invitis grupon de amikoj ĉiu Merkredo por trinki kaj ĵazo. == Muziko == La [[Montereja Festivalo]], en angla ''Monterey International Pop Music Festival'', estis tri-taga koncerta evento okazinta el la 16a al la 18a de Junio, 1967, sur la tereno de Monterey County Fairgrounds en Monterejo. La festivalo estas rememorata ĉar en ĝi okazis la unuaj ĉefaj aperoj en Usono de [[The Jimi Hendrix Experience]], [[The Who]] kaj [[Ravi Shankar]], la unua grand-skala publika prezento de [[Janis Joplin]] kaj la enkonduko de [[Otis Redding]] en la amasa usona publiko. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Geografio de Usono]] [[Kategorio:Kalifornio]] 0gsqqeeqf30gk7ho2i7r77obd5xateq 0 505016 9472253 9393792 2026-09-10T05:44:17Z Crosstor 3176 /* P */ 9472253 wikitext text/x-wiki ''Memoru, ke urbo Pest ekzistis ĝis [[1873]]!'' Jen, listo de famuloj, kiuj mortis en [[Pest (urbo)]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[József Ágoston]], [[advokato]] * [[János Alber]], piaristo * [[Vazul Alexovics]], paŭlano * [[Mihály Antal]], [[lingvisto]] == B == * [[József Bajza (poeto)]] * [[József Bakody (kuracisto)]] * [[János Balassa]], [[kirurgo]] * [[Pál Balogh]], [[kuracisto]] * [[Zsigmond Baranyai]], [[monaĥo]] * [[József Bártfay]], juristo * [[László Bártfay]], advokato * [[János Bartha (aktoro, 1799)]] * [[Ferenc Bene (kuracisto)]] * [[Joseph Bengraf]], komponisto * [[Károly Benza]], [[operkantisto]] * [[Farkas Bethlen (politikisto)]] * [[János Bethlen (liberecbatalanto)]] * [[Gyula Emánuel Bibanco]], instruisto * [[János Bihari]], [[violonisto]] * [[Ede Flórián Birly]], kuracisto * [[Lina Bodenburg]], aktoro * [[Károly Böhm (kuracisto)]] * [[Márton Bolla]], piaristo * [[János Boráros]], vic[[urbestro]] * [[Ádám Brezanóczy]], juristo * [[Xavér Ferenc Bruna]], astronomo * [[Román Brunkala]], bestokuracisto * [[Pál Bugát]], kuracisto == C == * [[József Chudy]], [[dirigento]] * [[Dániel Cornides]], bibliotekisto * [[László Csány]], [[politikisto]] * [[Dániel Csapó]], bienulo * [[József Csekonics]], [[oficiro]] * [[Natália Csercser]], aktoro * [[József Csorba]], kuracisto * [[János Czech]], [[juĝisto]] * [[Gergely Czuczor]], [[poeto]] == D == * [[Antal Demién]], [[juristo]] * [[Aurél Dessewffy]], politikisto * [[József Dessewffy]], politikisto * [[Márk Dományi]], piaristo * [[János Donát]], pentristo * [[József Dorner]], [[botanikisto]] * [[Lőrinc Dunaiszky]], pentristo == E == * [[Ferenc Eckstein]], kuracisto * [[Pál Illés Edvi]], [[pastro]] * [[Béni Egressy]], [[aktoro]] * [[Gábor Egressy]], aktoro * [[Tamás Eötvös]], politikisto * [[János Érdy]], [[arkeologo]] == F == * [[János Teofil Fabini]], fondinto de la hungara okulkuracado * [[Lajos Fáncsy]], aktoro * '''[[András Fáy]],''' [[verkisto]] * [[Gusztáv Fáy]], komponisto * [[György Fejér]], [[kanoniko]] * [[György Fekete (reĝa juĝisto)]] == G == * [[Johann Julius Gabelhofer]], aŭstra [[monaĥo]] * [[Ábrahám Ganz]], [[inventisto]] * [[János Garay]], poeto * [[Xavér Ferenc Gebhardt]], kuracisto * [[Illés Georch]], advokato * [[Károly Gerster]], arkitekto * [[László Gorove]], verkisto * [[Friedrich Johann Gottlieb Lieder]], pentristo * [[Manó Gozsdu]], hungara-rumana juristo * [[Gyula Greguss]], [[sciencisto]], [[tradukisto]] * [[Vincenz Grimm]], grafikisto * [[Ignác Grossmann]], [[inĝeniero]] * [[Alajos Grynaeus]], pastro * [[Alajos Györgyi Giergl]], pentristo * [[Sándor Győry]], inĝeniero * [[Albert Gyulay]], oficiro * [[Ferenc Xavér Gyurkovics]], profesoro == H == * [[Karl Konstantin Haberle]], botanikisto * [[Károly Hadaly]], matematikisto * [[Buzád Hahót]], [[beatulo]] * [[Antal Haliczky]], muzeestro * [[Ida Harmath]], aktoro * [[Lajos Hegedűs (teatrestro)]] * [[Mihály Helmeczy]], [[redaktoro]] * [[János Hild]], [[arkitekto]] * [[József Hild]], arkitekto * [[József Hoffner]], [[bestkuracisto]] * [[Elek Horányi]], [[bibliografo]] * [[Mihály Horhy]], agronomo * [[István Horvát]], historiisto == I == * [[János Imre]], [[filozofo]] * [[József Irinyi]], politikisto == J == * [[Miklós Jankovich]], [[historiisto]] * [[János Jerney]], historiisto * [[Károly Jubál]], inĝeniero, [[martiro]] == K == * [[Ferenc Karacs]], akvafortisto * [[Mihály Karácson]], [[pedagogo]] * [[Fidél Kasselik]], arkitekto * [[Keresztély Kátsor]], monaĥo * [[Imre Kelemen]], juristo * [[Pál Kitaibel]], botanikisto * [[Károly Kiss (oficiro)]], ankaŭ poeto * [[Bálint Kiss (pentristo)]] * [[Ferenc Klobusiczky]], [[ĉefepiskopo]] * [[Ferenc Komlóssy (aktoro)]] * [[Lajos Kövér]], dramisto * [[Pál Kray]], militestro * [[József Kunszt]], ĉefepiskopo == L == * [[Ádám János Láng]], aktoro * [[Erzsébet Lángné Kelemen]], aktoro * [[János Fortunát Lang]], juristo * [[István Lánghy]], agronomo * [[István Lassu]], [[statistikisto]] * [[Sámuel Lenhardt]], akvafortisto * [[József Lonovics]], [[episkopo]] * [[János Ludvigh]], politikisto == M == * [[Sándor Madách]], advokato * [[Lujza Magda Hubenayné]], aktoro * [[György Mailáth (1752-1821)]] * [[Jakab Marastoni]], pentristo * [[Antal Marczibányi]], politikisto * [[Sámuel Márkfi]], pastro * [[Mátyás Antal Markovics]], juristo * [[Pál Markovics]], juristo * [[József Marschan]], inĝeniero * [[Ferenc Mayerffy]], [[bierfaristo]] * [[Károly Megyeri]], aktoro * [[Antal Mihálka]], kuracisto * [[Jakab Ferdinánd Miller]], muzeestro * [[József Mitterpacher]], pastro-profesoro * [[Lajos Mitterpacher]], pastro-profesoro == N == * [[Ignác Nagy]], verkisto * [[Ignác Nagy (episkopo)]] * [[Péter Nagy (piaristo)]] * [[Mihály Nyéky]], teatrestro == O == * [[Lőrinc Orczy]], [[generalo]], poeto == P == * [[Henrik Pales]], piaristo * [[István Pállya]], piaristo * [[Károly Ferenc Palma]], jezuito * [[László Palóczy (politikisto)]] * [[Dömjén Paulovics]], franciskano * [[Imre Péchy]], vic[[palatino]] * [[Gergely Peltzmann]], monaĥo * [[János Pergel]], [[juristo]] * [[Károly Perényi (episkopo)]] * [[Zsigmond Perényi (martiro)]], politikisto * [[József Pesky]], pentristo * [[Salamon János Petényi]], [[zoologo]] * [[József Podmaniczky]], politikisto * [[Mihály Pollack]], arkitekto * [[Ádám Ignác Prandt]], kuracisto * [[György Pray]], historiisto == R == * [[Sámuel Rácz]], kuracisto * [[Gedeon Ráday (1745)]], [[krongardisto]] * [[Sámuel Radnótfáy Nagy]], teatrestro * [[Emil Récsi]], juristo * [[János Reisinger]], kuracisto * [[János Reisinger (piaristo)]] * [[János Repiczky]], [[orientalisto]] * [[Sándor Réső Ensel (pli aĝa)]], advokato * [[Miklós Révai]], monaĥo * [[Constantin Daniel Rosenthal]], rumana pentristo * [[Lipót Rottenbiller]], urbestro * [[József Rötth]], juristo * [[Márk Rózsavölgyi]], [[muzikisto]] == S == {{Div col|cols = 2}} * [[József Sadler]], botanikisto * [[Ignác Sauer]], kuracisto * [[Gyula Sárosi]], poeto * [[Mihály János Sax]], juristo * [[Lajos Schedius]], [[filologo]] * [[Ignác Schlick]], [[entreprenisto]] * [[János György Schmidt]], profesoro * [[József Antal Schönbauer]], zoologo * [[Ágoston Schulek (ekonomo)]], ekonomo * [[János Schuster]], kuracisto * [[Márton Schwartner]], statistikisto * [[Gábor Sebestyén]], prokuroro * [[János Simontsits]], teatrestro * [[Glicér Spányik]], piarista [[monaĥo]] * [[Ignác Stáhly]], kuracisto * [[Károly Sterio]], pentristo * [[Ferdinánd Károly Stipsics]], kuracisto * [[Ágoston Széchy]], pastro * [[Péter Széky]], kuracisto * [[József Szentpétery (juvelisto)]] * [[Zsigmond Szentpétery]], aktoro * [[József Szenvey]], verkisto * [[József Szerdahelyi]], aktoro * [[József Szilassy]], [[krongardisto]] * [[György Szinovácz]], juĝisto * [[Gusztáv Szontágh]], filozofo * [[Antal Sztrókay]], advokato * [[István György Szűts]], piaristo {{Div col end}} == T == * [[Sándor Tanárky]], [[oficiro]] * [[Antal Tasner]], advokato * [[József Teleki (guberniestro)]] * [[László Teleki]], politikisto * [[Imre Tersztyánszky]], episkopo * [[András Thaisz]], advokato * [[Sándor Tolnay]], la unua hungara profesoro pri bestkuracado * [[Ádám Tomcsányi]], inĝeniero * [[Károly Tormay]], kuracisto * [[Sándor Tóth (zoologo)]] * [[Venceslav Trnka]], kuracisto * [[József Tumpacher]], kanoniko * [[József Tyroler]], grafikisto == U == * [[Miklós Udvarhelyi]], teatrestro * [[Ferenc Uhrl]], skulptisto * [[Móric Ullmann]], bankisto * [[György Urházy]], [[ĵurnalisto]] * [[Ferenc Ürményi]], [[guberniestro]] == V == * [[Jakab Antal Valero]], piaristo * [[András Vályi]], statistikisto * [[Pál Vásárhelyi]], inĝeniero * [[Miklós Vay (armeinĝeniero)]] * [[József Viber]], pastro * [[Mihály Vitkovics]], hungara-[[serba]] poeto * '''[[Mihály Vörösmarty]],''' poeto * [[Mátyás Vuchetich]] == W == * [[Henrik Weber]], pentristo * [[Miklós Wesselényi (filo)]], politikisto * [[József Weszerle]], profesoro * [[Ferenc Wieser]], arkitekto * [[József Jakab Winterl]], [[botanikisto]] == Z == * [[Mátyás Zitterbarth]], arkitekto * [[Lőrinc Zofahl]], arkitekto * [[Lajos Zsarnay]], episkopo == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Pest]] == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj mortintaj en Pest]] sk3vnn53cojtgsqcql840dwyn5ltr93 0 505185 9471952 9463478 2026-09-09T12:39:18Z Sj1mor 12103 9471952 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Johano Sturmo |dosiero =Troisième Antipappus de Jean Sturm.jpg |priskribo =La tria "kontraŭ-Pappus" (skribaĵo kontraŭ la teologo Johannes Pappus) far Johano Sturmo, [[1579]]. |dato de naskiĝo =[[1-a de oktobro]] [[1507]] |loko de naskiĝo =[[Schleiden]], [[Duklando Luksemburgo]], {{Sankta Romia Imperio}} |dato de morto =[[3-a de marto]] [[1589]] |loko de morto =[[Strasburgo]], {{Sankta Romia Imperio}} | alma_mater = [[Universitato de Strasburgo ]]<br />[[Katolika universitato de Loveno|Universitato de Loveno]] }} '''Johannes STURMIUS''' aŭ '''Jean STURM''' (1507-1589) estis humanisto, erudiciulo, pedagogo, reformisto, protestanto, fondinto de la [[Universitato de Strasburgo]], kies origino antaŭas al la kreado de la Gimnazio Jean Sturm, de li fondita en la [[22-a de marto]] [[1538]]. Influita de la ideoj kaj manuskriptoj de [[Martin Bucer|Marteno Bucero]] (1491-1551) li adoptis la principojn de la Protestanta Reformo. == Biografio == Li faris siajn primarajn studojn en sia naskiĝurbo, kie li studis kun la estonta granda historiisto Johannes Sleidanus (1506-1556), kies vera nomo estis Jean Philippson. Inter 1521 al 1524 li studis en la Kolegio de Sankta Hieronimo, en [[Lieĝo (urbo)|Lieĝo]]. Tie li lernis la novajn metodojn de la "Fratoj de la Komuna Vivo"<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Brethren_of_the_Common_Life La fratoj de la komuna vivo] estis kristana pietista [[religia komunumo]] fondita en [[Nederlando]] de Geert Groote (1340-1384).</ref>, disvastigantoj de la humanismo. En 1529 li edukiĝis en la Trilingva Kolegio de la [[Katolika universitato de Loveno|Universitato de Loveno]], kie li fariĝas eldonisto de klasikaj grekaj tekstoj kaj de la Eklezipatroj kune kun sia antikva profesoro Rutgerus Rescius (1497-1545). Li pasiiĝas pri la latina la [[Cicerono|Marcus Tullius Cicero]] (106 a.K. - 43 a.K.). Finfine, post diplomiĝi kiel Majstro pri Artoj, li iras al [[Parizo]] por studi juron, medicinon, retorikon kaj dialektiko. De 1530, Sturmo ekinstruas dialektikon, imitante la stilon de [[Rudolf Agricola (humanisto)|Rudolf Agricola]] (1443-1485) kaj la retorikon Cicerono, en la Reĝa Kolegio, kiu jam estis kreita de [[Francisko la 1-a (Francio)|Francisko la 1-a]] (1494-1547). Liaj kursoj estis tre sukcesoplena. Admirita dank'al sia elokventeco kaj al la sia profunda konado, li akiras la estimon de [[Guillaume Budé]] (1468-1540), Johano du Bellay (1492-1560), kaj speciale de [[Margareta de Navaro]] (1492-1549), kiu decidas protekti lin kiam li aliĝas al la ideoj pri la reformo. [[Dosiero:Johannes_Sturm_by_Jacob_van_der_Heyden.jpg|250px|eta|maldekstra|<center>Johannes Sturm (1507-1589), gravuraĵo de Jacob van der Heyden (1573-1645), laŭ Tobias Stimmer (1539-1584), Nacia Biblioteko de la [[Universitato de Strasburgo]]</center>]] Sturmo edziĝas kun Jeanne Pison (dum sia tuta vivo li edziĝis trifoje), kaj akceptas en sia domo germanajn kaj svisajn gejunulojn kiuj venadis studi en Parizo. Li fariĝas kunlaboranto de la tipografiisto Johann Wechel (m. 1593), kiu eble presas la unuan eldonon de Hermogeno<ref>[http://books.google.com.br/books?id=70g8AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Hermogenes+Wechel&hl=en&sa=X&ei=zU1-VPuFAYPkaO6QgKAM&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=Hermogenes%20Wechel&f=false De inventione: tomi quatuor], [[1530]].</ref>, en la greka (1530). Estante serve de la fratoj Du Bellay<ref>Joachim du Bellay (1522-1560) kaj Johano du Bellay (1492-1560) </ref>, li provas repacigi la reĝon kun la germanaj luteranoj dum la jaroj 1534 kaj 1535, post la "Afero de la afiŝoj"<ref>Pri la afero de afiŝoj vidu [[Clément Marot#Referencoj|Clément Marot]] Referenco 5.</ref>. Tamen la klopodoj por repaciĝo fiaskis, kaj Sturmo decidas forlasi Parizon, fariĝante malmulte favora al la ideoj pri Reformo. Tiame, li akceptas la inviton de sia samnomulo Jakobus Sturmius (1489-1553) por instrui dialektikon kaj retorikon en [[Strasburgo]]. == La rektoro de la protestanta gimnazio == Johano Sturmo alvenis al la [[Alzaco|alzaca]] ĉefurbo en la [[14-a de januaro]] [[1537]]. Principe, li pensas ne resti longatempe, sed tie li restis kvindek jarojn. Ekde la komenco li instaliĝas ĉe sia amiko Marteno Bucero. Post sia alveno, li estas komisiita pri la preparado de la kursoj, kiu rapide estis granda sukceso. Kelkaj el la profesoroj de la lernejo mem eĉ neglektas siajn lecionojn por ĉeesti liajn kursojn. Profesoroj kaj juĝistoj, ĉarmitaj de lia spirito, komisias lin je redaktado de raporto pri la reorganizado de la lernejaro en Strasburgo. La raporto titoliĝas "De literarum ludis recte aperiendis"<ref>esperante: Pri la plej bona maniero malfermi lernejon por alfabetigado.</ref> estas akceptita kun entuziasmo kaj aprobita en 1538. Kaj tuje li komencas ties aplikadon. Ĉi-raporto kondukis al la fondo en la antikva Monaĥejo de la Dominikanoj de Protestanta Gimnazio (nune konata kiel Gimnazio Jean Sturm), kiu rapide fariĝis eŭropa referenco kiel humanisma pedagogio. La Gimnazio originis al la Protestanta Akademio (1566) kiu pli malfrue fariĝis, en 1621, la [[Universitato de Strasburgo]]. Oni devas konsideri ke tio estis la ago je naskiĝo de la Fakultato pri Protestanta Teologio de Strasburgo. Ekde 1539, Jean Sturmo engaĝiĝis kiel rektoro por administrado kiu daŭris almenaŭ dudek jarojn, ĉar poste li estas nomumita rektoro dumviva. Johano Marbaĥo (1521-1581) estis lia ĉefa oponanto por la kreado de la gimnazio. Krom ties aktivado en la gimnazio, li ankaŭ estis implikita kun la ekstera politiko de Strasburgo. Aparte, li interŝanĝis korespondaĵojn kun [[Jacques Masson|Jakobus Latomus]] (1475-1544) kaj Jacopo Sadoleto (1477-1547), membroj de la komisio, komisiita de la papo [[Paŭlo la 3-a]] por korektado de la misuzoj de la eklezio. Sturmo partoprenis en la religiaj kolokvoj inter la jaroj 1540-1541 ([[Haguenau]], [[Worms]] kaj [[Regensburgo]]) kaj okazigas kelkajn misiojn al la kortego de Francio inter 1544 kaj 1546. En 1543, li propetas apud la kardinalo Johano du Bellay (1492-1560) favore al la protestantoj el [[Metz]]. Dum siaj vojaĝoj li profitas la okazon por helpi en la reformado de kelkaj lernejoj, ĉefe tiu de Pforta<ref>[https://fr.wikipedia.org/wiki/%C3%89cole_r%C3%A9gionale_de_Pforta Regiona lernejo de Pforta].</ref>, apud Naumburgo. Tamen, post la venko de [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 5-a]] (1500-1558) kaj la publikigado de la Interna Rezolucio en 1548, li decidas koncentriĝi en siaj laboroj. De 1553, Sturmo ree implikiĝas en la politika vivo por helpi la reformistoj el [[Metz]] kaj en la enkonduko de la Reformado en Francio, ĉefe kiam la batalo inter la [[Domo de Valois|Valezianaj]] kaj [[Habsburgoj|Habsburgaj familioj]] ampleksiĝas okaze de la ekesto de la unua religia milito. Kiam ĉi tiu finiĝis (1564), li denove orientas siajn klopodojn sur la gimnazion. En tiu sama jaro li estas vokita de la duko Wolfgang de Bavario (1526-1569) por reorganizi la gimnazio el [[Lauingen (Danubo)|Lauingen]], en [[Bavario]], kion li tuje faras kaj proponas reformon adaptitan al tiu institucio. Sekve, li rekomencas publikigi kelkajn lernolibrojn kaj pedagogiajn traktaĵojn. En 1565, li translokigis la bibliotekon de la urbo al la presbitrejo de la Nova Templo<ref>[https://fr.wikipedia.org/wiki/%C3%89glise_du_Temple-Neuf_de_Strasbourg Preĝejo de la Nova Templo de Strasburgo].</ref>, kaj iom post li konvinkas la direktorojn rilate al la nomigo de Michael Beuther (1522-1587), kiu redaktas katalogon. Finfine, en 1566, li estas rajtigita de la imperiestro [[Maksimiliano la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Maksimiliano la 2-a]] (1564-1576) je la transformado de la Alta Lernejo en Akademion. Post 1561, Jean Sturm trovas gravan konkuranton en Strasburgo mem kaj ene de la propra lernejo: Johano Marbaĥo (1521-1581), fidela subtenanto de la luterana ortodoksio. De la komenco, ili debatas pri la aferoj de la [[Lasta Vespermanĝo|lasta noktomanĝo]] kaj la antaŭdestinitaĵo, tamen, la konfliktoj fariĝas pli serioza dum la jaroj 1570. Marbaĥo estis influa profesoro en la Akademio kaj direktoro de la Eklezia Monaĥejo, kiu batalas por altrudi siajn konceptojn en la lernejo. Tiucele, li celas malgrandigi la postulojn je plenumado rilate al la studosistemo de Sturmo. En la [[19-a de decembro]] [[1570]], ĉi lasta prezentas sian eksoficiĝon celante altiri la atenton al la praktikoj de Marbaĥo. Krom tio, li same proponas reformoprogramon, provokanta perfortajn reagojn inter la ĉefaj lernejestroj kaj teologoj. La programo estas rifuzita, malgraŭ tio, la aŭtoritataro strasburga ne deziras perdi ties direktoron, kaj ili proponas ke li provizore elprenu sian eksiĝon. La polemiko finiĝas per la malvenko de Marbaĥo, kiu estas konsiderata la ĉefa pacoperturbanto, kiu nomis Sturm-on "kalvinisto". Marbaĥo kaj Sturmo finfine, en 1575, subskribas interkonsenton kie ili promesas respekti la reciprokajn atribuaĵojn. Tamen, la rektoro restis submetita al la kritikoj de la pastroj. == Lastaj jaroj == Kiam Johannes Pappus (1549-1610) proponas la adoptadon de la Formulo de Konkordo<ref>[https://fr.wikipedia.org/wiki/Formule_de_Concorde Formulo de Konkordo].</ref>, en 1577, la polemiko remalfermiĝas. La ideoj de Sturmo, iom proksimaj al tiuj de [[Kalvino]], laŭ kelkaj, rezultis en perfortajn kverelojn kun la luteranaj pastroj de la urbo. Aliflanke, Pappus publikigas 78 tezojn pri la kristana karito kaj pri la [[herezo]], kiuj estas acide kontestitaj de Sturmo. Li denuncas la minacon kiu pezas sur la gimnazio kaj la civila paco. Milito da pamfletoj okazas, kun refutoj en ambaŭaj flankoj. La kverelo etendiĝas ekster la muroj de Strasburgo, vekante la reagon de kelkaj protestantaj princoj kaj teologoj. En 1581, dekreto estas ekspedita kontraŭ Sturmo, kiu estas malpermesata publikigi, sed daŭre restas kuraĝa. Pro la perforteco de la diskutado, la juĝistoj decidas eksigi lin, akuzante ke li fariĝis obstaklo, kies kialoj estis lia granda aĝo krom aliaj motivoj. Li estas anstataŭata en la gimnazio de Melchior Junius (1545-1604). Kaj tiele finiĝas la humanismo en la Alta Lernejo de Strasburgo, profite de la luterana ortodoksio. Li finis sian vivon en malgranda vilaĝo de Nordheim, en [[Bas-Rhin|Malalta Rejno]], ruinigita kaŭze de mono pruntita al [[Francaj religiaj militoj|francaj hugenotoj]] okaze de la unua religia milito (kaj ĉi-lastaj ne povis repagi, antaŭ ol 1622). Li amare lamentas la "perfidon" de la francaj protestantoj. En proceso kontraŭ la urbo Strasburgo (li estis provinta proceson kontraŭ kalumnio malfavore de du senatanoj), li estis frapita de blindeco kaj [[podagro]]. "En Nordheim, dum la glata sezono, la eksa rektoro sin dediĉas al ties ĝardeno kaj legomplantejo tiel zorge ke li ne preterlasas ajnan detalon. Li mem prizorgas la abelbredadon kaj samtempe la ruino de sia sorto lin devigas kontroli la justan vendadon de siaj legomoj kaj sin dediĉi al malgrandaj aferoj de sia domo. Li petas ke biero estu al li sendata, krom haringoj, salita butero, li volas ekscii kiajn procedurojn oni uzas en [[Normandio]] por fari la cidron, kaj ĉio per seriozeco kiu igas nin ridi, neniu plu plendas kontraŭ la malnova klerulo"<ref> Charles Schmidt, La Vie et les Travaux de Jean Sturm, premier recteur du Gymnase et de l'Académie de Strasbourg.</ref>. Malgraŭ sia malfortika sanstato, Johano Sturmo daŭre skribas. Li esence sin dediĉas al la "turka danĝero" kaj ekspansio de la otomana imperio, kontraŭ kiu li petas la kreadon de daŭra armeo kaj la koalicion de ĉiuj kristanaj popoloj. Tamen, li neniam finis sian traktaĵon pri la milito kontraŭ la turkoj (kvankam ĝi estis publikigita postmorte). Li mortis en la [[3-a de marto]]<ref>[http://books.google.com.br/books?id=-Cl7vos7BVcC&pg=PA282&dq=Johannes+Sturm+starb&hl=en&sa=X&ei=Kyh_VKOxLIH_ggT5xIDwAw&ved=0CC0Q6AEwAg#v=onepage&q=Johannes%20Sturm%20starb&f=false Spurgeon - Taylor: 32] edited by Gerhard Krause, Gerhard Müller].</ref> [[1589]], kaj estis enterigita en la tombejo de Sankta Galo. En la 31-a de marto, ia akademia ceremonio estis organizita liaomaĝe. Sturmo lasis plurajn verkojn al la urbo [[Sélestat]], kiuj troviĝas hodiaŭ en la humanisma Biblioteko [[Beatus Rhenanus]] (1485-1547), kie liaj verkoj pri [[Cicerono]] tie estas konservitaj kaj akceptas publikan viziton. == Elektita publikaĵaro == {{Div col|cols = 3}} * [http://books.google.com.br/books?id=o2U8AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=De+literarum+ludis+recte+aperiendis&hl=pt-BR&sa=X&ei=xVl-VLG6NoLmavnqgMgN&ved=0CCYQ6AEwAQ#v=onepage&q=De%20literarum%20ludis%20recte%20aperiendis&f=false De literarum ludis recte aperiendis], (Pri la plej bona maniero malfermi lernejon por alfabetigado) [[1538]], [[1543]] kaj [[1557]] * Epistola ad Cardinales de emendatione Ecclesia, (Letero al la kardinaloj por reformado de la eklezio) [[1538]]. * [http://books.google.com.br/books?id=dExOAAAAcAAJ&pg=PT27&dq=De+amissa+et+recuperanda+dicendi+ratione&hl=pt-BR&sa=X&ei=n19-VK-WDMmqNtjTg3A&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=De%20amissa%20et%20recuperanda%20dicendi%20ratione&f=false De amissa et recuperanda dicendi ratione], [[1539]], 2 vol. * [http://books.google.com.br/books?id=jMclDHWVqEYC&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johann+Sturm%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=_V1-VKCkOMrKaPq8gOgH&ved=0CC4Q6AEwAjgU#v=onepage&q&f=false Partitionum dialecticarum] libri II priores, [[1539]] (liber III., [[1543]]; liber IV., [[1548]], [[1571]] kaj [[1592]]. * Eldonoj de [[Cicerono]], [[1540]] * [http://books.google.com.br/books?id=OC1xXwAACAAJ&dq=%22Platonis+Gorgias+aut+de+rhetorica%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=819-VMymBoGfNuabgjA&ved=0CDUQ6AEwAw Platonis Gorgias aut de rhetorica], [[1541]] * [http://books.google.com.br/books?id=aPxZy4jgBEUC&pg=PA121&dq=Prolegomena+%28Praefationes%29&hl=pt-BR&sa=X&ei=JmB-VPzOJYOegwTgzYDwCw&ved=0CCUQ6AEwAQ#v=onepage&q=Prolegomena%20(Praefationes)&f=false Prolegomena (Praefationes)], [[1541]] * [https://books.google.com.br/books?id=dExOAAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De amissa dicendi ratione, et quomodo ea recuperanda sit] libri duo, [[1543]] * De nobilitate literata, [[1549]] * [http://books.google.com.br/books?id=ka5uMQAACAAJ&dq=%22De+educatione+principum%22+Sturm&hl=pt-BR&sa=X&ei=lWB-VP7cOoG0ggTvt4DwBw&ved=0CCoQ6AEwAg De educatione principum], [[1551]] - (eldono de [[1581]]). * De noblitate anglicana, [[1551]]. * [http://books.google.com.br/books?id=hbIZOUJW9cEC&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johann+Sturm%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=_V1-VKCkOMrKaPq8gOgH&ved=0CFoQ6AEwBzgU#v=onepage&q&f=false In hoc volumine continentur Rhetoricorum ad C. Herennium Libri IIII], [[1564]], Marcus Tullius Cicero, Johann Sturm * [http://books.google.com.br/books?id=zKoPAQAAIAAJ&q=%22Classicae+epistolae%22+Sturm&dq=%22Classicae+epistolae%22+Sturm&hl=pt-BR&sa=X&ei=22B-VJq9O4nXggSwiIPQAg&ved=0CCMQ6AEwAQ Classicae epistolae], [[1565]]. * Epistola de refutatione Tridentioni concilii, [[1565]]. * Leges scholae lauinganae, [[1565]] * [http://books.google.com.br/books?id=tYXnT4ooWSYC&printsec=frontcover&dq=%22Neanisci%22+Sturm&hl=pt-BR&sa=X&ei=YGF-VĴbI8SlNq-DgfgM&ved=0CCQQ6AEwAQ#v=onepage&q=%22Neanisci%22%20Sturm&f=false Neanisci], [[1565]]. * [http://books.google.com.br/books?id=TwZSAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johann+Sturm%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=_V1-VKCkOMrKaPq8gOgH&ved=0CFEQ6AEwBjgU#v=onepage&q&f=false Verrina sexta], [[1565]], Marcus Tullius Cicero, Johann Sturm * [http://books.google.com.br/books?id=pQEUnQEACAAJ&dq=%22Onomasticon+puerile%22+Sturm&hl=pt-BR&sa=X&ei=gWF-VOOdCsirNoLYg-AK&ved=0CCwQ6AEwAg Onomasticon puerile], [[1566]]. * [http://books.google.com.br/books?id=8Qk8AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johann+Sturm%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=Ulx-VMHkC4_laKy7gkA&ved=0CBsQ6AEwADgK#v=onepage&q&f=false Academicae epistolae urbanae], [[1569]]. * De morte Erasmi episcopi Argentinensis epistolae, [[1569]]. * [http://books.google.com.br/books?id=a8BCAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johann+Sturm%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=PVp-VPW-Ac6vaZfmgoAB&ved=0CC4Q6AEwAg#v=onepage&q&f=false Epistolae academicae], [[1569]] * [http://books.google.com.br/books?id=YtxRAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johann+Sturm%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=Ulx-VMHkC4_laKy7gkA&ved=0CDsQ6AEwBDgK#v=onepage&q&f=false Partitionum rhetoricarum liber unus], [[1570]], Hermogenes (Tarsensis.),Johann Sturm * De formis orationis, [[1571]] * [http://books.google.com.br/books?id=heE5AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johann+Sturm%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=PVp-VPW-Ac6vaZfmgoAB&ved=0CFEQ6AEwBg#v=onepage&q&f=false Partitionum dialecticarum libri quatuor], [[1571]] * [http://books.google.com.br/books?id=ZtxRAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johann+Sturm%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=Ulx-VMHkC4_laKy7gkA&ved=0CDIQ6AEwAzgK#v=onepage&q&f=false De ratione tractandae gravitatis occultae], [[1571]], Hermogenes (Tarsensis.), Johann Sturm * [http://books.google.com.br/books?id=iHo8AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johann+Sturm%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=PVp-VPW-Ac6vaZfmgoAB&ved=0CCUQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false Schola Argentinensis], [[1572]]. * [http://books.google.com.br/books?id=viI8AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johann+Sturm%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=PVp-VPW-Ac6vaZfmgoAB&ved=0CGgQ6AEwCQ#v=onepage&q&f=false De imitatione oratoria], [[1574]] * [http://books.google.com.br/books?id=PylOAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johann+Sturm%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=PVp-VPW-Ac6vaZfmgoAB&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false De exercitationibus rhetoricis], [[1575]] * [http://books.google.com.br/books?id=_axKAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johann+Sturm%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=PVp-VPW-Ac6vaZfmgoAB&ved=0CEgQ6AEwBQ#v=onepage&q&f=false De universa ratione Elocutionis Rhetoricae] libri III, [[1575]] * De statibus causarum civilium universa doctrina, [[1575]], Hermogenes (Tarsensis), Johann Sturm * [http://books.google.com.br/books?id=7-VRAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johann+Sturm%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=Ulx-VMHkC4_laKy7gkA&ved=0CFIQ6AEwBzgK#v=onepage&q&f=false Commentarii in Artem poeticam Horatii], [[1576]] * [http://books.google.com.br/books?id=xPA7AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johann+Sturm%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=_V1-VKCkOMrKaPq8gOgH&ved=0CEcQ6AEwBTgU#v=onepage&q&f=false Phrases et formulae linguae latinae elegantiores], [[1576]], [[Étienne Dolet]], Johann Sturm, Hubertus Sussannaeus * [http://books.google.com.br/books?id=RvRRAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johann+Sturm%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=Ulx-VMHkC4_laKy7gkA&ved=0CCMQ6AEwATgK#v=onepage&q&f=false Poeticum ... Volumen: 3], [[1577]] * [http://books.google.com.br/books?id=hIpSAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johann+Sturm%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=Ulx-VMHkC4_laKy7gkA&ved=0CCsQ6AEwAjgK#v=onepage&q&f=false Consolatoria epistola ad ... D. Bernh. Botzheymium J. Compatrem, de morte ...], [[1577]] * [http://books.google.com.br/books?id=uPlRAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johann+Sturm%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=PVp-VPW-Ac6vaZfmgoAB&ved=0CDcQ6AEwAw#v=onepage&q&f=false In hoc volumine haec continentur Rhetoricorum ad C. Herennium Libri IIII], [[1578]] * [http://books.google.com.br/books?id=PXU8AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=%22Antipappi%22+Sturm&hl=pt-BR&sa=X&ei=6WF-VPf3HcarNpy2gaAC&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=%22Antipappi%22%20Sturm&f=false Antipappi], [[1579]]-[[1581]] (exemple). Sturm publikigis entute kvar "kontraŭ-Pappus"-ojn (skribaĵoj kontraŭ la teologo Johannes Pappus) * [http://books.google.com.br/books?id=dO07AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=%22Onomasticon+latino-germanicum%22+Sturm&hl=pt-BR&sa=X&ei=EmJ-VNGeBMekNvq9gLgH&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=%22Onomasticon%20latino-germanicum%22%20Sturm&f=false Onomasticon latino-germanicum], [[1579]]. * [http://books.google.com.br/books?id=WXU8AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johann+Sturm%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=PVp-VPW-Ac6vaZfmgoAB&ved=0CFkQ6AEwBw#v=onepage&q&f=false Palinodia ad Lucam Hosiandrum], [[1581]] * [https://books.google.com.br/books?id=UXU8AAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Epistola apologetica], [[1581]] * Istitutionis literatae sive de discendi atque docendi ratione tomus primus Sturmianus ([[1586]]). * [http://books.google.com.br/books?id=5wdSAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johann+Sturm%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=_V1-VKCkOMrKaPq8gOgH&ved=0CCQQ6AEwATgU#v=onepage&q&f=false Epistolarum Libri tres], [[1593]], Marcus Tullius Cicero,Johann Sturm,Stephan Reich * [http://books.google.com.br/books?id=0H0PTpeGVF0C&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johann+Sturm%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=_V1-VKCkOMrKaPq8gOgH&ved=0CBsQ6AEwADgU#v=onepage&q&f=false Neustadium: Epistola], [[1595]] * De bello Adversus Turcos perpetuo commentarii. Epistolae de Turcico bello, [[1598]] - (postmorta eldono). * [http://books.google.com.br/books?id=_o5EAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Johann+Sturm%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=PVp-VPW-Ac6vaZfmgoAB&ved=0CEAQ6AEwBA#v=onepage&q&f=false Iohannis Stvrmii De Periodis Libellvs: vna cvm eivsdem ad Bartholaem ...], [[1727]], Johann Sturm, Friedrich Andreas Hallbauer {{Div col end}} == Literaturo == {{Div col|cols = 3}} * [http://words.fromoldbooks.org/Chalmers-Biography/s/sturmius-john.html Chalmers' Dictionary of Biographies''] * [http://www.museeprotestant.org/Pages/Notices.php?scatid=6&noticeid=910&lev=1&Lget=FR ''Virtuala Muzeo de la Protestantismo''] * [http://en.wikisource.org/wiki/The_New_International_Encyclop%C3%A6dia/Sturm,_Johannes ''The New International Encyclopædia''] * [http://en.wikisource.org/wiki/The_New_International_Encyclop%C3%A6dia/Gymnasia ''Gymnasia''] * [http://en.wikisource.org/wiki/The_Encyclopedia_Americana_(1920)/Sturm,_Johannes ''The Encyclopædia Americana''] * [http://de.wikisource.org/wiki/ADB:Sturm,_Johann ''Allgemeine Deutsche Biographie (ADB)"] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/570151/Johannes-Sturm Encyclopædia Britannica] * [https://epistole.wordpress.com/2009/06/10/johann-sturm-calvinist-humanist-and-educator/ Wordpress] * [http://www.biblicaltraining.org/library/johannes-sturm Biblical Training] * [http://data.bnf.fr/12030279/johannes_sturm/ Bibliothèque Nationale de France] * [http://www.treccani.it/enciclopedia/johannes-sturm/ Enciclopedia Italiana] * [http://www.1902encyclopedia.com/E/EDU/education-07.html 1902 Encyclopedia.com] * [http://www.universalis.fr/encyclopedie/johannes-sturm/ Encyclopædia Universalis] * [http://nyitottegyetem.phil-inst.hu/teol/sturm.htm MTA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304192120/http://nyitottegyetem.phil-inst.hu/teol/sturm.htm |date=2016-03-04 }} * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Johannes_Sturm Personensuche] * [http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenaref/adam/adam1/s358.html Melchior Adam] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130405090340/http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenaref/adam/adam1/s358.html |date=2013-04-05 }} * [http://books.google.com.br/books?id=poqfQPVjUy4C&pg=PA65&lpg=PA65&dq=Johannes+Sturm&source=bl&ots=zQHbuL36Ki&sig=2Kc4FCWZqpDUMrEJ4FcEwAhyIu4&hl=pt-BR&sa=X&ei=grZ9VKSwOsGjNoiQgcgE&ved=0CDMQ6AEwAzhG#v=onepage&q=Johannes%20Sturm&f=false The Art of Dialectic Between Dialogue and Rhetoric: The Aristotelian Tradition], Marta Spranzi * [http://books.google.com.br/books?id=hVEMBAAAQBAJ&pg=PA2&dq=Johannes+Sturm+1507-1589&hl=pt-BR&sa=X&ei=idx9VKi8C8KqggTer4CYCg&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=Johannes%20Sturm%201507-1589&f=false Martin Bucer, De vera et falsa caenae dominicae administratione (1546)], Nick Thompson * [http://books.google.com.br/books?id=W_mcAwAAQBAJ&pg=PA12&dq=Johannes+Sturm+1507-1589&hl=pt-BR&sa=X&ei=idx9VKi8C8KqggTer4CYCg&ved=0CCUQ6AEwAQ#v=onepage&q=Johannes%20Sturm%201507-1589&f=false Luther's Aesop], Carl P. E. Springer * [http://books.google.com.br/books?id=qv7MGm_4zGMC&pg=PA47&dq=Johannes+Sturm+1507-1589&hl=pt-BR&sa=X&ei=idx9VKi8C8KqggTer4CYCg&ved=0CC0Q6AEwAg#v=onepage&q=Johannes%20Sturm%201507-1589&f=false Rhetoric and Renaissance Culture], Heinrich F. Plett * [http://books.google.com.br/books?id=uUl3v9-HUfkC&pg=PA10&dq=Johannes+Sturm+1507-1589&hl=pt-BR&sa=X&ei=idx9VKi8C8KqggTer4CYCg&ved=0CDUQ6AEwAw#v=onepage&q=Johannes%20Sturm%201507-1589&f=false Joannes Sambucus And The Learned Image: The Use Of The Emblem In Late ...], Arnoud S. Q. Visser * [http://books.google.com.br/books?id=qoNzBAAAQBAJ&pg=PA70&dq=Johannes+Sturm+1507-1589&hl=pt-BR&sa=X&ei=idx9VKi8C8KqggTer4CYCg&ved=0CD0Q6AEwBA#v=onepage&q=Johannes%20Sturm%201507-1589&f=false The Search for Authority in Reformation Europe], Dr Elaine Fulton,Dr Helen Parish,Dr Peter Webster * [http://books.google.com.br/books?id=I0AWKe41kuMC&pg=PA132&dq=Johannes+Sturm+1507-1589&hl=pt-BR&sa=X&ei=idx9VKi8C8KqggTer4CYCg&ved=0CEsQ6AEwBg#v=onepage&q=Johannes%20Sturm%201507-1589&f=false A History of Renaissance Rhetoric 1380-1620], Peter Mack * [http://books.google.com.br/books?id=I0wIy91GTjwC&pg=PA148&dq=Johannes+Sturm+1507-1589&hl=pt-BR&sa=X&ei=idx9VKi8C8KqggTer4CYCg&ved=0CFMQ6AEwBw#v=onepage&q=Johannes%20Sturm%201507-1589&f=false Johannes Sinapius (1505-1560): Hellenist and Physician in Germany and Italy], John L. Flood * [http://books.google.com.br/books?id=41dS3XTdJncC&pg=PA31&dq=Johannes+Sturm+1507-1589&hl=pt-BR&sa=X&ei=idx9VKi8C8KqggTer4CYCg&ved=0CFoQ6AEwCA#v=onepage&q=Johannes%20Sturm%201507-1589&f=false Humanism and Protestantism in Early Modern English Education], I. M. Green * [http://books.google.com.br/books?id=JA-qtosKBFQC&pg=PA101&dq=Johannes+Sturm+1507-1589&hl=pt-BR&sa=X&ei=idx9VKi8C8KqggTer4CYCg&ved=0CGEQ6AEwCQ#v=onepage&q=Johannes%20Sturm%201507-1589&f=false Panorthosia by Comenius 19-26], Johann Amos Comenius * [http://books.google.com.br/books?id=aPL3rvX2J-sC&pg=PA489&dq=Johannes+Sturm+1507-1589&hl=pt-BR&sa=X&ei=Wd99VNGgJIengwS8yIDgBg&ved=0CBsQ6AEwADgK#v=onepage&q=Johannes%20Sturm%201507-1589&f=false Collected Works of Erasmus], Desiderius Erasmus * [http://books.google.com.br/books?id=9m_7pe9ogIoC&pg=PA17&dq=Johannes+Sturm+1507-1589&hl=pt-BR&sa=X&ei=Wd99VNGgJIengwS8yIDgBg&ved=0CCMQ6AEwATgK#v=onepage&q=Johannes%20Sturm%201507-1589&f=false Lutero O escritor Volume III] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == <center> <Gallery> Plato-raphael.jpg|<center>[[Platono]]<br />([[-427|427 a.K.]]-[[-347|347 a.K.]])</center> Aristotle_Altemps_Inv8575.jpg|<center>[[Aristotelo]]<br />([[-384|384 a.K.]] - [[-322|322 a.K.]])</center> Galen_detail.jpg|<center>[[Galeno de Pergamono|Klaŭdo Galeno]]<br />([[-121|121 a.K.]] - [[-216|216 a.K.]])</center> Cicerón denuncia a Catilina, por Cesare Maccari.jpg|<center>[[Cicerono|Marcus Tullius Cicero]]<br />([[-106|106 a.K.]]-[[-43|43 a.K.]])</center> Lucianus.jpg|<center>[[Lukiano|Lukiano de Samozato]]<br />([[125]] - [[181]])</center> Getijdenboek_Geert_Grote_Kasteel_Huis_Bergh_%27s_Heerenberg.jpg|<center>[[Geert Groote]]<br />([[1340]]-[[1384]])</center> Cranach_il_vecchio,_ritratto_di_rudolph_agricola,_1532_ca.JPG|<center>[[Rudolf Agricola (humanisto)|Rudolf Agricola]]<br />([[1443]]-[[1485]])</center> Guillaume_Bud%C3%A9_by_Jean_Clouet.jpg|<center>[[Guillaume Budé]]<br />([[1468]]-[[1540]])</center> Johannes_Caesarius_(1468-1550)_Diomedis_gramatici.jpg|<center>[[Johannes Caesarius]]<br />([[1468]]-[[1550]])</center> Jacobus_Latomus_Theologus.png|<center>[[Jacques Masson|Jakobus Latomus]]<br />([[1475]]-[[1544]])</center> Cardinal_Sadoleto.jpg|<center>[[Jacopo Sadoleto]]<br />([[1477]]-[[1547]])</center> Wolfgang_Capito-1750.jpg|<center>[[Wolfgang Capito|Volfgango Kapito]]<br />([[1478]]-[[1541]])</center> DEU Offenburg COA.svg|<center>[[Paulus Volzius]]<br />([[1480]]-[[1544]])</center> Beatus_Rhenanus_-_Imagines_philologorum.jpg|<center>[[Beatus Rhenanus]]<br />([[1485]]-[[1547]])</center> Jacques_Sturm.jpg|<center>[[Jakobus Sturmius]]<br />([[1489]]-[[1553]])</center> Martin_Bucer.png|<center>[[Martin Bucer]]<br />([[1491]]-[[1551]])</center> JeanDuBellay.jpg|<center>[[Jean du Bellay|Johano du Bellay]]<br />([[1492]]-[[1560]])</center> Marguerite d'Angoulême.jpg|<center>[[Margareta de Navaro]]<br />([[1492]]-[[1549]])</center> Francis1-1.jpg|<center>[[Francisko la 1-a (Francio)|Francisko la 1-a]]<br />([[1494]]-[[1547]])</center> Georg_Agricola-Titelblatt.jpg|<center>[[Georgius Agricola]]<br />([[1494]]-[[1555]])</center> Asklepios,_antik_staty,_nu_i_Louvre,_Nordisk_familjebok.png|<center>[[Ludwig Carinus]]<br />([[1496]]-[[1569]])</center> Konrad Heresbach (1496-1576).png|<center>[[Konrad Heresbach|Konrado Heresbaĥo]]<br />([[1496]]-[[1576]])</center> Collegium_trium_linguarum_Lovaniense_anno_2010.JPG|<center>[[Rutgerus Rescius]]<br />([[1497]]-[[1545]])</center> Andreas-Osiander.jpg|<center>[[Andreo Osiandro|Andreas Osiander]]<br />([[1498]]-[[1552]])</center> ThomasPlatter.jpg|<center>[[Thomas Platter la Maljuna|Thomas Platter]]<br />([[1499]]-[[1582]])</center> Curio_coelius_secundus.jpg|<center>[[Celio Secondo Curione]]<br />([[1503]]-[[1569]])</center> Johann Winter von Andernach (1505-1574).jpg|<center>[[Johann Winter]]<br />([[1505]]-[[1574]])</center> John_Sinapius_junior.jpg|<center>[[Johannes Sinapius]]<br />([[1505]]-[[1560]])</center> Johannes Sleidanus (8165988).jpg|<center>[[Johannes Sleidanus]]<br />([[1506]]-[[1556]])</center> FRA Strasbourg (lesser arms) COA.svg|<center>[[Erasmus Schenk von Limpurg|Erasmus von Limpurg]]<br />([[1507]]-[[1568]])</center> Portrait_john_calvin.jpg|<center>[[Kalvino|Johano Kalvino]]<br />([[1509]]-[[1564]])</center> EtienneDolet-BibliothequeToulouse.JPG|<center>[[Étienne Dolet]]<br />([[1509]]-[[1546]])</center> Andreas-Hyperius-1.jpg|<center>[[Andreas Hyperius]]<br />([[1511]]-[[1564]])</center> Roger_Ascham_-_Project_Gutenberg_eText_12788.png|<center>[[Roger Ascham]]<br />([[1515]]-[[1568]])</center> Petrus Ramus.jpg|<center>[[Petrus Ramus]]<br />([[1515]]-[[1572]])</center> Johannes-Marbach.jpg|<center>[[Johannes Marbachius|Johano Marbaĥo]]<br />([[1521]]-[[1581]])</center> Moritz_Sachsen.JPG|<center>[[Maŭrico, Duko de Saksio]]<br />([[1521]]-[[1553]])</center> Wappen Karlstadt.svg|<center>[[Michael Beuther]]<br />([[1522]]-[[1587]])</center> Joachim du Bellay.png|<center>[[Joachim du Bellay]]<br />([[1522]]-[[1560]])</center> DEU Holzheim (Neu-Ulm) COA.svg|<center>[[Peter Agricola]]<br />([[1525]]-[[1585]])</center> Ortswappen_Niedersch%C3%B6na.JPG|<center>[[Joachim vom Berge]]<br />([[1526]]-[[1602]])</center> Wolfgang_of_Zweibrucken.jpg|<center>[[Wolfgang de Bavario]]<br />([[1526]]-[[1569]])</center> DEU Bad Bergzabern COA.svg|<center>[[Kunemann Flinsbach|Cunmannus Flinsbachius]]<br />([[1527]]-[[1571]])</center> HU Alt - Jacob Andreae 1590.jpg|<center>[[Jakob Andreae]]<br />([[1528]]-[[1590]])</center> Justus Vultejus gestochen von Dillich.jpg|<center>[[Justus Vultejus]]<br />([[1529]]-[[1575]])</center> Johannes Sambucus (11497525).jpg|<center>[[Johannes Sambucus]]<br />([[1531]]-[[1584]])</center> Osiander_Lucas.jpg|<center>[[Luko Osiandro|Lucas Osiander]]<br />([[1534]]-[[1604]])</center> Obertus Giphanius.jpg|<center>[[Obertus Giphanius]]<br />([[1534]]-[[1604]])</center> Carolus_Utenhovius_1669.jpg|<center>[[Karl von Utenhove]]<br />([[1536]]-[[1600]])</center> Zentralbibliothek_Z%C3%BCrich_-_Tobias_Stimmer_-_000008095.jpg|<center>[[Tobias Stimmer]]<br />([[1539]]-[[1584]])</center> Rittergut_Oberschoena.jpg|<center>[[Caspar von Schönberg]]<br />([[1540]]-[[1599]])</center> JohannesCorputius.png|<center>[[Johannes Corputius]]<br />([[1542]]-[[1611]])</center> Der_Alte_Todtendantz_S%C3%A4chsisch_-_1597.jpg|<center>[[Nathan Chyträus]]<br />([[1543]]-[[1598]])</center> Melchior Junius.jpg|<center>[[Melchior Junius]]<br />([[1545]]-[[1604]])</center> Arild_huitfeld.jpg|<center>[[Arild Huitfeldt]]<br />([[1546]]-[[1609]])</center> Bad_Bergzabern_Martinskirche.jpg|<center>[[Heinrich Fabricius]]<br />([[1547]]-[[1612]])</center> Nicolaus Taurellus.jpg|<center>[[Nicolaus Taurellus]]<br />([[1547]]-[[1606]])</center> Johannes_Pappus_1669.jpg|<center>[[Johannes Pappus]]<br />([[1549]]-[[1610]])</center> Thomas Fincke.jpeg|<center>[[Thomas Fincke]]<br />([[1561]]-[[1656]])</center> Gomarus.jpg|<center>[[Franciscus Gomarus]]<br />([[1563]]-[[1641]])</center> Maximilian_II_HRR_MATEO.jpg|<center>[[Maksimiliano la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Maksimiliano la 2-a]]<br />([[1564]]-[[1576]])</center> Hessisch_Oldendorf-M%C3%BCnchhausenhof_der_Weserrenaissance_1583.jpg|<center>[[Ludolf von Münchhausen]]<br />([[1570]]-[[1640]])</center> Friedrich_V._(Baden-Durlach).JPG|<center>[[Jacob van der Heyden]]<br />([[1573]]-[[1645]])</center> Adam_Melchior_(1575-1622).jpg|<center>[[Melchior Adam]]<br />([[1575]]-[[1622]])</center> Zedler_-_Luthers_s%C3%A4mtliche_Schriften.jpg|<center>[[Johann Heinrich Zedler]]<br />([[1706]]-[[1751]])</center> Heinrich August Pierer.jpg|<center>[[Heinrich August Pierer]]<br />([[1794]]-[[1850]])</center> DEU Göppingen COA.svg|<center>[[Theobald Ziegler]]<br />([[1846]]-[[1918]])</center> Carl_Joachim_Classen.jpg|<center>[[Carl Joachim Classen]]<br />([[1928]]-[[2013]])</center> </Gallery> </center> == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{portalo|Homoj|Historio|Literaturo}} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Sturmius, Johannes}} {{Ĝermo|Biografio|Germanio|humanisto|erudiciulo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Luksemburganoj]] [[Kategorio:Francaj humanistoj]] [[Kategorio:Francaj erudiciuloj]] [[Kategorio:Francaj pedagogoj]] [[Kategorio:Francaj reformistoj]] duiwt3am0ualwokiuouqqjfpy9tcyhm 0 509458 9472017 9318587 2026-09-09T13:02:49Z Sj1mor 12103 9472017 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Albertus Crantzius<br />(1448-1517) |dosiero =Albert_krantz.png |priskribo =Germana historiisto |dato de naskiĝo =[[1448]] |loko de naskiĝo =[[Hamburgo]], {{SRR}} |dato de morto =[[7-a de decembro]] [[1517]] |loko de morto =[[Hamburgo]], {{SRR}} | alma_mater = [[Universitato de Rostock]] }} '''Albert Krantz''' (1448-1517) estis germana [[historiisto]], [[teologo]], [[diplomato]], poeto, [[rektoro]] kaj [[profesoro]] pri filozofio kaj teologio en la [[Universitato de Rostock]] kaj [[Hamburgo]], aŭtoro de iu "Historio de la Eklezio", "Historio de Saksio", "Historio de la Vandaloj" kaj alia "Kroniko pri la faktoj okazintaj dum la tempo de [[Karolo la Granda]] (747-814)". Li estas konsiderata de multaj historiistoj, kiel diligenta kolektanto de faktoj, kiujn li arigis kun fideleco kaj seriozeco. == Biografio == Li estis filo de Eggert Krantz (1423-1478) kaj studis juron, teologion kaj historion en [[Universitato de Rostock|Rostock]] kaj [[Universitato de Kolonjo|Kolonjo]], kaj post vojaĝi tra okcidenta kaj suda Eŭropo li estis nomumita profesoro, unue pri filozofio kaj sekve pri teologio en la [[Universitato de Rostock]], kie li estis rektoro de la Fakultato pri Artoj en 1482. Laŭŝajne li akiris akademiajn gradojn en [[Universitato de Majenco|Majenco]], kiel Doktoro pri Kanonika Juro, kaj [[Peruĝo]]<ref>Kvankam kelkaj historiistoj konsideras la jaron 1276 kiel fondodato de la [[Universitato de Peruĝo]], kompleta rezulto de tiu procezo konkludis nur en la [[8-a de septembro]] [[1308]] kiam la papo [[Klemento la 5-a]] publikigis la dokumenton nomatan la Super specula.</ref>, kiel Doktoro pri Teologio. En 1483, li partoprenis en la ceremonio pri tombomalfermo de sia patrono [[Alberto la Granda]] (1200-1280), kie li konatiĝis kun [[Conrad Celtis]] (1459-1508). En 1493, li revenis al [[Hamburgo]] kiel profesoro (lector primarius) pri teologio, kanoniko kaj [[Prebendo|prebendisto]] en la Katedralo de Sankta Maria<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/St._Mary%27s_Cathedral,_Hamburg Katedralo de Sankta Maria]</ref> kaj en tiu jaro li okupis la postenon kiel sindikatestro en [[Lubeko]]. En Hamburgo li ankaŭ okupis la postenon kiel reprezentanto de la [[Hansa ligo]]. Pli ol unu diplomatia misio estis al li atribuita de la hamburga senato, kaj, en 1500, li estis elektita de la [[Johano la 1-a (Danio)|reĝo de Danio]] kaj [[Frederiko la 1-a (Danio-Norvegio)|la duko de Holstejno]] kiel arbitracianto en la disputo pri la provinco [[Distrikto Dithmarschen|Dithmarschen]]. Kiel dekano de la katedrala kanonikejo, al kies ofico li estis indikita en 1508, Kranco fervore sin dediĉis por reformado de la ekleziaj misuzoj, tamen, kvankam kontraŭa al pluraj koruptaĵoj ligitaj al la eklezia disciplino, li estis maltre simpatia al la drastaj mezuroj proponitaj de [[John Wycliffe|Johano Viklifo]] (1330-1384) aŭ [[Jan Hus]] (1369-1415). Rilate al la protestoj de [[Lutero]] kontraŭ la misuzoj de [[indulgenco]]j, li estis relative simpatia, sed li ne estis akorda pri la reformaj sintenoj de la teologo. En sia mortolito, kiam li aŭdis pri la [[Naŭdek kvin tezoj|naŭdek kvin tezoj]], li diris: "Frato, frato, eniĝu en vian ĉambron, kaj diru: Dio, estu favorkora al mi!". Kranco mortis en la [[7-a de decembro]] [[1517]]. Kranco estis aŭtoro de sennombraj historiaj verkoj, kiuj, por tiu periodo kiu ili estis kompilitaj, ili karakterizas pro ties eksterordinara senpartieco kaj esplorado. La plej gravaj estas "Chronica regnorum aquilonarium Daniae, Sneciae, et Noruagiae" (Estrasburgo, 1546); "Vandalia, sive Historia de Vandalorum jerq origine, etc." (Kolonjo, 1518); "Saxonia" (1520); kaj "Metropolis, sive Historia de ecclesiis sub Carolo Magno in Saxonia" (Bazelo, 1548), kiu estis daŭrigita de [[David Chytraeus|David Chyträus]] (1530-1600). == Elektita publikaĵaro == {{Div col|cols = 3}} [[Dosiero:Crantzius_Titel.jpg|250px|eta|maldekstra|<center>Frontispico de "Wandalia", verko publikigita en 1636</center>]] * »Saxonia« (Kolonjo, [[1520]]): ''"Weitleufftige, fleissige und richtige Beschreibung der Ankunfft, Sitten, Regiment, Religion, Policeyen, Kriegen ... und allerley Geschichten ... der Sachsen, so sich etliche hundert jahr vor Christi geburt und fol_ bis [[1504]] zugetragen"'' (Lepsiko, [[1582]]). * »Chronica regnorum aquilonarium [Dania, Suecia, Norvagia]« (dt. [[1545]], lat. Estrasburgo, [[1546]]): ''"Dennmärckische, Swedische vnd [und] Norwägische Chronica / Durch den hochberhümpten Albertum Krantzium von Hamburg ... bitz vff die jarzal Christi M.D.iiij beschriben. Newlich durch Henrich von Eppendorff verteütscht"'' (Estrasburgo, [[1545]]) * Chronica regnorum Aquilonarium Daniae, Suetiae, Norvagiae, [[1548]] * Metropolis, sive Historia ecclesiastica Saxoniae, [[1574]] * »Wandalia«. ''De Wandalorum vera origine, variis gentibus, crebrisepatria migrationibus, regnis item, quorum vel autores vel euersores fuerunt.'' (Frankfurto ĉe Majno, [[1575]]) [http://books.google.de/books?id=q25EAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ciferecigita versio] * Rercum Germanicorum historici elariss. regnorum Aquilonarium, Daniae, Suaciae, Norvagiae, Chronica ..., [[1575]] * Saxonia: de Saxonicae gentus vetusta origine, longinquis expeditionibus susceptis et bellis domi pro libertate gestis, [[1580]] * Regnorum aquilonarium: Daniae, Sueciae, Norvagiae, chronica, quibus gentium origo vetustissima et Ostrogothorum, Wisigothorum, Langobardorum atque Normannorum, antiquitus inde profectorum, res in Italia, Hispania, Gallia et Sicilia gestae, praeter domesticam historiam, narrantur, [[1583]], Albrecht Krantz, Jacob Ziegler, Heinrich Rantzau * »Metropolis« (Bazelo, 1548): ''"Metropolis seu episcoporum in viginti dioecesibus Saxoniae catalogus usque ad annum [[1585]] deducta"'' (Estrasburgo, [[1585]]) * Ecclesiastica Historia, Sive Metropolis<ref>[https://books.google.com.br/books?id=KR02PBFB808C&pg=PA45&dq=Albrecht+Krantz&hl=en&sa=X&ei=YeWvVM3XBsa1sQSbsIHwCw&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=Albrecht%20Krantz&f=false James Logan, 1674-1751, Bookman Extraordinary], Edwin Wolf</ref>, [[1590]] * [https://books.google.com.br/books?id=_sQ5AAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Alberti Crantzii, S. Theologiae Et Ivris Canonici Doctoris celeberrimi ...], [[1596]] * »Wandalia« (Kolonjo, 1519): ''"Des Fürtrefflichen Hochgelahrten Herrn Albert Crantzii Wandalia. Oder: Beschreibung Wendischer Geschicht: Darinnen der Wenden eigentlicher Vrspuung mancherley Völcker vnd vielfaltige Verwandlungen ... Daraus was sol wol in ... Königreichen ... Wendischer vnd anderer Nationen in Dennemarcken/ Schweden/ Polen/ Vngarn/ Böhemen/ Oesterreich/ Mährern/ Schlesien/ Brandenburg/ Preussen/ Reussen/ Lieffland/ Pommern/ Mecklenburg/ Holstein"'' (Lubeko: Junge, [[1636]]) {{Div col end}} == Literaturo == {{Div col|cols = 3}} * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Krantz,_Albert Allgemeine Deutsche Biographie] * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Albert_Krantz_(Theologe) Personensuche] * [http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenaref/adam/adam1/s049.html Melchior Adam] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-nr97-10517/ WorldCat Identities] * [http://www.deutsche-biographie.de/pnd118777939.html Deutsche Biographie] * [http://catalogue.bnf.fr/servlet/RechercheEquation;jsessionid=C01770374412CB25687607D022B915B5?TexteCollection=HGARSTUVWXYZ1DIECBMJNQLOKP&TexteTypeDoc=DESNFPIBTMCJOV&Equation=IDP%3Dcb13614471d&host=catalogue Bibliothèque Nationale de France] * [http://thesaurus.cerl.org/record/cnp00399964 CERL Thesaurus] * [https://books.google.com.br/books?id=zOTCP4MlY-QC&pg=PA432&dq=Albert+Krantz+Johann+Heyl&hl=en&sa=X&ei=-PevVOe8F_ĈsAŜ_oLADA&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=Albert%20Krantz%20Johann%20Heyl&f=false Die Buchdrucker des 16. und 17. Jahrhunderts im deutschen Sprachgebiet: auf ...], Christoph Reske * [https://books.google.com.br/books?id=rkEBAAAAQAAJ&pg=PA124&dq=Albert+Krantz+Philosophy+of+art&hl=en&sa=X&ei=f_ivVIv5N5ffsATMvIH4Bw&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=Albert%20Krantz%20Philosophy%20of%20art&f=false General biography; or, Lives, critical and historical, of the most eminent ...], John Aikin, William Enfield * [https://books.google.com.br/books?id=B1ujbUq3NOcC&pg=PA1044&dq=Albert+Krantz+Philosophy&hl=en&sa=X&ei=yfuvVITcIoGGNumqhIAH&ved=0CDQQ6AEwBA#v=onepage&q=Albert%20Krantz%20Philosophy&f=false Poets Laureate in the Holy Roman Empire: A Bio-bibliographical ..., Volume 1], John Flood * [https://books.google.com.br/books?id=80pMAAAAcAAJ&pg=PA423&dq=Albert+Krantz+Philosophy&hl=en&sa=X&ei=C_2vVJWvDIScNpmIgdgM&ved=0CCAQ6AEwATgK#v=onepage&q=Albert%20Krantz%20Philosophy&f=false The General Biographical Dictionary Containing an Historical and ..., Volume 19], Alexander Chalmers * [https://books.google.com.br/books?id=EPPgAwAAQBAJ&pg=PA198&dq=Albert+Krantz+Philosophy&hl=en&sa=X&ei=C_2vVJWvDIScNpmIgdgM&ved=0CCsQ6AEwAzgK#v=onepage&q=Albert%20Krantz%20Philosophy&f=false The Italian Renaissance: The Origins of Intellectual and Artistic Change ...], John Stephens * [https://books.google.com.br/books?id=zloEAAAAQAAJ&pg=PT476&dq=Albert+Krantz+Philosophy&hl=en&sa=X&ei=C_2vVJWvDIScNpmIgdgM&ved=0CEYQ6AEwCDgK#v=onepage&q=Albert%20Krantz%20Philosophy&f=false The biographical treasury: a dictionary of universal biography], Samuel Maunder * [https://books.google.com.br/books?id=7t74llzmoi4C&pg=PA160&dq=Albert+Krantz+Philosophy&hl=en&sa=X&ei=C_2vVJWvDIScNpmIgdgM&ved=0CDEQ6AEwBDgK#v=onepage&q=Albert%20Krantz%20Philosophy&f=false Censura Librorum Et Propositionum Bellarminiana], Peter Godman {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == <center> <gallery> Karl der Grosse - Pippin von Italien.jpg|<center>[[Karolo la Granda]]<br />([[747]]-[[814]])</center> Otto_IV._und_Papst_Innocenz_III._reichen_sich_vor_den_ankommenden_Schiffen_Friedrichs_II._die_H%C3%A4nde.jpg|<center>[[Otto la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Otto la 4-a]]<br />([[1175]]-[[1218]])</center> AlbertusMagnus.jpg|<center>[[Alberto la Granda]]<br />([[1200]]-[[1280]])</center> Jwycliffejmk.jpg|<center>[[John Wycliffe]]<br />([[1330]]-[[1384]])</center> St%C3%B6rtebeker_Statue_(Hamburg).JPG|<center>[[Klaus Störtebeker]]<br />([[1360]]-[[1401]])</center> Stimmer_Jan_Hus.jpg|<center>[[Jan Hus]]<br />([[1369]]-[[1415]])</center> Wappen_Erfurt.svg|<center>[[Johannes Osthusen]]<br />([[1425]]-[[1506]])</center> Sten_Sture_the_Elder.jpg|<center>[[Sten Sture la Maljuna]]<br />([[1440]]-[[1503]])</center> Murner_und_Wimpfeling.jpg|<center>[[Jakob Wimpfeling]]<br />([[1450]]-[[1528]])</center> Herm.Langenbeck.jpg|<center>Hermann Langenbeck<br />([[1452]]-[[1517]])</center> 1455_Johann.JPG|<center>[[Johano la 1-a (Danio)|Johano la 1-a]]<br />([[1455]]-[[1513]])</center> Conrad-Celtis.jpg|<center>[[Conrad Celtis]]<br />([[1459]]-[[1508]])</center> Wolf_Huber_005b.jpg|<center>[[Jacob Ziegler]]<br />([[1470]]-[[1549]])</center> Frederik_I_of_Denmark.jpg|<center>[[Frederiko la 1-a (Danio-Norvegio)|Frederiko la 1-a]]<br />([[1471]]-[[1533]])</center> Martin_Luther,_1529.jpg|<center>[[Marteno Lutero]]<br />([[1483]]-[[1546]])</center> Oldendorp.png|<center>Johann Oldendorp<br />([[1487]]-[[1567]])</center> Gustav_Vasa.jpg|<center>[[Gustavo Vasa]]<br />([[1496]]-[[1523]])</center> Henrik_Rantzau.jpg|<center>Heinrich Rantzau<br />([[1526]]-[[1598]])</center> Chytr%C3%A4us,-David-2.jpg|<center>[[David Chytraeus]]<br />([[1530]]-[[1600]])</center> Neocorus.jpg|<center>Neocorus<br />([[1550]]-[[1630]])</center> Adam_Melchior_(1575-1622).jpg|<center>[[Melchior Adam]]<br />([[1575]]-[[1622]])</center> </gallery> </center> == Referencoj == {{Referencoj}} {{portalo|Historio}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|germano}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kranco, Alberto}} [[Kategorio:Universitatestroj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Germanaj rektoroj]] [[Kategorio:Germanaj diplomatoj]] bogwmlcrlbpwa08kpuyzy5xn47okrr3 0 510784 9472166 5607196 2026-09-09T23:36:30Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Imperia kormorano]] 9472166 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Imperia kormorano]] 4cb7gu7faoc86pyror7zkglkew7ye4k 0 510785 9472167 5607195 2026-09-09T23:36:35Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Imperia kormorano]] 9472167 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Imperia kormorano]] 4cb7gu7faoc86pyror7zkglkew7ye4k 0 511775 9472046 8509540 2026-09-09T14:27:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472046 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 15387 ''Hanazukayama'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 15387 Hanazukayama |Aliaj_nomoj = '''1997 SQ₁₇''' ; 2000 JU₄₆ |Dato_de_malkovro = {{dato|30|septembro|1997}} |Malkovrinto = [[Tomimaru Okuni]] |Loko_de_malkovro = [[Nan'jo]] ([[gubernio Jamagata|Jamagata]]) |Epoko = 2457000.5 {{dato|9|decembro|2014}} TDB |Granda_duonakso = 365,110 [[1 E9 m|Gm]] (2,441 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 299,231 Gm (2,000 AU) |Apoapsido = 430,989 Gm (2,881 AU) |Discentreco = 0,1804 |Periodo = 1392,662&nbsp;[[tago]]j&nbsp;(3,813&nbsp;[[jaro]]j) |Klinangulo = 12,547° |Meza_anomaliangulo = 241,366° |Longitudo_de_suprenira_nodo = 13,832° |Argumento_de_periapsido = 285,983° |Terdistanco_min = 153,977 [[1 E9 m|Gm]] (1,0293 [[Astronomia unuo|AU]]) |Diametro = 6.099 ± 0.275 km |Albedo_geom = 0.099 ± 0.019 |Absoluta_magnitudo = 14,3 }} '''15387 ''Hanazukayama''''' estas malgranda malhela asteroido de la [[asteroida zono]], malkovrita la {{daton|30|septembro|1997}} de [[Tomimaru Okuni]] elde la [[observatorio]] de [[Nan'jo]] ([[gubernio Jamagata]], Japanio). == Nomo == Ĝi ŝuldas sian nomon al la 918-m alta monto ''Hanazuka'' ([[japana lingvo|japane]] [[:ja:花塚山|花塚山, ''Hanazuka-yama'']])<ref>[http://yamayama.jp/hanatsuka/hanatsuka.htm Hanazuka yama, turismaj informoj, el "Montoj en Fukuŝima"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171009194837/http://yamayama.jp/hanatsuka/hanatsuka.htm |date=2017-10-09 }}{{lingvokodo|ja}}:</ref> ĉe la limo inter la [[urbeto (Japanio)|urbeto]] [[Kaŭamata]] kaj la [[vilaĝoj de Japanio|vilaĝo]] [[Iitate]] en [[gubernio Fukuŝima]]. Ĝi estas oficiale agnoskata kiel la pli norda [[monto]] elde kiu la [[Fuĵi-Monto]] estas videbla, distanca de 380&nbsp;km. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|15387-hanazukayama-1997-sq17}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (15001–16000)#15351-15400|Listo de asteroidoj (15001 - 16000)]] |antaŭ = ''[[15386 Nicolini]]'' |periodo = '''15387 ''Hanazukayama''''' |post = ''[[15388 Coelum]]'' }} {{Unua}} {{DEFAŬLTORDIGO:Hanazukayama}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Tomimaru Okuni]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1997]] qiqbfwqtp7n0ksflaw5ukkhwnxwdedc 0 519375 9471957 9188886 2026-09-09T12:39:52Z Sj1mor 12103 9471957 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''Orfeu Negro''''' [eo: Nigra Orfeo] estas filmo el la jaro 1959, kiu translokas la [[antikva]]n [[mito]]n pri [[Orfeo]] kaj [[Eŭridico]] en la estantecon de la [[karnavalo]] de [[Rio-de-Ĵanejro]]. Reĝisoris [[Marcel Camus]]. La franca-brazila [[Internacia kunprodukto|kunproduktaĵo]] baziĝas sur la dramo ''Orfeu do Carnaval''<ref>[http://www.viniciusdemoraes.com.br/poesia/sec_poesia_view.php?busca=&acao=listar&id=665&id_tipo=4&back_page=1 ''Teatro. Orfeu da Conceição. Tragédia carioca em três atos.''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928154328/http://www.viniciusdemoraes.com.br/poesia/sec_poesia_view.php?busca=&acao=listar&id=665&id_tipo=4&back_page=1 |date=2007-09-28 }} (originala teksto de la tri-aktaĵo)</ref> de [[Vinícius de Moraes]], kiu unuafoje surscenejiĝis en 1956. Tiu filmo ege kontribuis al la tutmonda popularigo de la [[Muziko Populara Brazila]]. == Agado == Euridice, knabino de la kamparo, forlasas la pramon kaj atingas Leme, kvartalo de Rio-de-Ĵanejro. Tie ŝi renkontas dum la vigleco de la karnavalaj preparoj la tramkonduktoron Orfeu,<ref>ankaŭ Orfeo; ĉi-filme oni uzas la portugalajn nomojn</ref> kiu deĵoras ĉe Linio 49 al Morro<ref>portugale: monteto, mizerkabanejo</ref> de Babilonia. Li flirtas kun Euridice. Ĉe la fina stacio ŝi informiĝas je Hermes, administranto de la tramdeponejo, kiel ŝi povas atingis Babilonian, [[favelo]]<ref>Armenviertel</ref> sur la monteto, kie loĝas ŝia kuzino Serafina. Orfeu estas gefianĉiĝinta kun temperamenta Mira. Ili publikigas sian geedziĝovolon. La edzigisto spritetas, je la ĉagreniĝo de Mira, ke iu Orfeu geedziĝu kun [[Eŭridika]]. Anstataŭ aĉeti donacon por la fianĉino, Orfeu elaĉetas je la garantipruntisto sian [[gitaro]]n, ĉar li estas muzikisto de sambalernejo en Babilonia, kiu sin preparas por la [[Karnavalo en Rio-de-Ĵanejro|strata karnavalo]]. Al ĉi tiu grupo ankaŭ apartenas Serafina, najbarino de Orfeu. Serafina atendas la revenon de sia amanto, fermitkapa ŝipisto Chico. La seniluziiĝo, ke, anstataŭ li, aperas kuzino Euridice, ne daŭras longe. Serafina konsilas al Euridice, partopreni karnavalon. Je la preparoj por tio Orfeu kaj Euridice renkontiĝas duan fojon. Orfeu ludas majstrece la gitaron. La knaboj Zeca kaj Benedito admiras lian gitaradon kaj kredas, ke li per sia muziko povas igi la sunon leviĝi. Ankaŭ Euridice estas ravita de la muzikado de Orfeu. Ili enamiĝas unu al la alia. Serafina, enamiĝinta en Chico (kiu finfine alvenis), tre baldaŭ rimarkas la korinklinon de ambaŭ. Ŝi transcedas al Euridice la orkoloran kostumon, kiun ŝi estas kudrinta por si mem, kaj zorgas por tio, ke Euridice konservas sian [[Anonimeco|inkogniton]]. Komence nur Orfeu scias, kiu surhavas la kostumon de Serafina. Dum la provvestado aperas la „Morto“, viro kostumita kiel morto,<ref>en la mitaro [[Aristeo]], kiu persekutas Eŭridikan</ref> insidas je Euridice.<ref>en la filmorecenzo ofte estas asertata, li volas mortigi Euridice-n, sed por tio la filmo ne donas klaran pruvon</ref> De li ŝi estas fuĝinta el sia hejmvilaĝo. Euridice rekonas lin kaj fuĝas panike. Orfeu ĉasas la malmolnukan persekutanton, prete al duelo per tranĉilo, kaj pelas lin al fuĝo. Orfeu kaj Euridice pasigas la nokton kune. Du homoj malkaŝas la inkogniton de Euridice: Mira kaj „Morto“. Dum la granda karnavala procesio la fianĉino de Orfeu provokas kverelojn kun Euridice. Kiam ĵaluza Mira perforte atakas ŝin, „Morto“ intervenas kaj ĉesigas la atakon kontraŭ la virino, kiun li mem persekutas pro ofendita amo. Euridice sukcesas sin savi. Ŝi fuĝas al Hermes<ref>ne nur diomesaĝisto, sed ankaŭ animgvidanto de la [[Hadeso]]</ref> en la tramdeponejon. Orfeu sekvas ŝin, por ŝin protekti. „Morto“ elspuras ŝin. Euridice provas kaŝi sin. Ŝi grimpas sur la tegmenton de tramo kaj sin firmtenas ĉe la supertraka kontakta lineo. Tiun momenton Orfeu atingas la deponejon kaj enŝaltas la elektron, por lumigi ĝin. Euridice mortas pro [[elektra ŝoko]].<ref>en la mito Eŭridika mortas dum la fuĝo de Aristeo ro serpentomordo – en la filmo pro la „mordo“ de terkonektita [[alttensia]] kondukilo</ref> Ambulanco forportas Euridice-n („Morto“ kunveturas). Orfeu ne scias, kien ŝi estas portita, kaj serĉas ŝin en akcidentostacioj kaj malsanulejoj. Maljunulo en oficejodomo, kiu loĝigas ankaŭ la perdiĝinto-oficejon, donas al li la konsilon, informiĝi pri ŝi ĉe [[makumbo|makumboparoĥo]] ([[sinkretismo|sinkretisma]] [[religia komunumo]]), kaj havigas al li la aliron. La kredantoj sin dancas trancen. Maljunulino parolas per la voĉo de Euridices. Orfeu sin turnas al ŝi, ekkonas la eraron kaj forlasas malespere la kultejon. Hermes trovas Orfeu-n kuŝantan senforta ĉe la strato. La deponejestro deklaras, ke li plenumis ĉiujn formalaĵojn, kiuj permesas al Orfeu, forporti hejmen la kadavron de la amatino el la mortintejo. Orfeu portas Euridicen frumatene tra Rio-de-Ĵanejro supren al Babilonia. Tie Mira atendas sian fianĉon, kiu laŭŝajne portas la vivantan amatinon en siaj brakoj. Furioze por ĵaluzo ŝi ĵetas ŝtonon al li, kiu trafas lin ĉe la kapo, tiel ke li perdas sian stabilecon kaj defalas kun la kadavro de Euridice de sur [[krutodeklivo]].<ref>en la mito la [[menado]]j lin ŝtonumas morten</ref> Orfeu mortas. La lancoformaj folioj de agavo kaptas la mortintajn geamantojn.<ref>en la mitaro Eŭridico estas arbo-[[nimfoj|nimfo]]</ref> La fino montras, kiel Benedito, kiu estas heredinta la gitaron de Orfeu, "igas la sunon leviĝi". La amikineto dancas je liaj [[studaĵo (muziko)|studaĵoj]] kaj deklaras lin nova Orfeu: la historio de Orfeo kaj Eŭridika komenciĝas denove. == Fonaĵoj == La filmo estis farata plejparte kun afrik-brazilaj neprofesiaj aktoroj, el kiuj kelkaj en Brazilo jam estis konataj, ekzemple kiel piedpilkoludisto Breno Mello de la asocio [[Santos FC]] aŭ kiel malpezatleto. En 2005 aperis la dokumenta filmo ''Recherche d'Orfeu Negro'' de René Letzgus kaj Bernard Tournois. La filmo, kiu entenas intervjuojn kun Breno Mello, estis prezentata en [[Cannes]]. La [[filmmuziko]] de [[Antônio Carlos Jobim]] kaj [[Luiz Bonfá]] prezentis jam kelkajn klasikaĵojn de [[bosanovo]], ekzemple ''A Felicidade'' kaj ''[[Manhã de Carnaval]].'' Krom tio estas aŭdeblaj tradiciaj ritmoj kaj kantoj de [[sambo (muziko)|sambo]]. En 1999 aperis sub la titolo ''Orfeu'' reproduktaĵo, kies filmmuziko devenas de la brazila [[komponisto]] kaj [[kantaŭtoro]] [[Caetano Veloso]]. == Distingoj == La filmo estis distingata per la [[Ora Palmo]] dum la [[Festivalo de Cannes]] en [[1959]], same kiel en 1960 per la [[Premio Oskaro]] kiel „plej bona eksterusona filmo“ kaj per la [[Premio Ora Globo]] kiel ''Plej bona fremdlingva filmo''. == Literaturo == * Hardy Fredricksmeyer: ''Black Orpheus, Myth and Ritual: A Morphological Reading.'' En: ''International Journal of the Classical Tradition.'' Vol. 14, n-ro. 1/2, someron de 2007, pj. 148–175. * Rahul Hamid: ''Orfeu Negro (1959).'' En: Steven Jay Schneider (eldoninto): ''1001 Filme.'' Edition Olms, Zuriko 2004, ISBN 3-283-00497-8, p. 366. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb Titel|tt0053146|Orfeu Negro}} * [https://pantherfile.uwm.edu/wash/www/orfeu.htm Caetano Veloso pri la filmo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304110008/https://pantherfile.uwm.edu/wash/www/orfeu.htm |date=2016-03-04 }} * [http://www.rpp.com.pe/portada/entretenimiento/2945_1.php Raporto pri la vizito de Breno Mello en Cannes] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1959]] [[Kategorio:Dramaj filmoj]] [[Kategorio:Amaferaj filmoj]] [[Kategorio:Muzikaj filmoj]] [[Kategorio:Brazilaj filmoj]] qg4ebua16a1wyorxxutficak9pfd5aq 0 519685 9472302 8947756 2026-09-10T07:09:39Z Sj1mor 12103 9472302 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Wilhelm WALLOTH''' (naskiĝinta la [[6-a de oktobro]] [[1854]] en [[Darmstadt]], mortinta la [[8-a de julio]] [[1932]] en [[Munkeno]]) estis [[germanio|germana]] verkisto. == Vivo == Liaj gepatroj mortis tre fruaj, tiel ke Wilhelm kaj l du jarojn pli juna frato Friedrich kreskis kiel orfoj ĉe la seninfana paro Hessian. Kvankam bone protektite, Walloth ofte malsanis. En la aĝo de 17, li perdis sian karan duonpatrinon. Frue Walloth skribis poemojn, lia idolo estis [[Ludwig Uhland]]. Unue Walloth vidis sian estontecon en pentrado, sed tiam li studis en Hajdelbergo filozofion, estetikon kaj literaturhistorion. Dum tiu tempo, liaj unuaj poemoj en 1882 jam aperis en libroformo. En la sekvaj jaroj li tute ekforis de pentrado kaj skribis siajn plej gravajn historiajn kaj siatempaj romanojn. Per tio li sukcesis pruvi sian grandegan poezian potencon. Liaj romanoj estis trapenetritaj de naturalismo kaj gvidaj naturistoj kiel [[Michael Georg Conrad]], [[Konrad Alberti]] kaj [[Karl Bleibtreu]] vidis en Walloth noviganton de la historiaj romanoj. Pro tiu proksimeco al la naturalistoj, la prokurorejo ekaktivis kaj "malkovris" liajn librojn. En 1890 oni ekprocesis kontraŭ li kaj aliaj (ekz. Konrad Alberti) en Lepsiko (la t.n. ''Leipziger Realistenprozeß'') pro laŭdire "obscenaj skribaĵoj". Post liaj studoj Wallroth estis ree en Darmstadt, kie li estis senŝirmaj kontraŭ novaj malamikecoj. Kaŭzo nun estis lia amikeco kun la gimnazianoj Paul Nodnagel: li, sub la pseŭdonimo de G. Ludwig, en la literatura ĵurnalo ''[[Die Gesellschaft]]'' laŭdis romanojn de Walloth. La frumatura kaj talenta knabo faris memmortigon, pro kio nedirekte kulpigitis Walloth. Kelkajn jarojn poste transloĝiĝis Walloth al [[Munkeno]], kie li restis ĝis sia morto. Tie li ekverkis dramojn, sed kun malgranda sukceso. La studo de [[Homoerotiko|homoerotikaj]] [[Amafero|amaferoj]] (verkoj ''Eros'', ''Ein Sonderling'') kaj certa [[pesimismo]] de la verkinto evidentiĝas ankaŭ pro la fakto ke la ĉeffiguroj ofte [[Sinmortigo|sinmortigis]]. La [[bankroto]] de lia iama eldonisto Wilhelm Friedrich ankaŭ ne helpis eblan sukceson de la wallrothaĵoj. La ĉefverkoj de Wallroth (Tiberius, Octavia) estis reeldonita en 1917 en la serio "romanoj de monda literaturo" en la eldonejo Hesse & Becker. Enspezitiaĵojn la poeto perdis dum la inflacio post la [[Unua mondmilito]] kaj li devis dependi de la helpo de bonintencaj homoj. Dum la lastaj vivojaroj li okupiĝis pri la teozofio de [[Rudolf Steiner]]. Wilhelm Walloth skribis ĝis sia morto en 1932 neinterrompite. Tamen li preskaŭ estis forgesita kaj multaj el liaj manuskriptoj de tiu periodo estis perditaj. == Verkoj == * 1882 ''Gedichte'' * 1883 ''Das Schatzhaus des Königs'' (romano) * 1885 ''Oktavia'' (romano) * 1886 ''Paris, der Mime'' (romano) * 1886 ''Seelenräthsel'' (romano) * 1887 ''Aus der Praxis'' (romano) * 1888 ''Am Starnberger See'' (rakonto) * 1888 ''Der Gladiator'' (romano) * 1888 ''Dramen'' ("Gräfin Pustela", "Johann v. Schwaben", "Marino Falieri") * 1889 ''Tiberius'' (romano) * 1889 ''Der Dämon des Neides'' (romano) * 1890 ''Ovid'' (romano) * 1890 ''Gesammelte Gedichte'' * 1891 ''Neue Dramen'' ("Semiramis", "Das Opfer", "Alboin") * 1892 ''Ein Liebespaar'' (romano) * 1893 ''Es fiel ein Reif...!'' (romano) * 1894 ''Narren der Liebe'' (noveloj) * 1897 ''Im Banne der Hypnose'' (romano) * 1901 ''Ein Sonderling'' (romano) * 1906 ''Eros'' (romano) * 1909 ''Im Schatten des Todes'' (romano) * 1909 ''Der neue Heiland'' (romano) * 1911 ''Walloth Museum'' (poemoj, 2 vol.) * 1924 ''Die Krone der Königin Zenobia'' (rakonto vojaĝa) * 1927 ''Sokrates'' (dramo) * 1928 ''Eine seltsame Leidenschaft'' * 1929 ''Sappho und Lydia'' (dramo en 4 aktoj) == Literaturo == * 1889 Conrad Alberti: ''Der moderne Realismus in der deutschen Literatur und die Grenze seiner Berechtigung'' * 1891 Hermann Bahr: ''Die Überwindung des Naturalismus (Die Alten und die Jungen)'', Aufsätze * 1891 [[Arno Holz]]: ''Die Kunst, ihr Wesen und ihre Gesetze'' * 1897 Carl Gustav Vollmöller: ''Die Sturm- und Drangperiode und der moderne deutsche Realismus'' * 1899 Ella Mensch: ''Wilhelm Walloth'', in "Das literarische Echo", Nr. 24 * [http://www.zeno.org/Brockhaus-1911/A/Walloth Wilh. Walloth - biografio ĉe Brockhaus/1911] * 1953 Erhard Wendelberger: ''Das epische Werk Wilhelm Walloths. Ein Beitrag zur Geschichte des Frühnaturalismus'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://de.wikisource.org/wiki/Wilhelm_Walloth Vikifontaro, kun foto] * {{DNB-Portal|11712768X}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|walloth, wilhelm}} [[Kategorio:Germanaj natursciencistoj‎]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] inynym32szf6nijod9z63ilm71vncs1 0 533478 9471926 9264896 2026-09-09T12:00:55Z RG72 11847 /* Konstruo de la katedralo */ 9471926 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|katedralo |kategorio = |lando = |regiono = |situo = |nomo = |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}} |dato_tipo = konsekro |religia aliĝo= |arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=RU-KGD |mapo lokumilo = iso |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |mapo1 lokumilo = Kenigsbergo |mapligilo = jes |zomo=13 }} [[Dosiero:Kaliningrad 05-2017 img04 Kant Island.jpg|eta|<center>la katedralo en 2017]] [[Dosiero:KB 1982 079.jpg|eta|<center>la katedralo en 1982]] La '''katedralo de Königsberg''' – [[germane]] ''Königsberger Dom'', [[ruse]] ''Кёнигсбергский собор [Kjonigsbergskij sobor]'') en la nuna urbo [[Kaliningrad]] estas historia konstruaĵo de la stilo de brika gotiko. Ĝi situis en la urboparto [[Kneiphof]], unu el la tri originaj loĝlokoj ĉirkaŭ la mezepoka burgo de la [[Germana Ordeno]] en la historia urbo [[Königsberg]], kiu en 1945 konkeriĝis fare de la [[Ruĝa Armeo]], ĝis 1948 la ne mortintaj germanaj loĝantoj estis elpelitaj, la ruinoj de la historiaj konstruaĵoj neniigitaj kaj en la loko novkonstruiĝis la sovetunia urbo [[Kaliningrado]]. La 29-an de aŭgusto 1944 elaera bombado de la urbo fare de la brita armeo detruis la plej multajn domojn de la urboparto – nur la katedralo kaj la apuda tomba monumento de Immanuel Kant konserviĝis tre damaĝite. Inter la jaroj 1945 kaj 1953 la insulo uziĝis kiel fonto de ŝtonoj por la rekonstruo de la milite detruita urbo [[Leningrado]]. La katedrala ruino kaj la tombo de [[Immanuel Kant]] tamen restis. En la 1970-aj jaroj sur la insulo ekestis parko, la katedralaj ruinoj estis kovritaj per iom da tero, kaj en la parko ekspoziciiĝis multaj skulptaĵoj. Komence de la 1990-aj jaroj, kiam la antaŭe kiel armea zono fermita [[kaliningrada provinco]] denove alireblis por eksterlandaj turistoj, la tiutempa urbestro decidis planon transformi la urbon al "festivala urbo". La eksa urboparto Kneiphof montriĝis bona loko por tiaj festivaloj: ĝi situas proksime de la nuna centro de la sovetunie konstruita urbo Kaliningrado, sed tamen pro la rivero estas relative izolita kaj pro la parka karaktero havas vastan spacon. En 1992 komenciĝis rekonstruo de la urba katedralo. La fasado ĝis 1998 estis rekonstruita, sed laŭ la stato de 2015 ankoraŭ daŭras la interna rekonstruo, kiu pro la militaj detruoj komplete perdiĝis. == Signifo == La katedralo estas la eksa episkopa kirko de la katolika episkopujo [[Sambio]] (germane ''Bistum Samland''), kiu ne apartenis al la ŝtato de la [[Germana Ordeno]]. Kiam fondiĝis la Alberta [[Universitato de Königsberg]] en 1544, ĝi iĝis la universitata kirko, al kies paroĥo apartenis ĉiuj studentoj kaj profesoroj de la universitato. Nur kiam la historia urbokerno (germane ''Altstadt'') kaj la apudaj antaŭaj urboj [[Kneiphof]] kaj [[Löbenicht]] en 1724 unuiĝis al unu urbo, la katedralo oficiale apartenis al „Königsberg“. La politika centro estis la historia urbokerno, kies ĉefa preĝejo estis la kastela kirko. == Konstruo de la katedralo == Unua malgranda katedralo inter la jaroj 1297 kaj 1302 estis konstruiĝinta en la sudoriento de la historia urbokerno. La sambia episkopo ''Johann Clare'' opiniis, ke tiu kirko tro malgrandas, kaj insistis pri konstruo de nova katedralo. En 1327 la Germana Ordeno donacis grundon en la orienta finaĵo de la [[rivera insulo]] [[Kneiphof]] por konstruo de tia pli nova konstruaĵo. Komenciĝis la konstruo de nova kirko en la celata loko, unue kiel fortikita preĝejo kun armeaj defendaj instalaĵoj. Tamen la Germana Ordeno ne permesis ke tutproksime de la ordena burgo ekestus dua fortikaĵo, kaj haltigis la konstrulaborojn. La 13-an de septembro 1333 la episkopo subskribis kontrakton kun la ordeno, laŭ kiu la nova katedralo estu pure kulta konstruaĵo sen iuj defendaj, armeaj funkcioj. Tiu dato formale konsideratas la komenco de la katedrala konstruo. La grundo de la insulo estis marĉa, kaj sekve la katedralaj konstruantoj unue devis profundigi centojn da kverkaj palisoj en la grundon, antaŭ ol povis komenciĝi la konstruo de la fundamento. La malnova katedraleto en la historia urbokerno estis malkonstruata kaj oni uzis la konstrumaterialojn por la nova, insula katedralo. Aparte por la materiala transporto en la urban remparon enkonstruiĝis nova pordego, la "katedrala pordego", kaj trans la rivera branĉo inter la urbokerno kaj la insulo konstruiĝis aparta ponto, la "katedrala ponto". La ponto post la fino de la konstrulaboroj denove malkonstruiĝis, sed la mezepoka "katedrala pordego" restis pliajn ses jarcentojn.. Post relative mallonga konstrutempo de 50 jaroj la katedralo en 1380 estis plimalpli finita. La internaj plafonaj freskoj ankoraŭ kompletiĝis ĝis la fino de la 14-a jarcento. La preĝejo - konstruita en la por norda Germanio tipa stilo de brika gotiko - konsistis el rektangula ĥorejo por pastroj kaj nobeloj, kaj trinava granda parto por la la ceteraj urbanoj, apartigita de la ĥorejo per vitra dividilo. Ĉirkaŭ la jaro 1440 la interno trakonstruiĝis, la vitra dividilo forpreniĝis kaj de tiam temas pri unu granda halo. Ĉe la okcidenta flanko estis du pintaj turoj. La turoj detruiĝis en incendio de la jaro 1544, la suda turo rekonstruiĝis kun pinta, dekduangula tegmento, dum la restaĵoj de la norda turo nur ricevis simplan gablan tegmenton. En 1640 en la suda, pli alta turo enkonstruiĝis horloĝoj. En 1522 laŭ konsilo de [[Martin Luther]] el la katolika ŝtato de la nobela Germana Ordeno iĝis luterana duklando Prusio, kaj la 23-an de septembro 1523 en la katedralo okazis la unua luterana prediko. En 1833 la katedrala muraro renoviĝis, kaj en 1888 ankaŭ renoviĝis la katedrala orgeno. En plia renovigo de la jaroj 1901 ĝis 1907 la okcidenta fasado rericevis la originan aspekton de la 14-a jarcento. == Vidu ankaŭ == * la artikolon pri [[Johann Valentin Meder]], kiu de 1698 ĝis 1700 estis kantoro en la katedralo {{Projektoj}} [[Kategorio:Katedraloj en Rusio|Konigsberg]] [[Kategorio:Gotikaj katedraloj en Germanio|Konigsberg]] [[Kategorio:Luteranaj katedraloj|Konigsberg]] [[Kategorio:Kenigsbergo]] [[Kategorio:Gotikaj konstruaĵoj en Rusio|Konigsberg]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Kaliningrada provinco]] [[Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en 1380-1389]] [[Kategorio:Aperis en 1380]] ahhzh75st4tglo0280q1t8vxpff326v 0 535184 9471936 9460222 2026-09-09T12:27:23Z Sj1mor 12103 9471936 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |nomo='''UNITED for Intercultural Action''' {{en}} |eonomo=UNITED por Interkultura Agado |bildo=<!--[[Dosiero:UNITED_logo.tif|250ra|Logo de UNITED]]--> |fondodato=[[1992]], oficiala registriĝo en [[1993]] |tipo=Ne-registara organizaĵo; eŭropnivela reto de NRO; neprofitcela organizaĵo |celo=[[Kontraŭnaciismo]]; [[kontraŭrasismo]]; [[kontraŭfaŝismo]]; subteno al migrantoj kaj rifuĝintoj |sidejo=[[Amsterdamo]] (sekretariejo) |regionoj=Ĉiuj 47 membroŝtatoj de la [[Konsilio de Eŭropo]]; [[Belorusio]], [[Kazaĥio]], [[Kirgizio]] kaj [[Uzbekio]] |estro1=Geert Ates |estro1_tipo=Direktoro |estro2=Ralph du Long |estro2_tipo=Proparolanto |ttt-ejo=[http://www.unitedagainstracism.org/ www.unitedagainstracism.org] }} '''UNITED por Interkultura Agado''' estas eŭropa reto kontraŭ [[naciismo]], [[rasismo]], [[faŝismo]] kaj subtenante [[migranto]]jn kaj [[rifuĝinto]]jn,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://search.socialhistory.org/Record/ARCH02099|titolo=UNITED por Interkultura Agado, Arkivoj ĉe IISG|eldoninto=Internacia Instituto de Socia Historio}}</ref> en kiu kunlaboras pli ol 560 organizaĵojn el 48 [[eŭropaj landoj]]. UNITED fondiĝis en 1992 (oficiale registrita kiel [[bonfara organizo]] laŭ la nederlanda leĝo en 1993) kaj disponigas forumon por aktiva solidareco kaj kunlaboro inter multaj organizoj en Eŭropo kaj iliaj aktivuloj trans la eŭropaj limoj. UNITED difinas sin kiel tuteŭropa ilo por fortigi kaj kunligi komunumajn organizojn kaj iliajn agadojn por plibonigi ilian socipolitikan influon. La ideo pri la reto UNITED estiĝis pro partoprenantoj de du kontraŭrasismaj eŭropaj junularaj seminarioj en [[Strasburgo]] en 1992. Ĉe tiuj okazoj esprimiĝis la bezono por tuteŭropa inform- kaj retumsistemo, sur fono de la plej grandaj kaj violentaj [[ksenofobio|ksenofobiaj]] tumultoj okazintaj en [[Germanio]] ekde la [[Dua Mondmilito|dua mondmilito]]: la tumultoj de Rostock-Lichtenhagen, de la 22-a ĝis 24-a de aŭgusto 1992. La laboro de UNITED ĉefe fokusiĝas al la kunordigado de tuteŭropaj konscikreadaj kampanjoj, organizado de internaciaj konferencoj kaj la teno de informsistemo kaj reta strukturo.<ref name=Gorman>{{Citaĵo el libro|titolo=All Different – All Equal: A Sum of Experience|familia nomo=Gorman|persona nomo=Margo|jaro=1996|loko=Strasburgo|eldoninto=Council of Europe Pub.|ISBN=978-92-871-3142-3|paĝoj=110}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/AnnualReport2008.pdf|title=Ĉiujara Raporto 2008|publisher=UNITED|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-09-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304023101/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/AnnualReport2008.pdf|arkivdato=2016-03-04}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/AnnualReport2008.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304023101/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/AnnualReport2008.pdf |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> UNITED kunordigas la sekvontajn ĉiujarajn kampanjojn: * [[#Eŭropa Agadsemajno kontraŭ rasismo - 21a de marto|Eŭropa Agadsemajno kontraŭ rasismo]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://youth-partnership-eu.coe.int/youth-partnership/news/news_148.html|titolo=European-wide Action Week Against Racism – Partnership between the European Commission and the Council of Europe in the field of Youth|alirdato=22a de marto 2011|eldoninto=Council of Europe}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep10ARW.pdf |title=Enjoy Diversity – Campaign Report 2010 |publisher=UNITED |accessdate=[[26a de septembro]] 2015 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304091349/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep10ARW.pdf |arkivdato=2016-03-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep10ARW.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304091349/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep10ARW.pdf |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> * [[#Internacia Tago de Rifuĝinto - 20a de junio|Internacia Tago de Rifuĝinto]] * [[#Internacia Tago kontraŭ faŝismo kaj kontraŭjudismo - 9a de novembro|Internacia Tago kontraŭ faŝismo kaj kontraŭjudismo]]<ref>{{cite web |url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep09nov10.pdf |title=Wipe Out Hate – Campaign Report 2010 |publisher=UNITED |accessdate=26a de septembro 2015 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304071140/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep09nov10.pdf |arkivdato=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304071140/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep09nov10.pdf |archivedate=2016-03-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep09nov10.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304071140/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep09nov10.pdf |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> UNITED havas partoprenan statuson ĉe la Eŭropa Konsilio, estis jam elektita membro de la Konsila Konsilio pri Junularo de la [[Konsilio de Eŭropo|Eŭropa Konsilio]] kaj ekde 1997 havas specialan konsultan statuson ĉe la [[Ekonomia kaj Socia Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj]] (ECOSOC).<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://wcd.coe.int/wcd/ViewDoc.jsp?id=1397491&Site=CM|titolo=Advisory Council on Youth – Composition for the period 2009–2011|alirdato=2011-05-13|eldoninto=Council of Europe}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://csonet.org/content/documents/E-2014-INF-5%20Issued.pdf|titolo=List of non-governmental organizations in consultative status with the Economic and Social Council as of 1 September 2014|alirdato=26a de septembro 2015|eldoninto=United Nations Department of Economic and Social Affairs|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160322133828/http://csonet.org/content/documents/E-2014-INF-5%20Issued.pdf|arkivdato=2016-03-22}}</ref> == Kampanjoj == [[Dosiero:Logo 21 March - Action Week Against Racism.jpg|eta|maldekstra|Kampanja emblemo de la Agadsemajno Kontraŭ Rasismo]] === Eŭropa Agadsemajno Kontraŭ Rasismo – 21a de marto === {{Ĉefartikolo |Masakro de Sharpeville}} En 1966, la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] deklaris la 21-an de marto kiel Internacia Tago por la Forigo de ĉiuj Formoj de Rasa Diskriminacio, kiel reago al la murdo de 69 protestantoj kontraŭ [[Apartismo]] en [[Sharpeville]], [[Sudafriko]], en 1960.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/2142%20(XXI)|titolo=Rezolucio de la 26a de oktobro 1966|alirdato=26a de septembro 2015|eldoninto=United Nations}}</ref> La unua tuteŭropa Agadsemajno Kontraŭ Rasismo je la okazo de la 21-a de marto estis organizita de UNITED en 1993.<ref name=Gorman /> Ekde tiam, UNITED kunordigas la tuteŭropan Agadsemajnon Kontraŭ Rasismo ĉiujare, kun la celo krei publikan atenton tra stimulado kaj integrado de pluraj agadoj sub komuna kampanjo. UNITED ne organizas kampanjajn agadojn, sed produktas kaj senpage disponigas kampanj-ilojn kaj dokumentas la kampanjajn agadojn. La kampanjaj agadoj estas organizitaj de sendependaj organizoj kaj grupoj tra tuta Eŭropo. UNITED kolektas tiujn-ĉi agadojn en interreta mapo disponebla ĉe www.weekagainstracism.eu. En pluraj landoj, la ideo de ĉiujara Agadsemajno Kontraŭ Rasismo sukcese evoluiĝis al mem-plufortigaj tendencoj, tiel ke lokaj NROj komencis stimuli naciajn agadsemajnojn. Ekde 2001, ĉiujaraj Internaciaj Semajnoj Kontraŭ Rasismo (Germane: [http://www.internationale-wochen-gegen-rassismus.de/ ''Internationale Wochen gegen Rassismus'']) evoluiĝis en [[Germanio]] – la ĉefaj organizantoj de tiu kampanjo estas la germanaj NROj [http://www.interkultureller-rat.de/ Interkultureller Rat in Deutschland] kaj [http://www.gesichtzeigen.de/ Gesicht Zeigen].<ref>{{cite web |url=http://www.interkultureller-rat.de/projekte/internationale-wochen-gegen-rassismus/ |title=Internationale Woche gegen Rassismus - Hintergrund |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160326155044/http://www.interkultureller-rat.de/projekte/internationale-wochen-gegen-rassismus/ |arkivdato=2016-03-26 |accessdate=2015-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160326155044/http://www.interkultureller-rat.de/projekte/internationale-wochen-gegen-rassismus/ |archivedate=2016-03-26 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.interkultureller-rat.de/projekte/internationale-wochen-gegen-rassismus/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160326155044/http://www.interkultureller-rat.de/projekte/internationale-wochen-gegen-rassismus/ |arkivdato=2016-03-26 }}</ref> [http://inforacisme.jimdo.com/ Semaine d'Actions Contre le Racisme], [[Montrealo|Montreala]] NRO, organizas tut[[Kanado|kanada]]n agadsemajnon kontraŭ rasismo ekde 2000.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://inforacisme.com|titolo=Semaine d'Actions Contre le Racisme}}</ref> Aliaj grandaj grupoj kiuj sekvis la ideon kaj antaŭenigis la agadsemajnon kontraŭ rasismo ĉirkaŭ la 21-a de marto estas la Eŭropa Reto Kontraŭ Rasismo (ENAR) aŭ Futbalo Kontraŭ Rasismo en Eŭropo (FARE). Malgraŭ la fakto ke malsamaj naciaj agadoj evoluiĝis tra la tempo, ĉiuj okazas ĉirkaŭ la 21-a de marto kaj havas rilatan mesaĝon. === Internacia Tago de Rifuĝinto – 20a de junio === {{Ĉefartikolo |Monda Tago de Rifuĝinto |#Fatalaj Realecoj de Fortikaĵo Eŭropo}} [[Dosiero:Logo 20 June - Int. Refugee Day.jpeg|eta|maldekstra|Kampanja emblemo de la "Internacia Tago de Rifuĝinto"]] En 2001, speciala Rezolucio de la [[Ĝenerala Asembleo de la Unuiĝintaj Nacioj]] estis adoptita por deklari la antaŭan Afrikan Tagon de Rifuĝinto kiel Internacia Tago de Rifuĝinto, kiel esprimo de solidareco kun Afriko, kiu gastigas plej multajn rifuĝintojn.<ref name="UN_ARES5576">{{UN document |docid=A-RES-55-76 |type=Resolution |body=General Assembly |session=55 |resolution_number=76 |accessdate=2008-09-04|date=4 December 2000}}</ref> La Ĝenerala Asembleo notis ke 2001 markis la kvindekan naskiĝtagon de la 1951-a [[Konvencio pri la statuso de la rifuĝintoj kaj senpatrujuloj]], kaj ke la [[Organizaĵo por Afrika Unueco]] (OAU) konsentis ke la Internacia Tago de Rifuĝinto koincidu kun la Afrika Tago de Rifuĝinto je la 20-a junio.<ref name=UN_ARES5576 /><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.un.org/en/events/refugeeday/|titolo=World Refugee Day|alirdato=126a de septembro 2015|eldoninto=United Nations}}</ref> UNITED kunordigas ĉiujaran kampanjon ĉirkaŭ tiu dato. Tiu kampanjo celas atentigi pri la problemoj de rifuĝintoj el neregistara vidpunkto. La mesaĝo de la kampanjo estas portita de la rezultoj de la kontinua registrada projekto [[#Fatalaj Realecoj de Fortikaĵo Eŭropo|Fatalaj Realecoj de Fortikaĵo Eŭropo]].<ref>{{Cite web|title=Internacia Tago de Rifuĝinto – kampanja afiŝo|url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/poster_FatalRealitiesFortressEurope14.500.pdf|publisher=UNITED for Intercultural Action|accessdate=26a de septembro 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-09-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304084502/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/poster_FatalRealitiesFortressEurope14.500.pdf|arkivdato=2016-03-04}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/poster_FatalRealitiesFortressEurope14.500.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304084502/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/poster_FatalRealitiesFortressEurope14.500.pdf |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> [[Dosiero:Logo 9 November - Int. Day Against Fascism and Antisemitism.gif|eta|dekstra|Kampanja emblemo de la "Internacia Tago kontraŭ Faŝismo kaj Kontraŭjudismo"]] === Internacia Tago kontraŭ Faŝismo kaj Kontraŭjudismo – 9a de novembro === {{Ĉefartikolo |Kristala nokto}} Je la [[9a de novembro]] [[1938]] [[Nazia Germanujo]] komencis [[pogromo]]n kontraŭ [[judoj]]. Judaj hejmoj estis prirabitaj, kaj same vendejoj, urboj kaj vilaĝoj. [[Sturmabteilung|SA-ŝtormtrupoj]] kaj civitanoj detruis konstruaĵojn per marteloj, kaj la stratoj kovriĝis per eroj de rompitaj fenestroj – de tie originas la nomo "Kristallnacht", [[Kristala nokto]].<ref name="Kristallnacht">{{Citaĵo el libro|titolo=Kristallnacht : prelude to destruction|url=https://archive.org/details/kristallnachtpre0000gilb|familia nomo=Gilbert|persona nomo=Martin|jaro=2007|eldono=1|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Harper Perennial|ISBN=978-0-06-112135-7}}</ref> 91 judoj estis mortigitaj, kaj 30 mil judaj viroj – kvarono de ĉiuj judaj viroj en Germanio – estis portitaj al [[koncentrejo]]j, kie ili estis torturitaj dum monatoj. Pli ol mil el ili mortis.<ref name="Kristallnacht"/> Ĉirkaŭ 1668 [[sinagogo]]j estis prirabitaj kaj 267 fajrigitaj. Nur en [[Vieno]], 95 sinagogoj aŭ judaj preĝejoj estis detruitaj.<ref name="Kristallnacht"/> La pogromo de [[Kristala nokto]] estas konsiderata la simbola komenco de la sistema detruigo de judoj kiu ekis per la [[diskriminacio]] kaj ekskludo de la germanaj judoj ekde 1933 kaj fine kondukis al la murdo de milionoj da judoj kaj tielnomataj "malamikoj de la Germana ŝtato":<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www1.yadvashem.org/yv/en/holocaust/about/index.asp|titolo=The Holocaust|alirdato=26a de septembro 2015|eldoninto=Yad Vashem|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110513040817/http://www1.yadvashem.org/yv/en/holocaust/about/index.asp|arkivdato=2011-05-13}}</ref> [[samseksemo|samseksemuloj]], krimuloj kaj "kontraŭsocialaj" homoj, membroj de diversaj religiaj komunumoj, homoj kun mensaj handikapoj, politikaj "krimuloj" kiel [[komunismo|komunistoj]] kaj [[socialismo|socialistoj]], [[Hispana Enlanda Milito|hispanaj respublikaj rifuĝintoj]], kaj malplimultoj kiel [[ciganoj|romaoj, sintioj]] kaj aliaj. Ekde 1995, UNITED kunordigas ĉiujaran tuteŭropan kampanjon je la 9-a de novembro, nomata Internacia Tago kontraŭ Faŝismo kaj Kontraŭjudismo. Ĝi havas duoblan celon: unu parto de la kampanjo celas memori viktimojn de la kristalnokta pogromo kaj pli ĝenerale viktimojn de la [[holokaŭsto]] kaj de [[faŝismo]] tra historio; alia parto fokusiĝas ĉefe al nuntempaj problemoj de [[rasismo]], [[kontraŭjudismo]], [[dekstra ekstremismo]] kaj novfaŝismo. Al la kampanjo partoprenas multaj diversaj grupoj per sendependaj agadoj kiujn UNITED kolektas en interreta mapo disponebla ĉe www.dayagainstfascism.eu.<ref name="9NOV 2010">{{Cite book|title=Wipe Out Hate. Campaign report 2010|publisher=UNITED for Intercultural Action|location=Amsterdam|pages=16|url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep09nov10.pdf|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-09-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304071140/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep09nov10.pdf|arkivdato=2016-03-04}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304071140/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep09nov10.pdf |date=2016-03-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep09nov10.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304071140/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep09nov10.pdf |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> == Fatalaj Realecoj de Fortikaĵo Eŭropo == Ekde 1993 UNITED registris la mortigajn rezultojn de la konstruado de "Fortikaĵo Eŭropo", farante liston de la rifuĝintoj kaj migrantoj kiuj mortis dum ili provis eniri la "Fortikaĵon" aŭ kiel rezulto de la eŭropa enmigrada politiko.<ref name="List of Deaths">{{Cite book|title=List of Deaths|year=2011|publisher=UNITED for Intercultural Action|location=Amsterdam|pages=35|url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/listofdeaths.pdf|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-09-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170316234545/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/listofdeaths.pdf|arkivdato=2017-03-16}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/listofdeaths.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170316234545/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/listofdeaths.pdf |arkivdato=2017-03-16 }}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Gestürmte Festung Europa Einwanderung zwischen Stacheldraht und Ghetto. Das Schwarzbuch|familia nomo=Milborn|persona nomo=Corinna|jaro=2006|loko=Wien|eldoninto=Styria|ISBN=978-3-222-13205-6|paĝoj=248}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.migreurop.org/article1478.html|titolo=Atlas des migrants en Europe : géographie critique des politiques migratoires européennes|familia nomo=Clochard|persona nomo=Olivier|jaro=2009|loko=Parizo|eldoninto=Armand Colin|ISBN=978-2-200-35404-6|paĝoj=142}}</ref> UNITED ricevas tiujn-ĉi informojn de ĵurnaloj, ĵurnalistoj, organizoj laborantaj en la laborkampo de rifuĝintaj kaj migrantaj problemoj, privataj esploristoj kaj registaraj organizoj. La donataj nombroj povas esti konsiderataj nur kiel indiko pri la vera nombro de mortoj. Ĉiu kazo publikigita de UNITED estas dokumentita en la UNITED-arkivoj, kaj la scienca parto de la dokumentado povas esti demandata de esploristoj kaj ĵurnalistoj por uzado en esploroj. Ĝis 2011, pli ol 15.181 mortoj estis dokumentitaj.<ref name="List of Deaths" /> La tielnomata "Listo de Mortoj" ludas gravan rolon en la ĉiujara [[#Internacia Tago de Rifuĝinto – 20a de junio|kampanjo de Rifuĝinta Tago de UNITED]] kaj estas ankaŭ uzata kiel lobiilo. Por mezuri la grandecon de la "milito kontraŭ migrantoj", OWNI – interreta inform- kaj novaĵplatformo – konstruis interagan mapon kiel elektronikan memoraĵon por tiuj tragedioj.<ref>{{cite web |url=http://owni.eu/2011/03/04/app-fortress-europe-a-deadly-exodus/ |title=Fortress Europe: A Deadly Exodus |publisher=OWNI.eu |accessdate=22a de marto 2011 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110314112244/http://owni.eu/2011/03/04/app-fortress-europe-a-deadly-exodus/ |arkivdato=2011-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110314112244/http://owni.eu/2011/03/04/app-fortress-europe-a-deadly-exodus/ |archivedate=2011-03-14 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://owni.eu/2011/03/04/app-fortress-europe-a-deadly-exodus/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110314112244/http://owni.eu/2011/03/04/app-fortress-europe-a-deadly-exodus/ |arkivdato=2011-03-14 }}</ref> La "Listo de Mortoj" estis ankaŭ uzita en pluraj artprojektoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.the-list.info/|titolo=The List|alirdato=22a de marto 2011|eldoninto=Inkijk (SKOR)}} {{Citaĵo el la reto|url=http://www.asylabwehramt.at/index_e.html|titolo=Asylum Defense Agency|alirdato=26a de septembro 2015|eldoninto=UBERMORGEN.COM}}</ref> == Publikaĵoj == La ''Eŭropa Adreslibro Kontraŭ Rasismo'' estas ĉiujara publikaĵo kiu enhavas kontaktdelatojn kaj laborkampan informon pri organizoj aktivaj pri la temoj de UNITED. La printita eldono de 2011 enhavas adresojn de pli ol 2480 organizoj kaj gazetoj kaj 155 financadaj institucioj. La serĉebla interreta versio enhavas pli ol 4500 adresojn. La ''Kalendaro de Internaciismo'' eldoniĝas plurfoje jare kaj enhavas informojn pri eventoj kaj trejnadoj rilate al la laborkampo de UNITED. Ankaŭ estas ĉiusemajne renovita versio de la kalendaro. UNITED regule eldonas informfoliojn skribitaj de ekspertoj kaj aktivistoj ene de la laborkampo de UNITED. == I CARE – Interreta Centro Kontraŭ Rasismo en Eŭropo == [http://www.icare.to I CARE – Interreta Centro Kontraŭ Rasismo en Eŭropo] estas reta portalo prezentante debatojn kaj rektajn raportojn pri kontraŭrasismaj agoj, ĉefe ene de Eŭropo. I CARE estas informreto por la eŭropaj NROj kiuj laboras en kampoj kiel kontraŭ[[diskriminacio]], homaj rajtoj, kontraŭjudismo, [[multkulturismo|diverseco]] kaj enmigrado, fokusante pri kontraŭrasismo. I CARE estas komunuma reta sistemo de NROj, medio kie grandaj kaj malgrandaj organizoj povas labori pri lokaj, naciaj, regionaj, kaj internaciaj problemoj. La celo de I CARE estas la plibonigo de demokraciaj, neperfortaj Homaj Rajtoj kaj kontraŭrasisma laboro disvastigante informojn kaj informante pri okazantaj eventoj per faciligo de komunikado, aktivismo, kampanjoj kaj agoj kaj per stimulo de intersektora kaj internacia kunagado de NROj. I CARE naskiĝis la 1-an de oktobro 1999 kiel kunagada projekto de UNITED por Interkultura Ago kaj de Magenta Fonduso.<ref name="about ICARE">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.icare.to/abouticare.html|titolo=about ICARE|alirdato=26a de septembro 2015|eldoninto=Internet Centre Anti Racism Europe}}</ref> La celo estis krei antirasisman portalon en Interreto. Kvankam Interreto malfermis eblecojn por kunlabori kun organizoj en la tuta mondo, la decido estis fokusi pri Eŭropo, ĉar ambaŭ la iniciantaj organizoj ĉefe laboras ene de eŭropa kunteksto kaj ĉar specifaj aspektoj de rasismo estas ankoraŭ multaj rilataj al la ne-interreta kulturo, politikoj kaj praktikoj. Je septembro 2005 I CARE iĝis projekto nur de la Magenta Fonduso. I CARE raportis ekde 2001, je la [[Monda Konferenco kontraŭ Rasismo, rasa diskriminacio, Ksenofobio kaj rilata maltoleremo|Tutmonda Konferenco de UN kontraŭ rasismo]] (WCAR) en [[Durbano]], eldonante kritikan takson pri la konferenco – kiu entenis la juĝon “tiu rasismo estis permesita iĝi perforta” kaj “kio okazis en Durbano [je la 2000] neniam devos denove okazi.”<ref name="ICARE Durban 2001">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.icare.to/wcar/|titolo=UN World Conference on Racism in Durban|alirdato=26a de septembro 2015|eldoninto=Internet Centre Anti Racism Europe|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150924032450/http://www.icare.to/wcar/|arkivdato=2015-09-24}}</ref>; la retejo ankaŭ sekvis la evoluon de la dua Monda Konferenco kontraŭ Rasismo ("Durbano II"), okazinta en 2009.<ref name="ICARE Durban 2009">{{Cite web|title=Intersessional Working Group for the Durban Review Conference|url=http://www.icare.to/livereport/index.php?option=com_content&view=article&id=160%3Ageneve-januari-2009&catid=4%3Aarchive-reports&lang=en|publisher=Internet Centre Anti Racism Europe|accessdate=26a de septembro 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-09-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110716154141/http://www.icare.to/livereport/index.php?option=com_content&view=article&id=160%3Ageneve-januari-2009&catid=4%3Aarchive-reports&lang=en|arkivdato=2011-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716154141/http://www.icare.to/livereport/index.php?option=com_content&view=article&id=160%3Ageneve-januari-2009&catid=4%3Aarchive-reports&lang=en|archivedate=2011-07-16}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.icare.to/livereport/index.php?option=com_content&view=article&id=160%3Ageneve-januari-2009&catid=4%3Aarchive-reports&lang=en |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110716154141/http://www.icare.to/livereport/index.php?option=com_content&view=article&id=160%3Ageneve-januari-2009&catid=4%3Aarchive-reports&lang=en |arkivdato=2011-07-16 }}</ref> En la 2010, ICARE decidis starigi novan servon, la [http://www.icare.to/hate-crime-news.php ICARE Malam-Krimajn Novaĵojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924032435/http://www.icare.to/hate-crime-news.php |date=2015-09-24 }}. Tiu servo enhavas artikolojn (nur en la angla) pri incidentoj kaj krimoj kies kialo estis malamo, ene de la 56 partoprenantaj Ŝtatoj de la [[Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo]] (OSCE) kaj ĝi estas ĝisdatigata preskaŭ ĉiutage kun artikoloj el “normalaj” fontoj de novaĵoj. Krom individua serĉado, ICARE Malam-Krimaj Novaĵoj uzas [[amaskunlaboro|malferman kunlaboron]] por kolekti raportojn pri incidentoj. La sekretario de ICARE asertas ke ĝi rigardas ĉiujn kontribuojn por certiĝi ke tiuj estas laŭ la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]]. La raportoj de la incidentoj devas esti verkitaj en la angla kaj devas enhavi fonton kaj, se tio eblas, lokon en Interreto. Por la difino de “malam-krimo”, I CARE uzas la nunan difinon kiu estis elpensita de OSCE – [[Oficejo por Demokrataj Institucioj kaj Homaj Rajtoj]] ([[ODIHR]]).<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.osce.org/odihr/73636|titolo=Hate crimes in the OSCE region : incidents and responses – annual report for 2009|jaro=2010|loko=Warsaw|eldoninto=OSCE-ODIHR|paĝoj=162}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://tandis.odihr.pl|titolo=TANDIS – Hate Crime info system|alirdato=14a de majo 2011|eldoninto=OSCE – Office for Democratic Institutions and Human Rights}}</ref> I CARE Malam-Krimaj Novaĵoj entenas artikolojn ekde la 1an de januaro 2010.<ref name=":0" /> == UNITED-Arkivoj ĉe IISH == UNITED kunlaboras kun la [[Internacia Instituto de Socia Historio]] (IISH), esplora instituto en Amsterdamo. La UNITED-sekretario, ankaŭ en Amsterdamo, ekde 1992 kolektis dokumentadojn pri multaj diversaj eŭropaj kontraŭrasismaj kaj kontraŭfaŝismaj grupoj kaj pri organizoj subtenantaj migrantojn kaj rifuĝintojn. La arkivo estis transdonita al la IISH en 1998. Ĝi konsistas el korespondado kun la kunligitaj organizoj; demandaroj pri la komenco de la reto kaj dokumentoj pri kampanjoj; dokumentado pri ĉirkaŭ 300 kontraŭrasismaj kaj kontraŭfaŝismaj grupoj kaj organizoj, kaj dokumentoj rilate al konferencoj organizitaj de UNITED, kun korespondado, dokumentoj pri preparado, subvencioj, partoprenantoj kaj gastigado.<ref name=":0">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.iisg.nl/archives/en/files/u/ARCH02099full.php|titolo=United for Intercultural Action Archives|eldoninto=International Institute of Social History}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Senlandlimisma reto]] * [[Kontraŭnaciismo]] * [[Kontraŭfaŝismo]] * [[Rifuĝinto]] * [[Azilo]] == Fontoj == {{Referencoj|colwidth=30em}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.unitedagainstracism.org/ Oficiala retpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220331224840/https://unitedfia.org/ |date=2022-03-31 }} * [http://www.un.org/en/events/racialdiscriminationday/ UN – Internacia Tago por la Forigo de Racia Diskriminacio] * [http://www.un.org/en/events/refugeeday/ UN – Monda Tago de Rifuĝinto] * [http://www.icare.to/ I CARE Interreta Centro Kontraŭ Rasismo en Eŭropo] * [http://socialhistory.org/ Internacia Instituto de Socia Historio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130402184923/http://socialhistory.org/ |date=2013-04-02 }} [[Kategorio:Kontraŭnaciismo]] [[Kategorio:Internaciaj neregistaraj organizaĵoj]] [[Kategorio:Homrajtprotektaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Kontraŭrasismaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj en Nederlando]] 93cjvc8aaxugyma8jxgup0uvf9b6tdl 9471938 9471936 2026-09-09T12:27:53Z Sj1mor 12103 9471938 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |nomo='''UNITED for Intercultural Action''' {{en}} |eonomo=UNITED por Interkultura Agado |bildo=<!--[[Dosiero:UNITED_logo.tif|250ra|Logo de UNITED]]--> |fondodato=[[1992]], oficiala registriĝo en [[1993]] |tipo=Ne-registara organizaĵo; eŭropnivela reto de NRO; neprofitcela organizaĵo |celo=[[Kontraŭnaciismo]]; [[kontraŭrasismo]]; [[kontraŭfaŝismo]]; subteno al migrantoj kaj rifuĝintoj |sidejo=[[Amsterdamo]] (sekretariejo) |regionoj=Ĉiuj 47 membroŝtatoj de la [[Konsilio de Eŭropo]]; [[Belorusio]], [[Kazaĥio]], [[Kirgizio]] kaj [[Uzbekio]] |estro1=Geert Ates |estro1_tipo=Direktoro |estro2=Ralph du Long |estro2_tipo=Proparolanto |ttt-ejo=[http://www.unitedagainstracism.org/ www.unitedagainstracism.org] }} '''UNITED por Interkultura Agado''' estas eŭropa reto kontraŭ [[naciismo]], [[rasismo]], [[faŝismo]] kaj subtenante [[migranto]]jn kaj [[rifuĝinto]]jn,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://search.socialhistory.org/Record/ARCH02099|titolo=UNITED por Interkultura Agado, Arkivoj ĉe IISG|eldoninto=Internacia Instituto de Socia Historio}}</ref> en kiu kunlaboras pli ol 560 organizaĵojn el 48 [[eŭropaj landoj]]. UNITED fondiĝis en 1992 (oficiale registrita kiel [[bonfara organizo]] laŭ la nederlanda leĝo en 1993) kaj disponigas forumon por aktiva solidareco kaj kunlaboro inter multaj organizoj en Eŭropo kaj iliaj aktivuloj trans la eŭropaj limoj. UNITED difinas sin kiel tuteŭropa ilo por fortigi kaj kunligi komunumajn organizojn kaj iliajn agadojn por plibonigi ilian socipolitikan influon. La ideo pri la reto UNITED estiĝis pro partoprenantoj de du kontraŭrasismaj eŭropaj junularaj seminarioj en [[Strasburgo]] en 1992. Ĉe tiuj okazoj esprimiĝis la bezono por tuteŭropa inform- kaj retumsistemo, sur fono de la plej grandaj kaj violentaj [[ksenofobio|ksenofobiaj]] tumultoj okazintaj en [[Germanio]] ekde la [[Dua Mondmilito|dua mondmilito]]: la tumultoj de Rostock-Lichtenhagen, de la 22-a ĝis 24-a de aŭgusto 1992. La laboro de UNITED ĉefe fokusiĝas al la kunordigado de tuteŭropaj konscikreadaj kampanjoj, organizado de internaciaj konferencoj kaj la teno de informsistemo kaj reta strukturo.<ref name=Gorman>{{Citaĵo el libro|titolo=All Different – All Equal: A Sum of Experience|familia nomo=Gorman|persona nomo=Margo|jaro=1996|loko=Strasburgo|eldoninto=Council of Europe Pub.|ISBN=978-92-871-3142-3|paĝoj=110}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/AnnualReport2008.pdf|title=Ĉiujara Raporto 2008|publisher=UNITED|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-09-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304023101/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/AnnualReport2008.pdf|arkivdato=2016-03-04}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/AnnualReport2008.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304023101/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/AnnualReport2008.pdf |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> UNITED kunordigas la sekvontajn ĉiujarajn kampanjojn: * [[#Eŭropa Agadsemajno kontraŭ rasismo - 21a de marto|Eŭropa Agadsemajno kontraŭ rasismo]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://youth-partnership-eu.coe.int/youth-partnership/news/news_148.html|titolo=European-wide Action Week Against Racism – Partnership between the European Commission and the Council of Europe in the field of Youth|alirdato=22a de marto 2011|eldoninto=Council of Europe}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep10ARW.pdf |title=Enjoy Diversity – Campaign Report 2010 |publisher=UNITED |accessdate=[[26a de septembro]] 2015 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304091349/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep10ARW.pdf |arkivdato=2016-03-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep10ARW.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304091349/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep10ARW.pdf |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> * [[#Internacia Tago de Rifuĝinto - 20a de junio|Internacia Tago de Rifuĝinto]] * [[#Internacia Tago kontraŭ faŝismo kaj kontraŭjudismo - 9a de novembro|Internacia Tago kontraŭ faŝismo kaj kontraŭjudismo]]<ref>{{cite web |url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep09nov10.pdf |title=Wipe Out Hate – Campaign Report 2010 |publisher=UNITED |accessdate=26a de septembro 2015 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304071140/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep09nov10.pdf |arkivdato=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304071140/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep09nov10.pdf |archivedate=2016-03-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep09nov10.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304071140/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep09nov10.pdf |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> UNITED havas partoprenan statuson ĉe la Eŭropa Konsilio, estis jam elektita membro de la Konsila Konsilio pri Junularo de la [[Konsilio de Eŭropo|Eŭropa Konsilio]] kaj ekde 1997 havas specialan konsultan statuson ĉe la [[Ekonomia kaj Socia Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj]] (ECOSOC).<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://wcd.coe.int/wcd/ViewDoc.jsp?id=1397491&Site=CM|titolo=Advisory Council on Youth – Composition for the period 2009–2011|alirdato=2011-05-13|eldoninto=Council of Europe}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://csonet.org/content/documents/E-2014-INF-5%20Issued.pdf|titolo=List of non-governmental organizations in consultative status with the Economic and Social Council as of 1 September 2014|alirdato=26a de septembro 2015|eldoninto=United Nations Department of Economic and Social Affairs|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160322133828/http://csonet.org/content/documents/E-2014-INF-5%20Issued.pdf|arkivdato=2016-03-22}}</ref> == Kampanjoj == [[Dosiero:Logo 21 March - Action Week Against Racism.jpg|eta|maldekstra|Kampanja emblemo de la Agadsemajno Kontraŭ Rasismo]] === Eŭropa Agadsemajno Kontraŭ Rasismo – 21a de marto === {{Ĉefartikolo |Masakro de Sharpeville}} En 1966, la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] deklaris la 21-an de marto kiel Internacia Tago por la Forigo de ĉiuj Formoj de Rasa Diskriminacio, kiel reago al la murdo de 69 protestantoj kontraŭ [[Apartismo]] en [[Sharpeville]], [[Sudafriko]], en 1960.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/2142%20(XXI)|titolo=Rezolucio de la 26a de oktobro 1966|alirdato=26a de septembro 2015|eldoninto=United Nations}}</ref> La unua tuteŭropa Agadsemajno Kontraŭ Rasismo je la okazo de la 21-a de marto estis organizita de UNITED en 1993.<ref name=Gorman /> Ekde tiam, UNITED kunordigas la tuteŭropan Agadsemajnon Kontraŭ Rasismo ĉiujare, kun la celo krei publikan atenton tra stimulado kaj integrado de pluraj agadoj sub komuna kampanjo. UNITED ne organizas kampanjajn agadojn, sed produktas kaj senpage disponigas kampanj-ilojn kaj dokumentas la kampanjajn agadojn. La kampanjaj agadoj estas organizitaj de sendependaj organizoj kaj grupoj tra tuta Eŭropo. UNITED kolektas tiujn-ĉi agadojn en interreta mapo disponebla ĉe www.weekagainstracism.eu. En pluraj landoj, la ideo de ĉiujara Agadsemajno Kontraŭ Rasismo sukcese evoluiĝis al mem-plufortigaj tendencoj, tiel ke lokaj NROj komencis stimuli naciajn agadsemajnojn. Ekde 2001, ĉiujaraj Internaciaj Semajnoj Kontraŭ Rasismo (Germane: [http://www.internationale-wochen-gegen-rassismus.de/ ''Internationale Wochen gegen Rassismus'']) evoluiĝis en [[Germanio]] – la ĉefaj organizantoj de tiu kampanjo estas la germanaj NROj [http://www.interkultureller-rat.de/ Interkultureller Rat in Deutschland] kaj [http://www.gesichtzeigen.de/ Gesicht Zeigen].<ref>{{cite web |url=http://www.interkultureller-rat.de/projekte/internationale-wochen-gegen-rassismus/ |title=Internationale Woche gegen Rassismus - Hintergrund |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160326155044/http://www.interkultureller-rat.de/projekte/internationale-wochen-gegen-rassismus/ |arkivdato=2016-03-26 |accessdate=2015-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160326155044/http://www.interkultureller-rat.de/projekte/internationale-wochen-gegen-rassismus/ |archivedate=2016-03-26 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.interkultureller-rat.de/projekte/internationale-wochen-gegen-rassismus/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160326155044/http://www.interkultureller-rat.de/projekte/internationale-wochen-gegen-rassismus/ |arkivdato=2016-03-26 }}</ref> [http://inforacisme.jimdo.com/ Semaine d'Actions Contre le Racisme], [[Montrealo|Montreala]] NRO, organizas tut[[Kanado|kanada]]n agadsemajnon kontraŭ rasismo ekde 2000.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://inforacisme.com|titolo=Semaine d'Actions Contre le Racisme}}</ref> Aliaj grandaj grupoj kiuj sekvis la ideon kaj antaŭenigis la agadsemajnon kontraŭ rasismo ĉirkaŭ la 21-a de marto estas la Eŭropa Reto Kontraŭ Rasismo (ENAR) aŭ Futbalo Kontraŭ Rasismo en Eŭropo (FARE). Malgraŭ la fakto ke malsamaj naciaj agadoj evoluiĝis tra la tempo, ĉiuj okazas ĉirkaŭ la 21-a de marto kaj havas rilatan mesaĝon. === Internacia Tago de Rifuĝinto – 20a de junio === {{Ĉefartikolo |Monda Tago de Rifuĝinto |#Fatalaj Realecoj de Fortikaĵo Eŭropo}} [[Dosiero:Logo 20 June - Int. Refugee Day.jpeg|eta|maldekstra|Kampanja emblemo de la "Internacia Tago de Rifuĝinto"]] En 2001, speciala Rezolucio de la [[Ĝenerala Asembleo de la Unuiĝintaj Nacioj]] estis adoptita por deklari la antaŭan Afrikan Tagon de Rifuĝinto kiel Internacia Tago de Rifuĝinto, kiel esprimo de solidareco kun Afriko, kiu gastigas plej multajn rifuĝintojn.<ref name="UN_ARES5576">{{UN document |docid=A-RES-55-76 |type=Resolution |body=General Assembly |session=55 |resolution_number=76 |accessdate=2008-09-04|date=4 December 2000}}</ref> La Ĝenerala Asembleo notis ke 2001 markis la kvindekan naskiĝtagon de la 1951-a [[Konvencio pri la statuso de la rifuĝintoj kaj senpatrujuloj]], kaj ke la [[Organizaĵo por Afrika Unueco]] (OAU) konsentis ke la Internacia Tago de Rifuĝinto koincidu kun la Afrika Tago de Rifuĝinto je la 20-a junio.<ref name=UN_ARES5576 /><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.un.org/en/events/refugeeday/|titolo=World Refugee Day|alirdato=126a de septembro 2015|eldoninto=United Nations}}</ref> UNITED kunordigas ĉiujaran kampanjon ĉirkaŭ tiu dato. Tiu kampanjo celas atentigi pri la problemoj de rifuĝintoj el neregistara vidpunkto. La mesaĝo de la kampanjo estas portita de la rezultoj de la kontinua registrada projekto [[#Fatalaj Realecoj de Fortikaĵo Eŭropo|Fatalaj Realecoj de Fortikaĵo Eŭropo]].<ref>{{Cite web|title=Internacia Tago de Rifuĝinto – kampanja afiŝo|url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/poster_FatalRealitiesFortressEurope14.500.pdf|publisher=UNITED for Intercultural Action|accessdate=26a de septembro 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-09-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304084502/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/poster_FatalRealitiesFortressEurope14.500.pdf|arkivdato=2016-03-04}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/poster_FatalRealitiesFortressEurope14.500.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304084502/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/poster_FatalRealitiesFortressEurope14.500.pdf |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> [[Dosiero:Logo 9 November - Int. Day Against Fascism and Antisemitism.gif|eta|dekstra|Kampanja emblemo de la "Internacia Tago kontraŭ Faŝismo kaj Kontraŭjudismo"]] === Internacia Tago kontraŭ Faŝismo kaj Kontraŭjudismo – 9a de novembro === {{Ĉefartikolo |Kristala nokto}} Je la [[9a de novembro]] [[1938]] [[Nazia Germanujo]] komencis [[pogromo]]n kontraŭ [[judoj]]. Judaj hejmoj estis prirabitaj, kaj same vendejoj, urboj kaj vilaĝoj. [[Sturmabteilung|SA-ŝtormtrupoj]] kaj civitanoj detruis konstruaĵojn per marteloj, kaj la stratoj kovriĝis per eroj de rompitaj fenestroj – de tie originas la nomo "Kristallnacht", [[Kristala nokto]].<ref name="Kristallnacht">{{Citaĵo el libro|titolo=Kristallnacht : prelude to destruction|url=https://archive.org/details/kristallnachtpre0000gilb|familia nomo=Gilbert|persona nomo=Martin|jaro=2007|eldono=1|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Harper Perennial|ISBN=978-0-06-112135-7}}</ref> 91 judoj estis mortigitaj, kaj 30 mil judaj viroj – kvarono de ĉiuj judaj viroj en Germanio – estis portitaj al [[koncentrejo]]j, kie ili estis torturitaj dum monatoj. Pli ol mil el ili mortis.<ref name="Kristallnacht"/> Ĉirkaŭ 1668 [[sinagogo]]j estis prirabitaj kaj 267 fajrigitaj. Nur en [[Vieno]], 95 sinagogoj aŭ judaj preĝejoj estis detruitaj.<ref name="Kristallnacht"/> La pogromo de [[Kristala nokto]] estas konsiderata la simbola komenco de la sistema detruigo de judoj kiu ekis per la [[diskriminacio]] kaj ekskludo de la germanaj judoj ekde 1933 kaj fine kondukis al la murdo de milionoj da judoj kaj tielnomataj "malamikoj de la Germana ŝtato":<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www1.yadvashem.org/yv/en/holocaust/about/index.asp|titolo=The Holocaust|alirdato=26a de septembro 2015|eldoninto=Yad Vashem|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110513040817/http://www1.yadvashem.org/yv/en/holocaust/about/index.asp|arkivdato=2011-05-13}}</ref> [[samseksemo|samseksemuloj]], krimuloj kaj "kontraŭsocialaj" homoj, membroj de diversaj religiaj komunumoj, homoj kun mensaj handikapoj, politikaj "krimuloj" kiel [[komunismo|komunistoj]] kaj [[socialismo|socialistoj]], [[Hispana Enlanda Milito|hispanaj respublikaj rifuĝintoj]], kaj malplimultoj kiel [[ciganoj|romaoj, sintioj]] kaj aliaj. Ekde 1995, UNITED kunordigas ĉiujaran tuteŭropan kampanjon je la 9-a de novembro, nomata Internacia Tago kontraŭ Faŝismo kaj Kontraŭjudismo. Ĝi havas duoblan celon: unu parto de la kampanjo celas memori viktimojn de la kristalnokta pogromo kaj pli ĝenerale viktimojn de la [[holokaŭsto]] kaj de [[faŝismo]] tra historio; alia parto fokusiĝas ĉefe al nuntempaj problemoj de [[rasismo]], [[kontraŭjudismo]], [[dekstra ekstremismo]] kaj novfaŝismo. Al la kampanjo partoprenas multaj diversaj grupoj per sendependaj agadoj kiujn UNITED kolektas en interreta mapo disponebla ĉe www.dayagainstfascism.eu.<ref name="9NOV 2010">{{Cite book|title=Wipe Out Hate. Campaign report 2010|publisher=UNITED for Intercultural Action|location=Amsterdam|pages=16|url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep09nov10.pdf|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-09-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304071140/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep09nov10.pdf|arkivdato=2016-03-04}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304071140/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep09nov10.pdf |date=2016-03-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep09nov10.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304071140/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/rep09nov10.pdf |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> == Fatalaj Realecoj de Fortikaĵo Eŭropo == Ekde 1993 UNITED registris la mortigajn rezultojn de la konstruado de "Fortikaĵo Eŭropo", farante liston de la rifuĝintoj kaj migrantoj kiuj mortis dum ili provis eniri la "Fortikaĵon" aŭ kiel rezulto de la eŭropa enmigrada politiko.<ref name="List of Deaths">{{Cite book|title=List of Deaths|year=2011|publisher=UNITED for Intercultural Action|location=Amsterdam|pages=35|url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/listofdeaths.pdf|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-09-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170316234545/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/listofdeaths.pdf|arkivdato=2017-03-16}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/listofdeaths.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170316234545/http://www.unitedagainstracism.org/pdfs/listofdeaths.pdf |arkivdato=2017-03-16 }}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Gestürmte Festung Europa Einwanderung zwischen Stacheldraht und Ghetto. Das Schwarzbuch|familia nomo=Milborn|persona nomo=Corinna|jaro=2006|loko=Wien|eldoninto=Styria|ISBN=978-3-222-13205-6|paĝoj=248}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.migreurop.org/article1478.html|titolo=Atlas des migrants en Europe : géographie critique des politiques migratoires européennes|familia nomo=Clochard|persona nomo=Olivier|jaro=2009|loko=Parizo|eldoninto=Armand Colin|ISBN=978-2-200-35404-6|paĝoj=142}}</ref> UNITED ricevas tiujn-ĉi informojn de ĵurnaloj, ĵurnalistoj, organizoj laborantaj en la laborkampo de rifuĝintaj kaj migrantaj problemoj, privataj esploristoj kaj registaraj organizoj. La donataj nombroj povas esti konsiderataj nur kiel indiko pri la vera nombro de mortoj. Ĉiu kazo publikigita de UNITED estas dokumentita en la UNITED-arkivoj, kaj la scienca parto de la dokumentado povas esti demandata de esploristoj kaj ĵurnalistoj por uzado en esploroj. Ĝis 2011, pli ol 15.181 mortoj estis dokumentitaj.<ref name="List of Deaths" /> La tielnomata "Listo de Mortoj" ludas gravan rolon en la ĉiujara [[#Internacia Tago de Rifuĝinto – 20a de junio|kampanjo de Rifuĝinta Tago de UNITED]] kaj estas ankaŭ uzata kiel lobiilo. Por mezuri la grandecon de la "milito kontraŭ migrantoj", OWNI – interreta inform- kaj novaĵplatformo – konstruis interagan mapon kiel elektronikan memoraĵon por tiuj tragedioj.<ref>{{cite web |url=http://owni.eu/2011/03/04/app-fortress-europe-a-deadly-exodus/ |title=Fortress Europe: A Deadly Exodus |publisher=OWNI.eu |accessdate=22a de marto 2011 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110314112244/http://owni.eu/2011/03/04/app-fortress-europe-a-deadly-exodus/ |arkivdato=2011-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110314112244/http://owni.eu/2011/03/04/app-fortress-europe-a-deadly-exodus/ |archivedate=2011-03-14 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://owni.eu/2011/03/04/app-fortress-europe-a-deadly-exodus/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110314112244/http://owni.eu/2011/03/04/app-fortress-europe-a-deadly-exodus/ |arkivdato=2011-03-14 }}</ref> La "Listo de Mortoj" estis ankaŭ uzita en pluraj artprojektoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.the-list.info/|titolo=The List|alirdato=22a de marto 2011|eldoninto=Inkijk (SKOR)}} {{Citaĵo el la reto|url=http://www.asylabwehramt.at/index_e.html|titolo=Asylum Defense Agency|alirdato=26a de septembro 2015|eldoninto=UBERMORGEN.COM}}</ref> == Publikaĵoj == La ''Eŭropa Adreslibro Kontraŭ Rasismo'' estas ĉiujara publikaĵo kiu enhavas kontaktdelatojn kaj laborkampan informon pri organizoj aktivaj pri la temoj de UNITED. La printita eldono de 2011 enhavas adresojn de pli ol 2480 organizoj kaj gazetoj kaj 155 financadaj institucioj. La serĉebla interreta versio enhavas pli ol 4500 adresojn. La ''Kalendaro de Internaciismo'' eldoniĝas plurfoje jare kaj enhavas informojn pri eventoj kaj trejnadoj rilate al la laborkampo de UNITED. Ankaŭ estas ĉiusemajne renovita versio de la kalendaro. UNITED regule eldonas informfoliojn skribitaj de ekspertoj kaj aktivistoj ene de la laborkampo de UNITED. == I CARE – Interreta Centro Kontraŭ Rasismo en Eŭropo == [http://www.icare.to I CARE – Interreta Centro Kontraŭ Rasismo en Eŭropo] estas reta portalo prezentante debatojn kaj rektajn raportojn pri kontraŭrasismaj agoj, ĉefe ene de Eŭropo. I CARE estas informreto por la eŭropaj NROj kiuj laboras en kampoj kiel kontraŭ[[diskriminacio]], homaj rajtoj, kontraŭjudismo, [[multkulturismo|diverseco]] kaj enmigrado, fokusante pri kontraŭrasismo. I CARE estas komunuma reta sistemo de NROj, medio kie grandaj kaj malgrandaj organizoj povas labori pri lokaj, naciaj, regionaj, kaj internaciaj problemoj. La celo de I CARE estas la plibonigo de demokraciaj, neperfortaj Homaj Rajtoj kaj kontraŭrasisma laboro disvastigante informojn kaj informante pri okazantaj eventoj per faciligo de komunikado, aktivismo, kampanjoj kaj agoj kaj per stimulo de intersektora kaj internacia kunagado de NROj. I CARE naskiĝis la 1-an de oktobro 1999 kiel kunagada projekto de UNITED por Interkultura Ago kaj de Magenta Fonduso.<ref name="about ICARE">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.icare.to/abouticare.html|titolo=about ICARE|alirdato=26a de septembro 2015|eldoninto=Internet Centre Anti Racism Europe}}</ref> La celo estis krei antirasisman portalon en Interreto. Kvankam Interreto malfermis eblecojn por kunlabori kun organizoj en la tuta mondo, la decido estis fokusi pri Eŭropo, ĉar ambaŭ la iniciantaj organizoj ĉefe laboras ene de eŭropa kunteksto kaj ĉar specifaj aspektoj de rasismo estas ankoraŭ multaj rilataj al la ne-interreta kulturo, politikoj kaj praktikoj. Je septembro 2005 I CARE iĝis projekto nur de la Magenta Fonduso. I CARE raportis ekde 2001, je la [[Monda Konferenco kontraŭ Rasismo, rasa diskriminacio, Ksenofobio kaj rilata maltoleremo|Tutmonda Konferenco de UN kontraŭ rasismo]] (WCAR) en [[Durbano]], eldonante kritikan takson pri la konferenco – kiu entenis la juĝon “tiu rasismo estis permesita iĝi perforta” kaj “kio okazis en Durbano [je la 2000] neniam devos denove okazi.”<ref name="ICARE Durban 2001">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.icare.to/wcar/|titolo=UN World Conference on Racism in Durban|alirdato=26a de septembro 2015|eldoninto=Internet Centre Anti Racism Europe|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150924032450/http://www.icare.to/wcar/|arkivdato=2015-09-24}}</ref>; la retejo ankaŭ sekvis la evoluon de la dua Monda Konferenco kontraŭ Rasismo ("Durbano II"), okazinta en 2009.<ref name="ICARE Durban 2009">{{Cite web|title=Intersessional Working Group for the Durban Review Conference|url=http://www.icare.to/livereport/index.php?option=com_content&view=article&id=160%3Ageneve-januari-2009&catid=4%3Aarchive-reports&lang=en|publisher=Internet Centre Anti Racism Europe|accessdate=26a de septembro 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-09-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110716154141/http://www.icare.to/livereport/index.php?option=com_content&view=article&id=160%3Ageneve-januari-2009&catid=4%3Aarchive-reports&lang=en|arkivdato=2011-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716154141/http://www.icare.to/livereport/index.php?option=com_content&view=article&id=160%3Ageneve-januari-2009&catid=4%3Aarchive-reports&lang=en|archivedate=2011-07-16}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.icare.to/livereport/index.php?option=com_content&view=article&id=160%3Ageneve-januari-2009&catid=4%3Aarchive-reports&lang=en |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110716154141/http://www.icare.to/livereport/index.php?option=com_content&view=article&id=160%3Ageneve-januari-2009&catid=4%3Aarchive-reports&lang=en |arkivdato=2011-07-16 }}</ref> En la 2010, ICARE decidis starigi novan servon, la [http://www.icare.to/hate-crime-news.php ICARE Malam-Krimajn Novaĵojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924032435/http://www.icare.to/hate-crime-news.php |date=2015-09-24 }}. Tiu servo enhavas artikolojn (nur en la angla) pri incidentoj kaj krimoj kies kialo estis malamo, ene de la 56 partoprenantaj Ŝtatoj de la [[Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo]] (OSCE) kaj ĝi estas ĝisdatigata preskaŭ ĉiutage kun artikoloj el “normalaj” fontoj de novaĵoj. Krom individua serĉado, ICARE Malam-Krimaj Novaĵoj uzas [[amaskunlaboro|malferman kunlaboron]] por kolekti raportojn pri incidentoj. La sekretario de ICARE asertas ke ĝi rigardas ĉiujn kontribuojn por certiĝi ke tiuj estas laŭ la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]]. La raportoj de la incidentoj devas esti verkitaj en la angla kaj devas enhavi fonton kaj, se tio eblas, lokon en Interreto. Por la difino de “[[malam-krimo]]”, I CARE uzas la nunan difinon kiu estis elpensita de OSCE – [[Oficejo por Demokrataj Institucioj kaj Homaj Rajtoj]] ([[ODIHR]]).<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.osce.org/odihr/73636|titolo=Hate crimes in the OSCE region : incidents and responses – annual report for 2009|jaro=2010|loko=Warsaw|eldoninto=OSCE-ODIHR|paĝoj=162}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://tandis.odihr.pl|titolo=TANDIS – Hate Crime info system|alirdato=14a de majo 2011|eldoninto=OSCE – Office for Democratic Institutions and Human Rights}}</ref> I CARE Malam-Krimaj Novaĵoj entenas artikolojn ekde la 1an de januaro 2010.<ref name=":0" /> == UNITED-Arkivoj ĉe IISH == UNITED kunlaboras kun la [[Internacia Instituto de Socia Historio]] (IISH), esplora instituto en Amsterdamo. La UNITED-sekretario, ankaŭ en Amsterdamo, ekde 1992 kolektis dokumentadojn pri multaj diversaj eŭropaj kontraŭrasismaj kaj kontraŭfaŝismaj grupoj kaj pri organizoj subtenantaj migrantojn kaj rifuĝintojn. La arkivo estis transdonita al la IISH en 1998. Ĝi konsistas el korespondado kun la kunligitaj organizoj; demandaroj pri la komenco de la reto kaj dokumentoj pri kampanjoj; dokumentado pri ĉirkaŭ 300 kontraŭrasismaj kaj kontraŭfaŝismaj grupoj kaj organizoj, kaj dokumentoj rilate al konferencoj organizitaj de UNITED, kun korespondado, dokumentoj pri preparado, subvencioj, partoprenantoj kaj gastigado.<ref name=":0">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.iisg.nl/archives/en/files/u/ARCH02099full.php|titolo=United for Intercultural Action Archives|eldoninto=International Institute of Social History}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Senlandlimisma reto]] * [[Kontraŭnaciismo]] * [[Kontraŭfaŝismo]] * [[Rifuĝinto]] * [[Azilo]] == Fontoj == {{Referencoj|colwidth=30em}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.unitedagainstracism.org/ Oficiala retpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220331224840/https://unitedfia.org/ |date=2022-03-31 }} * [http://www.un.org/en/events/racialdiscriminationday/ UN – Internacia Tago por la Forigo de Racia Diskriminacio] * [http://www.un.org/en/events/refugeeday/ UN – Monda Tago de Rifuĝinto] * [http://www.icare.to/ I CARE Interreta Centro Kontraŭ Rasismo en Eŭropo] * [http://socialhistory.org/ Internacia Instituto de Socia Historio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130402184923/http://socialhistory.org/ |date=2013-04-02 }} [[Kategorio:Kontraŭnaciismo]] [[Kategorio:Internaciaj neregistaraj organizaĵoj]] [[Kategorio:Homrajtprotektaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Kontraŭrasismaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj en Nederlando]] lacwek4gxdjitl3uxfd3u6uklxk6zmn 0 539378 9472244 8399844 2026-09-10T05:35:43Z Sj1mor 12103 9472244 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Periodo de Printempo kaj Aŭtuno''' ([[simpligita ĉina skribo]] 春秋时代, [[tradicia ĉina skribo]] 春秋時代, [[pinjine]] ''Chūnqiū Shídài'') estis periodo en la [[historio de Ĉinio]] de proksimume la jaroj 771 ĝis 476 antaŭ nia erao (aŭ laŭ kelkaj aŭtoritatoj el 722 ĝis 421 aŭ 403 antaŭ nia erao) kiu korespondas pli-malpli al la unua duono de la orienta [[dinastio Zhou]]. La nomo devenas de la ''[[Analoj de Printempo kaj Aŭtuno]]'', kroniko de la antikva ŝtato [[Lu]] de inter la jaroj 722 kaj 479 antaŭ nia erao, kiun oni tradicie asociigas kun [[Konfuceo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Ĉu (ŝtato)]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|antikva Ĉinio}} [[Kategorio:Historio de Ĉinio]] [[Kategorio:Dinastio Zhou]] i2lkrshcmmlzpiromaemj6g6rw6u16j 0 541747 9472211 9363589 2026-09-10T03:34:34Z Sj1mor 12103 9472211 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Hejmlaboro''' aŭ '''telelaboro''' estas maniero de [[laboro]] kaj por dunginto kaj aŭtonome en kiu almenaŭ gravan parton de la labora tempo oni faras en loko diferenca de la oficejo aŭ kutima laborloko pere de la uzado de la novaj [[teknologio]]j de la [[informado]] kaj la [[komunikado]].<ref> Buira, Jordi (2012). [https://books.google.com.ar/books?id=rEkmxA1Y2o4C&lpg=PP1&hl=es&pg=PP1#v=onepage&q&f=false ''El teletrabajo. Entre el mito y la realidad''.] UOC. </ref><ref>[https://web.archive.org/web/20090403022121/http://www.trabajo.gob.ar/teletrabajo/ «Teletrabajo» (html).] Ministerio de Trabajo, Empleo y Seguridad Social (Argentina). Arkivita el la originalo la 3an de aprilo 2009. Konsultita la 20an de marto 2020. «Para comprender el concepto es fundamental detallar que es una manera de organizar y realizar el trabajo a distancia con el uso de las tecnologías de la información y comunicación (TICS) en el domicilio del trabajador o en un lugar o establecimiento ajeno al empleador.» </ref> Ĉar temas pri relative moderna labormaniero, ankoraŭ oni dubas pri la ĝusta termino. La vorto ''hejmlaboro'' povas estis konfuza apud [[hejmtasko]] aŭ aliaj taskoj aŭ laboroj kiujn oni povas fari hejme. Aliaj alternativoj povus esti "teleleboro",<ref>[https://ca.wiktionary.org/wiki/telelabori el kataluna Viccionari]</ref> "jedistanca laboro", "aliloka laboro", "eksteroficeja laboro" kaj "ne-ĉeesta laboro", kiuj havus la avantaĝon, ke eble oni ne laboras precize en hejmoj, sed en aliaj ejoj for de la kutima laborejo, kiel ĉe hotelo, trajno, ktp. Tiukadre disvastiĝo de "aliloka laboro" foje helpis en la reloĝigo de senhomigitaj ruraj areoj. "Jedistanca laboro" estas la laboro farita je distanco uzante la TIK-oj ([[teknologio]]j de la [[informado]] kaj la [[komunikado]]) por produkti varojn, havaĵojn kaj servojn ĉu por dungantoj ĉu aŭtonome kaj vendi produktojn kaj servojn al eksteruloj. La necesaj TIK-oj por tiuj taskoj estas ĉefe [[komputilo]]j, [[Interreto]], [[poŝtelefono]], fiksa telefono kaj cidereca kamerao, inter aliaj. Ene de Interreto estas ĉefe la navigado per [[retejo]]j kaj la [[elektronika poŝto]]. Kaj, depende de la kazo, [[blogo]]j, [[retejo]]j, programaro de aŭtomata tradukado, tuja mesaĝado ([[babilejo]]) kaj telefonado IP (voIP). La [[Internacia Organizaĵo de Laboro]] difinas la hejmlaboron aŭ jedistancan laboron kiel maniero labori farita en loko malproksima de centra oficejo aŭ instalaĵoj de produktado, apartante la laboron disde la persona kontakto kun laborkolegoj kiuj ja estas en tiu oficejo kaj kiel la nova teknologio ebliĝas tiun apartigon faciligante la komunikadon. La [[Kronvirusa malsano de 2019]] devigis milionojn da laboristoj de la tuta mondo ĉefe dum la jaro [[2020]] foresti de siaj kutimaj laborlokoj, kaj multaj miloj el ili esploris interkonsente kun siaj dungintoj, aŭ eĉ sendepende por aŭtonomaj laboristoj, la eblojn fari saman aŭ similan laboron el siaj hejmoj. Tiu sistemo, nomita ĉu "dedistanca laboro" ĉu "hejmlaboro", iĝis kutimo, kio malfermis novajn sistemojn labori. Ekzemple kunsidojn oni povas fari lastatempe pere de [[videokonferenco]], retkonferenco, [[retkunsido]], aŭ telekonferenco. ==Vidu ankaŭ== * [[Hejma laboro]] * [[Videotelefonio]] ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Laboro]] [[Kategorio:Laboraj rilatoj]] [[Kategorio:Interretaj servoj]] [[Kategorio:Interreta kulturo]] 5ckk28isfsxnw0mya46krw7gbbgecjq 0 541910 9472228 9245221 2026-09-10T04:41:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472228 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Alizarino'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Alizaryna.svg|200px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kemia strukturo de la Alizarino''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Alizarin-3D-balls.png|200px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''3D Kemia strukturo de la<br />Alizarino''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Alizarin-sample.jpg|200px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Ruĝaj kristaloj de<br />Alizarino''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Dosiero:Rubia_tinctorum_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-123.jpg|100px]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''[[Rubiacoj|Rubia tinctorum]],<br />kiu enhavas ruĝan pigmenton''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Alternativa(j) nomo(j)''' |- |colspan="2" style="text-align: center;" |1,2-duhidrokso-antrakinono |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>'''C₁₄H₈O₄'''</center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=72-48-0 72-48-0 ] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.6056.html 6056] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/6293 6293] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||Ruĝ-orangecaj kristaloj |- |[[Molmaso]]||240.21 g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||1,54 g/cm³ |- |[[Fandopunkto]]||inter 279 kaj {{GdC|283}}<br />(inter 534 kaj {{GdF|541}};<br />inter 552 kaj 556 K) |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|430}} ({{GdF|806}}; 703 K) |- |[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||6,94 |- |'''Merck Index'''|| * 14,251 * 15,243 |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36|R36]] [[Listo da R-Deklaroj#R37|R37]] [[Listo da R-Deklaroj#R38|R38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S22|S22]] [[Listo da S-Deklaroj#S24|S24]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36|S36]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[http://www.labchem.com/tools/msds/msds/LC10590.pdf LabChem]{{404|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|271|280|302+352|305+351+338|312|332+313|337+313|362|403+233|405|501}} |-style="background: yellow; color: black" width=30% |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} Alizarino, aŭ '''C₁₄H₈O₄''' (ankaŭ konata kiel Mordanta ruĝo 11 kaj Turka Ruĝo), estas organika kombinaĵo kiu estis vaste uzata tra historio kiel grava ruĝa tinkturo, ĉefe por fiksiĝo en tekstilaj teksaĵoj. Historie ĝi devenas el plantoradikoj el la genro [[Rubiacoj|Rubio]]. En 1869, ĝi fariĝis la unua natura pigmento kiu estis sinteze produktita. Alizarino estas la plej uzata alnomo por indiki profunde ruĝan substancon, tamen la vorto estas uzata por aliaj ne-ruĝaj pigmentoj, tiaj kial alizarina verdo, alizarina bluo, alizarina flavo, ktp. Nuntempe alizarino uzatas kiel makulagento en biologiaj esploroj pro tio ke ĝi makulas liberan [[kalcio]]n kaj certajn kalciajn komponaĵojn verdaj aŭ klarpurpuraj. Alizarino daŭre uzatas kiel komerce ruĝa tinkturo, tamen malpli vaste ol antaŭ 100 jaroj. == Historio == [[Rubiacoj|Rubio]] estas vaste kultivata kiel kolorigilo por teksaĵoj ekde antikveco en centra [[Azio]] kaj [[Egiptio]], tie kie ĝi estis kultivita ĉirkaŭ 1500 a.K. Vestaĵoj kolorigitaj per la ruĝaj pigmentoj el la rubio estis trovitaj en la tombo de la [[faraono]] [[Tutanĥamono]] kaj en la ruinoj de [[Pompejo]] kaj antikva [[Korinto]]. En la [[Mezepoko]], [[Karolo la Granda]] stimulis la rubikultivadon. Rubio estis grande uzata kiel tinkturo en la Okcidenta Eŭropo en la fino de la mezepoka erao. Dum la 17-a jarcento, en [[Anglio]], alizarino estis uzata kiel ruĝa pigmento por la vestaĵaro de la Nova Armeo<ref>[https://books.google.com.br/books?id=sjkV8gKBBdEC&printsec=frontcover&dq=new+model+army&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjgsO-KwM7JAĥL2SYKHWIoDMgQ6AEIHTAA#v=onepage&q=new%20model%20army&f=false The Rise of the New Model Army], Mark A. Kishlansky</ref> en la parlamento. La distingiga ruĝa koloro daŭre estis uzata dum jarcentoj (kvankam ĝi same estis produktita ekde kelkaj insektoj kiel la kokinealoj<ref>[https://books.google.com.br/books?id=iRZ9CgAAQBAJ&pg=PT125&dq=alizarine+cochineal&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwj_k6eowc7JAhWDZCYKHR-mBcQQ6AEILzAD#v=onepage&q=alizarine%20cochineal&f=false Violin Varnish], Joseph Michelman</ref>, donante al la anglaj kaj britaj armeoj la kromnomon ''ruĝjakuloj''.<ref>[https://books.google.com.br/books?id=tCgyAQAAMAAJ&q=alizarine+Red+coat&dq=alizarine+Red+coat&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjqwZD5wc7JAĥE5yYKHavCD8sQ6AEIUzAG Nineteen Ninety Five Paint Questions Answered]</ref>. En 1804, la kemia fabrikanto de pigmentoj [[George Field]] (1777-1854), en [[Britio]], plibonigis teknikon por farado de ''rubia lago'' per traktado kun [[aluno]] kaj [[alkalo]], kiuj turnas la [[ekstraktaĵo]]n de akvosolvebla rubio en solidan kaj nesolveblan pigmenton. La rezulta ''rubia lago'' havas longedaŭran koloron, kaj povas plej efike uzati, tiam kiam miksita kun aliaj farboj. Dum la sekvaj jaroj, oni malkovris ke aliaj metalsaloj, inklude de tiuj enhavantaj [[fero]]n, [[stano]]n kaj [[kromo|kromion]], povas uzati anstataŭe al la aluno por doni rubibazajn pigmentojn el pluraj koloroj. Ĉi-ĝenerala metodo por kreado de kolorlagoj estis konataj dum jarcentoj, tamen ĝi estis simpligita en la fino de la 18-a jarcento kaj komence de la 19-a jarcento. En 1826, la franca kemiisto [[Pierre Jean Robiquet|Pierre Robiquet]] malkovris ke la rubia radiko enhavas du kolorigilojn, la alizarina ruĝo kaj la plej rapide paliĝanta ''purpurino'' ankaŭ konata kiel 1,2,4-trihidroksoantakinono. La alizarina kombinaĵo fariĝis la unua natura pigmento sinteze fabrikita en 1868, tiam kiam la germanaj kemiistoj [[Carl Gräbe]] (1841-1927) kaj [[Carl Liebermann]] (1842-1914), kiuj laboris en [[BASF]], malkovris metodon por produktado ekde la [[antraceno]]. Ĉirkaŭ la samepoko, la angla farbokemiisto [[William Henry Perkin]] (1838-1907) sendepende malkovris la saman sintezon, kvankam la grupo BASF registris ilian patenton antaŭ ol Perkin kun diferenco de nur unu tagon. Aliaj sinsekvaj esploroj, faritaj de Franz Julius Broenner<ref>[https://books.google.com.br/books?id=2gBLAAAAYAAJ&pg=PA367&dq=alizarine+Broenner&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjĜpuryM7JAĥHj5AKHdY4B5sQ6AEIJjAA#v=onepage&q=alizarine%20Broenner&f=false The Chemical News and Journal of Physical Science]</ref> kaj Hermann Gutzkow<ref>[https://books.google.com.br/books?id=L5JDpCWQH8AC&pg=PA68&dq=alizarine+Broenner&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjĜpuryM7JAĥHj5AKHdY4B5sQ6AEIPTAD#v=onepage&q=alizarine%20Broenner&f=false Chemical News]</ref>, en 1871, malkovris ke la [[antraceno]] povas ekstraktiĝi elde la [[gudro|karba gudro]] pli malfrue stimulis la gravecon kaj disponeblecon pri la artefarita sintezo de alizarino. == Homoj ligitaj al esplorado de alizarino == <center> <Gallery> Old_Town_Hall_Berkhamsted.jpg|<center>[[George Field]]<br />([[1777]]-[[1854]]) Carl_Graebe_1860-07-13.jpg|<center>[[Carl Gräbe|Karlo Grabo]]<br />([[1841]]-[[1927]]) Carl_Liebermann_Berlin.jpg|<center>[[Carl Liebermann|Karlo Libermano]]<br />([[1842]]-[[1914]]) William_Henry_Perkin.jpg|<center>[[William Henry Perkin]]<br />([[1838]]-[[1907]]) </center> </Gallery> </center> == Literaturo == * [http://www.chemicalbook.com/CASEN_72-48-0.htm Chemical Book] * [http://www.sigmaaldrich.com/catalog/substance/alizarin240217248011?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich] * [http://www.scbt.com/pt/datasheet-214519-alizarin.html Santa Cruz Biotechnology] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304192447/http://www.scbt.com/pt/datasheet-214519-alizarin.html |date=2016-03-04 }} * [http://chemicalland21.com/specialtychem/nh/ALIZARIN.htm Chemicalland21] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170717014825/http://chemicalland21.com/specialtychem/nh/ALIZARIN.htm |date=2017-07-17 }} * [https://books.google.com.br/books?id=A8VvfFbNBIcC&pg=PA10&lpg=PA10&dq=72-48-0+chemicalland21&source=bl&ots=AxVqXAiAnB&sig=1gHKfgULCp9J-fkfU54ĝ05fvqU&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwigwJ_ElMzJAhWEWpAKHYSoBwQ4ChDoAQhEMAY#v=onepage&q=72-48-0%20chemicalland21&f=false Handbook of Biological Dyes and Stains: Synthesis and Industrial Applications], R. W. Sabnis * [https://books.google.com.br/books?id=EzDbTL9Oah0C&pg=PA14&dq=alizarin&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjAuITjlMzJAĥBh5AKHe1cAZAQ6AEILTAB#v=onepage&q=alizarin&f=false Handbook of Acid-Base Indicators], R. W. Sabnis * [https://books.google.com.br/books?id=4k8sBgAAQBAJ&pg=PA4&dq=alizarin&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjAuITjlMzJAĥBh5AKHe1cAZAQ6AEINTAC#v=onepage&q=alizarin&f=false Pigment Compendium: A Dictionary of Historical Pigments], Nicholas Eastaugh, Valentine Walsh, Tracey Chaplin, Ruth Siddall * [https://books.google.com.br/books?id=09yb-NyjHewC&pg=PA316&dq=alizarin&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjAuITjlMzJAĥBh5AKHe1cAZAQ6AEISTAE#v=onepage&q=alizarin&f=false The Chemistry of Heterocyclic Compounds, Nitrogen with Four Rings], C. F. Allen == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Portalo|Kemio}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Pigmentoj]] [[Kategorio:Aromataj kombinaĵoj]] r81jqh04ekk1jmk7ixkbeg0ehbv33kn 0 545876 9472280 9386630 2026-09-10T06:10:05Z Sj1mor 12103 9472280 wikitext text/x-wiki {{Alinomu|Dormumo|vd la Diskutpaĝon}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Marmota marmota Alpes2.jpg|eta|200ra| La marmotoj (''[[Marmota marmota]]'') vintrodormiĝas.]] [[Dosiero:Brown-bear-in-spring.jpg|eta|200ra|maldekstre|Printempa urso, tre maldika ĉar ĝi ĵus eliris el [[vintrodormo]].]] [[Dosiero:Sa cumin.jpg|eta|200ra|La semoj povas resti dormantaj jarojn. Kumino, ''[[Cuminum cyminum]]''.]] '''Dormiĝo''' estas en [[biologio]] eniro en [[vintrodormo]] nome periodo en la biologia ciklo de [[organismo]] en kiu la kresko, la disvolviĝo kaj fizika aktiveco ĉesas portempe. Tio draste malpliigas la metabolan aktivecon permesante, ke la organismo konservu energion. La dormado tendencas esti tre rilata kun la mediaj kondiĉoj. La organismoj kapablas samtempigi sian fazon de dormiĝo kun la medio laŭ du tipoj, nome antaŭdiraj aŭ postdiraj. La antaŭdira dormiĝo okazas kiam organismo eniras en la fazo de dormado antaŭ la alveno de la malfacilaj kondiĉoj. Por ekzemplo multaj plantoj uzas la fotoperiodon nome la malpliiĝon de la taglumdaŭro aŭ de la temperaturo por antaŭdiri la alvenon de la vintro. La postdira dormiĝo okazas kiam organismo eniras en dormado post la alveno de la malfacilaj kondiĉoj. Tiu tipo oftas en regionoj kun klimatoj kiuj fluktuas neantaŭvideble. Se la subitaj klimataj ŝanĝoj povas konduki al alta [[mortindico]] inter animaloj kiuj dependas el la postdira dormiĝo, tiu permesas al ili resti aktivaj dum pli da tempo kaj tio havigas al ili avantaĝojn en la uzado de la disponeblaj rimedoj. == Bibliografio == * Bentsink L & Koornneef M, 2008. Seed Dormancy and germination: Arabidopsis Book. American Society of Plant Biologist. * Bewley JD, Black M. (1994). Seeds: physiology of developmen and germination, 2nd edn. New York, London: Plenum Press. * Black M, Butler J, Hughes M. (1987). Control and development of dormancy in cereals. In: Mares DJ, ed. Fourth International * Symposium on Pre-Harvest Sprouting in Cereals, Boulder, Co. USA: Westview Press, 379-92. * Scholar team (2002) SQA Adv. Higher Biology; Environmental Biology. p 93-95 [[Heriot-Watt University]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Planta fiziologio]] [[Kategorio:Fiziologio]] [[Kategorio:Etologio]] c2dkw7zcnadg4ihh07o7kk6ilo2k2nu 0 556745 9472282 9344194 2026-09-10T06:10:17Z Sj1mor 12103 9472282 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Avela muskardeno |dosiero = Haselmaus.JPG |dosiero larĝo=300px |priskribo de dosiero = Avela muskardeno (''Muscardinus avellanarius'') |regno2 = besto |ordo = [[Ronĝulo]]j ''Rodentia'' |subordo = [[Sciuromorfoj]] ''Sciuromorpha'' |familio = [[Gliredoj]] ''Gliridae'' |subfamilio = ''Leithiinae'' |genro = [[Muskardeno]] ''Muscardinus'' |dunomo = Muscardinus avellanarius |dunomo aŭtoritato = ([[Karolo Lineo|Linnaeus]]), 1758 |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Muscardinus avellanarius distribution.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''avela muskardeno''' aŭ '''ordinara muskardeno''' (''Muscardinus avellanarius'') estas musosimila, [[Noktulo|nokta]] [[Ronĝuloj|ronĝulo]] en la familio de la [[gliredoj]] (''Gliridae'') kaj la sola vivanta specio en la genro [[muskardeno]] (''Muscardinus''). == Priskribo == La muskardeno pezas 15 ĝis 40 gramojn kaj atingas longecon ĝis preskaŭ 15&nbsp;cm; la [[vosto]] havas preskaŭ la duonon (5,8 ĝis 6,8&nbsp;cm) de la longeco. La [[felo]] estas flava-bruneta ĝis ruĝa-bruneta kun blanka makulo ĉe gorĝo kaj brusto, ĉe la vosto ĝi estas plejofte iom pli malhela. La muskardeno iĝos 3 ĝis 4 jaroj en la naturo kaj estos seksmatura kun unu jaro. == Manĝoj == La muskardeno manĝas [[burĝono]]jn, [[Semo (planto)|semojn]], [[bero]]jn, [[insekto]]jn, birdajn ovojn, malgrandajn [[senvertebruloj]]n, [[juglando]]jn kaj [[avelo]]jn. Ĝi do apartenas al [[ĉiomanĝanto]]j. == Naturaj malamikoj == La naturaj ĉefmalamikoj de la muskardeno estas [[ruĝa vulpo]] (''Vulpes vulpes''), [[neĝmustelo]] (''Mustela nivalis'') kaj [[ermeno]] (''Mustela erminea''). Pliaj malamikoj estas [[musteloj]] (''Mustela''), [[akcipitroformaj birdoj]] kaj [[strigoformaj birdoj]], ekz. [[turstrigo]] (''Tyto alba'') kaj [[arbarstrigo]] (''Strix aluco''). Ĉar ĝi ne povas defendi sin, muskardenoj estas fuĝaj bestoj. Dum la portempa [[vintrodormo]] ĝi estas kelkfoje elterigata kaj manĝata de [[apro]]j (''Sus scrofa''). == Eksteraj ligiloj == * En la germana vikipedio: [[:de:Haselmaus|Haselmaus]] * [[Gliredoj]] * [http://www.biolib.cz/en/taxonnames/id20703/ http://www.biolib.cz/en/taxonnames/id20703/] * [http://www.literatura.bucek.name/mamuloj/mamuloj.html http://www.literatura.bucek.name/mamuloj/mamuloj.html] {{Projektoj}} [[Kategorio:Gliredoj]] c9cp0nkkzwmr0i74k5bdwue96nctequ 0 564583 9472084 8525835 2026-09-09T16:18:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472084 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 24988 ''Alainmilsztajn'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 24988 Alainmilsztajn |Aliaj_nomoj = '''1998 MM₂''' ; 2000 AK₇₅ |Dato_de_malkovro = {{dato|19|junio|1998}} |Malkovrinto = [[OCA-DLR Asteroid Survey|ODAS]] |Loko_de_malkovro = [[Caussols]] ([[Francio]]) |Epoko = 2457600.5 {{dato|31|julio|2016}} TDB |Granda_duonakso = 359,816 [[1 E9 m|Gm]] (2,405 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 308,702 Gm (2,064 AU) |Apoapsido = 410,931 Gm (2,747 AU) |Discentreco = 0,1421 |Periodo = 1362,485&nbsp;[[tago]]j&nbsp;(3,730&nbsp;[[jaro]]j) |Klinangulo = 4,717° |Meza_anomaliangulo = 171,326°<br />[[Epoko (astronomio)|Epoko]] : {{dato|31|julio|2016}} |Longitudo_de_suprenira_nodo = 203,016° |Argumento_de_periapsido = 233,653° |Terdistanco_min = 161,720 [[1 E9 m|Gm]] (1,0810 [[Astronomia unuo|AU]]) |Rotacia_periodo = ~0,119 [[tago]] (~2,85 [[horo]]j) |Absoluta_magnitudo = 15,0 }} '''24988 ''Alainmilsztajn''''' estas asteroido de la ĉefa [[asteroida zono]] malkovrita la {{daton|19|junio|1998}} de la teamo de la astronoma kampanjo ''[[OCA-DLR Asteroid Survey]]'' (ODAS) elde la [[Observatorio]] de la [[altebenaĵo de Calern]], en [[Caussols]] ([[Alpes-Maritimes]], [[Francio]]). == Nomo == Ĝi estis nomita en memoro de la franca [[partikla fiziko|partikla fizikisto]] kaj [[astronomo]] ''Alain Milsztajn'' ([[1955]]–[[2007]]),<ref>[http://www.refletsdelaphysique.fr/articles/refdp/pdf/2007/04/refdp_6_whole_issue.pdf Alain Milsztajn (1955-2007), nekrologo ; paĝo 30-a de ''Reflets de la Physique'', n°6, oktobro 2007] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160820154658/http://www.refletsdelaphysique.fr/articles/refdp/pdf/2007/04/refdp_6_whole_issue.pdf |date=2016-08-20 }} {{lingvokodo|fr}}</ref> kiu laboris ĉe la Servejo de Partikla Fiziko de la franca [[Komisarejo pri atoma energio kaj alternativaj energioj|Komisarejo pri atoma ernegio]] en [[Saclay]], kie li fakiĝis pri la strukturo de la [[protono]] kaj la serĉo de [[galaksio|galaksia]] [[malluma materio]] per efiko de [[gravita lenso]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|24988-alainmilsztajn-1998-mm2}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (24001–25000)#24951-25000|Listo de asteroidoj (24001 – 25000)]] |antaŭ = [[(24987) 1998 KA65|(24987) 1998 KA₆₅]] |periodo = '''24988 ''Alainmilsztajn''''' |post = [[(24989) 1998 MG13|(24989) 1998 MG₁₃]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:Alainmilsztajn}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de OCA-DLR Asteroid Survey]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998]] e4h696zhnvzjj3b61h8x1p0pm9lam9u 0 569200 9472417 8399418 2026-09-10T11:38:10Z Kani 670 9472417 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}}{{Informkesto homo}} '''Pedro SANZ''' estas [[Hispanio|hispana]] [[Esperantistoj|esperantisto]] en la rondoj de la [[Sennacieca Asocio Tutmonda]] (SAT). Sanz estas membro kaj estrarano de [[SAT]], [[SATeH]] kaj partoprenas en la vivo de diversaj Esperanto organizoj. Li zorgas pri la libroservo kaj pri la retejo de SATeH<ref>[http://www.nodo50.org/esperanto/]</ref> el 2003. Li estis ĉefa organizanto de la [[86-a SAT-Kongreso 2013|86-a SAT-Kongreso]] okazinta inter la 28-a de julio kaj 4-a de aŭgusto en Madrido. Li estis membro de la Plenumkomitato de SAT el 2015 kaj ĉefa redaktoro aŭ kunordiganto de la redakta teamo de la gazeto ''[[Sennaciulo]]''. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Vivtempo|Sanz, Pedro|nekonata}} [[Kategorio:Hispanaj esperantistoj]] as3l4dssl06ntfslqx666c8kmu6w72t 0 572644 9472403 9367328 2026-09-10T11:05:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472403 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Antonio|Antal]] Bejczy''' [bejci], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Bejczy Antal''' estis [[Hungario|hungara]]-[[Usono|usonana]] [[inĝeniero]], [[fizikisto]], [[Kosmoesploro|kosmoesploristo]], [[inventisto]]. Antal Bejczy [http://stoffangyorgy.blogspot.hu/2015/07/in-memoriam-prof-dr-bejczy-antal.html] naskiĝis la {{daton|16|januaro|1930}} en ekstera parto de [[Ercsi]], li mortis la {{daton|25|junio|2015}} en [[Kalifornio]] en [[Arcadia]]. == Biografio == Antal Bejczy frekventis jezuitan [[gimnazio]]n en [[Kalocsa]], poste li ne havanta ŝancon al la universitato pro la tiama politiko li eklaboris en [[fabriko]]. Baldaŭ li studis laŭ vespera kurso en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Teknikuniversitato de Budapeŝto]]. Post falo de la [[Hungara revolucio de 1956]] li interrompis la lernadon kaj disidis al [[Norvegio]]. En [[1963]] li finis la lernadon, post la [[diplomo]] li estis [[asistanto]] en universitato en [[Oslo]]. En [[1966]] li ricevis [[stipendio]]n en Kalifornio, kie li okupiĝis pri [[roboto]]j kaj spacoveturadoj. En [[1971]] li kreis gravan parton de spacveturiloj "Pathfinder" kaj "Sojourner". En [[1983]] li estis katedrestro en [[St. Louis]]. Li kreis resume 6 [[patento]]jn, en [[1969]] li pensiuliĝis. Li ricevis hungarajn kaj usonajn [[premio]]jn inter 1987-1991. == Fontoj == * [http://www.magtudin.org/Cuth_Janos_Magyarsagtudatunk_forrasvidekei_mtf_11.pdf hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 67-a paĝo)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140331150259/http://www.magtudin.org/Cuth_Janos_Magyarsagtudatunk_forrasvidekei_mtf_11.pdf |date=2014-03-31 }} * [http://www.merleg-digest.eu/elhunyt-bejczy-antal-professzor/ hungarlingva biografio kun foto]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.szellemitulajdon.hu/cikkek/arcok-a-multbol/bejczy-antal/1080/bejczy-antal.html hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.urvilag.hu/almuk_a_vilagur/20150705_bejczy_antal_1930_2015 hungarlingva biografio kun foto] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bejczy Antal}} [[Kategorio:Hungaraj elektroinĝenieroj]] [[Kategorio:Hungaraj fizikistoj]] [[Kategorio:Usonaj fizikistoj]] 31t4d4pjo9i7z7b8dws39s9btgt1e9p 0 572940 9472153 9197168 2026-09-09T23:33:23Z Chongkian 89456 9472153 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} [[File:Nalaikh Mosque - Friday Prayer.jpg|thumb|Ĥutba]] La '''Ĥutba''' aŭ '''Ĥutbah''' (en [[Araba lingvo|araba]]: خطبة ''khuṭbah'', {{lang-tr|hutbe}}), kaj de tie en [[Esperanto]] ''ĥutbao'', ''ĥutbaho'' aŭ ''ĥutbo'', estas [[araba]] [[vorto]] kiu utilas kiel la unuaranga formala okazo por publika [[Prediko|predikado]] en la tradicio de [[Islamo]]. Tiaj predikoj okazas regule, kiel preskribita de la instruoj de ĉiuj juraj skoloj. La islama tradicio povas esti formale ĉe la ''dhuhr'' (tagmeza) kongregado de la [[vendreda preĝo]]. Aldone, similaj predikoj okazas por la islamaj festivaloj. == Bibliografio == {{Projektoj}} * Gaffney, Patrick D. "Khutba." ''Encyclopedia of Islam and the Muslim World''. Eldonita de Martin, Richard C. Macmillan Reference, 2004. vol. 1 p.&nbsp;394. 20 April 2008 * Hoiberg, Dale; Ramchandani, Indu. ''Student's Britannica India''. Popular Prakashan, 2000. * Hovannisian, Richard G; Sabagh, Georges. ''Religion and Culture in Medieval Islam''. [[Cambridge University Press]], 2000. * Jones, Linda, ''Preaching and Sermons,'' in Muhammad in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Prophet of God (2 vols.), Eldonita de C. Fitzpatrick kaj A. Walker, Santa Barbara, ABC-CLIO, 2014, Vol. II, pp.&nbsp;478–482. ISBN 1610691776 * Lewis, Bernard. ''From Babel to Dragomans: Interpreting the Middle East''. [[Oxford University Press]], 2004. * Wensinck, A.J. ''Encyclopaedia of Islam''. Eldonita de: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2008. Brill Online. 20a de Aprilo 2008 {{ĝermo|islamo}} [[Kategorio:Arabaj vortoj]] [[Kategorio:Islama terminologio]] s0z1xr6rpjn5zbnw13b83qi1mpfz5vu 0 577677 9472269 9132990 2026-09-10T05:59:39Z Sj1mor 12103 9472269 wikitext text/x-wiki '''Alandalusa klasika muziko''' ({{lang|ar|طرب أندَلُسي}}), araba transliterumado ''ṭarab andalusi'', {{lang-es|música andalusí}}) estas stilo de [[araba muziko]] trovata en diferencaj stiloj tra [[Magrebo]] ([[Alĝerio]], [[Maroko]], kaj je pli malalta grado en [[Tunizio]] kaj [[Libio]] en la formo de la stilo ''ma'luf''). Ĝi originis el la muziko de [[Al-Andalus]] (islama Iberio) inter la 9a kaj 15a jarcentoj. Kelkaj el ties poemoj estis komponitaj de aŭtoroj kiaj Al-Ŝuŝtari, Ibn al-Ĥatib kaj Al-Mu'tamid ibn Abbad. Orkestroj de Alandalusa klasika muziko etendiĝas tra Magrebo, ekzemple en la jenaj urboj: * [[Alĝerio]]: [[Tlemcen]], [[Nedroma]], [[Ĉerĉelo]], [[Alĝero]], [[Bejaia]], [[Blida]], [[Konstantino (Alĝerio)|Konstantino]], [[Annaba]], [[Souk Ahras]], [[Sidi Bel Abbès]], [[Orano]], [[Koléa]], [[Blida]], [[Mostaganem]] ** En [[Alĝerio]], estas tri ĉefaj stiloj aŭ skoloj nome: *** La ''garnati'' de la regiono de [[Tlemcen]]. *** La ''sana'a'' de la regiono de [[Alĝero]]. *** La ''ma'luf'' en la oriento de la lando en [[Konstantino (Alĝerio)|Konstantino]] kaj [[Annaba]]. * [[Maroko]]: [[Feso]], [[Tetuano]], [[Sala (Maroko)|Sala]], [[Uĥda]], [[Rabat]], [[Tanĝero]], [[Ŝaŭeno]], [[Safi]] ** La Taraba ''Al-Âla'', signife "instrumenta muziko", male al la religia muziko kiu estas ĉefe voĉa<ref name="Guerbas2002">{{citaĵo el libro|editor1= Samrakandi, Mohammed Habib|editor2= Aous, Rachid|author=Guerbas, Rachid|titolo=Horizons Maghrebins: Le droit à la mémoire|chapter=Chante et musique de la nawba ou nûba algérienne|chapterurl=https://books.google.com/books?id=ogQLKLjgaHEC&pg=PA25|jaro=2002|eldoninto=Presses Universitaire du Mirail|location=Toulouse|isbn=978-2-85816-657-2|page=25}}</ref> hegemonias. ** La ''garnati'' de la skolo de [[Tlemcen]] estas ludata ĉefe en [[Uĥda]]. * [[Tunizio]]: [[Tunizo]], [[Tistur]], kaj [[Kajruano]]. * [[Libio]]: [[Tripolo]] ** En [[Tunizio]] kaj [[Libio]], la ''ma'luf'' estas ĉefa stilo. * Ekster Magrebo ekzistas la Israela Alandalusa Orkestro, kiu ludas klasikan Alandalusan muzikon pere de ''pijjut'' el la tradicio de la [[Sefardoj]]. Ili uzas instrumentojn kiaj [[al-Udo]] ([[liuto]]), ''rebab'' (''rebec''), ''darbuka'', ''taarija'' ([[tamburino]]), kanun ([[Citro (moderna muzikilo)|citro]]), kaj [[kemenĉeo]]. Pli ĵuse, aliaj instrumentoj estis aldonitaj al la ensemblo, kiaj la [[piano]], [[kontrabaso]], [[violonĉelo]], kaj eĉ [[banĝo]], saksofonoj, kaj [[klarneto]]j, kvankam tiuj estas raraj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Farmer, Henry George (1978). Historical facts for the Arabian musical influence. Ayer Publishing. ISBN 978-0-405-08496-6. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.andalus.com/ Nuntempa Alandalusa muziko]{{404|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.youtube.com/watch?v=PKR_elb-U9U Kanto de alandalusmuzika grupo] (Turat Al Andalus) dum la [[73-a Hispana Kongreso de Esperanto]]. [[Kategorio:Alĝeria muziko]] [[Kategorio:Libia muziko]] [[Kategorio:Maroka muziko]] [[Kategorio:Nordafrika muziko]] [[Kategorio:Al-Andalus]] [[Kategorio:Klasika muziko]] 8b6umvu1jvbsmdbyynwm2czyhbxbc2k 0 583451 9472188 9100116 2026-09-10T00:22:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472188 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Akroleino'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Propenal.svg|150ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Akroleino''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Acrolein 3D.png|150ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia strukturo de la Akroleino''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big><br /> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * 2-propenalo * Akraldehido * Alila aldehido * Etilena aldehido * Akrilaldehido * Akvalino |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|3|H|4|O}}'''</big></center></big>''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=107-02-8 107-02-8] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.7559.html 7559] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/7847 7847] |- |'''Merck Index'''||15,119 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora ĝis flava<br />likvaĵo kun irita odoro. |- |[[Molmaso]]||56.06 g·mol^-1 |- |[[Denseco]]||0.839 g cm⁻³ |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|−88}} |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|53}} |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4017}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|−26}} |- |[[Memsparka temperaturo]]||{{GdC|278}} |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]: * 267 g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||46 g/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R11|R11]] [[Listo da R-Deklaroj#R24/25|R24/25]] [[Listo da R-Deklaroj#R26|R26]] [[Listo da R-Deklaroj#R34|R34]] [[Listo da R-Deklaroj#R50|R50]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S23|S23]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S28|S28]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/37/39|S36/37/39]] [[Listo da S-Deklaroj#S45|S45]] [[Listo da S-Deklaroj#S61|S61]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|F|T+}}{{Danĝerosimboloj|N}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|05}}{{GHS Piktogramo|06|09}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|225|300+330|311|314|410}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|260|280|301+310|304+340|305+351+338|370+378}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo ({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Akroleino''' estas la plej simpla nesaturita [[aldehido]], senkolora likvaĵo kun akra malagrabla odoro. La odoro je bruligita graso, kiam kuiroleo varmiĝas ĝis ties fumpunkto, kaŭzatas de la [[glicerolo]] kiam la bruliga graso transformiĝas en akroleino. Industrie ĝi estas produktata el la [[propeno|propileno]] kaj ĉefe uzatas kiel biocido kaj kemia konstrubloko pro kreado de aliaj kemiaj komponaĵoj, tia kia la [[aminoacido]] [[metionino]]. Akroleino estas alte toksa brulema substanco kun ekstreme forta larmigaj proprecoj. Sub [[meditemperaturo]], akroleino estas likvaĵo kun iom da volatileco kaj brulemeco iom simila al tiu de la [[acetono]], kaj rapide transformiĝas en vaporo kiam hejtata. Akroleino estas komerce produktita ekde 1938. En 1995, la tutmonda produktado de akroleino atingis 113 mil tunojn ĉiujare. Pro ĝia antimikroba aktiveco, akroleino uzatas kiel agento por kontrolado de mikrobo-kreskado en manĝo-industrio, per tio kontrolante la nivelojn de korodo kaj ŝtopo en la produktada procezoj. Etaj kvantoj da akroleino formiĝas kaj disiriĝas tra la atmosfero kiam arboj, [[tabako]], plantoj, [[benzino]] kaj [[oleo]] brulas. Akroleino uzatas kiel pesticido en la kontrolo de pestoj, [[trudherbo]]j, bakterio kaj [[moluskoj]]. La urba atmosfero enhavas averaĝan koncentriĝon je 0.006 ppm de akroleino. [[William Ramsay]] sugestis al la Brita Ministerio pri Milito ke la akroleino estus uzata kontraŭ milit-malamikoj<ref>[https://www.chemistryworld.com/podcasts/acrolein/9438.article Chemistry World]</ref> kaj ĝi fakte estis uzata kiel '''larmiga gaso'''. == Sintezoj == * Akroleino povas prepariĝi per parta oksidado de [[propeno]] aŭ per reakcio de la [[acetaldehido]] kun [[formaldehido]], konata kiel aldola kondensiĝo. Ĉi-kondensiĝo estis disvolvita de la entrepreno Degussa en 1930, sed ĝia produktado komencis nur en 1942:<ref>[https://pt.scribd.com/document/233494287/Degussa-Developed-Te-First-Industrial-Acrolein-Synthesis-in-the-Early-1930s Scribd.com]</ref>. [[Dosiero:Synthesis_of_acrolein.svg|500ra|eta|centre|<center>Sintezo de Akroleino per aldola kondensiĝo.'''.<center>]] * Ĉi-metodo estis nuntempe anstataŭata per la Metodo Sohio: [[Dosiero:Sohio-Verfahren_Acrolein.svg|500ra|eta|centre|<center>Sintezo de Akroleino laŭ la Metodo Sohio.'''.<center>]] * Depende de la kondiĉoj, [[propeno|propileno]] povas estigi akroleinon, '''akrilatan acidon''' aŭ [[acetono]]: [[Dosiero:Oxygen propylene reactions.png|400ra|eta|centre|<center>Eblaj sintezoj ekde la [[Propeno|propileno]].'''.<center>]] * Akroleino estas preparebla per varma senhidratigo de la [[glicerolo]] en ĉeesto de [[sulfata acido]]: [[Dosiero:Acrolein from glycerol dehydration.svg|500ra|eta|centre|<center>Sintezo de akroleino per varma senhidratigo de la [[glicerolo]].'''.<center>]] Per varmigado de la kuiroleo la [[glicerolo]] malkomponiĝas per akvo kaj akroleino. Pro tio oni sentas okulardon dum fritadoprocezoj. == Reakcioj == * Akroleino, estante nesaturita aldehido, elmontras reakciajn karakterizaĵojn kaj de [[alkeno|olefinoj]] kaj de la [[aldehido]]j. Tiamaniere ke la akroleinoj estigas acetalojn: ::<math>\mathsf{H_2C\text{=}CH\text{-}CHO + H_2O \rightarrow H_2C\text{=}CHC\text{-}H(OH)_2}</math> * Ĝia aldehida grupo facile oksidiĝas al karboksilo: ::<math>\mathsf{H_2C\text{=}CH\text{-}CHO \xrightarrow[]{[O]} H_2C\text{=}CH\text{-}COOH}</math> * Per hidrogenigo ĝi reduktiĝas al alkoholo: ::<math>\mathsf{H_2C\text{=}C\text{-}CHO \xrightarrow[]{[H]} H_2C\text{=}CH\text{-}CH_2OH}</math> * La karbonila grupo de la akroleino konjugas kun la duobla ligilo, kio rezultas en ĝia alta reakciemo antaŭ nukleofilaĵoj, kun aldono okazanta en la β-karbonatomo: ::<math>\mathsf{H_2C\text{=}CH\text{-}CHO + HX \rightarrow XH_2C\text{-}CH_2\text{-}CHO \ \ \ X=OH, Hal, RO, RS}</math> * [[Halogenido]]j estas aneksitaj al la akroleino pro la duobla ligilo por formi duhalogenidan derivaĵon, kiu poste rompas la hidrogenan halogenidon por formado de '''α-halogenidakroleino''': ::<math>\mathsf{H_2C\text{=}CH\text{-}CHO + Hal_2 \rightarrow HalH_2C\text{-}CHHal-CHO}</math> ::<math>\mathsf{HalH_2C\text{-}CHHal-CHO \rightarrow H_2C\text{=}CHal\text{-}CHO + HHal}</math> * Pro la ĉeesto de elektron-retiriĝanta aldehida grupo konjugata al la duobla ligilo, la akroleino estas duenofilo kaj reakcias kun duenoj por formi cikloaldonajn produktojn, konatajn kiel '''Reakcio de Diels-Ader''': [[Dosiero:Diels-Alder5-fr.svg|350ra|eta|centre|<center>Reakcio de Diels-Alder por la akroleino.'''.<center>]] == Literaturo == * [http://www.orgsyn.org/demo.aspx?prep=CV1P0015 Organic Synthesis] * [https://www.atsdr.cdc.gov/substances/toxsubstance.asp?toxid=102 Agency for Toxic Substances & Disease Registry] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170427194157/https://www.atsdr.cdc.gov/substances/toxsubstance.asp?toxid=102 |date=2017-04-27 }} * [http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB1767603.htm Chemical Book] * [http://chemicalland21.com/industrialchem/organic/ACROLEIN.htm Chemicalland21] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160214162751/http://chemicalland21.com/industrialchem/organic/ACROLEIN.htm |date=2016-02-14 }} * [https://books.google.com.br/books?id=B3qXQswP8zIC&pg=PA1&dq=acrolein&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjazPDClPnSAhWCipAKHanyCWA4ChDoAQgZMAA#v=onepage&q=acrolein&f=false Eisler's Encyclopedia of Environmentally Hazardous Priority Chemicals] Ronald Eisler * [https://books.google.com.br/books?id=T2ArAAAAYAAJ&pg=PA27&dq=acrolein&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjSvv7-lfnSAhVCkJAKHZKHDpY4FBDoAQgfMAE#v=onepage&q=acrolein&f=false Emergency and Continuous Exposure Limits for Selected Airborne Contaminants] == Kunrilataj kemiaĵoj == <center> <Gallery> Structural formula of trans-crotonaldehyde.svg|<center><big>[[Krotonaldehido]]</big></center> Acryls%C3%A4ure.svg|<center><big>[[Akrilata acido]]</big></center> Glutaraldehyd.svg|<center><big>'''Glutaraldehido'''</big></center> Acrylamid.svg|<center><big>[[Akrilamido]]</big></center> </Gallery> </center> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Metionino]] * [[Akrilata acido]] * [[Aminoacido]]j * [[Akrilamido]] * [[Glicerolo]] * [[Formaldehido]] {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Aldehidoj]] o8mgdlafl8g409kwglp1zbvrnn87cdf 0 583455 9472187 8761659 2026-09-10T00:20:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472187 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''2-Propenata acido'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Acryls%C3%A4ure.svg|150ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Akrilata acido''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Acrylic acid 3D.png|200ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia strukturo de la Akrilata acido''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big><br /> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Akroleata acido * Etilenakarboksilata acido * Propenata acido * Vinilformiata acido * Propenata acido |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|2|H|3|COOH}}'''</big></center></big>''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=79-10-7 79-10-7] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.6333.html 6333] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/6581 6581] |- |'''Merck Index'''||15,121 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora kaj travidebla likvaĵo<br />kun akre acida odoro |- |[[Molmaso]]||72.0627 g·mol^-1 |- |[[Denseco]]||1.051 g cm⁻³ |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|14}} |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|141}} |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4224}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|68}} |- |[[Memsparka temperaturo]]||{{GdC|429}} |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]: * Tute solvebla kun [[akvo]], [[etanolo|alkoholoj]]<br />kaj [[duetila etero|eteroj]]. |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||2590 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R10|R10]] [[Listo da R-Deklaroj#R20/21/22|R20/21/22]] [[Listo da R-Deklaroj#R35|R35]] [[Listo da R-Deklaroj#R50|R50]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/37/39|S36/37/39]] [[Listo da S-Deklaroj#S45|S45]] [[Listo da S-Deklaroj#S61|S61]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xn|C}}{{Danĝerosimboloj|N}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|05}}{{GHS Piktogramo|07|09}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|226|332|312|302|314|335|400}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|261|273|303+361+353|304+340|310|305+351+338}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo ({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Akrilata acido''' estas organika kombinaĵo, plej simpla nesaturita [[karboksilata acido]], konsistante je unu vinila grupo (C=C-) rekte ligita al la radikalo karboksila. Ĝi estas senkolora likvaĵo kun akre acida odoro, kaj miksiĝas kun [[akvo]], [[etanolo|alkoholoj]], [[duetila etero|eteroj]] kaj [[kloroformo]]. Pli ol milionoj da tunoj estas ĉiujare produktitaj. Biologie, kelkaj specioj de algoj ankaŭ produktas akrilatan acidon. Testoj faritaj en ratoj elmontras ke la akrilata acido estas [[embrio]]toksa kaj teratogenagento, tamen, ĝi ne estas klasita kiel homa karcinomogenera. Toksiĝoj povas okazi per inhlado, ingestado aŭ kontakto kun okuloj kaj haŭto. == Sintezoj == === Sintezo 1 === * Depende de la kondiĉoj, [[propeno|propileno]] povas estigi [[akroleino]]n, '''akrilatan acidon''' aŭ [[acetono]]: * Preparado de '''akroleino''' per interagado de '''propileno''' kun '''oksigeno''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 3 [[Dosiero:Propylene 3D 2.png|propileno|90ra]] + 3 [[Dosiero:ModeleMoleculaire-O2.png|oksigeno|50ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Acrolein 3D.png|akroleino|80ra]] + [[Dosiero:Acrylic acid 3D.png|akrilata acido|80ra]] + [[Dosiero:Acetone 3D.png|acetono|80ra]] + 2 [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|50ra]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Per interagado de la [[acetileno]] kun [[karbona unuoksido]] en akva medio: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Acetylene 3D 2.png|acetileno|100ra]] + [[Dosiero:Carbon-monoxide-3D-balls.png|karbona unuoksido|80ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|50ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Acrylic acid 3D.png|akrilata acido|80ra]] |- |} </center> === Sintezo 3 === * Per aldona reakcio inter la '''keteno''' kaj la [[formaldehido]]: * Preparado de '''akrilata acido''' per interagado de '''keteno''' kun '''formaldehido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Ketene 3D.png|keteno|80ra]] + [[Dosiero:Formaldehyde 3D.png|formaldehido|50ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Acrylic acid 3D.png|akrilata acido|80ra]] |- |} </center> === Sintezo 4 === * Kvankam ne komerca, la interagado de la [[acetata acido]] kun la [[formaldehido]] ankaŭ estas interesa metodo por produktado de akrilata acido:<ref>[https://books.google.com.br/books?id=4KHzc-nYPNsC&pg=PA178&dq=acrylic+acid&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwi16sqBo_nSAhVEHpAKHbywA1IQ6AEIQzAG#v=onepage&q=acrylic%20acid&f=false Industrial Organic Chemicals], Harold A. Wittcoff, Bryan G. Reuben, Jeffery S. Plotkin</ref> * Preparado de '''akrilata acido''' per interagado de '''acetata acido''' kun '''formaldehido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Acetic acid 3D.png|acetata acido|70ra]] + [[Dosiero:Formaldehyde 3D.png|formaldehido|70ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{H_2SO_4}\, }</math>[[Dosiero:Acrylic acid 3D.png|akrilata acido|80ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|50ra]] |- |} </center> === Sintezo 5 === * Acetileno reakcias kun nikel-karbonilo, [[klorida acido]] kaj [[akvo]] por estigi akrilatan acidon: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 4 [[Dosiero:Acetylene 3D 2.png|acetileno|80ra]] + [[Dosiero:Nickel-tetracarbonyl-3D-balls.png|nikela tetrakarbonilo|80ra]] + 4 [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|50ra]] + 2 [[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math> 4 [[Dosiero:Acrylic acid 3D.png|akrilata acido|80ra]] + [[Dosiero:Nickel (II) chloride 3D.png|nikela (II) klorido|80ra]] + [[Dosiero:Hydrogen 3D.png|hidrogeno|80ra]] |- |} </center> == Literaturo == * [http://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?ID=79-10-7 NIST Chemistry WebBook] * [http://www.toxipedia.org/display/toxipedia/Acrylic+Acid Toxipedia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170329140539/http://www.toxipedia.org/display/toxipedia/Acrylic+Acid |date=2017-03-29 }} * [http://www.chemicalbook.com/ProductChemicalPropertiesCB7307797_EN.htm Chemical Book] * [http://www.npi.gov.au/resource/acrylic-acid Australian Government] * [http://chemicalland21.com/industrialchem/functional%20Monomer/ACRYLIC%20ACID.htm Chemicalland21] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170408081251/http://chemicalland21.com/industrialchem/functional%20Monomer/ACRYLIC%20ACID.htm |date=2017-04-08 }} * [https://books.google.com.br/books?id=MkD2JnDkZYYC&pg=PA92&dq=acrylic+acid&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwi16sqBo_nSAhVEHpAKHbywA1IQ6AEITTAH#v=onepage&q=acrylic%20acid&f=false Catalysis in Petrochemical Processes], M.S. Matar, M.J. Mirbach, H.A. Tayim == Kunrilataj kemiaĵoj == <center> <Gallery> Prop-2-en-1-ol_200.svg|<center><big>[[Alila alkoholo]]</big></center> Methyl_acrylate_V.1.svg|<center><big>[[Metila akrilato]]</big></center> Crotonic_acid_structure.svg|<center><big>[[Krotonata acido]]</big></center> Ethyl_acrylate_200.svg|<center><big>[[Etila akrilato]]</big></center> Acrylnitril2.svg|<center><big>[[Akrilonitrilo]]</big></center> Acrylamid.svg|<center><big>[[Akrilamido]]</big></center> Structural formula of trans-crotonaldehyde.svg|<center><big>[[Krotonaldehido]]</big></center> Methacrylic acid 200.svg|<center><big>[[Metakrilata acido|Metilakrilata acido]]</big></center> </Gallery> </center> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Acetata acido]] * [[Propanata acido]] * [[Laktata acido]] * [[Malonata acido]] * [[Buterata acido]] * [[Propionaldehido]] * [[Metakrilata acido]] * [[Akroleino]] {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Acidoj]] [[Kategorio:Organika kemio]] i5f1c19cc0ix21ssvuwwfn6uzesk71c 0 584791 9472061 9025400 2026-09-09T15:08:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472061 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=15% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Sek-butanotiolo'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:2-Butanthiol.svg|300ra]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la 2-Butanotiolo''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:2-Butanethiol 3D.png|300ra]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia strukturo de la 2-Butanotiolo''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big><br /> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Sek-butanotiolo * 2-merkapto-butano * Sek-butil-tioalkoholo * Butila merkaptano |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|4|H|9|SH}}'''</big></center></big>''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=513-53-1 513-53-1] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.10120.html 10120] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/10560 10560] |- |'''Merck Index'''||15,1581 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora bruligebla<br />likvaĵo kun ofendodoro |- |[[Molmaso]]||90.1872 g·mol^-1 |- |[[Denseco]]||0.827 g cm⁻³ |- |[[Fandpunkto]]||-165 °C |- |[[Bolpunkto]]||85 °C |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4363}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||21.1 °C |- |[[Frostpunkto]]||-140.14 °C |- |[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||10.69 |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:1320 mg/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||5176 mg/kg (buŝe)<ref>[https://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/a?dbs+hsdb:@term+@DOCNO+1610 Toxnet]</ref> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R11|R11]] [[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S16|S16]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36|S36]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|F|Xi}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/2-Butanethiol#section=Safety-and-Hazards PubChem]</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|07}} </center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝo |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|225|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|261|264|271|280|302+352|303+361+353|304+340|305+351+338|312|321|332+313|337+313|362|370+378|403+233|403+235|405|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''2-Butanotiolo''' estas organika kemia komponaĵo, [[tioloj|tiolo]] kun malalta [[ekflama temperaturo]] kaj naŭza odoro kaj alte bruligebla kaj karcinomogena. Ĝi povas formiĝi per interagado de la [[buteno]] kaj [[hidrogena sulfido|sulfida acido]].<ref>[https://www.google.com/patents/US2950323 Mercaptan synthesis]</ref> Merkaptanoj aŭ tioloj, ĉefe la alifataj merkaptanoj, estas vaste uzataj en industrio, kiel gasaj odorigiloj, en la produktado de la [[sintezita kaŭĉuko]] kaj manufakturo de aliaj komponaĵoj. Sek-butil-merkaptano ekzistas sub la gasa fazo en la vivmedia atmosfero. Kiam liberigita en atmosfero, sek-butil-merkaptano spertas fotolizon produktante hidroksilajn radikalojn kun duonvivo je 9 ĝis 10.8 horoj. Forigo de merkaptanoj en la atmosfero povas okazi per humida depono.<ref>[https://books.google.com.br/books?id=6xk0AQAAMAAJ&pg=SL6-PA139&dq=secbutyl+mercaptan+reaction&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwizzrak7LfTAhUDlZAKHWCCDn0Q6AEIWDAG#v=onepage&q=secbutyl%20mercaptan%20reaction&f=false DTRA Activities on White Sands Missile Range: Environmental Impact ..., Volume 2]</ref> == Biologiaj proprecoj == Simplaj alifataj kaj aromataj tioloj spertas S-metiligon (metiligon en la sulfuratomo) en mamuloj produktante la korespondan metilan tioeteron aŭ sulfidon. Metiligo kataliziĝas per agado de la '''tiopurina metiltransferazo''' de la [[citoplasmo]] kaj de la '''tiola metiltransferazo''' en la '''mikrosomoj''', kaj ambaŭ reakcioj postulas S-adenozila-l-metioninon kiel metilgrupan donanton. [[Tiopurino]] ĉeestas en homaj [[hepato]], [[reno]]j kaj [[eritrocito]]j. La preferaj substratoj por ĉi-enzimo inkludas aromatajn kaj heterociklajn tiolojn. S-metiligo de la alifataj tioloj kataliziĝas de mikrosoma tiola metiltransferazo, kaj la rezultanta metil-tioetera (aŭ sulfida) metabolito spertas S-oksidadon por doni metil-sulfoksidon kaj metil-sulfonajn analogaĵojn kiel urinajn produktojn. Tioloj povas reakcii kun '''[[glutationo]]''' kaj aliaj endogenaj tiolaj substancoj por estigi miksajn dusulfidojn. Kaj mikrosoma kaj citoplasma tiotransferazoj estis raportitaj kiel kataliziloj en la formado de miksaj dusulfidoj. La rezultaj miksaj dusulfidoj povas sperti revenan reduktiĝon al tioloj, oksidivan malsulfurigon, aŭ oksidigon al [[sulfonata acido]] pere de tiosulfinatoj aŭ sulfinataj acidoj. La ĉefa formo en la cirkulado probable estus miksaĵo da dusulfido estigita kun la [[albumino]].<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/2-Butanethiol#section=Pharmacology-and-Biochemistry PubChem]</ref> == Sintezado == * 2-Butanotiolo estiĝas per interagado de la '''2-jodo-butano''' kaj kalia hidrogeno-sulfido: [[Dosiero:Synthese von 2-Butanthiol.svg|500ra|eta|centre|<center>Sintezado de 2-Butanotiolo ekde la '''jodo-butano'''.</center>]] == Reakcio == * Kiel ĉiuj tioloj, sek-butil-merkaptano oksidiĝas al sek-butil-dusulfido: [[Dosiero:Sec-butyl-disulfide synthesis.png|500ra|eta|centre|<center>Sintezado de sek-butil-dusilfido.</center>]] == Literaturo == * [http://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?ID=513-53-1 the NIST WebBook] * [http://www.chemnet.com/cas/id/513-53-1/2-butanethiol.html ChemNet] * [http://www.chemicalbook.com/CASEN_513-53-1.htm Chemical Book] * [http://chemicalland21.com/specialtychem/NH/sec-BUTYL%20MERCAPTAN.htm Chemicalland21] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130925155157/http://chemicalland21.com/specialtychem/NH/sec-BUTYL%20MERCAPTAN.htm |date=2013-09-25 }} * [http://www.prepchem.com/synthesis-of-2-butanethiol/ PrepChem] * [https://books.google.com.br/books?id=caTqdbD7j4AC&pg=PA205&dq=sec-butyl+mercaptan&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiwgprkyLbTAhWMlZAKHaWrBhwQ6AEIIzAA#v=onepage&q=sec-butyl%20mercaptan&f=false Lewis' Dictionary of Toxicology], Robert Alan Lewis * [https://books.google.com.br/books?id=6xk0AQAAMAAJ&pg=SL6-PA138&dq=sec-butyl+mercaptan&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjm27bNybbTAhXIMyYKHWvtDno4ChDoAQgpMAE#v=onepage&q=sec-butyl%20mercaptan&f=false DTRA Activities on White Sands Missile Range: Environmental Impact ..., Volume 2] * [https://books.google.com.br/books?id=Dy5-vEst37oC&pg=PA243&dq=butanethiol+thiols&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiTkMTTzrbTAhVKLyYKHSnVBrMQ6AEILzAB#v=onepage&q=butanethiol%20thiols&f=false Organic Chemistry], J. William Suggs == Vidu ankaŭ == * [[Tiofeno]] * [[Tioloj]] * [[Tiosulfata acido]] * [[Tioacetata acido]] * [[Tiomorfolino]] * [[Tioureo]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Prikemiaj temoj}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Alkoholoj]] [[Kategorio:Tioloj]] 96czfusetwhb5ob165alv172vpc5w0q 0 590087 9472076 9190064 2026-09-09T15:35:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472076 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=15% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>2-Pentanolo</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:(R)-pentan-2-ol 200.svg|200ra]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la <br />2-Pentanolo''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:2-pentanol 3D.png|200ra]]</center> |- style="background: green; color: white" |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la <br />2-Pentanolo''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Sek-amila alkoholo * Metil-propil-karbinolo * 2-hidrokso-pentano |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|5|H|12|O'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=6032-29-7 6032-29-7] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.21011.html 21011] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/22386 22386] |- |'''Merck Index'''||15,7231 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo |- |[[Molmaso]]||88.15 g·mol⁻¹ |- |[[Denseco]]|| 0.8098g cm⁻³<ref>[http://www.merckmillipore.com/BR/pt/product/2-Pentanol,MDA_CHEM-807501 Merck Millipore]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|−50}} |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|118}} |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4041}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|34}} |- |[[Memsparka temperaturo]]||{{GdC|343}} |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:166 g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||2821&nbsp;mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R10|R10]] [[Listo da R-Deklaroj#R20|R20]] [[Listo da R-Deklaroj#R37|R37]] [[Listo da R-Deklaroj#R66|R66]] <ref> [http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB1157606.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#R46|S46]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xn}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02|07}} </center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝo |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|226|315|319|335}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/2-pentanol#section=GHS-Classification Pubchem]</ref> |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|261|264|271|280|302+352|303+361+353|304+340|305+351+338|312|321|332+313|337+313|362|370+378|403+233|403+235|405|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''2-Pentanolo''' estas kemia kombinaĵo apartenanta al la funkcia grupo [[alkoholo]], brulema, senkolora, klara likvaĵo solvebla en akvo kaj [[etanolo]]. Ĝi uzatas kiel [[gustigilo]] kaj odoragento en nutraĵoj por doni fruktaromon simile al [[aneto]], [[kukumo]], [[koriandro]], [[melono]], [[rabarbo]], [[gujavo]] aŭ [[tomato]]. Ĝi ankaŭ uzatas en bakitaĵoj, pudingoj, sukosaŭcoj, viandaĵoj, kondimentoj, supoj kaj ne-alkoholaj trinkaĵoj. 2-pentanolo same aplikiĝas kiel solvanto kaj interaĵoj en sintezo de aliaj kemiaĵoj. 2-pentanolo reakcias kun fortaj oksidigantoj kaj uzatas kiel solvanto por farboj, nitrocelulozoj, lakoj kaj fenolaj rezinoj samkiel gumaj kaj naturaj rezinoj. Ĝi uzatas ankaŭ kiel flotagento en minado kaj kiel hidraŭlika fluida-komponanto. == Sintezo == * 2-Pentanolo estas preparata per hidratigo de la ''penteno'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 |<center><big>'''Sintezo de la 2-Pentanolo'''</big></center> [[Dosiero:2-Pentanol synthesis.png|400ra|eta|centre|<center>Sintezo de '''2-Pentanolo''' ekde la '''[[penteno]]'''.</center>]] |- |} </center> == Reakcioj == === Reakcio 1 === * 2-Pentanono estas preparata per hidratigo de la ''penteno'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 |<center><big>'''Sintezo de la 2-Pentanolo'''</big></center> [[Dosiero:2-Pentanone synthesis.png|400ra|eta|centre|<center>Sintezo de '''2-Pentanono''' ekde la '''[[2-pentanolo]]'''.</center>]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Per senhidratigo de la '''2-pentanolo''' oni estigas '''1-penteno''' kaj '''2-penteno''' en ĉeesto de [[sulfata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 |<center><big>'''Sintezo de la 2-Pentanolo'''</big></center> [[Dosiero:2-Pentanone synthesis.png|400ra|eta|centre|<center>Acida senhidratigo de la '''2-Pentanolo''''''.</center>]] |- |} </center> == Literaturo == * [http://www.masterorganicchemistry.com/2016/01/13/synthesis-using-grignard-reagents-1/ Master Organic Chemistry] * [https://books.google.com.br/books?id=txmp1aoCJp8C&pg=PA241&dq=2-pentanol&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwikwpDn1MLVAhXJZiYKHcF4Aw0Q6AEIKTAA#v=onepage&q=2-pentanol%20from%20pentene&f=false Organic Chemistry], Tom Sorrell * [https://books.google.com.br/books?id=qE9sBgAAQBAJ&pg=PA137&dq=2-pentanol&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwj4jeLb28LVAhUGYiYKHV9UC6o4ChDoAQg-MAM#v=onepage&q=2-pentanol&f=false Biocatalysis in the Pharmaceutical and Biotechnology Industries], Ramesh N. Patel * [https://books.google.com.br/books?id=fUAqBgAAQBAJ&pg=SA26-PA29&dq=2-pentanol&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwj4jeLb28LVAhUGYiYKHV9UC6o4ChDoAQhMMAU#v=onepage&q=2-pentanol&f=false Handbook of Industrial Biocatalysis], Ching T. Hou * [http://chemicalland21.com/industrialchem/IUH/METHYL%20PROPYL%20CARBINOL.htm Chemicalland21] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170806221102/http://chemicalland21.com/industrialchem/IUH/METHYL%20PROPYL%20CARBINOL.htm |date=2017-08-06 }} * [http://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?ID=C6032297&Mask=200 NIST Webbook] == Vidu ankaŭ == * [[Pentanolo]] * [[1-Pentanolo]] * [[Amila acetato]] * [[Izoamila acetato]] * [[Amila acetoacetato]] * [[Etila acetato]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Alkoholaj solviloj]] [[Kategorio:Alkanoloj]] 2xnjuhq7phh3c49dezqvxdtgxgw2tkm 0 602558 9472419 8946631 2026-09-10T11:41:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472419 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto libro |titolo = Antaŭprintempo |ordigo = |origina titolo = Przedwiośnie |bildo = Stefan Zeromski Antauprintempo.jpg |subteksto = Kovrilo de la Esperanto-eldono, 2018 |aŭtoro = Stefan Żeromski |aŭtoro2 = |aŭtoro3 = |aliajaŭtoro = |eldonjaro = 1925 |eldonurbo = [[Varsovio]] |eldoninto = Wydawnictwo Jakuba Mortkowicza |paĝoj = 383 |isbn = |oclc = |tradukanto = Tomasz Chmielik |tradukeldonjaro = 2018 |tradukeldonurbo = [[Đurđevac]], [[Świdnik]], [[Lublin]], [[Bjalistoko]] |tradukeldoninto = Dokumenta Esperanto-Centro, [[Bjalistoka Esperanto-Societo]], Libro-Mondo, Ars Libri<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9628 |titolo=Antaŭprintempo |titolo-aldono= |alirdato=2019-06 |persona nomo= |familia nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |dato= |formato= |verko=Libroservo de UEA |eldoninto=Universala Esperanto-Asocio |paĝoj= |lingvo=eo |arkivurl= |arkivdato= |citaĵo= }} </ref> |tradukpaĝoj = 248 |tradukisbn = {{ISBN|9788363698393}} |komento = |noto = }} '''Antaŭprintempo''' ({{Lang-pl|Przedwiośnie}}) estas politika [[romano]] de [[Stefan Żeromski]] eldonita en [[1924]] (kun la dato 1925) en [[Varsovio]] en la eldonejo de Jakub Mortkowicz. La romano konsistas el tri partoj: ''Szklane domy'' (Vitraj domoj), ''Nawłoć'' kaj ''Wiatr od wschodu'' (Vento el oriento). Ĝi rakontas pri la vivo de Cezary Baryka, reprezentanto de juna generacio, kiu naskiĝis kaj edukiĝis en [[Bakuo]] kaj de tie iris al [[Pollando]] renaskiĝanta post la [[unua mondmilito]]. == Titolo == La titolo de la verko havas [[metaforo|metaforan]] karakteron. Laŭvorte ''antaŭprintempo'' estas periodo inter vintro kaj printempo, en kiu malgraŭ malaltaj temperaturoj kaj kuŝanta neĝo prezentiĝas la unuaj signoj de la reviviĝo de la naturo. Metafore la vorton oni povas kompreni kiel tempon, en kiu formiĝis la pola ŝtato post la periodo de [[Dispartigoj de Pollando-Litovio|la dispartigoj]], kaj en la lando regis sendependeca entuziasmo<ref>Anna Popławska, ''Opracowanie Przedwiośnia S. Żeromskiego'', eld. Greg, Kraków 2007, p. 233</ref>. == Kino == * En [[1928]] aperis la pola filmo ''Antaŭprintempo'' reĝisorita de Henryk Szaro; ĝi ne konserviĝis ĝis hodiaŭ. * La {{daton|2|marto|2001}} oni prezentis la filmon ''Antaŭprintempo'' de Filip Bajon. La ĉefan rolon de Cezary Baryka ludis Mateusz Damięcki. == En Esperanto == [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|border|maldekstra|40px]] La {{daton|29|januaro|2018}} la urbestro de Bjalistoko prezentis liston de kulturaj projektoj, kiujn la urbo financos kadre de la 100-jariĝo de sendependeco de Pollando. Inter ili estas la projekto ''Trezoroj de la nacia literaturo: Antaŭprintempo de Stefan Żeromski'' de [[Bjalistoka Esperanto-Societo]] celanta eldoni la romanon en [[Esperanto]] ĝis la fino de la jaro, en la traduko de [[Tomasz Chmielik]]<ref>[http://www.bialystok.pl/pl/wiadomosci/aktualnosci/wsparcie-obchodow-100-lecia-niepodleglosci.html Wsparcie obchodów 100-lecia niepodległości] ĉe bialystok.pl</ref>. Ĝi estis eldonita la 8-an de septembro 2018 por la t.n. Nacia Legado<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://espero.bialystok.pl/eo/antauprintempo-prezento-de-nova-eldonajo/ |titolo=“Antaŭprintempo” — prezento de nova eldonaĵo |alirdato=2018-08-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200714074521/https://espero.bialystok.pl/eo/antauprintempo-prezento-de-nova-eldonajo/ |arkivdato=2020-07-14 }}</ref> Okaze de la 100-jara jubileo de la [[Nacia tago de sendependeco (Pollando)|SENDEPENDIĜO DE POLLANDO]] en multaj urboj tra tuta Mondo kaj Pollando okazis la nacia legado de la romano ''Antaŭprintempo'' de pola skribisto [[Stefan Żeromski]] - la 8an de septembro 2018 - iniciatis tion kaj komencis la legadon en Saksa Ĝardeno en [[Varsovio]] [[Andrzej Duda]] - la [[Prezidento de Pollando]] kun edzino. Certe partoprenis la nacian legadon ankaŭ en [[Esperanto]] pluraj [[esperantistoj]]: en la [[Mondo]]: ekz. en [[Japanio]] en la Esperanto-biblioteko en [[Ŝimonoseki]] ..., en [[Pollando]]: en [[Słupsk]] ([[Pomeria Provinco]]) - publike sur la urboplaco okazis la legado en 10 lingvoj - i.a. en [[Esperanto]] legis Prezidantino de la Urba Konsilantaro de Słupsk [[Beata Chrzanowska]] ([[esperantistino]]) (al la Esperanto-legado instigis ŝin la anoj de [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] / [[EDE]]-Pollando, kiu havas ĝuste tie sian ĉefan sidejon); en [[Malbork]] ([[Pomeria Provinco]]) - en '''Radio "Malbork"''', tie legis sume 30 personoj kaj inter ili en [[Esperanto]] legis [[Eduardo Kozyra]] - Prezidanto de [[EDE]]-Pollando; en [[Łomża]] ([[Podlaĥia Provinco]]) en la loka kultur-domo legis en Esperanto [[Henryk Borkowski]]; en [[Bjalistoko]] ([[Podlaĥia Provinco]]) en la [[Centro Ludoviko Zamenhof]] legis en [[Esperanto]] [[Tomasz Chmielik]] el [[Świdnik]] ([[Lublina Provinco]]) kaj la anoj de [[Bjalistoka Esperanto-Societo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * ''[https://polona.pl/item/6634684/3/ Przedwiośnie]'' en Cifereca Nacia Biblioteko Polona * [https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/przedwiosnie/ Bitlibro de ''Antaŭprintempo''] ĉe Wolne Lektury (en la pola) * [http://www.prezydent.pl/kancelaria/narodowe-czytanie/narodowe-czytanie-2017/uczestnicy-akcji/wydarzenie.html?idw=7784 Oficjalna strona Prezydenta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180908202257/http://www.prezydent.pl/kancelaria/narodowe-czytanie/narodowe-czytanie-2017/uczestnicy-akcji/wydarzenie.html?idw=7784 |date=2018-09-08 }} Oficiala paĝo de la [[Prezidanto de Pollando]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Verkoj el la pollingva literaturo]] [[Kategorio:Romanoj de 1924]] [[Kategorio:Eldonaĵoj de Bjalistoka Esperanto-Societo]] pv7okp3hu7p7soa5vu5zj1mu87q8iu9 0 612309 9472089 8532340 2026-09-09T17:27:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472089 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 34778 ''Huhunglick'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 34778 Huhunglick |Aliaj_nomoj = '''2001 RV₆''' ; 1978 UA₆ ;<br /> 2092 T-1 |Dato_de_malkovro = {{dato|10|septembro|2001}} |Malkovrinto = [[William Kwong Yu Yeung]] |Loko_de_malkovro = [[Benson (Arizono)|Benson]] ([[Usono]]) |Epoko = 2458200.5 {{dato|23|marto|2018}} TDB |Granda_duonakso = 414,273 [[1 E9 m|Gm]] (2,769 [[astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 355,207 Gm (2,374 AU) |Apoapsido = 473,339 Gm (3,164 AU) |Discentreco = 0,1426 |Periodo = 1683,218&nbsp;[[tago]]j&nbsp;(4,608&nbsp;[[jaro#Julia jaro|jaroj]])<!-- 23:5 --> |Klinangulo = 5.209° |Meza_anomaliangulo = 140,278°<br /><small>[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|23|marto|2018}}</small> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 16,950° |Argumento_de_periapsido = 81,950° |Terdistanco_min = 209,015 [[1 E9 m|Gm]] (1,397 [[astronomia unuo|AU]]) |Absoluta_magnitudo = 15,1 }} '''34778 ''Huhunglick''''' estas asteroido de la ĉefa [[asteroida zono]] malkovrita la {{daton|10|septembro|2001}} de la [[kanado|kanada]] [[amatora astronomio|amatora astronomo]] [[William Kwong Yu Yeung]] elde la [[Observatorio Desert Eagle|Observatorio ''Desert Eagle'']] en [[Benson (Arizono)|Benson]] ([[Arizono]], [[Usono]]). == Nomo == Ĝia nomo honoras la [[Honkongo|honkongan]] [[advokato]]n [[Henry Hung-lick Hu]] ([[ĉina skribo]] [[:zh:胡鴻烈|胡鴻烈]])<ref>[https://baike.baidu.com/item/%E8%83%A1%E9%B8%BF%E7%83%88/5752234 胡鸿烈, el la enciklopedio ''Baidu''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190124211415/https://baike.baidu.com/item/%E8%83%A1%E9%B8%BF%E7%83%88/5752234 |date=2019-01-24 }} {{lingvokodo|zh}}</ref> En [[1971]] Li fondis la [[Kolegio]]n ''Shue Yan'' (" la kultivado de la virtuo ", ĉina skribo [[:zh:香港樹仁大學|香港樹仁大學]] ), la unua [[universitato]] en [[Honkongo]], kiu estis private fondita. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : //eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|34778-huhunglick-2001-rv6}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (34001–35000)#34751-34800|Listo de asteroidoj (34001 – 35000)]] |antaŭ = [[(34777) 2001 RH]] |periodo = '''34778 ''Huhunglick''''' |post = ''[[34779 Chungchiyung]]'' }} {{DEFAŬLTORDIGO:Huhunglick}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de William Kwong Yu Yeung]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2001]] i2df8sp8aatwqjte9wj918jalui9u26 0 617119 9472301 8526774 2026-09-10T07:07:58Z Sj1mor 12103 9472301 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | titolo = Reĝo de [[Bitinio]] | loko de morto = Nikomedio (hodiaŭ [[İzmit]]) }} '''Nikomedo la 4-a Filopator''' (en [[greka]]: Νικομήδης) estis la reĝo de [[Bitinio]] de ĉ. 94 a.K. ĝis la 74 a.K.<ref> Wikisource Chisholm, Hugh, eld. (1911). [https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Nicomedes_III. "Nicomedes III."]. [[Encyclopædia Britannica]]. 19 (11a eld.). Cambridge University Press. p. 664. (numerita kiel III. ne kiel IV.) Alirita la 24an de Aŭgusto 2018.</ref> Li estis la unua filo kaj sukcedanto de Nikomedo la 3-a de Bitinio kaj Nisa<ref> McGing, The foreign policy of Mithridates VI Eupator, King of Pontus, p. 143 </ref> kaj havis fratino same nome Nisa.<ref> "Archived copy". Arkivita el la originalo en 2011-02-20. [https://web.archive.org/web/20110220182844/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/2326.html] Alirita la 24an de Aŭgusto 2018. </ref> La frato de Nikomedo la 4-a, nome Sokrato Ĥresto, helpita de Mitridato la 6-a, venkis super la armeo de Nikomedo la 4-a en 90 a.K., kaj Nikomedo la 4-a estis devigita foriri al [[Italio]]. Li estis reelpostenigita tronen fare de Manio Akvilio pro la granda influo de Romo en la regiono.<ref> Smith, p. 1197 </ref> Nikomedo la 4-a estis denove remetita tronen en Bitinio en 84 a.K.<ref>Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Nicomedes III.". Encyclopædia Britannica</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Reĝoj de Bitinio]] 2cpq1rlndwv99rrec7nqohgl0mmr2zj 0 617997 9472359 9141127 2026-09-10T10:18:44Z Sj1mor 12103 9472359 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Rosa Montero Gayo''' ([[Madrido]], 3a de januaro [[1951]]) estas hispana [[ĵurnalisto]] kaj [[verkisto]]. Ŝi ekkarieris en grupoj de sendependa [[teatro]]. Poste Ŝi ekpublikigis en diversaj [[gazeto]]j kaj nun en regulaj ĉiutagaj [[ĵurnalo]]j. Ŝi publikigis ankaŭ en diversaj latinamerikaj gazetoj, kiel en ''Clarín'' ([[Argentino]]) aŭ ''[[El Mercurio (Ĉilio)|El Mercurio]]'' ([[Ĉilio]]), kaj de aliaj mondoregionoj kiel ''Stern'' ([[Germanio]]), ''Libération'' ([[Francio]]), aŭ ''The Guardian'' (Britio). Ŝi faris ofte intervjuojn (pli ol 2000, kiel al [[Ruhollah Ĥomejni|Ĥomejni]], [[Jaser Arafat]], [[Olof Palme]], [[Indira Gandhi]], [[Richard Nixon]], [[Julio Cortázar]] aŭ [[Malala]], inter multaj aliaj).<ref>Biografio en Oficiala retejo [http://www.rosamontero.es/biografia-rosa-montero.html] Alirita la 3an de Septembro 2018.</ref> El fino de 1976 ŝi laboras ĉefe por la ĵurnalo [[El País]]. Inter 1980 kaj 1981 ŝi estis ĉefredaktoro de ties dimanĉa suplemento. Lia unua fikcia verko, nome la romano ''Crónica del desamor'', aperis en 1979. Ekde tiam ŝi publikigis dekduon da romanoj, noveloj kaj porinfanaj verkoj. Ŝia romano, ''[[La hija del caníbal (romano)|La hija del caníbal]]'' (La filino de la kanibalo) estis adaptita al la kino per [[La hija del caníbal (romano)|filmo samtitola]] fare de la meksika Antonio Serrano. == Verkoj == === Romanoj === * ''Crónica del desamor'' (Debate, 1979) * ''La función Delta'' (Debate, 1981) * ''Te trataré como a una reina'' (Seix Barral, 1983) * ''Amado amo'' (Debate, 1988) * ''Temblor'' (Seix Barral, 1990) * ''Bella y oscura'' (Seix Barral, 1993) * ''[[La hija del caníbal (romano)|La hija del caníbal]]'' (Espasa, 1997) * ''El corazón del tártaro'' (Espasa, 2001) * ''La loca de la casa'' (Alfaguara, 2003) * ''Historia del Rey Transparente'' (Alfaguara, 2005) * ''Instrucciones para salvar el mundo'' (Alfaguara, 2008) * ''[[Bruna Husky|Lágrimas en la lluvia]]'' (Seix Barral, 2011) * ''La ridícula idea de no volver a verte'' (Seix Barral, 2013) * ''[[Bruna Husky|El peso del corazón]]'' (Seix Barral, 2015) * ''La carne'' (Alfaguara, 2016) * ''[[Bruna Husky|Los tiempos del odio]]'' (Seix Barral, 2018) === Literaturo por infanoj kaj junuloj === * ''El nido de los sueños'' (Siruela, 1991) * ''Las barbaridades de Bárbara'' (Alfaguara Infantil, 1996) * ''El viaje fantástico de Bárbara'' (Alfaguara Infantil, 1997) * ''Bárbara contra el doctor Colmillos'' (Alfaguara Infantil, 1998) === Noveloj === * ''Amantes y enemigos. Cuentos de parejas'' (Alfaguara, 1998) ==== En kolektivaj verkoj ==== * ''Doce relatos de mujer'' (kun dekunu verkistoj) (Alianza, 1982) * ''El puñal en la garganta'' (en kolektiva verko ''Relatos urbanos'', Alfaguara, 1994) * ''Cuentos del mar'' (kun ok verkistoj) (Ediciones B, 2001) * ''Mañana todavía. Doce distopías para el siglo XXI''. Editor: Ricard Ruiz Garzón. (kun dekunu verkistoj) Fantascy: 2014. * ''Poshumanas: antología de escritoras españolas de ciencia ficción''. (kun dekunu verkistinoj) (Libros de la Ballena, 2018) === Ĵurnalismo === * ''Periodismo y literatura'' (Guadarrama, 1973) * ''España para ti para siempre'' (AQ Ediciones, 1976) * ''Cinco años de país'' (Debate, 1982) * ''La vida desnuda'' (Aguilar, 1994) * ''Historias de mujeres'' (Alfaguara, 1995) * ''Entrevistas'' (Aguilar, 1996) * ''Pasiones'' (Aguilar, 1999) * ''Estampas bostonianas y otros viajes'' (Península, 2002) * ''Lo mejor de Rosa Montero'' (Espejo de tinta, 2005) * ''El amor de mi vida'' (Alfaguara, 2011). Artikoloj publikigitaj inter 1998 kaj 2010 en ''[[El País]].'' * ''Maneras de vivir'' (La Pereza Ediciones, 2014) * ''Nosotras: Historias de mujeres y algo más'' (bildoj de María Herreros), (Alfaguara, 2018). === Verkokurso === * ''Escribe con Rosa Montero'' (Alfaguara, 2017). == En Esperanto == * Rosa Montero: ''Blinda amo'' (trad. [[Ana Manero]]). Malbela virino edziniĝis al blindulo, Ŝia malbeleco havigas al ŝi specialan vivon. Subite venas al la laborejo nova laboristo, bela kaj amata de aliaj virinoj. [[Beletra Almanako]] ([[BA19|19]]), februaro 2014. pp. 45-51. * [https://www.youtube.com/watch?v=eZkD6Q9Qs_w&feature=youtu.be Rosa Montero - Amor ciego / Blinda amo - Ana Manero - Esperanto] Dekomence en hispana, poste en Esperanto == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Montero, Rosa}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispanaj eseistoj]] [[Kategorio:Hispanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] 2qqzty1ulso06ttsbk9961gd1o6v4ty 0 621966 9471958 8966207 2026-09-09T12:39:56Z Sj1mor 12103 9471958 wikitext text/x-wiki La '''ebla vivtempo''' de vivaĵo estas la vivodaŭro por kiu ĝi estas programita kiel [[Specio|biologia speco.]] Iuj '''rekordoj de vivtempo''' atingitaj de individuoj profitinte de escepte longa vivdaŭro povas eĉ superi tiun taksadon. La '''meza vivtempo''' respondas al la vivodaŭro kiu estas tre ŝanĝiĝema laŭ la loĝantaroj kaj la koncernaj generacioj al la sino de sama speco. Du ŝanĝoj ŝajnas esti prioritatoj por plejeble plilongigi nian ekziston: pli da korpekzercado, kaj [[dieto]] sen [[pesticido]]j kaj sen danĝeraj traktadoj kaj almiksaĵoj ([[sukero]]j, [[salo]], kemiaj konserviloj, ktp.). La plilongigo de vivodaŭroj estas la fundamento de multaj politikoj, inter ili la klopodoj al plialtigo de la aĝo de emeritiĝo<ref>Claude Aubert, [https://eo.mondediplo.com/article2630.html Longviveco, la limoj de espero], Le Monde Diplomatique en Esperanto, la 1-an de junio 2018.</ref>. == Ĉe homoj == La nombro de centjaruloj kaj eĉ de grandaĝuloj de almenaŭ 110 jaroj ne ĉesis kreski depost ili estis nombrataj. Oni situis en la pasintaj tempoj la homan longvivecon je proksime 100 jaroj. Estas efektive probable ke tre malmultaj personoj vere superis tiun aĝon antaŭ la 20-a jarcento. En 2008, la meza vivodaŭro de la italoj estis la plej alta de [[Eŭropo]] kaj unu el la plej altaj en la mondo: 80,4 jaroj por viroj, 85,3 jaroj por virinoj.<ref>Elles sont dépassées légèrement par les Françaises, avec 85,4 ans, mais la moyenne globale est favorable aux Italiens, tous sexes confondus. ''[//fr.wikipedia.org/wiki/The_Lancet The Lancet]'', 18a de novembro 2008</ref> == Faktoroj == Nuntempe, en la evoluitaj socioj, la vivodaŭro progresas aŭ stagnas, dum la atendo je sana vivo malkreskas.<ref>« <cite style="font-style:normal;">Pourquoi l’espérance de vie en bonne santé diminue-t-elle ?</cite> », ''France Culture'',&#x200E; <time class="nowrap" data-sort-value="2013-05-31" datetime="2013-05-31">31 mai 2013</time> <small style="line-height:1em;">([http://www.franceculture.fr/emission-science-publique-pourquoi-l%E2%80%99esperance-de-vie-en-bonne-sante-diminue-t-elle-2013-05-31 lire en ligne] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160124163035/http://www.franceculture.fr/emission-science-publique-pourquoi-l%E2%80%99esperance-de-vie-en-bonne-sante-diminue-t-elle-2013-05-31 |date=2016-01-24 }})</small></ref><ref>[http://www.inserm.fr/espace-journalistes/les-dernieres-donnees-sur-l-esperance-de-vie-en-bonne-sante-dans-les-27-pays-de-l-ue-rendues-publiques-a-paris-cette-semaine « <cite style="font-style: normal;">Les dernières données sur l’espérance de vie en bonne santé dans les 27 pays de l’UE rendues publiques à Paris cette semaine</cite> »] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160406052735/http://www.inserm.fr/espace-journalistes/les-dernieres-donnees-sur-l-esperance-de-vie-en-bonne-sante-dans-les-27-pays-de-l-ue-rendues-publiques-a-paris-cette-semaine |date=2016-04-06 }}, sur <span class="italique">www.inserm.fr</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">9 avril 2017</span>)</small></ref> Angla studo starigis liston de faktoroj de longviveco surbaze de kiuj oni povas entrepreni ion<ref>[http://www.notre-planete.info/actualites/lireactus.php?id=2169 « <cite style="font-style: normal;">La longévité humaine a-t-elle une limite ?</cite> »] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141028214831/http://www.notre-planete.info/actualites/lireactus.php?id=2169 |date=2014-10-28 }}, sur <span class="italique">www.notre-planete.info</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">9 avril 2017</span>)</small></ref><ref><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais américain">(en-US)</abbr> <span lang="en-us">« <cite style="font-style:normal;">Behaviour and health - Cambridge Institute of Public Health</cite> »</span>, ''<span class="lang-en-us" lang="en-us">Cambridge Institute of Public Health</span>'',&#x200E; <time>2011</time> <small style="line-height:1em;">([http://www.iph.cam.ac.uk/research-themes/behaviour-and-health/ lire en ligne] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180806182426/https://www.iph.cam.ac.uk/research-themes/behaviour-and-health/ |date=2018-08-06 }})</small></ref><ref><span class="ouvrage" id="Kay-Tee_KhawNicholas_WarehamSheila_BinghamAilsa_Welch2008"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Kay-Tee <span class="nom_auteur">Khaw</span>, Nicholas <span class="nom_auteur">Wareham</span>, Sheila <span class="nom_auteur">Bingham</span> et Ailsa <span class="nom_auteur">Welch</span>, <span lang="en">« <cite style="font-style:normal;">Combined Impact of Health Behaviours and Mortality in Men and Women: The EPIC-Norfolk Prospective Population Study</cite> »</span>, ''<span class="lang-en" lang="en">PLOS Medicine</span>'', <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;5, <abbr class="abbr" title="numéro">n^o</abbr>&nbsp;1,&#x200E; <time class="nowrap" data-sort-value="2008-01-08" datetime="2008-01-08">8 janvier 2008</time>, e12 <small style="line-height:1em;">([//fr.wikipedia.org/wiki/International_Standard_Serial_Number ISSN]&nbsp;<span class="plainlinks noarchive">[http://worldcat.org/issn/1549-1676&lang=fr 1549-1676]</span>, [//fr.wikipedia.org/wiki/PubMed PMID]&nbsp;<span class="plainlinks noarchive nowrap">[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18184033 18184033]</span>, [//fr.wikipedia.org/wiki/PubMed_Central PMCID]&nbsp;<span class="plainlinks noarchive nowrap">[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2174962 PMC2174962]</span>, [//fr.wikipedia.org/wiki/Digital_Object_Identifier DOI]&nbsp;<span class="plainlinks noarchive nowrap">[http://dx.doi.org/10.1371%2Fjournal.pmed.0050012 10.1371/journal.pmed.0050012]</span>, [http://journals.plos.org/plosmedicine/article?id=10.1371/journal.pmed.0050012 lire en ligne])</small></span></ref>. Tio estas ne fumi, modera konsumado de [[alkoholo]], la regula fizika aktiveco kaj la konsumado de kvin fruktoj kaj legomoj po tago. Tiuj kvar faktoroj respektive permesus vivo-esperon je 14 kromaj jaroj kompare al la ne-respekto de tiuj kvar faktoroj. Ĝenerale, la esceptaj longvivecoj observeblas en komunumoj kun malgrandaj loĝantaroj, ofte insulaj aŭ malproksimaj de grandaj urboj, aŭ apartenas al [[religia komunumo]]: loĝantoj de la [[Okinava insulo]]<ref><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <span lang="en">[http://www.okicent.org/ « <cite style="font-style: normal;">The Okinawa Centenarian Study: health, diet & aging research</cite> »]</span>, sur <span class="italique">www.okicent.org</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">9 avril 2017</span>)</small></ref>, de [[Sardio]]<ref>[https://www.researchgate.net/publication/51681006_Lifestyle_and_nutrition_related_to_male_longevity_in_Sardinia_An_ecological_study/links/0fcfd50c29cb428801000000 Lifestyle and nutrition related to male longevity in Sardinia: An ecological study]</ref>, de regiono en [[Kostariko]] nomata [[Guanascate]], de la greka insulo [[Ikaria]]<ref><span class="ouvrage" id="Andrew_Bomford2013"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais britannique">(en-GB)</abbr> Andrew <span class="nom_auteur">Bomford</span>, <span lang="en-gb">« <cite style="font-style:normal;">The Greek island of old age</cite> »</span>, ''<span class="lang-en-gb" lang="en-gb">BBC News</span>'',&#x200E; <time class="nowrap" data-sort-value="2013-01-07" datetime="2013-01-07">7 janvier 2013</time> <small style="line-height:1em;">([https://www.bbc.com/news/magazine-20898379 lire en ligne])</small></span></ref>, usonaj [[Adventismo|adventistoj]]<ref><span class="ouvrage" id="Walter_Willett2003"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Walter <span class="nom_auteur">Willett</span>, <span lang="en">« <cite style="font-style:normal;">Lessons from dietary studies in Adventists and questions for the future</cite> »</span>, ''<span class="lang-en" lang="en">The American Journal of Clinical Nutrition</span>'', <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;78, <abbr class="abbr" title="numéro">n^o</abbr>&nbsp;3,&#x200E; <time class="nowrap" data-sort-value="2003-09-01" datetime="2003-09-01"><abbr class="abbr" title="premier">1^er</abbr> septembre 2003</time>, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;539S–543S <small style="line-height:1em;">([//fr.wikipedia.org/wiki/International_Standard_Serial_Number ISSN]&nbsp;<span class="plainlinks noarchive">[http://worldcat.org/issn/0002-9165&lang=fr 0002-9165]</span> et <span class="plainlinks noarchive">[http://worldcat.org/issn/1938-3207&lang=fr 1938-3207]</span>, [//fr.wikipedia.org/wiki/PubMed PMID]&nbsp;<span class="plainlinks noarchive nowrap">[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12936947 12936947]</span>, [http://ajcn.nutrition.org/content/78/3/539S lire en ligne])</small></span></ref>, eventuale la sudo de [[Nov-Skotio]] (oriento de Kanado).<ref><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <span lang="en">[http://ngm.nationalgeographic.com/print/2005/11/longevity-secrets/buettner-text « <cite style="font-style: normal;">The Secrets of Long Life Residents of Okinawa, Sardinia, and Loma Linda, California, live longer, healthier lives than just about anyone else on Earth.</cite> »]</span>, sur <span class="italique">ngm.nationalgeographic.com</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">9 avril 2017</span>)</small></ref><ref><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais américain">(en-US)</abbr> <span lang="en-us">« <cite style="font-style:normal;">Nicoya Costa Rica is a Haven for Longevity - Costa Rica Star News</cite> »</span>, ''<span class="lang-en-us" lang="en-us">Costa Rica Star News</span>'',&#x200E; <time class="nowrap" data-sort-value="2012-03-12" datetime="2012-03-12">12 mars 2012</time> <small style="line-height:1em;">([http://news.co.cr/nicoya-costa-rica/3677/ lire en ligne])</small></ref><ref><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <span lang="en">[http://www.llu.edu/public-health/health/index.page « <cite style="font-style: normal;">Adventist Health Studies</cite> »] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150823054919/http://www.llu.edu/public-health/health/index.page |date=2015-08-23 }}</span>, sur <span class="italique">[[Universitato Loma Linda]] </span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">9 avril 2017</span>)</small></ref><ref>[https://www.thestar.com/life/health_wellness/2008/06/08/nova_scotia_may_add_years_to_your_life.html « <cite style="font-style: normal;">Nova Scotia may add years to your life</cite> »], sur <span class="italique">Toronto Star</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">9 avril 2017</span>)</small></ref> Baptitaj ''bluaj zonoj''<ref>[http://www.bluezones.com/ Site d'étude des Blue Zones]</ref> (de la angla ''blue zone''), pri iuj de tiuj loĝantaroj oni faris sciencajn esplorojn<ref>Michel Poulain, Anne Herm, et Gianni Pes, « [http://www.cairn.info/revue-gerontologie-et-societe-2016-3-page-55.htm Blue Zones : aires de longévité exceptionnelle de par le monde] », ''Gérontologie et société'', vol. vol. 38 / 151, no. 3, 2016, pp. 55-70.</ref>. La ĉefajn komunajn faktorojn kiujn oni retrovas povas esti klasifikataj kiel nutradaj faktoroj kaj mediaj faktoroj. === Nutradaj faktoroj === En la komunumoj prezentantaj esceptan vivtempon, la personoj konsumas malmulte da [[Viando|viando]] (aŭ tute ne), multe da [[Manĝebla frukto|fruktoj]] kaj [[Legomo|legomoj]]. En la okazo de [[Okinava insulo|Okinavo]], la tradicia manĝado estas je 96 % vegetara kun nur 1 % de la kalorioj sub formo de fiŝoj kaj malpli ol 1 % sub formo de viando, ovo aŭ lakta produkto.<ref><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <span lang="en">[https://www.researchgate.net/publication/5859391_Caloric_Restriction_the_Traditional_Okinawan_Diet_and_Healthy_Aging_The_Diet_of_the_World's_Longest-Lived_People_and_Its_Potential_Impact_on_Morbidity_and_Life_Span « <cite style="font-style: normal;">Caloric Restriction, the Traditional Okinawan Diet, and Healthy Aging: The Diet of the World's Longest-Lived People and Its Potential Impact on Morbidity and Life Span</cite> »]</span>, sur <span class="italique">ResearchGate</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">6 juin 2017</span>)</small></ref>  === Mediaj faktoroj === En la komunumoj prezentantaj esceptan longvivecon, la personoj ekzercas manan aktivecon dum sia tuta vivo, ofte agrikulture. Ili marŝas multe, pasas multe da tempon ekstere. Ili ne fumas. Ili tenas komunuman vivon kun la ĉirkaŭaĵo kaj havas pozitivan menson, estas ofte proksimaj de la familio aŭ de la membroj de la komunumo. Ili malmulte suferas pro la [[streso]] de la moderna vivo, kiel de fiksaj horaroj, bruo, artefarita lumo. == Diferenco inter viroj kaj virinoj == Viroj vivas malpli longe ol virinoj en preskaŭ ĉiuj landoj de la mondo, sed tiu diferenco estas tre grava en iuj disvolviĝintaj landoj.<ref><span class="ouvrage" id="Gouvernement_du_Canada,_Statistique_Canada">Gouvernement du Canada, Statistique <span class="nom_auteur">Canada</span>, [http://www.statcan.gc.ca/pub/82-003-x/2014012/article/14127-fra.htm « <cite style="font-style: normal;">Écarts hommes-femmes : espérance de vie et proportion de la vie vécue en mauvaise santé</cite> »], sur <span class="italique">www.statcan.gc.ca</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">9 avril 2017</span>)</small></span></ref> Pluraj "klasikaj" faktoroj klarigas tiun diferencon ([[tabako]], [[alkoholo]], riskaj kondutoj, pli riskaj kaj elĉerpigaj profesioj, malpli granda socia interagado), sed la studoj indikas ke tiuj faktoroj ne klarigas la tutan konstatitan diferencon.<ref><span class="ouvrage" id="RICHARD_G._ROGERSBETHANY_G._EVERETTJARRON_M._SAINT_ONGEPATRICK_M._KRUEGER2017">RICHARD G. <span class="nom_auteur">ROGERS</span>, BETHANY G. <span class="nom_auteur">EVERETT</span>, JARRON M. <span class="nom_auteur">SAINT ONGE</span> et PATRICK M. <span class="nom_auteur">KRUEGER</span>, « <cite style="font-style:normal;">Social, Behavioral, and Biological Factors, and Sex Differences in Mortality</cite> », ''Demography'', <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;47, <abbr class="abbr" title="numéro">n^o</abbr>&nbsp;3,&#x200E; <time class="nowrap" data-sort-value="2017-04-09" datetime="2017-04-09">9 avril 2017</time>, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;555–578 <small style="line-height:1em;">([//fr.wikipedia.org/wiki/International_Standard_Serial_Number ISSN]&nbsp;<span class="plainlinks noarchive">[http://worldcat.org/issn/0070-3370&lang=fr 0070-3370]</span>, [//fr.wikipedia.org/wiki/PubMed PMID]&nbsp;<span class="plainlinks noarchive nowrap">[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20879677 20879677]</span>, [//fr.wikipedia.org/wiki/PubMed_Central PMCID]&nbsp;<span class="plainlinks noarchive nowrap">[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3000060 PMC3000060]</span>, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3000060/ lire en ligne])</small></span></ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.cmu.edu/CSR/case_studies/women_live_longer.html |titolo=Why Women Live Longer than Men |alirdato=2018-10-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304085231/https://www.cmu.edu/CSR/case_studies/women_live_longer.html |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Centjarulo|Centjaruloj]] * [[Jeanne Calment|Jeanne Calmant]], edzino de esperantisto * [[Vivdaŭro]] == Referencoj == Tiu ĉi artikolo estas parta traduko de la samtema artikolo en la franclingva vikipedio je la 27-a de oktobro 2018. {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Longviveco| ]] ngg9qnw0z1twawaywa2arf8fdmyqgha 0 627195 9472275 7818998 2026-09-10T06:07:15Z Sj1mor 12103 9472275 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Himalaja marmoto |troveblo de fosilioj = |dosiero = Himalayan Marmot at Tshophu Lake Bhutan 091007 b.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Himalaja marmoto |regno = [[Animaloj]] |regno2 = animalo |filumo = [[Ĥordulo]]j |klaso = [[Mamulo]]j |ordo = [[Ronĝulo]]j |familio = [[Sciuredoj]] |tribo = [[Marmotenoj]] |genro = ''Marmota'' |specio = ''Marmota himalayana'' |specio aŭtoritato = ([[Brian Houghton Hodgson|Hodgson]], 1841) |specioj de subdivizio = |subdivizio2 = |vikispecio = Marmota |komunejo = Marmota |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Himalaja marmoto''' (''Marmota himalayana'') aŭ '''Tibeta neĝoporko''' estas specio apartenanta al genro [[marmoto]]j, familio [[Sciuredoj]], ordo [[Ronĝuloj]]. Ĝi vivas en altaj montoj de Azio, precipe en [[Himalajo]], nome en [[Tibeta Altebenaĵo]]. Ĝi ankaŭ vivas ĝis orienta [[Nanŝan]] kaj montoj de provinco [[Sikang]]. Ĝi estas unu de la plej grandaj kaj pezaj specioj de la genro de marmotoj. Unuopuloj povas longi 70 cm kaj pezi ĝis 9 kg. Ĝia felo estas malhele-hele bruna, kun flavaj makuloj sur la vango kaj brusto. Ĝi vivas en kolonioj, dormas {{N|vintra dormo}} dum 6 monatoj. Ĝi manĝas herbojn, ĝi estas predo de la [[neĝleopardo]]. Ĝia [[seksa maturiĝo]] okazas en aĝo de du jaroj. La femalo naskas 2-11 idojn post unumonata [[gravedeco (animaloj)|gravedeco]]. Ĝia plej proksima parenco estas verŝajne la [[stepa marmoto]]. {{projektoj}} [[Kategorio:Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj]] [[Kategorio:Marmotoj]] [[Kategorio:Faŭno de Himalajo]] [[Kategorio:Mamuloj de Butano]] [[Kategorio:Mamuloj de Barato]] [[Kategorio:Mamuloj de Pakistano]] ifzn9s12qopgrg6ti5h01oii57j9tke 0 634361 9472107 9186204 2026-09-09T18:53:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472107 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 54509 YORP |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 54509 YORP |Aliaj_nomoj = '''2000 PH₅''' |Bildo = 54509 YORP image radar and 3D model.gif |Bildo_priskribo = Radara bildo kaj 3D modelo de 54509 YORP |Dato_de_malkovro = {{dato|3|aŭgusto|2000}} |Malkovrinto = [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] |Loko_de_malkovro = [[Socorro (Nov-Meksiko)|Socorro]] ([[Usono]]) |Epoko = 2458600.5 {{dato|27|aprilo|2019}} TDB |Granda_duonakso = 149,604 [[1 E9 m|Gm]] (1,00004 [[astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 115,208 Gm (0,7701 AU) |Apoapsido = 184,000 Gm (1,230 AU) |Discentreco = 0,2299 |Periodo = 365,280 [[tago]]j (1,0001 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])<!-- 1:1 --> |Klinangulo = 1,833° |Meza_anomaliangulo = 253,026°<br /><small>[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|27|aprilo|2019}}</small> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 281,887° |Argumento_de_periapsido = 274,105° |Terdistanco_min = 414 260 km [[1 E9 m|Gm]] (0,002769 [[astronomia unuo|AU]]) |Diametro = ~150 m |Albedo_geom = ~0,1 |Rotacia_periodo = 0,2029 [[horo]]j (12,174 [[minuto]]j) |Spektroklaso = |Absoluta_magnitudo = 22,7 }} '''54509 YORP''' estas tre malgranda, tre rapide rotacianta [[terrenkonta asteroido|terrenkonta]] [[apolona asteroido|apolona]] [[asteroido]] malkovrita la {{daton|3|aŭgusto|2000}} en la kadro de la [[astronomio|astronomia]] kampanjo «LINEAR» (''[[Lincoln Near-Earth Asteroid Research]]'') elde la situejo de [[Socorro (Nov-Meksiko)|Socorro]] de la [[Laboratorio Lincoln]] ([[Nov-Meksiko]], [[Usono]]). La mezuro de ĝia rotacia rapido provizis la unuan pruvon de la [[efiko YORP]], laŭ kiu ĝi estis nomita. == Ecoj == === Rotacia rapido === Ĝia rotacio estas neordinare rapida (ĉ. po unu turno en 12 minutoj). Tiam, kiam la asteroido estis konata nur per la maldaŭra nomo 2000 PH₅, ĝi estis elektita pro sia malgrandeco kaj proksimeco kun la [[Tero]], kiel objekto de mezuro por scii ĉu, kiel oni supozis, la plirapidiĝo de ĝia rotacio estus ŝuldata al la [[efiko YORP]]. En [[2007]], post 4 jaroj de observadoj gvidataj de [[Stephen Lowry (astronomo)|Stephen Lowry]] kaj [[Alan Fitzsimmons]] per [[teleskopo]]j en la tuta mondo, montriĝis, ke la rotacia periodo malgrandiĝas de po ĉirkaŭ 1 [[milisekundo]]/jaro.<ref>[http://www.ing.iac.es:8080/PR/press/yorp.html La Efiko YORP Detektita ĉe la Apud-Tera Asteroido 2000 PH5; el ''Isaac Newton Group of Telescopes'', 2007] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180420074645/http://www.ing.iac.es:8080/PR/press/yorp.html |date=2018-04-20 }} {{lingvokodo|en}}</ref><ref>[https://www.researchgate.net/publication/6460330_Spin_rate_of_asteroid_54509_2000_PH5_increasing_due_to_the_YORP_effect Rotaciao de la asteroido (54509) 2000 PH5 plirapidigas pro la efiko YORP; de P. A Taylor, J.-L. Margot, D. Vokrouhlicky; majo 2007; el ''ResearchGate''] {{lingvokodo|en}}</ref> tio, kiu faras, ke inter [[2001]] kaj [[2005]] la asteroido "antaŭeniris" de ĉirkaŭ 250° rilate al ties antaŭkalkulata pozicio.<ref name= "20s">[https://www.researchgate.net/publication/6460329_Direct_Detection_of_the_Asteroidal_YORP_Effect Senpera Detekto de Asteroida Efiko YORP; de S. C. Lowry; A. Fitzsimmons, P. Pravec, D. Vokrouhlicky; majo 2007; ibidem] {{lingvokodo|en}}</ref> Kampanjo de [[radaro|radaraj]] observoj elde la [[Arecibo-radio-observatorio]] en [[2004]] permesis 3D-modeligon de la asteroido, tio, kiu konfirmis, per cifereca simulado, ke la plirapidiĝo kongruas kun la antaŭkalkuloj.<ref>[https://www.eso.org/public/news/eso0711/?lang Suna Povo en Ludo - Observo de la Turniĝo de Asteroido; 7-a de Marto 2007; el la paĝaro de l'ESO] {{lingvokodo|en}}</ref> kaj, ke la [[tajda forto]] pro proksimiĝo de [[Tero]] ne povas esti ties kialo.<ref>[http://news.cornell.edu/stories/2007/03/asteroids-spin-yorp-speed-thanks-effects-sunlight Asteroidoj turniĝas je YORP rapido, dank'al la efikoj de la sunlumo, Astronomoj de Cornell kaj Belfast malkovris, far Lauren Gold, 7-a de Marto 2007; el la paĝaro de la Universitato Cornell] {{lingvokodo|en}}</ref> Aliaj simuladoj montras, ke ĝi gardos stabilan orbiton dum 35 milionoj da jaroj. Post tia tempo ĝia rotacia periodo atingos periodon de ~20 [[sekundo]]j; ĝi tiam estos ŝanĝinta de formo aŭ disiĝinta por fariĝi [[kelkopa asteroido|duopa asteroido]].<ref name= "20s" /> === Orbito === [[Dosiero:Lagrange Horseshoe Orbit.jpg|dekstra|eta|200px|[[Hufuma orbito]]]] '''54509 YORP''' havas praktike saman [[orbito|orbitan]] {{N|duona grandakso}} (do saman {{N|orbita periodo}}) kiel la [[Tero]]: 1,0000419 [[astronomia unuo|AU]]; ĝi trakuras {{N|hufuma orbito}} relative al la Tero kaj proksimiĝas ĝin ĉiuj 100 jaroj. Ĝia tera [[MOID]] estas, laŭ la fontoj, inter 0,0004518 kaj 0,00276915 [[astronomia unuo|AU]] (inter 67 600&nbsp;km kaj 414 260&nbsp;km), tamen la asteroido ne venos tiom proksime de la [[Tero]]; ĝi montras nenian danĝeron de alfrapi [[Tero]]n dum la venontaj 2000 jaroj. * La {{daton|25|decembro|1906}} ĝi pasis al 0,0106646 [[astronomia unuo|AU]] (1,5954 miliono da km) de [[Tero]]. * La {{daton|26|julio|2003}} ĝi pasis al 0,0115731 AU (1,7313 miliono da kilometroj) de Tero. * La {{daton|2|januaro|2104}} ĝi pasos al 0,00528064 AU (790 000 kilometroj) de nia planedo. Ĝiaj orbitaj karakterizoj pensigas, ke ĝi estis origine objekto elpuŝita el la sistemo Tero - [[Luno]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo: http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|54509-yorp-2000-ph5}} * {{NEODyS}} * {{en}} [http://astrosun2.astro.cornell.edu/~jlm/NEAs/2000PH5/ 2000 PH5; el la paĝaro de la Universitato Cornell] * {{fr}} [http://www.flashespace.com/html/mars07/08a_03.htm La suna lumo ruligas la asteroidojn; el ''flashespace''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080907010128/http://www.flashespace.com/html/mars07/08a_03.htm |date=2008-09-07 }} {{Sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (54001–55000)#54501-54550|Listo de asteroidoj (54001 – 55000)]] |antaŭ = [[(54508) 2000 PD4|(54508) 2000 PD₄]] |periodo = '''54509 YORP''' |post = ''[[54510 Yakagehonjin]]'' }} {{Tradukita | lingvo = fr | artikolo = (54509) YORP | revizio = 146118705 }} {{DEFAŬLTORDIGO:YORP}} [[Kategorio:Apolonaj asteroidoj]] [[Kategorio:Terrenkontaj asteroidoj]] [[Kategorio:Malkovrita de LINEAR]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000]] kpcvom5ve9h3cuuclikx0dcsc9dm91p 0 641159 9472121 8559718 2026-09-09T20:00:46Z Sj1mor 12103 9472121 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Stephen GASKIN''' (la 16-an de februaro 1935 - la 1-an de julio 2014) estis usona [[Kontraŭkulturo de la 1960-aj jaroj|kontraŭkultura ikono]] de la [[Hipio|hipia subkulturo]], plej konata pro sia ĉeesto en la Haight-Ashbury distrikto de [[San-Francisko]] en la [[1960-aj jaroj]] kaj pro kunfondo de "The Farm", fama spirita [[intenca komunumo]] en Summertown, [[Tenesio]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Gaskin, Stephen}} [[Kategorio:Hipio]] [[Kategorio:Senperfortaj aktivuloj]] [[Kategorio:Usonaj pacistoj]] [[Kategorio:Usonaj politikistoj]] l7eyzyn5lmx4c8vgwu4sq068e0jtxln 0 641926 9471931 9450460 2026-09-09T12:23:06Z Sj1mor 12103 9471931 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Malam-krimo''' estas antaŭjuĝ-motivita [[krimo]], kiu okazas kiam krimanto celas viktimon pro ties membreco en iu socia grupo aŭ raso. Ekzemploj de tiaj grupoj povas inkluzivi, kaj estas preskaŭ ekskluzive limigitaj al: [[sekso]], [[etno]], [[Malkapablo|handikapo]], [[lingvo]], [[nacieco]], fizika aspekto, [[religio]], [[Genra identeco|seksa identeco]] aŭ [[seksa orientiĝo]]. Ne-krimaj agoj, motivitaj de ĉi tiuj kialoj, ofte nomiĝas "antaŭjuĝoj". "Malama krimo" ĝenerale rilatas al krimaj agoj, kiuj estis videble motivitaj de [[antaŭjuĝo]] kontraŭ unu aŭ pli el la sociaj grupoj listigitaj supre, aŭ de antaŭjuĝo kontraŭ iliaj derivaĵoj. Incidentoj povas impliki fizikan atakon, damaĝon, ĉikanadon, persekuton, parolajn misuzojn aŭ insultojn, partneran krimon aŭ ofendajn grafitiojn aŭ leterojn. == Leĝoj == Leĝoj pri malamkrimoj kutime estas klasifikeblaj en unu el kelkaj kategorioj: # leĝoj difinantaj specifajn antaŭjuĝmotivitajn agojn kiel apartajn krimojn; # krimaj [[plimalbonigo (juro)|punpliigaj leĝoj]]; # leĝoj kreantaj apartan civilan agokaŭzon por malamkrimoj; kaj # leĝoj devigantaj administrajn agentejojn registri statistikon pri malamkrimoj.<ref name="human">{{cite Q|Q104631957}}<!-- Everyday Fears: A Survey of Violent Hate Crimes in Europe and North America-->.</ref> Foje (ekzemple en [[Bosnio kaj Hercegovino]]), la leĝoj enfokusigas [[militkrimo]]jn, [[genocido]]jn, kaj [[krimoj kontraŭ la homeco]], kaj limigas la malpermeson de diskriminado al registaranoj. === Eŭrazio === ==== Britujo ==== En [[Anglujo]], [[Kimrujo]], kaj [[Skotujo]], la [[Punjuĝa Leĝo 2020]] difinas, ke rasa, religia, kontraŭhandikapula, seksorientiĝa, aŭ kontraŭtransgenra malamikeco estas [[plimalbonigo (juro)|plimalbonigo]] en [[puno (juro)|punado]] de krimoj ĝenerale.<ref>{{Cite web|url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2020/17/section/66|title=Sentencing Act 2020 section 66|work=legislation.gov.uk}}</ref> Aparte de tio, la [[Krima kaj Malorda Leĝo 1998]] difinas specialajn punendaĵojn kun pli severaj punoj por rase aŭ religie plimalbonigitaj atencoj, ĉikanoj, kaj iaj ofendoj kontraŭ publika ordo. Por [[Norda Irlando]], la saman celon servas Publika Ordono 1987 (S.I. 1987/463 (N.I. 7)).<ref>{{Cite web|url=https://www.legislation.gov.uk/nisi/1987/463/contents/made|title=Public Order (Northern Ireland) Order 1987|website=www.legislation.gov.uk|publisher=UK Legislation}}</ref> Oni difinas "rasan grupon" kiel grupon de personoj difinatan laŭ raso, koloro, nacianeco (inklude civitanecon), etno, aŭ nacia deveno. "Religia grupo" estas grupo de personoj difinata laŭ religia [[kredo]] aŭ [[nekredo]]. Krom leĝoj pri malamkrimoj, ekzistas leĝoj kontraŭ [[malamparolo]]j. Britujo estas partio de la Konvencio pri Kibernetikaj Krimoj, sed ne de la Aldona Protokolo. Enketo en 2021 de ''[[Newsnight]]'' kaj ''[[The Law Society Gazette]]'' konstatis, ke supozataj malamkrimoj kies viktimo estis policisto havis signife pli da ŝanco rezultigi kondamnon. En iuj lokoj, krimoj kontraŭ policistoj kaj policaj helplaboristoj konsistigis ĝis duono de kondamnoj pri malamkrimo, malgraŭ tio ke ili reprezentis multe malplian proporcion de raportitaj okazoj.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-56546490|title=Hate crimes on police 'more likely to be charged'|date=27-a de marto 2021|access-date=12-a de decembro 2021|publisher=[[BBC News]]|first1=Melanie|last1=Newman|first2=Richard|last2=Watson}}</ref> ==== Ĉeĥujo ==== Ĉeĥaj leĝoj pri malamkrimoj trovas sian konstitucian bazon en la principoj de egalo kaj nediskrimino en la Ĉarto de Fundamentaj Rajtoj kaj Bazaj Liberecoj. De tie fontas du ĉefaj linioj de protekta rezonado kontraŭ malam-motivitaj okazoj, unu en krima juro kaj la alia en civila. La protekto rilatas kaj al kulpojuĝo (ĉu oni deklaras akuzaton kulpa aŭ ne kulpa) kaj al punojuĝo (kioman punon oni trudas), kaj havas tri nivelojn: * '''Cirkonstanco determinanta ĉu ago estas krimo''' – malama motivo estas unu el la bazaj konsistigaj elementoj. Sen pruvo de malama motivo, kondamno pri malamkrimo ne povas okazi. * '''Cirkonstanco determinanta pliigon de puno''' – malama motivo estas unu el la kvalifikitaj konsistigaj elementoj de iuj krimoj (murdo, korpa damaĝo). Oni punas laŭ pli severa skalo se malama motivo estas pruvita ol alie. * '''Ĝenerala plimalboniga cirkonstanco''' – la kortumo devas enkalkuli malaman motivon kiel ĝeneralan malplibonigas cirkonstancon kaj determinas la severecon de la puno. Tamen oni ne povas adicii ĝeneralan plimalbonigan cirkonstancon kun cirkonstanco determinanta pliigon de puno. Ne ĉiuj homaj grupoj havas la saman statuson rilate protekton kontraŭ malamkrimoj. Kelkaj, nome tiuj agresataj pro haŭtkoloro, kredo, nacianeco, etnaneco, aŭ politika konvinko, ĝuas eksplice pliigitan protekton. Aliaj, kiel grupoj difinitaj laŭ seksa orientiĝo, aĝo, aŭ saneca statuso, ne havas tian protekton. Malama atako kontraŭ ili estas punebla nur kiel elemento de la krimo "incito al malamo kontraŭ grupo de personoj aŭ al la malhelpo de iliaj rajtoj kaj liberecoj", aŭ, se ĝi akompanas alian krimon, kiel parto de la ĝenerala plimalboniga cirkonstanco ataki supozate malsaman homan grupon. Nur en tiuj kazoj la difinkriterio de la atakita grupo ne gravas.<ref>{{cite web |url=http://www.in-ius.cz/dwn/zprava-o-nzn2011/report-web.pdf |title=Zpráva o násilí z nenávisti v České republice za rok 2011 |access-date=11 November 2012 |archive-date=11 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211152949/http://www.in-ius.cz/dwn/zprava-o-nzn2011/report-web.pdf |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140211152949/http://www.in-ius.cz/dwn/zprava-o-nzn2011/report-web.pdf |date=2014-02-11 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Krimoj de malamego| ]] [[Kategorio:GLAT-rajtoj]] [[Kategorio:Ekspluato]] [[Kategorio:Diskriminacio]] [[Kategorio:Rasismo]] [[Kategorio:Agreso]] 58dludqf08rhz0gxjd29k7bx5w9gu7h 0 642706 9472318 9347164 2026-09-10T07:36:58Z Sj1mor 12103 9472318 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO = DE-TH |tersituo = Erfurto (Malnova urbo)/Centra Erfurto/Erfurto |zomo = 16 }} [[Dosiero:Bw P Erfurt Luftbild.jpg|eta|Iama fervojflegejo en Erfurto de supre]] [[Dosiero:Güterbahnhof und Bw Erfurt 13.jpg|eta|Norda fasado/BwP]] [[Dosiero:Plan der Stadt Erfurt 1881 Gerhardt & Schreiber.png|links|eta|Plano de 1881 kun ankoraŭ ebena relaro kaj la unua kajo antaŭ la malmova akceptejo]] [[Dosiero:Güterbahnhof und Bw Erfurt 08.jpg|eta|Suda fasado/BwP]] [[Dosiero:Güterbahnhof und Bw Erfurt 05.jpg|eta|Lokomotivriparejo]] [[Dosiero:Güterbahnhof und Bw Erfurt 03.jpg|eta|Halo eosta]] '''Fervojflegejo erfurta''' (germane: ''Bahnbetriebswerk Erfurt'', mallongigo ''Bw Erfurt'') estas iama fervojaĵriparegejo en [[Erfurto]], [[Germanio]]. Ĝi funkciis inter 1847 kaj 1968 havinte post 1888 du situon: ''BwP'' troviĝis ĉe Thomas-strato 83 dume ''BwG'' estis ĉe Weimarische-strato. Ke temus pri monumentprotektindaĵaro konstatitis oficiale jam en aprilo 1919. == Historio == Jam mallonge antaŭ la fondo de [[Turingia fervojsocieto]] (Thüringische Eisenbahn-Gesellschaft) en 1844 menditis la unuaj vaporlokmotivoj kiuj bezonis lokon por parkumo kaj riparoj. En kunteksto kun konstruo de la akceptejo de la [[Stacidomo de Erfurto|Ĉefa stacidomo erfurta]] ene de la [[ĉirkaŭfortikaĵo de Erfurto]] akiritis areoj laŭlonge de Thomas-strato. En 1846 liveritis la unuaj lokomotivoj. Unu jaron poste starigitis lokomotivremizo, karbonejo, akvumiloj kaj riparejo. En 1853 ĉe Rosen-strateto nova lokomitivdeponejo kun 22 lokoj faritis, kies turnilo novigitis en 1856 jam. En 1873 fariĝis okcidente de Löber-pordego alia granda ringlokomotivdeponejo. Ankaŭ la ĉefa riparejo plurfoje novigitis kaj pligrandigitis, nome en 1856, 1862 kaj 1873. La simetria, plur-ala areo videblante ankoraŭ sur urboplano de 1881, anstataŭigitis per la ĝis hodiaŭ ekzistantaj grandaj haloj kun tiutempe tipaj brikaj fasadoj.<ref>[[Grafitio]] ĉe la suda fasado de la eosta direktig-halo porlokomotiva de 2016.</ref> Inter 1888 kaj 1894 konstruitis en la proksimeco de la nova varstacidomo ĉe Weimarer-strato nova fervojflegejo. Sekve ĝi nomitis ''BwG'' . Ĝia kerno estis granda [[remizo]] kun 59 lokomotivparkumejoj kaj riparejoj, ses halaj navoj, unu trakinterliga rulplatformo, du rulplatformoj, unu 320 metrojn longa koaksejo kaj akvoturo, kiun provizis la en 1935 konstruita akvobaraĵo proksime de [[Lütsche (vilaĝo)]]. BwG estis siatempo la plej granda kaj plej moderna fervojflegejo en la regiono administrita disde Erfurto. La malnova riparejo ĉe la persona stacidomo nomiĝis ''BwP''. La lokomotiva vartado malekfunkciis en 1925. Daŭre vartitis lokomotivoj por rapidaj kaj regionaj vagonaroj kiel ankaŭ la manovraj lokomotivoj por malvartransportado. En 1968, post abolicio de ambaŭ flegejoj, ludonitis parto de la ejoj ĝis la 1990-aj jaroj ekz. al firmaoj aŭtomobilaj kaj al la poŝto. En la 29.2.2019 la urba konsilantaro decidis komenci esplorojn pri konstruoa [[ICE]]-urbokvartalo ĉirkaŭ la stacidomo; en la 22.12.2014 la Landa evoluigsocieto [[Turingio]] (Landesentwicklungsgesellschaft Thüringen) akiris areojn de ĉe ambaŭ flegejeroj kune kun la iama vartransportstacidomo. Por la areoj estantaj oriente de la stacidomo ĉe la vartransportstacidomo ellaboritis en novembro 2015 sub la titolo ''ICE-City Teilbereich Ost Neues Schmidtstedter Tor'' fare de la arkitekta buroo Machleidt + Partner el [[Berlino]] en kooperacio kun Mola + Winkelmüller kaj Sinai kadroplano urbkonstrua permesante ankaŭ spacon por hoteloj, burooj, kongresaj kaj seminariaj ejoj, vendejoj, restoracioj kaj loĝejoj. Por pligravigi la areon de ŝosea subtransejo ĉe Schmidtstedter-pordejo naskiĝu du turdomegoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ice-knoten.de/ice-city/ |titolo=Freistaat Thüringen: ''ICE City'' |alirdato=2019-05-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170528010512/http://www.ice-knoten.de/ice-city/ |arkivdato=2017-05-28 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/de/leben/planen/stadtplanung/ip_tk/ice_city/index.html |titolo=Stadt Erfurt: ''ICE-City Erfurt – die schnelle Mitte Deutschlands'' |alirdato=2019-05-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190517081319/https://www.erfurt.de/ef/de/leben/planen/stadtplanung/ip_tk/ice_city/index.html |arkivdato=2019-05-17 }}</ref> == Estanteco == La estonta utiligo de la malnova fervojflegejo P okcidente de la stacidomo restis nedecidita. En la 13.6.2017 la konserviĝintaj haloj de BwP temigis simpozion pri industria kulturo en Turingio kiun partoprenis reprezentantoj de diversaj altlernejoj kaj institutoj, ekz. de la Teknika altlernejo [[Freiberg (Saksio)]], de [[Universitato de Kaselo]], de Bauhaus-altlernejo [[Vajmaro]], de [[Universitato de Kolonjo]], de Berlina centro por industrikulturo, de Instituto por nova industrikulturo [[Cottbus]], de Ferropolis s.r.l. [[Dessau]], de Porregiona iniciataro [[Ruhr]], de Malsupera monumentprotektadministradejo erfurta. Tiam postulitis deklari la halaron monumentprotektinda kaj novmaniere utiligi la tuton.<ref>Jan Kobel: ''Industriekultur in Thüringen.'' Arnstadt 2017.</ref> En la 20.12.2017 la urba konsilantaro decidis post postulo de la socialdemokratia frakcio ekigi interparolojn kun la Liberŝtato Turingio je enlistigo de la aĵoj en la listo de kulturmonumentoj oficialaj.<ref>Holger Wetzel: ''SPD will alte Bahnhallen schützen.'' En: ''[[Thüringer Allgemeine|Erfurter Allgemeine]].'' 14.12.2017. [https://www.thueringer-allgemeine.de/web/zgt/politik/detail/-/specific/SPD-will-alte-Bahnhallen-in-Erfurt-schuetzen-LEG-sieht-Entwicklung-mit-Sorge-129438109 (online)]{{404|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Stadt Erfurt: ''Beschluss zur Drucksachen-Nr. 2516/17 der weiterführende Sitzung des Stadtrates vom 21.12.2017.'' [http://buergerinfo.erfurt.de/bi/si0050.php?__ksinr=86999715 (surrete ĉe: ''buergerinfo.erfurt.de'')]</ref> En aprilo 2019 prezentitis sufiĉe da kialoj historiaj, teknikaj, urbokonstruaj dignigantaj tian enlistigon.<ref>Skribaĵo de Turingia oficejo pri monumentprotekto kaj arkeologio de la 15.3.2019 adresita je la Malsupra administradejo monumentprotekta de la urbo Erfurto.</ref> La fervojflegejo G ĉe Weimarische-strato, inter la fervojlinio suda kaj la strato ''Am Wasserturm'', funkcias ĝis hodiaŭ (DB Werk Erfurt).<ref>[https://www.bahn.de/db_regio/view/schiene/werk-erfurt.shtml Deutsche Bahn ‐ Werk Erfurt]</ref> == Literaturo kaj fontoj == * Detlef Hommel, Georg Thielmann: ''Verkehrsknoten Erfurt.'' EK-Verlag, Freiburg (Breisgau) 2000, ISBN 3-88255-273-5. * ''Plan der Stadt Erfurt.'' Verlag Gerhardt & Schreiber, Erfurt 1881. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bahnstatistik.de/Direktionen/Rbd_Erfurt.htm Königliche Eisenbahndirektion zu Erfurt ĉe ''Bahnstatistik.de''] == Fonto == {{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Bahnbetriebswerk Erfurt | revizio = 188428191 }} == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Fervojo en Turingio|Erfurto]] [[Kategorio:Transporto en Erfurto]] 902v74g3754141c5ulqpexx9xle9i4o 0 650755 9471953 9381185 2026-09-09T12:39:28Z Sj1mor 12103 9471953 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | kvartalo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Zámostí | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = urba parto <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Zámostí | moto = | kromnomo = Židy <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Letecký pohled na památku UNESCO v Třebíči.jpg | dosiero_priskribo = Aviadila vido al Zámostí, memorindaĵo de Unesko en Třebíč <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Vysočina | distrikto = Distrikto Třebíč | municipo = Třebíč | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = [[Jihlava (rivero)|Jihlava]] | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 146 | konstruaĵo_noto = 2009 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Jeviŝovica montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Zámostí | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 12 | lat_s = 57 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 52 | long_s = 38 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 0.06 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Podklášteří <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1410 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 674 01 <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = [[Zámostí (Třebíč)|Juda kvartalo]] | unesko_jaro = 2003 | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_kriterioj = ii, iii | unesko_regiono = 4 | unesko_numero = 1078 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = Trebic mc zamosti.svg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Třebíč | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Zámostí (Třebíč) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Zámostí''' situas en [[Ĉeĥio]] kaj ĝi estas parto de urbo [[Třebíč]]. Ĝi ensumigas preskaŭ la tutan judan urbon de Třebíč, aree memorige protektata de statuso de [[Monda heredaĵo de Unesko]].<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo = Jewish Quarter and St Procopius' Basilica in Třebíč - UNESCO World Heritage Centre|url = http://whc.unesco.org/en/list/1078|eldoninto = whc.unesco.org|alirdato = 2015-12-25|lingvo = en}}</ref> Ne pro la ofica, sed pro la disvastigita nomigo de Zámostí, resp. de la [[judoj|juda]] urbo ĝi estas ankaŭ nomata '''Židy''' ({{lang-eo|Judejo}}). Zámostí okupas areon proksimume 6 [[hektaro|ha]], inkluzive de apuda sektoro de rivero; por la juda urbo mem falas proksimume 4,3 ha. Popolnombrado en la jaro 2001 montris 416 loĝantojn kaj 124 domojn. Ties teritorio enfalas en katastran teritorion [[Podklášteří]]. Kiel la parto de urbo ĝi havas memstaran markigon de la domoj. En la parto loĝas {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Konsilantaro de Regiono Vysočina aprobis fine de la jaro 2018 memorandumon pri kunlaboro de administrantoj de la objektoj en Třebíč enskribitaj en listo de Unesko. En la jaro 2019 estis en Zámostí lokigitaj novaj ŝtonoj de malaperintoj. == Lokigo == [[Dosiero:Trebic zamosti.svg|eta|maldekstra|Plano de Zámostí]] Zámostí troviĝas en la centro de urbo, sur maldekstra bordo de rivero [[Jihlava (rivero)|Jihlava]]. Norde kaj oriente ĝi nature estas limigita de roka masivo de plataĵo [[Hrádek (Třebíč)|Hrádek]], sude de la rivero kaj okcidente ĝi flue transiras en konstrulokon de Podklášteří. El nordo eniras ĝis Zámostí el placo [[Žerotínovo náměstí (Třebíč)|Žerotínovo náměstí]], nome sude direkte al kajo de [[Karel Havlíček Borovský|Havlíček]] kaj norde en strato de [[Jan Blahoslav|Blahoslav]]. Plu norde lima strato estas strato Na Výsluní kaj poste strato Pomezní, kiu limigas Zámostí en nordo ĝis deklivoj de Hrádek. Sur Hrádek kaj ties [[Juda tombejo en Třebíč|juda tombejo]] kondukas veturila vojo. Rektan kunigon kun [[Nové Dvory (Třebíč)|Nové Dvory]] en oriento sekurigas nur ekde la jaro [[1995]] ponteto super la rivero apud roko en Hrádek. La alia ponteto nomita ponteto de [[Jindřich Svoboda (piloto)|kolonelo Svoboda]] kunigas ekde la jaro [[1996]] Zámostí kun [[Vnitřní Město (Třebíč)|Vnitřní Město]]. En la judan urbon estadas ensumigataj ankaŭ domoj en la sudorienta parto de placo Žerotínovo náměstí, el kiuj ĝis hodiaŭ konserviĝis nur domo n-ro 995; la ceteraj ankaŭ origine judaj domoj (viandaj vendejoj) cedis en la jaro [[1951]] al reguligo de la placo kaj hodiaŭ estas en iliaj lokoj haltejo de Urba aŭtobusa transporto en Třebíč. == Historio == [[Dosiero:Trebic-synagoga.jpg|eta|Malantaŭa sinagogo]] Laŭ iuj fontoj la judaj komercistoj povis ekloĝi proksime de monaĥejo de Třebíč jam ĉirkaŭ la jaro 1238. Plu tio estas judoj en Třebíč dokumentitaj en la 1-a duono de la 14-a jarcento, kiam en Germanio okazis [[pogromo]]j kaj pli poste ankaŭ en Ĉeĥio, dokumentitaj ili estas en kelkaj moraviaj urboj, krom aliaj ankaŭ en Třebíč. La unua skribmencio pri loka juda komunumo devenas el la jaro [[1410]] (forbruligo de la kvartalo), eventuale laŭ aliaj fontoj el la jaro [[1411]],<ref>{{citaĵo el libro|familia nomo=Bretholz|persona nomo=Bertold|ligilo al aŭtoro=Bertold Bretholz|titolo=Quellen zur Geschichte der Juden in Mähren von XI. bis zum XV. Jahrhundert (1067–1411)|eldoninto=Taussig u. Taussig|loko=Prag|jaro=1935|ĉapitro=499|tipo de ĉaapitro=§|paĝoj=263n|ligvo=německy}}</ref> [[juda komunumo]] estas dokumentita en la 16-a jarcento. En la jaro 1573 estis en [[Podklášteří]] registritaj 6 judoj, en [[Stařečka]] 2. En la jaro 1617 vivis en Podklášteří 18 judoj, en la jaro 1724 poste vivis en Podklášteří preskaŭ 1000 judoj. Fine de la 18-a jarcento en la juda urbo estis unu el la plej nombraj judaj komunumoj en [[Moravio]]. En la jaro [[1799]] ĉi tie vivis 1770 loĝantoj, en la jaro [[1848]] ĉi tie vivis 1612 personoj (te. 260 permesitaj familioj) de la juda konfesio. En la jaro [[1528]] la judoj el Třebíč estis fare de posedantoj de senjorujoj (Jan Jetřich z Boskovic) el siaj hejmoj elhejmigitaj, en la jaro 1547 tiu ĉi ordono estis renovigita fare de [[Jan IV. z Pernštejna|Jan z Pernštejna]], posedanto de senjorujo. Dum plua posedanto de la senjorujo ([[Burian Osovský z Doubravice]]) la judoj jam ne estis elurbigataj kaj en la jaro [[1561]] la judoj akiris siajn parcelojn en heredan tenadon. Tuj pluan jaron ili ricevis permeson por komercado en urbo Třebíč (te. en la origina urbo, krom la juda urbo). Pluaj jaroj devis esti pli prosperaj, eĉ kiam la judoj devis kompensi perdojn el incendio en la jaro [[1599]] (tiu devis esti fondita en la juda urbo), [[Kateřina z Valdštejna (1637)|Kateřina z Valdštejna]] - plua posedantino de la senjorujo – konservis kun nova vokto de la juda urbo bonajn korespondajn interrilatojn (Mojžíš Pour, elektita kiel vokto en la jaro [[1638]]). Pli poste la judoj en Třebíč estis atakataj, en la jaro 1663 eĉ kelkaj domoj estis forrabitaj fare de turkaj soldataroj. En pli postaj jaroj la judoj estis denove limigata, mildigon de tiu ĉi limigo alportis nur restrikto de [[Jozefo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Jozefo la 1-a]] el la jaro [[1708]], kiam li destinis diversajn konvenajn kaj nekonvenajn regulojn por la judoj en Třebíč. Krom aliaj la judoj el Třebíč estis devigitaj malaltigi sinagogon - solena lumigo devis ofendigi tiaman edzinon de senjoro el Třebíč. En la jaro [[1742]] okazis [[Militoj je aŭstria heredaĵo|sileziaj militoj]], kiuj evitis al la juda urbo en Třebíč, sed estis pagitaj 10000 guldenoj de protektpago. En la jaro [[1799]] estis farita ordono, ke ĉiu judo devas akiri familian nomon. Tuj en la jaro [[1805]] la judoj estis denove atakataj, ili devis pagi altan protektpagon al francaj soldataroj marŝantaj tra Třebíč direkte al [[Batalo ĉe Slavkov]]. En la jaro [[1811]] okazis tutŝtata bankroto, kiu por la judoj "ne estis katastrofo, sed prefere akiro". En la jaro 1821 denove preskaŭ la tutan kvartalon forbruligis granda incendio kaj en la jaro [[1830]] venis granda inundo – tiuj ĉi ambaŭ eventoj estis rapide forigitaj per mono de samkredantoj kaj diversaj fondusoj de pli riĉaj judoj. En la jaro [[1848]] estis al la judoj donita egalrajteco kun kristanoj kaj tiuj povis transloĝiĝi en domojn en la placo en Třebíč - la devenaj loĝantoj portis tion neŝate kaj ofte ili faris perfortajn farojn. En la jaro 1850 okazis disrompo de fenestroj en domo de unu juda komercisto kun tolaĵo. Nur en la jaro [[1861]] la judoj akiris plenan egalrajtecon kaj okazis al miksiĝo de judoj kaj kristanoj en la tiama juda urbo. El la domoj en la juda urbo tiel fariĝis pli-malpli laborista kolonio. En la jaro [[1556]] estis en la tiama juda urbo 19 domoj, pli poste pli ol 120 domoj. En la jaroj [[1639]]–[[1642]] estis konstruita Malnova sinagogo, nomata ankaŭ Antaŭa sinagogo. Nova (Malantaŭa) sinagogo devenas el la jaro [[1669]]. Proksimume en la sama tempo estis konstruita ankaŭ loka juda tombejo (skribe dokumentita en la jaro [[1636]]), situanta super rojo [[Týnský potok]]. La areo de la juda urbo estis superulare regulata, precipe per difinita nombro de domoj kaj donitaj limoj de la tiama urbo. Konstrua kresko montriĝis per densigado de konstruloko. La domoj dividiĝis horizontale kaj vertikale. La [[geto]] estis apartigata de la kristanaj kvartaloj per ĉenoj, dratoj aŭ bariloj. Por iu tempo estis limigata ankaŭ movo de la judo en la urbo kaj ilia transloĝiĝado en aliajn partojn de la urbo. Post la jaro 1720 la juda urbo estis memstara administra unuo. En la jaro 1919 ekzistis ankaŭ planoj al kunigo de Třebíč mem, la juda urbo kaj [[Podklášteří]] en unu politikan municipon, la judoj kaj civitanoj de municipo Podklášteří ne interesiĝis pri tio, do la unuiĝo dume ne okazis. Tio okazis nur pro decido de registaro en la jaro 1924, la registaro motivigis tiun ĉi kunigon per tio, ke unu konstrua tutaĵo devus esti ankaŭ unu tutaĵo politika. Podklášteří kaj la juda urbo donis plendon al [[Plej supera administra juĝejo de Ĉeĥoslovakio]] kaj tiu fine decidis pri nevalideco de la devena decido kaj nuligis la unuiĝon el novembro de 1926. La unuiĝo mem okazis laŭ peto de la juda urbo nur en la jaro 1931. El la juda urbo tiel fariĝis loka parto de Zámostí. [[Dosiero:Ulice_Leopolda_Pokorného..jpg|eta|Strato Leopolda Pokorného.]] Dum la dua mondmilito la juda loĝantaro de la kvartalo estis preskaŭ senhomigita. Ĉiu pli valora posedaĵo estis forŝovita ankaŭ. Inter tiu ĉi posedaĵo estis valora ''Maĥzor el Třebíč'' datita ĉirkaŭ la jaro [[1300]]. Preskaŭ ĉiuj judoj el Třebíč estis deportitaj per transporto ''A'', kiu alveturis ĝis [[Koncentrejo Terezín|Terezín]] la [[18-an de majo]] [[1942]] (ĝi nombris 720 personoj) kaj per transporto ''A w'' el la [[22-a de majo]] 1942 (650 personoj).<ref>Buletino de urbo Třebíč, 6/1992, p. 8.</ref> Sume estis dum la milito detruitaj nur 5 domoj el la loka [[geto]]. Multe da loĝantoj estis senditaj ĝis [[koncentrejo]]j, ofte ĝis [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Aŭŝvico]]. Kelkaj loĝantoj fuĝis en [[Hispanio|hispanan]] urbon [[Sagunto]]n. Post la milito revenis ĝis [[Třebíč]] proksimume dek procentoj de la devenaj loĝantoj. [[Dosiero:Reconstrued house in jewish city in Třebíč, Třebíč District.jpg|eta|Domo rekonstruita en la jaro 2004]] En duono de la 1970-aj jaroj estis planita "suma [[salubrigo]] de Zámostí kun sekva konstruado de novaj loĝ-objektoj", kiel destinis salubriga plano de la centro el la jaro [[1975]].<ref>Ing. arch. Miloslav Hořínek en Buletino de urbo Třebíč, 5/1991, p. 7 indikas al tio: "Antaŭ barbara detruigo aŭ area salubrigo savis tiun ĉi lokon krom alia ankaŭ tio, ke ĝi ne donis sufiĉe da libera areo por principa solvo de direktive planita volumenoj de panela konstruado, kiuj povis esti kvantite 'solvitaj' nur per plua ekspando de la urbo. – Se en Třebíč nur sufiĉus konstrui loĝejojn nur por natura kresko de la lokaj loĝantoj kaj oni ne devus solvi demandojn kunigitaj kun konstruado de [[Nuklea elektrejo Dukovany]], estus dure validigita leĝo pri protekto de agrikultura grundo kaj ĉiu novkonstruado estus okazinta interne de la devena interno, do per alikonstruo de la urbaj partoj: Juda urbo, [[Stařečka]], [[Jejkov]] kaj pluaj. Kiel tiu ĉi alikonstruo en kondiĉoj de traktiga diktato de monopola liveranto finiĝus, ni povas konvinkiĝi laŭ ekzemploj de vicoj de niaj (noto: komprenu - ĉeĥaj) urboj, kie altetaĝaj panelaj objektoj enpenetris ĝis propra kerno kaj por ĉiam ili forviŝis la devenajn historiajn spacojn."</ref> [[Dosiero:Třebíč_Basilika_Jihlava_Ghetto.jpg|eta|Kajo Havlíčkovo nábřeží]] == Memorindaĵoj == La juda kvartalo en Třebíč, alie nomata nur simple Židy (Judejo) (antaŭe ankaŭ nomata Židárna), en [[Třebíč]]-Zámostí estas memorindaĵo enskribita en listo de [[Monda heredaĵo]] de [[UNESCO]], unu el la plej konservita juda kvartalo en [[Eŭropo]]. La juda kvartalo en Třebíč estas ununura juda memorindaĵo ekster teritorio de [[Israelo]], kiu estas enskribita en listo de Unesko. Tiu ĉi kvartalo estas valora en sia tutaĵo, precipe pro origina historia bazplano. Ĝi troviĝas sur la maldekstra bordo de rivero [[Jihlava (rivero)|Jihlava]] kaj sub rokoj de [[Hrádek (Třebíč)|Hrádek]]. La juda urbo estas ekzemplo de maksimume konstruplena teritorio. La domoj regule ne havas trankvilejon de kortetoj, mastrumaj konstruaĵoj. Mankas ĝardenoj; ununura escepto estas eksa ĝardeno de Subak, kiu estiĝis en loko de unu el detruitaj domoj. La domoj estas reciproke konstrue kunligitaj, inter ili malhelaj trairejoj, zigzagaj stratetoj aŭ mallarĝaj spacoj inter domoj. La kernoj kaj dispozicioj de la domoj estas renesanca kaj baroka. La [[geto]] evoluiĝis jam ekde la 12-a jarcento, konservitaj estis 123 domoj konstruataj en diversaj stiloj, du [[sinagogo]]j kaj juda tombejo. La salubriga plano el la jaro 1975 intencis plimulte de tiu ĉi kvartalo detrui kaj konstrui loĝdomojn. Nun oni emfazas renovigi kaj rekonstrui la malnovajn domojn, alirebligi la memorindaĵojn al turistoj, konstrui turisman infrastrukturon kaj pluajn gravajn elementojn. Estas ĉi tie konstruataj novaj kafejoj, vinejoj kaj hosteloj. === Antaŭa sinagogo === [[Dosiero:Trebic_zamosti_front_synagogue.jpg|eta|Antaŭa sinagogo en placo Tiché náměstí]] Antaŭa sinagogo estis konstruita inter la jaroj [[1639]]–[[1642]], ĝi estis nomata ankaŭ ''Malnova lernejo''. En la jaro 1757 ĝi estis malaltigita je unu etaĝo, ĉar onidire la solena lumigo de la interno ĝenis al belvidoj el kastelo al fürstin <!--laŭ eo vikipedio estas vira formo fürst, ne princo-->el [[Liĥtenŝtejnoj|Liĥtenŝtejno]]. En la jaroj [[1759]] kaj [[1821]] la sinagogo estis riparata, renovigata ĝi estis en la jaroj [[1856]] ĝis [[1857]] kaj en tiu ĉi tempo ĝi verŝajne ricevis hodiaŭan aspekton, kie dominas gotikemaj fenestroj kaj [[romp-arko]]j. Riparita ĝi estis ankoraŭ en la jaroj [[1880]] kaj [[1922]], dum la [[dua mondmilito]] la konstruaĵo estis difektita kaj uzata kiel deponejo. Ekde la jaro 1952 ĝi estas posedaĵo de [[religia komunumo]] [[Eklezio ĉeĥoslovaka husana|Eklezio ĉeĥoslovaka husana en Třebíč]], kiu konstrue adaptis ĝin por siaj diservoj. Antaŭa sinagogo estas libere situanta unuetaĝa konstruaĵo kun [[kvarangulo|kvarangula]] bazplano kaj [[groptegmento]]. La interno estis influita de [[Kristanismo|kristanismaj]] temploj, la enirejo estis de okcidento, en la orienta flanko estis ujo por [[Leĝo de Moseo|torao]], plialtigita parolejo troviĝis sur malgranda duoncirkla plataĵo. Viroj preĝis aparte de virinoj en lignaj benkoj, virinoj preĝadis sur galerio apogita per du kolonoj. Tiu ĉi galerio estis alirebla nur sur ekstera ŝtuparejo. === Malantaŭa sinagogo === [[Dosiero:New (Rear) synagogue in Zámostí, Třebíč, Třebíč District.jpg|eta|Malantaŭa sinagogo kun informcentrejo.]] Malantaŭa sinagogo (''Nova sinagogo'' kaj ''Neuschul'') devenas el la jaro [[1669]]. La plej grava parto estis orienta muro, kiu direktas al [[Israelo]], ĉi tie troviĝis ujo kun torao. Sur muroj de la sinagogo troviĝas pentraĵoj, kiuj konserviĝis el la jarojn [[1706]]–[[1707]], ili estis pentritaj sen ŝablonoj (''de mano''). Temas precipe pri bibliaj versoj en la [[hebrea lingvo|hebrea]] kaj citaĵoj el [[Talmudo]]. Sur plafono estas baroka ornamado. En la jaro 1837 estis el la norda flanko alkonstruita ankaŭ virina galerio. En la jaro [[1926]] la sinagogo ĉesis esti uzata al religiaj celoj kaj ĝi servis kiel deponejo de [[tanado|tanadistejo]] de Subak. Post pereo de tanadistejoj ĉi tie estis deponejo de nacia entrepreno Legomo Třebíč. Per tiu ĉi manipulado la sinagogo estis tre ruinigata. En la jaroj [[1988]]–[[1997]] ĝi estis komplete rekonstruita. Ekde la jaro 1997 la konstruaĵo servas kiel ekspoziciejo kaj koncertejo, sur la virina galerio estas lokigita daŭra ekspozicio de [[Juda muzeo en Prago]]. En najbara domo estas pensiono kaj informcentrejo de urbo Třebíč. La konstruaĵo devene apartenis al familio de Salomon Nováček, post la jaro 1662 la domo estis indikata kiel dezerta kaj do plua posedanto lasis ĝin konstrui denove. En la 18-a jarcento situis sur la parcelo domoj du, pli poste en la 19-a jarcento estis unu el ili gastejo. La domo estis poste detruita kaj sur ties loko estis konstruita Informcentrejo. === Urbodomo === [[Dosiero:Trebic_zamosti_town_hall.jpg|eta|La juda urbodomo en strato Leopolda Pokorného]] La juda urbodomo estas lokigita en strato Leopolda Pokorného n-ro 14/8. Baroka konstruaĵo de la eksa juda urbodomo devenas verŝajne el la [[17-a jarcento]], kiam la juda urbo havis sian vokton kaj konsulojn. Ekzistis ankaŭ nocio juda rajto. Tipa elemento estas [[groptegmento]]j en teretaĝo kun [[Luneto (arĥitekturo)|lunetoj]], fasado devenas el la jaro [[1899]]. En la konstruaĵo troviĝis ankaŭ aĉetistaj vendejoj, hakejo de viando kaj virina rita banejo. En la dua etaĝo estis antaŭĉambro, du ĉambroj, du komodoj, kuirejo, kunsidĉambro kun plua apuda ĉambro. En la domo estadis [[mikveo]]. === Malsanulejo === Malsanulejo situas en strato Pomezní n-ro 108/23. La juda malsanulejo ekzistis en la juda kvartalo jam tre antaŭe, la unuaj mencioj estas pri ĝi jam en la jaro [[1661]], komence de la [[19-a jarcento]] oni kuracis sin en spacoj de la komunuma domo. Nur en la jaro [[1852]] estis konstruita komunuma malsanulejo kun kapacito 24 litoj. En la jaro 1927 la konstruaĵo estis superkonstruita kaj poste uzita kiel ludomo. Al tiu ĉi celo ĝi servis preskaŭ dum pluaj 80 jaroj. La 5-an de marto 2011 la objekto fariĝis kultura memorindaĵo. La malsanulejo servis ankaŭ kiel malriĉulejo, ĝi estis kreata per korto, antaŭĉambro, ĉambro, kamerĉambro kaj ĉambro por malsanuloj, konsisto de la areo estis ankaŭ du ĝardenoj, kie troviĝis ankaŭ sukao. Parto de la malsanulejo estis verŝajne ankaŭ necesejo kaj kuirejo. En la 19-a jarcento krom la malsanulejo oni kuracigis en la komunuma domo. En plua domo, en kiu oni kuracigis sin, havis n-ron 50, sed tiu estis detruita. === Malriĉulejo === [[Dosiero:Trebic_zamosti_poorhouse.jpg|eta|Devena stato de malriĉulejo antaŭ rekonstruo en aspekton de hotelo]] La malriĉulejo situis en strato Blahoslavova ulice n-ro 58/23. La domo estis konstruita komence de la 18-a jarcento kaj ĝuste ĝi estas ekzemplo de [[Kunposedaĵo (internacia juro)|kondominio]]. Ĝi servis al sia celo ĝis fino de la dua mondmilito. La baroka konstruaĵo de [[malriĉulejo]] estas aparta pro tio, ke la domo dividiĝas por kelke da partaj posedantoj, la domo dividiĝas horizontale kaj vertikale, tio estas aperaĵo nomata kondominio. Tiu ĉi domo havas kelke da enirejoj en diversaj altecaj niveloj. La domo servis kiel malriĉulejo jam ekde la jaro [[1808]]. Post longaj jaroj de detruiĝado estis en la jaro [[2009]] komencita kompleksa rekonstruo, en kies fino estis malfermita ''Hotel Joseph 1699 ***''. Tiu ĉi nova hotelo devas havi kapaciton 45 litoj en 15 hotelaj ĉambroj. La projekto klopodas se eble konservi la historian dispozicion kaj karakteron de la loko. === Rabenejo === La konstruaĵo de eksa rabenejo situas en placo Tiché náměstí n-ro 4/4. La rabenejo troviĝis en domo proksime de Antaŭa sinagogo kaj ĝi estis konstruita en baroka stilo. Ĝi devenas el la 17-a jarcento kaj ties ekkoniga signo estas grandega apoga piliero en fasado de la domo. La rebenejo estis loĝloko de kancelario de rabeno. En teretaĝo troviĝis komercspacoj, necesejo kaj antaŭĉambro, en la dua etaĝo poste estis tri ĉambroj, kamerĉambro, kuirejo kaj necesejo. Rabenoj el Třebíč estis ekz. Aron Nepole, Arje Jehuda Löv ben Menachen Krochmal, [[Cvi Jehoŝua ha-Levi Horowitz|Cvi Jehoŝua Horowitz]] kaj en la 19-a jarcento fama [[Joachim Pollak|Joachim Josef Pollak]] ([[1828]]–[[1879]]), kiu instruis ankaŭ en [[Gimnazio Třebíč]]. === Tanadejo de Subak === En la orienta fino de la juda kvartalo konstruis familio de Subakoj [[tanado|tanadejajn]] laborejojn kaj fabrikon por produktado de [[ledo]]j. Plej grandan kreskon la firmao atingis dum J. H. Subak. Ekde la jaro [[1871]] la firmao povis porti en sia ŝildo imperiestran emblemon. En la jaro [[1878]] la firmao partoprenis eĉ en [[monda ekspozicio]] en [[Parizo]], tiutempe laboris por ĝi 400–600 okupitoj. Ties pereo datiĝas al 1930-aj jaroj, la entrepreno estis en la jaro 1931 fermita kaj spacoj de la fabriko estis reguligitaj al loĝejoj. Antaŭ la dua mondmilito la objektojn mallongtempe uzis soldataro. Ekde fino de la 20-a jarcento iompostiom okazas revitaligo de objekto de la eksa tanadejo. === Domo en strato Leopolda Pokorného n-ro 53/25 === [[Dosiero:Třebíčská_židovská_čtvrť_-_dům_číslo_25.jpg|eta|Domo n-ro 25]] Barika domo kun balkono kaj konservita empira fasado kun [[pilastro]]j, palmeta dekoraĵo kaj figuraj motivoj. En teretaĝo estas konservita forĝita pordo kaj malgrandaj portaletoj. La balkono de tiu ĉi domo situas al strato Stinná ulice, en tiu ĉi domo vivis ankaŭ [[Leopold Pokorný]]. === Stratoj kaj spacoj === Ĉefaj stratoj estas strato Blahoslavova ulice kaj strato Leopolda Pokorného, ĉirkaŭ Malnova sinagogo etendiĝas malgranda placo kun nomo Tiché náměstí. Pluaj stratoj estas ekzemple stratoj: Úzká, Zadní, Stinná, Pod Podloubím, V Mezírce kaj stratoj Na Výsluní kaj Subakova. ==== Strato Leopolda Pokorného ==== Strato Leopolda Pokorného estas suda spina strato de Juda urbo. Ties antaŭa nomo estis nomo ''Dolní''. Tra norda kaj suda direktoj kondukis el ĝi mallongetaj stratetoj kaj trairejoj. Hodiaŭ estas da ili malplimulte. ==== Placo Tiché náměstí ==== Placo Tiché náměstí estas plej malgranda placo de la urbo. Ties areo estas nur 789 m². ==== Strato Subakova ==== El strato Subakova eliras strato kun la tn. arkoj, temas pri tipa elemento de konstruado de moraviaj getoj. [[Ekstradoso (arkitekturo)|Ekstradosoj]] estas volbitaj arkoj, kiuj etendiĝas inter domoj en stratoj. Tiu ĉi strato kunigas Havlíčkovo nábřeží kaj straton Subakova. ==== Stratoj Pomezní kaj Skalní ==== Inter stratoj Pomezní kaj Skalní ekzistas antaŭa veturila vojo, tiu kunigas la judan urbon kun [[juda tobejo en Třebíč|juda tombejo]], tio estas ascendanta strato direkte al [[Hrádek (Třebíč)|Hrádek]]. Hodiaŭ tio estas strato kun nomo Skalní. <gallery caption="Tipaj publikaj trairejoj en la juda kvartalo"> Trebic zamosti public passage grille.jpg|Trairejoj kunigas eĉ domojn reciproke, ne nur stratojn Trebic zamosti public passage doors.jpg|Trairejo el strato Leopolda Pokorného al Havlíčkovo nábřeží Trebic zamosti public passage school.jpg|Trairejo el strato Leopolda Pokorného en stratojn Pod Podloubím kaj Blahoslavova ulice </gallery> == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Personecoj == * [[Moriz Habrofsky]] ([[1822]]–[[1849]]) – prezidanto de studenta revolucia komitato en [[Vieno]]; * [[Wolfgang Wessely]] ([[1801]]–[[1870]]) – juristo kaj orientalisto, la unua juda universitata profesoro en tiama [[Aŭstrio]]; * [[Joachim Josef Pollak]] ([[1828]]–[[1879]]) – [[profesoro]] en [[Gimnazio Třebíč]] kaj [[rabeno]], malkovrinto de "maĥzoro de Třebíč"; * [[Adolf Kurrein]] ([[1846]]–[[1919]]) – rabeno el [[Teplice]]; * [[Kurt Konrád]] ([[1908]]–[[1941]]) – maldekstrule orientita publikisto kaj literatura kritikisto, ekzekutita fare de nazioj en Mauthausen; * [[Leopold Pokorný]] ([[1904]]–[[1937]]) – organizinto de gimnastika movado en Třebíč kaj interbrigadisto; li falis la [[5-an de aprilo]] [[1937]] dum defendo de [[Madrido]]; * [[Francis Lederer]] ([[1900]]–[[2000]]) – sukcesa aktoro en la antaŭmilita [[Germanio]] kaj ekde la jaro [[1932]] en [[Hollywood]], pli ol 50 filmaj kaj televidaj roloj. == Fotoj == <gallery perrow="5"> Třebíč Ghetto 'Entry'.jpg|Enirejo en la judan kvartalon. Dekstre estas kajo de rivero Jihlava, domo en strato Leopolda Pokorného n-ro 114 kun arkado Typical street with sector in jewish city in Třebíč, Třebíč District.jpg|Tipa strato kun lunetoj, domo de Leopold Pokorný n-ro 5 Typically house n Třebíč, Jewish quarter.jpg|Tipa domo kun angula arkado, domo de Leopold Pokorný n-ro 5 Flat house in jewish city in Třebíč, Třebíč District.jpg|Diverse proporcia loĝdomo, strato Na výsluní Tea room building in Jewish city in Třebíč, Třebíč District.jpg|Konstruaĵo de Luna teejo, strato Blahoslavova ulice Pod podloubím street in jewish city in Třebíč, Třebíč District.jpg|Strato Pod podloubím Pod Podloubím street in jewish city in Třebíč, Třebíč District.jpg|Strato Stinná ulice Construction of hotel Joseph in jewish city in Třebíč, Třebíč District.jpg|Konstruado de hotelo Joseph en strato Skalní ulice Doors of house in jewish city in Třebíč, Třebíč District.jpg|Tipa malgranda pordo en domo en strato Blahoslavova ulice Diaphragm arch, stairs and stanchion in jewish city in Třebíč, Třebíč District.jpg|Ekstradoso, apoga piliero kaj ŝtuparejo en la juda kvartalo, strato Na úbočí Interior of burned Subakova kožuležna in Třebíč, Třebíč District.jpg|Bruligita interno de tanadejo de Subak Apartment house with social flats in Třebíč, Třebíč District.jpg|Loĝdomo kun {{J|socia loĝejo}} Diaphragm arches in jewish city in Třebíč, Třebíč District.jpg|Strateto kun ekstradosoj Foot bridge of plk. Jindřich Svoboda in Třebíč, Czech Republic.jpg|Ponteto de kol. Jindřich Svoboda Square embankments in jewish city in Třebíč, Třebíč District.jpg|Placo Nábřežní náměstí, strato Leopolda Pokorného </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Monda heredaĵo - Ĉeĥio}} {{Třebíč}} [[Kategorio:Partoj de Třebíč]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Judoj kaj judismo en Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Setlejoj en Jeviŝovica montetaro]] j9z0medhid7p7epin2tl4hkmx066kyw 0 655308 9472311 8921781 2026-09-10T07:34:23Z Sj1mor 12103 9472311 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Hranice}} {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Hranice | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Roßbach}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Hranice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Hranice (Cheb District) aerial view 2008-07-01.jpg | dosiero_priskribo = Aviadila vido <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Hranice,vlajka.jpg | blazono = Hranice,znak.jpg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Karlovy Vary | distrikto = Distrikto Cheb | municipo = Aš | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = Terlango Aš | histregiono2 = Sudetio | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | ŝoseo = | montaro = Smrčiny <!-- *** Situo *** --> | situo = Hranice | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 575 | lat_d = 50 | lat_m = 18 | lat_s = 17 | lat_NS = N | long_d = 12 | long_m = 10 | long_s = 33 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 31.80 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1413 | establita_tipo = Unua skribmencio | establita1 = | establita1_tipo = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 351 24 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ041 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0411 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0411 554553 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 4 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 4 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 7 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = Hranice CH CZ.png | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.mestohranice.cz www.mestohranice.cz] | commons = Hranice (Cheb District) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Hranice''' ({{lang-de|Roßbach|aŭ=Rossbach}}, ankaŭ ĉeĥe '''Hranice u Aše''', fervoja stacidomo ''Hranice v Čechách'') estas la plej okcidenta urbo en [[Ĉeĥio]]. Ĝi situas en okcidenta [[Bohemio]], en la plej okcidenta parto de la [[regiono Karlovy Vary]], en [[distrikto Cheb]]. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉi tie vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Hranice estas membro kaj unu el fondantaj urboj kaj municipoj de [[mikroregiono]] [[Amikoj en koro de Eŭropo]]. Sur teritorio de loka parto [[Trojmezí (Hranice)|Trojmezí]] troviĝas [[trilanda punkto]] de historiaj landoj; de [[Bohemio]], [[Bavario]] kaj [[Saksio]]. {{Najbaraj municipoj}} == Geografio == Urbo Hranice situas en valo, en la plej norda terkango Aš, 9&nbsp;km nordokcidente de [[Aš]]. Norde kaj oriente ĝi najbaras kun [[Saksio|saksia]] distrikto [[distrikto Vogtland|Vogtland]] (katastra teritorio de urbo [[Bad Elster]] kaj municipo [[Eichigt]]) kaj okcidente kun [[Bavario|bavaria]] distrikto [[distrikto Hof|Hof]] (katastra teritorio de urbo [[Rehau]] kaj municipo [[Regnitzlosau]]). == Historio == La plej malnova skribmencio pri Hranice devenas el la jaro [[1413]] el aĉetkontrakto, kiun [[Neubergidoj]], nome Konrád, vendis al familio [[Zedtwitz]] municipon Hranice eĉ la municipojn al ĝi apartenantaj. Neubergidoj, kiuj proprumis plimulton de la terlango Aš kaj multajn najbarajn vilaĝojn en hodiaŭa Germanio (Saksio kaj ankaŭ Bavario), venis fine de la 14-a jarcento en gravajn financajn problemojn, tial ili devis vendi plimulton de sia posedaĵo. Familio Zedtwitz poste influas urbon Hranice, samkiel la tutan terlangon Aš ĝis la [[dua mondmilito]]. === La unua kaj la dua mondmilitoj === [[Dosiero:Hranice (Cheb District) WW1 Memorial 2008-05-25.jpg|eta|maldekstra|Monumento de la unua mondmilito antaŭ evangelia preĝejo]] La [[unua mondmilito]] Hranice fakte neniigis. Ĝi alportis mizeron, [[malsatego]]n kaj suferon. Homoj ne ricevis ĉefajn nutraĵojn iam dum la tutaj tagoj kaj ceteraj nutraĵoj kaj higienaj bezonaĵoj ne venis ĝis Hranice eĉ tutaj monatoj. Oni proklamis kolektojn de metalo, kiuj estis vendataj, kaj por la akiritaj rimedoj estis aĉetata manĝaĵo. Fortiĝanta movado de aŝa [[Konrad Henlein]] havis grandan influon ankaŭ al Hranice. Ĉi tie ankaŭ komenciĝis formiĝi Sudetendeutsche Heimatfront (SHF), kaj la tuta regiono Aš estis poste transdonita al [[Adolf Hitler|Hitler]] ankoraŭ antaŭ subskribo de [[Munkena interkonsento|Munkena diktaĵo]]. La [[18-an de aprilo]] [[1945]] enpaŝis la 1-a piediranta divizio de [[Usono|usona]] armeo subgvide de generalo [[Clift Andrus]] ĝis terlangon Aš ĝuste tra Hranice. Hranice, kiel la unua municipo en [[Ĉeĥoslovakio]] kapitulacias al usonaj soldatoj dum posttagmezo. Sed la kapitulacio ne evitis sen averta artileria kanonado, kiu neniigis unu el fabrikoj en Hranice. Kiam Hranice estis konkerita, la usonanoj ekiris la [[20-an de aprilo]] al Aš. En la jaro 1945 sekvis [[ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio|ellandigo de la germana loĝantaro]] al la germanaj teritorioj kaj priloĝigado de la municipoj fare de [[ĉeĥoj]] el enlando, [[slovakoj]] kaj [[rumanoj]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} === Nuntempo === En la jaroj 2009-2010 Hranice akiris monon por kelke da jaroj planitan realigon de ĉirkaŭveturigo de la urbo, kiu estis bezona ĉefe pro tre plialtigita transporto, kiu aperis post malfermo de limpasejo Hranice/[[Ebmath]]. == Lokaj partoj == * Hranice * [[Pastviny (Hranice)|Pastviny]] * [[Studánka (Hranice)|Studánka]] * [[Trojmezí (Hranice)|Trojmezí]] == Rilataj artikoloj == * [[Landlimo de Ĉeĥio kaj Germanio]] == Pluaj fotoj == <gallery> 17522-Roßbach-1914-Blick auf Roßbach-Brück & Sohn Kunstverlag.jpg|Poŝtkarto 21804-Roßbach-1921-Marktplatz-Brück & Sohn Kunstverlag.jpg|Poŝtkarto Town Hranice in Cheb District, spring 2015 (10).JPG|Urbo Hranice Town Hranice in Cheb District, spring 2015 (6).JPG|Urbo Hranice </gallery> {{Hranice (distrikto Cheb)}} {{Municipoj de Regiono Karlovy Vary|Distrikto Cheb}} [[Kategorio:Hranice (distrikto Cheb)| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Cheb]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Cheb]] [[Kategorio:Setlejoj sur landlimo de Ĉeĥio kaj Germanio]] [[Kategorio:Setlejoj en Smrčiny]] [[Kategorio:Urboj en Bohemio]] nqfym169qoj1ujt35jlmb33l6f6v3ur 0 658785 9472392 9289309 2026-09-10T10:54:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472392 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri urbo en Grekio. Pri aliaj signifoj temas artikolo [[Tripolo (apartigilo)]].}} {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Ano Doliana | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|gre|grek|''Άνω Δολιανά''}} | alia_nomo_noto = Doliana | alia_nomo1 = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Άνω Δολιανά | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Folklore museum of Doliana-Building.jpg | dosiero_priskribo = Muzeo de Folkloro de Doliana <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Grekio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = [[Balkana duoninsulo|Balkano]] | ŝtato_tipo = Duoninsulo | regiono = Peloponezo | regiono_tipo = | distrikto = [[Arkadio (provinco)|Arkadio]] | distrikto_tipo = Provinco | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = Antikva Grekio | histregiono1 = Helena civilizo | urbo = | urbo_noto = | urbo_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | ŝoseo = | montaro = | montaro_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Ano Doliana | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 37 | lat_m = 23 | lat_s = 11 | lat_NS = N | long_d = 22 | long_m = 29 | long_s = 55 | long_EW = E | plej_alta_leviĝo = 1100 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = 950 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 90 | loĝantaro_dato = 2011 | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = Fondo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Orienteŭropa tempo|OET]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = OEST | utc_offset_DST =+3 | poŝtkodo = 220 13 | areo_kodo = 271-x-xxxxxx | areo_kodo_tipo = | kodo = GR-54 | kodo_tipo = Landokodo | kodo1 = | kodo1_tipo = [[Aŭtokodoj en Grekio|Aŭtokodoj]] | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Grekio | mapo_lokumilo = Grekio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Ano Doliana <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Ano Doliana''' (Ano signifas "supra", {{Lang-el|Άνω Δολιανά}}) aŭ simple '''Doliana''', estas ŝton-konstruita montara vilaĝo en la urbo de Norda Kynouria, en orienta [[Arkadio]].<ref>[https://www.exploring-greece.gr/en/show/23757/:ttd/ANO-DOLIANA ExploringGreece - Ano Doliana (Village)] [ARKADIA, NORTH KINURIA] (en la angla)</ref> En 2011 ĝi havis 90 loĝantojn. Ĝi estas protektita tradicia kolonio.<ref>[http://estia.minenv.gr/Files//YPEXODE//FEKPDF/FEKPDF_PART1/FEKPDF_001643.PDF Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής - Αρχείο Παραδοσιακών Οικισμών & Διατηρητέων Κτιρίων - Φ.Ε.Κ. Δ-908 α/ 13.11.1998 Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε.] (en la greka)</ref><ref>[http://estia.minenv.gr/Files//YPEXODE//FEKPDF/FEKPDF_PART1/FEKPDF_002144.PDF Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής - Αρχείο Παραδοσιακών Οικισμών & Διατηρητέων Κτιρίων - Φ.Ε.Κ. Δ-1081 α/ 13.10.2003 Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε.] (en la greka)</ref> == Aktivecoj == [[Dosiero:E4_Ano_Doliana.jpg|maldekstra|eta|E4 eŭropa voja signo en Ano Doliana]] La [[Listo de eŭropaj promenitineroj|eŭropa longdistanca vojo E4]] transiras tute Doliana, faranta ĝin ideala punkto por [[Marŝado|montomarŝado]].<ref>[https://hiking.waymarkedtrails.org/#?map=15!37.3869!22.4987 Waymarked Trails - Hiking - E4 Ano Doliana]</ref><ref>[https://www.5ente.com/copy-of-pezoporia 5ente - Hiking] (en la angla)</ref><ref>[https://justforonesummer.com/ano-doliana/ Just for one summer - Wandering around Ano Doliana] (en la angla)</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://parnontrail.eu/en/ Parnon Voja retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190902211427/https://parnontrail.eu/en/ |date=2019-09-02 }} * [http://www.rundoliana.gr/ Kurita Doliana - Monta duono-maratono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190901113905/http://www.rundoliana.gr/ |date=2019-09-01 }} (en la greka) * [http://www.kentrikosdoliana.gr/ Doliana Patriota Asocio] (en la greka) {{Ĝermo|geografio}} [[Kategorio:Urboj de Grekio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Arkadio]] 6184e7wl3jxyhbntbjfalns6r904zpl 0 684563 9472124 9399286 2026-09-09T20:48:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472124 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Abel Azcona''' (Madrido, 1-a de aprilo 1988) estas [[Hispanio|hispana]] [[artisto]] specialigita pri artaj agoj. Lia laboro, kun markita aŭtobiografia aspekto, manifestiĝas en artaj amaskomunikiloj, kiuj naskiĝas el la agado kaj evoluas en instalaĵojn, skulptaĵojn, videoludon,<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.europapress.es/cantabria/cantabria-infinita-00662/noticia-cantabria-santander-gallery-weekend-sdr-despide-sabado-enclave-pronillo-20131102080441.html|titolo=El Gallery Weekend Santander se despide este sábado en Enclave Pronillo|alirdato=2019-12-11|familia nomo=Europa|persona nomo=Press|dato=2013-12-17|verkaĵo=Europa Press}}</ref> pentraĵon aŭ verkadon, kun literaturaj verkoj, de eseoj ĝis literaturaj aŭ memoraj tekstoj.<ref name="elconfidencial.com">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.elconfidencial.com/cultura/2019-06-16/entrevista-abel-azcona-que-me-detengan_2072923/|titolo=The 'enfant terrible' of Spanish contemporary art Abel Azcona: "I feel more a son of a prostitute or a mentally ill person than an artist"|alirdato=2020-01-09|familia nomo=Corroto|persona nomo=Paula|dato=2019-06-16|verkaĵo=El Confidencial}}</ref> Liaj fruaj verkoj estis pri persona identeco, perforto kaj la limoj de doloro, evoluante al verkoj de kritika, politika kaj socia naturo.<ref name="elconfidencial.com"/><ref name="CSB2">{{Cite news|last=Criado Santos|first=Brezo|title=Abel Azcona: "España es un país de tabúes"|url=https://cadenaser.com/programa/2019/06/28/los_muchos_libros/1561714847_080767.html|date=June 28, 2019|accessdate=November 3, 2019|work=Cadena Ser|location=España|page=|número=|language=es}}</ref>[[Dosiero:Inauguración_de_la_exposición_"Los_Padres"_del_artista_Abel_Azcona_en_Madrid_-_2.jpg|dekstra|eta|300x300ra|''La Gepatroj'' de Azcona realigita en [[Madrido]].]]Lia laboro estis elmontrita en ekspozicioj kaj galerioj ĉirkaŭ la mondo, akirante internacian projekcion ĉe la Venecia Arsenalo, la Azia Arta Bienalo en [[Dako]] kaj [[Tajpeo]],<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.diariosur.es/20130131/mas-actualidad/cultura/abel-azcona-carne-consumo-201301312129.html|titolo=Abel Azcona, meat of consumption in the Contemporary Art Center of Málaga|alirdato=2020-01-09|familia nomo=López|persona nomo=A. J.|dato=2013-01-31|verkaĵo=Diario Sur}}</ref> la Lyon-Bienalo, la Internacia Internacia Festivalo de [[Miamo]] aŭ la [[Bienalo|Bienal]] de Vivanta [[Arto]] de [[Bangladeŝo]]. Krome, Azcona ĉeestas en diversaj muzeoj kaj naciaj kulturaj centroj kaj internaciaj kiel la Centro de Nuntempa Arto de [[Malago]], la Muzeo de Moderna Arto de [[Bogoto]], la Art League [[Houston (Teksaso)|Houston]], la Muzeo Leslie Lohman de [[Novjorko|Nov-Jorko]] aŭ la Rondo de Belaj Artoj de Madrido.<ref name="Daily Sun">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.daily-sun.com/printversion/details/334276/2018/09/07/Performance-Art-Mesmerises-Audience-At-18th-Asian-Art-Biennale|titolo=Performance Art Mesmerises Audience At 18th Asian Art Biennale|alirdato=2020-01-09|familia nomo=Daily|persona nomo=Sun|dato=2018-09-07|verkaĵo=Daily Sun}}</ref> La Muzeo de Nuntempa Arto de Bogoto dediĉis retrospektivan ekspozicion al ĝi en 2014.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.plataformadeartecontemporaneo.com/pac/retrospectiva-de-abel-azcona-en-el-museo-de-arte-contemporaneo-de-bogota/|titolo=Retrospective of Abel Azcona in the Contemporary Art Museum|alirdato=2020-01-08|familia nomo=García García|persona nomo=Oscar|dato=2014-10-30|verkaĵo=Contemporary Art Platform}}</ref><ref>{{cite web |last1=Contemporary Art Museum |first1=Bogota |title=Abel Azcona - No Deseado |url=http://www.mac.org.co/exposiciones/pasadas/abel-azcona-no-deseado-una-vision-retrospectiva-del-artista |publisher=Contemporary Art Museum of Bogota |accessdate=January 8, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190605135646/http://www.mac.org.co/exposiciones/pasadas/abel-azcona-no-deseado-una-vision-retrospectiva-del-artista |archivedate=2019-06-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.mac.org.co/exposiciones/pasadas/abel-azcona-no-deseado-una-vision-retrospectiva-del-artista |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-03-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190605135646/http://www.mac.org.co/exposiciones/pasadas/abel-azcona-no-deseado-una-vision-retrospectiva-del-artista |arkivdato=2019-06-05 }}</ref>[[Dosiero:Inauguración_de_la_exposición_"Los_Padres"_del_artista_Abel_Azcona_en_Madrid_-_1.jpg|dekstra|eta|300x300ra|''La Gepatroj'' de Azcona realigita en [[Madrido]].]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Azcona, Abel}} [[Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispanaj feministoj]] [[Kategorio:Feministaj artistoj]] [[Kategorio:Konceptaj artistoj]] [[Kategorio:Ludartistoj]] [[Kategorio:Artistoj de la 20-a jarcento]] gpr9gl9r9g5m0m9udf0s4pzmmn2pdb1 0 686746 9472341 9125357 2026-09-10T09:38:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472341 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Angela PISKERNIK''' (naskiĝis en [[Lobnik]], Aŭstrio la [[27-a de aŭgusto]] de [[1886]] jaro; mortis la [[23-a de decembro]] de [[1967]] jaro) estis aŭstro-hungara, [[Jugoslavio|jugoslava]] kaj slovena [[Plantoscienco|plantoscientistino]] kaj [[Medikonservado |naturprotektistino]]. == Biografio == Angela Piskernik naskiĝis en urbeto Bad Eisenkappel en suda [[Karintio]], kiu estis parto de [[Aŭstrio-Hungario]] antaŭ la [[Unua mondmilito]], kaj ŝi ricevis [[Doktoro de filozofio|gradon pri filozofio]] pri plantoscienco en la [[Universitato de Vieno]].<ref>Tina Bahovec (2010): ''Engendering Borders: The Austro-Yugoslav Border Conflict Following the First World War'', in: Agatha Schwartz (Ed.), ''Gender and Modernity in Central Europe: The Austro-Hungarian Monarchy and its Legacy'', University of Ottawa Press, {{ISBN|978-0-7766-0726-9}}, pp. 219–234.</ref> Unu el la ŝiaj academiaj instruistoj estis Hans Molisch. Ŝi laboris en la provinca muzeo in urbo [[Ljubljano]] kaj instruis en diversaj mezlernejo. Angela Piskernik ekkomprenis sian [[Slovenio|slovenan]] identecon, kaj en [[1920]] jaro ŝi faris aktivan partoprenadon en la Karintia [[referendumo]] kaj en klubo de migrantoj.<ref>Danijel Grafenauer (2009): [http://www.cliohres.net/books4/6/05.pdf ''Carinthian Slovenes´ Clubs and the Contacts between Carinthian Slovenes and Slovene-American Politicians''] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20160304062610/http://www.cliohres.net/books4/6/05.pdf] 2016-03-04 en: Matjaž Klemenčič, Mary N. Harris (Eld.) ''European migrants, diasporas and indigenous ethnic minorities'', Edizioni Plus-Pisa University Press, {{ISBN|978-88-8492-653-1}}, pp. 83–103</ref> En [[1943]] jaro ŝi estis arestita kaj enprizonigita en nazia [[Koncentrejo Ravensbrück]].<ref>Janez Stergar (2004): [http://www.inv.si/DocDir/Prispevki/JStergar_APiskernik.pdf ''Dr. Angela Piskernik (1886–1967), Natural Scientist, Environmentalist, and Nationally Conscious Activist from Carinthia''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201020337/http://www.inv.si/DocDir/Prispevki/JStergar_APiskernik.pdf |date=2020-12-01 }} (resumo en angla), Institute of Ethnic Studies, Ljubljana. Alirita la 31an de oktobro, 2013.</ref> Angela Piskernik estis menciita en la aŭtobiografia libro "Anĝelo de Forgeso", kiu estis verkita de aŭstria verkistino Maja Haderlap.<ref>Maja Haderlap (2016): ''Angel of Oblivion'' (Tradukita el germana fare de Tess Lewis), Archipelago Books, Brooklyn, New York</ref> Post la fino de [[Dua mondmilito]] Angela Piskernik okipis postenon de direktoro de la Slovena Muzeo de Natura Historio en urbo [[Ljubljano]] kaj laboris en la servo por la konservo de naturo<ref>Mateja Tominšek Perovšek (2012): [http://issuu.com/muzejnzs/docs/katalog_angl_www/63 ''Slovene Women in the Modern Era''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190408152431/http://issuu.com/muzejnzs/docs/katalog_angl_www/63 |date=2019-04-08 }} (Exkspozicia Katalogo), Nacia Muzeo de Nuntempa Historio, Ljubljana, pp. 63-64</ref>. Specifike, Piskernik partoprenis en kunlaboro pri renovigo kaj protekto de la Alpa botanika ĝardeno de Juliana kaj la [[nacia parko]] en [[Triglav]].<ref>[http://www2.pms-lj.si/garden/after.html ''Juliana after 1945''] En webarchive [https://web.archive.org/web/20111229003235/http://www2.pms-lj.si/garden/after.html] 29a de decembro, 2011, Slovenia Muzeo de Natura Historio, Ljubljana. Alirita la 19an de novembro, 2013.</ref><ref>Vito Hazler (2010): [http://hrcak.srce.hr/file/93446 ''Protection and Presentation of Cultural Heritage in the Triglav National Park and in Regional and Landscape parks in Slovenia''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161227201857/http://hrcak.srce.hr/file/93446 |date=2016-12-27 }}, Etnološka istraživanja (Etnologiaj Esploroj), Vol. 1 No. 15, pp. 53-67</ref>. Angela Piskernik estis influita de [[Italio|itala]] konservisto Renzo Videsott. En [[1960-aj jaroj]] Piskernik transprenis la delegacion de Jugoslavio en la Internacia Komisiitaro pri Protektado de [[Alpoj]] (CIPRA) kaj ŝi ankaŭ proponis la kreadon de transnacia natura parko kun Aŭstrio, en la Savinaj Alpoj, [[Sudaj Kalkalpoj]] kaj Karavanke. Malgraŭe, la projekto ne estis efektiviĝita<ref>Carolin Firouzeh Roeder (2012), ''Slovenia’s Triglav National Park: From Imperial Borderland to National Ethnoscape'', en: Bernhard Gissibl, Sabine Höhler, Patrick Kupper (Eld.), ''Civilizing Nature: National Parks in Global Historical Perspective'', Berghahn Books, New York kaj Oxford, {{ISBN|978-0-85745-525-3}}, pp. 240—255.</ref>. Nuntempe, la teritorio estas parto de la Verda Zono de [[Eŭropo]]. Angela Piskrenik forpasis en la [[23-a de decembro]] de [[1967]] jaro en Ljubljano. == Libroj == * [http://www.dlib.si/details/URN:NBN:SI:DOC-PBZHTJAF/?=&language=eng ''Jugoslovansko-Avstrijski visokogorski park (predlog za zavarovanje)''] (1965), Varstvo narave 4, pp. 7-15 == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Piskernik, Angela}} [[Kategorio:Jugoslavaj sciencistoj]] [[Kategorio:Slovenaj sciencistoj]] [[Kategorio:Postvivintoj en naziaj koncentrejoj]] j3z595vnn951ub6e3b76e7sdeypwy6k 0 688796 9472208 9428962 2026-09-10T03:31:30Z Sj1mor 12103 9472208 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Lee Odden on Twebinar.jpg|eta|350x350ra|Ekzemplo de ekranbildo dum reta kunsido.]] '''Reta kunsido'''<ref name=":0">''Lingva noto pri'' '''retkunveno, retkunsido, retkonferenco, videa konferenco.''' oni distingu prefere inter ĝenerala "X-'''kunveno'''" (ia ajn renkontiĝo), pli specifa "X-'''kunsido'''" (labora k.s.) kaj plej specifa "X-'''konferenco'''" (eĉ se multaj renkontataj uzoj de '''videokonferenco''<nowiki/>' estas nespecifaj). Pri '''videa konferenco''' Kiam oni volas substreki, ke temas pri transsendo ne nur de sonoj aŭ tekstoj, sed ankaŭ bildoj, do per video, eblas aldono de "vide-/videa": '''videa retkunveno/ videa kunsido/ videa konferenco''', kion oni en ĝusta kunteksto povas mallongigi kompreneble al '''videkunsido'''"* ktp. *Bv. atenti, ke la radiko estas VIDE/O, en kunmetoj kiel "'''videkonferenco'''" ne estas kaŭzo por enmetado de -o- kiel en la ofte renkontata "''videokonferenco''" (eble eĉ kun misa akcento sur la unua silabo). Fonto: Lingva Konsultejo de UEA.</ref> aŭ '''retkunsido''' aŭ ankoraŭ '''reta kunveno''' aŭ '''retkunveno'''<ref name=":0" /> (en: ''videoconference -'' ''videa konferenco''<ref>''Lingva noto'': Kiam oni volas substreki, ke temas pri transsendo ne nur de sonoj aŭ tekstoj, do per video, sed ankaŭ bildoj, eblas aldono de "vide-/videa": idea retkunveno/-kunsido/-konferenco, kion oni en ĝusta kunteksto povas mallongigi kompreneble al videkunsido"* ktp. *Bv. atenti, ke la radiko estas VIDE/O, en kunmetoj kiel "'''vide'''konferenco" ne estas kaŭzo por enmetado de -o- kiel en la ofte renkontata "videokonferenco" (eble eĉ kun misa akcento sur la unua silabo). Fonto: Lingva Konsultejo (UEA).</ref>) estas "virtuala" renkontiĝo en formo de bildbabilado inter partoprenantoj, organizitaj kaj efektivigitaj per [[Interreto]] kaj kiuj efektive povas esti lokitaj en tre malsamaj lokoj. Kaze de retaj kunsidoj, la labortablo de la moderiganto prenas la lokon de la reala kunsida tablo. Retajn kunsidojn ebligas ĝenerale interretaj teknologioj, nome [[TCP-IP|TCP/ IP]]-konektoj. Servoj povas ebligi realtempajn komunikadon de unue punkto al alian, samkiel komunikadon de unu sendanto al multaj ricevantoj. Ĝi liveras datumfluojn de teksto-bazitaj mesaĝoj (en: CBUI) , voĉaj kaj vidaj babilejoj, kiuj povas esti kundividitaj samtempe, tra geografie disaj lokoj. Retkunsidaj aplikoj inkluzivas kunvenojn, trejnadojn, prelegojn aŭ prezentojn de retkonektita komputilo al aliaj retkonektitaj komputiloj. == Terminologio == Terminologio rilata al ĉi tiuj teknologioj estas malpreciza kaj ne ekzistas ĝenerale akceptata normiga organizaĵo por havigi establitan uzanto-referencon. Reta kunsido (en: ''[[:en:Web_conferencing|webconferencing]] | angla vikipedio'') povas esti uzata kiel [[Terminego|ombrela termino]] por diversaj specoj de retaj kunlaboraj servoj, inkluzive retaj seminarioj (en: ''[[:en:Web_conferencing#Etymology|webinars]]'' aŭ ''[[:en:Webcast|webcasts]] | angla vikipedio'') kaj retaj kunsidoj laŭ modelo de [[samtavola komunikado]] (en: ''peer-to-peer''). La esprimo ankaŭ povas esti uzata en pli mallarĝa senco por sole referenci al la kunteksto de retaj kunsidoj unu-al-unu, provante distingi ilin de la aliaj specoj de kunlaboraj sesioj<ref>(en) "''[http://wsuccess.typepad.com/webinarblog/2007/03/webinar_or_webc.html Webinar Or Webcast - What's The Difference?]''".</ref>. === Reta seminario === Reta seminario (en: ''webinar - retinario'') koncentriĝas sur la rolo de la preleganto (en principo "unu-al-multaj"), kontraste al retkunsido, en kiu pluraj partoprenantoj kune havas dialogon, Retaj seminarioj estas ĉefe uzataj por interreta trejnado aŭ aliaj situacioj en kiuj parolanto prezentas informojn al granda nombro da partoprenantoj sen konstanta konsultado. === "Videokonferenco"<ref name=":0" /> === Iuj faras distingon inter konferenco kaj kunsido. Kvankam en Esperanto 'konferenco' estas interpretata kiel faka kunsido, en la kunteksto de vidbabilejaj rimedoj ĝi povas signifi ambaŭ, kvankam okazas ke iuj prefereas paroli pri '<nowiki/>''videkonferencoj'''<ref name=":0" /> kiam la fokuso estas sur la transdono de vivaj [[Elsendfluo|elsendfluoj]] (en: ''life video-streams'') de la partoprenantoj aŭ/kaj de la kongresaj prelegejoj. Videkonferencoj faciligas dedistancan trejnadon, administradon, gazetarajn konferencojn, estrarkunsidojn sen la neceso elspezi por vojaĝoj por povi vive ĉeesti kunvenojn. Ne ĉiuj havas la saman komprenon kiam temas pri retkunsido (en: ''webconferencing'') aŭ videa konferenco (en: ''videoconferencing''). Iuj pensas pri simpla kaj rapida vizaĝ-al-vizaĝa konversacio pere de ekzemple [[Skype]] aŭ [[Zoom (videokomunikilo)|Zoom]], sed ne fidinde rilate al la teknika kvalito, dum aliaj antaŭvidas dediĉitan videan konferencon kiu ''bezonas altkvalitan aparataron'' kiel multoblaj ekranoj, fotiloj kaj mikrofonoj. Ĝusta videa konferenco<ref name=":0" /> estas teknike pli altŝtupa ol simpla retkunsido (webconferencing) kaj certigas altkvalitajn bildojn kaj sonon, kutime uzata el speciale ekipita kunvenejo aŭ laborejo kun specifa aparataro ligita al iu IT-infrastrukturo<ref>(nl) Rafael Klees, ''[https://www.mkbservicedesk.nl/9185/wat-videoconferencing.htm Wat is videoconferencing?]'' (Kio estas videokonferenco?), MKB</ref>, uzante ekzemple grandformatajn ekranojn kaj ''Dolby Voice'' por egala, senbrua, seneĥoa komunikado inter teamoj en diversaj kontinentoj<ref>(en) Ekzemplo videblas en [https://www.dolby.com/us/en/professional/products/dolby-voice-room.html jenaj filmetoj] de Dolby Voice mikrofonoj.</ref>. == Retakunsidaj rimedoj == Jen superrigardo kaj priskribo de kelkaj, ĉefe senpagaj, programoj por retaj kunsidoj kaj babiladoj<ref>Hamzeh Shafiee, La aplikaĵoj por virtuala babilado, Kadre de [[AMO-seminario|AMO-Seminario]] (AMO 63V Irano) uzante ''Elm akademion'' ([https://elm.center/?lang=en angla versio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220118134552/https://elm.center/?lang=en |date=2022-01-18 }}, [https://elm.center/?lang=fa persa versio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220118135732/https://elm.center/?lang=fa |date=2022-01-18 }}) - virtuala akademio en Irano kiu ofertas kursojn pri la plej diversaj temoj, interrete kaj eksterrete, samtempe aŭ nesinkrone.</ref>: * [[Zoom (videokomunikilo)|ZOOM]] - estas unu el la plej konataj retaj kunsidaj programoj, kiuj publikiĝis en 2019. Ĝi rapide fariĝis populara eblo kiu havas amasan kreskon de uzantoj depost la disvastiĝo de la [[kronviruso]] en 2020. Zoom facile uzeblas de komputilo aŭ [[tekokomputilo]], sed ankaŭ ekzistas aplikaĵoj por [[Saĝtelefono|saĝtelefonoj]] kaj [[tabulkomputilo]]. + : la senpaga versio povas gastigi ĝis 100 partoprenantoj por grupkunvenoj daŭrantaj ĝis 40 minutojn + : ĝi estas taŭga kaj facile uzebla kaj ebligas registri la sesiojn. - : problemojn pri privateco kaj sekureco de datumoj de uzantoj: la defaŭlta agordo ne taŭge protektus konversaciojn kaj la programaro mem estas vundebla por atakoj de malfidaj kodumuloj. Rezulte, pluraj grandaj kompanioj kiel Google kaj NASA jam malpermesis siajn dungitojn retkunsidi kun Zoom. Momente (2020) ne tro konsulinda<ref>(nl) ''[https://www.test-aankoop.be/hightech/telecom/dossier/videobellen/zoom 11 apps om gratis te videobellen - Zoom]'' (11 apoj por sekure bildtelefoni),Test-Aankoop (asocio kiu testas varojn), la 31-an de marto 2020.</ref>.[[Dosiero:Skype logo (fully transparent).svg|eta|300x300ra|Skype estas unu el la plej konataj retkunsidaj helpiloj]] Vidu ankaŭ sub Zoom: [[Zoom (videokomunikilo)#Konsilaro por Zoom|konsilaro]] pri la uzo de Zoom por organizantoj kaj partoprenantoj. * ''[[Skype]] (Skajpo)'' - publikigita en 2003, aĉetita de Microsoft en 2011, eblo por unu-al-unu aŭ grupaj kontaktoj. + : senpaga, facile uzebla kaj vaste konata. - : la maksimumo da partoprenantoj estas 50 (sed ekde 10 duba) - : netaŭga por grandaj organizoj aŭ grandaj renkontiĝoj. * ''[[Slackware|Slack]]'' - ĉefe teksta babilejo, senpaga versio ebligas fari filmitan prezentadon al individuoj. Okazigi renkontiĝon inter pluraj homoj estas pagenda. * ''[[Microsoft Teams]]'' - 37% da kresko dum nur unu semajno, de 32 milionoj al 44 milionoj ĉirkaŭ la mondo. + : 250 homojn en kunveno aŭ ĝis 10.000 spektantoj per ĝia prezento, facile dividi dosierojn babili dum kunvenoj kaj ekran-dividi. + : senpaga, integriĝas kun Skype. - : konstruita ĉefe por entreprenoj, aŭ "teamoj" (→''Teams''). * [[Meet (Google)|''Meet (Google)'']] * ''[[Clickshare]]''<ref>(de) [https://www.visunext.de/de/barco-clickshare Barco ClickShare Systeme - Interaktive Präsentationen mit nur 1 Klick]</ref> * ''[[Teams]]'' * ''[[FreeConferenceCall]]'' - estas unu el la plej grandaj provizantoj de retkunsidaj servoj kaj ĝis retejo donas informojn pri ĝia uzo en 16 lingvoj. Ĝia premiita retkunsidilo ebligas al organizantoj de retkunsidoj 100 elcente senpage<ref>(en) [https://www.freeconferencecall.com/free-teleconferencing-service Gastigu vian venontan retkunsidon] (senpage ekde 2011 por ĉiam ĝi tekstas..)</ref> organizi retkunsidojn tutmonde en manieroj fleksebla, facila kaj sekura ([[ĉifrado]] kaj fajromuro) pere de elŝutenda kunlaborilo. Aliaj partoprenantoj povas partopreni la kunsidon pere de alvoknumero kaj alirkodon kiun ili ricevas de la organizanto de la retkunsido, eĉ per unu klako * ''[[FaceTime]]'' - por produktoj de Apple: pozitiva estas ke ĝi estas konata pro siaj fortaj ĉifradaj praktikoj, senpaga por Apple-uzantoj. Negativa aspekto estas ke ĝi estas nur havebla por uzantoj, kiuj havas Apple-aparatojn, maksimume 32 uzantojn kaj ne permesas homojn aliĝi per ligilo. * ''[[Jitsi Meet]]'' - fondita en 2003 de studento en Francio: pli sekura alternativo al Zoom. [[Malfermitkoda programaro|Malfermitkoda]] platformo, facile renkonti interrete per simple navigado al la retejo kaj alklakado de "Iru." Ofertas funkciojn trovitajn en pli konataj programoj, kiel babilejo, registra sesio (al Dropbox ). Ĝis 75 partoprenantoj (ĝis 35 por la plej bona sperto). Publika aŭ privata babilejo. Integriĝas kun [[Slackware|Slack]], Google Calendar, kaj Office 365. * ''Avaya Spaces'' - konferenca kaj komunika kompanio. Senpaga: retkunvenoj por ĝis 200 partoprenantoj, kun aliro al filmetoj, voĉo,babilejo, enhavo por interŝanĝo kaj retaj kunvenoj. * ''Cisco Webex'' -retkunvena aplika[o de la '90-aj jaroj; akirita de Cisco en 2007. Kvankam ĝi estas plejparte konata kiel komerca apliko kaj daŭre koncentriĝas pri kompanioj, ĝi havas ankaŭ iu senpagan version, kiun valoras atenti. Ĝis 100 partoprenantoj; Senlima tempolimo por ĉiu kunveno. * ''Whereby'' - havas babilan funkcion, permesas dividi ekranon, silentigi aŭ elĵeti uzantojn. Ĝis kvar partoprenantoj en senpaga versio. Ekrano-dividado, YouTube-integriĝo, Kapablo "ŝlosi" ĉambrojn. Se vi havas imagon pri pli da homoj, la Avantaĝa versio ($ 9.99 por monato). Ofertas ĝis po 12 partoprenantojn por ĉambro en ĝis tri kunvenejoj. == Literaturo == Lucius Bobikiewicz: ''Virtual Meeting - [Vting]''. Ein Praxisbuch für verteilte Teams, 1. Ausgabe, Loop-2.net GmbH, Halle (Saale) 2014, [[:de:Special:BookSources/9781497335653|ISBN 978-1-497-33565-3]]. David Biello, ''[http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=can-videoconferencing-replace-travel Can Videoconferencing Replace Travel?] (Ĉu retkunsidoj povas anstataŭi vojaĝojn?)'', ''[[Scientific American]]'', la 18-an de marto 2009. Joe Sharkey, [https://www.nytimes.com/2009/05/12/business/12road.html?_r=0 ''A Meeting in New York? Can't We Videoconference?''] (Renkontiĝo en Novjorko, ĉu ni retkunsidu?), ''The New York Times'', la 11-an de majo 2009. == Vidu ankaŭ == [[Elsendfluo]] (en: (''live) streaming'') == Eksteraj ligiloj == === Klerigado pri Zoom en Esperanto === [https://www.youtube.com/watch?v=9ufYr0YeZMU Klerigado pri Zoom kun Hoss] (filmeto) === Klerigado pri mikrofonoj === [https://www.youtube.com/watch?v=mQ8-9HOUJq0&feature=push-fr&attr_tag=yl-1IpVm488YDx8v%3A6 Plibonigu vian sonon en Esperanto] (Mikrofono-Komparo) === Klerigado pri la uzo de Zoom === (Esperanto) [[Zoom (videokomunikilo)#Konsilaro por Zoom|Konsilaro]] pri la uzo de Zoom por organizantoj kaj partoprenantoj. (angla) [https://foundation.mozilla.org/nl/blog/tips-make-your-zoom-gatherings-more-private/ Konsiloj por privatigi viajn ZOOM-retkunsidojn] === Retaj kunsidoj inter Esperanto-parolantoj === [https://eventaservo.org/Reta Eventaservo.org/reta] : servo de UEA kiu montras kalendaron de eventoj, interalie perretajn. Eblas libere anonci sian okazontaĵon. Eblas integrigi la retan kalendaron al sia propra persona elektronika kalendaro. === Komparo inter retkunsida programaro === (en) ''[[:en:Comparison_of_web_conferencing_software|Comparison of web conferencing software]] (komparo) | angla vikipedio'' (en) [https://www.werockyourweb.com/joinme-vs-gotomeeting-vs-webex-vs-bluejeans-vs-zoom-vs-skype-vs-adobe-connect-vs-teamviewer-vs-uberconference-vs-anymeeting-vs-fuze ''WeRockYourWeb''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190815103441/https://www.werockyourweb.com/joinme-vs-gotomeeting-vs-webex-vs-bluejeans-vs-zoom-vs-skype-vs-adobe-connect-vs-teamviewer-vs-uberconference-vs-anymeeting-vs-fuze/ |date=2019-08-15 }} (komparo de retkunsidaj solvoj en 2020) (en) [https://www.capterra.com/web-conferencing-software Programaro por retaj kunsidoj kaj renkontiĝoj], recenzo === Listo de retkunsidaj programoj === # ↑ [https://www.freeconferencecall.com/en FreeConferenceCall.com] (konsultebla en 16 lingvoj) #↑ [https://zoom.us/ Zoom] (videokomunikilo) #↑ [https://www.skype.com/de/ Skype] #↑ [https://slack.com/ Slack] #↑ [https://meet.google.com/ Meet (Google)] #↑ [https://www.barco.com/en/clickshare Clickshare] #↑ [https://www.capterra.com/p/202376/Microsoft-Teams/ Microsoft Teams] #↑ [https://www.uberconference.com/ UberConference] #↑ [https://www.capterra.com/p/194565/TeamViewer/ Teamviewer] #↑ [http://www.apple.com FaceTime] #↑ [https://jitsi.org/ Jitsi Meet] #↑ [https://www.8x8.com/ 8 x 8] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230814010104/https://www.8x8.com/ |date=2023-08-14 }} (videokomunikilo, aĉa sono, ĝi postulas la liberan retumilojn ''Chromium'' ('Kromio' en Esperanto) aŭ derivatan version kiel ekzemple [[Opera (retumilo)|''Opera'']], [[Google Chrome|''Google'' ''Chrome'']] ('Kromo' en Esperanto) aŭ la malfermitkodan [[Brave (retumilo)|retumilon ''Brave'']]. #↑ [https://www.youtube.com/watch?v=Gu3D9Ujt3t0 Parlangi] (filmeto), http://parlangi.net/eo/ (interesa retkunsida programo por praktikado de lingvo, senpaga por membroj de asocioj kiuj fariĝis partneroj; momente ĉefe uzata inter gelernantoj kaj emerituloj) #↑ [https://www.avaya.com/en/products/unified-communications/spaces/ Avaya Spaces] #↑ [https://www.capterra.com/p/733/WebEx-Meeting-Center/ CISCO Webex Meetings] #↑ [https://www.capterra.com/p/182733/appear-in/ Whereby] #↑ [https://meet.google.com/ Google Meet] (fariĝis en 2020 senpaga por ĉiuj<ref>(fr) Nicolas, ''[https://mychromebook.fr/loutil-de-visioconference-google-meet-devient-gratuit-pour-tout-le-monde/ L’outil de visioconférence Google Meet devient gratuit pour tout le monde]'', la 4-an de majo 2020.</ref><ref>(en) Javier Soltero, ''[https://blog.google/products/meet/bringing-google-meet-to-more-people Google Meet premium video meetings—free for everyone]'', Google, la 29-an de aprilo 2020.</ref>) #↑ [https://www.blizz.com/fr/ Blizz] (franca, senpaga ĝis 5 personoj) Pliaj provizantoj, sed ne eble ne tute senpage: #↑ [https://www.adobe.com/de/products/adobeconnect/meetings.html Adobe Connect Meetings] (por grandegaj grupoj) # ↑ [https://aws.amazon.com/de/chime/ Amazon Chime] # ↑ [https://www.anymeeting.com/ AnyMeeting] # ↑ [https://www.bluejeans.com/ BlueJeans Meetings] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200503131137/https://www.bluejeans.com/ |date=2020-05-03 }} # ↑ [https://www.webex.de/ WebEx]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} # ↑ [https://www.goto.com/why-goto GoTo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191219181024/https://www.goto.com/why-goto |date=2019-12-19 }} # ↑ [https://www.baldaja-connect.de/ Baldaja CONNECT] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200920174544/https://www.baldaja-connect.de/ |date=2020-09-20 }} # ↑ [https://www.freeconferencecall.com/de/de FreeConferenceCall] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201021080742/https://www.freeconferencecall.com/de/de |date=2020-10-21 }} # ↑ [https://hangouts.google.com/ Google Hangouts] #↑ [https://duo.google.com/ Google Duo] (maks. 12 personoj) # ↑ [https://highfive.com/ Highfive] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200426180829/https://highfive.com/ |date=2020-04-26 }} # ↑ [https://livestorm.co/ Livestorm] # ↑ [https://www.gotomeeting.com/de-dehttps://www.gotomeeting.com/de-de GoToMeeting]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} #↑ [https://www.capterra.com/external_click/category-upgraded-visit-website-button/3/2143925/201326/collabxweb/aHR0cHM6Ly93d3cuZ290by5jb20vd2ViaW5hci90cnk*Y2FtcGFpZ25JRD03MDE0UDAwMDAwMTZ3TGImdXRtX21lZGl1bT1yZXZpZXctc2l0ZXMmdXRtX2NhbXBhaWduPWNhcHRlcnJhJnV0bV9zb3VyY2U9Y2FwdGVycmEmY2lkPWcyd19ub2FtX3Rycl9jcGNfcmV2aWV3c2l0ZXNfd2ViaW5hcg==?ds=6c5e7d0bfda58a55d13c7bbe08c0a245e0c94a43 GoToWebinar] # ↑ [https://www.join.me/de Join.Me] #↑ [https://compare.skedify.me/video?category=webconferencing&capterra=capterra Skedify.me] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220124002025/https://compare.skedify.me/video?category=webconferencing&capterra=capterra |date=2022-01-24 }} # ↑ [https://www.skype.com/de/business/ Skype for Business] # ↑ [https://de.pgi.com/globalmeet/ GlobalMeet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181001094730/https://de.pgi.com/globalmeet/ |date=2018-10-01 }} # ↑ [https://www.readytalk.com/ ReadyTalk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200502042902/https://www.readytalk.com/ |date=2020-05-02 }} # ↑ [https://www.blizz.com/de/ Blizz] # ↑ [https://www.rhubcom.com/ R-HUB] # ↑ [https://trueconf.fahr.com/ TrueConf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200929045851/https://trueconf.fahr.com/ |date=2020-09-29 }} # ↑ [https://www.zoho.com/meeting/ Zoho Meeting] #↑ [https://www.capterra.com/p/148152/Zoho-ShowTime/ Zoho ShowTime] #↑ [https://www.pexip.com/ Pexip] #↑ [https://go.q4inc.com/demo_q4_events_capterra?utm_source=capterra Q4] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220117212507/https://go.q4inc.com/demo_q4_events_capterra?utm_source=capterra |date=2022-01-17 }} #↑ [https://qq.com/ Tencent QQ] (ĉina: 腾讯 QQ), 4 lingvoj (ĉina, japana, angla, franca) # ↑ [https://www.vectera.com/home/?utm_channel=capterra Vectera] #↑ [https://www.samepage.io/video-conferencing-software?SPcid=SIOF%2BCapterra%2BPPC-D%2Bvideo%2Bv1%2BNA Samepage] #↑ [https://www.capterra.com/p/168394/Fuze/ Fuze] #↑ [https://www.capterra.com/p/178194/DerButton/ MeetFox] #↑ [https://www.capterra.com/p/149104/vFairs/ vFairs] #↑ [https://www.calliflower.com/ Calliflower] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200510213425/https://calliflower.com/ |date=2020-05-10 }} #↑ [https://clickmeeting.com/?a=CJ&AID=12274352&PID=3147557https://clickmeeting.com/?a=CJ&AID=12274352&PID=3147557 ClickMeeting] #↑ [[Signal (aplikaĵo)|Signal]] (bona sekureco, nur por unu sur unu konversacioj) #↑ [https://framatalk.org/accueil/fr/ Framatalk] (8 lingvoj, malfermitkoda) #↑ [https://discordapp.com/ Discord] (28 lingvoj, multe uzata de instruistaro, kvankam malsekura) == Noto kaj referencoj == {{referencoj}} Tiu ĉi artikolo estas parta traduko de la artikolo ''[[:de:Webkonferenz|Webkonferenz]]'' en la germana vikipedio, [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Webkonferenz&action=history listo de aŭtoroj]. [[Kategorio:Babilejo]] [[Kategorio:Telekonferenco| ]] 3mnisae0j6nbh02261wllonwochbrtl 0 701043 9472189 9468104 2026-09-10T00:25:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472189 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Aksel BAKUNC''' ([[Armena lingvo|armene]]: Ակսել Բակունց, Aleksander Stepani Tevosjan, naskiĝis la [[13-a de junio|13-an de junio]] [[1899]] en [[Goris]], [[Armenio]], [[Kaŭkaza vicreĝlando]], [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]], mortis la [[8-a de julio|8-an de julio]] [[1937]] en [[Armena Soveta Socialisma Respubliko|soveta Armenio]]) estis armena prozisto, filmverkisto, tradukisto kaj publika aktivulo. == Vivo kaj kariero == [[Dosiero:Ակսել Բակունցի դիմանկարը (1932).jpg|250px |thumb |maldekstre|Portreto de Aksel Bakunc.]] Bakunc naskiĝis en 1899 en [[Goris]], rusa Armenio kaj edukita ĉe la [[Gevorkjan Teologia Seminario]] en [[Eĉmiadzin]]. Ĉiam sincera, lia unua eldono, satira raporto pri la urbestro de Goris, okazigis al li malliberejon en 1915. Li poste servis kiel armena volontulo en la bataloj de [[Erzurum]], [[Kars]] kaj [[Batalo de Sardarapat|Sardarapat]]. Inter 1918 kaj 1919 li estis instruisto, provleganto kaj raportisto en [[Erevano]]. En 1920 li estis akceptita en la Ĥarkova Instituto en [[Ukrainio]] por studi [[Agrikulturo|agrikulturon]]. Post diplomiĝo en 1923, li laboris kiel agronomo en [[Zangezur-montaro|Zangezuro]], regiono de Armenio, kiu elstaras en liaj noveloj. De 1926 li ekloĝis en Erevano kie li rapide establis sian reputacion kiel talenta verkisto per sia unua novelaro titolita ''Mtnadzor'' [La Malhela Valo]. Lia verko inkluzivas novelojn, diversajn unuopajn gazetojn, fragmentojn de romanoj detruitaj post lia aresto en 1936, kaj tri filmojn produktitaj de Hajfilm en la 1930-aj jaroj. Kolego kaj amiko de [[Jeghiŝe Ĉarenc]] (1897-1937), Bakunc estis membro de la iama Armena Asocio de Proletaj Verkistoj. Bakunc iĝis viktimo de la stalinisma teruro kaj estis akuzita pri diversaj krimoj inkluzive de fremdiĝo al socialisma socio. Li estis arestita en 1936 kaj verŝajne estis mortpafita post dudek kvin-minuta proceso en 1937. La domo en Goris, Armenio, kie li kreskis, estis malfermita en 1957 kiel muzeo dediĉita al sia vivo kaj laboro. == Verkoj == Liaj plej famaj verkoj estas "Alpiakan manuŝak" (dediĉita al Arpenik Ĉarenc, la unua edzino de Jeghiŝe Ĉarenc), "Lar-Markar", "Namak rusac tagavorin" ("Letero al la rusa caro"), "Kjores" (1935 ) ktp. Bakunc ankaŭ estis filmverkisto ("Zangezur", ktp.). Kolekto de liaj noveloj de 1927 "Mtnadzor" estis tradukita al la angla de Nairi Haĥverdi kiel "La Malhela Valo" kaj eldonita de la Instituto Gomidas en 2009. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://eanc.net/EANC/library/library.php?interface_language=en Verkoj de Bakunc en armena lingvo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220527040524/http://www.eanc.net/EANC/library/library.php?interface_language=en |date=2022-05-27 }} * [http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00006/12600.htm?text=%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BD%D1%86 Bakunc en la Granda Soveta Enciklopedio, ruslingve] * [http://www.gomidas.org/books/show/69 La Nigra Valo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200225205314/http://www.gomidas.org/books/show/69 |date=2020-02-25 }} * [http://hambartsum.com/pheasant Short Films based on a Aksel Bakunts short story Pheasant/Միրհավ]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mortintoj en 1936]] [[Kategorio:Armenaj verkistoj]] 0xekdkinjavcsdqht3d5bsotor9ckfo 0 707216 9472213 9042968 2026-09-10T03:35:23Z Sj1mor 12103 9472213 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Telemedicino''' estas la uzo de komputilaj kaj telekomunikaj teknologioj por interŝanĝi medicinajn informojn. Ĝi celas provizi de malproksime [[Medicino|medicinajn]] prizorgojn, ĉefe hospitalajn servojn. La termino konsistas el la greka vorto τήλε (tele), kiu signifas malproksima, kaj medicino. Telemedicino povas esti tiel simpla kiel du homoj kiuj pridiskutas medicinan problemon telefone aŭ tiel kompleksa kiel satelita teknologio kaj [[retkunsido|retkunsida]] ekipaĵo por realtempa konsultado inter medicinaj specialistoj en du malsamaj landoj. Ĝi povas ankaŭ impliki la uzon de senpilota roboto<ref>(en) Aaron Azerad, ''Robot Successfully Completes Unassisted Heart Surgery'', [https://web.archive.org/web/20061106000002/http://www.dlmag.com/1653/robot-successfully-completes-unassisted-heart-surgery.html arĥivita] de la originalo, [[Wayback Maŝino]], la 19-an de majo 2016</ref>. Telemedicino inkluzivas kaj diagnozon kaj kuracadon, kaj ankaŭ medicinan edukadon. Ĝi estas teknologia rimedo, kiu ebligas la optimumigon de sanservoj, ŝparante tempon kaj monon kaj faciligante ricevi specialan sanprizorgon en malproksimaj regionoj. La jenaj servoj de telemedicino estas: * Tujaj kaj komplementaj servoj al sanprizorgo fare de specialisto (akirante duan opinion). * Tujaj diagnozoj de faka kuracisto en certa regiono. * Malproksima edukado de studentoj en flegaj kaj medicinaj lernejoj. * Ciferecaj arkivaj servoj por radiologiaj ekzamenoj, ultrasonoj kaj aliaj. * Viva subteno de faka kuracisto. Telemedicino estas unu el la plej rapide kreskantaj segmentoj de medicino en la mondo (ĉirkaŭ 20% jare)<ref>(ru) Maria Popova, ''n''-ro 95 (6089), la 31-an de majo 2017</ref>. La [[Kronvirusa malsano de 2019|kronvirusa epidemio C''OVID-19'']] donis potencan impulson al la disvolviĝo kaj efektivigo de telemedicino en Rusujo kaj ĉirkaŭ la mondo<ref>(ru) ''Olga Prosvirova, [https://www.bbc.com/russian/features-52287446 Telemedicino estis inventita antaŭ longa tempo. La kronaviruso infektis la amasojn per ĝi]'' <small>Telemedicino tra la mondo spertas renaskiĝon: virtualaj kuracistaj rendevuoj sub (mem)izoligaj kondiĉoj estas unu el la plej sekuraj manieroj konsili pacientojn kaj malhelpi la disvastiĝon de la kronaviruso en hospitaloj. ...</small> BBC, la 15-an de aprilo 2020 <small>.</small>  "En marto, laŭ studo de Frost & Sullivan, la nombro de petoj pri retaj konsultoj kreskis je 50%, kaj unuopaj telemedicinaj servoprovizantoj raportis, ke ili komencis ricevi 15 mil pliajn petojn ĉiutage ol antaŭ la pandemio.", alirite la <small>22-an de aprilo 2020.</ref>. == Terminologio == Estas multaj difinoj de la termino "Telemedicino". La formala difino gravas laŭ jura kaj politika vidpunktoj. En la kadro de la telemedicina politiko de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] en [[1997]], la sekva difino estis proponita  :<blockquote>''"Telemedicino estas la provizo de kuracaj servoj en medio, kie distanco estas kritika, fare de sanaj profesiuloj uzantaj informajn kaj komunikajn teknologiojn por interŝanĝi koncernajn informojn por diagnozo, kuracado kaj prevento de malsanoj kaj vundoj, esplorado kaj taksado, kaj daŭra edukado de sanaj profesiuloj kun la celo plibonigi la sanon de la loĝantaro kaj la disvolviĝon de lokaj komunumoj".''</blockquote>Lastatempe okazas koncepta revizio de la termino "telemedicino". Oni komprenas, ke la esprimo " eSano " multe pli taŭgas, ĉar ĝi kovras pli vastan agadkampon, kaj iuj specialistoj komencas konsideri telemedicinon kiel kolonon de ĉi tio. '''E-sano''' aŭ '''eSano'''<ref>(fr) ''Informatique médicale, e-santé : fondements et applications'', Springer, 2013, ĉapitro 18, «La e-santé », 525 paĝoj.</ref> estas la apliko de informa kaj komunikada teknologioj je la servo de la sanprizorgado. La termino e-sano estas ofte uzata en [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] kaj [[Eŭropo]] kiel ĝenerala termino kiu inkluzivas telesanon, elektronikajn medicinajn dosierojn kaj aliajn erojn de la informteknologio pri sano. La esprimoj ''e-sano'' [angle: ''e-health, eHealth'' aŭ ''telehealth''] kaj ''telekomunika sano'' estas kelkfoje malĝuste konfuzataj kun telemedicino. Kie la terminoj "''medicino''" kaj "''kuracado''" ofte rilatas nur al provizado de hospitalaj servoj, telemedicino povas rilati kaj al hsopitalaj kaj kaj al ne-hospitalaj servoj, kiel medicina edukado, administrado kaj esplorado. == Vidu ankaŭ == [[Sano]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Medicino]] [[Kategorio:Tradukitaj paĝoj]] 47zkdd7ool1y14eqtfn8mbjobi6zmfy 0 711530 9472197 9122629 2026-09-10T01:55:38Z Chongkian 89456 9472197 wikitext text/x-wiki [[File:Besbarmak Kazakh Restaurant - Halal Certificate.jpg|thumb|Atestilo]] '''Atestilo''' (aŭ simple [[atesto]]) estas tipo de administra [[teksto]] uzata por konstati kaj pruvi difinitan tekston. En la procezo de postulo al laborloko kaj speciale se temas pri posteno en oficiala [[institucio]], atestiloj estas fundamentaj por pruvi la ricevitajn [[edukado]]n kaj eventuale labor-sperton. Estas tipo de teksto kiu estas eldonita normale je peto de la ricevanto, kaj fare de persono kun sufiĉa aŭtoritato ene de la institucio por establi, ke estis plenumita tio asertita kaj atestita en la [[dokumento]]. Se oni atestas neregulaĵon aŭ falsaĵon en tio deklarita, la falsa atestilo povas rezulti en [[proceso]] fare de la [[Kriminala juro]]. Estas specifa tipo de atestilo depende de la atestita fakto, tiel naskatestilo (por pruvi ke difinita persono ja ekzistas), baptatestilo (en [[kanona juro]] por aliri al diversaj ŝtupoj: [[geedziĝo]] ktp.), pri notoj de ekzamenoj aŭ plenumitaj kursoj, laboratestilo (pruvanta laboradon), medicina atestilo, atestilo pri [[Kvalito-rega sistemo|kvalito-sistemo]] en entreprenoj kaj institucioj, kaj finfine mortatestilo (necesa por ke la heredontoj povu plenumi diversajn demarŝojn. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=atest.0ilo}} * [[Aŭtenteco|Aŭtentikeco]] * [[Kvalito-rega sistemo]] [[Kategorio:Dokumentoj]] [[Kategorio:Administracia juro]] czpmedie8ofykuf5byyscfs8qbt2oqg 0 722464 9472258 8258265 2026-09-10T05:45:57Z Sj1mor 12103 9472258 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lago | Lago = Juojärvi | Latitudo = 62.70454 | Longitudo = 28.65489 | Regiono-ISO = FI | zomo = 8 | Areo = 219.541 | Referenco por areo=<ref name=syke/> | Alto = 101 | Referenco por alto=<ref name=kp/> | Bordo = 718.046 | Referenco por bordo= <ref name=syke/> | Maksimuma profundo = 51 | Referenco por maksimuma profundo=<ref name=syke/> | Profundo = 8.98415 | Referenco por profundo=<ref name=syke/> | Volumeno = 1,9723883646 km³ | Referenco por volumeno=<ref name=syke/> | Areo de baseno = | Laŭflue = [[Juojärven reitti]] <ref name=kp/> | Insuloj = 833 <ref name=syke/> }} '''Juojärvi''' estas lago en [[Finnlando]] en provinco [[Norda Karelio]] en komunumoj [[Heinävesi]], [[Liperi]], [[Outokumpu]] kaj [[Tuusniemi]]. Ĝia areo estas {{unuo|219.54|km²}} kaj la plej granda profundo {{unuo|51|m}}. La lago havas pli ol 800 insulojn. La lago estas kun ŝtonaroj. Juojärvi elfluas en Varisvesin. == Referencoj == {{Referencoj|referencoj= <ref name="syke">[http://www.syke.fi/fi-FI/Avoin_tieto/Ymparistotietojarjestelmat Ympäristö- ja paikkatietopalvelu Syke] (edellyttää rekisteröitymisen) Helsinki: Suomen Ympäristökeskus. Viitattu 16.1.2018. </ref> <ref name="kp">[https://asiointi.maanmittauslaitos.fi/karttapaikka/?lang=fi&share=customMarker&n=6953757&e=584664&title=Juoj%C3%A4rvi%2C+Tuusniemi&desc=Juoj%C3%A4rvi%2C+Tuusniemi&zoom=5&layers=%5B%7B%22id%22%3A2%2C%22opacity%22%3A100%7D%5D Juojärvi, Tuusniemi] (sijainti maastokartalla) ''Karttapaikka''. Helsinki: Maanmittauslaitos. Viitattu 9.10.2019.</ref> }} {{Projektoj}} [[Kategorio:Lagoj en Finnlando]] 3inuayo2a5cgnk3ljyea4u9nola4cyb 0 723249 9472261 7171752 2026-09-10T05:46:13Z Sj1mor 12103 9472261 wikitext text/x-wiki {{informkesto lago | Lago = Housulampi | Latitudo = 62.46777 | Longitudo = 23.75658 | Regiono-ISO = FI-03 | zomo = 14 | Situo = [[Alavus]], [[Finnlando]] | Areo = {{unuo|4.454|ha}} | Referenco por areo= <ref name=syke/> | Alto = 151.3 | Referenco por alto=<ref name=kp/> | Bordo = 1.413 | Referenco por bordo= <ref name=syke/> | Maksimuma profundo = | Profundo = | Volumeno = | Insuloj = neniu <ref name=kp/> | Areo de baseno = | Laŭflue = fosaĵo al Supra Heinijärvi <ref name=kp/> }} '''Housulampi''' estas lageto en [[Alavus]], [[Suda Ostrobotnio]]. Ĝia areo estas {{unuo|0.04454|km²}} kaj longo de bordo {{unuo|1.413|km}}. == Referencoj == {{referencoj|referencoj= <ref name="syke">[http://www.syke.fi/fi-FI/Avoin_tieto/Ymparistotietojarjestelmat Ympäristö- ja paikkatietopalvelu Syke] (edellyttää rekisteröitymisen) Helsinki: Suomen Ympäristökeskus. Viitattu 12.4.2019. </ref> <ref name="kp">[https://asiointi.maanmittauslaitos.fi/karttapaikka/?lang=fi&share=customMarker&n=6930490&e=332780&title=Housulampi%2C+Alavus&desc=Housulampi%2C+Alavus&zoom=9&layers=%5B%7B%22id%22%3A2%2C%22opacity%22%3A100%7D%5D Housulampi, Alavus] (sijainti maastokartalla) ''Karttapaikka''. Helsinki: Maanmittauslaitos. Viitattu 12.4.2019.</ref> }} [[Kategorio:Lagoj en Suda Ostrobotnio]] 1rq3nu8khtucqo9vosjhqtobaz370mp 0 723278 9472260 8406199 2026-09-10T05:46:05Z Sj1mor 12103 9472260 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lago | Lago = Peurunka | Latitudo = 62.44886 | Longitudo = 25.85201 | Regiono-ISO = FI-08 | zomo = 11 | Situo = [[Laukaa]], [[Finnlando]] | Areo = 6.94042 | Referenco por areo=<ref name=syke/> | Alto = 105.9 | Referenco por alto=<ref name=kp/> | Bordo = 29.335 | Referenco por bordo=<ref name=syke/> | Maksimuma profundo = 48 | Referenco por maksimuma profundo=<ref name=syke/> | Profundo = 8.59 | Referenco por profundo=<ref name=syke/> | Volumeno = 0,05961306 | Referenco por volumeno=<ref name=syke/> | Insuloj = 9 <ref name=kp/> | Areo de baseno = | Laŭflue = Perunkajoki al Vatianjärvi <ref name=kp/> }} '''Peurunka''' estas lago en Finnlando en provinco [[Meza Finnlando]] en komunumo [[Laukaa]]. Ĝia areo estas proksimume {{unuo|6.9}} aŭ {{unuo|7.0|km²}}, longo de bordo proksimume {{unuo|29.3|km}}, la plej granda profundo {{unuo|48|m}}, la meza profundo {{unuo|9|m}} kaj la supermara alteco {{unuo|105.9|m}}. Peurunka havas naŭ insulojn. Peurunka elfluas laŭ rivero Peurunkajoki en [[Vatianjärvi]]n. == Referencoj == {{Referencoj|referencoj= <ref name="syke">[http://www.syke.fi/fi-FI/Avoin_tieto/Ymparistotietojarjestelmat Ympäristö- ja paikkatietopalvelu Syke] (edellyttää rekisteröitymisen) Helsinki: Suomen Ympäristökeskus. Viitattu 22.10.2019. </ref> <ref name="kp">[https://asiointi.maanmittauslaitos.fi/karttapaikka/?lang=fi&share=customMarker&n=6924711&e=440760&title=Peurunka%2C+Laukaa&desc=Peurunka%2C+Laukaa&zoom=6&layers=%5B%7B%22id%22%3A2%2C%22opacity%22%3A100%7D%5D Peurunka, Laukaa] (sijainti maastokartalla) ''Karttapaikka''. Helsinki: Maanmittauslaitos. Viitattu 22.10.2019.</ref> }} {{Projektoj}} [[Kategorio:Lagoj en Laukaa]] 3x9by49k25ilkh43o0tzrsb9ig3jslh 0 728937 9472382 8929020 2026-09-10T10:41:13Z Sj1mor 12103 9472382 wikitext text/x-wiki La '''Premio Bilbao por la antaŭenigo de kulturo de homaj rajtoj''', estas atribuata de UNESKO ekde 1978. == Historio == Kreita en 1978 kiel la '''Premio por edukado pri homaj rajtoj de UNESKO''' por celebri la 3-an datrevenon de la adopto de la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]], ĝi servas por honori la penojn de organizaĵoj aŭ individuoj kiuj faris modelan kontribuaĵon al la antaŭenigo de scio pri homaj rajtoj kaj por konstrui universalan kulturon de [[homaj rajtoj]]. Ĝi estis renomita la 5-an de majo 2008 surbaze de interkonsenta protokolo ''(angle: memorandum of understanding'') kun la urbestro de Bilbao per kiu la urbo de [[Bilbao]] konsentis financi la premion por periodo de tri jaroj. == Pasintaj gajnintoj == La premia gajninto kaj la aliaj kandidatoj elektitaj por honora mencio estas elektitaj de la ĝenerala direktoro de UNESKO el mallonga listo elektita de internacia ĵurio kunmetita de ses publikaj personoj reprezentantaj la diversajn regionojn de la mondo. La premio en valoro de US$ 25 000, akompanata de trofeo kreita de la [[Japanio|japana]] artisto Toshimi Ishii, estas nuntempe atribuata ĉiun duan jaron. Gajnintoj estas anoncitaj la 10-an de decembro, okaze de la [[Tago de Homaj Rajtoj]] de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. * '''2019''': Romina Knightsdale, [[Brazilo]]. * '''2018''': Gonzalo Franco, [[Hispanio]]. * '''2012''': Ĉefepiskopo [[Desmond Tutu]], [[Sud-Afriko]]. * '''2010''': Asma Jahangir, [[Pakistano]]. * '''2008''': [[Stéphane Hessel]], [[Francio]]. * '''2006''': Centro por Homaj Rajtoj, Universitato de Pretorio, Sud-Afriko. * '''2004''': Profesoro Vitit Muntarbhorn, [[Universitato Ĉulalonkon]], [[Bankoko]], [[Tajlando]] * '''2002''': Academia Mexicana de Derechos Humanos, [[Meksikurbo]], [[Meksiko]]. * '''2000''': [[Nurenbergo|Urbo de Nuremberg]], [[Germanio]]. * '''1998''': Justice Mikaelo Kirby, Aŭdienco, [[Aŭstralio]]. * '''1996''': [[Jean-Bertrand Aristide|Jean Bertrand Aristide]], eksa prezidento de [[Haitio]]. * '''1994''': José Zalaquett Daher de [[Ĉilio]] kaj la [[Filipinoj|Filipina]] Komisiono de Homaj Rajtoj. * '''1992''': araba Instituto de Homaj Rajtoj, [[Tunizo]], [[Tunizio]]. * '''1990''': [[Václav Havel]], [[Ĉeĥio]]. * '''1988''': Asamblea Permanente de los Derechos Humanos, [[Bolivio]]. * '''1986''': Héctor Senpaneigo Zamudio, Meksiko. * '''1983''': Felix Ermacora, Aŭstrio. * '''1981''': Ali Sadek Abou-Heif, [[Egiptio]]. * '''1979''': Paul Morren, [[Belgio]]. * '''1978''': Mümtaz Soysal, [[Turkio]]. == Ekstera ligilo == (angla) [http://www.unesco.org/shs/human_rights_prize UNESCO/Bilbao Prize for the Promotion of a Culture of Human Rights] <nowiki> [[Kategorio:Premioj homaj rajtoj]] [[Kategorio:Unesko-premioj]]</nowiki> [[Kategorio:Unesko]] [[Kategorio:Premioj]] jagkhyhffkc3dn3ymbghza2m0qu4oui 9472383 9472382 2026-09-10T10:41:36Z Sj1mor 12103 9472383 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio}} La '''Premio Bilbao por la antaŭenigo de kulturo de homaj rajtoj''', estas atribuata de UNESKO ekde 1978. == Historio == Kreita en 1978 kiel la '''Premio por edukado pri homaj rajtoj de UNESKO''' por celebri la 3-an datrevenon de la adopto de la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]], ĝi servas por honori la penojn de organizaĵoj aŭ individuoj kiuj faris modelan kontribuaĵon al la antaŭenigo de scio pri homaj rajtoj kaj por konstrui universalan kulturon de [[homaj rajtoj]]. Ĝi estis renomita la 5-an de majo 2008 surbaze de interkonsenta protokolo ''(angle: memorandum of understanding'') kun la urbestro de Bilbao per kiu la urbo de [[Bilbao]] konsentis financi la premion por periodo de tri jaroj. == Pasintaj gajnintoj == La premia gajninto kaj la aliaj kandidatoj elektitaj por honora mencio estas elektitaj de la ĝenerala direktoro de UNESKO el mallonga listo elektita de internacia ĵurio kunmetita de ses publikaj personoj reprezentantaj la diversajn regionojn de la mondo. La premio en valoro de US$ 25 000, akompanata de trofeo kreita de la [[Japanio|japana]] artisto Toshimi Ishii, estas nuntempe atribuata ĉiun duan jaron. Gajnintoj estas anoncitaj la 10-an de decembro, okaze de la [[Tago de Homaj Rajtoj]] de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. * '''2019''': Romina Knightsdale, [[Brazilo]]. * '''2018''': Gonzalo Franco, [[Hispanio]]. * '''2012''': Ĉefepiskopo [[Desmond Tutu]], [[Sud-Afriko]]. * '''2010''': Asma Jahangir, [[Pakistano]]. * '''2008''': [[Stéphane Hessel]], [[Francio]]. * '''2006''': Centro por Homaj Rajtoj, Universitato de Pretorio, Sud-Afriko. * '''2004''': Profesoro Vitit Muntarbhorn, [[Universitato Ĉulalonkon]], [[Bankoko]], [[Tajlando]] * '''2002''': Academia Mexicana de Derechos Humanos, [[Meksikurbo]], [[Meksiko]]. * '''2000''': [[Nurenbergo|Urbo de Nuremberg]], [[Germanio]]. * '''1998''': Justice Mikaelo Kirby, Aŭdienco, [[Aŭstralio]]. * '''1996''': [[Jean-Bertrand Aristide|Jean Bertrand Aristide]], eksa prezidento de [[Haitio]]. * '''1994''': José Zalaquett Daher de [[Ĉilio]] kaj la [[Filipinoj|Filipina]] Komisiono de Homaj Rajtoj. * '''1992''': araba Instituto de Homaj Rajtoj, [[Tunizo]], [[Tunizio]]. * '''1990''': [[Václav Havel]], [[Ĉeĥio]]. * '''1988''': Asamblea Permanente de los Derechos Humanos, [[Bolivio]]. * '''1986''': Héctor Senpaneigo Zamudio, Meksiko. * '''1983''': Felix Ermacora, Aŭstrio. * '''1981''': Ali Sadek Abou-Heif, [[Egiptio]]. * '''1979''': Paul Morren, [[Belgio]]. * '''1978''': Mümtaz Soysal, [[Turkio]]. == Ekstera ligilo == (angla) [http://www.unesco.org/shs/human_rights_prize UNESCO/Bilbao Prize for the Promotion of a Culture of Human Rights] <nowiki> [[Kategorio:Premioj homaj rajtoj]] [[Kategorio:Unesko-premioj]]</nowiki> [[Kategorio:Unesko]] [[Kategorio:Premioj]] jt1iysausg9pb6ptm14qwhodtwfcjg5 0 739720 9472360 9160251 2026-09-10T10:19:52Z Sj1mor 12103 9472360 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto|bildo=''}} '''Angela Olive Pearce''' (iam '''Carter''', denaske '''Stalker'''; 7a de Majo 1940 – 16a de Februaro 1992), kiu publikigis sub la nomo '''Angela CARTER''', estis angla romanisto, novelisto, [[poeto]] kaj [[ĵurnalisto]], konata pro [[feminismo]], [[magia realismo]], kaj [[Pikareska romano|pikareskaj verkoj]]. Ŝi estas plej bone konata pro sia libro ''The Bloody Chamber'', kiu estis publikigita en 1979. En 2008, la gazeto ''[[The Times]]'' rangigis Carter kiel la deka en sia listo "The 50 greatest British writers since 1945" (La 50 plej grandaj britaj verkistoj ekde 1945).<ref>[https://www.thetimes.co.uk/article/the-50-greatest-british-writers-since-1945-ws3g69xrf90 The 50 greatest British writers since 1945.] 5a de Januaro 2008. [[The Times]]. Alirita la 30an de Septembro 2021. </ref> En 2012, ''Nights at the Circus'' estis elektita kiel la plej bonkvalita ricevanto de la premio ''James Tait Black Memorial''.<ref> Alison Flood (6a de Decembro 2012). [https://www.theguardian.com/books/2012/dec/06/angela-carter-uk-oldest-literary-prize "Angela Carter named best ever winner of James Tait Black award".] [[The Guardian]]. Alirita la 30an de Septembro 2021. </ref> == Verkoj == === Romanoj === * ''Shadow Dance'' (1966, konata ankaŭ kiel ''Honeybuzzard'') * ''The Magic Toyshop'' (1967) * ''Several Perceptions'' (1968) * ''Heroes and Villains'' (1969) * ''Love'' (1971) * ''The Infernal Desire Machines of Doctor Hoffman'' (1972, konata ankaŭ kiel ''The War of Dreams'') * ''The Passion of New Eve'' (1977) * ''Nights at the Circus'' (1984) * ''Wise Children'' (1991) === Novelaroj === * ''Fireworks: Nine Profane Pieces'' (1974; publikigita ankaŭ kiel ''Fireworks: Nine Stories in Various Disguises and Fireworks'') * ''The Bloody Chamber'' (1979) * ''The Bridegroom'' (1983) (nekolektita novelaro) * ''Black Venus'' (1985; publikigita ankaŭ kiel ''Saints and Strangers'' en Usono) * ''American Ghosts and Old World Wonders'' (1993) * ''Burning Your Boats'' (1995) === Poemaroj === * ''Five Quiet Shouters'' (1966) * ''Unicorn'' (1966) * ''Unicorn: The Poetry of Angela Carter'' (2015) === Teatraĵoj === * ''Come Unto These Yellow Sands: Four Radio Plays'' (1985) * ''The Curious Room: Plays, Film Scripts and an Opera'' (1996) (inkludas scenarojn de Carter por adaptaĵoj de ''The Company of Wolves'' kaj ''The Magic Toyshop''; inkludas ankaŭ la enhavon de ''Come Unto These Golden Sands: Four Radio Plays'') === Porinfana literaturo === * ''The Donkey Prince'' (1970, ilustrita de Eros Keith) * ''Miss Z, the Dark Young Lady'' (1970, ilustrita de Eros Keith) * ''Comic and Curious Cats'' (1979, ilustrita de Martin Leman) * ''Moonshadow'' (1982) ilustrita de Justin Todd * ''Sea-Cat and Dragon King'' (2000, ilustrita de Eva Tatcheva) === Ne-fikcio === * ''The Sadeian Woman and the Ideology of Pornography'' (1979) * ''Nothing Sacred: Selected Writings'' (1982) * ''Expletives Deleted: Selected Writings'' (1992) * ''Shaking a Leg: Collected Journalism and Writing'' (1997) === Eldonaĵoj === * ''Wayward Girls and Wicked Women: An Anthology of Subversive Stories'' (1986) * ''The Virago Book of Fairy Tales'' (1990) konata ankaŭ kiel ''The Old Wives' Fairy Tale Book'' * ''The Second Virago Book of Fairy Tales'' (1992) konata ankaŭ kiel ''Strange Things Still Sometimes Happen: Fairy Tales From Around the World'' (1993) * ''Angela Carter's Book of Fairy Tales'' (2005) (kolekto de la du Libroj Virago) === Kiel tradukisto === * ''The Fairy Tales of Charles Perrault'' (1977) * ''Sleeping Beauty and Other Favourite Fairy Tales'' (1982) ilustrita de Michael Foreman (historioj de Perrault kun du de Leprince de Beaumont) == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Carter, Angela}} [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Anglaj socialistoj]] 90oj27qqalmiq3qaqhj1n15pm2t039v 0 739986 9472287 8758829 2026-09-10T06:18:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472287 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="yellow"><big><big>'''Ambrosius Rhodius<br />(1605-1696)'''</font></big></big></span> |dosiero =Theses_medicæ_de_scorbuto_(1635).jpeg |priskribo ="Theses medicæ De scorbuto" verko eldonita en (1635) far Ambrosius Rhodius. |dato de naskiĝo =[[10-a de novembro]] [[1605]] |loko de naskiĝo = [[Kemberg]] apud [[Wittenberg]], [[Germanio]] |dato de morto =[[27-a de decembro]] [[1696]] |loko de morto = [[Kemberg]], [[Germanio]] | alma_mater = [[Universitato de Wittenberg]]<br />[[Universitato de Königsberg]]<br />[[Universitato de Kopenhago]] }} '''Ambrosius Rhodius (1605-1696)''' estis germana matematikisto, astrologo kaj kuracisto, kiu laboris en [[Oslo|Kristianja]] longatempe. Li ankaŭ devis pasi plurajn jarojn en Vardø post forpeliĝi de la reĝo [[Frederiko la 3-a (Danio-Norvegio)|Frederiko la 3-a]]. == Biografio == [[Dosiero:Manuskripto de Ambrosius Rhodius (1605-1696).jpeg|eta|maldekstre|300px|<center>Manuskripto ne publikigita de Ambrosius Rhodius (1605-1696). Desegnaĵo kaj kalkuloj de Ambrosius Rhodius. Li havis la registron de ligo inter stelaj konstelacioj kaj malsanaj bildoj. El neeldonita manuskripto de 1654.</center>]] Ambrosius Rhodius estis filo de la Kemberger-pastro Jacob Rhode (1580-1636) kaj de Elisabeth Freywaldin (1585-1636); do li estis samnoma nevo [[Ambrosius Rhodius (astronomo)|Ambrosius Rhode]]. Ĝis la aĝo de 15 jaroj li ricevis lecionojn de sia patro. Poste li ricevis liberan postenon en la Princa Lernejo de Sankta Aŭgusteno en Grimma. Iom antaŭ la fino de la trejnado, Rhodius interrompis ĝin pro emerĝa pesta epidemio. Tiam li komencis, en aprilo 1627, studi en la Universitato de Wittenberg, kie li estis studento de sia onklo Ambrosius Rhodius, kiu tre influis lin. En 1629 li akiris titolon kiel magistron pri filozofio, post kio li daŭrigis siajn studojn en la kampo de medicino kaj kunrilataj direktoj. Li ankaŭ intense interesiĝis pri astrologio. En 1632 Rhodius translokiĝis al la Universitato de Königsberg, kie li daŭrigis siajn studojn. Por vivteni sin, li ankaŭ instruis pri fiziko kaj matematiko tie. Post tri jaroj li translokiĝis al Kopenhago. Tie li daŭrigis siajn studojn, sed finfine li ne doktoriĝis, ĉar li ne povis pagi la kostojn. Rhodius tiam akceptis postenon kiel kuracisto en la kopenhaga infanhejmo. Kvankam danĝera epidemio eksplodis en la urbo, li decidis resti tie. Intertempe li konatiĝis kun multaj influaj homoj kaj enamiĝis ankaŭ al fraŭlino Anna Severinus, la filino de lia luiganto Frederici Severini (Sörensen). En 1637 Rhodius estis nomumita profesoro pri fiziko kaj matematiko en la bazlernejo de [[Oslo|Christiania]]. Krome li ricevis la postenon de oficiala kuracisto tie. Kiel rezulto, kaj finance sekura, li povis edziĝi kun Anna Frederiksdotter, en 1638; ĉi tiu geedza paro restis sen idoj. En 1647 Rhodius estis akceptita en la honoran rondon de la kanonikoj de Kristianja. Dum tiuj jaroj li verkis plurajn publikaĵojn kaj ankaŭ intense traktis astrologion. Do li profetis, en formo de latina poemo, en 1657 al la dana reĝo Frederiko la 3-a la suverenecon kaj sinsekvon de lia domo, kiuj realiĝis tri jarojn poste. Ŝajne ankaŭ aktiva kiel astrologo, unuflanke la influo de Rodio kreskis, dum aliflanke li ankaŭ kreis potencajn malamikojn. La ŝajne malprudenta memfida parolado de lia edzino Anna pri aliaj homoj rezultis en ŝia ekzilo kaj de ŝia edzo al la fortikaĵo Vardöhus en [[Laponio]]. En 1666 Rhodius ricevis permeson por reveni. Malgraŭ diversaj provoj, li ne sukcesis liberigi sian edzinon, kiu mortis en ekzilo. Poste li revenis hejmen, al Kemberg. Ĉi tie Rhodius reedziĝis, en 1675, kun Anna Dorothea Gröllmann († 1729), filino de inspektoro de Graefenhainichen. Por vivteni sin, Rhodius instruis en la universitato en proksima Wittenberg ĝis li maljuniĝis. == Verkaro == * Disputationes supra ideam medicinæ philosophicæ Petri Severini ..., [[1643]] * Theses medicæ de scorbuto, [[Kopenhago]], [[1635]] * Disputatio astrologica de astrorum influxu quomodo homines ad certas constellationes morbis fiant obnoxii. [[Kopenhago]], [[1635]] * Dialogus de transmigratione animarum pythagorica, quomodo eadem concipi et defendi possit. [[Kopenhago]], [[1638]] * Supra Visiones Anno 1657 d. 1. Augusti hora tertia pomeridiana in Ditione Egrana Norigorum observatas Dikt til Fredrik 3, [[1660]] * Dissertationes, anverum sit, cometas præsagire & efficere malæ¡, pestem, famem, mortemprincipum, Tycho Brahe, Johannes Kepler, Libert Froidmont, Thomas Feyens, [[1665]] * ... Mathesis Militaris, Oder Kriegs Mathematic, [[1630]] == Literaturo == * [https://persondata.toolforge.org/p/Ambrosius_Rhodius_(Astrologe) Personensuche] * [http://worldcat.org/identities/viaf-541149196470374791405/ WorldCat Identities] * [https://books.google.com.br/books?id=D8Lf_NBW3TIC&pg=PA377&lpg=PA377&dq=Ambrosius+Rhodius&source=bl&ots=FjkPirvQIb&sig=ACfU3U0Bjwld-C1liSVqm749-qHWKwW4BQ&hl=pt-BR&sa=X&ved=2ahUKEwjlhJT-kK3zAhVYr5UCHWs2AeUQ6AF6BAgQEAM#v=onepage&q=Ambrosius%20Rhodius&f=false A Philosophical Path for Paracelsian Medicine] * [https://lokalhistoriewiki.no/index.php?title=Ambrosius_Rhodius&mobileaction=toggle_view_desktop Local historie wiki] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211003144240/https://lokalhistoriewiki.no/index.php?title=Ambrosius_Rhodius&mobileaction=toggle_view_desktop |date=2021-10-03 }} * [https://nbl.snl.no/Ambrosius_Rhodius Norsk Biografisk Leksikon] * [https://www.geni.com/people/Ambrosius-Rhodius/6000000017063022404 Geni] * [https://runeberg.org/dbl/14/0078.html Dansk Biografisk Leksikon] == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * Abraham Gotthelf Kästner (1719-1800) * [[Georg Christoph Lichtenberg]] (1742-1799) * Gottlieb Müller (1721-1793) * [[Peder Sørensen|Petrus Severinus ]] (1542-1602) * Matthias Wanckel (1511-1571) * [[Ole Worm]] (1588-1654) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rhodius, Ambrosius}} [[Kategorio:Naskiĝintoj la 10-an de novembro]] [[Kategorio:Mortintoj la 27-an de decembro]] [[Kategorio:Germanaj astrologoj]] [[Kategorio:Germanaj kuracistoj]] [[Kategorio:Universitato de Wittenberg]] [[Kategorio:Universitato de Kopenhago]] [[Kategorio:Universitato de Königsberg]] 5997evaw5dh8dtoezcddxlh86wvvgii 0 740942 9472281 9203558 2026-09-10T06:10:12Z Sj1mor 12103 9472281 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''Pasaĝeroj''' ({{Lang-en|Passengers }}) estas [[Usono|usona]] [[Sciencfikcio|sciencfikcia]] [[amafera filmo]] de 2016 reĝisorita de Morten Tyldum kaj verkita de Jon Spaihts, parte surbaze de la rakonto "50 Knabinoj 50" de la 1950-aj jaroj. En la filmo ĉefrolas [[Jennifer Lawrence]] kaj [[Chris Pratt]], kun [[Michael Sheen]] kaj Laurence Fishburne en apogaj roloj. La intrigo prezentas du homojn, kiuj estas vekitaj 90 jarojn tro frue de induktita [[vintrodormo]] sur [[kosmoŝipo]]. La kosmoŝipo transportas milojn da pasaĝeroj al kolonio sur planedo en stelsistemo je 60 [[lumjaro]]j for de la [[Tero]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.hollywoodreporter.com/review/passengers-review-953702|titolo=Passengers': Film Review|titolo-aldono=|alirdato= 2021-05-03|persona nomo=|familia nomo=|aŭtoroligilo=|kunaŭtoroj=|redaktinto=|dato=|formato=|verko=|eldoninto=''[[The Hollywood Reporter]]''|paĝoj=|lingvo= en|arkivurl=|arkivdato=|citaĵo=}}</ref> Pasaĝeroj premieris ĉe la Regency Village Teatro en Los-Anĝeleso la 14-an de decembro 2016, kaj estis liberigitaj en Usono la 21-an de decembro 2016, en du dimensioj kaj RealD 3D de Columbia Pictures. La filmo ricevis plejparte negativajn recenzojn de kritikistoj kun speciala kritiko pro sia intrigo kaj karakteroj. Tamen ĝi ricevis pozitivajn kritikojn pro la laboroj de Lawrence kaj Pratt, same kiel la partituron, vidan stilon kaj produktajn valorojn. La filmo atingis 303 milionojn da dolarojn tutmonde kaj ricevis du nomumojn por ''Best Original Score'' kaj ''Best Production Design'' ĉe la 89-a [[Oskar-premio|Akademia Premio]]. == Intrigo == {{intrigo}} La [[kosmoŝipo]] Avalon transportas 5000 kolonianojn kaj 258 ŝipanojn en vintrodormajn ujojn. Ĝi vojaĝas de la Tero al la planedo Homestead 2, vojaĝo, kiu daŭras 120 jarojn. Tridek jarojn post la ekvojaĝo, asteroida kolizio damaĝas la ŝipon (kvankam ĝi estas teorie nedamaĝebla), el kio rezultas misfunkcion, kiu vekas unu pasaĝeron, la maŝinan inĝenieron James "Jim" Preston ([[Chris Pratt]]), 90 jarojn tro frue. Post jaro da izoliteco nur akompanata de [[Androido|androida]] trinkejestro nomita Arthur, Jim senkuraĝiĝas kaj pensas pri [[sinmortigo]] ĝis li rimarkas belan junulinon nomata Aurora Lane ([[Jennifer Lawrence]]) ene de ŝia vivkapsulo. Jim spektas la videodosieron de Aurora kaj estas kortuŝita. Post morala luktado pri eldormigo de Aurora kaj tiel havi akompananton, kio prirabos ŝin de ŝia estonta vivo, li vekas ŝin ĉiuokaze, lasante ŝin kredi ke ŝia vivkapsulo ankaŭ paneis. Jim petas al Arthur konservi la sekreton ke li vekis ŝin ĝis kiam li mem rakontos ĉion al ŝi. Aurora, detruita pro devo vivi sian vivon sur la kosmoŝipo, malsukcese provas reeniri [[Vintra dormo|vintrodormon]]. Rezignita al la situacio, Aurora, verkistino kaj ĵurnalisto komencas verki libron pri sia sperto. Dum la sekva jaro, Jim kaj Aurora malrapide proksimiĝas, fine ili enamiĝas unu al la alia. Jim intencas [[Svato|svati]] al Aurora sed post kiam Arthur aŭdas Jim diri, ke ekzistas "neniuj sekretoj" inter Aurora kaj li, Arthur senintence malkaŝas al ŝi la veron. Aurora, angora, alterne kritikas, evitas kaj fizike atakas Jim. Ŝi furioze malakceptas la pardonpetojn de Jim kaj ŝi evitas ĉian kontakton kun li. Iom da tempo poste, multnombraj paneoj okazas sur la [[stelŝipo]] unu post la alia, plia vivkapsulo paneas kaj vekas Gus Mancuson ([[Laurence Fishburne]]), [[Ferdeko|ferdekestron]]. Li malkovras tiujn ĉi multoblajn paneojn tra la sistemoj de la ŝipo, malgraŭ tio la [[komputilo]] ne malkaŝas ties originon. Se oni ne riparas la ŝipon ĝi iam suferos kritikajn sistemajn misfunkciadojn kaj la misio eble malsukcesos, kio povus kosti la vivon de ĉiuj [[Hiberna strato|hibernantaj pasaĝeroj]] kaj ŝipanoj. Gus provas ripari la ŝipon kun la helpo de Jim kaj Aurora, sed li baldaŭ grave malsaniĝas pro komplikaĵoj de sia vivkapsulo. La Autodoc (aŭtomatigita medicina diagnoz- kaj kuracmaŝino de la ŝipo) malkaŝa, ke Gus suferis pansisteman nekrozon, kaŭzita de multnombraj paneoj de lia vintrodorma kapsulo. Ĉi tio nur donas al li pliajn vivhorojn. Antaŭ sia morto Gus donas al Jim kaj Aurora sian ferdekestran ID, permesante al ili aliri ŝipanarajn areojn kaj provi ripari la ŝipon. Jim kaj Aurora malkovras serion de truoj pro la [[Asteroido|asteroida]] kolizio du jarojn antaŭe. La komputila modulo administranta la fuzian reaktoron, kiu funkciigas la ŝipon estis grave difektita, kaŭzante la akvofalajn misfunkciojn de la ŝipo, ĉar ĉiuj aliaj sistemoj uzas sian komputilan potencon cele al konservo de la reaktoro. Jim kaj Aurora anstataŭigas la difektitan modulon, sed kiam la komputilo provas refreŝigi la reaktoron por estingi plasman reagon, la ekstera pordo nesukcese malfermiĝas. Jim devas spacpromeni por eligi la [[plasmo]]n de ekstere uzante la manajn kontrolojn ene de la ellastubo. Misfunkcio devigas Jim resti ene de la tubo por teni la pordon malferma, dum Aurora komencas la refreŝigon ene de la ŝipo. Ŝi konfesas esti terurita pro perdo ebla de Jim (kiun ŝi daŭre amas) kaj la ebleco resti sola. Jim uzas pordon kiel ŝildon sed li estas krevigita eksteren en spacon kaj lia ŝnuro rompiĝas. Lia difektita spackostumo perdas oksigenon kaj li falas senkonscia el Avalon, la riparita reaktoro revenas al normala funkciado. Aurora kuras por savi lin, post malfacila spacan promenadon ŝi sukcese savas lin. Poste, Jim ekscias ke per la rajtigo de Gus la Autodoc povas funkcii kiel improvizita vintrodormujo por unu persono. Li povas meti Aurora reen en vintrodormon dum la resto de la vojaĝo kaj ofertas al ŝi la ŝancon fari tion ĝis atingo de Homestead 2 kaj tiel vivi ŝian deziratan vivon. Ekkomprenante ke ŝi neniam vidus Jim denove kaj komprenanta la sentojn de Jim kiam li vekis ŝin, Aurora elektas resti vekita kun Jim, iom poste li donas edziĝringon al ŝi kiun li faris kaj ŝi akceptas. Okdek ok jarojn poste la ŝipanaro vekiĝas laŭ la planita horaro, baldaŭ antaŭ alveno al Homestead 2. En la granda publika areo de la ŝipo, ili malkovras grandegan arbon, grimpoplantojn, multan vegetaĵaron, flugantajn birdojn kaj kabanon. Fone aŭdeblas Aurora, kiu legas ŝian rakonton, priskribas la mirindan vivon, kiun ŝi kaj Jim havis kune sur Avalon. {{intrigofino}} == Rolularo == * [[Jennifer Lawrence]] kiel Aurora Lane * [[Chris Pratt]] kiel Jim Preston * [[Michael Sheen]] kiel Arthur * [[Laurence Fishburne]] kiel Gus Mancuso * [[Andy García]] kiel Captain Norris * Julee Cerda kaj Nazanin Boniadi kiel hologramoj * Aurora Perrineau kiel Celeste Emma Clarke, Chris Edgerly, Matt Corboy, Fred Melamed kaj la scenaristo Jon Spaihts donas la voĉojn de la Avalon , InfoMat, videoludo, observatorio kaj Autodoc, respektive. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Filmo}} * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) * {{Facebook}} * {{Twitter}} * {{Instagram}} * {{IMDb titolo}} * {{Amg titolo}} * {{TCMDb titolo}} * {{Box Office Mojo titolo}} * {{Metacritic titolo}} * {{Rotten Tomatoes titolo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2016]] [[Kategorio:Anglalingvaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj romancaj filmoj‎]] [[Kategorio:Amaferaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj sciencfikciaj filmoj‎]] [[Kategorio:Sciencfikciaj filmoj‎]] [[Kategorio:Usonaj aventuraj filmoj]]‎ [[Kategorio:Aventuraj filmoj]] [[Kategorio:3D filmoj]] [[Kategorio:Filmoj pri robotoj]] [[Kategorio:Fikciaj kosmoveturantoj]] [[Kategorio:Kosmo en filmoj]] [[Kategorio:Filmoj pri soleco]] [[Kategorio:Filmoj pri verkistoj]] [[Kategorio:Filmoj de Village Roadshow Pictures]] [[Kategorio:Filmoj de Columbia Pictures‎]] k1s45dswi09nbv34sgn30c5ouh0niin 0 743472 9472257 9433551 2026-09-10T05:45:49Z Sj1mor 12103 9472257 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Abraham_Sutzkever_and_Seweryna_Szmaglewska_testify_before_the_International_Military_Tribunal.webm|eta|Sutzkever atestas antaŭ la [[Nurenbergaj procesoj|Internacia Milit-Tribunalo de la Nurenbergaj procesoj]], 27-an de februaro 1946. Malgraŭ lia volo atesti en la jida, la tiamaj aŭtoritatoj ordonis lin atesti en la rusa.]] '''Abraham SUTZKEVER''' ({{Lang-he|אברהם סוצקבר}}; en [[Jida lingvo|jida]]: אַבֿרהם סוצקעווער — ''Avrom Sutzkever''; [[15-an de julio]], [[1913]] - [[20-an de januaro]], [[2010]]) estis aklamita [[Jida lingvo|jidlingva]] [[Poezio|poeto]]. Estis unu el la plej gravaj jidaj poetoj de la dua duono de la 20-a jarcento. La ''[[The New York Times|Nov-Jorka Times]]'' skribis, ke Sutzkever estis "la plej granda poeto de [[Holokaŭsto|la Holokaŭsto]]." == Vivo == Abraham (Avrom) Sutzkever naskiĝis la 15an de julio, 1913, en Smorgon, Vilna Gubernio, [[Rusia Imperio]], nuntempe [[Smarhon]], [[Belorusio]]. Dum la [[Unua Mondmilito]], lia familio estis movita al [[Omsko]], [[Siberio]], kie lia patro, Hertz Sutzkever mortis. En 1921, lia patrino, Rayne (denaske Fainberg), movis la familion al [[Vilno]], kie Sutzkever ĉeestis en [[ĥedero]]. Sutzkever ĉeestis la polan judan mezlernejon Herzliah, ricevis universitatajn klasojn pri la pola literaturo kaj estis enkondukita de amiko al rusa poezio. Liaj plej fruaj poemoj estis skribita en la hebrea.<ref name="yivoencyclopedia.org">{{Cite web|url=http://www.yivoencyclopedia.org/article.aspx/Sutzkever_Avrom|title=YIVO {{!}} Sutzkever, Avrom|website=www.yivoencyclopedia.org|language=en|access-date=2018-02-08}}</ref> En 1930 Sutzkever aliĝis la Judan [[Skoltismo|skoltan]] organizon, Bin ("Abelo"), en kies revuo li eldonis sian unuan verkon. Tie li ankaŭ renkontiĝis kun sia edzino Freydke. En 1933, li fariĝis parto de la verkista grupo de artistoj nomata ''Jung-Vilne'', kune kun kolegaj poetoj Shmerke Kaczerginski, [[Chaim Grade]] kaj Leyzer Volf.<ref name="telegraph.co.uk">{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/culture-obituaries/books-obituaries/7252012/Avrom-Sutzkever.html|title=Avrom Sutzkever|type=obituary|work=Daily Telegraph|publisher=telegraph.co.uk|date=16a de Februaro, 2010|access-date=2013-01-04}}</ref> Li geedziĝis kun Freydke en 1939, tagon antaŭ la komenco de la [[Dua Mondmilito]]. En 1941, sekve de la nazia okupacio de Vilno, Sutzkever kaj lia edzino estis sendita al la Vilna Geto. Lia patrino kaj novnaskita filo estis murditaj de la Nazioj.<ref name="telegraph.co.uk" /> De 1942 Sutzkever gvidis la "[[Paperbrigado]]n", savante grandan deponejon de eroj de juda kulturo de nazia ekstermado aŭ ŝtelo, kaj lia grupo kontrabandis librojn, pentraĵojn kaj skulptaĵojn de la Vilna Juda Arkivo, inter ili la taglibron de [[Theodor Herzl]], desegnaĵojn de [[Marc Chagall]] kaj [[Aleksander Bogen]] kaj aliajn altvalorajn verkojn malantaŭ plastro kaj brikaj muroj en la [[geto]], kaŝante ilin en diversaj lokoj en kaj ĉirkaŭ la geto. Granda parto de tiu trezoro estis konservita post la milito kaj formis la kernon de la originala kulturheredo de instituto [[YIVO]] en [[Novjorko]].<ref name="telegraph.co.uk" /> Sekvante la kapitulacon de la juda rezisto de la geto al armita ribelo, li fuĝis kun sia edzino kaj aliaj kamaradoj, inter ili la kolega poeto Shmerke Kaczerginski, en septembro 1943, antaŭ la [[Likvideco|likvido]] de la geto, al la arbaroj ĉirkaŭ la grandurbo, kie ili aliĝis al [[partizano]]j funkciantaj en la [[Ruĝa Armeo]]. Li estis sendita al malproksima partia unuo, en la [[Naraĉ (Nacia Parko)|Naraĉ-arbaroj]], nuntempe en [[Belorusio]] <ref name="www.poemhunter.com">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.poemhunter.com/abraham-sutzkever/biography/|titolo=Abraham Sutzkever|alirdato=2018-02-09}}</ref>. Du famaj malhelepopeaj poemoj de Sutzkever de 1943, nome ''Dos keyver kind'' (La infano de la tombejo) kaj ''Kol Nidre'', atingis la [[Juda Kontraŭfaŝisma Komitato|Judan Kontraŭfaŝisman Komitaton]] en Moskvo, kies membroj estis [[Ilja Ehrenburg]] kaj [[Solomon Mikhoels]], tiel kiel la ekzilita estonta prezidanto de sovetia [[Litovio]], [[Justas Paleckis]]. Ili imploris la [[Moskva Kremlo|Kremlon]] savi lin<ref name="telegraph.co.uk" />. Do post kelkaj provoj infiltriĝi malantaŭ la [[Fronto|militlinioj]], finfine Sutzkever kaj Freydke estis trovitaj en marto 1944 kaj aviadilo flugigis ilin al [[Moskvo]], kie ilia filino, Rina, naskiĝis.<ref name=":0">"Abraham Sutzkever [https://www.theguardian.com/books/2010/mar/02/abraham-sutzkever-obituary Last great Yiddish poet and a defender of his language]". ''The Guardian''.</ref> Li skribis sian konatan kanton "אונטער דײַנע ווײַסע שטערן" (''Unter dajne vajse ŝtern''; Sub viaj blankaj steloj), kiu iĝis la himno de la judoj en la Vilna geto kaj poste la kanto plej asociita kun holokaŭsta memoro en Israelo. Kaŝite en la arbaro, Sutzkober uzis kokan plumon kaj la sukon de elpremitaj ĉerizoj, tiel skribante en foresto de inko kaj plumo. En februaro 1946, li estis vokita supre kiel atestanto, la nura juda atestanto nome de Sovetrusio, ĉe la [[Nurenbergaj procesoj]], atestante kontraŭ Franz Murer, la murdinto de lia patrino kaj filo. Post nelonga vojaĝo en Pollando kaj Parizo, li elmigris al [[Mandata Palestino]], kaj alvenis en [[Tel-Avivo]] en 1947.<ref name=":0" /> En Israelo, li estis traktita ĉefe kiel holokaŭsta pluvivanta poeto, kaj liaj priskriboj de tio kion li travivis dum la holokaŭsto-jaroj lasis profundan impreson sur la koroj de verkistoj, ĵurnalistoj kaj la ĝenerala publiko. Malmultaj jidaj poetoj postvivis la militon kaj decidis veni al Israelo. Ene de du jaroj Sutzkever fondis gazeton nomata ''Di Goldene Keyt'' (La Ora Ĉeno) <ref name=":0" /> Inter 1948 kaj 1996, ĉirkaŭ tridek libroj de la poezio kaj poezia prozo de Sutzkever estis publikigitaj en Israelo. Por liaj datrevenoj - 50 jaroj en 1963, 70 en 1983 - estis publikigitaj specialaj volumoj kun kritikaj eseoj pri li. Sutzkever estis fervora turisto kaj aventuristo, travojaĝanta sud-amerikajn [[ĝangalo]]jn kaj afrikajn [[savano]]jn, kie la sovaĝaj bestoj kaj la lokaj kanttradicioj inspiris lin al novaj temoj por siaj jidaj versoj. En 1985 Sutzkever fariĝis la unua jida verkisto kiu gajnis la prestiĝan [[Israela Premio|Israelan Premion]] pro sia literatura verkado. Angla kompendiumo estis aperita en 1991.<ref name=":0" /> == Literatura kariero == Sutzkever estis inter la Modernismaj verkistoj kaj artistoj de la ''Jung Vilne'' ("Juna Vilna") artista grupo en la frua 1930aj jaroj. En 1937, lia unua volumo de jida poezio, ''Lider'' (Kantoj), estis eldonita de la jida [[PEN-klubo internacia]]; dua, ''Valdiks'' (De la Arbaro; 1940), aperis post kiam li movis el Varsovio, dum la intertempo de litova memstareco.<ref name="yivoencyclopedia.org"/><ref name="telegraph.co.uk" /> En Moskvo, li skribis kronikon de siaj spertoj en la Vilna geto (''Fun vilner geto'', 1946), poezia kolekto ''Lider fun geto'' (1946, “Kantoj de la Geto”) kaj komencis ''Gehejmŝtot'' ("Sekreta urbo", 1948), eksterordinara poemo pri Judoj kaŝantaj en la kloakoj de Vilna.<ref name="telegraph.co.uk" /> ==Literaturo== === Libroj === * Poemoj (Varsovio, Biblioteko de la Juda Pen Klubo, 1937) * Valdiks (Vilno, jida Literatura Asocio kaj Pen Club, 1940) * La Fortikaĵo (New York, IQF, 1945) * Kantoj de la geto (New York, IQF, 1946) * Vilna Geto 1944-1941 (Parizo, Asocio de la Vilna Geto en Francio, 1946) * El Vilna Geto (Moskvo) * Vilna Geto 1944-1941 (Bonaero, IQF, 1947) * Jida Strato (New York, Gift Publishers, 1948) * Hejmurbo (Tel-Avivo, amiko de la verkinto, 1948) * En Fajroĉaro (Tel-Avivo, La Ora Ĉeno, 1952) * Siberio (desegnaĵoj de Marc Chagall , Jerusalemo, 1953) * El Tri Mondoj (Bonaero, Unuiĝo de Literaturaj kaj Ĵurnalistoj, 1953) * Odo al la Surduloj (Tel-Avivo, La Ora Ĉeno, 1953) * En la Sinajo-Dezerto ((Tel-Avivo, Biblioteko Peretz, 1957) * Oazo ((Tel-Avivo, IL Peretz Eldonejo, 1960) * Spirita Tero (Ksilografiaĵoj de Arthur Kolnik , New York, Spring Publishers, 1961) * Poetika Verkoj Volumoj 1 kaj 2 (Tel-Avivo, Jubilee Committee, 1963) * Kantoj de la Morta Maro (Tel-Avivo-New York, Bergen-Belsen Publishing House, 1968) * Kvadrataj leteroj kaj muftioj (Tel-Avivo, La Ora Ĉeno, 1968) * Temporaj Vizaĝoj (Tel-Avivo, IL Peretz Publishing House, 1970) * La Violo-Rozo (Desegnaĵoj de Marc Chagall, (Tel-Avivo, La Ora Ĉeno, 1974) * Green Aquarium (Enkondukita fare de Ruth Weiss, Hebrea Universitato de Jerusalemo, 1975) * Poemoj de Taglibro (Tel-Avivo, La Ora Ĉeno, 1977) * La Steloj dum la Nokto (Tel-Avivo, Israel Publishing House, 1979) * La Unua Nokto en la Geto (Tel-Avivo, La Ora Ĉeno, 1979) * De Malnovaj kaj Junaj Manuskriptoj (Tel-Avivo, Israel Publishing House, 1982) * Ĝemelaj fratoj (Tel-Avivo, La Ora Ĉeno, 1986) * La Profetaĵo de Nigraj Pomoj (Enkonduko de Ruth Weiss, Hebrea Universitato de Jerusalemo, 1989) * La Heredonto de Pluvo (Tel-Avivo, La Ora Ĉeno, 1992) * Lagantaj Vizaĝoj (Hebrea Universitato de Jerusalemo, 1993) * Frakasitaj Muroj (Tel-Avivo, La Ora Ĉeno, 1996) === Poezio === * ''Di festung'' (1945; “La Fortikaĵo”) * Pri haringo (1946) * ''Jidiŝe gas'' (1948; “Juda Strato”) * ''Sibir'' (1953; "Siberia") * ''En midber Sinai'' (1957; "En la Sinai Dezerto") * ''Di fidlrojz'' (1974; "La violona rozo: Poemoj 1970–1972") * ''Griner akvarjum'' (1975; “Verda akvario”) * ''Fun alte un junge ksav-jadn'' (1982; "Rido sub la arbaro: Poemoj de malnovaj kaj novaj manuskriptoj") En 1949, Sutzkever fondis la jidan literaturan kvaronjaran gazeton ''Di goldene keyt'' (La Ora Ĉeno), nome israela nura jida literatura-beletra gazeto, kiun li redaktis ĝis ties fermiĝo en 1995. Krome, Sutzkever helpis en la revivigo de la karieroj de jidaj verkistoj en Eŭropo, Amerikoj, Sovetio kaj Israelo. Oficiale cionisto, tamen li malakceptis, ke la jida estas malsukcesa, venkita, diaspora ĵargono. "Ili ne elradikigos mian lingvon," li rebatis. "Mi vekos ĉiujn generaciojn per mia muĝado."<ref name="theguardian.com">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2010/mar/02/abraham-sutzkever-obituary|title=Abraham Sutzkever Last great Yiddish poet and a defender of his language|website=The Guardian}}</ref> La poezio de Sutzkever estis tradukita en hebrean fare de [[Natan Alterman]], [[Abraham Ŝlonski]] kaj [[Lea Goldberg|Leah Goldberg]]. Lia verko estis tradukita en la rusan fare de [[Boris Pasternak]]<ref>Mer, Benny (January 22, 2010). [http://www.haaretz.com/abraham-sutzkever-1913-2010-1.261883 "Abraham Sutzkever, 1913-2017"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160110144034/http://www.haaretz.com/abraham-sutzkever-1913-2010-1.261883 |date=2016-01-10 }}. Haaretz. haaretz.com.</ref>. === Verkoj en la angla traduko === * Siberia: Poemo, tradukita de Jakobo Sonntag en 1961, parto de la [[UNESKO-kolekto de reprezentaj verkoj|UNESCO Kolekto de Reprezentaj Laboroj]] <ref>[http://www.unesco.org/culture/lit/rep/pop.php?fnc=record&lng=en_GB&record=5924 "Siberia: A Poem]". Unesco.org</ref>. * ''Brulgustaj Perloj'' : Ghetto Poemoj de Abraham Sutzkever, tradukita de la jida de Seymour Mayne; enkonduko de Ruth R. Wisse. Oakville, Ont.: Mozaika Gazetaro, 1981. * La Violono Rose: Poemoj, 1970-1972, Abraham Sutzkever; elektita kaj tradukita de Ruth Whitman; tiradoj de [[Marc Chagall]]; enkonduko de Ruth R. Wisse. Detroit: Wayne Ŝtata Universitata Gazetaro, 1990. ISBN 0-8143-2001-5 * . Sutzkever: Elektita Poezion kaj Prozon, tradukita de la jida de Barbara kaj Benjamin Harshav; kun enkonduko de Benjamin Harshav. Berkeley: Universitato de Kalifornia Gazetaro, 1991. ISBN 0-520-06539-5 * ''Rido Sub la Arbaro'' : Poemoj de Malnovaj kaj Lastatempaj Manuskriptoj de Abraham Sutzkever; tradukita de la jida de Barnett Zumoff; kun enkonduka eseo de Emanuel S. Goldsmith. Hoboken, NJ: KTAVa Eldonado, 1996. ISBN 0-88125-555-6 * ''Sutzkever Havenda Prozo''; tradukita de la jida de Zackary Sholem Berger (jida Libera Centro de Traduko); kun enkonduko de Heather Valencia. Amherst, MA: Blanka Kapra Gazetaro, 2020. ISBN 978-1-7343872-6-1 == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Primo Levi]] == Eksteraj ligiloj == * {{Tradukita|lingvo=en|artikolo=Abraham Sutzkever|revizio=1040504389}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sutzkever, Abraham}} [[Kategorio:Jidlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Israelaj poetoj]] [[Kategorio:Belorusaj judoj]] [[Kategorio:Postvivintoj el la Holokaŭsto]] [[Kategorio:Litovaj judoj]] fs4xza7353lkpjo8zd4b6fhndgfxngn 0 746455 9472201 8888628 2026-09-10T02:45:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472201 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Aleksandar Bačvanski |dosiero = Aleksandar Baćvanski.pdf |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Aleksandar Bačvanski |naskonomo = |dato de naskiĝo = [[1832]] |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Temeŝvaro]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra Imperio]]) |dato de morto = {{mortotago|1881|04|9}} |loko de morto = {{Flago|Serbio}} [[Beogrado]] ([[Serbio]]) }} '''Aleksandar Bačvanski''' [baĉvanski], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj prenita nomo '''Várhidy [[Aleksandro|Sándor]]''' estis [[Hungario|hungara]] kaj [[serba]] [[aktoro]]. Lia nomo [[serbe]] estis '''Александар Бачвански''', liaj familiaj nomvariantoj estis ''Bacsvánszky'', kaj ''Várhidi''. Aleksandar Bačvanski<ref>https://hu.wikipedia.org/wiki/V%C3%A1rhidy_S%C3%A1ndor</ref> naskiĝis en [[1832]] en [[Temeŝvaro]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra Imperio]], nuntempe en [[Rumanio]]), li mortis la {{daton|9|aprilo|1881}} en [[Beogrado]] ([[Serbio]]). == Biografio == Aleksandar Bačvanski devenis el varia serba-hungara familio. Li maturiĝis en [[gimnazio]] de [[Szeged]], dum la lernojaroj li estis hungarlingva amatora aktoro. Post la abituriento li laboris en la ŝtata administracio en [[Pest (urbo)]] inter 1850-1852, poste en [[Kecskemét]]. En tiu lasta urbo li aliĝis al migra teatra trupo jam kiel Várhidy Sándor kaj li sekvis la trupon al [[Arad (urbo)]], [[Kassa]] kaj Szeged. Pro la sukcesoj li estis dungito de [[György Molnár]] en stabila teatrejo de [[Buda]]. En [[1869]] [[:en:Stevan Todorović]] allogis lin al Nacia Teatro en Beogrado jam kiel serba aktoro Aleksandar Bačvanski. Li partoprenis ankaŭ en establo de la serblingva aktora lernejo. En 1873 kaj la teatro kaj la lernejo bankrotiĝis. tial li aliĝis al serba teatra trupo. En 1874 la Nacia Teatro denove ekfunkciis kun Bačvanski, sed li ankaŭ reĝisoris. En [[1875]] li blindiĝis, tial li vojaĝis al [[Vieno]] por kuracaj servoj, kiuj ne sukcesis, post 4 jaroj li revenis al Beogrado jam kiel malriĉulo. La [[Nacia Teatro (Budapeŝto)]] apogis lin per mono. Li edziĝis en [[1866]] en urbo Pest al [[dancistino]] [[Piroska Szöllősy]]. == Liaj serblingvaj teatraj roloj (elekto) == * [[Ŝekspiro]]: [[La Venecia Komercisto]] - Shylock * [[Molière]]: [[L' Avarulo]] - Harpagon * [[Károly Obernyik]]: [[:en:Đurađ Branković]] - titolrolo * [[:fr:Casimir Delavigne]]: [[Ludoviko la 11-a]] - titolrolo == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/08700/08756/html/IV/szin_IV.0531.pdf hungarlingva biografio] * [http://adattar.vmmi.org/?ShowObject=folyoirat_oldal&id=3015&page=17] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211201090154/http://adattar.vmmi.org/?ShowObject=folyoirat_oldal&id=3015&page=17 |date=2021-12-01 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bacvanski Aleksandar}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Serbaj aktoroj]] [[Kategorio:Hungariaj serboj]] {{Portalstrio|Biografio}} bjprhrk336vy8hqit7cpzqs8w31ua71 0 749741 9472250 9241347 2026-09-10T05:39:55Z Sj1mor 12103 9472250 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Hory}} {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Hory | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Horn}} | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Hory | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Hory penzion Farma.jpg | dosiero_priskribo = Pensiono Farma surrande de la municipo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Hory KV CZ flag.jpg | blazono = Hory KV CZ CoA.jpg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Karlovy Vary | distrikto = Distrikto Karlovy Vary | municipo = Karlovy Vary | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = Sudetio | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = Svatoŝaj rokoj | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = Slavkova arbaro | orogenezo = | orogenezo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Hory | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 522 | lat_d = 50 | lat_m = 12 | lat_s = 50 | lat_NS = N | long_d = 12 | long_m = 47 | long_s = 24 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 7.88 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Hory u Jenišova <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1350 | establita_tipo = Unua skribmencio | establita_noto = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 360 16 ĝis 362 11 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ041 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0412 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0412 551651 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 1 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 1 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = Hory KV CZ.png | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.obec-hory.cz www.obec-hory.cz] | commons = Hory (Karlovy Vary District) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Hory''' ({{lang-de|Horn}}) estas municipo de [[Ĉeĥio]], en [[Regiono Karlovy Vary]], en [[distrikto Karlovy Vary]], proksimume 7&nbsp;km okcidente-sudokcidente de [[Karlovy Vary]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1350]]. Sub la municipon Hory enfalis en la pasinteco ankaŭ kelke da domaroj kaj solejoj: La plej granda el ili ''Podhoří'' (''Hunschgrün'', ''Hunusgrün'', ''Hanschgrün'') troviĝis sur nordokcidenta rando de la municipo. Komence de la 20-a jarcento ĝi havis eĉ pli multe da loĝantoj ol la propra Hory. Por la plialtigita nombro de loĝantoj ĝi dankis al evoluo de mineja kaj porcelana industrioj. En la dua duono de la 20-a jarcento sur loko de Podhoří estiĝis [[Elŝutejo de Loket]] kaj Podhoří tute pereis al la 1-a de januaro 1994 pro surŝuto de teraĵo de Granda elŝuejo de Loket. Al la malpli grandaj loĝigejoj apartenis domaroj ''Jalový Dvůr'' (''Kaltenhof'', ''Galtenhof'') kaj ''Ovčárna'' (''Schäferei''). Solejoj ''Schmalnhof'' kaj ''In der Raat'' (''Raht'', ''Rath'') pereis sen la ĉeĥaj nomoj. Solejon ''Vildenava'' kreis kamparana bieno en tenado de [[Lochschmidtidoj|familio de Lochschmidtidoj]]. Interesa evento en la municipo okazis post fino de la Dua Mondmilito. Malgraŭ tio, ke [[demarkacia linio]] estis [[Ĥeba ponto]] en&nbsp;Karlovy Vary, la neĝisatendema [[Ruĝa Armeo]] venis la 13-an de majo ĝis malantaŭ la interkonsentita linio kaj okupis Hory. Usonanoj fine konsentis, por ke Hory kiel ''lando de neniu'' alfalu al rusoj. Nur pli poste la demarkacia barilo revenis al la interkonsentita Ĥeba ponto. En la jaro 1954 lokigis la [[ĉeĥoslovaka armeo]] en la katastron de Hory munician deponejon. La areo 10 hektaroj estis dum 40 jaroj la teritorio kun severa malpermeso de eniro. Post forlaso de la teritorio en la jaro 1994 estis ebligita libera eniro en arbaron. En la loko de la eksa municipa deponejo estiĝis Farmo kaj Ĉasrezervejo Hory. En la jaro 2010 estis en&nbsp;Hory entrafikigitaj du [[Suncentralo|fotovoltaikaj elektrejoj]] kun markigo FVE HORY&nbsp;1 kaj FVE HORY&nbsp;2, la unua kun povumo 2,18&nbsp;MW, la dua kun povumo 1,62&nbsp;MW. == Loĝantaro == Post la [[Dua Mondmilito]] sekvis [[ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio|forŝovo de la germana loĝantaro]]. {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * [[Penta kruco]] ĉe solejo Vildenava. La kruco estis translokigita ĝis Vildenava en la jaro 1990 post tio, kiam ĝi estis trovita sur rubodeponejo inter [[Žalmanov]] kaj [[Činov]]. * Arkeologiaj spuroj sudoriente de la municipo, amasoj de fer[[ŝlako]], pruvantaj historian mezepokan prilaboradon de fererco. === Pluaj memorindaĵoj === * Domo n-ro 1 * Riparita kapeleto el la jaro 1900 == Protekto de la naturo == En la sudan parton de la katastra teritorio trafas [[Protektita pejzaĝa regiono Slavkova arbaro|PPR Slavkova arbaro]]. La granitaj rokformacioj apud la maldekstra bordo de [[Ohře]] en la plej suda parto de la teritorio estas protektataj kiel nacia naturmemorindaĵo [[Svatoŝaj rokoj]]. == Pluaj fotoj == <gallery> Hory hrázděnka (1).jpg|Trabfaka domo n-ro 1 Hory kaplička (1).jpg|Kapeleto Farma Hory (1).jpg|Farmo Hory Hory zásobníky drceného kamene (2).jpg|Eksaj rezervaĵoj de gruzo Karlovarská dvojčata.jpg|Karlovaraj ĝemeloj Hory fotovoltaický park (1).jpg|Fotovoltaikaj paneloj Pramen-vrt Hořčička.jpg|Boro Hořčička Vildenava smírčí kříž.jpg|Penta kruco en Vildenava Hory hromady železné strusky duben 2021 (1).jpg|Memorige protektataj amasoj de ferŝlako </gallery> {{Municipoj de Regiono Karlovy Vary|Distrikto Karlovy Vary}} [[Kategorio:Hory (distrikto Karlovy Vary)| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Karlovy Vary]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Karlovy Vary]] [[Kategorio:Setlejoj en Slavkova arbaro]] [[Kategorio:Geoparko Egerio]] jzii6m7shx2syyr0qj0nnyoxpkptezw 0 750457 9471940 9471352 2026-09-09T12:33:53Z Sj1mor 12103 9471940 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto organizaĵo}} En la [[Otomana Imperio]], '''millet''' (en [[turka]]: ''millet''; {{lang-ar|مِلة}}) estis sendependa [[Tribunalo (juro)|tribunalo]] koncerna al "persona juro" laŭ kiu [[religia komunumo]] (grupo ligita per la juro de islamanoj [[Ŝario]], de kristanoj [[kanona juro]], aŭ de judoj [[Halaĥo]]) estis rajtigita regadi sin men laŭ siaj propraj leĝoj. Spite la fakton, ke ofte ĝi estis referencata kiel "[[sistemo]]", antaŭ la 19-a jarcento la organizado de tio kio estas nuntempe reenrigarde nomita ''millet'' en la Otomana Imperio ne estus fakte entute sistema. Anstataŭe, neislamanoj simple ricevis gravan gradon de aŭtonomeco ene de sia propra komunumo, sen ĝenerala strukturo de 'millet' kiel tuto. La nocio de diversaj ''millet'' korespondaj al la diversaj religiaj komunumoj ene de la imperio ne aperis ĝis la 18-a jarcento.<ref>{{cite book |last=Masters |first=Bruce |title=Christians and Jews in the Ottoman Arab World: The Roots of Sectarianism |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=2001 |isbn=978-0-521-80333-5 |pages=61–2}}</ref> Tiel, la ekzistado de ''millet''-sistemo estis pravigita nur pere de nombraj fondomitoj kiuj ligis ĝin reen al la tempo de la Sultano [[Mehmedo la 2-a]] (r. 1451–81),<ref>{{cite book |last=Braude |first=Benjamin |chapter=Foundation Myths of the Millet System |volume=1 |title=Christians and Jews in the Ottoman Empire |editor1-last=Braude |editor1-first=Benjamin |editor2=Bernard Lewis |publisher=Holmes & Meier |place=New York |date=1982 |isbn=978-0-8419-0519-1 |pages=69–90}}</ref> kvankam nuntempe oni subkomprenas, ke ne ekzistis tia sistemo en la 15-a jarcento.<ref name=eoe /> Dum la apero de [[naciismo]] en la Otomana Imperio en la 19-a jarcento, kaj kiel rezulto de la reformoj [[Tanzimat]] (1839–76), la termino estis uzata por la jure protektitaj ''[[Etno|etno-lingvaj]]'' [[malplimulto]]j, simile al la maniero laŭ kiu aliaj landoj uzas la vorton kaj koncepton ''nacio''. La vorto ''millet'' devenas el la [[Araba lingvo|araba]] vorto ''millah'' (ملة) kaj laŭvorte signifas "nacion".<ref name=eoe>{{cite book |last=Masters |first=Bruce |editor-last=Ágoston |editor-first=Gábor |editor2=Bruce Masters |title=Encyclopedia of the Ottoman Empire |chapter=Millet |date=2009 |pages=383–4}}</ref> La ''millet''-sistemo estis nomita ekzemplo de antaŭ-moderna ''[[religia plurismo]]''.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/islamic_sac_2001_00_4172/page/96|titolo=The Islamic Roots of Democratic Pluralism|familia nomo=Sachedina|persona nomo=Abdulaziz Abdulhussein|dato=2001|eldoninto=[[Oxford University Press]]|citaĵo=The millet system in the Muslim world provided the pre-modern paradigm of a religiously pluralistic society by granting each religious community an official status and a substantial measure of self-government.|ISBN=978-0-19-513991-4|paĝoj=[https://archive.org/details/islamic_sac_2001_00_4172/page/96 96–97]}}</ref> == Notoj == {{referencoj}} == Bibliografio == * Braude, Benjamin (1982). "Foundation Myths of the Millet System". En Braude, Benjamin; Bernard Lewis (eld.). ''Christians and Jews in the Ottoman Empire. 1.'' New York: Holmes & Meier. pp.&nbsp;69–90. ISBN 978-0-8419-0519-1. * Masters, Bruce (2001). ''Christians and Jews in the Ottoman Arab World: The Roots of Sectarianism''. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-80333-5. * Masters, Bruce (2009). "Millet". En Ágoston, Gábor; Bruce Masters (eld.). ''Encyclopedia of the Ottoman Empire''. pp.&nbsp;383–4. * [http://www.osmanischesreich.com/Geschichte/Artikel/Religiose_Koexistenz/religiose_koexistenz.html retejo pri Otomana Imperio, Germanlingva originala versio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120204194231/http://www.osmanischesreich.com/Geschichte/Artikel/Religiose_Koexistenz/religiose_koexistenz.html |date=2012-02-04 }} == Eksteraj ligiloj == * {{cite web |author=Aviv, Efrat |url=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0231.xml |title=Millet System in the Ottoman Empire |website= Oxford Bibliographies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2016-11-28 |doi=10.1093/obo/9780195390155-0231}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Otomana Imperio]] [[Kategorio:Juraj sistemoj]] [[Kategorio:Naciismo]] [[Kategorio:Minoritatoj]] 1wd5jhgabw0hj9a9zg0fgno1wvg1bx7 0 773814 9472247 8774443 2026-09-10T05:36:51Z Sj1mor 12103 9472247 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Adolf MESCHENDÖRFER''' (naskiĝinta la {{daton|8|5|1877}} en [[Brașov]], mortinta la {{daton|4|7|1963}} samloke) estis [[rumanio|rumanlanda]] verkisto germanlingva. Li apartenis al la minoritato de la [[transilvaniaj saksoj]]. Profesie li estis pedagogo kaj inter 1926 kaj 1940 estro de la renomita [[Honterus-gimnazio]]. == Vivo == Familia lia venis el la vilaĝo [[Meșendorf]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.meschendorf7bgn.de/Geschichte/Geschichte.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-06-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140111220117/http://www.meschendorf7bgn.de/Geschichte/Geschichte.html |arkivdato=2014-01-11 }}</ref> La filo de komercisto studis, post frekvento de hungarlingva komercadlernejo kaj germanlingva gimnazio, filologion, teologion kaj filozofion en [[Strasburgo]], [[Vieno]], [[Budapeŝto]], [[Heidelberg]] [[Kluĵo]] kaj [[Berlino]] (1897-1901). En la 1903-a jaro li fondis kune kun [[Arthur Coulin]] kaj [[Ernst Kühlbrandt]] en Brașov artemulan societon ''Gesellschaft der Kunstfreunde''.<ref>http://www.muzeulartabv.ro/assets/docs/Date%20Biografice.pdf</ref> En disertaĵo defendita en la jaro 1910-a Meschendörfer esploris pri [[Heinrich von Kleist]] kaj liaj prozaĵoj ''(Heinrich Kleist als Prosaschriftsteller)''.<ref>https://www.meschendoerfer.de/adolfm.html/</ref> Inter 1907 kaj 1914 li eldonis la periodaĵon "Die Karpathen" kiu ege kaj decide influis la vojon de la germanlingvaj verkistoj de [[Transilvanio]] en la 20-a jarcento.<ref> Tie publikigis artikolojn ne nur lokaj modernemaj verkistoj kiel [[Johann Plattner]], [[Eduard Schullerus]], [[Hermann Klöß]] sed ankaŭ kelkaj el la resto de [[Germanlingvio]] (ekz. [[Detlev von Liliencron]], [[Richard Dehmel]], [[Gustav Falke]]. Gravis krome la venigo de germanlingvaj verkistoj al [[Banato]] (ekz. [[Adam Müller-Guttenbrunn]], [[Otto Alscher]]).</ref> Solvo por politike ĉiam pligrandiĝanta influo de sia etno (pro simpla demografia kaŭzo) estus laŭ li la apogo de kulturo kaj edukado kaj aktiva intelektuala kunlaboro kun rumanoj kaj rumanlandaj hungaroj. La fruktodonan malfermitecon de "Die Karpathen" heredis kaj daŭrigis la gazetoj "[[klingsor (revuo)|Klingsor]]" (Brașov, 1924-39) kaj "Banater Monatshefte" ([[Timișoara]], 1933-39). Krome Meschendörfer ege kontraŭbatalis anakronismojn kaj artajn fuŝitaĵojn. Tiugazete li mem estis publikiginta anonime kaj en serio la romanon ''Leonore'': libroforma eldoniĝo estis en 1920. En 1908 li nuptis Cornelia Rhein. Inter 1926 kaj 1940 li estis gimnazia lernejestro. Ekde 1954 li anis ĉe ''Unuiĝo de rumaniaj verkistoj''. Lia filo estis la pentristo kaj grafikisto [[Harald Meschendörfer]], lia nevo estas la eldonisto [[Hans Meschendörfer]].<ref>[https://kulturportal-west-ost.eu/biographien/Meschendörfer-hans-2 Kulturportal West-Ost – Meschendörfer, Hans]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Verkiste == Verkante kaj eldonante li ege influis la germanlingva literaturo en Rumanujo. La romano ''Leonore'' (1908) taksatas la unua moderna siaspece en la transilvania literaturo: La vojaĝemulo kaj dando Dr. Svend konatiĝas en Brașov kun klerita kaj emancipiĝema Leonore - kaj fasciniĝas per la tuta urba medio. Taglibre kaj epistole rakontatas ĉio de Svend. La stilo memorigas onin pri germana [[impresionismo]] kaj pri la verko ''Niels Lyhne'' de [[Jens Peter Jacobsen]]. Lia aŭtuna poeziaĵo ''Siebenbürgische Elegie'' (1927) oftege plutraktitis de multaj aliaj lokaj aŭtoroj. Aliaj poemoj kaj ĉiuj dramoj aliaflanke ne tro ŝatitis de la legantaro. Danke al la romano ''Die Stadt im Osten'' lia naskiĝurbo ricevis amdeklaron (faritan de la maljuna protagonisto retrospektive): por ĝi aljuĝis en 1932 arĝentan medalon la Germana akademio. == Honoroj == * 1932: arĝenta medalo de [[Deutsche Akademie]] * 1936: honora doktoreco de la [[Universitato de Vroclavo]] * 1937: ''Goethe-Medaille für Kunst und Wissenschaft'' (premio kiun estis fondinta [[Paul von Hindenburg]]) * 1957: Laborordeno de 1-a klaso de la [[Rumana Popola Respubliko]] == Verkoj == * ''Vorträge über Kultur und Kunst'', 1906 * ''Leonore. Roman eines nach Siebenbürgen Verschlagenen'', 1908 (nova eldono: Traversion, Dietingen 2012, ISBN 978-3-906012-02-5) * ''Siebenbürgische Elegie'', 1927 * ''Gedichte'', 1930 * ''Die Stadt im Osten'', romano, 1931 * ''Dramen'', 1931 (Abt von Kerz; Michael Weiß; Vogel Phönix) 1931 - la dramoj tute ne furoris ... * ''Der Büffelbrunnen'', romano, 1935 (pri simpla instruisto kiu iĝis danke al ekkono de virino popola politikisto) * ''Siebenbürgen, Land des Segens'', Lebenserinnerungen, Prosa, Gedichte, 1937 * ''Siebenbürgische Geschichten'', 1947 (humoraĵoj) * ''Als man noch die Soldaten fing'', 1966 * ''Gedichte, Erzählungen, Dramen, Aufsätze'', 1978 == Literaturo == * [[Edith Konradt]]: ''Grenzen einer Inselliteratur. Kunst und Heimat im Werk Adolf Menschendörfers (1877-1963).'' Frankfurt am Main k.a.: Lang 1987. (=Europäische Hochschulschriften; Reihe 1, Deutsche Sprache und Literatur; 1029) ISBN 3-8204-1215-8 * Ernst Kulcsar: ''Literatur des Abwegs – Literatur des Irrwegs. Die siebenbürgisch-deutsche Literatur in der Mitte des 20. Jahrhunderts. Eine literatursoziologische Untersuchung am Beispiel von Adolf Meschendörfer, Hans Liebhardt und Arnold Hauser.'' Disertaĵo, Erlangen-Nürnberg 2001. * [[Heinz Schullerus]]: ''Adolf Meschendörfers Siebenbürgische Zeitschrift "Die Karpathen" 1907-1914.'' Sporn, Zeulenroda 1936. * Sienerth, Stefan, "Meschendörfer, Adolf" ĉe: Neue Deutsche Biographie 17 (1994), p. 206-207 ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd118831569.html#ndbcontent interrete tie ĉi]) == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|118831569}} * ''[https://www.sibiweb.de/ge_mu/elegie.htm Siebenbürgische Elegie]'' * [https://kulturstiftung.org/personen/Meschendörfer-adolf Meschendörfer ĉe Kulturportal West-Ost] * [https://www.meschendoerfer.de/meschend/adolf-meschendoerfer/ eta memorpaĝaron kun laŭtlegado de ''Siebenbürgische Elegie'' fare de lia prapranepo] == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Meschendorfer, Adolf}} [[Kategorio:Lernejestroj]] [[Kategorio:Pedagogoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj saksoj]] [[Kategorio:Braŝovo]] [[Kategorio:Eldonistoj]] [[Kategorio:Rumanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanistoj]] 337infrdwfbfrytow4lkbm95uj9dffe 0 774365 9471959 9383391 2026-09-09T12:40:02Z Sj1mor 12103 9471959 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj |plia nomo = {{lang-ru|Всехсвятская церковь}} | larĝo de informkesto = | dosiero = Preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj (Tjumeno) en majo 2021 01.jpg | grandeco de dosiero = | priskribo de dosiero = | eklezio = la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] | provinco = | diocezo = la Tobolska kaj Tjumena eparĥio | unio = | dekanujo = la Tjumena | vikariujo = | asocio = | paroĥo = preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj | ensemblo = | ŝtato = {{Flago|Rusio|nomo=jes}} | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | municipo = [[Tjumeno]] | latitudo = 57/09/24/N | longitudo = 65/33/07/E | regiono-ISO = RU-TYU | ŝanĝebla mapo = Centra Tjumeno/Tjumeno (urba areo)/Tjumeno/Tjumena provinco | konsekro = 1838 | konsekrinto = | titolo = | uzado = paroĥa preĝejo | arkitekto = Pjotr Praman | stilo = [[klasikismo]] | ark tipo = [[rotondo]] | fondo = 1779 | finigo = 1835 | kapacito = 200 | konstruado = 1833—1835 | longo = 13,51 | larĝo = 13,51 | alto = | lokigo de altaro = | materialo = [[briko]]j | adreso = strato Sverdlov, 29 | komunejo = | ttt = [https://xn---72-eddbq7fck0ae5e7b.xn--p1ai/ всех-святых72.рф] {{ru}} }} [[Dosiero:Всехсвятская церковь (Круглая).JPG|eta|250ra|La preĝejo antaŭ la restaŭrado. Septembro 2012.]] [[Dosiero:Preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj (Tjumeno) restaŭrata 02.jpg|eta|250ra|Restaŭrado de la preĝejo. Junio 2020.]] [[Dosiero:Preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj (Tjumeno) en majo 2021 02.jpg|eta|eta|Sonorilturo de la preĝejo. Junio 2020.]] [[Dosiero:Всехсвятская церковь. Мемориальная доска.JPG|eta|250ra|Memortabulo sur la preĝejo. Septembro 2015]] [[Dosiero:Колокольня Всехсвятской церкви. Звонница.JPG|eta|eta|Sonorilturo de la preĝejo, 2015.]] La '''preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj''' ({{lang-ru|Всехсвятская церковь}}, {{lang-ru|храм Всех Святых}}) estas la funkcianta preĝejo de la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] en [[Tjumeno]] ([[Rusio]]). Ĝi estis konstruita en 1833–1835 kaj konsekrita en 1838. Origine ĝi servis kiel tombeja preĝejo. Tio estas la sola preĝejo en la urbo, kies funkciado en sovetia tempo ĉesis nur por kelkaj monatoj. == Situo == La preĝejo situas rande de la historia centro, en la teritorio de la malnova samnoma tombejo, komplete malaperinta kaj okupita de medicinaj institucioj kaj loĝdomoj, en strato Sverdlov kiu ĝis 1922 nomiĝis same kiel la preĝejo. == Historio == === Tombeja preĝejo === La unua preĝejo estis konstruita laŭ ordono de episkopo de Tobolsko kaj Siberio Varlaam (Petrov) farita la {{daton|12|10|1779}}. En la 1830-aj ĝi jam estis tre kaduka, do en 1831 malkonstruita. Sur ĝia loko en 1833 oni ekkonstruis brikan preĝejon kiu estis finita en 1835<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюмень: летопись четырех столетий |lasta = Миненко |unua = Н. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 2004 |eldonejo = Русь. Санкт-Петербург |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = 5901633040 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 250 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> kaj konsekrita en 1838<ref name="Gorod T">{{citaĵo el la reto | url = https://gorod-t.info/space/religioznye-obekty/199/ | titolo = Церковь Всех Святых | titolo-aldono = | alirdato = 2022-06-10 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-10-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Gorod T | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220125130209/https://gorod-t.info/space/religioznye-obekty/199/ | arkivdato = 2022-01-25 | citaĵo = }}</ref>. La preĝejo estis konstruita laŭ dezajno de gubernia arkitekto Pjotr Praman, aprobita de ĉefepiskopo de Tobolsko kaj Siberio Afanasij (Protopopov) la {{daton|27|9|1832}}<ref name="kurmaĉov33">{{citaĵo el libro |titolo = Историческое обозрение о Всехсвятской (кладбищенской) церкви города Тюмени (1833 — 1996 гг.) // Религия и церковь в Сибири: Сб. науч. ст. и докум. материалов. Вып. 9 |lasta = Курмачев |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1996 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = МИ «РУТРА» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 33 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La konstruado estis financita de titola konsilisto Dmitrij Vojnov, la internan dezajnon pagis lia filo kolegia asesoro Matvej Vojnov<ref name="kurmaĉov34">{{citaĵo el libro |titolo = Историческое обозрение о Всехсвятской (кладбищенской) церкви города Тюмени (1833 — 1996 гг.) // Религия и церковь в Сибири: Сб. науч. ст. и докум. материалов. Вып. 9 |lasta = Курмачев |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1996 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = МИ «РУТРА» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 33 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|30|5|1839}} la novkonstruita brika preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj estis aldonita al la paroĥo de la Kovrofesta preĝejo (poste nomita Elija-preĝejo, nun — la [[Dipatrina-Kristnaska monaĥejo (Tjumeno)|Dipatrina-Kristnaska monaĥejo]]). En 1842 la urbo konstruis apud la preĝejo lignan gardejon<ref name="kurmaĉov38"/>. En 1844 la tombejo de Ĉiuj Sanktuloj estis fermita kiel plena kaj jam troviĝanta ene de la urbo<ref name="kurmaĉov38">{{citaĵo el libro |titolo = Историческое обозрение о Всехсвятской (кладбищенской) церкви города Тюмени (1833 — 1996 гг.) // Религия и церковь в Сибири: Сб. науч. ст. и докум. материалов. Вып. 9 |lasta = Курмачев |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1996 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = МИ «РУТРА» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|6|2|1911}} dum reviziado de la suda parto de Tobolska eparĥio la preĝejon vizitis episkopo de Tobolsko kaj Siberio Evsevij (Grozdov). Paroĥanoj petis lin vastigi la preĝejon de Ĉiuj Sanktuloj por krei sur ĝia bazo apartan paroĥon, argumentante ke la Elija-paroĥo iĝis tro granda<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Церковь пророка Илии с приделом Покрова Пресвятой Богородицы города Тюмени. 1833 – 2022 гг. |lasta = Курмачев |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Чернышов А. В. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = МИ «РУТРА» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Sovetia periodo === La {{daton|10|4|1923}} estis registrita [[religia komunumo]]<ref name="drevo">{{citaĵo el la reto | url = https://drevo-info.ru/articles/13672293.html | titolo = Тюменский Всехсвятский храм | titolo-aldono = | alirdato = 2022-06-10 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Drevo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220610110858/https://drevo-info.ru/articles/13672293.html | arkivdato = 2022-06-10 | citaĵo = }}</ref> kiu subskribis kun la urba konsilio kontrakton pri luado de la preĝejo de profeto Elija kaj preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Церковь пророка Илии с приделом Покрова Пресвятой Богородицы города Тюмени. 1833 – 2022 гг. |lasta = Курмачев |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Чернышов А. В. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = МИ «РУТРА» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 43-44 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En marto 1924 paroĥanoj subtenis la rezolucion de la Eparĥia Kunveno pri aliĝo de la Tjumena eparĥio al [[patriarko Tiĥon]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Церковь пророка Илии с приделом Покрова Пресвятой Богородицы города Тюмени. 1833 – 2022 гг. |lasta = Курмачев |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Чернышов А. В. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = МИ «РУТРА» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 47 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|12|2|1928}} la komunumo subskribis kontrakton kun la Tjumena Urba Konsilio pri uzado de la preĝejo kaj ĝiaj posedaĵoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Историческое обозрение о Всехсвятской (кладбищенской) церкви города Тюмени (1833 — 1996 гг.) // Религия и церковь в Сибири: Сб. науч. ст. и докум. материалов. Вып. 9 |lasta = Курмачев |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1996 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = МИ «РУТРА» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 47 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la 1930-aj jaroj pluraj klerikoj kaj paroĥanoj estis arestitaj kaj malliberigitaj. En 1931 ĉefpastro Nikolaj Protopopov estis arestita kaj la {{daton|23|5|1932}} kondamnita de la Speciala Kunsido ĉe Kolegio de OGPU al tri jaroj da ekzilo kiel "membro de kontraŭsovetia organizo". La {{daton|4|5|1932}} li mortis pro korhalto en la Sverdlovska provinca mallibereja hospitalo<ref name ="krasnocvetov2"/>. La {{daton|16|1|1990}} li estis rehabilitita de la Prokurorejo de [[Tjumena provinco]]<ref name="Историческое обозрение о Всехсвятской146-147">{{citaĵo el libro |titolo = Историческое обозрение о Всехсвятской (кладбищенской) церкви города Тюмени (1833 — 1996 гг.) // Религия и церковь в Сибири: Сб. науч. ст. и докум. материалов. Вып. 9 |lasta = Курмачев |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1996 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = МИ «РУТРА» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 146-147 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|10|10|1937}} kadre de la "afero de ekleziuloj" estis kondamnitaj 36 homoj, el kiuj 35 al mortpafado. Inter la ekzekutitoj estis 17 klerikoj, el kiuj 7 servis en la preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj: pastroj Lev Kondakov, Aleksandr Turunov, Konstantin Lenkov ({{lang-ru|Константин Леньков}}), [[Miĥail Krasnocvetov]], Dioskor Tatiŝĉev, diakono Vladimir Saĵin, pastromonaĥo Miĥail (Ivanov). Pastro Fjodor Roĵdajev estis mortpafita en [[Tobolsko]] la {{daton|30|8|1937}}<ref name ="krasnocvetov2"/>. La {{daton|20|6|1934}} estis arestita pastro Ĥariton Ivanoviĉ Pojda (n. 1883), akuzita pri kontraŭrevolucia agitado. Li naskiĝis en [[Ukrainio]], sed estis ekzilita al [[Joŝkar-Ola]], kie en 1929 oni denove arestis lin, akuzis pri kontraŭsovetia agitado kaj kondamnis al 3 jaroj de malliberigo, kiun li pasigis en Viŝeraj koncentrejoj de OGPU<ref name="pastroj-gazeto"/>. La {{daton|17|9|1937}} li estis mortpafita en la malliberejo de [[Joŝkar-Ola]]<ref name ="krasnocvetov2"/>. De januaro 1934 ĝis 1937 la paroĥestro estis Miĥail Jakovleviĉ Ĥanĵin, kiel la pastro servis Dioskor Tatiŝĉev<ref name="Историческое обозрение40">{{citaĵo el libro |titolo = Историческое обозрение о Всехсвятской (кладбищенской) церкви города Тюмени (1833 — 1996 гг.) // Религия и церковь в Сибири: Сб. науч. ст. и докум. материалов. Вып. 9 |lasta = Курмачев |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1996 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = МИ «РУТРА» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1934 grupo da subskribintoj plendis ĉe la prezidio de la Tjumena Urba Soveto pri konduto de pastro Dioskor Tatiŝĉev kaj paroĥestro Miĥail Ĥanĵin, akuzinte ilin je uzurpado de la potenco en la paroĥo kaj ŝtelado de monoferoj. La subskribintoj petis eksigi ilin kaj nomumi kiel pastron Aleksandr Turunov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Историческое обозрение о Всехсвятской (кладбищенской) церкви города Тюмени (1833 — 1996 гг.) // Религия и церковь в Сибири: Сб. науч. ст. и докум. материалов. Вып. 9 |lasta = Курмачев |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1996 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = МИ «РУТРА» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 46-47 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Eble temis pri adeptoj de la [[Viva Eklezio]], kiuj klopodis tiel okupi plian paroĥon. En marto 1936 iu Maksimov kreis alternativan komunumon el 13 membroj kaj postulis transdoni al ĝi la preĝejon. Li kondutis agreseme, provis rompi diservojn, pro kio estis forkondukita de paroĥestro Ĥanĵin, postulis transdoni al li la posedaĵojn ktp. La {{daton|23|9|1936}} Miĥail Ĥanĵin estis arestita kaj akuzita pro kontraŭstaro al reviziado de la preĝejaj posedaĵoj, minacoj kaj perforto. Li estis kondamnita al 3 jaroj de malliberigo, poste la puno estis reduktita ĝis 6 monatoj de devigaj laboroj. Krome li estis devigita pagi imposton je {{nombro|2400}} rubloj kaj kiam li malsukcesis plenumi tion pro sia modesta salajro je 100 rubloj, la domo estis konfiskita kaj lia edzino kun du etuloj perdis la hejmon. Sume li trifoje estis arestita kaj poste liberigita. Antaŭ marto 1937 Maksimov jam estis eksigita pro diversaj fiaĵoj. La komunumo tiutempe havis 634 membrojn. La {{daton|8|3|1937}} la paroĥanoj petis la Omskan Kultan Komisionon redoni al ĝi la preĝejon kaj proponis doni al Maksimov kaj lia grupo la [[Dipatrina-Kristnaska monaĥejo (Tjumeno)|Elija-preĝejon]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Историческое обозрение о Всехсвятской (кладбищенской) церкви города Тюмени (1833 — 1996 гг.) // Религия и церковь в Сибири: Сб. науч. ст. и докум. материалов. Вып. 9 |lasta = Курмачев |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1996 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = МИ «РУТРА» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48-49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1940 la preĝejo estis fermita kaj uzita kiel stokejo ĝis oktobro 1941 (laŭ aliaj fontoj — ĝis fino de 1942)<ref name="kurmaĉov41">{{citaĵo el libro |titolo = Историческое обозрение о Всехсвятской (кладбищенской) церкви города Тюмени (1833 — 1996 гг.) // Религия и церковь в Сибири: Сб. науч. ст. и докум. материалов. Вып. 9 |lasta = Курмачев |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1996 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = МИ «РУТРА» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 41 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĝi ne estis grave damaĝita, nur la kruco estis forigita. Komence de 1942 (laŭ aliaj informoj — fine de 1942)<ref name="kurmaĉov41"/> la aŭtoritatoj permesis remalfermon de la preĝejo. Virino, loĝinta apude, rememoris ke la preĝejo malfermiĝis en 1945 kaj ke tiam okazis la unua nupto — edziniĝis Margarita Kuminova, loĝinta en Bolniĉnij strateto<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/26848 | titolo = Свадьба | titolo-aldono = | alirdato = 2022-09-12 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Людмила Дрозд | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-07-06 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220912045608/https://t-i.ru/articles/26848 | arkivdato = 2022-09-12 | citaĵo = }}</ref>. En fabriko Mekanik estis farita nova kruco kaj je [[Kristnasko]] ĝi estis instalita<ref name="drevo"/> (laŭ aliaj informoj — en 1945)<ref name="kurmaĉov41"/>. Samtempe estis instalita nova ikonostazo, alportita el la fermita preĝejo de [[Endormiĝo de la Dipatrino]] en vilaĝo [[Zavodouspenskoje]]; ĝi estis blua kun orumaĵoj<ref name="kurmaĉov41"/>. Monoferoj de la paroĥanoj dum la [[Dua mondmilito]] estis distribuataj por jenaj celoj: la fronto, renovigo de la preĝejo, komuna kandelo, rekonstruo de la [[Oranta katedralo (Tjumeno)|Oranta katedralo]]<ref name="drevo"/>. La renaskiĝon de la preĝejo gvidis pastro Aleksandr Siĉugov ({{lang-ru|Александр Сычугов}}), poste ĝia ĉefpastro. Kun li servis pastro Nikifor kaj igumeno Ignatij, liberigitaj post reprezalioj en 1942. De 1942 ĝis la 1950-aj jaroj kiel pastro servis Matvej Paĥomov<ref name="drevo"/>. En la 1970-aj jaroj ĉe la okcidenta enirejo kun portiko estis alkonstruita [[nartekso]]<ref name="Gorod T"/>. La {{daton|5|7|1976}} la Tjumena Provinca Ekzekutiva Komitato donis al la preĝejo statuson de historia kaj kultura monumento de regiona signifo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Купола Тюмени |lasta = Маслова |unua = Е. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Тарасова О. П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Опцион-ТМ Холдинг» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1980 estis farita brika alkonstruaĵo kun ĉambro por baptado, vendado de kandeloj, krucoj ktp. Tio estis la unua en Tjumeno [[baptujo]], ebliganta kompletan subakviĝon de la baptato. Nur en 2002 la sekcio pri gardado de monumentoj oficiale konfirmis ke la alkonstruaĵo kongruas kun la klasikisma stilo de la preĝejo<ref name="eparĥio-retejo">{{citaĵo el la reto | url = http://www.tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=tyum&id1=1&id2=2 | titolo = Город Тюмень. Храм во имя Всех Святых | titolo-aldono = | alirdato = 2022-06-10 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska kaj Tjumena eparĥio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191125165345/http://www.tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=tyum | arkivdato = 2019-11-25 | citaĵo = }}</ref>. En ligna gardejo en 1980 troviĝis librokontejo, hostiejo, vestolavejo, kantino<ref name="kurmaĉov51">{{citaĵo el libro |titolo = Историческое обозрение о Всехсвятской (кладбищенской) церкви города Тюмени (1833 — 1996 гг.) // Религия и церковь в Сибири: Сб. науч. ст. и докум. материалов. Вып. 9 |lasta = Курмачев |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1996 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = МИ «РУТРА» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tiutempe la preĝejon frekventis ĉiutage 15–20 homoj, dum religiaj festoj ĝis 500. En 1980 tie okazis 113 baptoj (inkluzive de 17 lernejanoj), 274 sepultaj diservoj kaj 1 nupto. La komunumo havis 19 aktivulojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Историческое обозрение о Всехсвятской (кладбищенской) церкви города Тюмени (1833 — 1996 гг.) // Религия и церковь в Сибири: Сб. науч. ст. и докум. материалов. Вып. 9 |lasta = Курмачев |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1996 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = МИ «РУТРА» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 52 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1983 okazis 35 baptoj kaj 223 sepultaj diservoj<ref name="kurmaĉov53"/>. Unufoje semajne oni bakis [[hostio]]jn. La preĝejo funkciis ĉiutage krom lundo kaj mardo, de 8-30 ĝis 12-00 kaj de 15-00 ĝis 17-00<ref name="kurmaĉov51"/>. En decembro 1984 en la preĝejo estis 261 ikonoj, el kiuj 60 estis registritaj kiel monumentoj de la malnovrusa arto. De la {{dato|1|10|1980}} ĝis tiu dato tri ikonoj estis ŝtelitaj<ref name="kurmaĉov53">{{citaĵo el libro |titolo = Историческое обозрение о Всехсвятской (кладбищенской) церкви города Тюмени (1833 — 1996 гг.) // Религия и церковь в Сибири: Сб. науч. ст. и докум. материалов. Вып. 9 |lasta = Курмачев |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1996 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = МИ «РУТРА» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 53 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1986 estis konstruita nova barilo<ref name="kurmaĉov-gazeto"/>. Kadre de preparado al la 1000-a datreveno de la [[kristanigo de Rusio]], festis en junio 1988, igumeno Jevtiĥij (Kuroĉkin), frato de la tiama ĉefpastro Miĥail Kuroĉkin, iniciatis riparadon kaj renovigadon. Oni anstataŭigis la tegmenton, instalinte sur la kupolo novajn [[Tamburo (arkitekturo)|tamburon]] kun cepoforma finaĵo ({{lang-ru|маковка}}) kaj lignan krucon, tegitan per kupro kaj poste orumitan<ref name="eparĥio-retejo"/>. En [[Omsko]] estis farita nova ikonostazo kaj tiu malnova estis transdonita al la [[Oranta Abalaka monaĥejo]]. Ikonoj estis menditaj en la Aleksejevskoje tombejo ([[Moskvo]]), sed pro nekonata kialo ne venis, do oni instalis en la novan ikonostazon tiujn jam haveblajn. El la malnova ikonistazo restis nur ikono de Ĉiuj Sanktuloj, instalita en la sama loko<ref name="kurmaĉov-gazeto">{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/ta12.shtml | titolo = Историческое обозрение о Всехсвятской (Кладбищенской) церкви города Тюмени | titolo-aldono = | alirdato = 2022-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = В. А. Курмачев | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20121025120041/http://www.ihtus.ru/ta12.shtml | arkivdato = 2012-10-25 | citaĵo = }}</ref>. === Postsovetia periodo === En 1997 en la preĝejo ekfunkciis porinfana dimanĉa lernejo kaj biblioteko. En 1998 aperis infana ĥoruso kaj unuan fojon estis kreita [[kripo]]. En 2001 estis konstruita ejo por la porinfana dimanĉa lernejo. En 2004 finiĝis konstruado de aparte staranta sonorilturo, en kiu ekfunkciis junulara centro<ref name="eparĥio-retejo"/>. La {{daton|4|1|2004}} ĉefpastro Andrej Sbitnev konsekris la sonorilojn kaj sekvan tagon ili estis levitaj al la sonorilturo. La naŭ sonoriloj, pezaj 3 ĝis 300 kg, estis aĉetitaj je monoferoj kaj faritaj en la urbo [[Kamensk-Uralskij]]. Sur la sonoriloj estas bildigitaj pluraj ikonoj, inkluzive de Dipatrino, [[Sergio de Radoneĵ]] kaj Sankta [[Johano de Tobolsko]], je kies memortago la sonoriloj venis al Tjumeno<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/chron/12004/12.shtml | titolo = Рождественский звон | titolo-aldono = | alirdato = 2022-07-21 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2004 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220721064410/http://www.ihtus.ru/chron/12004/12.shtml | arkivdato = 2022-07-21 | citaĵo = }}</ref>. Ekde 2002 aperis paroĥaj preĝejoj: preĝejo de [[Katarina el Aleksandrio]] en vilaĝo [[Sozonovo (Tjumena provinco)|Sozonovo]] (januaro 2000), preĝejo de [[Aleksandro Nevskij]] ĉe la Tjumena Instituto de Trejnado de Kunlaborantoj de la Ministerio pri internaj aferoj de Rusio (2006), [[preĝejo de Dimitrij Donskoj]] en [[placo de Gubkin, Tjumeno]] (2007)<ref name="eparĥio-retejo"/>. En [[marto 2013]] la preĝejo estis transdonita al la paroĥo por senpaga uzado<ref name="remalfermo"/>. En 1998 oni dezajnis restaŭradon, en 2008 modifis la projekton kaj la {{daton|1|10|2019}} la restaŭrado komenciĝis<ref name="remalfermo">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/297710.html | titolo = В Тюмени завершилась реконструкция Всехсвятской церкви | titolo-aldono = | alirdato = 2022-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анжела Лебедева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-01-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220719093220/https://t-l.ru/297710.html | arkivdato = 2022-07-19 | citaĵo = }}</ref>. Oni aldonis sur balkono ene de la preĝejo ĥorejon, kiu antaŭe situis en eta ejo por paroĥanoj. Oni fortikigis grundon sub la fundamento, faris akvoizoladon, rekreis grundon sub la alkonstruaĵo, restarigis ĝiajn brikajn murojn, fortikigis la kolonojn, plifortigis la ventoladon, anstataŭigis malnovan lignan plankon per kaheloj kun varmigado. Ĉe ambaŭ flankoj de la ikonostazo estis restarigitaj fenestroj kaj pordoj, masonitaj antaŭe. Aperis ramplo kun vokbutono por rulseĝuloj. La murpentraĵoj ne estis restaŭritaj pro malsufiĉa financado, kvankam tia bezono ekzistas. Dum la restaŭrado diservoj okazis en la [[Preĝejo de Simeono (Tjumeno)|preĝejo de Simeono]] en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]]<ref name="restaŭrado2020">{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2021/02/02/hram-vseh-svyatyh-v-tyumeni-gotovitsya-vstretit-prihozhan/ | titolo = Храм Всех Святых в Тюмени готовится встретить прихожан | titolo-aldono = В здании завершили реконструкцию | alirdato = 2022-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Татьяна Тихонова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-02-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220127170643/https://tumentoday.ru/2021/02/02/hram-vseh-svyatyh-v-tyumeni-gotovitsya-vstretit-prihozhan/ | arkivdato = 2022-01-27 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|9|9|2020}} oni instalis kaj konsekris novan kupolon kun kruco anstataŭ la cepoforma kupolo, konstruita en 1989<ref name="Gorod T"/><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/289929.html | titolo = На Всехсвятскую церковь в Тюмени установили новую главку | titolo-aldono = | alirdato = 2022-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анжела Лебедева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-09-09 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://archive.ph/wip/FGAUK | arkivdato = 2022-07-19 | citaĵo = }}</ref>. Fine de [[januaro 2021]] la preĝejo remalfermiĝis post la restaŭrado dum kiu interalie estis remalfermita suda muro, masonita antaŭe. Anstataŭ ligna alkonstruaĵo aperis tiu brika kun kelo<ref name="Gorod T"/>. Iuj arkitektoj akre kritikis la restaŭradon, asertante ke ĝi kripligis la originan aspekton de la preĝejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumerica.com/vsehsvyatskaya-tserkov-tyumeni-byla-utrachena-v-2020-godu-v-rezultate-varvarskoj-restavratsii/ | titolo = Всехсвятская церковь Тюмени была утрачена в 2020 году в результате варварской "реставрации" | titolo-aldono = | alirdato = 2022-09-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Влас Ершов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-01-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tyumerica.com | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220117132554/https://tyumerica.com/vsehsvyatskaya-tserkov-tyumeni-byla-utrachena-v-2020-godu-v-rezultate-varvarskoj-restavratsii/ | arkivdato = 2022-01-17 | citaĵo = }}</ref>. == Pastroj kaj paroĥestroj == La preĝejo origine ne havis la pastrojn, nur paroĥestron ({{lang-ru|староста}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Историческое обозрение о Всехсвятской (кладбищенской) церкви города Тюмени (1833 — 1996 гг.) // Религия и церковь в Сибири: Сб. науч. ст. и докум. материалов. Вып. 9 |lasta = Курмачев |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1996 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = МИ «РУТРА» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 36 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Nikolaj Protopopov === Nikolaj Aleksandroviĉ Protopopov naskiĝis en 1867 en [[Jalutorovsko]]. Li finis la Tobolskan Spiritan Seminarion en 1888 kaj la {{daton|2|7}} estis sendita kiel psalmisto al la [[Preĝejo de Mikaelo la Ĉefanĝelo (Tjumeno)|preĝejo de Mikaelo Ĉefanĝelo]] en Tjumeno. La {{daton|31|3|1891}} li estis ordinita kiel pastro en preĝejo de vilaĝo Mokrousovo ([[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]]). La {{daton|12|2|1914}} li estis transigita al la [[Dipatrina-Kristnaska monaĥejo (Tjumeno)|Elija-preĝejo]] kiel li petis<ref name="История">{{citaĵo el la reto | url = https://ilmon.ru/2015/03/27/%d0%b8%d1%81%d1%82%d0%be%d1%80%d0%b8%d1%8f/ | titolo = История | titolo-aldono = | alirdato = 2003-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Dipatrina-Kristnaska monaĥejo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200923132352/https://ilmon.ru/2015/03/27/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/ | arkivdato = 2020-09-23 | citaĵo = }}</ref>. En 1923 li iĝis ĝia ĉefpastro<ref name="История"/>. En 1931 li estis arestita kaj la {{daton|23|5|1932}} kondamnita de la Speciala Kunsido ĉe Kolegio de OGPU al tri jaroj da ekzilo kiel "membro de kontraŭsovetia organizo". La {{daton|4|5|1932}} li mortis pro korhalto en la Sverdlovska provinca mallibereja hospitalo<ref name ="krasnocvetov2"/>. La {{daton|16|1|1990}} li estis rehabilitia de la Prokurorejo de [[Tjumena provinco]]<ref name="Историческое обозрение о Всехсвятской146-147"/>. === Aleksandr Turunov === La {{daton|20|1|1933}} pastro Aleksandr Ivanoviĉ Turunov, naskiĝinta en Tjumeno en 1876 kaj pastrigita 22 jarojn aĝa, estis arestita. La akuzo interalie tekstis: {{Citaĵo |teksto = Pastro de la preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj de la urbo Tjumeno Turunov Aleksandr Ivanoviĉ, estinte [[sekreta agento]] de OGPU-organoj, — varbita la {{daton|19|5|1932}} por informado pri kontraŭrevolucia agado de la pastraro kaj ekleziularo, dum la tuta kunlaborperiodo en la organoj de OGPU donis neniujn materialojn, la laboron neglektis kaj sisteme fuŝis planitajn por li renkontiĝojn, agis hipokrite kaj kiel sekreta kunlaboranto antaŭ la klerikaro sin malkaŝis. |aŭtoro = |verko = Akuza konkludo de OGPU [1932] |origina teksto = Священник Всехсвятской церкви гор. Тюмени Турунов Александр Иванович, будучи секретным сотрудником органов ОГПУ , – завербованный 19 мая 1932 года для освещения контрреволюционной деятельности духовенства и церковников, за все время сотрудничества в органах ОГПУ никаких материалов не давал, от работы отлынивал и систематически срывал назначенные ему явки, занимался двурушничеством и как секретный сотрудник перед духовенством расконспирировался. }} La {{daton|30|3|1933}} la enketado estis ĉesigita kaj la pastro liberigita. La {{daton|4|7|1937}} li estis arestita denove kaj akuzita pri kontraŭrevolucia agitado, partopreno je kontraŭrevoluciaj kunvenoj kaj alvokado de kredantoj al unuiĝo<ref name="pastroj-gazeto">{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/082012/st19.shtml | titolo = Храм всех святых г. Тюмени | titolo-aldono = | alirdato = 2022-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Сбитнев | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2012 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Prvoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20211205233634/http://ihtus.ru/082012/st19.shtml | arkivdato = 2021-12-05 | citaĵo = }}</ref>. === Miĥail Krasnocvetov === {{Ĉefartikolo|Miĥail Grigorjeviĉ Krasnocvetov}} [[Dosiero:Ikono de martiro Miĥail Krasnocvetov en la preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj (Tjumeno) 01.jpg|eta|Ikono de novmartiro [[Miĥail Krasnocvetov]] en la preĝejo, 2024.]] [[Miĥail Grigorjeviĉ Krasnocvetov]], naskiĝinta en [[Kalugo]] la {{JULGREGDATO|29|9|1885|akuzativo=jes}}, en familio de sacerdoto, en 1920 transloĝiĝis kun la familio al vilaĝo Krotovo en [[Iŝima distrikto]], kie li ekservis kiel juĝisto. Post likvido de la posteno kaj eksplodo de la [[Okcidentsiberia ribelo]] en 1921, li veturis al Tobolsko kaj petis pastrigi lin. La {{daton|4|11|1921}} li estis ordinita en la [[Sofia katedralo (Tobolsko)|Sofia katedralo]] kiel diakono, la {{daton|6|11|1921}} kiel presbitero kaj estis nomumita pastro je la Ĉielira preĝejo en vilaĝo Maloskarednoje (Iŝima distrikto). En 1924 li estis transigita al la Kovrofesta preĝejo en vilaĝo [[Aromaŝevo]]. La {{daton|19|3|1927}} li estis arestita pro akuzoj pri "agitado por helpo al internacia burĝaro", sed post unu monato liberigita je skriba promeso pri neforveturo. En 1929 li estis [[Kulako|senkulakigita]], do lia familio estis forpelita el propra domo<ref name="avino3">{{citaĵo el la reto | url = https://proza.ru/2015/02/01/1546 | titolo = Прадеда расстрелянного лик... гл. 3 | titolo-aldono = | alirdato = 2022-07-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Мария Каменяка | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Proza.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220722075304/https://proza.ru/2015/02/01/1546 | arkivdato = 2022-07-22 | citaĵo = }}</ref>. Baldaŭ ankaŭ la Kovrofesta preĝejo estis fermita. Aŭtoritatoj provis varbi lin kiel sekretan denunciston, sed li rifuzis<ref name="kanonizo">{{citaĵo el la reto | url = http://www.patriarchia.ru/db/text/5877047.html | titolo = Журналы Священного Синода от 29 декабря 2021 года | titolo-aldono = | alirdato = 2022-07-21 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-12-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Rusa Ortodoksa Eklezio | paĝoj = Журнал № 111 | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220705182535/http://www.patriarchia.ru/db/text/5877047.html | arkivdato = 2022-07-05 | citaĵo = }}</ref><ref name="de forgeso"/>. La {{daton|21|3|1931}} li estis arestita kaj kondamnita al 5 jaroj de malliberigo laŭ [[artikolo 58-10]] (kontraŭsovetia agitado). Lia edzino Maria veturis al [[Tjumeno]] por peti liberigon de la edzo, sed rezulte ŝi mem estis malliberigita en februaro 1932<ref name="avino3"/>. Ŝi troviĝis en arestejo en Tjumeno kaj estis liberigita komence de aŭgusto 1932<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://proza.ru/2015/02/02/1328 | titolo = Прадеда расстрелянного лик... гл. 4 | titolo-aldono = | alirdato = 2022-07-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Мария Каменяка | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Proza.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220722075548/https://proza.ru/2015/02/02/1328 | arkivdato = 2022-07-22 | citaĵo = }}</ref>. En aprilo 1935 Miĥail Krasnocvetov revenis el la Viŝera puntendaro kaj veturis al Tjumeno kie tiu tempo ekloĝis lia familio<ref name="Pavel Krasnocvetov">{{citaĵo el la reto | url = https://vera-eskom.ru/2019/06/minuvshee-prokhodit-predo-mnoyu/ | titolo = «Минувшее проходит предо мною...» | titolo-aldono = | alirdato = 2022-07-21 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Владимир Григорян | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-06-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220518165412/https://vera-eskom.ru/2019/06/minuvshee-prokhodit-predo-mnoyu/ | arkivdato = 2022-05-18 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/116258.html | titolo = С любовью к родному краю | titolo-aldono = | alirdato = 2022-07-21 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Лариса Гизатуллина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-01-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Slava Trudu | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190320212726/http://tyumedia.ru/116258.html | arkivdato = 2019-03-20 | citaĵo = }}</ref>. En Tjumeno li venis al la preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj kaj pro manko de vakaj postenoj estis dungita kiel eksteretata pastro, poste servis kiel psalmisto<ref name="krasnocvetov2"/>. La {{daton|5|7|1937}} li estis arestita kaj akuzita pri kontraŭrevolucia agado, kiun li kvazaŭ plenumis ene de sia paroĥo kune kun aliaj paroĥanoj kaj klerikoj kadre de la tiel nomata "afero de ekleziuloj". Estas registritaj du protokoloj de lia pridemandado, datitaj je la {{dato|6|7}} kaj la {{dato|19|7}}. Grava diferenco inter liaj subskriboj supozigas ke li estis turmentita. En leteroj al la familio li skribis ke li neniam forlasos la pastrecon kiu estas lia destino. La {{daton|10|10}} li estis kondamnita al morto. La {{daton|12|10}} li estis mortpafita en la terkeloj de [[NKVD]]-sidejo en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]] en Tjumeno<ref name="kanonizo"/>. Kadre de la "afero de ekleziuloj estis arestitaj 36 homoj, el kiuj 35 estis mortpafitaj (inkluzive 17 klerikojn) kaj unu malliberigita por 10 jaroj<ref name="krasnocvetov2">{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/112016/st14.shtml | titolo = Не могу же я отказаться быть священником | titolo-aldono = | alirdato = 2022-07-21 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Г.В. Коротаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220721062049/http://www.ihtus.ru/112016/st14.shtml | arkivdato = 2022-07-21 | citaĵo = }}</ref><ref name="krasnocvetov">{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/112013/st14.shtml | titolo = Священник Михаил Красноцветов: подвиг веры | titolo-aldono = | alirdato = 2022-07-21 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Татьяна Тепышева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220721060402/http://www.ihtus.ru/112013/st14.shtml | arkivdato = 2022-07-21 | citaĵo = }}</ref>. En 1957 kaj 1989 Miĥail Krasnocvetov estis rehabilitita pri ambaŭ verdiktoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/102016/st12.shtml | titolo = Ты еси Бог, творя чудеса. Рассказ об обретении архивного дела священника храма Всех Святых города Тюмени Михаила Красноцветова (1885-1937) | titolo-aldono = | alirdato = 2022-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Коротаева Г. В. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = | lingvo2 = ru | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220719103015/http://www.ihtus.ru/102016/st12.shtml | arkivdato = 2022-07-19 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|29|12|2021}} la [[Sankta Sinodo de la Rusa Ortodoksa Eklezio]] aldonis lian nomon al la listo de novmartiroj kaj konfesprenantoj de la Rusa Eklezio<ref name="kanonizo"/><ref name="de forgeso">{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/022022/st11.shtml | titolo = От забвения к святости. Священномученик Михаил Красноцветов | titolo-aldono = | alirdato = 2022-07-21 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Коротаева Г. В. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = | lingvo2 = ru | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220721071552/http://www.ihtus.ru/022022/st11.shtml | arkivdato = 2022-07-21 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|7|4|2022}} dum liturgio en la [[katedralo de Kristo Savinto]] gvidita de patriarko [[Cirilo la 1-a]] li estis glorita kiel pastromartiro<ref name="glorita"/>. Li estas memorata la 29-an de septembro^{[[Julia kalendaro|jul]]} / la 12-an de oktobro^{[[Gregoria kalendaro|greg]]}<ref name="glorita">{{citaĵo el la reto | url = http://www.patriarchia.ru/db/text/5915251.html | titolo = В праздник Благовещения Святейший Патриарх Кирилл совершил Литургию в Храме Христа Спасителя, возглавил торжества по случаю прославления в лике святых священника Михаила Красноцветова и архиерейскую хиротонию архимандрита Иннокентия (Фролова) | titolo-aldono = | alirdato = 2022-07-21 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-04-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Rusa Ortodoksa Eklezio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220513160827/http://www.patriarchia.ru/db/text/5915251.html | arkivdato = 2022-05-13 | citaĵo = }}</ref>. Tri liaj filoj iĝis pastroj, servas ankaŭ nepoj kaj pranepoj, iuj el ili okupis altajn postenojn en la eklezio. === Miĥail Ĥanĵin === De januaro 1934 ĝis 1937 Miĥail Jakovleviĉ Ĥanĵin estis paroĥestro de la preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj. Li naskiĝis en decembro 1907 en bonfarta kamparana familio en vilaĝo [[Kodskoje]], lia patro okupiĝis pri vendado de ŝtofoj de 1900 ĝis 1917. La gepatroj havis butikon, 4 ĉevalojn kaj 4 bovinojn. Lia patro Jakov Aleksejeviĉ estis senigita je voĉdonrajtoj kaj mortis en 1928 en tiu vilaĝo. Miĥail Ĥanĵin finis sep klasojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Дело о бороде // Книга расстрелянных: Мартиролог погибших от рук ВЧК-ОГПУ-НКВД в годы «красного террора» (Тюменская область). В 3-х томах: том III |lasta = Гольдберг |unua = Рафаэль |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 2004 |eldonejo = Тюменский курьер |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5899510129 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 337-338, 342, 344, 346 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li ankaŭ estis senigita je voĉdonrajtoj en 1927–1928 pro sia patro. En 1927-1929 li laboris en la Tjumena muzeo, en 1929–1933 loĝis en [[Leningrado]] kie 6 monatojn laboris en la [[Akademio pri Sciencoj de Sovetunio]]. Poste li laboris en Gosstrojtrest (Ŝtata Konstrua Trusto) kaj lernejo de OGPU kiel lignaĵisto ĝis aŭgusto 1933, kiam li revenis al Tjumeno kaj eklaboris en fajrobrigadejo de la ŝipkonstrua fabriko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Дело о бороде // Книга расстрелянных: Мартиролог погибших от рук ВЧК-ОГПУ-НКВД в годы «красного террора» (Тюменская область). В 3-х томах: том III |lasta = Гольдберг |unua = Рафаэль |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 2004 |eldonejo = Тюменский курьер |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5899510129 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 342, 344, 346 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. De januaro 1934 ĝis 1937 li estis la paroĥestro de la preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj. La {{daton|23|9|1936}} Miĥail Ĥanĵin estis arestita kaj akuzita pro kontraŭstaro al reviziado de la preĝejaj posedaĵoj, minacoj kaj perforto. Li estis kondamnita al 3 jaroj de malliberigo, poste la puno estis reduktita ĝis 6 monatoj de devigaj laboroj. Krome li estis devigita pagi imposton je {{nombro|2400}} rubloj kaj kiam li malsukcesis plenumi tion pro sia modesta salajro je 100 rubloj, la domo estis konfiskita kaj lia edzino kun du etuloj perdis la hejmon. Li estis arestita plurfoje<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Дело о бороде // Книга расстрелянных: Мартиролог погибших от рук ВЧК-ОГПУ-НКВД в годы «красного террора» (Тюменская область). В 3-х томах: том III |lasta = Гольдберг |unua = Рафаэль |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 2004 |eldonejo = Тюменский курьер |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5899510129 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 339, 341 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Историческое обозрение о Всехсвятской (кладбищенской) церкви города Тюмени (1833 — 1996 гг.) // Религия и церковь в Сибири: Сб. науч. ст. и докум. материалов. Вып. 9 |lasta = Курмачев |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1996 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = МИ «РУТРА» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48-49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: en 1934 li estis arestita laŭ artikolo 58 kaj pasigis en malliberejo unu monaton, en 1937 li estis kondamnita al 3 jaroj, samjare li estis arestita trifoje laŭ artikolo 58<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Дело о бороде // Книга расстрелянных: Мартиролог погибших от рук ВЧК-ОГПУ-НКВД в годы «красного террора» (Тюменская область). В 3-х томах: том III |lasta = Гольдберг |unua = Рафаэль |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 2004 |eldonejo = Тюменский курьер |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5899510129 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 349 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste li laboris en lernejo kaj ĝis 1941 en artelo Piŝĉevkusobjedinenije (Nutraĵgustounuiĝo) kiel amelfaristo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Дело о бороде // Книга расстрелянных: Мартиролог погибших от рук ВЧК-ОГПУ-НКВД в годы «красного террора» (Тюменская область). В 3-х томах: том III |lasta = Гольдберг |unua = Рафаэль |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 2004 |eldonejo = Тюменский курьер |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5899510129 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 342-343 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1941 li havis tri infanojn aĝajn 4 ĝis 11 jarojn kun kiuj li loĝis en domo N 34 en strato Severnaja<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Дело о бороде // Книга расстрелянных: Мартиролог погибших от рук ВЧК-ОГПУ-НКВД в годы «красного террора» (Тюменская область). В 3-х томах: том III |lasta = Гольдберг |unua = Рафаэль |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 2004 |eldonejo = Тюменский курьер |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5899510129 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 344-345 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1937–1939 li malsanis, do laboris nenie kaj vivis danke al vendado de havaĵoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Дело о бороде // Книга расстрелянных: Мартиролог погибших от рук ВЧК-ОГПУ-НКВД в годы «красного террора» (Тюменская область). В 3-х томах: том III |lasta = Гольдберг |unua = Рафаэль |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 2004 |eldonejo = Тюменский курьер |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5899510129 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 344 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|30|8|1941}} post komenco de la [[Dua mondmilito]] li estis mobilizita kaj iĝis soldato de la 6-a aparta rezerva kavaleria regimento, lokita en [[Omsko]]. La {{daton|6|9|1941}} komendestro ordonis al li forrazi la barbon, malpermesitan de la armea statuto, sed li rifuzis reference al religiaj kaj rusaj tradicioj. Dum sekvintaj diskutoj li diris interalie ke lia barbo estas lia persona afero kaj ke la [[Blanka armeo]] estus pli proksima por li, ĉar tie estis kristana kredo. Li diris tamen ke la militon kontraŭ [[Germanio]] li konsideras justa afero, ĉar tiu lando ĉiam estis malamiko de Rusio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Дело о бороде // Книга расстрелянных: Мартиролог погибших от рук ВЧК-ОГПУ-НКВД в годы «красного террора» (Тюменская область). В 3-х томах: том III |lasta = Гольдберг |unua = Рафаэль |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 2004 |eldonejo = Тюменский курьер |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5899510129 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 338-339, 346 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la dua tago li forrazis la barbon dirinte ke li pretas cedi al la postuloj de la [[Ruĝa Armeo]] se ĝi vere bezonas tion<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Дело о бороде // Книга расстрелянных: Мартиролог погибших от рук ВЧК-ОГПУ-НКВД в годы «красного террора» (Тюменская область). В 3-х томах: том III |lasta = Гольдберг |unua = Рафаэль |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 2004 |eldonejo = Тюменский курьер |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5899510129 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 345 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|22|9|1941}} milita tribunalo de la Omska garnizono kondamnis lin al mortopuno pro kontraŭsovetia agitado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Дело о бороде // Книга расстрелянных: Мартиролог погибших от рук ВЧК-ОГПУ-НКВД в годы «красного террора» (Тюменская область). В 3-х томах: том III |lasta = Гольдберг |unua = Рафаэль |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 2004 |eldonejo = Тюменский курьер |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5899510129 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 352-353 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> kaj la {{daton|16|12}} li estis mortpafita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Дело о бороде // Книга расстрелянных: Мартиролог погибших от рук ВЧК-ОГПУ-НКВД в годы «красного террора» (Тюменская область). В 3-х томах: том III |lasta = Гольдберг |unua = Рафаэль |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 2004 |eldonejo = Тюменский курьер |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5899510129 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 357 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Al lia familio oni diris ke li estis kondamnita al 10 jaroj de malliberigo sen rajto korespondi<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Дело о бороде // Книга расстрелянных: Мартиролог погибших от рук ВЧК-ОГПУ-НКВД в годы «красного террора» (Тюменская область). В 3-х томах: том III |lasta = Гольдберг |unua = Рафаэль |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 2004 |eldonejo = Тюменский курьер |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5899510129 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 358 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|31|10|1985}} li estis rehabilitita<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Дело о бороде // Книга расстрелянных: Мартиролог погибших от рук ВЧК-ОГПУ-НКВД в годы «красного террора» (Тюменская область). В 3-х томах: том III |lasta = Гольдберг |unua = Рафаэль |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 2004 |eldonejo = Тюменский курьер |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5899510129 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 359-360 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Aleksandr Siĉugov === Pastro Aleksandr Andrejeviĉ Siĉugov ({{lang-ru|Александр Андреевич Сычугов}} (1896–1976) devenis el burĝa familio en Tjumeno, kies amiko estis [[Grigorij Rasputin]], fojfoje vizitanta ilin. Laŭ familia legendo foje li petis lasi Sano (karesa kromnomo) kun li al [[Sankt-Peterburgo]], kie li promesis al li enviindan edziĝon kaj karieron, sed lia patro indigne rifuzis tion<ref name="sekreto de siĉugov">{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2011/02/15/%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B2%D1%8F%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D1%81%D1%8B%D1%87%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0/ | titolo = Тайна священника Сычугова | titolo-aldono = | alirdato = 2022-06-10 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Владимир Полищук | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-02-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220610110849/https://tumentoday.ru/2011/02/15/%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B2%D1%8F%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D1%81%D1%8B%D1%87%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0/ | arkivdato = 2022-06-10 | citaĵo = }}</ref>. En 1930–1941 li laboris en diversaj entreprenoj en Tjumeno, sed la {{daton|19|10|1941}} li estis arestita kaj akuzita pri "kontraŭsovetia agado forme de religia edifado"<ref name="drevo-siĉugov">{{citaĵo el la reto | url = https://drevo-info.ru/articles/13680675.html | titolo = Сычугов Александр Андреевич | titolo-aldono = | alirdato = 2022-06-10 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Drevo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220610110844/https://drevo-info.ru/articles/13680675.html | arkivdato = 2022-06-10 | citaĵo = }}</ref>. Li neis la akuzon<ref name="drevo-siĉugov"/>: {{Citaĵo |teksto = Mi konsideras min reedukita de la sovetia potenco, ĝin mi ne kontraŭis nek per ago, nek per vorto. La preĝejan diservon mi estis plenumanta laŭe al la kredo kaj konscienco. Mi preĝis por konsoli la homojn je ilia malĝojo, firmigi en ili esperon pri nia venko super la fremduloj. |aŭtoro = Aleksandr Siĉugov |verko = |origina teksto = Считаю себя перевоспитанным Советской властью, против нее не выступал ни действием, ни словом. Церковную службу вел по вере и по совести. Молился, чтобы утешить людей в их горе, утвердить в них надежду на нашу победу над иноземцами. }} Tamen la Omska Provinca Tribunalo kondamnis lin al 10 jaroj de malliberigo. En 1944 li estis liberigita pro malpruviteco de la akuzoj kaj ekservis kiel pastro en la preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj. Interalie li partoprenis la komisionon pri difinado de historia kaj religia valoro de la eksponaĵo N 1647 el la Tjumena Provinca Muzeo, nomita "mantelo de [metropolito Filofeo]". De la {{dato|31|1|}} ĝis la {{dato|2|2|1945}} li partoprenis en la Tutlanda Kunveno la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] ({{lang-ru|Поместный Собор}}) kiel reprezentanto de la Novosibirska eparĥio, al kiu apartenis tiutempe la tuta [[Siberio]]. Dum la vizito de ĉefepiskopo de [[Novosibirsko]] kaj [[Barnaulo]] Varfolomej (Gorodcov) reprezentanto de la Tjumena Plenumkomitato laŭdis laboron de la lokaj preĝejoj dum la Dua mondmilito, speciale laŭdinte Siĉugov<ref name="drevo-siĉugov"/>. La {{daton|9|10|1945}} la Tjumena Urba Soveto eldonis ordonon N 482 pri transdono de la Oranta katedralo al kredantoj. Ĝia ĉefpastro iĝis Aleksandr Siĉugov. Li petis la muzeon redoni la mantelon de Filofeo, aludinte pri eventuala reakiro de liaj restaĵoj malaperintaj en 1923. Tio maltrankviligis la aŭtoritatojn, kiuj formis ekspertan komisionon, agnoskintan ke la eksponaĵo ne havas historian kaj muzean valoron kaj povas esti detruita. Al la Novosibirska eparĥio oni mesaĝis pri "maldezirindeco de plua restado de Siĉugov je eklezia servado en Tjumeno". Pro tio en 1947 li kun sia familio forlasis la urbon kaj servis en diversaj urboj de Siberio, inkluzive en la katedralo de Petro kaj Paŭlo en [[Tomsko]] (1954–1956). La {{daton|6|11|1976}} li mortis en Novosibirsko. Antaŭ la forpaso li verkis noticon, en kiu rakontis kie estas kaŝitaj restaĵoj de Filofeo<ref name="drevo-siĉugov"/>. Lia filino Ariadna Ankudinova en 2003 venis al la estro de la [[Monaĥejo de Sankta Triunuo (Tjumeno)|monaĥejo de Sankta Triunuo]] en Tjumeno kaj transdonis al li kopion de tiu ĉi teksto, kio ebligis trovi kaj revenigi al la monaĥejo<ref name="sekreto de siĉugov"/><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://region-tyumen.ru/articles/kultura/ariadna_sychugova_rasskazala_istoriyu_zakhoroneniya_moshchey_svyatitelya_filofeya_leshchinskogo/ | titolo = Ариадна Сычугова рассказала историю захоронения мощей святителя Филофея Лещинского | titolo-aldono = | alirdato = 2022-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-10-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Region-Tjumen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200216121133/http://region-tyumen.ru/articles/kultura/ariadna_sychugova_rasskazala_istoriyu_zakhoroneniya_moshchey_svyatitelya_filofeya_leshchinskogo | arkivdato = 2020-02-16 | citaĵo = }}</ref>. === Iakov Trofimjuk === Pastro Iakov Fjodoroviĉ Trofimjuk ({{lang-ru|Иаков Федорович Трофимюк}}) naskiĝis la {{daton|5|11|1924}} en vilaĝo Savĉudak, Kremenecka distrikto, [[Ternopola provinco]]. En 1941 li finis mezlernejon en la urbo [[Poĉajevo]], en 1943 — dujaran pastran lernejon ĉe la Poĉajeva laŭro. La {{daton|4|3|1943}} li estis ordinita kiel diakono kaj la {{daton|19|9}} kiel pastro kaj iĝis asistanto de ĉefpastro en vilaĝo Ljudviŝĉe, Ŝumska distrikto. En 1945–1959 li servis kiel ĉefpastro en diversaj vilaĝaj preĝejoj. En 1959 li estis nomumita ĉefpastro ({{lang-ru|настоятель}}) de preĝejo en la urbo [[Iŝimo]] ([[Tjumena provinco]]), samjare translokita kiel dua pastro al la preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj en Tjumeno. En 1964–1966 li studis malĉeeste en la [[Moskva Spirita Seminario]]. En 1965 li estis ordinita kiel ĉefpastro ({{lang-ru|протиерей}}). En 1968 li iĝis ĉefpastro de la preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj. La {{daton|5|3|1977}} li estis nomumita ĉefpastro de la Oranta katedralo kion li plenumis ĝis la {{dato|7|3|1990}}. La {{daton|2|10|1990}} li forpasis kaj estis sepultita apud la Oranta katedralo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Под защитой Святого Образа. Документальное повествование о Знаменском кафедральном соборе города Тюмени с 1624 года до наших дней |lasta = Антуфьева |unua = Н. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2018 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Русская неделя |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785853837270 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 306-308 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Miĥail Kuroĉkin === Pastro Miĥail Timofejeviĉ Kuroĉkin ({{lang-ru|Михаил Тимофеевич Курочкин}} (1952–2015) naskiĝis la {{daton|12|11|1952}} kaj estis frato de episkopo Jevtiĥij (Kuroĉkin). Post fini la Moskvan Spiritan Seminarion li estis ŝoforo de episkopo de Omsko kaj Tjumeno Maksim (Kroĥa). Post edziĝi li pastriĝis kaj servis en la Omska eparĥio. En 1983–1988 li estis ĉefpastro de la preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj<ref name="drevo-kuroĉkin">{{citaĵo el la reto | url = https://drevo-info.ru/articles/13672292.html | titolo = Курочкин Михаил Тимофеевич | titolo-aldono = | alirdato = 2022-06-10 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Drevo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220610113516/https://drevo-info.ru/articles/13672292.html | arkivdato = 2022-06-10 | citaĵo = }}</ref>. Fine de septembro 1989 (laŭ aliaj fontoj — en 1990) li eksiĝis kaj kune kun 5 aliaj pastroj de la eparĥio, inkluzive sian fraton igumenon Jevtiĥij, aliĝis al la [[Rusa Ortodoksa Eklezio Eksterlande]] (ROEE). Ekde tiam li servis en la hejma preĝejo de Mikaelo la Ĉefanĝelo en Tjumeno, plurfoje akceptadis pilgrimantojn — pastrojn de ROEE. En 2007 kanona unueco de la Rusa Ortodoksa Eklezio kaj ROEE estis restarigita kaj li iĝis pastro de la Tobolska eparĥio de la Moskva Patriarkato je statuso de ĉefpastro. Dum lastaj vivojaroj li servis en la [[preĝejo de Mikaelo la Ĉefanĝelo (Tjumeno)|preĝejo de Mikaelo la Ĉefanĝelo]]. La {{daton|30|4|2015}} li trafis aŭtomobilan akcidenton en la Ĉerviŝeva landvojo apud Tjumeno kaj la {{daton|1|5}} li mortis en hospitalo. La {{daton|4|5}} li estis sepultita en la Ĉerviŝeva tombejo apud kapelo de [[Lazaro el Betania]], kontraŭ ĝia altaro<ref name="drevo-kuroĉkin"/>. === Gedeon (Ĥaron) === {{Ĉefartikolo|Gedeon (Ĥaron)}} [[Dosiero:День-памяті-князя-Ігоря-72_(29004063278).jpg|eta|250ra|Episkopo [[Gedeon (Ĥaron)]], 2018.]] En 1989–1991 en la preĝejo servis [[Gedeon (Ĥaron)]], en 1991 elmigrinta al [[Usono]] kaj servinta kiel episkopo de Makarov, vikario de Kieva eparĥio, estro de la Dekonaĵa monaĥejo de Naskiĝo de Maria ([[Kievo]], [[Ukrainio]]) en 2018–2020. Li famas pro sia lukto kontraŭ religia persekutado de la [[Ukraina Ortodoksa Eklezio (Moskva Patriarkeco)]] kaj pri restarigo de la Dekonaĵa preĝejo de Naskiĝo de Maria en Kievo, kiun ukrainaj naciistoj, subtenataj de aŭtoritatoj, postulas detrui. === Aliaj === [[Dosiero:Koncerto okaze de la Jaro de la Familio en strato Dzerĵinskij (Tjumeno, 2024-01-27) 13.jpg|eta|250ra|Ĉefpastro Andrej Sbitnev, januaro 2024.]] Komence de novembro 1989 ekservis kiel ĉefpastro Nikolaj Morozov, kiun sekvis pastromonaĥo Gedeon (Ĥaron). Ekde 1993 servas diakono Viktor Gordejev, kiu ekde 1995 instruas en dimanĉa lernejo por plenkreskuloj. Paroĥestro tiutempe estis Georgij Vladimiroviĉ Sannikov, poste pastro de la [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)]]. En 1993–1997 ĉefpastro estis Vladimir Kljujev. Ekde 1997 servas ĉefpastro Andrej Sbitnev. Ekde aprilo 2008 li estas ankaŭ vic-episkopo ({{lang-ru|благочинный}})<ref name="eparĥio-retejo"/>. Nuntempe en la preĝejo servas ĉefpastro Andrej Sbitnev, pastro Nikolaj Suŝkov kaj diakono Viktor Gordejev<ref name="eparĥio-retejo"/>. Nikolaj Suŝkov okupiĝis pri [[baza pezaĵlevado]]^{[[:en:Powerlifting|en]]}, sed en 2014 transiris al [[aikido]], en kiu li jam en 2018 havis brunan zonon. Li diras ke tiu pacema luktosporto ideale konvenas al kristano kaj ke regula sportumado helpas al li detrui stereotipon pri dika, pigra pastro-ebriulo. Ankaŭ liaj filinoj okupiĝas pri aikido<ref name="atletoj"/>. Andrej Sbitnev en 2012 trapasis kurson pri [[subakvado]], post kio li subakviĝis je ŝtonmino Ŝilovskij apud la urbo [[Niĵnij Tagil]], kie li subakve konsekris kaj instalis ikonon de [[Nikolao de Mira]] por ke ĝi helpu al la sportistoj<ref name="atletoj">{{citaĵo el la reto | url = https://rayon72.ru/news/society/180729.html | titolo = Атлеты от Бога | titolo-aldono = | alirdato = 2022-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анастасия Михайлова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-04-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Rayon72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220719101735/https://rayon72.ru/news/society/180729.html | arkivdato = 2022-07-19 | citaĵo = }}</ref>. Li estas estro de la eparĥia sekcio pri kunlaboro kun la armeo, polico kaj justicaj institucioj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://media.elitsy.ru/author/sbitnev/ | titolo = Протоиерей Андрей Сбитнев | titolo-aldono = | alirdato = 2022-07-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180217174021/http://media.elitsy.ru/author/sbitnev/ | arkivdato = 2018-02-17 | citaĵo = }}</ref>. === Ekde 1923 === Listo de la pastroj ekde 1923<ref name="drevo"/>: * Nikolaj Protopopov ({{lang-ru|Николай Протопопов}}; 1923 — 1931);<ref name="pastroj-gazeto"/> * Dioskor Tatiŝĉev ({{lang-ru|Диоскор Татищев}}; 1933 — 1937); * igumeno Ignatij ({{lang-ru|Игнатий}}; fino de la 1930-aj); * Aleksandr Siĉugov ({{lang-ru|Александр Сычугов}}; 1944 — 1945); * igumeno Ignatij ({{lang-ru|Игнатий}}; laike: {{lang-ru|Иван Иванович Вьюков}}; post foriro de Aleksandr Siĉugov, do ekde 1944/45);<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/092017/st12.shtml | titolo = Неизвестная страница истории храма Всех Святых г. Тюмени | titolo-aldono = | alirdato = 2022-07-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Г. В. Коротаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220720122728/http://www.ihtus.ru/092017/st12.shtml | arkivdato = 2022-07-20 | citaĵo = }}</ref> * Trofim Gonĉarov ({{lang-ru|Трофим Гончаров}}; 1954); * Ioann Ŝiprikeviĉ ({{lang-ru|Иоанн Шиприкевич}}; 1954 — 1958); * Aleksandr Kuznecov ({{lang-ru|Александр Кузнецов}}; 1956 — 1957); * Aleksandr Zelinskij ({{lang-ru|Александр Зелинский}}; 1958 — 1967); * Iulian Jelisejev ({{lang-ru|Иулиан Елисеев}}; 1968); * Iakov Trofimjuk ({{lang-ru|Иаков Трофимюк}}; 1968 — 1977); * Ioann Petjuk ({{lang-ru|Иоанн Петюк}}; 1977 — 1982); * Iosif ({{lang-ru|Иосиф}}; 1983); * Miĥail Kuroĉkin ({{lang-ru|Михаил Курочкин}}; 1983 — 1988); * Nikolaj Morozov ({{lang-ru|Николай Морозов}}; 1988 — 1989); * [[Gedeon (Ĥaron)]] ({{lang-ru|Гедеон (Харон)}}; 1989 — 1991); * Vladimir Klujev ({{lang-ru|Владимир Клюев}}; 1992 — 1997); * Andrej Sbitnev ({{lang-ru|Андрей Сбитнев}}; ekde 1994). == Priskribo == La preĝejo havas formon de [[rotondo]], al kiu aliĝas kvar dukolonaj portikoj. La kupolo estas sfera, la kruco origine estis ligna, ladumita, nun orkolora<ref name="kurmaĉov33"/>. La preĝejo estas unuetaĝa kaj malgranda — 13,51 x 13,51 m. La ikonostazo origine estis unuŝtupa, duonronda, malhelblua<ref name="kurmaĉov34"/>. Ĝia fasado estas turnita al strato Sverdlov (ĝis 1922 — Vseĥsvjatskaja, do Ĉiuj Sanktuloj). Maldekstre de la preĝejo, ene de la korto ĉirkaŭita je ŝtona barilo, troviĝas infanludejo. Dekstre situas aparte staranta sonorilturo kaj alkonstruaĵo al ĝi kun helpaj servoj. Ĉe la okcidenta enirejo de la preĝejo estas nartekso. Sur la granda malhela kupolo estas bildigitaj kvar evangeliistoj kaj Dio Patro ([[Cebaoto]]) forme de maljunulo kun longa barbo, ĉirkaŭita de ĉefanĝeloj. Tia bildigo de Cebaoto estas netradicia kaj malofta en la rusaj ortodoksaj preĝejoj. Unu el surskriboj sur la kupolo tekstas: "Mi ordonas al vi, amu unu la alian" ({{lang-ru|Заповедую вам, да любите друг друга}})<ref name="restaŭrado2020"/>. La preĝejo normale enspacigas ĝis 200 homojn, je Pasko venas ĝis 700. La paroĥo havas kelkmil paroĥanojn<ref name="restaŭrado2020"/>. == Paroĥaj preĝejoj == Al la preĝeja paroĥo apartenas ankaŭ<ref name="drevo"/>: * preĝejo de [[Katarina el Aleksandrio]] en vilaĝo [[Sozonovo (Tjumena provinco)|Sozonovo]] (ekde januaro 2000); * preĝejo de [[Aleksandro Nevskij]] ĉe la Tjumena Instituto de Trejnado de Kunlaborantoj de la Ministerio pri internaj aferoj de Rusio (ekde 2006); * [[preĝejo de Dimitrij Donskoj]] en [[placo de Gubkin, Tjumeno]] (ekde 2007). == Incidentoj == Memuaristo Pavel Koĉnev (1855–1939) priskribis en siaj rememoroj incidenton okazintan en 1877 kun Anna Fjodorovna Jerunova (Jarunova). Ŝi loĝis kun sia edzo en urboparto Potaskuj, kiu apartenis al la Elija-paroĥo, en unu domo kun bopatrino kaj ties filino, okupante malsamajn etaĝojn. La bopatrino kaj bofilino havis ege malbonan rilaton kaj eĉ ne salutis unu la alian. Post la morto de sia edzo, Anna kiu aĝis 40–45 jarojn, vendis butikon, brutojn kaj aliajn posedaĵojn, maldungis la servistaron kaj sin preparis por translokiĝo al siaj parencoj. Oni diris ke lastmomente ŝi decidis preni ankaŭ ikonon de Sankta Nikolao (plej verŝajne de [[Nikolao de Mira]]), kiu pendis surmure kaj faris tion malgraŭ admonoj de sia bopatrino Anisja Nikolajevna, dirinta ke tio estis malnova ikono de ŝia familio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Жизнь на Большой Реке: записки сибирского приказчика |lasta = Кочнев |unua = П. Ф. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2006 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИД «Сова» |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn= = 5875502428 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 180–181 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Elirinte en koridoron, ŝi subite falis sen alfronti iujn obstaklojn kaj rompis la kruron dum la falinta ikono restis nedamaĝita, eĉ ĝia vitro ne rompiĝis. Post du monatoj da senefika kuracado oni fortranĉis ŝian kruron ĝis genuo, post plia monato oni fortranĉis ankaŭ supran parton kaj fine ŝi mortis. Oni sepultis ŝin en la tombejo apud la preĝejo kiel gravulinon. Vespere gardisto ĉirkaŭirante la preĝejon ekaŭdis foran krion, haltis apud ŝia tombo por iu tempo, sed ne plu aŭdis ion. Sekvan matenon ĉio ripetiĝis, li kuŝiĝis surteren kaj komprenis ke la krio venas de subtere. Li iris al parencoj de Anna, loĝintaj proksimume 2 km for, ili venigis policon kaj nur vespere refosis la tombon kie ekvidis jenan bildon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Жизнь на Большой Реке: записки сибирского приказчика |lasta = Кочнев |unua = П. Ф. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2006 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИД «Сова» |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn= = 5875502428 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 181 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = La mortulino kuŝis tordiĝinte, la vizaĝon malsupren, ŝiaj brakoj, lipoj kaj lango estis plurloke morditaj per dentoj, kelkaj hartufoj elŝiritaj el la kapo, la vizaĝo, brakoj kaj brusto forte gratitaj ĝis sango, verŝajne, la mortulino konvulsiis sufokiĝante en la tero. |aŭtoro = Pavel Koĉnev |verko = La vivo de Granda Rivero: noticoj de la siberia komizo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Жизнь на Большой Реке: записки сибирского приказчика |lasta = Кочнев |unua = П. Ф. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2006 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИД «Сова» |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn= = 5875502428 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 181–182 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Покойница лежала скорчившись, вниз лицом, руки, губы и язык у ней были искусаны зубами, несколько клочьев волос вырваны из головы, лицо, руки и грудь исцарапаны в кровь, вероятно, покойница билась, задыхаясь в земле более суток. }} Oni agnoskis ŝin definitive mortinta kaj enterigis denove. Li ne sciis ĉu okazis iu enketado kaj ĉu iu estis punita, sed supozis ke eĉ se oni enketis ion, la parencoj liberigis sin de ĉiuj punoj per mono, heredita de la mortulino<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Жизнь на Большой Реке: записки сибирского приказчика |lasta = Кочнев |unua = П. Ф. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2006 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ИД «Сова» |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn= = 5875502428 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 182 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Transporto == La plej proksima haltejo estas ''Oblastnaja infekcionnaja bolnica'' ĉe strato Komsomolskaja. == Vidu ankaŭ == * [[Dipatrina-Kristnaska monaĥejo (Tjumeno)]] * [[Gedeon (Ĥaron)]] * [[Miĥail Krasnocvetov]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj (Tjumeno)| ]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Ĉiuj Sanktuloj|Tjumeno]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Tjumeno|Cxiuj Sanktuloj]] [[Kategorio:Ortodoksaj preĝejoj en Rusio|Cxiuj Sanktuloj]] [[Kategorio:Klasikismaj konstruaĵoj en Rusio]] [[Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en 1830-1839]] [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1835]] [[Kategorio:Rotondoj]] [[Kategorio:Tombejaj preĝejoj en Tjumena provinco|Ĉiuj Sanktuloj (Tjumeno)]] 48ouunj52tj103vlvse6yc03a8wtt9p 0 804700 9472357 9143516 2026-09-10T10:18:04Z Sj1mor 12103 9472357 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''María de la O LEJÁRRAGA García''' ([[San Millán de la Cogolla]], [[Rioĥo]], 1874 – [[Bonaero]], [[1974]]) estis [[Hispanoj|hispana]] [[verkistino]] kaj [[feministo]], konata ankaŭ kiel ''María Martínez Sierra'', plumnomo kiun ŝi adoptis post la morto de ŝia iama edzo laŭ kies nomo ŝi fakte publikigis siajn verkojn, nome [[Gregorio Martínez Sierra]]. == Biografio == Ŝi estis filino de kuracisto kaj lia patrino zorgis persone pri ŝia edukado, poste ŝi kontaktis kun la pedagogia idearo de la [[Institución Libre de Enseñanza]]. Ŝi kompletigis studojn pri Komerco en 1891, kaj iĝis instruistino de angla. Estante studentino por iĝi instruistino ŝi apogis la edukajn postulojn de [[Emilia Pardo Bazán]]. Ŝi laboris kiel instruistino inter 1897 kaj 1907. En 1899 ŝi publikigis unuan verkon: nome ''Cuentos breves'', kio estis malvarme akceptita de ŝia familio. Tiukadre ŝi decidis por la estonteco publikigi nur sub la nomo de ŝia edzo, kun kiu ŝi edziniĝis en 1900. Ŝi edziniĝis al Gregorio kiam tiu estis nur 19-jaraĝa, dum ŝi estis sep jarojn pli aĝa kaj jam estis instruistino; tiu estis neoftaj geedzoj en tiama Hispanio. Ambaŭ formis paron por publikigi verkojn, fondi revuojn, partopreni en la teatra etoso kaj resume aktivuli en la kultura panoramo. Ekde kiam María publikigis sian memorlibron ''Gregorio y yo. Medio siglo de colaboración'' (México, 1953), oni konsideras, ke granda parto de la verkaro de Martínez Sierra estis verkita kunlabore aŭ plej verŝajne ekskluzive de María, kiu spite separon de sia edzo kaj lia amrilato al la aktorino Catalina Bárcena, kun kiu li estis patro de filino, Katia en 1922, ŝi plue kunlaboris kun li. Ĵusaj dokumentaj pruvoj, kiel la malkovro de liaj leteroj en kiuj li konstante petis al María sendadon de pliaj tekstoj evidentigas, ke li apenaŭ ludis rolon en la verkoj publikigitaj sub sia nomo. <ref>González Peña, María Luz. ''Música y músicos en la vida de María Lejárraga''. 1a eld, Logroño, Instituto de Estudios Riojanos, 2009.</ref> Inter la literaturaj gazetoj kiujn ili fondis menciindas ''Vida Moderna'', ''Helios'' kun [[Juan Ramón Jiménez]], Pedro González-Blanco, Ramón Pérez Ayala, kaj Carlos Navarro Lamarca, kaj fine ''Renacimiento'', kiu iĝis grava eldonejo inter 1908 kaj 1918. En tiuj gazetoj oni publikigis tradukojn el tiutempaj gravaj verkistoj, sed estis María kiu scipovis lingvojn, kiu faris la tradukojn. Kiel dramaturgoj ili kunlaboris kun dramaturgoj kaj komponistoj kiel [[Manuel de Falla]], Conrado del Campo, [[Joaquín Turina]], Pablo Luna kaj Ángel Barrios. Ilia teatra entrepreno surscenigis klasikaĵojn de [[Shakespeare]] kaj [[Molière]], kaj modernajn verkojn de [[Henrik Ibsen]], [[George Bernard Shaw]], [[Luigi Pirandello]], [[James Matthew Barrie]], [[Marcel Pagnol]], [[Leonid Andrejev]], Nikodemi, kaj [[Ferenc Molnár]]. Gregorio estis direktoro de la Teatro Eslava, kie la verko ''El sombrero de tres picos'' de [[Pedro Antonio de Alarcón]] ricevis kunlaboron de la rusa koreografo [[Leonid Mjasin]] kaj [[Sergej Djagilev]] kun la [[Rusaj Baletoj]]. Ŝia verko ''Canción de cuna'' same publikigita laŭ nomo de la edzo, premierita en 1911, ricevis la premion de la [[Real Academia Española]] kiel plej bonkvalita teatraĵo de la sezono 1910-1911. El teatraĵoj surscenigitaj en Madrido inter 1929 kaj 1931, almenaŭ du dek estis ŝiaj verkoj. La kompanio "Compañía cómico-dramática Martínez Sierra", direktorita de ŝia edzo, turneis ankaŭ tra Francio, Granda Britio, Usono kaj Latinameriko. En la programoj aperis la nomoj de ambaŭ kiel impresarioj,<ref name="Arbor" > Blanco, Alda (30a de junio 2006). [https://arbor.revistas.csic.es/index.php/arbor/article/view/34 «María Martínez Sierra: hacia una lectura de su vida y obra».] ''Arbor'' 182 (719): 337-345. ISSN 1988-303X. doi:10.3989/arbor.2006.i719.34. Konsultita la 17an de Septembro 2018. </ref> sed kiel aŭtoro aperis ĉiam la edzo.​ Kiam la edzo forestis, ŝi zorgis pri la administrado de la Teatro Lara.<ref name="caminos">​ Blanco, Alda (2002). [https://dialnet.unirioja.es/servlet/libro?codigo=3447 «Una mujer por caminos de España: María Martínez Sierra y la política».] ''Actas de las Jornadas sobre María Lejárraga''. ISBN 84-95747-19-7. Konsultita la 17-09-18. </ref>​ Ŝi kunlaboris ankaŭ kun aliaj verkistoj kiel Eduardo Marquina kaj [[Carlos Arniches]] kaj kun [[Manuel de Falla]] por ''El amor brujo'', premierita en 1915 kun etoso pri ciganoj kaj Granada, en kio ili antaŭis [[Federico García Lorca]]. En 1930, Gregorio subskribis dokumenton en kiu li rekonis kunaŭtorecon de la edzino, sed li neniam transdonis al ŝi rajtojn prie.<ref name="Pérez" >​ Pérez, Eva Díaz (17a de Septembro 2018). [https://elpais.com/cultura/2018/09/16/actualidad/1537121678_040945.html «La gran escritora que borró su nombre».] [[El País]]. ISSN 1134-6582. Konsultita la 5an de Oktobro 2018. </ref> En la 1930-aj jaroj la paroj kunlaboris por vendi adaptaĵojn al kino de [[Holivudo]]. En Katalunio ili ricevis apogon de [[Santiago Rusiñol]]. == Feminismo, politiko, ekzilo kaj morto == [[Dosiero:María de la O by Julio Romero de Torres.jpg|eta|maldekstra|210px|''María de la O'' (1928), portreto de María de la O Lejárraga, fare de [[Julio Romero de Torres]]. Muzeo Julio Romero de Torres, Kordovo.]] Ŝia feminisma idearo fokusiĝis al la patrineco kaj la hejma laboro ĉefe ĉe mezkasaj virinoj. En 1914 ŝi publikigis ''Cartas a las mujeres de España'' (Leteroj al la virinoj de Hispanio) kaj, en 1917, ''Feminismo, feminidad y españolismo'' krom kunlaboraĵojn en gazetoj inter kiuj elstaris "La mujer Moderna" en gazeto ''Blanco y negro''.<ref name="Arenal" >​ Martínez, Rosa M. ª Capel (15a de junio 2012). [https://revistaseug.ugr.es/index.php/arenal/article/view/1407 «Una mujer y su tiempo: María de la O Lejárraga de Martínez Sierra».] ''Arenal. Revista de historia de las mujeres'' 19 (1): 5-46. ISSN 1134-6396. doi:10.30827/arenal.vol19.num1.5-46. Konsultita la 17an de Septembro 2018. </ref> Ĉio estis publikigita je la nomo de la edzo. Ŝi partoprenis en la fondo de kelkaj feminismaj asocioj, ekzemple en 1917 la UME aŭ ''Unión de Mujeres de España'', nur dujaraĝa; en 1920 ŝi veturis al Ĝenevo kiel hispana delegito al Kongreso de la Internacia Sufrageta Alianco. Ŝi ankaŭ aktivulis por la abolo de [[prostituo]].<ref> Masip Vals (25a de Januaro 1924). [https://hemerotecadigital.bne.es/hd/viewer?oid=0002070290&page=25 «El feminismo en acción».] Nuevo mundo (Madrid). Konsultita la 24an de Septembro 2018. </ref>​ En 1926 ŝi partoprenis en la fondo de la porvirina ''Lyceum Club'' prezidita de María de Maeztu, kun [[Victoria Kent]] kaj [[Zenobia Camprubí]], inter aliaj.<ref name="Arenal" />​ En 1931 ŝi aliĝis al la Socialisma Partio kaj tiukadre ŝi daris prelegojn pri la nova situacio en la [[Dua Hispana Respubliko]]. En 1932 ŝi partoprenis en la feminism asocio ''Asociación Femenina de Educación Cívica'', kiu rezultis en projektoj por teatra renovigo kun Pura Maortúa kaj [[Federico García Lorca]], kio funkciis ekde la aŭtuno 1933 ĝis komenco de 1934.<ref> Matilla Quiza, María Jesús (2012). [https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=818938 «María Lejárraga y el asociacionismo femenino 1900-1936».] ''María Martínez Sierra y la República: ilusión y compromiso. Logroño: II Jornadas sobre María Lejárraga''. ISBN 84-95747-19-7. Konsultita en 18-09-18. </ref>​ En 1933, ŝi estis elektita deputito al la Kongreso de la Respubliko por Granada. Poste ŝi estis hispana delegito en Svisio, Parizo, Berno kaj antaŭ la [[Internacia Organizaĵo de Laboro]]. En 1937 ŝi ekloĝis en [[Nico]]. Je la fino de la [[Hispana Enlanda Milito]] ŝi devis iri al longa [[ekzilo]] tra Francio, Meksiko kaj Argentino, kie ŝi finfine mortis en 1974.<ref name="Arbor" />​ Ŝi revenis en 1948 al verkado post komplika operacio de [[katarakto]] kaj unu jaron post la morto de sia edzo, kiam ŝi jam ne plu povis publikigi laŭ la edzonomo. Ŝi tiam eksubskribis per la [[plumnomo]] María Martínez Sierra, konservante sian propran personan nomon kaj la familinomojn de la edzo kiun ŝi mem helpsi famigi; ŝi devis reklami la aŭtorecon de sia verkaro por ricevi aŭtorrajtojn kiuj laŭ la aranĝoj de Gregorio estis pasantaj al lia filino kun Catalina Bárcena.<ref name="caminos" />​ Lejárraga pere de sia tradukistino Collice Portnoff, sendis en 1951 al [[Walt Disney]] manuskripton de sia rakonto ''Merlín y Viviana'', en kiu ŝi rakontis historion de hundo kiu enamiĝas el koketema katino, serĉante lian intereson por filmo. Post du monatoj Disney resendis ĝin. En 1955 li premierie [[Lady and the Tramp]] en kiu evidentiĝas kelkaj similaĵoj. La nura ŝanĝo estis konverto de la katino en eleganta hundino.<ref name="Pérez" />​ == Verkoj subskribitaj per sia propra nomo == Tiu listo ne inkludas la multajn verkojn publikigitajn laŭ la nomo de ŝia edzo. * ''Cuentos breves'' (1899). * ''La mujer ante la República'' (1931). * ''Una mujer por caminos de España'' (1952). * ''Gregorio y yo'' (1953). * ''Viajes de una gota de agua'' (1954). * ''Fiesta en el Olimpo'' (1960). == Bibliografio == * González Peña, María Luz. ''Música y músicos en la vida de María Lejárraga''. 1a eld, Logroño, Instituto de Estudios Riojanos, 2009. * Guerra de la Vega, Ramón. ''Mujeres de la II República''. Madrid, Ediciones Guerra de la Vega, 2013. ISBN 978-84-88271-34-1 * Martínez Sierra, María. ''Gregorio y yo: medio siglo de colaboración''. Valencia, Pre-textos, 2000. * O’Connor, Patricia W. ''Mito y realidad de una dramaturga española: María Martínez Sierra''. Logroño, Instituto de Estudios Riojanos, 2003. * Rodrigo, Antonina. ''María Lejárraga: una mujer en la sombra''. Madrid, EDAF, 1992. * ''La vida escrita por las mujeres'' Vol.III. Bajo la dirección de Anna Caballé. Barcelona, Editorial Círculo de Lectores, 2003. ISBN 84-226-9865-X * Isabel Lizarraga Vizcarra. ''Luz ajena. El enigma de María Lejárraga'', Sevilla, Renacimiento, 2020. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} === Tekstoj === * Prelegoj de María Lejárraga : ** ''La mujer española ante la república: [http://www.juntadeandalucia.es/institutodelamujer/index.php/areas-tematicas-coeducacion/campana/conferencias-de-maria-lejarraga Libertad]'', ** ''La mujer española ante la república: [http://www.juntadeandalucia.es/institutodelamujer/catalogo/doc/iam/2003/14116335.pdf : Realidad]'' * [https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/1387362.pd Feminismaj artikoloj inter 1931 kaj 1936.] * [http://www.cervantesvirtual.com/obra/dos-cartas-inditas-de-mara-lejrraga-dirigidas-a-gregorio-martnez-sierra-0/ Leteroj de María Lejárraga al Gregorio Martínez Sierra] * [http://hemerotecadigital.bne.es/results.vm?o=&w=%22Mar%C3%ADa+Mart%C3%ADnez+Sierra%22+&f=text&d=creation&d=1931&d=12&d=19&d=19318&d=12&d=31&t=%2Bcreation&l=600&l=700&s=0&lang=es Kunlaboraĵo de 20/12/1931 pri feminismo]. === Dokumentaj filmoj === * [https://www.rtve.es/alacarta/videos/mujeres-en-la-historia/mujeres-historia-maria-lejarraga/838011/ Pri María de la O Lejárraga en la serio ''Mujeres en la historia'' de RTVE] * [https://www.youtube.com/watch?v=HCkLvJlBnlc&feature=youtu.be Dokumenta filmo de Canal Sur] * Documental sonoro de Radio Nacional de España del programa Documentos RNE [http://www.rtve.es/mediateca/audios/20100220/documentos-rne---maria-lejarraga-brillo-sombra---20-02-10/699386.shtml María Lejárraga, brillo en la sombra] 20/02/2010 kaj 01/01/2011. === Retejoj === * [https://web.archive.org/web/20110920060217/http://www.bermemar.com/personaj/marnove.htm María Lejárraga en www.bermemar.com] * [http://books.google.es/books?id=RDmBZhPZu3wC&pg=PA200&lpg=PA200&dq=%22Le+chant+du+Berceau%22+and+%22sierra%22&source=bl&ots=pad3-6XcnB&sig=v39Zx58LDs6COZqWra91W7qhPkU&hl=es&ei=7UR3TfqEMOCqhAf0uoCKBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBYQ6AEwADgK#v=onepage&q=%22Le%20chant%20du%20Berceau%22%20and%20%22sierra%22&f=false ''Mujeres escritoras en la prensa andaluza del siglo XX (1900-1950)''], de Carmen Ramírez Gómez (p. 198) === Aliaj === * [https://web.archive.org/web/20180918231000/http://museoteatro.mcu.es/documentos-y-programas/ficha-de-afiliacion-al-psoe-de-maria-lejarraga/ socialista identigilo] * [https://www.madrid.es/portales/munimadrid/es/Inicio/El-Ayuntamiento/Villaverde/Archivo-de-Villa?vgnextfmt=default&vgnextoid=cd507aefd9b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&vgnextchannel=9f51ca5d5fb96010VgnVCM100000dc0ca8c0RCRD&idCapitulo=10162708 ''Escritoras en Madrid: su huella documental en el Archivo de Villa''] == Notoj == {{Referencoj|2}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Lejárraga, María}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispanaj feministoj]] [[Kategorio:Hispanaj socialistoj]] [[Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo]] [[Kategorio:Generacio de la 27-a]] [[Kategorio:Verkistinoj]] n6av4905pnuqkovobh6zigoojdu0y0v 0 812178 9472223 8579368 2026-09-10T04:18:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472223 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''{{paĝonomo}}''' [gaĵO], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gazsó Alida Dóra''' estas [[Hungario|hungara]] [[kajakisto]], mond[[ĉampiono]]. {{paĝonomo}} naskiĝis la {{daton|18|aprilo|2000}} en [[Budapeŝto]]<!--, ŝi mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == {{paĝonomo}} inter 2006-2022 estis kajakisto en centra sporta lernejo, poste en signifa ĉefurba sportklubo. Ekde sia aĝo 11 ŝi ofte venkis en junularaj [[konkurso]]j. Ŝi estis la unua en mondĉampionumoj en 2019 kaj 2021, krome en eŭropa ĉampionumo en 2021 ŝi venkis individue en distanco 1000 m. Tamen ŝi neniam estis hungara ĉampiono. == Vidu, aŭdu ankaŭ == * [https://www.google.com/search?q=Gazs%C3%B3+Alida+D%C3%B3ra+2000&oq=Gazs%C3%B3+Alida+D%C3%B3ra+2000&aqs=chrome..69i57j33i160.5083j0j4&sourceid=chrome&ie=UTF-8#fpstate=ive&vld=cid:30f1dde3,vid:B7cQ8OZp-bk video] == Fontoj == * [https://tortenelem.kajakkenusport.hu/szemely/gazso-alida-dora/c2b6d6ba-bb99-4091-bf87-feba9d2d6090 hungarlingva biografio kun foto] * [https://jochapress.hu/100099-2/ hungarlingva intervjuo kun foto] * [https://www.szentkiralyi.hu/tehetsegek/gazso-alida-dora/ hungarlingva intervjuo kun video] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211024093428/https://www.szentkiralyi.hu/tehetsegek/gazso-alida-dora/ |date=2021-10-24 }} * [https://profilbaru.com/article/Alida_D%C3%B3ra_Gazs%C3%B3 anglalingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230221041634/https://profilbaru.com/article/Alida_D%C3%B3ra_Gazs%C3%B3 |date=2023-02-21 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gazso Alida Dora}} [[Kategorio:Hungaraj kajakistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj mondĉampionoj]] {{Portalstrio|Biografio}} caxpt65mojpzgshag261kb7rcdg6i8i 0 812640 9472373 8539345 2026-09-10T10:28:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472373 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Anno (nomo)|Anna]] Kárász''' [kArAs], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kárász Anna''' estis [[Hungario|hungara]] [[kajakisto]], olimpiano, olimpika kaj trifoja monda [[ĉampiono]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM2380340/b016e748-ca93-41fb-b567-3faee78d18fa/solr/0/24/1/4/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis la {{daton|20|septembro|1991}} en [[Dunaújváros]]<!--, ŝi mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} ekstudis en [[Scienca Universitato de Szeged]]. Ŝi ricevis ŝtatan [[premio]]n en 2021. === Sporta kariero === {{Paĝonomo}} inter 2002-2010 estis kajakisto en en sia naskiĝurbo, poste en [[Szeged]] ĝis [[2022]]. Ŝi estis hungara ĉampiono 8-foje inter 2011-2018 individue aŭ teame. Ŝi forestis en la [[Somera Olimpiko 2016]] pro [[ŝultro]]doloroj, sed ŝi estis olimpiano en [[Hungario en la Somera Olimpiko 2020]] kun [[ora medalo]] kvarope en distanco 500 m, krome en mondĉampionumoj ŝi estis la unua trifoje en 2014 kaj 2018. Ŝia plej konata [[trejnisto]] estis [[László Kovács (kajakisto)]], ŝiaj oftaj partneroj en kajako estis [[Ninetta Vad]], [[Danuta Kozák]], [[Tamara Csipes]] kaj [[Dóra Bodonyi]]. Ŝi finis sian aktivan sportan karieron en 2022. == Vidu, aŭdu ankaŭ == * [https://www.google.com/search?q=K%C3%A1r%C3%A1sz+Anna+1991&sxsrf=AJOqlzW3mMbi_qVQzyEUNujsBTwu09Jacw:1677399497688&ei=yRX7Y5PZKYzNsAeU341A&start=10&sa=N&ved=2ahUKEwjT4dKJ4LL9AhWMJuwKHZRvAwgQ8tMDegQIBxAE&biw=1366&bih=625&dpr=1#fpstate=ive&vld=cid:d2723be6,vid:B5hyBKosk5c video] == Fontoj == * [https://tortenelem.kajakkenusport.hu/szemely/karasz-anna/80e6af35-0685-4021-876e-70b442ef020f hungarlingva biografio kun foto] * [https://kajakkenusport.hu/orokos-bajnok/karasz-anna hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230226092533/https://kajakkenusport.hu/orokos-bajnok/karasz-anna |date=2023-02-26 }} * [https://magyarnemzet.hu/sport/2022/12/karasz-anna-vegleg-letette-a-lapatot hungarlingva biografio kun foto] * [https://profilbaru.com/article/Anna_K%C3%A1r%C3%A1sz anglalingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230226102540/https://profilbaru.com/article/Anna_K%C3%A1r%C3%A1sz |date=2023-02-26 }} * [https://www.facebook.com/people/K%C3%A1r%C3%A1sz-Anna/100063700772875/ facebook kun fotoj] * [http://www.novotny.hu/kajakhistory_html_files/magyar_bajnokok%20_teljes.pdf hungaraj ĉampionoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Karasz Anna}} [[Kategorio:Hungaraj kajakistoj]] [[Kategorio:Hungaraj olimpianoj]] [[Kategorio:Hungaraj olimpikaj ĉampionoj]] [[Kategorio:Hungaraj mondĉampionoj]] {{Portalstrio|Biografio}} sf9r14tzai7zid7zwxi4bht2mb50nfm 0 812761 9472393 8421778 2026-09-10T10:55:46Z Sj1mor 12103 9472393 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Raffaele''' '''"Raf" VALLONE''' (la [[17-a de februaro|17-an de februaro]] [[1916]] - la [[31-a de oktobro|31-an de oktobro]] [[2002]]) estis [[Italio|itala]] [[futbalisto]] kaj [[Aktoro|kinoaktoro]]. == Vivo == Vallone, kies patro estis [[advokato]], studis [[Jurisprudenco|juron]] en [[Torino]] kaj laboris en la oficejo de sia patro. Li ludis kiel profesia [[futbalisto]] en [[Serio A]] ĉe la [[Torino FC|Torino Futbala Klubo]] kaj gajnis la konkurson [[Coppa Italia]] kun sia teamo en [[1935]]. Li estis nomumita la estro de la kultursekcio de la gazeto [[L’Unità]] de la [[Itala Komunista Partio]] same kiel filmkritikisto por la gazeto [[La Stampa]]. Dum la [[Dua Mondmilito]] li estis membro de la kontraŭfaŝisma komunista rezisto. Li ekis sian filma kariero en [[1942]], kiam li aperis en malgranda rolo en la filmo ''«Noi Vivi»,'' kies intrigo sekvas romanon ''[[We the Living]]'' fare de [[Ayn Rand]]. En [[1949]], reĝisoro Giuseppe de Santis roligis lin en la [[Itala novrealismo|novrealisma]] filmo ''[[Riso amaro]]'' kune kun [[Silvana Mangano]] kaj [[Vittorio Gassman]]. Vallone ankaŭ aperis kun ili en la filmo [[Anna (1951 filmo)|''Anna'']] (1951). Li komencis internacian karieron kaj aperis en dekduoj da filmoj, la plej granda parto de ili en apogaj roloj. En [[1960]] li aperis en la filmo ''[[La Chuchara (filmo)|La Chuchara]]'' kune kun [[Sophia Loren]]. En [[1957]], li aperis en la filmo ''[[La Violatra (filmo)|La Florvendisto]]'' (itale "La Violatra") apud [[Sara Montiel]]. En [[1961]], li aperis en la filmo [[El Cid (filmo)|''El Cid'']] kune kun [[Charlton Heston]] kaj [[Sophia Loren]]. En [[1962]] li rolulis la ĉefrolon de Eddie Carbone en la filmo ''[[A Mirror Over the Bridge (filmo)|A Mirror Over the Bridge]]'' reĝisorita de [[Sidney Lumet]] surbaze de la teatraĵo de [[Arthur Miller]]. Por tiu ĉi rolo li gajnis la [[Premio David di Donatello|Premio David Di Donatello]] por plej bona aktoro. En [[1963]] li aperis en la filmo ''[[The Cardinal (filmo)|The Cardinal]]'' de [[John Huston]]. En [[1966]] li aperis kiel [[Pastoro]] en la filmo ''[[Nevada Smith (filmo)|Nevada Smith]]'' kune kun [[Steve McQueen]]. En [[1990]] li aperis en la filmo ''[[The Godfather Part II|The Godfather Part III]]'' kiel Kardinalo Lamberto. == Filmografio == {{Div col}} * ''[[We the Living (film)|Noi Vivi]]'' (1942) kiel maristo * ''[[Riso amaro]]'' (1949) kiel Marco * ''[[No Peace Under the Olive Tree]]'' (1950) kiel Francesco Dominici * ''[[The White Line (1950 film)|The White Line]]'' (1950) kiel Domenico * ''[[Path of Hope]]'' (1950) kiel Saro Cammarata * ''[[The Crossroads (1951 film)|The Crossroads]]'' (1951) kiel Aldo Marchi * ''[[The Forbidden Christ]]'' (1951) kiel Bruno Baldi * ''[[Anna (1951 film)|Anna]]'' (1951) kiel Andrea * ''[[Rome 11:00]]'' (1952) kiel Carlo * ''[[The Adventures of Mandrin]]'' (1952) kiel Mandrin * ''[[Red Shirts (film)|Red Shirts]]'' (1952) kiel [[Giuseppe Garibaldi]] * ''[[The Eyes Leave a Trace]]'' (1952) kiel Martín Jordán * ''[[Sunday Heroes]]'' (1952) kiel Gino Bardi * ''Carne inquieta'' (1952) kiel Peppe Lamia * ''[[Perdonami!]]'' (1953) kiel Marco Gerace * ''[[Thérèse Raquin (1953 film)|Thérèse Raquin]]'' (1953) kiel Laurent * ''Destini di donne (Destinées)'' (1954) kiel Callias (segmento "Lysistrata") * ''[[The Beach (1954 film)|The Beach]]'' (1954) kiel Silvio, la urbestro de Pontorno * ''{{Interlanguage link multi|Delirio (1954 film)|it|Delirio (film 1954)|lt=Delirio}}'' (1954) kiel Andrea * ''[[Obsession (1954 film)|Obsession]]'' (1954) kiel Aldo Giovanni * ''[[Human Torpedoes]]'' (1954) kiel Commandant Carlo Ferri * ''[[The Sign of Venus]]'' (1955) kiel Ignazio Bolognini * ''[[Andrea Chénier (film)|Andrea Chénier]]'' (1955) kiel Gérard * ''Il segreto di Suor Angela (Le Secret de soeur Angèle)'' (1956) kiel Marcello Maglione * ''L'isola delle capre (Les Possédées)'' (1955) kiel Angelo * ''[[Love (1956 film)|Love]]'' (1956) kiel Andrea Ambaros * ''[[Rose Bernd (1957 film)|Rose Bernd]]'' (1957) kiel Arthur Streckmann * ''[[Guendalina]]'' (1957) kiel Guido Redaelli, padre di Guendalina * ''[[The Violet Seller]]'' (1958) kiel Fernando * ''[[Vengeance (1958 film)|La venganza]]'' (1958) kiel Luis 'El Torcido' * ''La trappola si chiude (Le Piège)'' (1958) kiel Gino Carsone * ''Recours en grâce'' (1960) kiel Mario Di Donati * ''[[Two Women]]'' (1960) kiel Giovanni * ''[[La Garçonnière]]'' (1960) kiel Alberto Fiorini * ''[[El Cid (film)|El Cid]]'' (1961) kiel Count Ordóñez * ''[[A View from the Bridge (film)|A View From the Bridge]]'' (1962) kiel Eddie Carbone * ''[[Phaedra (film)|Phaedra]]'' (1962) kiel Thanos * ''[[The Cardinal]]'' (1963) kiel Kardinalo Quarenghi * ''[[The Secret Invasion]]'' (1964) kiel Roberto Rocca * ''La scoperta dell'America'' (1964) * ''[[Una voglia da morire]]'' (1965) kiel Suo Marito * ''[[Harlow (Paramount film)|Harlow]]'' (1965) kiel Marino Bello * ''[[Nevada Smith]]'' (1966) kiel pastoro Zaccardi * ''[[Se tutte le donne del mondo]]'' (1966) kiel S-ro Ardonian * ''[[The Desperate Ones]]'' (1967) kiel Victor * ''Volver a vivir'' (1967) kiel Luis Rubio * ''[[1001 Nights (1968 film)|1001 Nights]]'' (1968) * ''La Esclava del paraíso'' (1968) kiel Hixxum * ''[[The Italian Job]]'' (1969) kiel Altabani * ''[[The Kremlin Letter]]'' (1970) kiel pupisto * ''[[La morte risale a ieri sera]]'' (1970) kiel Amanzio Berzaghi * ''[[Cannon for Cordoba]]'' (1970) kiel Cordoba * ''[[A Gunfight]]'' (1971) kiel Francisco Álvarez * ''Perché non ci lasciate in pace?'' (1971) * ''[[The Summertime Killer]]'' (1972) kiel Lazzaro Alfredi * ''[[Un tipo con una faccia strana ti cerca per ucciderti]]'' (1973) * ''[[Honor Thy Father]]'' (1973) (TV) kiel Joseph Bonanno * ''[[Catholics (film)|Catholics]]'' (1973) kiel pastoro General * ''[[Simona (film)|Simona]]'' (1974) kiel L'oncle de Marcelle * ''Small Miracle'' (1974) (TV) kiel pastoro Superior * ''La Casa della paura'' (1974) kiel S-ro Dreese * ''[[Rosebud (1975 film)|Rosebud]]'' (1975) kiel George Nikolaos * ''[[That Lucky Touch]]'' (1975) kiel Geneneralo. Peruzzi * ''[[The Human Factor (1975 film)|The Human Factor]]'' (1975) kiel D-ro Lupo * ''Decadenza'' (1975) * ''[[Marco Visconti (TV series)|Marco Visconti]]'' (1975, TV serio) kiel Marco Visconti * ''[[The Other Side of Midnight (film)|The Other Side of Midnight]]'' (1977) kiel Constantin Demeris * ''[[The Devil's Advocate (1977 film)|The Devil's Advocate]]'' (1978) kiel Episkopo Aurelio * ''[[The Greek Tycoon]]'' (1978) kiel Spyros Tomasis * ''[[An Almost Perfect Affair]]'' (1979) kiel Federico 'Freddie' Barone * ''Retour à Marseille'' (1980) kiel Michel - un émigré de retour à Marseille * ''[[Lion of the Desert]]'' (1980) kiel Kolonelo Diodiece * ''Sezona mira u Parizu'' (1981) * ''[[I Remember Nelson]]'' (1982, TV serio) - [[Francesco Caracciolo|Caracciolo]] * ''[[A Time to Die (1983 film)|A Time to Die]]'' (1982) kiel Genco Bari * ''[[The Scarlet and the Black]]'' (1983, TV filmo) kiel pastoro Vittorio * ''[[Christopher Columbus (miniseries)|Christopher Columbus]]'' (1985, TV Mini-serio) kiel José Vizinho * ''[[Power of Evil]]'' (1985) kiel laboratoria direktoro * ''Der Bierkönig'' (1990, TV filmo) kiel Der Baron * ''[[The Godfather Part III]]'' (1990) kiel Kardinalo Lamberto * ''[[A Season of Giants]]'' (1990, TV filmo) kiel Hispana Ambasadoro * ''Julianus barát I'' (1991) kiel ĉefepiskopo Ugrin * ''Julianus barát II'' (1991) kiel ĉefepiskopo Ugrin * ''Julianus barát III'' (1991) kiel ĉefepiskopo Ugrin * ''The First Circle'' (1991, TV filmo) kiel Pyotr Makaraguine * ''Mit dem Herzen einer Mutter'' (1992, TV filmo) kiel Federico De' Conti * ''Toni'' (1999) kiel Le vieux / La maljunulo * ''Vino santo'' (2000, TV filmo) kiel Nonno (lia lasta rolo en filmo) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb nomo|0885203}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vallone, Raf}} [[Kategorio:Italaj aktoroj]] [[Kategorio:Italaj futbalistoj]] [[Kategorio:Italaj komunistoj]] [[Kategorio:Italaj rezistantoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 2002]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1916]] 8tahg8wg7gro7zs16bi1pubueosqv3g 0 816523 9472241 8732273 2026-09-10T05:34:24Z Sj1mor 12103 9472241 wikitext text/x-wiki {{Informkesto popolkanto|dato=2018|temo=[[Laborista movado]], [[socia movado]]|xnomo=On est là !|enomo=Ni estas tie!|lingvo=[[franca]]|kreisto=?|tradukisto=Neniu}} '''Ni estas tie!''' estas franca popolkanto uzita, kun la melodio (iom modifiita) de [[Che sarà|''Che sarà'']] ([[:it:Che_sarà|it]]), en la sociaj movadoj kaj popularigita en [[2018]] dum la [[Movado de la Flavveŝtuloj|movado de la flavveŝtuloj]]. Origine kanto de futbalfanoj, ĝi poste iĝas ribela [[ario]] kontraŭ la politiko de la [[Prezidanto de la Respubliko (Francio)|prezidento de la Respubliko]] [[Emmanuel Macron]]. Ĝi estas ofte kantata en manifestacioj kun paroloj foje ŝanĝantaj okaze de la cirkonstancoj<ref name=":0">"[https://www.bfmtv.com/societe/on-est-la-on-est-la-d-ou-vient-cet-hymne-entonne-dans-toutes-les-manifestations_AN-202001240090.html "On est là ! On est là" : d'où vient cet hymne entonné dans toutes les manifestations ?]", ''BFMTV'', la 24-an de januaro 2020</ref>. == Melodio kaj paroloj == La vortumado de la kanto evoluis ekde la apero. Ne ekzistas universala versio, la postuloj povantaj ŝanĝi laŭ la movadoj kaj tio kreas grandan diversecon da eblaj paroloj. Tamen, la plej ofta versio estas la jena<ref name=":1">"[https://www.liberation.fr/france/2019/12/13/d-ou-vient-on-est-la-le-chant-des-gilets-jaunes_1769160/ D’où vient «On est là», le chant des gilets jaunes ?]", ''Libération'', la 13-an de decembro 2019</ref>: "{{Citaĵo | teksto = Oni estas tie! (ree) Eĉ se Macron ne volas, ni estas tie! Por la honoro de la laboristoj kaj por plibona mondo, eĉ se Macron ne tion volas, ni estas tie! | originala teksto = On est là ! (bis) Même si Macron le veut pas, nous on est là ! Pour l’honneur des travailleurs et pour un monde meilleur, même si Macron le veut pas, nous on est là ! }}Ankaŭ inigita versio ekzistas<ref>"[https://www.liberation.fr/economie/social/en-direct-greve-du-7-fevrier-suivez-la-troisieme-journee-de-mobilisation-contre-la-reforme-des-retraites-20230207_25RXZFOYVBBQ5E65MCEBMXRSEM/ Réforme des retraites : revivez la troisième journée de mobilisation]", ''Libération'', la 7-an de februaro 2023</ref>:{{Citaĵo | teksto = Por la honoro de la laboristinoj kaj por mirinda vivo, ni estas tie. }}La melodio venas el la rekantaĵo, iomete modifiita, de la itala kanto ''[[Che sarà]]'' ("kio okazos") okaz, konata en Francio en la versio de [[Mike Brant]] ''[[Qui saura]]'' ("kiu scios"<ref>Théophile Bonjour, "[https://journals.openedition.org/gc/12696 Quand la foule chante "On est là !"]", ''Géographie et cultures'', <abbr>n^o</abbr> 111,‎ la 1-an de septembro 2019, <abbr>p.</abbr> 99–121</ref>). == Historio == La kanto, kun malsamaj paroloj, estis origine kantata de futbalfanoj. Septembre de 2017, nova versio estis kantata dum manifestacio kontraŭ reformo kiu celas modifi la Laborkodon. Poste, en junio 2018, alia versio estis kantata de manifestaciantoj kontraŭ fervoja reformo, en la [[Lyon-Part-Dieu (stacidomo)|stacidomo Lyon-Part-Dieu]] (« ''Pour l’honneur des cheminots et l’avenir de nos marmots, nous on est là ! ''» - "por la honoro de la fervojistoj kaj la estonto de niaj knaboj, ni estas tie!")<ref>"[https://www.fakirpresse.info/on-est-la-la-genese "On est là !", la genèse]", ''Fakir'', februare de 2020</ref>. Aŭtune de 2018, la nuna versio aperis kuntekste de la [[Movado de la Flavveŝtuloj|movado de la flavveŝtuloj]]. Ĝi poste estis uzata en la [[n:Striko_en_Francio_pro_pensia_reformado|socia movado de 2019-2020 kontraŭ pensia reformado]]<ref>"[https://www.lepoint.fr/politique/sur-les-champs-elysees-des-ballons-jaunes-et-des-sifflets-pour-macron-14-07-2019-2324481_20.php Sur les Champs-Elysées, des ballons jaunes et des sifflets pour Macron]", ''Le Point'', la 14-an de julio 2019</ref><ref>"[https://www.lematin.ch/story/meme-si-macron-ne-le-veut-pas-nous-on-est-la-702285586707 «Même si Macron ne le veut pas, nous on est là!»]", ''Le Matin'', la 6-an de februaro 2020</ref>. Februare de 2018, la kanto estis uzata de la parlamentanoj de la [[NUPES]] en la Nacia Asembleo dum malsamaj momentoj okaze de la debato rilate al la pensia reformo proponita de la registaro de [[Élisabeth Borne]]<ref>"[https://www.bfmtv.com/politique/la-france-insoumise/on-est-la-on-est-la-des-deputes-entonnent-un-chant-des-gilets-jaunes-a-l-assemblee_VN-202302150071.html "On est là, on est là...": des députés entonnent un chant des gilets jaunes à l'Assemblée]", ''BFMTV'', la 15-an de februaro 2023</ref>. == Signifo == En ''Libération'' decembre de 2019, la historiistino Clyde Marlo-Plumauzille, kiu estas esploristo por la [[Nacia centrejo pri scienca esploro]], komparis la kanton ''Ni estas tie!'' al aliaj famaj popularaj kantoj dum la historio, kiel la kanto de la [[Franca revolucio de 1789|franca revolucio]] ''Ah ! ça ira'', ''Le Temps des cerises'' rilate al la [[Pariza Komunumo (1871)|Pariza Komunumo de 1871]], ''[[La kanto de la samideanoj|Le Chant des partisans]]'' (La kanto de la samideanoj), aŭ la ''Hymne du MLF'' (feminisma kanto de la [[Movado Por la liberigo de la Virinoj|Movado Por la Liberigo de la Virinoj]] kiu aktivis en la 1970-jaroj). Laŭ ŝi, tiu kanto ebligas "grupiĝi kaj aserti komunan identecon, ion pli grandan ol sin". Marlo-Plumauzille ankaŭ notas la "gajan aspekton" kaj la "pozitivan tonalon" de la kanto, ligitan al ties sporta deveno, festa kaj popola, kiu "malpravigas la kliŝon de "socia grumblo" uzatan per multaj amaskomunikilaj vidpunktoj por priskribi popolajn manifestaciojn". ''Ni estas tie!'' tiel estus la esprimo de "batalo por la agnosko de ĉiuj kiuj estas ekskluzivitaj kaj sub la reganta politika mondo, kaj por malferma aspiro pri "plibona mondo" por remirigi la horizonton de la eblecoj"<ref>"[https://www.liberation.fr/debats/2019/12/18/meme-si-macron-ne-le-veut-pas-nous-on-est-la_1769981/ «Même si Macron ne le veut pas, nous, on est là !»]", ''Libération'', la 18-an de decembro 2019.</ref>. [[Anasse Kazib]], sindikatisto kaj trockiisma aktivulo, intervjuita de ''Libération'' decembre de 2019, substrekis ke la referenco al la honoro de la [[Laboristo|laboristoj]] en la plej populara versio ebligas "montri ke estis amaso da laboristoj ene de la flavveŝtuloj kiuj ne estas ekstremdekstraj"<ref name=":1" />. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Franca kanzono]] [[Kategorio:Protestaj kantoj]] [[Kategorio:Politikaj kantoj]] [[Kategorio:Laborista movado]] 34im5jisim5v6q053iaxt48vdkb6ghx 0 820920 9472293 9177597 2026-09-10T06:26:11Z Sj1mor 12103 9472293 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''Amores perros''''' (''Hundecaj amoj'') estas meksika [[drama filmo]] de 2000, reĝisorita de [[Alejandro González Iñárritu]] kaj stelulita de [[Gael García Bernal]], Emilio Echevarría, Goya Toledo kaj Álvaro Guerrero, inter aliaj. La filmo premieris en la [[Festivalo de Cannes]] kaj ricevis la Grandan Premion de la Semajno de la Kritikaro kaj estis nomumita al [[Premio de la Akademio]] al la plej bonkvalita filmo neanglalingva en 2000. Ĝi estis kunverkita kun Guillermo Arriaga. Kun [[21 gramoj]] kaj [[Babel]], ĝi formas la "Trilogion de la morto"<ref> Borreye, Orla Juliette. [https://web.archive.org/web/20180912182121/http://widescreenjournal.org/index.php/journal/article/view/60/99 «The Significance Of The Queer And The Dog In Alejandro González Iñárritu’s Amores Perros (2000): A Masculinity At War».] Wide Screen (en angla). Arkivita el la originalo la 12an de septembro 2018. Konsultota la 3an de septembro 2018. </ref> kaj famigis internacie la karieron de ĝia protagonisto, nome la aktoro Gael García Bernal. La tri filmoj estas bazitaj sur kelkaj subrakontoj kiuj kuniĝas en sama okazaĵo. La filmo sukcesis kaj kritike kaj komerce kaj enspezigis totalon de 95 milionojn da meksikaj pesoj, iĝante tial la kvina meksika filmo plej bilervenda siamomente. Akirinte dek unu premiojn Ariel kaj unu nomumon al [[Akademia premio por la plej bona fremdlingva filmo|Oskar-premio]] post 25 jaroj de foresto de la meksika kino en [[Akademia premio por la plej bona fremdlingva filmo|tiu kategorio]], ''Amores perros'' iĝis mejloŝtono por sialanda kinarto.<ref> Gutiérrez, Dante (27an de aŭgusto 2018). [carga.laizquierdadiario.com/Amores-perros-hito-del-cine-mexicano-y-en-la-carrera-de-Gonzalez-Inarritu «Amores perros: hito del cine mexicano y en la carrera de Gónzalez Iñárritu».] La Izquierda Diario. Konsultita la 3an de septembro 2018. </ref>​ == Intrigo == {{Intrigo}} La fimo dividiĝas en tri subrakontoj kies roluloj nek konas unuj aliajn nek interagadas, sed iam en pinta okazaĵo koincidas ĉe [[trafikakcidento]]. La filmo startas kiam du junuloj fuĝas kun vundita hundo el kamioneto kies veturantoj intencas mortigi ilin. Tiukadre okazas la kolizio. === Octavio kaj Susana === Susana (Vanessa Bauche) estas juna studentino kiu gravediĝis el Ramiro (Marco Pérez), la frato de Octavio ([[Gael García Bernal]]), kiu kreskas sian filon ĉe la fianĉo. Kofi, la hundo de Octavio, fuĝas el la domo kaj estas kaptita de la bando de Jarocho (Gustavo Sánchez Parra), kiu dediĉas sin al eksterleĝecaj [[hundobatalo]]j. Kofi mortigas la hundon de Jarocho, kiu iĝas malamiko de Octavio. Octavio, enamiĝinta de Susana dezirus foriri kun ŝi kaj ŝia filo, ekakiras monon tiucele per vetoj ĉe hundobatalo de Kofi. Dum iu batalo, Kofi, kiu venkas kiel ĉiam, estas pafita de Jarocho kaj Octavio ponardas lin ventre. La bando persekutas ilin, kio rezultas en la menciita aŭtakcidento, en kiu Octavio serioza vundiĝas kaj lia amiko mortas. Ramiro siaflanke, dediĉas sin al ŝtelado, ĝis iam dum atako al banko iu policano pafas al Ramiro, kiu tuj mortas. Dum la funebro de Ramiro, Octavio petas lastfoje al Susana foriro kun li, sed ŝi ne montriĝas preta. En la busstacio, Octavio komprenas, ke ŝi ne venos kun ŝi, kaj li malaperas seniluziiĝinta kaj ege trista. === Daniel kaj Valeria === En la dua historio de la filmo. Daniel (Álvaro Guerrero), estas gazetestro kiu perfidas sian edzinon kun la bela Valeria ([[Goya Toledo]]), hispana ĵurnalistino kaj modelo de reklamaĵoj, kiu ege amas sian hundon, Richie. Daniel abandonas sian familion por ekvivi kun Valeria en ĵus aĉetita loĝejo, ĝuste antaŭ enorma reklamaĵo kiu montras ŝin kiel bela modelo. Por celebri tion, Daniel preparas vespermanĝon kaj Valeria iras aĉeti vinbotelon. Tiukadre ŝi kolizias kun alia aŭto (Octavio). Valeria grave vundiĝas ĉe la kruro, kio trudas ŝin provizore al [[rulseĝo]] kun helpaparato ĉe la kruro. Sekvatage, Richie falas en truon de la planko, kiun Valeria mem rompis en la nova ligna planko de la loĝejo, kaj la hundo restas kaptita ie sub la planko; Valeria ne kapablas elirigi ĝin pro sia kripleco, konstatas, ke ŝi dumlonge ne kapablos denove labori kiel modelo kaj sentas sin kaptita de la soleco en la nova loĝejo, kie la hundo plue ne aperas. Ŝi diskutas kun Daniel kaj iam Valeria enfermiĝas en sia ĉambro, kie Daniel post iom da tempo trovas ŝin senkonscia pro kio ŝi estas denove hospitaligita. Oni devas fakte amputi sian kruron pro [[gangreno]] okazigita per [[trombozo]] generita per la klopodoj faritaj por elirigi Richie. Daniel, malesperas kaj reveninta al la loĝejo, baraktas por elirigi finfine la hundon el la planko. Profunde deprimita, Valeria revenas hejmen sur rulseĝo portita de Daniel. Trafenestre ŝi vidas, ke la reklamaĵo kun sia foto jam malaperis kaj komprenas, ke ŝi unukrura ne povos reveni al sia profesio. === El Chivo kaj Maru === El Chivo (Emilio Echevarría) estas eksprofesoro universitata kiu iĝis gerilano kaj abandonis sian familion kiam lia filino Maru estis du-jaraĝa. En la [[1970-aj jaroj]], li aktivulis urbogerile kaj estis enkarcerigita por du dek jaroj, post kio li loĝas en abandonita ruina loĝejo kun multaj surstrataj hundoj, eltenante sin el rubujoj kaj laboranta por mafiuloj. Tiukadre li ricevas komision de negocisto Gustavo Garfias (Rodrigo Murray) murdi lian negocpartneron kaj [[duonfrato]], Luis Miranda Solares (Jorge Salinas). Dum kelkaj tagoj, El Chivo sekvas la predon kaj kiam li estas tuj murdinta, okazas la jam menciita trafikakcidento inter la vehikloj de Valeria kaj de Octavio. Tiukadre, li ŝtelas la monoj de tiu kaj kunportas la vunditan hundon hejmen. El Chivo ekkonas ĵurnale la morton de sia eksedzino kaj patrino de sia filino; li en la tombeja [[funebro]] demalproksime rigardas sian filinon, al kiu li neniam alproksimiĝas. Reveninte hejmen, li terurigita vidas, ke Kofi estis mortiginta ĉiujn liajn hundojn. Kolera, El Chivo estas mortiginta la hundon, sed antaŭ pafi li konstatas, ke la hundo faras kiel li mem, murdista kaj eksbatalanto, pro kio li decidas ŝanĝi sian vivon. Finfine, li kidnapas Luis Miranda anstataŭ rekte murdi lin, kaj hejme li pridemandas lin, kiu mem konfesas, ke ja multaj homoj dezirus mortigi lin. El Chivo alvokas Gustavo, la mendinto de la morto de Luis, por ricevi la pagon de la cetero de la promesita mono. Sed El Chivo kidnapas ankaŭ lin, kaj komprenigas ambaŭ, ke ili faras maldecajn vivojn. Sekvatage, li purigas, razas kaj vestas sin per la riĉaj vestaĵoj de ambaŭ, kaj abandonas ili lasante intermeze la pafilon, por ke ili rekte «solvu siajn personajn problemojn». Siavice, El Chivo kaŝe eniras ĉe sia filino, lasas tien la kolektitan monon, kaj lasas telefonan mesaĝon al ŝi, ke li pentas pro sia iama vivo kaj eble li serĉos sin kiam kuraĝiĝu. La filmo finiĝas kiam El Chivo (Martín) kaj Negro (Kofi) iras al horizonto en tereno ĉirkaŭurba, en soleco same kiel la protagonistoj de la aliaj du rakontoj (sed supozeble kun intenco iniciati novan vivon). {{Intrigofino}} == Geaktoraro kaj roluloj == {{Div col|cols = 3}} * [[Gael García Bernal]] kiel Octavio * Adriana Barraza kiel patrino de Octavio * Emilio Echevarría kiel El Chivo * [[Goya Toledo]] kiel Valeria Amaya * Vanessa Bauche kiel Susana * Marco Pérez kiel Ramiro * Humberto Busto kiel Jorge * Álvaro Guerrero kiel Daniel * Jorge Salinas kiel Luis Miranda Solares * Rodrigo Murray kiel Gustavo Miranda Garfias * Gustavo Sánchez kiel Jarocho * Gerardo Campbell kiel Mauricio * Rosa María Bianchi kiel onklino Luisa * Dunia Saldívar kiel patrino de Susana * Diego Bertoldi kiel Leonardo * Lourdes Echevarría kiel Maru * Laura Almela kiel Julieta * Ricardo Dalmacci kiel Andrés Salgado * Dagoberto Gama kiel Álvaro {{Div col end}} == Komentoj == La titolo ''Amores perros'' estas [[vortoludo]] kun la konotacia negativa signifo de la vorto "perro" ([[hundo]]) en la hispana. Krom la ĝenerala signifo (ja hundoj aperas elstare en la tri rakontoj), ofte oni uzas la vorton por indiki grandan malbonaĵon, ekzemple ĉe "un tiempo de perros" (hundeca veteraĉo) aŭ "una vida de perros" (hundeca vivaĉo), aludante tiel al malfeliĉa disvolviĝo kaj ĉefe fina rezulto de ĉiuj el la tri rakontoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20050123222635/http://golemproducciones.com/industria/distribucionenmexico.htm Kindistribuanto en Meksiko World Film Magic U.S.A ]. * [https://web.archive.org/web/20080327235532/http://www.ahafilm.info/movies/moviereviews.phtml?fid=22 ¿Crueldad? American Humane Association recenzas Amores Perros] (en angla) * [http://sic.conaculta.gob.mx/ficha.php?table=produccion_cine&table_id=3638&estado_id=9&municipio_id=15 Datumbazo de la ''Sistema de Información Cultural'' de la CONACULTA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304070232/http://sic.conaculta.gob.mx/ficha.php?table=produccion_cine&table_id=3638&estado_id=9&municipio_id=15 |date=2016-03-04 }} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Amores perros|revizio=150634708}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanlingvaj filmoj]] [[Kategorio:Meksikaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2000]] [[Kategorio:Dramaj filmoj]] [[Kategorio:Trileraj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj pri hundoj]] [[Kategorio:Filmoj pri geedzeco]] pjkc8axxholhm7hkjsiluln4c0d2fba 0 822842 9472396 9213354 2026-09-10T10:59:04Z Sj1mor 12103 9472396 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Tony_Williams1.jpg|eta|Tony Williams en [[Half Moon Bay (Kalifornio)|Half Moon Bay]], Kalifornio, 1986.]]'''Tony''' '''Williams''' (la [[12-a de decembro|12-an de decembro]] [[1945]] - la [[23-a de februaro|23-an de februaro]] [[1997]]) estis grava kaj influa usona [[ĵazo|ĵaza]] [[drumisto]]. Li estas konsiderita unu el la plej gravaj tamburistoj kiuj ludis en la [[1960-aj jaroj]] kaj elstara figuro en la mondo de [[Fuzio (muzikĝenro)|fuzio]]. Williams trarompis en la grupo de [[Trumpeto|trumpetisto]] [[Miles Davis]] kiam li estis nur 17-jaraĝa. == Vivo == Williams estis naskita en [[Ĉikago]] kaj kreskis en [[Bostono]]. Li komencis ludi en juna aĝo, kiam lia instruisto estis tamburisto Alan Dawson. Li komencis ludi profesie en la aĝo de 13 kun saksofonisto Sam Rivers. Jackie McClain aŭdis Williams kiam li estis 16-jaraĝa kaj estis imponita de lia ludado. === Kun Miles Davis === 17-jaraĝa Williams atingis eminentecon kiam li komencis ludi kiel la regula tamburisto por Miles Davis. La kunmetaĵo de la grupo de Davis en kiu Williams ludis kutime estas nomita la "Dua Granda Kvin de Miles Davis", kaj [[Ron Carter]] ludis kun li sur [[kontrabaso]], [[Herbie Hancock]] sur [[piano]] kaj [[Wayne Shorter]] sur [[Saksofono|tenorsaksofono]]. Davis atestis en sia [[aŭtobiografio]] ke Williams estis "la centro ĉirkaŭ kiu la sono rondiris." La ludado de Williams estis noviga kaj kreiva, ĝi povas esti alkroĉita al la fluo de tamburistoj kiel ekzemple [[Max Roach]] kaj [[Art Blakey]], kiuj transformis la rolon de la [[ritmosekcio]] en la uzo de [[plurritmaro]]j kaj tempoŝanĝoj. Klara karakterizaĵo de la ludado de Williams de tiu periodo estas lia ampleksa improvizo, kaj lia stilo kiu ne aliĝas al la normaj ritmopadronoj sed ankaŭ improvizas dum la akompano. En la sama tempo kiel laborado kun Davis, li surbendigis sian unuan albumon kiel la gvidanto, la albumo estis nomita "Life Time". Tiu ĉi albumo ne devus esti konfuzita kun la grupo de la tamburisto kiu estis kreita nur kelkajn jarojn poste). === Lifetime === En [[1969]] li fondis la Tony Williams Lifetime Trio (The Tony Williams Lifetime Trio) kune kun [[gitaristo]], [[Elektra gitaro|elektrgitaristo]] [[John McLaughlin]], kaj [[Hammond-orgeno|Hammond-orgenisto]] Larry Young. La triopo publikigis sian unuan albumon ĉi-jare, duoblan albumon nomitan "Emergency!" kiu estis mejloŝtono en la mondo de fandado. La grupo kombinas ĵazon kun [[Rok-muziko|roko]] kaj [[ritmenbluso]]. La albumo ne estis bone ricevita fare de la ĵazkomunumo. La grupo dissolvis kun la foriro de McLaughlin, post surbendigado de pluraj albumoj. En [[1975]], Williams revenis kaj fondis novan grupon kun simila nomo kune kun kontrabasisto Tony Newton kaj [[pianisto]] Alan Paskawa, kaj ankaŭ en tiu grupo estis [[Angloj|angla]] [[gitaristo]], Alan Holdsouth. Ĉi tiu grupo estis malpli produktiva ol la unua, kaj surbendigis nur du albumojn, ambaŭ ĉe la diskokompanio [[Columbia Records]]. === V.S.O.P. === Meze de [[1976]] li revenis por ludi kun homoj, kiujn li renkontis ĉe Davis, pianisto Herbie Hancock, kontrabasisto Ron Carter kaj saksofonisto Vin Shorter. Davis, kiu ankaŭ laŭsupoze aliĝis al la grupo, bedaŭris ĝin finfine kaj estis anstataŭigita per [[trumpetisto]] [[Freddie Hubbard]], kiu konis Shorter de sia tempo kune en la [[Jazz Messengers]]. La albumo estis publikigita sub la nomo VSOP (la akronimo de la angla frazo "Very Special One Time Performance") kaj estis tre sukcesa. Male al kion ilia nomo implicas, ili daŭre prezentis kaj publikigis albumojn de vivaj prezentoj sub la sama nomo. === Fino de kariero === Williams daŭre instruis muzikon, prezenti, kaj registri en la Golfregiono en [[Kalifornio]]. Li fondis siajn proprajn grupojn kiuj ludis dum la [[1980-aj jaroj|okdekaj]] kaj [[1990-aj jaroj|naŭdekaj]] plejparte muzikon kiun li komponis. Li ankaŭ daŭre estis serĉata tamburisto ludanta kun diversaj muzikistoj, en ĉiuj stiloj, ĉefe [[Rok-muziko|roko]] kaj ĵazo. == Diskaro == === Kiel gvidanto/kun-gvidanto === {{Div col}} {{Div col end}} * ''Life Time'' ([[Blue Note Records|Blue Note]], 1964) * ''Spring'' (Blue Note, 1966) – registrita en 1965 * ''Emergency!'' ([[Verve Records|Verve]], 1969) * ''Turn It Over'' (Verve, 1970) * ''Ego'' (Polydor, 1971) * ''The Old Bum's Rush'' (Polydor, 1972) * ''Believe It'' (Columbia, 1975) * ''Million Dollar Legs'' (Columbia, 1976) * ''The Joy of Flying'' (Columbia, 1979) * ''Play or Die'' kun [[Tom Grant (jazz musician)|Tom Grant]] kun [[Patrick O'Hearn]] (P.S. Productions, 1980)<ref name=Discogs>{{Cite web|url=http://www.discogs.com/Tony-Williams-Play-Or-Die/release/1381514|title=Tony Williams* – ''Play or Die'' (Vinyl, LP, Album)|publisher=Discogs.com|access-date=June 28, 2017}}</ref> * ''Foreign Intrigue'' (Blue Note, 1985) * ''Civilization'' (Blue Note, 1987) – registrita en 1986 * ''Angel Street'' (Blue Note, 1988) * ''Native Heart'' (Blue Note, 1990) – registrita en 1989 * ''The Story of Neptune'' (Blue Note, 1992) – registrita en 1991 * ''Tokyo Live'' (Blue Note, 1993)[2CD] – live registrita en 1992 * ''A Tribute to Miles'' kun [[Herbie Hancock]], [[Wayne Shorter]], [[Ron Carter]], [[Wallace Roney]] ([[Qwest Records|Qwest]]/[[Reprise Records|Reprise]]/[[Warner Bros. Records|Warner Bros.]], 1994) * ''Wilderness'' (Ark 21, 1996) – registrita en 1995 * ''Young at Heart'' (Columbia, 1996) '''Kompilaĵo''' * ''Lifetime: The Collection'' (Columbia, 1992)[2CD] – combined ''[[Believe It (album)|Believe It]]'' (1975) kun ''[[Million Dollar Legs (album)|Million Dollar Legs]]'' (1976) '''Postmorto''' * ''Live at The Village Gate'' (Hi Hat, 2017) – live registrita en 1976 * ''Live Tokyo 1978'' (Hi Hat, 2018) – live registrita en 1978 === Kiel muzikbando === '''The Great Jazz Trio''' Kun [[Hank Jones]] kun [[Ron Carter]] * ''I'm Old Fashioned'' (East Wind, 1976) kun [[Sadao Watanabe (musician)|Sadao Watanabe]] * ''Love for Sale'' (East Wind, 1976) * ''The Great Jazz Trio at the Village Vanguard'' (East Wind, 1977) * ''The Great Jazz Trio at the Village Vanguard Vol. 2'' (East Wind, 1977) * ''Kindness Joy Love & Happiness'' (East Wind, 1977) * ''Bird of Paradise'' (Flying Disk, 1977) kun Sadao Watanabe * ''Milestones'' (East Wind, 1978) * ''New Wine in Old Bottles'' (East Wind, 1978) kun [[Jackie McLean]] * ''Direct from L.A.'' (East Wind, 1978) * ''Carnaval'' ([[Galaxy Records|Galaxy]], 1978) kun Sadao Watanabe * ''The Great Tokyo Meeting'' (East Wind, 1978) * ''The Great Jazz Trio at the Village Vanguard Again'' (East Wind, 2000) – registrita en 1977. postmorta eldono. '''[[Trio of Doom]]''' Kun [[Jaco Pastorius]] kun [[John McLaughlin (musician)|John McLaughlin]] * ''Trio of Doom'' (Columbia Legacy, 2007) – registrita en 1979. postmorta eldono. '''[[Arcana (American band)|Arcana]]''' Kun [[Derek Bailey (guitarist)|Derek Bailey]] kun [[Bill Laswell]] * ''The Last Wave'' ([[DIW Records|DIW]], 1996) – registrita en 1995 * ''Arc of the Testimony'' also kun [[Pharoah Sanders]] (Axiom/[[Island Records|Island]], 1997) – postmorta eldono === Kiel kunmuzikisto === {{Div col}} {{Div col end}}'''Kun [[Chet Baker]]''' * ''You Can't Go Home Again'' (Horizon, 1977) * ''Chet Baker / Wolfgang Lackerschmid'' (Sandra Music Productions, 1980) kun [[Wolfgang Lackerschmid]] – registrita en 1979 * ''The Best Thing for You'' (A&M, 1989) – registrita en 1977 '''Kun [[Ron Carter]]''' * ''Third Plane'' (Milestone, 1978) * ''1 + 3'' (JVC, 1979) – live registrita en 1978 * ''Parade'' (Milestone, 1980) – registrita en 1979 * ''Carnaval'' (Galaxy, 1983) – live registrita en 1978 * ''Etudes'' (Elektra/Musician, 1983) – registrita en 1982 '''Kun [[Miles Davis]]''' * ''Seven Steps to Heaven'' ([[Columbia Records|Columbia]], 1963) * ''Miles Davis in Europe'' (Columbia, 1963) * ''Four & More'' (Columbia, 1964) * ''My Funny Valentine'' (Columbia, 1964) * ''Miles in Berlin'' (CBS, 1964) * ''E.S.P.'' (Columbia, 1965) * ''Miles Smiles'' (Columbia, 1966) * ''Sorcerer'' (Columbia, 1967) * ''Nefertiti'' (Columbia, 1967) * ''Miles in the Sky'' (Columbia, 1968) * ''Filles de Kilimanjaro'' (Columbia, 1968) * ''Miles in Tokyo'' (CBS/Sony, 1969) – registrita en 1964 * ''In a Silent Way'' (Columbia, 1969) * ''Water Babies'' (Columbia, 1976) – registrita en 1967-68 * ''Circle in the Round'' (Columbia, 1979) – registrita en 1967-68 * ''Directions'' (Columbia, 1981) – registrita en 1967-68 * ''The Complete Live at the Plugged Nickel 1965'' (Columbia Legacy, 1995) – registrita en 1965 * ''Miles Davis & Gil Evans: The Complete Columbia Studio Recordings''&nbsp;– four takes of "Falling Water" (Columbia Legacy, 1996) – registrita en 1968 * ''Live in Europe 1967: The [[Bootlega registrado|Bootleg]] Series Vol. 1'' (Columbia Legacy, 2012) * ''Miles Davis at Newport 1955-1975: The Bootleg Series Vol. 4'' (Columbia Legacy, 2015) '''Kun [[Tommy Flanagan]]''' * ''The Master Trio'' (Baybridge, 1983) * ''Blues in the Closet'' (Baybridge, 1983) '''Kun [[Herbie Hancock]]''' * ''My Point of View'' (Blue Note, 1963) * ''Empyrean Isles'' (Blue Note, 1964) * ''Maiden Voyage'' (Blue Note, 1965) * ''V.S.O.P.'' (Columbia, 1977) – registrita en 1976 * ''V.S.O.P.: The Quintet'' (Columbia, 1977) * ''V.S.O.P.: Tempest in the Colosseum'' (CBS/Sony, 1977) * ''Herbie Hancock Trio'' (CBS/Sony, 1977) * ''Sunlight'' (Columbia, 1978) * ''V.S.O.P.: Live Under the Sky'' (CBS/Sony, 1979) * ''Mr. Hands'' (Columbia, 1980) * ''Herbie Hancock Trio'' (Columbia, 1982) – registrita en 1981 * ''Quartet'' (CBS/Sony, 1982) * ''One Night kun Blue Note Preserved'' (Blue Note, 1985) * ''Round Midnight'' (Columbia, 1986) – registrita en 1985 * ''Future 2 Future'' (Transparent Music, 2001) '''Kun [[Jackie McLean]]''' * ''One Step Beyond'' (Blue Note, 1964) – registrita en 1963 * ''Vertigo'' (Blue Note, 1980) – registrita en 1959-63 '''Kun [[Grachan Moncur III]]''' * ''Evolution'' (Blue Note, 1964) – registrita en 1963 * ''Some Other Stuff'' (Blue Note, 1965) – registrita en 1964 '''Kun [[Sonny Rollins]]''' * ''Easy Living'' (Milestone, 1977) * ''Don't Stop the Carnival'' (Milestone, 1978) * ''No Problem'' (Milestone, 1981) '''Kun [[McCoy Tyner]]''' * ''Supertrios'' (Milestone, 1977) * ''Passion Dance (Milestone, 1978)'' * ''Counterpoints'' (Milestone, 2004) – registrita en 1978 '''Kun aliaj''' * [[Geri Allen]], ''Twenty One'' (Blue Note, 1994) * [[George Cables]], ''Phantom of the City'' (nuntempa (angla Contemporary), 1985) * [[Stanley Clarke]], ''Stanley Clarke'' (Nemperor, 1974) * [[Eric Dolphy]], ''Out to Lunch!'' (Blue Note, 1964) * [[Kenny Dorham]], ''Una Mas'' (Blue Note, 1963) * [[Gil Evans]], ''There Comes a Time'' (RCA, 1976) – registrita en 1975 * [[Hal Galper]], ''Now Hear This'' (Enja, 1977) * [[Stan Getz]], ''Captain Marvel'' (Columbia, 1972) * [[Dexter Gordon]], ''The Other Side of Round Midnight'' (Blue Note, 1986) – registrita en 1985 * [[Jonas Hellborg]] kun la [[Soldier String Quartet]], ''The Word'' (Axiom, 1991) * [[Joe Henderson]], ''Relaxin' at Camarillo'' (nuntempa (angla Contemporary), 1981) – registrita en 1979 * [[Andrew Hill]], ''Point of Departure'' (Blue Note, 1965) – registrita en 1964 * [[Terumasa Hino]], ''May Dance'' (Flying Disk, 1977) * [[Allan Holdsworth]], ''Atavachron''&nbsp;– Looking Glass (Enigma, 1986) * [[Charles Lloyd]], ''Of Course, Of Course'' (Columbia, 1965) * [[Michael Mantler]], ''Movies'' (Watt, 1978) * [[Ray Manzarek]], ''The Golden Scarab'' (Mercury, 1973) * [[Branford Marsalis]], ''Renaissance'' (Columbia, 1987) * [[Wynton Marsalis]], ''Wynton Marsalis'' (Columbia, 1981) * [[John McLaughlin]], ''Electric Guitarist'' (Columbia, 1978) * [[Marcus Miller]], ''The Sun Don't Lie'' (PRA, 1993) * [[Mulgrew Miller]], ''The Countdown'' (Landmark, 1989) – registrita en 1988 * [[Yoko Ono]], ''Starpeace'' (PolyGram, 1985) * [[Michel Petrucciani]], ''Marvellous'' (Dreyfus, 1994) * Pop Workshop, ''Song For The Pterodactyl'' (Grammofonverket, 1974) * [[Public Image Limited]], ''Album'' (Virgin, 1985) * [[Don Pullen]], ''New Beginnings'' (Blue Note, 1988) * [[Sam Rivers]], ''Fuchsia Swing Song'' (Blue Note, 1964) * [[Wallace Roney]], ''Verses'' (Muse, 1987) * [[Carlos Santana]], ''The Swing of Delight'' (Columbia, 1980) * [[Travis Shook]], ''Travis Shook'' (Columbia, 1993) * [[Wayne Shorter]], ''The Soothsayer'' (Blue Note, 1979) – registrita en 1965 * [[Weather Report]], ''Mr. Gone'' (Columbia, 1978) == Bibliografio == * Colin_Larkin (ed.) (1992) ''[http://www.folklib.net/index/discog/bibliog.shtml#mr The Guinness Encyclopedia of Popular Music, 1st ed., pg. 2699]''; {{ISBN|1-882267-04-4}} * Thom Holmes (2006) ''[http://www.folklib.net/index/discog/bibliog8.shtml#wd American Popular Music: Jazz, pg. 216]''; {{ISBN|0-8160-6928-X}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.discogs.com/artist/261295 Tony Williams] discografio ĉe Discogs * [https://musicbrainz.org/artist/b6a30b58-6b00-47c4-a031-c62a6981461f Tony Williams] discografio ĉe MusicBrainz {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Williams, Tony}} [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Portugaldevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj ĵazaj frapinstrumentistoj]] [[Kategorio:Ĉikaganoj]] [[Kategorio:Usonaj drumistoj]] 1k6ris89so2h6ahzjccrgmmmwf510yk 0 823105 9472222 9324195 2026-09-10T04:17:55Z Sergio 46486 /* Vidu ankaŭ */ Ĉie difinita funkcio 9472222 wikitext text/x-wiki {{Matematikaj funkcioj}} En [[matematiko]], '''parta funkcio''' estas [[Duvalenta rilato|duvalenta]] [[Rilato (matematiko)|rilato]], kiu rilatigas ĉiun elementon de unu aro da matematikaj objektoj kun po ne pli ol unu elemento el la dua aro. Esence, tiel difinita nocio estas ekvivalenta al la ĝenerala senco de la matematika koncepto [[Funkcio (matematiko)|funkcio]], kiu principe povas esti ''parta funkcio''. Oni uzas la terminon ''parta funkcio'' en tiu ĉi '''vasta senco''', kiam oni volas emfazi, ke konsiderataj funkcioj ''ne nepre'' estas (sed iuj inter ili povas esti) ''ĉie difinitaj'' (aŭ, [[Sinonimo|sinonime]], ''totalaj'' aŭ ''ĉieaj''). En la '''strikta senco''', ''parta funkcio'' estas ''funkcio'', kiu ne estas ĉie difinita. Tiun sencon oni kutime aplikas, kiam temas pri konkreta funkcio. [[Dosiero:Partial function.svg|eta|[[Parta funkcio]] kun [[fonta aro]] {1,2,3}, [[cela aro]] {a,b,c,d}, [[argumentaro]] {2,3} kaj [[bildaro]] {c,d}]] == Formalaj difinoj == ''X'' kaj ''Y'' estu [[aro (matematiko)|aroj]]. Oni diras, ke '''funkcio''' ''f'' ĵetas ''X'' al ''Y'', simbole : <math>f: X\to Y</math> se ''f'' estas tia [[duargumenta rilato|rilato]] super <math>X\times Y</math>, ke por ĉiu <math>x\in X</math> en ''f'' ekzistas ne pli ol unu duopo <math>(x, y)\in f</math>; en tia okazo oni skribas <math>y=f(x)</math>. La aron ''X'' oni nomas la '''[[fonta aro]]'''; la aron ''Y'', la '''[[cela aro]]''', simbole iam ''E(f)''. La aron de ĉiuj valoroj de funkcio ''f'' oni nomas ĝia '''[[bildaro]]''' aŭ simple '''[[bildo]]''', simbole iam ''Im(f)'' (mallongigo de la anglalingva vorto ''image''), kaj la aron de ĉiuj ''x'' en ''X'', por kiuj ''f'' estas difinita, oni nomas ĝia '''malbildo''' aŭ '''[[argumentaro]]''', simbole iam ''Dom(f)'' (mallongigo de la anglalingva vorto ''domain'') aŭ ''D(f)''. La funkcio <math>f: X\to Y</math> nomiĝas '''ĉie difinita''', '''ĉiea''' aŭ '''totala''', se ĝi estas difinita sur la tuta aro X, t.e. se ĝia malbildo koincidas kun ĝia tuta fonta aro. Tio estas la malo de la strikta senco de la termino '''parta funkcio''', kiu implicas, ke la funkcio ne estas ĉie difinita. :'''[[Sendependa variablo]]''' aŭ '''[[nedependa variablo]]''' (la argumento) - la [[variablo]], por ĉiu el kies unuopa valoro povas ekzisti (sola) responda valoro de funkcio. :'''[[Dependa variablo]]''' (la rezulto) - la [[variablo]] donita per la valoroj de la funkcio; ekz. en la funkcio ''y = sin(x)'', ''x'' - estas la nedependa variablo (argumento), dum ''y'' estas dependa variablo. Oni povas difini partan funkcion per diversaj rimedoj: * '''Tabela''' - per la vicoj de argumentoj kaj de respondaj valoroj de la funkcio; * '''Grafika''' - la ordigitaj paroj (x, y), kiuj formas la funkcion, povas esti prezentita kiel punktoj M(x, y) de la [[Kartezia koordinato|kartezia sistemo]] por vidigi la [[grafikaĵo]]n, en la formo de la [[Linio (geometrio)|linio]]; * '''Analitika''' - per egalaĵa [[formulo]]: ekzemple, y = 1/x. == Ekzemploj kaj malekzemploj == * La [[Rilato (matematiko)|rilato]], kiu rilatigas ĉiun personon kun ties aĝo, estas ''totala funkcio'' de la aro de homoj al la aro de naturaj nombroj, ĉar ĉiu persono havas ununuran aĝon. * La rilato, kiu rilatigas ĉiun [[Reela Nombro|reelan nombron]] kun ĝia inverso, estas ''parta funkcio'' de la aro de reelaj nombroj al ĝi mem, ĉar ĝi ne estas difinita por <math>x = 0</math>. Ĝi povas esti priskribita jene: <math>f(x) = 1/x</math> por ĉiuj <math>x</math> ≠ <math>0</math>. * La rilato, kiu rilatigas ĉiun personon kun la lando, en kiu li estas civitano, entute ''ne estas funkcio'' (totala aŭ parta), ĉar ekzistas homoj kun [[Plurcivitaneco|pluraj civitanecoj]]. * La rilato, kiu rilatigas ĉiun personon kun ties oficiala [[Ŝako|ŝak]]rango, estas ''parta sed ne ĉiea/totala funkcio'', ĉar ekzistas homoj, kiuj ne estas rangitaj de [[FIDE]] aŭ alia ŝak-organizaĵo. == Vidu ankaŭ == * [[Ĉie difinita funkcio]] * [[Grafikaĵo]] * [[Disĵeto]] * [[Surĵeto]] * [[Inversigebla funkcio|Dissurĵeto]] * [[Inversigebla funkcio]] <gallery> Dosiero:Total function.svg|<!-- eta|maldekstra|180px| --> Dosiero:NotMap2.png|<!-- eta|maldekstra|180px| --> Dosiero:NotMap1.png|<!-- eta|maldekstra|180px| --> Dosiero:Cubicpoly.png|<!-- eta|maldekstra|180px|th:กราฟของ[[ฟังก์ชันกำลังสาม]] กราฟนี้เป็นฟังก์ชันทั่วถึงแต่ไม่เป็นฟังก์ชันหนึ่งต่อหนึ่ง en:Partial plot of a function ''f''. Each real number ''x'' is associated with the number ''f'' (''x'')= ''x''³ - 9''x''. en->eo:Parta (komploti, komploto, grafika prezento) (da, de) (a, _) (funkcio, funkcii) ''f''. (Ĉiu, Po) (reela nombro, reelo) ''x'' estas kompanianita (ĉe, kun, per) la (nombro, numero) ''f'' (''x'')= ''x''³ - 9''x''. uk:Графік кубічної функції. Ця функціє є сюр'єктивною, але не ін'єктивною --> </gallery> {{-}} {{Projektoj|commonscat=Functions}} {{-}} == Eksteraj ligiloj == [[Kategorio:Matematiko]] [[Kategorio:Rilatoj]] ih3e0f2ikb8u5zyd0hkvpewmc97bzsd 0 828674 9472313 8798555 2026-09-10T07:34:37Z Sj1mor 12103 9472313 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Beasain}} {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Beasain | origina nomo = Estación de Beasáin<br />Beasaingo geltokia | dosiero = Beasain - Estación de tren 3.jpg | grandeco de dosiero = 280 | priskribo = Stacidomo ''Beasain'' | lando = Hispanio | loko = [[Beasain]] | latitudo = 43.046234 | longitudo = -2.202311 | regiono-ISO = ES-SS | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Hispanio/Eŭska Aŭtonoma Komunumo/Hispanio Gipusko | nomo de proprietulo = [[Administranto de Fervojaj Infrastrukturoj|Adif]] | nomo de trafikanto = [[Renfe Operadora|Renfe]] | kodo de stacidomo = <!--11404--> | fervojo = {{Donostia metroo|MD}}, {{Donostia metroo|C}}{{Donostia metroo|C1}} | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = 6 | nombro de kajoj = 2 | malfermo = 1864 | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = | notoj = | zomo = 14 }} '''Beasain''' estas fervoja stacidomo situanta en la hispana municipo [[Beasain]] en la [[provinco Gipusko]], aŭtonoma komunumo [[Eŭskio]]. Proksime troviĝas la sidejo de la kompanio [[Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles]] (CAF). Linio C-1 estas parto de la reto de [[Proksimaĵoj Donostio]] funkciigita de [[Renfe Operadora|Renfe]]. Ĝi ankaŭ havas servojn de [[Mezlonga Distanco]]. == Vidu ankaŭ == * [[Beasain]] * [[Proksimaĵoj Donostio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo Adif}} * {{Oficiala retejo Renfe}} {{Mezlonga Distanco|25=jes|state=collapsed}} {{Proksimaĵoj Donostio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Beasain (stacidomo)}} [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Hispanio]] [[Kategorio:Beasain]] [[Kategorio:Stacioj de Proksimaĵoj Donostio]] qguorew0zgvw00sd27xm05nslf9i9yd 0 837519 9472224 8932856 2026-09-10T04:22:00Z Sergio 46486 Kategorio:Funkcioj 9472224 wikitext text/x-wiki En [[matematiko]], '''ĉie difinita funkcio''' aŭ '''ĉiea funkcio''' aŭ '''totala funkcio''' estas [[Funkcio (matematiko)|funkcio]], kies [[argumentaro]] estas la tuta [[fonta aro]]. == Formala difino == Ĉie difinita funkcio ''f'' el [[Aro (matematiko)|aro]] ''X'' al aro ''Y'', simbole <math>f: X\to Y</math>, estas tia [[duargumenta rilato|rilato]] <math>f \in X\times Y</math>, ke por ĉiu <math>x\in X</math> en ''f'' ekzistas precize unu duopo <math>(x, y) \in f</math>. Por tio oni uzas ankaŭ la [[Matematika notacio|notacion]] <math>y=f(x)</math>. == Ilustraj ekzemploj == {{Bildgalerio | vicigo=centre |Dosiero:Total function.svg |'''Ĉie difinita funkcio''' kun [[fonta aro]] <math>X=\{1,2,3\}</math>, [[cela aro]] <math>Y=\{a,b,c,d\}</math>, [[argumentaro]] <math>\{1,2,3\}</math> kaj [[bildaro]] <math>\{c,d\}</math> |Dosiero:Function_color_example_3.svg |'''Ĉie difinita funkcio''', kiu rilatigas figuron al ties koloro |Dosiero:Partial function.svg |Tiu ĉi [[Funkcio (matematiko)|funkcio]] ne estas ĉie difinita: [[parta funkcio]] kun [[fonta aro]] <math>X=\{1,2,3\}</math>, [[cela aro]] <math>Y=\{a,b,c,d\}</math>, [[argumentaro]] <math>\{2,3\}</math> kaj [[bildaro]] <math>\{c,d\}</math> |Dosiero:NotMap1.png |Tio ĉi entute ne estas funkcio. }} == Vidu ankaŭ == * [[Parta funkcio]] [[Kategorio:Funkcioj]] [[Kategorio:Rekursia teorio]] [[Kategorio:Aro-teorio]] g2lgqudpfl263az1wfsmz2oyeuy2tcx 0 838595 9472331 9392228 2026-09-10T09:15:23Z Kani 670 /* Filmoj */ 9472331 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Javier CÁMARA Rodríguez''' ([[Albelda de Iregua]], [[Rioĥo]], 19a de januaro 1967) estas hispana [[aktoro]]. Li ricevis du [[Goya-premio]]jn, kaj en 2022 la Ormedalon al Merito en Belarto el la Ministerio de Kulturo de Hispanio.<ref> Ministerio de Cultura y Deporte: [https://www.boe.es/diario_boe/txt.php?id=BOE-A-2022-23030 «Real Decreto 1083/2022, de 27 de diciembre, por el que se concede la Medalla al Mérito en las Bellas Artes, en su categoría de oro, a las personas y entidades que se relacionan.».] [[Boletín Oficial del Estado]] (311): 188214 a 188215. 28a de decembro 2022. Konsultita la 7an de januaro 2023. </ref>​ ==Biografio== Li ekteatris jam en mezlernejo. Poste li translokiĝis al Madrido por studi en la ''Real Escuela Superior de Arte Dramático'', post iom da tempo en Teatrolernejo de [[Logroño]]. En Madrido li devis labori kiel lok-montristo en kinejo por vivteni sin. En 1991 li debutis en teatro per ''El caballero de Olmedo'', de [[Lope de Vega]], kaj poste li ludis en ''Dígaselo con Valium'', de José Luis Alonso de Santos, kaj partoprenis en filmo ''Rosa rosae'', de [[Fernando Colomo]]. En televido li eklaboris per la serio ''¡Ay Señor, Señor!'' (1994-1995) kaj partopreninte en la filmo ''Torrente: el brazo tonto de la ley'' (1998), li ekfamiĝis definitive per sia ludado en la sep unuaj sezonoj de la serio ''7 vidas'' (1999-2001).<ref> País, El (29a de januaro 2019). [https://elpais.com/elpais/2019/01/29/gente/1548780355_018320.html «Javier Cámara desvela el motivo por el que no volvió a ver a Amparo Baró».] [[El País]]. ISSN 1134-6582. Konsultita la 29an de januaro 2019. </ref>​ Li aktoris en la filmo ''Lucía y el sexo'' (2000) kaj poste por [[Pedro Almodóvar]] en ''[[Hable con ella]]'' (2002), per kio li iĝis unu de la plej popularaj aktoroj de Hispanio. Samjare li partoprenis en la kurto ''[[Looking for Chencho]]''. En 2004 li reaktoris por Almodóvar en ''[[La mala educación]]''. En novembro 2005, li premierigis samtempe ''La vida secreta de las palabras'', de Isabel Coixet, kaj ''Malas temporadas'', de Manuel Martín Cuenca. Kaj septembre 2006 li aperis en la kvara hispana filmo plej kosta nome ''[[Alatriste]]'', en kiu stelulis [[Viggo Mortensen]]. En 2011 premieris ''¿Para qué sirve un oso?'', en kiu li ludis kun sia amiko Gonzalo de Castro. En 2012 li filmis por Pedro Almodóvar en ''[[Los amantes pasajeros]]'', kun agado okazanta dum aviadila flugo. Li estis nomumita sepfoje al [[Goya-premio]], kaj en 2014 finfine li ricevis ĝin pro la filmo de [[David Trueba]] ''Vivir es fácil con los ojos cerrados''. En 2016 li ricevis duan Goya pro ''Truman'' kaj partoprenis en la televida serio ''The Young Pope'' de [[Paolo Sorrentino]], kun [[Jude Law]] kaj [[Diane Keaton]]. ==Filmoj== {| class=wikitable |- bgcolor=#CCCCCC ! Jaro || Titolo !Rolulo|| Reĝisoro !Ĝenro !Daŭro |- |- |2022 |''[[Historias para no contar]]'' |David |[[Cesc Gay]] |Komedio/Dramo | 1h 39m |- |2020 |''[[Sentimental]]'' |Julio |Cesc Gay |Dramo |1h 22m |- |2020 |''El olvido que seremos |Héctor Abad Gómez |[[Fernando Trueba]] |Dramo |2h 16m |- |2020 |''Madrid interior'' |Javier Cámara |Juan Cavestany |Dokumenta filmo |1h 15m |- |2019 |''Perdiendo el este'' |Próspero |Paco Caballero |Komedio |1h 29m |- |2018 |''[[Ola de crímenes]]'' |Pastro |[[Gracia Querejeta]] |[[Nigra komedio]] |1h 37m |- | rowspan="2" |2017 ||''Es por tu bien'' | Chus||Carlos Therón |Komedio |1h 33m |- | ''Fe de etarras'' | Martín|| Borja Cobeaga |Nigra komedio |1h 29m |- | rowspan="2" |2016 || ''Siete Semillas'' | Instruisto|| Daniel Rodríguez Risco |Dramo/Komedio |1h 35m |- | ''[[La reina de España]]'' | Pepe Bonilla|| [[Fernando Trueba]] |Dramo/Komedio |2h 08m |- | rowspan="3" |2015 || ''El tiempo de los monstruos'' | Víctor|| Félix Sabroso |Komedio |1h 37m |- | ''[[Perdiendo el norte]]'' | Próspero|| Nacho G. Velilla |Komedio |1h 42m |- | ''Truman'' | Tomás|| Cesc Gay |Dramo/Komedio |1h 48m |- | [[2014]] || ''La vida inesperada'' | Juanito|| Jorge Torregrossa |Dramo/Komedio |1h 45m |- | rowspan="3" | 2013 || ''[[Vivir es fácil con los ojos cerrados]]'' | Antonio|| [[David Trueba]] |Dramo/Komedio |1h 48m |- | ''[[Los amantes pasajeros]]'' | Joserra|| [[Pedro Almodóvar]] |Nigra komedio |1h 27m |- | ''Ayer no termina nunca'' | J|| [[Isabel Coixet]] |Dramo |1h 35m |- | 2012 || ''Una pistola en cada mano'' | S|| Cesc Gay |Amafera komedio |1h 35m |- | 2011 || ''[[¿Para qué sirve un oso?]]'' | Guillermo|| Tom Fernández |Komedio |1h 53m |- | 2010 || ''[[Que se mueran los feos]]'' | Eliseo|| [[Nacho G. Velilla]] |Amafera komedio |1h 45m |- | rowspan="2" | 2008 || ''[[Los girasoles ciegos (filmo)|Los girasoles ciegos]]'' | Ricardo|| [[José Luis Cuerda]] |Dramo |1h 35m |- | ''Fuera de carta'' | Maxi|| Nacho G. Velilla |Dramo/Komedio |1h 51m |- | 2007 || ''[[La torre de Suso]]'' | Cundo|| Tom Fernández |Dramo/Komedio |1h 40m |- | rowspan="3" | 2006 || ''París yo te amo'' | Onkologo|| [[Isabel Coixet]] |Komedio |2h |- | ''Ficción'' | Santi|| Cesc Gay |Amafera dramo |1h 47m |- | ''[[Alatriste]]'' | Conde Duque de Olivares|| [[Agustín Díaz Yanes]] |Aventuroj |2h 25m |- | rowspan="2" | 2005 || ''Malas temporadas'' | Mikel|| Manuel Martín Cuenca |Dramo |1h 52m |- | ''[[La vida secreta de las palabras]]'' | Simón|| [[Isabel Coixet]] |Amafera dramo |2h |- | [[2004]] || ''[[La mala educación]]'' | Paca/Paquito|| [[Pedro Almodóvar]] |Dramo |1h 45m |- | rowspan="2" | [[2003]] || ''Los abajo firmantes'' | Mario|| Joaquín Oristrell |Dokumenta filmo |1h 30m |- | ''Torremolinos 73'' | Alfredo|| Pablo Berger |Dramo/Komedio |1h 33m |- | 2002 || ''[[Hable con ella]]'' | Benigno Martín|| [[Pedro Almodóvar]] |Dramo |1h 52m |- | 2001 || ''[[Lucía y el sexo]]'' | Pepe|| [[Julio Médem]] |Amafera dramo |2h 03m |- |2001 |''[[Torrente 2: Misión en Marbella]]'' |Rafi |[[Santiago Segura]] |Komedio |1h 34m |- | 2000 || ''Dinosaurio'' | Zini (voĉo)|| Ralph Zondag kaj Eric Leighton |Animeo |1h 24m |- | 1999 || ''[[Cuarteto de La Habana]]'' | Segis|| [[Fernando Colomo]] |Komedio |1h 45m |- |1999 |Los lobos de Washington |Televida babilrondano |Mariano Barroso |Trilero/Agadfilmo |1h 36m |- | 1998 || ''[[Torrente: El brazo tonto de la ley]]'' | Rafi|| [[Santiago Segura]] |Komedio |1h 37m |- | 1997 || ''Corazón loco'' | Segura|| Antonio del Real |Komedio |1h 57m |- |1996 |''Pon un hombre en tu vida'' |Miguel |Eva Lesmes |Komedio |1h 30m |- | 1995 || ''ESO'' | Miguel Ángel||[[Fernando Colomo]] |Komedio |1h 40m |- | 1994 || ''Alegre ma non troppo'' |Pedelo |[[Fernando Colomo]] |Komedio |1h 40m |- | 1993 || ''Rosa rosae'' |Zorganto |[[Fernando Colomo]] |Komedio |1h 33m |- |} ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://www.imdb.com/name/nm0194572/ Interreta filma datumbazo] {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Javier Cámara|revizio=153284153}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Cámara, Javier}} [[Kategorio:Hispanaj aktoroj]] 78a53falvkhbs8ha9k9tzwx6ow9ob6g 0 841841 9472023 9229156 2026-09-09T13:04:08Z Sj1mor 12103 9472023 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kleriko}} '''Engelmar CHREL''' (ankaŭ: ''Krol''; naskiĝinta en la [[14-a jarcento]], mortinta la {{daton|21|12|1422}}) estis inter 1399 kaj 1422 [[episkopujo Chiemsee|episkopo de Chiemsee]]. Antaŭe li prezidis eklezian tribunalon en Salcburgo. == Vivo == Originante el kavalira dinastio [[stirio|stiria]] li studis jursciencojn ĉe la [[universitato de Bolonjo]], [[universitato de Karolo|de Prago]] (1383) kaj de [[universitato de Vieno|Vieno]] (1384/85). Poste li troviĝis Rome ĉe la [[Roma kurio]] kie li procese atingis kanonikecon en Salcburgo. Tie li karieris kiel katedrala kapitulano, ĉefo de la katedrala lernejo kaj dekano. En tiu ĉi rolo li en la 1396-a jaro oficiale petis la papon atribui la [[paliumo (liturgio)|paliumon]]. Ĉar ne ĉesis onidiroj pri malkorektoj dum lia elekto je dekano, papo [[Bonifaco la 9-a]] en 1397 denove enoficigis lin sub la kondiĉo ke li demetu estradon de la katedrala lernejo. En 1398 kaj 1399 li estis ĉefa eklezijuĝisto kaj ĝenerala vikario en Salcburgo. En 1398 Bonifaco estiĝis [[koadjutoro]] por [[Eckart von Pernegg]] en [[Chiemsee]]. En la 24.1.1400 Engelmar konsekriĝis episkopo fare de [[Gregor Schenk von Osterwitz]]. En 1403 Engelmar iĝis arkiepiskopa kanceliero; kelkaj imputis al li venenadon de la ĉefepiskopo. Post la morto de Gregor kavaliroj kaj grafoj kunvenis en majo 1403 porfondi la ligon ''Igelbund'' petante de la sekvanta princo kaj arkiepiskopo pli atentigi pri la deziroj de ili. Aliĝis krom la urboj Salcburgo, [[laufen (Salzach)|Laufen]], [[Tittmoning]], [[Hallein]] kaj [[Radstadt]] ankaŭ Chrel mem. Post la elekto de [[Eberhard von Neuhaus]] li ne havis iujn malavantaĝojn pro la membreco ĉe la ligo. En 1409 Chrel, dum la [[koncilio de Pizo]], anstataŭigis sin fare de la salcburga ĝenerala vikario kaj eklezia ĉeftribunalano [[Friedrich Deys]]. La [[koncilio de Konstanco|koncilion de Konstanco]] li persone ĉeestis kaj ankaŭ dum la elekto de papo [[Marteno la 5-a]] en la jaro 1417-a. De la ĉefpontifiko li ricevis por la Mario-kapelo de ĉe [[Chiemseehof]] kaj al paroĥo de [[Stuhlfelden]] [[indulgenco]]jn. Chrel aŭtomate ankaŭ estis helpepiskopo en [[Salcburgio]] kun diversaj taskoj; krome la [[Sankta Seĝo]] kaj aparte la aŭditoro Capus Torriani komisiis lin plurfoje per diversaj tiklaj farotaĵoj. En 1418 li ankaŭ partoprenis la sinodon de la salcburga provinco kaj en 1419 li organizis diocezan sinodon en [[Kitzbühel]] (la unua dokumentita siaspece). Inter julio kaj septembro 1422 li reprezentis la salcburgan ĉefepiskopon ĉe la [[imperia dieto]] en [[Nurenbergo]]. == Literaturo == * Manfred Heim: "Engelmar Chrel († 1422)". Ĉe: [[Erwin Gatz]]: ''Die Bischöfe des Heiligen Römischen Reiches 1198 bis 1448''. ISBN 3-428-10303-3, p. 133 == Eksteraj ligiloj == * [https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bchrel.html Chrel ene de la katolika hierarkio] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Chrel, Engelmar}} [[Kategorio:Episkopoj de Chiemsee]] [[Kategorio:Aŭstraj juristoj]] [[Kategorio:Germanaj juristoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1422]] br2pq3dhp1oi7oio00tvbfzanmsw5ir 0 843077 9472334 9120056 2026-09-10T09:16:33Z Kani 670 /* Filmoj */ 9472334 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Francesc Gay i Puig''', plej ofte konata kiel '''Cesc GAY''' ([[Barcelono]], 1967), estas hispana kin-[[reĝisoro]], scenaristo kaj teatra verkisto. == Biografio == Li studis kinon en Barcelono. Debutis kiel reĝisoro en 1998, kun la argentina Daniel Gimelberg por sia verko ''Hotel Room'' kaj en 2000 fue li estis elektita por realigi la adaptaĵon de teatraĵo ''Krámpack''. En 2002 li kunordinigis la scenaron de la serio de TV3 ''Jet lag''. En 2003 li premierigis la filmon ''En la ciudad'' (protagonistigita inter aliaj de Mònica López, Eduard Fernández, [[María Pujalte]] kaj [[Leonor Watling]]), per kiu li famiĝis, Eduard Fernández ricevis la [[Goya-premio]]n al plej bona duaranga aktoro, kaj estis tri pliaj nomumoj. En 2006 li premierigis ''Ficció'', protagonistigita de Eduard Fernández, [[Javier Cámara]], Montse Germán, Carme Pla kaj Àgata Roca, kaj kunproduktorita de Gerardo Herrero kaj Marta Esteban. == Filmoj == * 2022 [[Historias para no contar]] * 2020 [[Sentimental]] * 2015 Truman * 2012 Una pistola en cada mano * 2009 V.O.S. * 2006 Ficción * 2004 Canciones de amor y de droga (de Pepe Sales) * 2003 En la ciudad * 2000 Krámpack * 1998 Hotel Room == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.imdb.com/name/nm0310747/ Cesc Gay] * [https://web.archive.org/web/20070928184403/http://ficcion.altafilms.com/ Ficció, oficiala retejo] {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Cesc Gay|revizio=150535314}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gay, Cesc}} [[Kategorio:Hispanaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Hispanaj scenaristoj]] 6hbu8huap4cpqmfofr25uqf8ynhtdhh 0 844860 9472332 8830988 2026-09-10T09:15:59Z Kani 670 /* Filmoj */ 9472332 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Alberto SAN JUAN Guijarro''' ([[Madrido]], 1a de novembro 1968) estas hispana [[aktoro]], ricevinto de Premio Goya al plej bona aktoro pro ''Bajo las estrellas'' en 2007. == Biografio kaj kariero == En universitato li koincidis kun la aktoro [[Antonio de la Torre]], kaj studis en la Lernejo de Cristina Rota. En 1996 li estis protagonisto de la televida serio ''Más que amigos'', reĝisorita de Daniel Écija. En kino li debutis samjare per ''[[Airbag (filmo)|Airbag]]'', de [[Juanma Bajo Ulloa]]. Poste li partoprenis en sukcesaj produktoraĵoj kiel ''[[Los lobos de Washington]]'' kaj ''[[Entre las piernas]]''. Li estis nomumita al Goya por plej bona duaranga aktoro ĉe ''El otro lado de la cama'', unu el plej sukcesaj biletvendaj filmoj de Hispanio dum la jaro 2002. En la 1a de februaro de 2003 li estis prezentisto kun Willy Toledo ĉe la ceremonio de la 17aj Premioj Goya, kreita de la grupo Animalario. En 2004 li ludis la rolon de Juan José Garfia en ''Horas de luz'', en kiu [[Emma Suárez]] ludis la rolon de sia edzino. Pro tiu rolo li ricevis diversajn premiojn. En 2006 li aperis en ''Bajo las estrellas'' de Félix Viscarret, filmo kiu havigis al li la premion ''Biznaga de Plata'' al plej bona aktoro en la 10a Festivalo de Malago kaj la [[Goya-premio]]n al la plej bona aktoro de 2007. Tamen, Alberto San Juan konsideriĝas plej ligita al teatro, en kiu li sentas sin pli aŭtonoma kaj humana. Tiukadre li formas parton de la kompanio Animalario. == Filmoj == * ''[[Los lobos de Washington]]'' (1999) * ''[[Entre las piernas]]'' (1999) * ''[[La mujer más fea del mundo]]'' (1999) * ''[[Días de fútbol]]'' (2003) * ''[[Los 2 lados de la cama]]'' (2005) * ''[[Gente de mala calidad]]'' (2008) * ''[[Las ovejas no pierden el tren]]'' (2015) * ''[[Sentimental]]'' (2020) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.imdb.com/name/nm0760664/ en imdb] * [http://www.20minutos.es/entrevistas/alberto-san-juan/67/ Kun Alberto San Juan en 20 minutos.es] * [https://web.archive.org/web/20100526134306/http://www.canaltcm.com/noticias/post/2010/05/17/alberto-san-juan-ex-periodista-actor-y-ciudadano-mira-la Intervjuo kun Alberto San Juan en TCM] {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Alberto San Juan|revizio=153470127}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|San Juan, Alberto}} [[Kategorio:Hispanaj aktoroj]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] nzrmpx3bcqpr5sstaen00iobzslisbf 0 845705 9472333 9456449 2026-09-10T09:16:15Z Kani 670 /* Filmoj */ 9472333 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |dosiero=Premios Goya 2020 - Belen Cuesta Goya 2.jpg}} '''Belén CUESTA Llamas''' ([[Sevilo]], 24a de januaro [[1984]]) estas hispana [[aktorino]]. Ŝi estis nomumita trifoje al [[Goya-premio]]j, kaj atingis la premion kiel plej bona protagonista aktorino pro sia ludado en ''La trinchera infinita'' (2019). Ŝi partoprenis en filmoj kaj serioj ege popularaj kiel ''Ocho apellidos catalanes'' (2015), ''Paquita Salas'' (2016-2019), ''La llamada'' (2017) kaj ''[[La casa de papel]]'' (2019-2021). == Biografio kaj kariero == Ŝi ekstudis aktoradon en Malago. Poste ŝi dediĉis sin al teatro, kino, televido kaj eĉ televida reklamado. Ŝia unua elstara apero en televido estis kunlaborado de la programo ''En el aire'' (2013-2014), de La Sexta.​ En 2015 ŝi ludis sian unuan elstaran rolon en televida serio kiel Teresa en ''Aquí Paz y después Gloria'' en Telecinco. Samjare ŝi partoprenis en la filmo ''Ocho apellidos catalanes'' de [[Emilio Martínez Lázaro]], pro kio ŝi ricevis laŭdajn kritikojn. En 2016 ŝi partoprenis en kvar filmoj: nome ''Tenemos que hablar'' de David Serrano de la Peña, ''El pregón'' de Dani de la Orden, ''Villaviciosa de al lado'' de Nacho G. Velilla kaj ''Kiki, el amor se hace'' reĝisorita de Paco León, pro kio ŝi ricevis unuan nomumon al [[Goya-premio]] kiel unua plej bona novula aktorino.​ En 2017 ŝi estis protagonisto de la muzikala filmo ''La llamada'', bazita sur la samnoma teatraĵo reĝisorita de Javier Calvo kaj Javier Ambrossi, ludante la rolon de Milagros, pro kio ŝi estis nomumita al premioj Goya, Feroz kaj de la ''Unión de Actores'' kiel plej bona duaranga aktorino. En 2018 ŝi partoprenis en la filmo ''El aviso'', reĝisorita de Daniel Calparsoro.​ En 2019 ŝi estis protagonisto de la filmo de Netflix ''A pesar de todo'', kun Amaia Salamanca, [[Blanca Suárez]] kaj [[Macarena García]]. Ŝi partoprenis ankaŭ en la filmoj ''Ventajas de viajar en tren'', ''Litus'' kaj en la rumana ''Parking''. Krome ŝi estis protagonisto de ''La trinchera infinita'', reĝisorita de Jon Garaño, Aitor Arregi kaj José Mari Goenaga, en kiu ŝi ludis la rolon de Rosa, pro kio ŝi ricevis la [[Goya-premio]]n kiel plej bona protagonista aktorino.​ == Filmoj == [[Dosiero:Belén Cuesta at Premios Goya 2017 (cropped).jpg|eta|dekstre|Belén Cuesta en la Premioj Goya 2017.]] [[Dosiero:Premios Goya 2019 - Belen Cuesta.jpg|eta|dekstre|Belén Cuesta en la Premioj Goya 2019.]] {|class="wikitable" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- ! style="background: #B0C4DE;" | Jaro ! style="background: #B0C4DE;" | Titolo ! style="background: #B0C4DE;" | Rolulo ! style="background: #B0C4DE;" | Reĝisorado |- | 2009 | ''Hierro'' | Virino | Gabe Ibáñez |- | 2011 | ''Perro flaco'' | Natalia | Ernesto Martin |- | rowspan="2" | 2012 | ''La montaña rusa'' | Intervjuistino | [[Emilio Martínez Lázaro]] |- | ''Operación Malaya'' | Clara | Manuel Huerga |- | 2013 | ''Sex tape'' | Canija | Roberto Pérez Toledo |- | 2015 | ''Ocho apellidos catalanes'' | Judit | Emilio Martínez Lázaro |- | rowspan="4"| 2016 | ''Tenemos que hablar'' | Yolanda «Yoli» | David Serrano de la Peña |- | ''Kiki, el amor se hace'' | Belén | Paco León |- | ''El pregón'' | Silvia | Dani de la Orden |- | ''Villaviciosa de al lado'' | Elisa | Nacho G. Velilla |- | rowspan="3"| 2017 | ''La llamada'' | Fratino Milagros | Javier Calvo kaj Javier Ambrossi |- | ''Proyecto tiempo'' | Carla | [[Isabel Coixet]] |- | ''La LEGO Ninjago película'' | Nya (voĉo) | Paul Fisher |- | 2018 | ''El aviso'' | Andrea Dovizioso | Daniel Calparsoro |- | rowspan="5" | 2019 | ''A pesar de todo'' | Claudia | Gabriela Tagliavini |- | ''[[Ventajas de viajar en tren]]'' | Amelia Urales de Úbeda | Aritz Moreno |- | ''Litus'' | Laia | Dani de la Orden |- | ''La trinchera infinita'' | Rosa | Jon Garaño, Aitor Arregi kaj José Mari Goenaga |- | ''Parking'' | María | Tudor Giurgiu |- | rowspan="2" | 2020 | ''Hasta que la boda nos separe'' | Marina | Dani de la Orden |- | ''[[Sentimental]]'' | Laura | Cesc Gay |- | 2022 | ''Un novio para mi mujer'' | Lucía | Laura Mañá |- | 2023 | ''El cuco'' | Anna | Mar Targarona |- |} == Teatro == {{Div col|cols = 3}} * ''El hombre almohada'' (2021). * ''Metamorfosis'' (2019). * ''Universos Paralelos'' (2017). * ''Los tragos de la vida'' (2016). * ''La llamada'' (2013-2016). * ''Presencias'' (2012). * ''¿Quién es Teodoro?'' (2012). * ''Papá se ha ido'' (2011). De [[Elvira Lindo]]. * ''Lo que da miedo es la muerte'' (2011). * ''Soy actriz'' (2011). * ''Te acuerdas'' (2011). * ''El imaginario de Cervantes'' (2011). * ''Labios'' (2010). * ''Las fichas'' (2009). * ''Sonias'' (2008). * ''Acóplate'' (2008). * ''Me muero, me muero'' (2007). * ''Una mujer sin importancia'' (2007). De [[Oscar Wilde]]. * ''Enrico V'' (2006). * ''Malditas sean por siempre Coronada y sus hijas'' (2006). * ''Ifigenia en Táuride'' (2004-2005). {{Div col end}} == Televido == {| class="wikitable" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- ! style="background: #B0C4DE;" | Jaro ! style="background: #B0C4DE;" | Titolo ! style="background: #B0C4DE;" | Rolulo ! style="background: #B0C4DE;" | Ĉeno ! style="background: #B0C4DE;" | Notoj |- | 2008 | ''Cazadores de hombres'' | Figurantino | Antena 3 | 2 epizodoj |- | 2010 | ''¿Qué fue de Jorge Sanz?'' | Flegistino | Canal+ | 1 epizodo |- | rowspan="3" | 2011 | ''Palomitas'' | Kelkaj roluloj | rowspan="2" | Telecinco | 9 epizodoj |- | ''Ángel o demonio'' | Virino | 1 epizodoj |- | ''Amar en tiempos revueltos'' | Berta | La 1 | 2 epizodoj |- | rowspan="2" |2012 | ''Bandolera'' | Elisa de Vega | Antena 3 | Ĉefa aktoraro; 114 epizodoj |- | ''Serienómanos'' | Kelkaj roluloj | YouTube | 5 epizodoj |- | 2013 | ''El tiempo entre costuras'' | Naskontino | Antena 3 | 1 epizodo |- | 2013 - 2014 | ''En el aire'' | Ŝi mem | La Sexta | Kunlaborantino |- | rowspan="2" | 2015 | ''Aquí Paz y después Gloria'' | Teresa «Tere» | Telecinco | Ĉefa aktoraro; 8 epizodoj |- | ''Vis a vis'' | Yolanda Montero Fernández | rowspan="2" | Antena 3 | Ripete; 2 epizodoj |- | 2016 | ''Buscando el norte'' | Carolina «Carol» Ruiz | Ĉefa aktoraro; 8 epizodoj |- | 2016 - 2019 | ''Paquita Salas'' | Magüi Moreno | Flooxer / Netflix | Ĉefa aktoraro; 14 epizodoj |- | 2017 - 2018 | ''Ella es tu padre'' | Natalia «Nata» | Telecinco / Factoría de Ficción | Ĉefa aktoraro; 13 epizodoj |- | 2018 | ''BByC: Bodas, bautizos y comuniones'' | Bea Maqueda | Telecinco | Televida filmo |- | 2019 | ''Mira lo que has hecho'' | Ŝi mem | #0 | 4 epizodoj |- | 2019 - 2021 | ''[[La casa de papel]]'' | Julia Martínez «Manila» | Netflix | Ĉefa aktoraro; 21 epizodoj (T3-T5) |- | rowspan="4" | 2023 | ''Cristo y Rey'' | Bárbara Rey | Antena 3 | Protagonista; 8 epizodoj |- | ''Cites'' | Abi | rowspan="2" | Prime Video | Speciala apero; 1 epizodo |- |''Romancero'' |Carmen |Ĉefa aktoraro; 4 epizodoj |- |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{commonscat|Belén Cuesta}} * [https://www.imdb.com/name/nm3177382/ en IMDb] * {{oficiala retejo|http://belencuesta.es/}} * [https://www.gosua.com/ Retejo de Gosua] {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Belén Cuesta|revizio=155651027}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cuesta, Belén}} [[Kategorio:Hispanaj aktoroj]] 59ssf1iw5ygauv0j20br0t4qsxwcpux 0 846403 9471930 9368050 2026-09-09T12:19:14Z Meierberg 213286 mapo 9471930 wikitext text/x-wiki {{Informkesto publika transporto | nomo = Tramtransporto en Cottbus | dosiero = Cottbus Strassenbahn.jpg | grandeco de dosiero = 280px | priskribo de dosiero = Tramo Tatra KTNF6 en Cottbus | loko = [[Cottbus]]<br />{{Germanio}} | transportsistema speco = [[tramo]] | komenco de funkciado = {{Dato|18|07|1903}} | fino de funkciado = | longeco de sistemo = {{Unuo|26.1|km}} | linioj = 4 | veturiloj = | stacioj = 49 | pasaĝeroj = | jara trafiko = | larĝo de trako = {{Unuo|1000|mm}} | markoj = | posedanto = | transportisto = Cottbusverkehr GmbH | mapo = [[Dosiero:Cottbus Strassenbahnnetz 2026.png|250px]] | grandeco de mapo = | priskribo de mapo = }} '''Tramtransporto en Cottbus''' ({{lang-de|Straßenbahn Cottbus}}) estas reto de [[tramo]]j formantaj la spinon de la sistemo de [[publika transporto]] en [[Cottbus]], urbo en la [[Federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]], [[Germanio]]. Malfermita en [[1903]], la reto estas funkciigata ekde 1953 fare de la firmao nun konata kiel "Cottbusverkehr", kaj estas integrita en "Verkehrsverbund Berlin-Brandenburg" (VBB). {{-}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Tramtransporto]] * [[Cottbus]] * [[Listo de urboj kun tramtransporto]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Tramtransporto}} * {{Oficiala retejo|https://www.cottbusverkehr.de/}} ({{de}}/{{en}}) * {{Oficiala retejo|https://www.vbb.de/}} (VBB) ({{de}}/{{en}}) * [https://www.urbanrail.net/eu/de/cb/cottbus.htm UrbanRail.Net] {{Tramtransporto en Germanio}} [[Kategorio:Cottbus]] [[Kategorio:Tramtransporto en Germanio|Cottbus]] [[Kategorio:Tramtransporto laŭ urboj|Cottbus]] [[Kategorio:Metra ŝpuro|Cottbus]] 5el8z2e44jg39lnxygctd5od56vleu8 0 846892 9472067 9148688 2026-09-09T15:26:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472067 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|1,3,5-Benzenotrikarbaldehido|1,3,5-Benzenotrikarboksilata acido}} {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Arial" color="blue"><span style="font-size:200%;">2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarboksaldehido</span></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<center><span style="font-size:300%;"> <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue">'''C₉H₆O₄'''</font></span></span></center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:2-Hydroxy-1,3,5-benzenetricarbaldehyde sticks.png|300ra|2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarbaldehido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Bastona kemia strukturo de la <br />2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarboksaldehido'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:2-Hydroxy-1,3,5-benzenetricarbaldehyde 3D.png|300ra|2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarbaldehido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la 2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarboksaldehido'''</center> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=81502-74-1 81502-74-1]<br /> |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.2073793.html 2073793] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/2794902 2794902] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blanka aŭ flaveca solidaĵo<ref>[https://www.chemicalbook.com/ProductList_En.aspx?kwd=81502-74-1 Chemical Book]</ref> |- |[[Molmaso]]||178,14424 g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||1,449 g/cm⁻³<ref>[https://www.guidechem.com/encyclopedia/2-hydroxy-1-3-5-benzenetricarb-dic39329.html GuideChem]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||107°C <ref>[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/properties/DTXSID00383486 EPA United States Environmental Protection Agency]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br />179°C <ref>[https://www.chembk.com/en/chem/2-HYDROXY-1,3,5-BENZENETRICARBALDEHYDE Chembk]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||282,9°C <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/81502-74-1_1106114.html Chemsrc]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.7174}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||139,1°C <ref>[https://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=81502-74-1&l=no&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 Chemnet]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:6,94 g/L<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.ambeed.com/products/81502-74-1.html |titolo=Ambeed |alirdato=2023-12-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231214130135/https://www.ambeed.com/products/81502-74-1.html |arkivdato=2023-12-14 }}</ref> |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||>2000 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|264+265|270|271|280|301+317|302+352|304+340|305+351+338|319|321|330|332+317|337+317|362+364|403+233|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarbaldehido'''</big> aŭ <big>'''2-hidroksobenzeno-1,3,5-trikarboksaldehido'''</big> estas organika kombinaĵo rezultanta per traktado de '''2-Hidrokso-1,3,5-triklorobenzeno''' kaj '''formaldehido'''. Ĝi estas blanka aŭ flaveca solidaĵo, malmulte solvebla en akvo sed solvebla en nepolaraj organikaj solvantoj. 2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarbaldehido posedas 9 karbonatomojn, 6 hidrogenatomojn kaj 4 oksigenatomojn. 2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarbaldehido (2-HBT) estas multflanka kunmetaĵo kun eblaj aplikoj en diversaj sciencaj kampoj. 2-HBT estas hidrofila, hidrosolvebla kunmetaĵo, kiu estas derivaĵo de benzeno kaj havas tri karbonilgrupojn. Ĝi estas grava peranto por la sintezo de aliaj kunmetaĵoj, kaj estas studata pro siaj eblaj aplikoj en medikamenta kemio, biokemio, kaj farmakologio. 2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarbaldehido estas uzata en diversaj sciencaj esploraj aplikoj, kiel medikamenta kemio, biokemio kaj farmakologio. En medikamenta kemio, 2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarbaldehido estas uzata kiel komenca materialo por la sintezo de aliaj kombinaĵoj, kiel kontraŭmalariaj drogoj. En biokemio, 2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarbaldehido estas uzata en la sintezo de enzimo-inhibiciantoj, kiuj povas esti uzataj por studi la mekanismon pri la agado de la enzimoj. En farmakologio, 2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarbaldehido estas uzata kiel komenca materialo por la sintezo de drogoj, kiel kontraŭkanceraj drogoj. La mekanismo de ago de 2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarbaldehido ne estas plene komprenita. Tamen, estas konata ke 2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarbaldehido povas reakcii kun proteinoj kaj aliaj biomolekuloj, formante kompleksojn kiuj povas ŝanĝi ilian strukturon kaj funkcion. Ekzemple, 2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarbaldehido povas reakcii kun enzimoj, formante kompleksojn kiuj povas malhelpi ilian agadon. Krome, 2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarbaldehido povas reakcii kun DNA, formante kompleksojn kiuj povas ŝanĝi genesprimon. 2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarbaldehido estas studata pro siaj biokemiaj kaj fiziologiaj efikoj. En vitro-studoj oni montris, ke 2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarbaldehido povas malhelpi la kreskon de kanceraj ĉeloj, kaj povas indukti apoptozon en kanceraj ĉeloj. En vivaj studoj montris, ke 2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarbaldehido povas redukti inflamon kaj povas redukti la severecon de astmaj simptomoj. Krome, 2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarbaldehido pruviĝis havi kontraŭ-bakteriajn kaj kontraŭ-fungajn proprecojn. 2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarbaldehido havas plurajn avantaĝojn por laboratorio-eksperimentoj. Ĝi estas iomete akvosolvebla kunmetaĵo, kiu faciligas labori kun en akvaj solvaĵoj. Krome, 2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarbaldehido estas relative malmultekosta kaj povas esti sintezata facile. Tamen, 2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarbaldehido estas reakciema kunmetaĵo, kaj povas reakcii kun aliaj molekuloj en la laboratorio, kiu povas limigi ĝian uzon en kelkaj eksperimentoj.<ref>[https://www.benchchem.com/product/b1306181 BenchChem]</ref> == Sintezoj == === Sintezo 1 === * Preparado de la '''2-Hidrokso-1,3,5-benzenotrikarboksaldehido''' per reduktado de '''2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarboksilata acido''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:2-Hydroxybenzene-1,3,5-tricarboxylic acid 3D.png|2-Hydroxy-1,3,5-benzenotrikarboksilata acido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{[H]}\, }</math>[[Dosiero:2-Hydroxy-1,3,5-benzenetricarbaldehyde 3D.png|2-Hidrokso-1,3,5-benzenotrikarboksaldehido|120ra]] |- |} === Sintezo 2 === * Preparado de la '''2-Hidrokso-1,3,5-benzenotrikarboksaldehido''' per oksidado de la '''mezitolo''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Mesitol 3D.png|mezitolo|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{H_2Cr_2O_7}\, }</math>[[Dosiero:2-Hydroxy-1,3,5-benzenetricarbaldehyde 3D.png|2-Hidrokso-1,3,5-benzenotrikarboksaldehido|120ra]] |- |} === Sintezo 3 === * Preparado de la '''2-Hidrokso-1,3,5-benzenotrikarboksaldehido''' per oksidado de '''2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trimetanolo''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:2-Hydroxybenzene-1,3,5-trimethanol 3D.png|2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trimetanolo|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [-\,H_2O]{[O]}\, }</math>[[Dosiero:2-Hydroxy-1,3,5-benzenetricarbaldehyde 3D.png|2-Hidrokso-1,3,5-benzenotrikarboksaldehido|120ra]] |- |} === Sintezo 4 === * Preparado de la '''2-Hidrokso-1,3,5-benzenotrikarboksaldehido''' per traktado de '''2-Hidrokso-1,3,5-triklorobenzeno''' kaj '''formaldehido''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:2-Hydroxy-1,3,5-trichlorobenzene 3D.png|2-Hidrokso-1,3,5-Triklorobenzeno|120ra]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 3.png|numero 3|50ra]][[Dosiero:Formaldehyde 3D.png|formaldehido|50ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:2-Hydroxy-1,3,5-benzenetricarbaldehyde 3D.png|2-Hidrokso-1,3,5-benzenotrikarboksaldehido|120ra]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 3.png|numero 3|50ra]][[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70ra]] |- |} === Sintezo 5 === * Preparado de la '''2-hidroksobenzeno-1,3,5-trikarbaldehido''' per traktado de '''2-hidroksobenzeno-1,3-dukarbaldehido''' kaj '''formiila klorido''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:2-Hydroxy-1,3-benzenedicarbaldehyde 3D.png|2-Hidroksobenzeno-1,3-Dukarbaldehido|120ra]] +[[Dosiero:Formyl chloride 3D.png|formiila klorido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:2-Hydroxy-1,3,5-benzenetricarbaldehyde 3D.png|2-Hidroksobenzeno-1,3,5-trikarbaldehido|120ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70ra]] |- |} == Vidu ankaŭ == * [[Aldehido]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Aldehidoj]] 9e7pyyvg9yi999i0oq39g0lkhftirvz 0 849707 9472365 9455500 2026-09-10T10:23:13Z Sj1mor 12103 9472365 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Elena QUIROGA de Abarca''' ([[Santandero]], 26-a de oktobro 1921 - [[Korunjo]], 3-a de oktobro 1995) estis hispana [[verkistino]]. Aŭtoro de etenda rakonta verkaro proza kiu kun tiu de aliaj verkistoj kiel [[Carmen Martín Gaite]], [[Rafael Sánchez Ferlosio]], [[Ignacio Aldecoa]], [[Ana María Matute]] kaj [[Juan García Hortelano]], ludis gravan rolon en la hispana romano inter la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj. Ŝi priokupiĝas por la maljustecoj de la vivo kaj la sentoj de infanoj kaj adoleskuloj.<ref> MCNBiografias.com. [https://www.mcnbiografias.com/app-bio/do/show?key=quiroga-y-abarca-elena «Quiroga y Abarca, Elena (1921-1995).».] Konsultita la 3an de aprilo 2017. </ref><ref> El País, Ediciones (4a de oktobro 1995). [https://elpais.com/diario/1995/10/04/cultura/812761205_850215.html «La escritora Elena Quiroga muere a los 74 años».] EL PAÍS. Konsultita la 3an de aprilo 2017. </ref> Ŝi estis la dua virino kiu eniris en la [[Real Academia Española]], post [[Carmen Conde]]. Elektita en 1983, ŝi membriĝis en 1984.<ref>[https://www.rae.es/academico/elena-quiroga-de-abarca «Elena Quiroga de Abarca».] www.rae.es. Konsultita la 25an de junio 2019. </ref>​ ==Biografio== Post la morto de ŝia patrino, ŝi loĝis ĉe sia onklo Estanislao Abarca y Fornes, [[mecenato]] kiu kunvenigis grupon de artistoj inter kiuj estis [[Miguel de Unamuno]] kaj [[Federico García Lorca]]. Li studis en Bilbao, Barcelono kaj Romo, kie finis la mezlernejon.​ Kvankam ŝi ne faris universitatajn studojn, Quiroga ĉeestis libere al klasoj kiuj altiris ŝin kaj dum jaroj ŝi laboris ĉiutage en romanoj kaj aliaj verkaĵoj. En Korunjo ŝi eniris en kleraj etosoj. Tiukadre ŝi edziniĝis al Dalmiro de la Válgoma, historiisto kaj estonta sekretario de la ''[[Real Academia de la Historia]]'', en [[Santiago de Compostela]], en 1950. La geedzoj translokiĝis al Madrido, kie ŝi plue eniris en la literaturaj etosoj. == Verkoj == * ''La soledad sonora''. Madrid: Espasa Calpe, 1949. * ''Viento del norte''. Barcelona: Destino, 1951 (atinginta de la [[Premio Nadal]] 1951) kaj kinigita en 1954 fare de Antonio Momplet. * ''La sangre''. Barcelona: Destino, 1952. * ''Trayecto uno'', Madrid: Tecnos, 1953. * ''Algo pasa en la calle''. Barcelona: Destino, 1954. * ''La careta''. Barcelona: Noguer, 1955. * ''La enferma''. Barcelona: Noguer, 1955. * ''Plácida, la joven y otras narraciones''. Madrid: Prensa española, 1956. * ''La última corrida''. Barcelona: Noguer, 1958. * ''Tristura''. Barcelona: Noguer, 1960 (ricevinta de la ''Premio de la Crítica Catalana''). * ''Carta a [[Cadaqués]]''. Santander: Imp. Bedia, 1961. * ''Envío a Faramello''. Madrid: Raycar, 1963. * ''Escribo tu nombre''. Barcelona: Noguer, 1965. Premio Rómulo Gallegos. * ''El pájaro de oro.'' * ''La otra ciudad.'' * ''Presente profundo''. Barcelona: Destino, 1973. * ''Grandes soledades'', 1983. * ''Presencia y ausencia de [[Álvaro Cunqueiro]]''. Madrid: Real Academia Española (RAE), 1984. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Elena Quiroga|revizio=156292995}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Quiroga, Elena}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Premiitoj per literaturpremioj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Hispanaj romanistoj]] dwfav1wut83xs0lh3vhwmb0w7qhfbmh 0 849763 9472339 9390428 2026-09-10T09:26:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472339 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Andrés García Trapiello''' (Manzaneda de Torío, 10a de junio [[1953]]) estas hispana verkisto, eldonisto kaj aŭtoro de la monumenta ''Salón de pasos perdidos'', survoja romano, de kiu aperis 24 volumoj. ==Kariero kaj biografio== Li naskiĝis en dekstrula familio de la [[provinco Leono]] kaj ricevis religian edukon. Poste li fanfaronis, ke meze de la [[1970-aj jaroj]] li aktivulis kiel maldekstra komunisto. En 1975 li translokiĝis al [[Madrido]], kie li estis dungita de arta revuo, ''Guadalimar''. Krome li laboris ĝis 1979 en kultura televida programo de TVE ''Encuentros con las letras''; tiukadre li konis tiun kiu iĝos lia edzino, Miriam Moreno (1954), kun kiu li havis du filojn. Li kunlaboris kun diversaj gazetoj kaj eldonejoj. En unu de siaj eseoj, sendube la plej konata kaj etenda, nome ''Las armas y las letras. Literatura y guerra civil (1936-1939)'', li studis la vivon de verkistoj kaj intelektuloj dum la [[Hispana Enlanda Milito]], kaj de flanko de insurekciuloj (kiel [[Torrente Ballester]], [[Álvaro Cunqueiro]], [[Rafael Sánchez Mazas]] kaj [[Agustín de Foxá]]) de respublikanoj (kiel [[Antonio Machado]], [[Rafael Alberti]], [[José Bergamín]], [[Miguel Hernández]], [[García Lorca]], ktp.), kaj de nepartianoj (kiel [[Pío Baroja]], [[Azorín]], [[Unamuno]], Manuel Chaves Nogales, [[Clara Campoamor]]). Interesita pri la faŝismaj verkistoj, li defendis la verkaron de kelkaj falangistaj aŭtoroj. Dum la 21-a jarcento li kunlaboris en diversaj iniciatoj de dekstraj politikaj partioj, kiel [[Unuiĝo, Progreso kaj Demokratio|UPD]] kaj [[Ciudadanos]]. ==Verkoj== === Poezio === * ''Junto al agua'' (1980) * ''Las tradiciones'' (1982) * ''La vida fácil'' (1985) * ''El mismo libro'' (1989) * ''Las tradiciones'' (1991), kompilaĵo de 1979-1990 * ''Acaso una verdad'' (1993) * ''Rama desnuda'', 1993-2001 (2001) * ''Un sueño en otro'' (2004) * ''Segunda oscuridad'' (2012) * ''Y'' (2018) === Noveloj kaj romanoj === * ''La tinta simpática'' (1988) * ''El buque fantasma''{{Sfn|Aymerich|1999|p=446}} (1992) * ''La malandanza'' (1996) * ''Días y noches'' (2000) * ''La noche de los cuatro caminos. Madrid, 1945'' (2001) * ''[[Los amigos del crimen perfecto]]'' ([[Premio Nadal]], 2003) * ''Al morir don Quijote'' (2004) * ''Los confines'' (2009) * ''Ayer no más'' (2012) * ''El final de Sancho Panza y otras suertes'' (2014) === Taglibroj === Pli ol 20 volumoj de taglibro ''Salón de pasos perdidos'' en la eldonejo Pre-Textos. En 1999 ''Capricho extremeño'', elekto de fragmentoj de taglibroj pri la kamparo de Ekstremaduro; en 2011 oni publikigis reviziitan eldonon.<ref>Luque Amo, Álvaro: ''El diario personal en la literatura: Teoría del diario literario. El «Salón de pasos perdidos» (1990-2018), de Andrés Trapiello'', doktoriga disertacio, [[Universitato de Granado]], 2019. [https://digibug.ugr.es/handle/10481/59332 Digibug] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240109115339/https://digibug.ugr.es/handle/10481/59332 |date=2024-01-09 }}.</ref> # ''El gato encerrado'', 1987 (1990) # ''Locuras sin fundamento'', 1988 (1992) # ''El tejado de vidrio'', 1989 (1994) # ''Las nubes por dentro'', 1990 (1995){{Sfn|Aymerich|1999|p=446}} # ''Los caballeros del punto fijo'', 1991 (1996){{Sfn|Aymerich|1999|p=446}} # ''Las cosas más extrañas'', 1992 (1997){{Sfn|Aymerich|1999|p=446}} # ''Una caña que piensa'', 1993 (1998) # ''Los hemisferios de Magdeburgo'', 1994 (1999) # ''Do fuir'', 1995 (2000) # ''Las inclemencias del tiempo'', 1996 (2001) # ''El fanal hialino'', 1997 (2002) # ''Siete moderno'', 1998 (2003) # ''El jardín de la pólvora'', 1999 (2005) # ''La cosa en sí'', 2000 (2006) # ''La manía'', 2001 (2007) # ''Troppo vero'', 2002 (2009) # ''Apenas sensitivo'', 2003 (2011) # ''Miseria y compañía'', 2004 (2013) # ''Seré duda'', 2005 (2015) # ''Sólo hechos'', 2006 (2016) # ''Mundo es'', 2007 (2017) # ''Diligencias'', 2008 (2019) # ''Quasi una fantasía'', 2009 (2021) # ''Éramos otros'', 2010 (2023) === Gazetartikoloj === Kolekto ''Los desvanes'': # ''Mil de mil'', 1985-1995 (1995) # ''Todo es menos'', 1985-1997 (1997) # ''El azul relativo'', 1997 (1999) # ''La brevedad de los días'', 1998 (2000) # ''Tururú... y otras porfías'', 1999 (2001) # ''Sí y no'', 2000 (2002) # ''Mar sin orilla'', 1997-2001 (2002) # ''Contra toda evidencia'', 2001 (2004) # ''Ya somos dos'', 2002 (2004) # ''Naranjas de la mar'', 2003 (2007) # ''Más o menos'', 2004 (2007) # ''Ni tuyo ni mío'', 2005 (2009) # ''Los baluartes'', 2006 (2009) # ''Costanilla de los desamparados'', 2007 (2017) # ''Negocios pendientes'', 2008 (2017) # ''Si me adorares'', 2009 (2022) # ''Extraño país este'', 2010 (2022) === Eseo === * ''Experiencia plástica de Gabarrón'' (1977) * ''Las vidas de Miguel de Cervantes'' (1993){{Sfn|Aymerich|1999|pp=445-446}} * ''Las armas y las letras. Literatura y guerra civil'', 1936-1939 (1994)<ref>{{Harvsp|Aymerich|1999|p=446}};{{Harvsp|Ruiz-Manjón|2010}};{{Harvsp|Bonilla|2010}}</ref> * ''Clásicos de traje gris'' (1997) * ''Los nietos del Cid. La nueva edad de oro'', 1898-1914 (1997){{Sfn|Aymerich|1999|pp=445-446}} * ''Sólo eran sombras'' (1997) * ''Viajeros y estables'' (1998) * ''El escritor de diarios'' (1998) * ''Los caminos de vuelta'' (2000) * ''El arca de las palabras'' (2004) * ''... y Cervantes'' (2005) * ''Imprenta moderna'' (2006) * ''La seda rota'' (2006) * ''Los vagamundos'' (2011) * ''El Rastro'' (2018) * ''Un poco de compañía. Impromptu barojiano'' (2019) * ''Madrid'' (2020) * ''La fuente del encanto. Poemas de una vida, 1980-2021'' (2021) * ''Madrid 1945. La noche de los Cuatro caminos'' (2022) ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * Aymerich, José María (1999). [https://dadun.unav.edu/bitstream/10171/29055/1/28.Trapiello%2c%20A.%20Los%20nietos%20del%20Cid.pdf «Reseña de Trapiello, A. (Andrés). "Los nietos del Cid: la nueva Edad de Oro de la literatura española (1818-1914)",] Barcelona: Planeta, 1997, 405 p., ISBN 84-08-02171-0». REV - Memoria y civilización (Pamplona: Servicio de Publicaciones de la Universidad de Navarra) 2: 445-446. ISSN 1139-0107. * Becerra Mayor, David (2012). [https://www.fim.org.es/media/1/1691.pdf «El revival fascista o la redención por la vía de la estética».] Revista de crítica literaria marxista (Madrid: Fundación de Investigaciones Marxistas) (6): 35-44. ISSN 1989-2217. * Bonilla, Juan (9a de majo 2010). [https://www.diariosur.es/v/20100509/opinion/armas-letras-20100509.html «Las Armas y las Letras».] Diario Sur. * Gracia, Jordi (2006). [file:///C:/Users/Cani/Downloads/admin,+Gestor_a+de+la+revista,+Olivarv7n8a05.pdf «Rehacer la memoria. Cultura y fascismo en la España democrática».] Olivar (La Plata: Universidad Nacional de la Plata) 7 (8): 87-106. * Gracia, Jordi (18a de decembro 2012). [https://elpais.com/cultura/2012/12/18/actualidad/1355849923_174823.html «Mejor novela 2012: ‘Ayer no más’, de Andrés Trapiello».] El País. * Luque Amo, Álvaro (2019). Digibug, ed. [https://digibug.ugr.es/handle/10481/59332 El diario personal en la literatura: Teoría del diario literario. El Salón de pasos perdidos (1990-2018), de Andrés Trapiello] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240109115339/https://digibug.ugr.es/handle/10481/59332 |date=2024-01-09 }} (doktoriga disertacio). Universidad de Granada. * Ruiz-Manjón, Octavio (21a de majo 2010). [https://www.elespanol.com/el-cultural/ «Las armas y las letras. Literatura y guerra civil (1936-1939)».] El Cultural. * Thallium, Michael (12a de majo 2023). [https://www.numinisrevista.com/2023/05/Porque-otros-eramos-estos-somos.html «Porque otros éramos, estos somos»] [Reseña de Éramos otros, 2023]. Numinis Revista de Filosofía ISSN reta eld.: 2952-4105. {{Projektoj}}{{-}} * {{Trad|es|Andrés Trapiello|155795582}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Trapiello, Andrés}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Premiitoj per literaturpremioj]] an2gnjkzsbu2cinrad7z19lvami0diz 0 851439 9472240 8843942 2026-09-10T05:33:54Z RG72 11847 /* Vidu ankaŭ */ 9472240 wikitext text/x-wiki {{Informkesto publika transporto | nomo = {{Malgrande|Trolebusa transporto en Lisiĉansko}} | dosiero = Троллейбус № 1, Лисичанск, Украина.jpg | grandeco de dosiero = 280px | priskribo de dosiero = Trolebuso № 1 | loko = [[Lisiĉansko]]<br />{{Ukrainio}} | transportsistema speco = [[trolebuso]] | komenco de funkciado = {{Dato|07|03|1972}} | fino de funkciado = marto [[2022]] | longeco de sistemo = {{Unuo|33.5|km}} | linioj = 1 | veturiloj = 4 | stacioj = | pasaĝeroj = | jara trafiko = | larĝo de trako = | markoj = | posedanto = | transportisto = KP "Elektroavtotrans" | mapo = | grandeco de mapo = | priskribo de mapo = }} '''Trolebusa transporto en Lisiĉansko''' ({{lang-uk|Лисичанський тролейбус}}) estas fermita [[Trolebuso|trolebusa]] sistemo en la urbo [[Lisiĉansko]], kiel rezulto de la plenskala [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|rusa invado de Ukrainio]]. Ĝi estis la tria plej malnova kaj kvina plej granda sistemo en la [[Luhanska provinco]] inter la iam funkciintaj trolebussistemoj. La longo de trolebuslinioj estis {{Unuo|33.5|km}}. == Vidu ankaŭ == * [[Lisiĉansko]] <!--== Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}}--> {{Trolebusa transporto en Ukrainio}} [[Kategorio:Lisiĉansko]] [[Kategorio:Trolebusa transporto en Ukrainio|Lisicxansko]] 46ecdpbg7bteqd0ulwbdc7qaflt6sko 0 852530 9471969 9395655 2026-09-09T12:41:49Z Sj1mor 12103 9471969 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} [[File:Peter von Cornelius (1862).jpg|thumb|Peter von Cornelius (1862)]] [[File:Peter von Cornelius 001.jpg|thumb|[[Parabolo de la dek virgulinoj]], ĉ. 1813]] '''Peter von CORNELIUS''' (naskiĝinta la {{daton|23|9|1783}} en [[Duseldorfo]], mortinta la {{Daton|6|3|1867}} en [[Berlino]]) estis [[germanio|germana]] pentristo, histori-ilustristo kaj fondinto de artlernejo. ==Vivo== Li estis frue gvidita al la arto de sia patro, galerio-inspektoro Aloys Cornelius en Duseldorfo. Post la morto de sia patro (1799), la junulo devis subteni la familion per siaj artistaj talentoj. La direktoro de la artakademio en Düsseldorf, poste en [[Munkeno]], [[Johann Peter von Langer]], ne rekonis la kapablojn de Cornelius, sed li havis apogon fare de la lasta rektoro de la [[Universitato de Kolonjo]], [[Ferdinand Franz Wallraf]]. Tiu patrono aranĝis por li la unuan pli grandan komision nome pentri en la Kvirino-kirko de [[Neuss]]. La verkoj estis kalkiktaj dum la restaŭro de la preĝejo en 1865. En 1809 Cornelius translokiĝis al [[Frankfurto ĉe Majno]], kie li, interalie, pentris la sanktan familion kun la patrino Anna. Li fariĝis konata en pli larĝaj rondoj per dek du desegnaĵoj por la --[[Faŭsto]] de [[johann Wolfgang von Goethe]], kies kuprogravurojn faris [[Ferdinand Ruscheweyh]]; la desegnaĵojn Goethe mem ne tro favore kritikis. Tiuj desegnaĵoj, kaj ankoraŭ pli la desegnaĵoj por la [[kanto de la Nibelungoj]] faritaj en Romo laŭ gravuradoj de Lips, Ritter, Barth kaj Amsler, montras la originalecon de Cornelius je plena mezuro. Kvankam li sekvis la antikvajn germanajn majstrojn, liaj verkoj ne estas aparte ligitaj al iu ajn el ili. En 1811 Cornelius iris al [[Romo]], kie en tiu tempo la germana arto nove radikiĝis sub la influo de la antikvo, la verkoj de [[Mikelanĝelo]] kaj [[Rafaelo]] kaj aliaj pli malnovaj. Li aliĝis al la societo la [[nazaretanoj (arto)|Nazaretanoj]] (kiel Overbeck, Veit, Schadow, Pforr, Vogel kaj aliaj). Baldaŭ la emo de Cornelius pri pompo kaj monumenteco malkongruis kun la gusto de la samklubanoj. Per la iniciato de la [[prusio|prusa]] konsulo [[Jakob Ludwig Salomon Bartholdy]], Cornelius kaj liaj kolegoj ricevis la komision fari artaĵojn por ties vilao sur [[Pincio]]-monto biblia historio de Jozefo en Egiptujo. Tiel estis revivigata la forgesita freskopentra metodo de [[Anton Raphael Mengs]]. Cornelius mem pentris la sonĝo-interpretadon de Jozefo kaj la scenojn pri la interfrata rekono. La admirenda efekto igis markizon Massimi peti pentri scenojn el [[Dante Alighieri]], [[Ariosto]] kaj [[Torquato Tasso]] por vilao situanta kontraŭe al la [[Baziliko Sankta Johano de Laterano]]. Cornelius jam komencis nur tri kartonojn por la ''Paradizo'' de Dante, kiam li ricevis duoblan vokon el Germanujo en 1819. La tronheredanto [[ludoviko la 1-a (Bavario)|Ludoviko]] elektis lin por ornamo de la de li konstruita [[gliptoteko (Munkeno)|munkenan gliptotekon]] per freskoj, kaj samtempe la prusa registaro petis la artiston fondi la pentristlernejon en Duseldorfo. ===Reveno al Germanujo, agadoj Bavaruje === Ĉe la fino de 1819 Cornelius revenis al Germanio kaj ekestris la akademion duseldorfan, ricevante permeson pasigi la somermonatojn en Munkeno por pentri freskojn en la Gliptoteko. En la printempo de 1820, li, subtenate de grupo de diligentaj lernantoj, ekigis la realigon de sia granda verko. La freskoj en la ĉefaj ĉambroj de la Gliptoteko traktas la grekan mitologion kaj la trojan heroo-mitologion en serio de konektitaj reprezentoj. La kompozicioj estas grandaj kaj elpensitaj, kaj same majestaj en la kreado kaj desegno, kiel en la esprimo de potenco. La ĉambro de la dioj estis finita en 1826. Dum tiu tempo, la agado de la majstro en Duseldorfo fokusiĝis pri monumentaj verkoj, kaj liaj plej eminentaj lernantoj en la [[Rejnlando]] ade produktis freskojn. En 1825, post la morto de Langer, Cornelius fariĝis direktoro de la akademio munkena: multaj liaj disĉiploj sekvis lin kaj per siaj verkoj ili montris la novan stildirekton ekz. ĉe la arkadoj de la reĝa korto, ĉe la plafonoj de la [[Odeono]], en la muropentraĵoj de la palaco de la duko Maksimiliano de Bavario. En la sama jaro, Cornelius estis nobeligata fare de reĝo Ludoviko. Li tuj ekpretis ornami la [[iliado|Iliadan]] ĉambron en la Gliptoteko kaj preskaŭ samtempe ekaktivi en la Ludoviko-kirko kaj por la loĝioj de la [[Malnova Pinakoteko]]. En 1830 li iris al Romo kaj elpensis la unuan kartonon por la freskpentraĵoj destinitaj al la munkena Ludoviko-kirko. Ilia enhavo temu ĝenerale pri la kristana [[kredokonfeso]]. La plafono montras Dion kiel kreinton kaj gardanton de la mondo, moderigantan la vojojn de la planedoj, kun ĉirkaŭo de anĝelkorusoj kaj simbolaj figuroj. La lateralaj ĥorejoj enhavas la historion de Kristo, lian naskiĝon kaj krucumiĝon. La tri krucejoj de la transepto montras la regadon de la [[Sankta Spirito]] kaj la {{N|religia komunumo}}. La ĉefverko de la majstro estas sur la altaro, nome la ĉiela juĝo, kiu estis pentrita de Cornelius mem (kompletigo en 1840). La desegnaĵon por tio li faris dum sia rea restado en Romo en 1834 kaj 1835. Samtempe Cornelius laboris pri skizoj por la 25 loĝioj antaŭ la salonegoj de la Malnova Pinakoteko, por kiuj li havis kiel temon la historion de la kristana arto, de ĝia kresko en la mezepoko ĝis ĝia plej altaj floro kaj perfekteco. Tiuj pentraĵoj, finfarite de [[Clemens von Zimmermann]], estis la unua okazo de neinterkonsento inter la komisiinta reĝo Ludoviko kaj Cornelius, ĉar la reĝo, instigite de Klenze, ne volis permesi plian influon de la inventinto pri la artaĵa realigo. Pro tio kaj pro novaj kritikoj de la reĝo pri la pentraĵoj ĉe Ludoviko-kirko, Cornelius demetis siajn oficojn en Bavarujo. ===Iro al Berlino=== En pasko 1841 Cornelius estis vokita al Berlino de reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 4-a]], precipe por ornamado de la tiam konstruata ''Camposanto'', ripozejo de la reĝa familio laŭ itala tombeja stilo. La baztemo de la farotaj pentraĵoj estis la versetoj de la [[epistolo al la romanoj]]: ''La pagon de la peko estas la morto; sed la donaco de Dio estas eterna vivo en Kristo, nia Sinjoro''. La tuto, en longeco de 56 m, estu reprezentita per 55 pentraĵoj disigitaj sur la kvar muroj de rektangula arkada promenejo, inkluzive de: 1) Liberigo de la peko kaj ĝiaj sekvoj, malsanoj, ktp., per la naskiĝo kaj morto de Kristo. 2) La dia natureco de Kristo, kiu ricevas sian mondsavadan rolon nur per la morto. 3) Daŭrigo de la verkoj de Kristo per la laboro de la apostoloj. 4) Fino de la tera vivo kaj transiro al la eterna vivo. Super ĉiu ĉefpentraĵo, en la rondo de la arko, estas desegnaĵo, kaj plu, pli longa predelaj pentraĵoj, dum pentraj niŝoj kun pli plastikaj grupoj apartigas la ĉefpentraĵojn. Tiuj grupoj enhavas la reprezenton de la ok [[beatecoj]]. Tiu ĉi bildserio kiel ankaŭ tiu pli frua por la munkena Gliptoteko nombriĝas inter la plej grandaj verkoj de la germana arto. La senfina riĉeco de la fantazio, la vero de la esprimo, la grandioza formkreado, la freŝeco kaj vivanteco de la tuto kaj la ideoŝarĝo furoregas kaj imponegas. Precipe majestas la kartono kun la kvar [[apokalipsa rajdanto|apokalipsaj rajdantoj]] per granda drama forto. Berline li ankaŭ kreis la desegon por la arĝenta verko ''Glaubensschild'' kiun dediĉis kaj donacis la prusa reĝo al la [[princo de Kimrujo]]: temas pri la etendiĝo de la Eklezio en kies sinon venu ankaŭ la princo. Malgraŭ tiuj grandegaj laboroj, Cornelius ne sukcesis per la desegnoj por Tasso, kiuj devis esti uzitaj por vivantaj bildoj, nek per la pentraĵo ''Christus in der Vorhölle'', la sola granda olepentraĵo de la majstro, kiu meritis la akrajn kritikojn. En 1841, la filozofia fakultato de la reĝa akademio en Münster donis al li honoran doktorecon pri filozofio. El Berlino, la majstro kelkfoje vojaĝis al Romo por longa restado, sed li revenis en la somero de 1861 al Germanio, por pasigi la lastajn jarojn de sia vivo en Berlino kaj labori plu je siaj kartonoj por la tombejosalono. Tamen, la granda projekto, same kiel la poste aldonita ideo pentri grandegan murpentraĵon por la katedralo, haltis kaj estis poste tute ĉesigita. Cornelius ne lasis sin maltrankviligi de tio. La lasta kartono, kiun li desegnis ĝis la aŭtuno antaŭ sia morto, staris super lia ĉerko. ==Graveco== Kvankam la juĝoj pri Cornelius estas diversaj, ĉiuj konsentas, ke lia grandeco troveblas precipe en la elpensado kaj komponado. Li celis la seriozan, grandan, potencan, kaj li batalis kontraŭ ĉio malgranda kaj simple agrabla, atakante ĝin per sia tuta forto, tiel ke li eĉ ne akceptis la aŭtonoman ekziston de la ĝenro-pentraĵo. Kiel la reĝo en la arto, kiel lin nomas Vischer, li ŝategis gigantecon kaj malŝatis negigantecon. Tamen, lia neperfekta tekniko koncerne kolorigon okulfrapis. Inter liaj disĉiploj aparte elstaras: [[Wilhelm Kaulbach]] kaj [[Adam Eberle]], Zimmermann kaj [[Philipp von Foltz]], [[Hermann Anschütz]] kaj [[Johann Georg Hiltensperger]], [[Karl Stürmer]], [[Hermann Stilke]], [[Karl Heinrich Hermann]], [[Gottlieb Gassen]], [[Karl Schorn]], [[Wilhelm Röckel]], kaj la arthistoriisto [[Ernst Förster]]. Tamen, la de li fondita lernejo ne profunde radikis, kaj Cornelius mem ne akiris daŭran influon en la plu-evoluon de la germana arto. ==Fonto== ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 4. Leipzig 1906, p. 288-290 ([http://www.zeno.org/nid/20006445381 tie ĉi interrete]) ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat|}} *[https://de.wikisource.org/wiki/Peter_Cornelius Vikifontaro] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118676903 ligiloj ĉe DDB] *[http://www.zeno.org/Kunstwerke/A/Cornelius,+Peter+von verkoj ĉe Zeno.org] *Einem, Herbert von: "Cornelius, Peter von". Ĉe: Neue Deutsche Biographie 3 (1957), p. 363-365 ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd118676903.html#ndbcontent tie ĉi interrete]) {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Cornelius, Peter von}} [[kategorio:Germanaj pentristoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1783]] [[kategorio:Mortintoj en 1867]] ahqpej1sxrbftzr3dwifd5jd1lq9b1l 0 854114 9472371 8891909 2026-09-10T10:25:50Z Sj1mor 12103 9472371 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Henriette Clementine HELM''' (naskiĝinta la {{daton|9|10|1825}} en [[Delitzsch]], mortinta la {{daton|26|11|1896}} en [[Berlino]]) estis [[germanio|germana]] porinfana kaj poradoleskanta verkistino. Ŝi publikigis pli ol 40 librojn kaj taksiĝis unu el la plej furora germanlingva verkistino en la dua duono de la 19-a jarcento. Interesas ke ŝiaj libroj ne kongruas ĉiam kun la ĝenerala onipensado. == Vivo == Estante filino de komercistino ŝi baldaŭ perdis la gepatrojn kaj edukiĝis poste en la domo de ŝia onklo kaj instruisto Christian Weiss en [[Merseburg]].<ref>Barbara Mohr: "Clementine Helm Beyrich." Ĉe: Barbara Mohr: ''[https://www.researchgate.net/publication/277344941_Wives_and_daughters_of_early_Berlin_geoscientists_and_their_work_behind_the_scenes Wives and daughters of early Berlin geoscientists and their work behind the scenes]''. Ĉe: ''Earth sciences history: joŭrnal of the History of the Earth Sciences Society'', nr. 29, (2), 2010. PDF, p. 5.</ref> Junulaĝe ŝi venis en la familion de la onklo [[Christian Samuel Weiss]] al Berlino. Tie ŝi frekventis la ''Ludovikinan Fondaĵon''. Poste ŝi deĵoris kelkajn jarojn ĉe porknabina lernejo. En 1848 edzigis ŝi [[Heinrich Ernst Beyrich]], kiu poste iĝis konata geologo kaj paleontologo kaj profesoro ĉe la Berlina universitato. La paro adoptis la nevinojn de Clementine Heim, kiam mortis ties fratino Wilhelmine Louise en la jaro 1851-a. Helm akompanis sian edzon ĉe laborvojaĝoj en Germanujo kaj de tempo al tempo ili vojaĝis eksterlanden al Anglujo kaj Svisujo. Multaj kuraclokrestadoj en Germanujo kaj Aŭstrujo de ŝi epizode estis surpaperigitaj en romanoj.<ref>Mohr (2010), p. 6</ref> Helm flegis viglan leterinterŝanĝon kun artistoj kaj sciencistoj. inter la amikaj rondoj de la familio estis krom sciencistoj kontaktataj de Ernst Beyrich, ankaŭ la verkistoj [[Theodor Fontane]] kaj [[Otto Roquette]] kaj la arthistoriisto [[Friedrich Eggers]].<ref>Mohr (2010), p. 7</ref> Clementine Helm mortis kelkajn monatojn post la edzo. Ŝia tombo troviĝis sur al tombejo 'Alter Zwölf-Apostel-Kirchhof'' en [[Berlin-Schöneberg]]. En 2018 oni metis memorŝtonon tie kie iam estis ŝia tombo.<ref>Andreas Conrad: ''Gedenksteine für vergessene Schriftstellerinnen''. [https://www.tagesspiegel.de/berlin/erinnerungsaktion-in-berlin-schoeneberg-gedenksteine-fuer-vergessene-schriftstellerinnen/22984678.html 2.9.2018, tagesspiegel.de]</ref> == Graveco == Estis Helm ege sukcesa porjunulara verkistino.<ref>Gisela Wilkending (eld.): ''Mädchenliteratur der Kaiserzeit''. Metzler, Stuttgart 2003, p. 309.</ref> Komence ŝi publikigis infankantojn en 1851; parte aperis fruaj verkoj sub la pseŭdonimo ''Clematis''. Sekvis multo da romanoj por infanoj kaj junuloj, ĉefe por knabinoj kaj junaj virinoj. Krome verkis ŝi novelojn kaj fabelojn kaj eldonis plurajn antologion. Ŝi ankaŭ tradukis verkojn el la franca lingvo kiujn ŝi transformis je ethistorioj. Ŝia plej konata verko estas la aŭtobiografia libro ''Backfischchens Leiden und Freuden'' el la jaro 1863-a. Tie ĉi kun multa afablo rakontatas la historio de la 15-jaraĝa Grete kiu estas sendita al la onklino al Berlino ĝuonte deca eduko. En 1897 la libro havis jam la 50-an eldonon. Ĝi aperis en 1877 ankaŭ en la angloa lingvo sub la titolo ''A Miss in her Teen'' en traduko de [[Rhoda E. Colborne]]. Kune kun la verkistino [[Frida Sĉanz]], filino de la verkistino [[Pauline Schanz]], ŝi komencis eldoni en 1895 la almanakon ''Junge Mädchen''. En 1896, kiam mortis Helm. la redaktado ekestis nur ĉe Ŝanz. Multaj verkoj de Helm ofte eldoniĝis kaj tradukiĝis en la anglan, la francan, la nederlandan kaj plurajn skandinaviajn lingvojn. Enplektis ŝi ofte membiografiajn epizodojn en la verkojn. Ŝi estis pli klerita ol la averaĝa knabino tiutempa kaj klopodis transdoni la propran fasciniĝon prisciencan al la legantaro. Krome familiaj membro rolludas enlibroj ankaŭ en Berlino aktivantaj sciencistoj en la verkoj. Ankaŭ la teorioj de [[Charles Darwin]] estas propagandataj en la verko ''Dornröschen und Sĉneewittĉen''.<ref>Mohr (2010), p. 9.</ref> Aliaj temoj estis la klerigo de knabinoj kaj virinoj, emancipiĝo de religio kaj prezento de la moderneco de ideoj de [[Alexander von Humboldt]]. Ŝi ankaŭ skribis malpor rasismo kaj diskriminacio pro haŭtkoloro aŭ religio.<ref>Barbara Mohr: [https://www.researĉgate.net/publication/322342765_Clementine_und_Ernst_Beyrich_Ihre_Leistungen_im_Bereiĉ_der_Geowissenschaften_bzw_Popularisierung_naturwissenschaftliĉer_Ideen_im_19_Jahrhundert "Clementine und Ernst Beyrich. Ihre Leistungen im Bereich der Geowissenschaften bzw. Popularisierung naturwissenschaftlicher Ideen im 19. Jahrhundert."]{{404|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (januaro 2018)</ref> Sekve konsidereblas ŝia verkaro ofte netipa ekzemplo de tiutempe porknabina literaturo.<ref>Petra Volkmann-Valkysers: "Kurzbiographien der Aŭtorinnen atypischer Mädchenliteratur". Ĉe: Gisela Wilkending (eld.): ''Mädchenliteratur der Kaiserzeit''. Metzler, Stuttgart 2003, p. 305, 309.</ref> == Verkoj (elekto) == * ''Kinder-Lieder''. 1861.<ref>Kein Exemplar nachweisbar</ref> * ''Backfischchens Leiden und Freuden. Eine Erzählung für junge Mädchen''. Wigand, Leipzig 1863. ([https://books.google.de/books?id=lqA7AAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false interrete]) * ''Die Brieftaube. Zur Unterhaltung für die Jugend''. Wigand, Leipzig 1871. * ''Drei Erzählungen für junge Mädchen''. Wigand, Leipzig 1873. ([https://archive.org/details/dreierzhlungen00helmuoft interrete]) * ''Prinzesschen Eva. Eine Erzählung für heranwachsende Mädchen''. Velhagen & Klasing, Bielefeld 1875. * ''Frau Theodore. Ein Familienbild'' Velhagen & Klasing, Bielefeld 1875. * ''Das Kränzchen. Eine Erzählung für junge Mädchen'' Velhagen & Klasing, Bielefeld 1875. (sepa eldonoo, 1895)([https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=ien.35556007494438&view=1up&seq=5 interrete]) * ''Vater Carlet's Pflegekind. Nach Josephine Colomb's Werk "La fille de Carilès", gekrönt mit dem großen Monthyonpreise, für die deutsche Jugend bearbeitet, besonders heranwachsenden Mädchen gewidmet''. Hirt, Leipzig 1877.<ref>[https://www.projekt-gutenberg.org/autoren/namen/colomb.html Werk bei Projekt-Gutenberg]</ref> * ''Dornröschen und Schneewittchen. Eine Erzählung für junge Mädchen''. Velhagen & Klasing, Bielefeld 1877. ([https://sammlungen.ulb.uni-muenster.de/hd/content/pageview/2569937 interrete]) * ''Der Weg zum Glück. Nach J. Colomb's Werk "Deux mères" für die deutsche Jugend frei bearbeitet von Clementine Helm''. Hirt, Leipzig 1881. * ''Elfchen Goldhaar. Eine Erzählung für heranwachsende Mädchen''. Velhagen & Klasing, Bielefeld/Leipzig 1883. (Kvara eldono, 1897) * ''Professorentöchter. Eine Erzählung für junge Mädchen''. Velhagen & Klasing, Bielefeld/Leipzig 1884. * ''Die Glücksblume von Capri. Erzählung.'' Richter & Kappler, München 1887. * ''Die Stiefschwestern. Erzählung für junge Mädchen''. Velhagen & Klasing, Bielefeld 1887. * ''Unsere Selekta. Eine Erzählung für junge Mädschen''. Velhagen & Klasing, Bielefeld 1881. (Tria eldono 1889) * ''Auf Irrwegen und andere Erzählungen für junge Mädchen''. Krabbe, Stuttgart 1891. * ''Die Geschwister Leonhard. Eine Erzählung für junge Mädchen''. Velhagen & Klasing, Bielefeld 1891. * ''Friedas Mädchenjahre und andere Erzählungen für junge Mädchen''. Krabbe, Stuttgart 1892. * ''Das Heimchen. Eine Erzählung für junge Mädchen''. Velhagen & Klasing, Bielefeld 1894. * ''Das vierblättrige Kleeblatt. Eine Erzählung aus dem Freiheitskriege, für junge Mädchen''. Velhagen & Klasing, Bielefeld 1878. (Kvara eldono, 1895) * ''Doris und Dora. Eine Erzählung für junge Mädchen. Freie Bearbeitung der französischen Erzählung: "Chloris et Jeanneton" von Josephine Colomb''. Hirt, Leipzig 1880. (Kvara eldono, 1895) * ''Die kleine Herrin. Erzählung für Mädchen. Freie Bearbeitung von "Prinzesse Rosalba" von Louise-Marguerite-Jolliv und Mme Chéron de la Bruyère''. Effenberger, Stuttgart 1895. * ''Elfriede. Erzählung für die Jugend. Freie Bearbeitung von L. Albachs "Le Parrain de Cendrillon"''. Effenberger, Stuttgart 1890. (Tria eldono, 1895) * ''Hans und Hanna. Erzählung für die heranwachsende Jugend''. Velhagen & Klasing, Bielefeld/Leipzig 1895. * ''Junge Mädchen. Ein Almanach begründet von Clementine Helm und Frida Schanz'' (1895) * ''Märchenbuch''. Velhagen & Klasing, Bielefeld/Leipzig, tria eldono, 1897. == Literaturo == * Art. „Beyrich, Clementine“ fare de Hermann Arthur Lier. Ĉe: Allgemeine Deutsche Biographie, volumo 46 (1902), p. 535–536 [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Beyrich,_Clementine&oldid=- tie ĉi interrete] * Pataky, Sophie: ''Lexikon deutscher Frauen der Feder'', volumo 1, Berlin 1898, p. 331-332 ([http://www.zeno.org/nid/20009047220 tie ĉi interrete]) * Gisela Wilkending (eld.): ''Mädchenliteratur der Kaiserzeit''. Metzler, Stuttgart 2003, ISBN 3-476-01963-2, p. 309 ([https://link.springer.com/content/pdf/bbm:978-3-476-05256-8/1.pdf interrete]). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://de.wikisource.org/wiki/Clementine_Helm Vikifontaro] * {{DNB-Portal|116160187}} * [https://www.projekt-gutenberg.org/autoren/namen/colomb.html verkoj ĉe Projekt-Gutenberg] == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Helm, Clementine}} [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Germanaj porinfanaj verkistoj]] 3pi3oj3wtd6hvb0ydjpbgnrr2h3ul8m 0 869719 9472312 8829318 2026-09-10T07:34:30Z Sj1mor 12103 9472312 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Beifar | origina nomo = estación de Beifar | dosiero = | grandeco de dosiero = 280 | priskribo = Stacidomo ''Beifar'' | lando = Hispanio | loko = [[Pravia]] | latitudo = 43.470149 | longitudo = -6.098903 | regiono-ISO = ES-AS | zomo = 14 | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Hispanio Asturio/Hispanio | nomo de proprietulo = [[Administranto de Fervojaj Infrastrukturoj|Adif]] | nomo de trafikanto = [[Renfe Cercanías AM]] | kodo de stacidomo = <!--05323--> | fervojo = Regionales:Ferrol - Oviedo: {{RenCerAM|R1f}}, Cercanías: {{Asturia trajno|C}} {{Asturia trajno|C7}} | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = 1 | nombro de kajoj = 1 | malfermo = | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = | notoj = }} '''Beifar''' ({{lang-es|estación de Beifar}}) estas fervoja stacidomo en la Princlando [[Asturio]], situanta en la municipo [[Pravia]]. Ĝi estas parto de la mallarĝŝpura reto funkciigata fare de [[Renfe Operadora]] tra ĝia komerca divizio [[Renfe Cercanías AM]]. Ĝi havas regionajn servojn sur linio R-1f inter {{stacidomo|Ferrol}} kaj {{stacidomo|Oviedo}}. == Vidu ankaŭ == * [[Pravia]] == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo Adif}} * {{Oficiala retejo Renfe}} {{Regionaj servoj}} {{Proksimaĵoj Asturio}} [[Kategorio:Pravia]] [[Kategorio:Stacioj de Proksimaĵoj Asturio]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Hispanio]] 9xub7858ozp9r7tjd2u1kri5c0vhw0j 0 875636 9472315 8791427 2026-09-10T07:34:44Z Sj1mor 12103 9472315 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Briones}} {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Briones | origina nomo = Estación de Briones | dosiero = | grandeco de dosiero = 280 | priskribo = Stacidomo ''Briones'' | lando = Hispanio | loko = [[Briones]] | latitudo = 42.544710 | longitudo = -2.778707 | regiono-ISO = ES-RI | zomo = 14 | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Hispanio Rioĥo/Hispanio | nomo de proprietulo = [[Administranto de Fervojaj Infrastrukturoj|Adif]] | nomo de trafikanto = [[Renfe Operadora|Renfe]] | kodo de stacidomo = <!--81003--> | fervojo = | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = 4 | nombro de kajoj = 2 | malfermo = 1863 | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = | notoj = }} '''Briones''' ({{lang-es|Estación de Briones}}) estas fervoja stacidomo en [[Rioĥo (Hispanio)|Rioĥo]], [[Hispanio]], situanta en la municipo [[Briones]]. == Vidu ankaŭ == * [[Briones]] == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> <!--* {{Oficiala retejo Adif}}--> <!--* {{Oficiala retejo Renfe}}--> * [http://www.abuaf.com/bilbao/estaciones/briones.htm ABUAF.COM: Estación de Briones (81003)] [[Kategorio:Briones]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Hispanio]] ni2cantttvntx2qgy2xgdzmodn0q5wt 0 879629 9472316 8824524 2026-09-10T07:34:50Z Sj1mor 12103 9472316 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Santibáñez de la Peña}} {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Santibáñez de la Peña | origina nomo = Estación de Santibáñez de la Peña | dosiero = | grandeco de dosiero = 280 | priskribo = Stacidomo ''Santibáñez de la Peña'' | lando = Hispanio | loko = [[Santibáñez de la Peña]] | latitudo = 42.801972 | longitudo = -4.741583 | regiono-ISO = ES-P | zomo = 14 | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Hispanio Provinco Palencio/Hispanio | nomo de proprietulo = [[Administranto de Fervojaj Infrastrukturoj|Adif]] | nomo de trafikanto = [[Renfe Cercanías AM]] | kodo de stacidomo = <!--05752--> | fervojo = Regionales: Bilbao - León: {{RenCerAM|R4f}} | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = 2 | nombro de kajoj = 1 | malfermo = 1894 | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = | notoj = }} '''Santibáñez de la Peña''' ({{lang-es|Estación de Santibáñez de la Peña}}) estas fervoja stacidomo kun laŭvola halto situanta en la [[Hispanio|hispana]] municipo [[Santibáñez de la Peña]], en la [[provinco Palencio]], aŭtonoma komunumo [[Kastilio kaj Leono]]. Ĝi estas parto de la metro-ŝpura reto de [[Administranto de Fervojaj Infrastrukturoj|Adif]], funkciigata fare de [[Renfe Operadora]] tra ĝia komerca divizio [[Renfe Cercanías AM]]. Ĝi havas regionajn servojn sur linio R-4f, kiu ligas {{stacidomo|León-Matallana}} kun {{stacidomo|Bilbao-La Concordia}}. == Vidu ankaŭ == * [[Santibáñez de la Peña]] == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo Adif|05752|santibáñez-peña}} * {{Oficiala retejo Renfe}} {{Regionaj servoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Santibanez de la Pena (stacidomo)}} [[Kategorio:Santibáñez de la Peña]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Hispanio]] kdp2v08vb5lryzj7tkhqvnbqrvvs13s 0 880752 9471935 9373667 2026-09-09T12:27:00Z Sj1mor 12103 9471935 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Percival EVERETT''' (la 22-an de decembro 1956 en Fort Gordon, [[Georgio]]) estas usona verkisto kaj profesoro pri la angla ĉe la [[Universitato de Suda Kalifornio]]. == Verkado == Everett verkis sian debutan romanon, ''Suder'', en 1983, kompletigante sian ''Majstron pri Belartoj'' en [[Universitato Brown]]. Lia dua romano estis ''Walk Me to the Distance'' (1985), kiu poste, kun modifita intrigo, estis la temo de reinterpreto en la televida filmo ''Follow Your Heart'', produktita fare de ABC. En ĉi tiu libro, David Larson revenas de [[Vjetnamio]] kaj serĉas la prokrastitan filon de unukrura ŝaffarmisto de Slut's Whole, Vajomingo. ''Cutting Lisa'' (1986; reeldonita 2000) komenciĝas kie John Livesey renkontas viron kiu havis cezaran sekcion, instigante la protagoniston por analizi sian propran gepatrecon. En 1987, Everett publikigis ''The Weather and Women Treat Me Fair: Stories'', kolekton de noveloj. Tiam Everett publikigis du librojn en 1990 en kiuj li dediĉis sin al reverkado de grekaj mitoj : ''Zulus'', kiu kombinas la groteskajn kaj apokalipsajn ĝenrojn, kaj ''For Her Dark Skin'', nova versio de ''[[Medea (mitologio)|Medea]]'', [[tragedio]] de [[Eŭripido]]. Saltante en la ĝenron de porinfana literaturo, Everett estis la aŭtoro de ''The One That Got Away'' (1992), bildlibro por junaj legantoj pri tri vakeroj kaj ilia provo enŝteligi la " ''uniojn'' "), la malbonajn numeralojn. Revenante al fikcio, Everett publikigis sian unuan veran okcidentan libron, ''God's Country'', en 1994. En la romano, Curt Marder kaj lia persekutanto Bubba serĉas la landon de Dio edzinon kiun Marder ankaŭ eble neniam trovos, sed kiu estis kidnapita fare de banditoj. [[Parodio]] de Westerns kaj la politiko de rasa kaj seksa [[diskriminacio]], inkluzive de [[Transvestismo|tranvestita]] [[generalo]] Custer. Du el liaj novaj libroj estis publikigitaj en 1996: ''Watershed'' denove proponas okcidentan scenaron, ĉi-foje nuntempan, centritan sur la izola hidrologo Robert Hawkes, kiu trovas malgrandan indianon kiu helpas lin akcepti interrilatojn kun homoj. La alia libro (1996) estis historia kolekto, ''Granda Bildo''. En ''Frenzy'' (1997), Everett revenas al [[greka mitologio]], en rakonto en kiu Vlepo, asistanto al [[Dionizo]], estas devigita travivi paroksisman kirlventon ("Frenezo") de stranga agado, inkluzive de transformo en [[Pediko|pedikon]] aŭ tendon de la [[dormoĉambro]], en malsamaj tempoj en la rakonto, kiun li rakontas por klarigi kiuj travivaĵoj estas similaj al Dionizo, la duondio. Emfazante lian konatecon kun [[filozofio]] kaj [[literatura teorio]], ''Glyph'' (1999) estas rakonto ene de rakonto, en kiu Ralph estas infano kiu elektas ne paroli sed havas eksterordinaran muskolkontrolon kaj IQ proksiman al 500, kiun li uzas por verki notojn por lia patrino pri diversaj literaturaj temoj ekestiĝantaj de la libroj kiujn ŝi disponigas al li. Ralph estas kidnapita multajn fojojn pro siaj specialaj kapabloj, kaj lia [[odiseado]] (kiel "skribite" fare de Ralph kvar jarojn poste) instruas al li pli koncerne amon ol intelekton, kvankam Everett defias la intelekton de la leganto kun filozofio kaj teoria reflektado. ''Grand Canyon, Inc.'' (2001) estas la unua novelo de Everett. Tie ni trovas la provojn kiujn Rhino Tanner faras por subigi Patrinon Naturo per ekspluatado de la varoj de la Granda Kanjono. Everett publikigis la rimarkindan ''Erasure'' en 2001. En reflektado pri sia propra sperto, la libro temigas la stereotipojn de la eldonindustrio de [[afrik-usonanoj]] verkistoj. La protagonisto, Thelonious "Monk" Ellison, profesoro pri angla literaturo, estas la temo de ripetaj kritikoj pro sia "ne sufiĉe afrik-usona" verko. Ellison estas afliktita per la sukceso de " Oprah 's Book Club "-simila indiko de kio estas signifita per la travivaĵo de nuntempaj "nigruloj", sinteno kiu fakte reproduktas stereotipan bildon. Poste li verkis satiran respondon bazitan sur la romano ''Fear'' ( ''Native Son'' ) de Richard Wright, kiun li titolis unue ''Mia pafologio'' kaj poste ''Fiko''. Intervjuspektaklestroj kiel Oprah Winfrey, Hollywood- produktisto, kaj spektantaro de famaj romanverkistoj estas ĉiuj pli pretaj akcepti la brutalan, malhumanigitan nigrulon de la romano ol etburĝa intelektulo kiel Ellison mem, kiu siavice havas malfacilaĵojn. traktante kaj realajn kaj fikciajn malriĉajn nigrulojn. En 2004, Everett publikigis romanon, ''American Desert'', kaj ''Damned If I Do: Stories'', alia kolekto de noveloj. En ''American Desert'', Ted Street planas fari memmortigon per dronado en la oceano sed estas mortigita en trafikakcidento provante aranĝi sian suicidplanon. Tri tagojn poste, dum la entombigo, Ted Street subite eksidas en sia ĉerko, lia kapo daŭre vundita kaj sen batanta koro. Por la resto de la romano, Ted Street, kiel multaj el la roluloj de Everett, travivas mem-rivelan odiseadon pri kio ĝi signifas esti vivanta, esplorante religion, revelacion, kredon, fanatikecon, amon, familion, amaskomunikilan sensaciismon, morton kaj elsaviĝon. ''Wounded: romano'' (2005) rakontas la rakonton de John Hunt, ĉevaltrejnisto kiu estas alfrontita kun [[malama krimo]] kontraŭ samseksema kaj indiano. Tamen, male al Robert Hawkes (en la antaŭa ''God's Country'' ), John Hunt evitas engaĝiĝi en la politikaj implicoj de tiuj krimoj, ekagante nur kiam devigita fari tion. En 2009, [[Graywolf Press]] publikigis ''Mi ne estas Sidney Poitier.'' Kun la nomo " ''Ne Sidney Poitier'' " kaj simileco al la aktoro kun la asonanta nomo, la ĉefrolulo alfrontas ĉi tion kaj similajn defiojn kun sia adoptopatro, [[Ted Turner]]. Ĝi estas alia komedia turneo de forto per kiu Everett faras la ekzamenon de sociaj problemoj pli amuza ol multaj homoj verŝajne ŝatus. ''Assunção: um romance'' (2011) estas [[triptiko]] de rakontoj kun kelkaj roluloj kiuj estis en antaŭaj Everett-rakontoj. "Big" revenas al la rolulo de Ogden Walker, vicŝerifo de urbeto en [[Nov-Meksiko]]. Li estas sur la spuro de la murdinto de maljunulino. Sed ĉe la krimloko, liaj piedsignoj estas la nuraj kiuj kondukas al ŝia pordo. Io misas, kaj eĉ via atrino scias ĝin. Ĉar pli da kazoj amasiĝas, Ogden ĉasas, postkurante malfortajn antaŭecojn pro eĉ pli malfortaj kialoj. Lia ĉaso prenas lin de la pli seeder flanko de Denvero ĝis hipiokomunumo dum li serĉas la intrigegan solvon. En februaro 2013, Graywolf Press publikigis ''Percival Everett de Virgil Russell'' . En 2021, Graywolf Press publikigis ''The Trees'' , romanon pri linĉadoj en [[Misisipio]]. Ĝi gajnis la Anisfield-Wolf Book Award kaj estis prioritatita por la 2022-datita Booker Prize == Verkaro (elektita) == === Romanoj === * ''Suder'' (1983) * ''Walk Me to the Distance'' (1985) * ''Cutting Lisa'' (1986) * ''Zulus'' (1990) * ''For Her Dark Skin'' (1990) * ''God's Country'' (1994) * ''Watershed'' (1996) * ''The Body of Martin Aguilera'' (1997) * ''Frenzy'' (1997) * ''Glyph'' (1999) * ''Grand Canyon, Inc.'' (2001) * ''Erasure'' (2001) * ''A History of the African-American people (proposed) by Strom Thurmond, as told to Percival Everett and James Kincaid'' * ''American Desert'' (2004) * ''Wounded'' (2005) * ''The Water Cure'' (2007) * ''I Am Not Sidney Poitier'' (2009) * ''Assumption'' (2011) * ''Percival Everett by Virgil Russell: A Novel'' (2013) * ''So Much Blue'' (2017) * ''Telephone'' (2020) * ''The Trees'' (2021) * ''Dr. No'' (2022) * ''James: A Novel''. Doubleday Publishers, 2024 === Rakontoj === * ''The Weather and Women Treat Me Fair: Stories'' (1987) * ''Big Picture: Stories'' (1996) * ''Damned if I do: Stories'' (2004) * ''Half an Inch of Water'' (2015) === Liriko === * ''re:f (gesture)'' (2006) * ''Abstraktion und Einfühlung'' (kun Chris Abani / 2008) * ''Swimming Swimmers Swimming'' (2010) * ''There Are No Names for Red'' (kun Abani; 2010) * ''Trout's Lie'' (2015) * ''The Book of Training by Colonel Hap Thompson of Roanoke, VA, 1843: Annotated From the Library of John C. Calhoun'' (2019) === Infanlibroj === * ''The One That Got Away'' (kun Dirk Zimmer) (1992) == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20060630083749/http://www.blueflowerarts.com/percival.html Blua Flora Arto] unu el oficialaj retejoj de Everett * [http://dornsife.usc.edu/cf/faculty-and-staff/faculty.cfm?pid=1003237 la USCa Hejmpaĝo de Everett]. (Reprenita la 2a de decembro, 2017) {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Everett, Percival}} [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] kth8kwmd84j8et4t3b80tblb8eztv4p 0 881181 9471945 9471664 2026-09-09T12:38:43Z RG72 11847 9471945 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = Rusio |situo = [[Tjumeno]] |establita = {{dato|4|12|1963}} |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |regiono-ISO = RU-TYU |situo sur mapo=Tjumeno (urba areo) |situo sur mapo2=Centra Tjumeno |zomo = 13 |retejo = |tipo1 = reliefo }} La '''Industria Universitato de Tjumeno''' ({{Lang-ru|Тюменский индустриальный университет}}, akronime IUT) (antaŭ 2016, konata kiel la Tjumena Ŝtata Nafta kaj Gasa Universitato, {{Lang-ru|Тюменский государственный нефтегазовый университет}}) estas altlernejo en [[Tjumeno]], Rusio <ref>{{Cite web|title=Список опорных вузов в России пополнили 22 региональных университета // Интерфакс, 18.04.2017|url=https://www.interfax.ru/russia/558865|access-date=28a de Oktobro 2020|website=Interfax.ru|language=ru}}</ref>. == Ĝenerala priskribo == La filioreto de TIU estas reprezentata de kvar sekcioj en la [[Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto]], [[Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto — Jugra]] kaj la [[Tjumena provinco]], en kiuj programoj de sekundara profesia edukado, supera edukado kaj kroma profesia edukado estas efektivigitaj. Kune kun partneraj kompanioj, la universitato kreis 9 bazajn fakojn, 4 el kiuj estas diplomiĝaj fakoj, kaj ĉiuj el ili laboras kun majstraj studentoj. Bazaj fakoj estis malfermitaj kunlabore kun partneroj: filio de Gazprom Neft PJSC, Gazprom VNIIGAZ LLC , LUKOIL-Inĝenieristiko LLC KogalimNIPIneft, Tyumen Petroleum Scientific Center LLC, SUENKO PJSC, Mostostroj-11 JSC, JSC "GMS "TPATP", Ne JSC "TPATP", 1", GC "Avtograd". La [[rektoro]] de IUT estas Jurij Kloĉkov, ekde la {{dato|10|5|2024}}<ref>{{Cite web|title=Тюменский индустриальный университет – Руководство|url=http://www.tyuiu.ru/sveden/employees/}}</ref>. == Historio == La {{daton|4|12|1963}} per la ordono de la [[Konsilio de Ministroj de Sovetunio]] estis establita la Tjumena Industria Instituto kun 2 fakultatoj: naftogasprodukta ({{l-ru|нефтегазопромысловый}}) kaj inĝeniera-konstrua. La {{daton|15|1|1954}} la Tjumena Provinca Partia Komitato kaj la Tjumena Provinca Ekzekutiva Komitato ordonis fini konstruadon de la unua parto de instituta korpuso ĉe strato Volodarskij 38 ĝis la {{dato|15|3}} kaj la duan parton ĝis la {{dato|1|8}}. Ilin dezajnis la ĉefarkitekto de la urbo Pjotr Grinenko. Origine tiuloke staris tribuno, uzata dum paradoj, manifestacioj kaj festoj. Poste oni transdonis al la instituto ankaŭ trietaĝan amasloĝejon de la Maŝinkonstrua Teknikumo, kaj kelkajn ŝtuparejojn kaj la unuan etaĝon de kvaretaĝa domo ĉe strato [[Sergo Ordĵonikidze|Orĝonikidze]] (tie lokiĝis librejo). Ĉiuj konstruaĵoj estis konektitaj per transpasejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Проекты строительства комплекса зданий ТИИ — ТюмГНГУ // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Иванцова |unua = Г. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 32–33 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Sed la instituto kreskis rapide, do jam en oktobro 1966 rektoro Anatolij Kosuĥin dum kunsido de la Scienca Konsilio prezentis planojn pri evoluo de la altlernejo en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj. Moskva Instituto GIPROVUZ ^{[[:ru:ГИПРОВУЗ|ru]]} dezajnis novan konstruaĵaron kaj la {{daton|11|6|1969}} ĝenerala arkitekto de GIPROVUZ Sergej Miĥajlov prezentis la dezajnon de kampuso en vilaĝo [[Oĵogino (Tjumena distrikto)|Oĵogino]], tiutempe situinta 7 km for de la urbo. Tie devus aperi instruejo, sportejo, skiejo, eksperimentaj produktejoj ktp. La unuaj finlernintoj de la altlernejo, finintaj ĝin en 1969, kun diplomoj ricevis ankaŭ invitilojn por la 25-a datreveno de la instituto, festota en kampuso meze de arbaro apud Tjumeno. Sed ĝia maketo restis en la instituta muzeo kaj surpapere, ĉar necesa financado ne venis. GIPROVUZ poste uzis tiun ĉi dezajnon por konstrui kampuson en Kiŝinevo (Moldava SSR). Surloke de la kampuso formiĝis la Medicina Urbo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Проекты строительства комплекса зданий ТИИ — ТюмГНГУ // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Иванцова |unua = Г. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 33–34 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1972 la rektoro raportis pri konstruado de instruejo je {{unuo|4000|m|2}} ĉe kruciĝo de la stratoj Melnikaite kaj 50 Jaroj de Oktobro kaj de administrejo surloke de estonta studenta urbeto. La dezajnadon plenumis Sverdlovska filio de la instituto Giprotjumenneftegaz. Sed la dezajno estis reduktita kaj simpligita: anstataŭ pluretaĝaj korpusoj aperis tiuj 5-etaĝaj, surloke de ĉefenirejo de la administrejo aperis parkumejo. Oni planis konstrui apude loĝdomon je 100 apartamentoj kaj studentan amasloĝejon je 240 litoj. Malantaŭ la ĉefsidejo aperis konstruaĵo, en kiu eksidis kantino kaj sportejo. Flanke de strato Volodarskij aperis alkonstruaĵo, aktuale okupita de la Muzeo de Scienco kaj Tekniko de Transuralio. Eksterurbe estis konstruita sporta-resaniga centro Olimpija. En 1998 al la altlernejo estis transdonita sidejo de la likvidita instituto ZapSibNIGNI: tie eksidis la fakultato de geologio kaj geoinformadiko, ekde 1999 — la Instituto de Geologio kaj Geoinformadiko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Проекты строительства комплекса зданий ТИИ — ТюмГНГУ // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Иванцова |unua = Г. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 34–35 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Tjumena Ŝtata Universitato]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.tyuiu.ru/ Oficiala retejo de Industria Universitato de Tjumeno] * [https://vk.com/industrial_u Vkontakte] * [https://www.instagram.com/industrial_university/ Instagram] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Rusio]] [[Kategorio:Edukado en Tjumeno]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Tjumeno]] [[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1963]] [[Kategorio:Okcidentsiberia naftogasa komplekso]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] ob0lr23p5gmx4vi16pn4qd150vbkme8 9471999 9471945 2026-09-09T12:55:11Z RG72 11847 /* Historio */ 9471999 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = Rusio |situo = [[Tjumeno]] |establita = {{dato|4|12|1963}} |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |regiono-ISO = RU-TYU |situo sur mapo=Tjumeno (urba areo) |situo sur mapo2=Centra Tjumeno |zomo = 13 |retejo = |tipo1 = reliefo }} La '''Industria Universitato de Tjumeno''' ({{Lang-ru|Тюменский индустриальный университет}}, akronime IUT) (antaŭ 2016, konata kiel la Tjumena Ŝtata Nafta kaj Gasa Universitato, {{Lang-ru|Тюменский государственный нефтегазовый университет}}) estas altlernejo en [[Tjumeno]], Rusio <ref>{{Cite web|title=Список опорных вузов в России пополнили 22 региональных университета // Интерфакс, 18.04.2017|url=https://www.interfax.ru/russia/558865|access-date=28a de Oktobro 2020|website=Interfax.ru|language=ru}}</ref>. == Ĝenerala priskribo == La filioreto de TIU estas reprezentata de kvar sekcioj en la [[Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto]], [[Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto — Jugra]] kaj la [[Tjumena provinco]], en kiuj programoj de sekundara profesia edukado, supera edukado kaj kroma profesia edukado estas efektivigitaj. Kune kun partneraj kompanioj, la universitato kreis 9 bazajn fakojn, 4 el kiuj estas diplomiĝaj fakoj, kaj ĉiuj el ili laboras kun majstraj studentoj. Bazaj fakoj estis malfermitaj kunlabore kun partneroj: filio de Gazprom Neft PJSC, Gazprom VNIIGAZ LLC , LUKOIL-Inĝenieristiko LLC KogalimNIPIneft, Tyumen Petroleum Scientific Center LLC, SUENKO PJSC, Mostostroj-11 JSC, JSC "GMS "TPATP", Ne JSC "TPATP", 1", GC "Avtograd". La [[rektoro]] de IUT estas Jurij Kloĉkov, ekde la {{dato|10|5|2024}}<ref>{{Cite web|title=Тюменский индустриальный университет – Руководство|url=http://www.tyuiu.ru/sveden/employees/}}</ref>. == Historio == [[Dosiero:Ĉefsidejo de la Tjumena Industria Universitato.jpg|200ra|eta|maldekstre|Enirejo de la malnova ĉefsidejo ĉe strato Volodarskij, 2020.]] [[Dosiero:Строительство 7-го корпуса ТюмГНГУ - panoramio.jpg|200ra|eta|maldekstre|Konstruado de la nova ĉefsidejo, 2010.]] La {{daton|4|12|1963}} per la ordono de la [[Konsilio de Ministroj de Sovetunio]] estis establita la Tjumena Industria Instituto kun 2 fakultatoj: naftogasprodukta ({{l-ru|нефтегазопромысловый}}) kaj inĝeniera-konstrua. La {{daton|15|1|1954}} la Tjumena Provinca Partia Komitato kaj la Tjumena Provinca Ekzekutiva Komitato ordonis fini konstruadon de la unua parto de instituta korpuso ĉe strato Volodarskij 38 ĝis la {{dato|15|3}} kaj la duan parton ĝis la {{dato|1|8}}. Ilin dezajnis la ĉefarkitekto de la urbo Pjotr Grinenko. Origine tiuloke staris tribuno, uzata dum paradoj, manifestacioj kaj festoj. Poste oni transdonis al la instituto ankaŭ trietaĝan amasloĝejon de la Maŝinkonstrua Teknikumo, kaj kelkajn ŝtuparejojn kaj la unuan etaĝon de kvaretaĝa domo ĉe strato [[Sergo Ordĵonikidze|Orĝonikidze]] (tie lokiĝis librejo). Ĉiuj konstruaĵoj estis konektitaj per transpasejoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Проекты строительства комплекса зданий ТИИ — ТюмГНГУ // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Иванцова |unua = Г. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 32–33 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Sed la instituto kreskis rapide, do jam en oktobro 1966 rektoro Anatolij Kosuĥin dum kunsido de la Scienca Konsilio prezentis planojn pri evoluo de la altlernejo en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj. Moskva Instituto GIPROVUZ ^{[[:ru:ГИПРОВУЗ|ru]]} dezajnis novan konstruaĵaron kaj la {{daton|11|6|1969}} ĝenerala arkitekto de GIPROVUZ Sergej Miĥajlov prezentis la dezajnon de kampuso en vilaĝo [[Oĵogino (Tjumena distrikto)|Oĵogino]], tiutempe situinta 7 km for de la urbo. Tie devus aperi instruejo, sportejo, skiejo, eksperimentaj produktejoj ktp. La unuaj finlernintoj de la altlernejo, finintaj ĝin en 1969, kun diplomoj ricevis ankaŭ invitilojn por la 25-a datreveno de la instituto, festota en kampuso meze de arbaro apud Tjumeno. Sed ĝia maketo restis en la instituta muzeo kaj surpapere, ĉar necesa financado ne venis. GIPROVUZ poste uzis tiun ĉi dezajnon por konstrui kampuson en Kiŝinevo (Moldava SSR). Surloke de la kampuso formiĝis la Medicina Urbo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Проекты строительства комплекса зданий ТИИ — ТюмГНГУ // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Иванцова |unua = Г. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 33–34 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1972 la rektoro raportis pri konstruado de instruejo je {{unuo|4000|m|2}} ĉe kruciĝo de la stratoj Melnikaite kaj 50 Jaroj de Oktobro kaj de administrejo surloke de estonta studenta urbeto. La dezajnadon plenumis Sverdlovska filio de la instituto Giprotjumenneftegaz. Sed la dezajno estis reduktita kaj simpligita: anstataŭ pluretaĝaj korpusoj aperis tiuj 5-etaĝaj, surloke de ĉefenirejo de la administrejo aperis parkumejo. Oni planis konstrui apude loĝdomon je 100 apartamentoj kaj studentan amasloĝejon je 240 litoj. Malantaŭ la ĉefsidejo aperis konstruaĵo, en kiu eksidis kantino kaj sportejo. Flanke de strato Volodarskij aperis alkonstruaĵo, aktuale okupita de la Muzeo de Scienco kaj Tekniko de Transuralio. Eksterurbe estis konstruita sporta-resaniga centro Olimpija. En 1998 al la altlernejo estis transdonita sidejo de la likvidita instituto ZapSibNIGNI: tie eksidis la fakultato de geologio kaj geoinformadiko, ekde 1999 — la Instituto de Geologio kaj Geoinformadiko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Проекты строительства комплекса зданий ТИИ — ТюмГНГУ // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Иванцова |unua = Г. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 34–35 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Tjumena Ŝtata Universitato]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.tyuiu.ru/ Oficiala retejo de Industria Universitato de Tjumeno] * [https://vk.com/industrial_u Vkontakte] * [https://www.instagram.com/industrial_university/ Instagram] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Rusio]] [[Kategorio:Edukado en Tjumeno]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Tjumeno]] [[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1963]] [[Kategorio:Okcidentsiberia naftogasa komplekso]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] 04cn0auum8qa7qjkk8g38t9ylub2llj 102 886768 9472232 9467404 2026-09-10T05:07:13Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9472232 wikitext text/x-wiki <div style="background:#F2FFF6; color:#202122; margin:0; border:2px groove #EE2427; border-radius:6px; box-shadow:0 0 2px LightCoral; overflow:auto; padding:7px 11px 7px 9px;"> {| style="width:100%; margin:0; border:0; padding:0;" |style="margin:0; border:0; padding:0; text-align:left;"| [[Dosiero:WWWW2018_test_2.svg|x80px|alt=|]] |style="margin:0; border:0; padding:0; text-align:center;"| <span style="color:#CC0000;font-size: 1.66rem;">La Senpaĝulinoj / Virinoj en ruĝo</span> |style="margin:0; border:0; padding:2px 0 0 0; text-align:right;"| [[Dosiero:Women_in_Red_logo.svg|x80px|alt=|]] |}</div> Tiu ĉi [[Vikipedio:Projektoj|Vikiprojekto]] estas la esperanta parto de la internacia kunlabora verka projekto "Virinoj en ruĝo" ({{en}}: [[:en:WikiProject Women in Red]]). Ĝi ekzistas en 34 lingvoj.[[Dosiero:Les sans pagEs drawing Fhala.K.svg|eta|Emblemo de la franca projekto "Les sans pagEs" la senpaĝulinoj]] Kiam ligilo aspektas <span style="color:#CC0000;">ruĝa</span>, tiam tio signifas ke ankoraŭ neniu artikolo kun tiu ĉi nomo ekzistas en la vikipedio. La projekto "Virinoj en ruĝo" do celas krei pli da artikoloj pri koncernaj inoj en tiu ĉi enciklopedio kaj ŝanĝigos tiaj ligiloj al bluaj ligiloj. == Nuna situacio == Laŭ [https://humaniki.wmcloud.org/search humaniki.wmcloud.org] la esperanta vikipedio havas ĉirkaŭ {{formatnum:74000}} artikolojn pri homoj. 15% do nur ĉirkaŭ {{formatnum:11000}} temas pri inaj personoj en oktobro 2024. La ilo https://wiki-gender-stats.toolforge.org/ montras pliajn detalojn, ĝi estas uzebla en Esperanto. == Inoj de Esperantujo == Tiu ĉi projekto celas precipe krei artikolojn pri inaj esperantistoj. === En aliaj lingvaj versioj de Vikipedio === Jen alilingvaj listoj de la projekto Virinoj en ruĝo pri Esperantistinoj: * En la angla vikipedio: [[:en:Wikipedia:WikiProject Women in Red/Missing articles by occupation/Esperantists]] * En la franca vikipedio: [[:fr:Projet:Les sans pagEs/Articles manquants par occupation/Espérantiste]] * En la hispana vikipedio: [[:es:Wikiproyecto:Mujeres/Artículos faltantes/Esperantistas]] == Aŭtomata listo de eblaj mankantaj Esperantistinoj == Jen aŭtomata listo de Esperantistinoj en Vikidatumoj, kiuj ne havas artikolon en la esperanta vikipedion. Ne ĉiuj personoj en la listo indas aldoni, vidu [[Vikipedio:Menciindeco]] kaj estu precipe singarda pri vivantaj personoj. {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P106 ?occ . VALUES ?occ { wd:Q860918 # Esperantist } FILTER NOT EXISTS { # has no eo.wikipedia sitelink ?wen schema:about ?item . ?wen schema:isPartOf <https://eo.wikipedia.org/> . } ?item wdt:P21 wd:Q6581072 . # gender: female ?item wdt:P31 wd:Q5 . # human OPTIONAL {?item wikibase:sitelinks ?linkcount .} # count of sitelinks } |sort=P569 |columns=label:nomo,P18,description:priskribo,P27,P569,P570,P19,P20,item:vikidatuma ero,?linkcount:nombro de ligiloj |thumb=200 |links=red |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! nomo ! bildo ! priskribo ! ŝtataneco ! naskiĝdato ! mortdato ! naskiĝloko ! mortloko ! vikidatuma ero ! nombro de ligiloj |- | [[Mathilde Van Melckebeke]] | | belga esperantisto estas tradukisto | | data-sort-value="1848" | 1848 | data-sort-value="1906" | 1906 | | | [[:d:Q135196031|Q135196031]] | 0 |- | [[Helene Wolff]] | | germana esperantistino, instruistino kaj sociala laboristino (1866-1943) | | data-sort-value="1866" | 1866-07-06 | data-sort-value="1943" | 1943-04-20 | [[Berlino]] | [[Koncentrejo Theresienstadt]] | [[:d:Q94754282|Q94754282]] | 0 |- | [[Margaret Moscheles]] | [[Dosiero:Moscheles Margareth 127 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|center|200px]] | brita pentristino | [[Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando|Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando (1801–1922)]] | data-sort-value="1871" | 1871 | data-sort-value="1924" | 1924 | [[Berlino]] | [[Hampstead (Londono)|Hampstead]] | [[:d:Q21456166|Q21456166]] | 3 |- | [[Regina Fels]] | [[Dosiero:Fels Regina 311 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|center|200px]] | pola esperantistino | [[Pollando]] | data-sort-value="1877" | 1877 | data-sort-value="1941" | 1941 | | [[Lvivo]] | [[:d:Q66049039|Q66049039]] | 1 |- | [[Zofia Trybułowa]] | [[Dosiero:Kronenberg Zofia 354 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|center|200px]] | pola esperantistino kaj redaktorino | | data-sort-value="1887" | 1887-08-27 | data-sort-value="1964" | 1964-10-08 | [[Łęg Tarnowski]] | [[Zakopane]] | [[:d:Q94939803|Q94939803]] | 0 |- | [[Trijntje van Exter]] | | nederlanda esperantisto kaj organizanto | [[Reĝlando de Nederlando]] | data-sort-value="1888" | 1888-09-22 | | [[Zaandijk]] | | [[:d:Q68430716|Q68430716]] | 0 |- | [[Constanze Zapater]] | | dua edzino de la esperantisto kaj gitaristo Baldomero Zapater | | data-sort-value="1890" | 1890-12-09 | data-sort-value="1973" | 1973-04-14 | [[Bonn|Bonno]] | | [[:d:Q43864363|Q43864363]] | 0 |- | [[Janina Ender]] | | pola instruisto kaj esperantisto | | data-sort-value="1892" | 1892 | data-sort-value="1974" | 1974-08-25 | [[Czepów]] | [[Vroclavo]] | [[:d:Q95173771|Q95173771]] | 1 |- | [[Hendrika Bishoff]] | | nederlanda esperantisto kaj urba ĉefperanto de SAT en Amsterdamo | [[Reĝlando de Nederlando]] | data-sort-value="1895" | 1895-02-07 | data-sort-value="1969" | 1969-09-02 | [[Amsterdamo]] | [[Amsterdamo]] | [[:d:Q69330829|Q69330829]] | 0 |- | [[Rina Rijpstra-Timmermans]] | | nederlanda esperantisto | [[Reĝlando de Nederlando]] | data-sort-value="1896" | 1896-03-06 | | [[Leeuwarden]] | | [[:d:Q85097442|Q85097442]] | 0 |- | [[Malwina Hupert]] | | | | data-sort-value="1897" | 1897-03-27 | data-sort-value="1942" | 1942-08-27 | | [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Aŭŝvico]] | [[:d:Q138868713|Q138868713]] | 1 |- | [[Mina Koch-Koopal]] | | nederlanda esperantisto | [[Reĝlando de Nederlando]] | data-sort-value="1898" | 1898-08-09 | | [[Amsterdamo]] | | [[:d:Q81730832|Q81730832]] | 0 |- | [[Maria Kraus]] | [[Dosiero:Maria Kraus Pola Esperantisto 1973-93.jpg|center|200px]] | pola esperantistino | [[Pollando]] | data-sort-value="1898" | 1898-04-28 | data-sort-value="1986" | 1986-10-17 | [[Stary Sącz]] | [[Siemianowice Śląskie]] | [[:d:Q91231761|Q91231761]] | 0 |- | [[Asta Assarsson]] | | sveda esperantisto | [[Svedio]] | data-sort-value="1898" | 1898-06-15 | data-sort-value="1982" | 1982-10-25 | | [[Stokholmo]] | [[:d:Q139593941|Q139593941]] | 0 |- | [[Maria Varkevisser]] | | nederlanda esperantisto | [[Reĝlando de Nederlando]] | data-sort-value="1899" | 1899-11-02 | | [[Hago]] | | [[:d:Q71562206|Q71562206]] | 0 |- | [[Madeleine Haudebine]] | | franca esperantisto | [[Francio]] | data-sort-value="1899" | 1899 | data-sort-value="1978" | 1978 | | | [[:d:Q98320746|Q98320746]] | 0 |- | [[Julieta Fayot]] | | franca esperantisto, pentristo kaj ilustristo | | data-sort-value="1899" | 1899 | data-sort-value="1995" | 1995 | | [[Parizo]] | [[:d:Q130420297|Q130420297]] | 0 |- | [[Alberdina Swart]] | | nederlanda instruisto kaj esperantisto | [[Reĝlando de Nederlando]] | data-sort-value="1908" | 1908-07-12 | | [[Westzaan]] | | [[:d:Q69381202|Q69381202]] | 0 |- | [[Emma Maria Fischer]] | | aŭstra esperantisto | [[Aŭstrio]] | data-sort-value="1908" | 1908-04-17 | data-sort-value="1990" | 1990-03-13 | [[Wiener Neustadt]] | [[Hanusch hospital]] | [[:d:Q114627667|Q114627667]] | 0 |- | [[Guurtje Maria Woud]] | | nederlanda denaskulo | [[Reĝlando de Nederlando]] | data-sort-value="1912" | 1912-02-07 | | [[Wormerveer]] | | [[:d:Q68434020|Q68434020]] | 0 |- | [[Lucyna Anastazja Penciak-Radzymińska]] | [[Dosiero:Lucyna Penciak.jpg|center|200px]] | | [[Pollando]] | data-sort-value="1914" | 1914-04-15 | data-sort-value="1993" | 1993-12-31 | [[Pęcice]] | [[Varsovio]] | [[:d:Q11763375|Q11763375]] | 3 |- | [[Dvora Ŝor]] | | israela esperantistino | [[Israelo]] | data-sort-value="1914" | 1914 | data-sort-value="1993" | 1993-09 | | [[Netanja]] | [[:d:Q67487571|Q67487571]] | 0 |- | [[Doris Tappan Connor]] | | usona esperantisto | | data-sort-value="1915" | 1915 | data-sort-value="2010" | 2010 | | | [[:d:Q130549452|Q130549452]] | 0 |- | [[Els Kervers-van Tholen]] | | nederlanda esperantisto | [[Reĝlando de Nederlando]] | data-sort-value="1915" | 1910s | data-sort-value="2007" | 2007 | | | [[:d:Q130604197|Q130604197]] | 0 |- | [[Sybil V. Sly]] | | brita esperantisto | [[Unuiĝinta Reĝlando]] | data-sort-value="1920" | 1920 | data-sort-value="2004" | 2004 | | | [[:d:Q64521924|Q64521924]] | 0 |- | [[Gaby Tréanton]] | | franca instruisto de Esperanto | [[Francio]] | data-sort-value="1920" | 1920-05-25 | data-sort-value="2019" | 2019-04-06 | [[Guingamp]] | [[Trégastel]] | [[:d:Q98320703|Q98320703]] | 0 |- | [[Wilhelmina Maria Varkevisser]] | | nederlanda denaskulo | [[Reĝlando de Nederlando]] | data-sort-value="1922" | 1922-02-07 | No/unknown value | [[Hago]] | No/unknown value | [[:d:Q71565092|Q71565092]] | 0 |- | [[Jetty Colijn]] | | nederlanda servisto, esperantisto kaj civitana viktimo de Aliancana bombatako dum la dua mondmilito | [[Reĝlando de Nederlando]] | data-sort-value="1924" | 1924-10-14 | data-sort-value="1942" | 1942-04-24 | [[Oost- en West-Souburg]] | [[Glacisstraat]] | [[:d:Q67202239|Q67202239]] | 0 |- | [[Irena Szanser]] | | pola esperantisto | [[Pollando]] | data-sort-value="1924" | 1924-07-11 | data-sort-value="2020" | 2020-03-30 | [[Kielce]] | [[Varsovio]] | [[:d:Q97278879|Q97278879]] | 1 |- | [[Mira Žibert]] | | slovena partizano kaj esperantisto | | data-sort-value="1925" | 1925 | data-sort-value="1945" | 1945 | [[Trbovlje]] | | [[:d:Q132553031|Q132553031]] | 0 |- | [[Istvánné Pongrácz]] | | hungara esperantisto | [[Hungario]] | data-sort-value="1926" | 1926 | data-sort-value="2017" | 2017-09 | No/unknown value | | [[:d:Q98320724|Q98320724]] | 0 |- | [[Sophia Mensen]] | | nederlanda esperantisto | [[Reĝlando de Nederlando]] | data-sort-value="1926" | 1926-11-05 | | | | [[:d:Q98320777|Q98320777]] | 0 |- | [[Stanisława Janicka]] | | | [[Pollando]] | data-sort-value="1928" | 1928-01-01 | data-sort-value="2013" | 2013-06-17 | [[Korets]] | [[Gorzów Wielkopolski]] | [[:d:Q140606558|Q140606558]] | 0 |- | [[Carla De Lorenzi]] | | itala esperantisto | [[Italio]] | data-sort-value="1930" | 1930-07-25 | data-sort-value="2020" | 2020 | | | [[:d:Q98320427|Q98320427]] | 0 |- | [[Danuta Kowalska]] | | pola esperantisto | [[Pollando]] | data-sort-value="1930" | 1930 | | | | [[:d:Q98320557|Q98320557]] | 0 |- | [[Jorma Ahomäki]] | | finna esperantisto | [[Finnlando]] | data-sort-value="1931" | 1931-11-03 | | | | [[:d:Q98320734|Q98320734]] | 0 |- | [[Anna-Maria Lange]] | | germana esperantisto | [[Germanio]] | data-sort-value="1933" | 1933-04-24 | data-sort-value="2016" | 2016-07-29 | | | [[:d:Q98320410|Q98320410]] | 0 |- | [[Ellen Marie Eddy]] | | usona esperantisto | [[Usono]] | data-sort-value="1935" | 1935 | | | | [[:d:Q98320569|Q98320569]] | 0 |- | [[Maria Garcés i Coll]] | | kataluna esperantisto | [[Hispanio]] | data-sort-value="1935" | 1935 | data-sort-value="2023" | 2023 | | | [[:d:Q126287872|Q126287872]] | 0 |- | [[Michèle Abada Simon]] | | franca esperantisto | [[Francio]] | data-sort-value="1936" | 1936 | | | | [[:d:Q98320761|Q98320761]] | 0 |- | [[Suzanne Bourot]] | | franca esperantisto | [[Francio]] | data-sort-value="1936" | 1936 | | | | [[:d:Q98640450|Q98640450]] | 0 |- | [[Suzanne Bourot]] | | | | data-sort-value="1936" | 1936 | | | | [[:d:Q133619338|Q133619338]] | 0 |- | [[Colette Llech-Walter]] | | nord-kataluna esperantistino en Perpinjano, Francio | [[Francio]] | data-sort-value="1936" | 1936 | data-sort-value="2010" | 2010 | | | [[:d:Q135398553|Q135398553]] | 0 |- | [[Luigia Oberrauch Madella]] | | itala esperantisto | [[Italio]] | data-sort-value="1937" | 1937 | | | | [[:d:Q98320744|Q98320744]] | 0 |- | [[Jennifer Bishop]] | | brita esperantisto | [[Unuiĝinta Reĝlando]] | data-sort-value="1939" | 1939-04-19 | | | | [[:d:Q98640452|Q98640452]] | 0 |- | [[Lembe Laanest]] | | estona biologo kaj esperantisto (naskita en 1940) | [[Estonio]] | data-sort-value="1940" | 1940-03-29 | | [[Talino]] | | [[:d:Q64521920|Q64521920]] | 1 |- | [[Sylvia Hämäläinen]] | | finna esperantisto | [[Finnlando]] | data-sort-value="1940" | 1940 | | | | [[:d:Q98320778|Q98320778]] | 0 |- | [[Carola Antskog]] | | finna esperantisto | [[Finnlando]] | data-sort-value="1941" | 1941 | data-sort-value="2015" | 2015-12-31 | | | [[:d:Q98320429|Q98320429]] | 0 |- | [[Monique Arnaud]] | | franca esperantisto | [[Francio]] | data-sort-value="1941" | 1941-04-27 | | | | [[:d:Q98320765|Q98320765]] | 0 |- | [[Silvia Rottenberg]] | | argentina esperantisto | [[Argentino]] | data-sort-value="1941" | 1941 | | | | [[:d:Q98320775|Q98320775]] | 0 |- | [[Franciska Toubale]] | | franca esperantisto | [[Francio]] | data-sort-value="1943" | 1943 | | | | [[:d:Q98640448|Q98640448]] | 0 |- | [[Emilia Guadalupe Vega]] | | meksika esperantisto | [[Meksiko]] | data-sort-value="1944" | 1944-02-11 | | | | [[:d:Q98320697|Q98320697]] | 0 |- | [[Elda Doerfler]] | | itala esperantisto | [[Italio]] | data-sort-value="1945" | 1945 | | | | [[:d:Q130604196|Q130604196]] | 0 |- | [[Maria Butan]] | | rumana esperantisto | [[Rumanio]] | data-sort-value="1946" | 1946 | | | | [[:d:Q98320756|Q98320756]] | 0 |- | [[Eva Poláková]] | | slovaka kuracisto, pediatro kaj esperantisto | | data-sort-value="1947" | 1947-12-15 | | [[Nitro]] | | [[:d:Q95142307|Q95142307]] | 0 |- | [[Anne Jausions]] | | franca esperantisto | [[Francio]] | data-sort-value="1947" | 1947 | | | | [[:d:Q98320412|Q98320412]] | 0 |- | [[Arlette Plutniak]] | | franca esperantisto | [[Francio]] | data-sort-value="1948" | 1948-03-05 | | | | [[:d:Q98320422|Q98320422]] | 0 |- | [[Ivanka Kirĉeva Stoyanova]] | | bulgara esperantisto | [[Bulgario]] | data-sort-value="1949" | 1949-05-28 | | | | [[:d:Q98320725|Q98320725]] | 0 |- | [[Judit Felszeghy]] | | hungara esperantisto | [[Hungario]] | data-sort-value="1949" | 1949 | | | | [[:d:Q98320740|Q98320740]] | 0 |- | [[Benata Koopmans]] | | nederlanda esperantisto | [[Reĝlando de Nederlando]] | data-sort-value="1951" | 1951 | | | | [[:d:Q109975423|Q109975423]] | 0 |- | [[R. M. Benata Hengstmengel-Koopmans]] | | nederlanda esperantisto | | data-sort-value="1951" | 1951 | | | | [[:d:Q112414764|Q112414764]] | 0 |- | [[Jolanta Aldona Kieres]] | | pola esperantisto | [[Pollando]] | data-sort-value="1952" | 1952 | | | | [[:d:Q98320731|Q98320731]] | 0 |- | [[Françoise Jeanne Pellegrin]] | | belga esperantisto | [[Belgio]] | data-sort-value="1953" | 1953 | | | | [[:d:Q98320701|Q98320701]] | 0 |- | [[Ikuko Kitagawa]] | | japana esperantisto | [[Japanio]] | data-sort-value="1953" | 1953 | | [[Kavasako|Kaŭasaki]] | | [[:d:Q133852218|Q133852218]] | 0 |- | [[Jannick Huet Schumann]] | | franca esperantisto | [[Francio]] | data-sort-value="1954" | 1954-08-02 | | | | [[:d:Q98320726|Q98320726]] | 0 |- | [[Donita Koopmans]] | | nederlanda esperantisto | [[Reĝlando de Nederlando]] | data-sort-value="1954" | 1954 | | | | [[:d:Q109975425|Q109975425]] | 0 |- | [[Feliĉa Koopmans]] | | nederlanda esperantisto | [[Reĝlando de Nederlando]] | data-sort-value="1956" | 1956 | | | | [[:d:Q109975428|Q109975428]] | 0 |- | [[Nedeljka Ložajić]] | | serba esperantisto | [[Serbio]] | data-sort-value="1956" | 1956-10-27 | | | | [[:d:Q133852222|Q133852222]] | 0 |- | [[Sara Larbar]] | | | | data-sort-value="1956" | 1956 | data-sort-value="2003" | 2003 | | | [[:d:Q139031422|Q139031422]] | 0 |- | [[Maryvonne Robineau]] | | franca vojaĝantino kaj esperantistino, publikigas vojaĝraportojn kun sia edzo Bruno Robineau | [[Francio]] | data-sort-value="1957" | 1957 | | | | [[:d:Q55863397|Q55863397]] | 0 |- | [[Anna Kowara]] | | pola esperantisto | [[Pollando]] | data-sort-value="1957" | 1957 | | | | [[:d:Q110165395|Q110165395]] | 0 |- | [[Małgorzata Zięba-Szmaglińska]] | | pola esperantisto | [[Pollando]] | data-sort-value="1958" | 1958-09-17 | | | | [[:d:Q98320748|Q98320748]] | 0 |- | [[Iwona Kocieba]] | [[Dosiero:Iwona Kocieba en 2018.jpg|center|200px]] | pola esperantisto | [[Pollando]] | data-sort-value="1960" | 1960-03-02 | | | | [[:d:Q98640456|Q98640456]] | 0 |- | [[Araceli Aguilar y Aguilar]] | | meksika esperantisto | [[Meksiko]] | data-sort-value="1965" | 1965 | | | | [[:d:Q130604194|Q130604194]] | 0 |- | [[Aranka Laslo]] | | serba esperantisto | [[Serbio]] | data-sort-value="1969" | 1969-08-27 | | | | [[:d:Q98320414|Q98320414]] | 0 |- | [[Elena Nadikova]] | | rusa esperantisto | [[Rusio]] | data-sort-value="1969" | 1969 | | | | [[:d:Q98320565|Q98320565]] | 0 |- | [[Mariana Gencheva]] | | bulgara esperantisto | [[Bulgario]] | data-sort-value="1972" | 1972 | | | | [[:d:Q98320757|Q98320757]] | 0 |- | [[Inhye Gim]] | | sudkorea esperantisto | [[Sud-Koreio]] | data-sort-value="1981" | 1981-11-27 | | | | [[:d:Q130604198|Q130604198]] | 0 |- | [[Katarína Nosková]] | | slovaka filologo, esperantisto kaj tradukisto | | data-sort-value="1987" | 1987 | | [[Skalica]] | | [[:d:Q126325294|Q126325294]] | 0 |- | [[Ĵenja Wilke]] | | germana esperantisto | | data-sort-value="1990" | 1990 | | [[Germanio]] | | [[:d:Q73527034|Q73527034]] | 0 |- | [[Karlin Martorell-Baudin]] | | franca esperantisto | | data-sort-value="1991" | 1991 | | | | [[:d:Q107016833|Q107016833]] | 0 |- | [[Brooke Vibber]] | [[Dosiero:Vibber, Brooke, Apr 2025.jpg|center|200px]] | usona programistino | [[Usono]] | | | [[Orange (Kalifornio)|Orange]] | | [[:d:Q14956410|Q14956410]] | 4 |- | [[Birthe Lapenna]] | | esperantisto | | | | | | [[:d:Q15062111|Q15062111]] | 0 |- | [[Ines Frank]] | | germana esperantisto | [[Germanio]] | | | | | [[:d:Q15077762|Q15077762]] | 0 |- | [[Elke Kern-Kühnel]] | | germana esperantisto | [[Germanio]] | | | | | [[:d:Q15592977|Q15592977]] | 0 |- | [[Lieve Jacques]] | | flandra esperantistino | | | | | | [[:d:Q29512064|Q29512064]] | 0 |- | [[Ilse Jacques]] | | flandra esperantistino | | | | | | [[:d:Q29512065|Q29512065]] | 0 |- | [[Irén Antal]] | | hungara esperantisto | | | | | | [[:d:Q43894203|Q43894203]] | 0 |- | [[Beatrice Allée]] | | programisto kaj esperantisto | [[Germanio]] | | | | | [[:d:Q50824561|Q50824561]] | 1 |- | [[Sandra Schweder]] | | esperantisto | | | | | | [[:d:Q55442819|Q55442819]] | 0 |- | [[Aurelie Elb]] | [[Dosiero:Aurelie Elb.jpg|center|200px]] | germana esperantistino | [[Germanio]] | | | | | [[:d:Q57608649|Q57608649]] | 0 |- | [[Zina Kurjańska]] | | bjalistoka esperantistino | [[Pollando]] | | | | | [[:d:Q61715199|Q61715199]] | 0 |- | [[Irina Aitai]] | | esperantisto | | | | | | [[:d:Q63142720|Q63142720]] | 0 |- | [[Ite Tytgat]] | | belga esperantisto | [[Belgio]] | | | | | [[:d:Q63348760|Q63348760]] | 0 |- | [[Leidy Estefanny Sandoval Galindez]] | [[Dosiero:Árbol tefita228.jpg|center|200px]] | kolomba vikimediisto | [[Kolombio]] | | | | | [[:d:Q63980914|Q63980914]] | 1 |- | [[Hukunaga Makiko]] | | japana esperantisto | [[Japanio]] | | | | | [[:d:Q64521915|Q64521915]] | 0 |- | [[Judith Junger]] | | esperantisto | | | | | | [[:d:Q64521917|Q64521917]] | 0 |- | [[Yamakawa Setuko]] | | japana esperantisto | [[Japanio]] | | | | | [[:d:Q64521926|Q64521926]] | 0 |- | [[Władysława Łazica]] | [[Dosiero:Łazica Władysława 354 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|center|200px]] | pola esperantistino | | | | | | [[:d:Q66021969|Q66021969]] | 0 |- | [[Maria Czubryńska]] | | pola esperantistino | | | | | | [[:d:Q67618871|Q67618871]] | 0 |- | [[Maria Koĉetkova]] | | rusa esperantisto | [[Rusio]] | | | | | [[:d:Q73527537|Q73527537]] | 0 |- | [[Irma Verhoeven]] | | esperantisto | | | | | | [[:d:Q73616377|Q73616377]] | 0 |- | [[Armela LeQuint]] | | franca esperantistino kaj tradukisto | | | | | | [[:d:Q79320920|Q79320920]] | 0 |- | [[Péroline Sarpy]] | | franca esperantistino aktivulino el Liono, instruistino kaj idistino. | [[Francio]] | | data-sort-value="1913" | 1913-12-21 | | [[Liono]] | [[:d:Q94629432|Q94629432]] | 1 |- | [[Ella Scheerpeltz]] | | germana esperantisto | | | | | | [[:d:Q95698031|Q95698031]] | 1 |- | [[Elisabet Pähn]] | | estona esperantisto | [[Estonio]] | | | | | [[:d:Q98320567|Q98320567]] | 0 |- | [[Emilie Straub]] | | svisa esperantistino | [[Svislando]] | | data-sort-value="1926" | 1926-05-05 | | | [[:d:Q100370064|Q100370064]] | 0 |- | [[Vasilka Beleva]] | | bulgara esperantisto | | | | | | [[:d:Q107202246|Q107202246]] | 0 |- | [[Anna Maria Dall'Olio]] | | itala esperantisto | [[Italio]] | | | | | [[:d:Q110165396|Q110165396]] | 0 |- | [[Doroti Marinho Guiro]] | | brazila esperantisto | [[Brazilo]] | | | | | [[:d:Q110165415|Q110165415]] | 0 |- | [[Elza Fernandes Pereira]] | | brazila esperantisto | [[Brazilo]] | | | [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]] | | [[:d:Q110165419|Q110165419]] | 0 |- | [[Irena Jabłońska]] | | pola esperantisto | | | | | | [[:d:Q110165452|Q110165452]] | 0 |- | [[Vera Ĉornij]] | | ukraina Esperantistino | [[Ukrainio]] | | | | | [[:d:Q110165533|Q110165533]] | 0 |- | [[Aušrinė Tamošiūnaitė]] | | Litova Esperantistino | [[Litovio]] | | | | | [[:d:Q115264273|Q115264273]] | 0 |- | [[Manuela Burghelea]] | | Esperantisto | [[Rumanio]] | | | | | [[:d:Q116150159|Q116150159]] | 0 |- | [[Lenka Doškářová]] | | ĉeĥa esperantisto | [[Ĉeĥio]] | | | | | [[:d:Q116150474|Q116150474]] | 0 |- | [[Jeanne Grimaud]] | | Esperantisto | [[Francio]] | | | | | [[:d:Q116150574|Q116150574]] | 0 |- | [[Katarína Bodnárová]] | | esperantisto | | | | | | [[:d:Q116150991|Q116150991]] | 0 |- | [[Luana França]] | | esperantisto | | | | | | [[:d:Q116151230|Q116151230]] | 0 |- | [[Miriam Datner]] | | pola juddevena esperantistino, batalantino de la bjalistoka geto | | | | | | [[:d:Q116293007|Q116293007]] | 0 |- | [[Ágnes Ráczkevy-Eötvös]] | | hungara esperantisto | | | | | | [[:d:Q120615504|Q120615504]] | 0 |- | [[Nancie Durham]] | | brita esperantistino | [[Unuiĝinta Reĝlando]] | | data-sort-value="1985" | 1985-05-10 | | | [[:d:Q123734794|Q123734794]] | 0 |- | [[Gabrielle Herickx]] | | belga esperantistino | | | | [[Antverpeno]] | | [[:d:Q123734834|Q123734834]] | 0 |- | [[Maria Sandelin]] | | esperantistino | | | | | | [[:d:Q125267668|Q125267668]] | 1 |- | [[Alexandrine Omba Tshamena]] | | esperantistino el DR Kongo | [[Demokratia Respubliko Kongo]] | | | | | [[:d:Q125738814|Q125738814]] | 1 |- | [[Nastja Koĵevnikova]] | | estrarano de TEJO | [[Rusio]] | | | | | [[:d:Q125958011|Q125958011]] | 1 |- | [[Edvige Tantin Ackermann]] | | esperantisto | [[Italio]] | | | | | [[:d:Q126128412|Q126128412]] | 1 |- | [[Maria Nogués i Comas]] | | kataluna esperantisto | [[Hispanio]] | | | | | [[:d:Q126326797|Q126326797]] | 0 |- | [[Alessandra Madella]] | | itala esperantisto | [[Italio]] | | | | | [[:d:Q130604192|Q130604192]] | 0 |- | [[Evelyn Berry]] | | brita esperantistino | | | data-sort-value="1969" | 1969-01-27 | | | [[:d:Q131987006|Q131987006]] | 0 |- | [[Lois Hawley]] | | brita esperantistino | | | data-sort-value="1968" | 1968-08-29 | | [[Londono]] | [[:d:Q131987018|Q131987018]] | 0 |- | [[Bodil Neergaard]] | | dana esperantistino | | | data-sort-value="1967" | 1967-08-08 | | [[Kopenhago]] | [[:d:Q131987048|Q131987048]] | 0 |- | [[Sarah Jane Crossley]] | | brita esperantistino | | | data-sort-value="1969" | 1969-04-23 | | | [[:d:Q131987063|Q131987063]] | 0 |- | [[Erna Rieckmann Sindhwad]] | | belga-barata esperantisto | | | data-sort-value="1969" | 1969-04-28 | | | [[:d:Q131987080|Q131987080]] | 0 |- | [[Erika Rauschert]] | | germana kaj pola esperantistino | [[Germanio]]<br/>[[Pollando]] | | | | | [[:d:Q137157224|Q137157224]] | 1 |- | [[Marie Ribasová]] | | | | | | | | [[:d:Q139435605|Q139435605]] | 0 |- | [[Godeleine Logez]] | | franca esperantisto | [[Francio]] | | | | | [[:d:Q139915111|Q139915111]] | 0 |- | [[Navalona Lahatriniaina]] | | malagasa esperantistino | [[Madagaskaro]] | | | | | [[:d:Q141245835|Q141245835]] | 0 |- | [[Alice Antigone]] | | belga verkistino, ilustristo kaj bildartisto | [[Belgio]] | | | | | [[:d:Q141253109|Q141253109]] | 0 |} ---- &sum; 139 items. {{Wikidata list end}} == Utilaj kategorioj == * [[:Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj]] * [[:Kategorio:Homoj laŭ seksa identeco]] {{Commons|Category:Vikiprojekto Virinoj en ruĝo}} [[Kategorio:Vikipedio:Projektoj]] kx2brylu1jdatgm6thir0a64odxy381 0 890394 9472024 9179406 2026-09-09T13:04:21Z Sj1mor 12103 9472024 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Viceroyalty_Peru_1721_comuneros.png|thumb|right|250px|Notindaj urboj de la Vicreĝlando Peruo dum la ribelo, plej aktiva en [[Asunciono]].]] La '''ribelo de la komunuloj''' ({{es}} ''Revolución Comunera'') estis serio de ribeloj fare de setlantoj en la [[gubernio Paragvajo]], tiam parto de la [[Vicreĝlando Peruo]], kontraŭ la hispanaj aŭtoritatoj inter [[1721]] kaj [[1725]] kaj denove inter [[1730]] kaj [[1735]]. La fundamenta kaŭzo de la [[agitado]] estis fortaj kontraŭ-[[Jezuitoj|jezuitaj]] sentoj inter la paragvajanoj kaj malŝato de ajna guberniestro konsiderata kiel favora al la jezuitoj. Dum la dua fazo de la ribelo en [[1730]], ankaŭ ekonomiaj temoj aperis. La ribelo disfendiĝis en sia dua fazo, ĉar la kampara malriĉularo kaj la urba elito formis apartajn frakciojn kun similaj plendoj kontraŭ la jezuitoj sed malkongruaj politikaj interesoj. Paragvajo havis nekutime fortan tradicion de memregado : la kolonianoj ne kutimis strikte obei ĉion, kion dekrete ordonis la guberniestro de la [[Reĝo de Hispanio|Hispana Krono]]. Ĉi tiu relativa sendependeco kontribuis al la antaŭenigo de la ribelo. La komenco de la ribelo estis kvazaŭ-jura. [[José de Antequera y Castro]] (1690–1731), juĝisto ĉe la [[Reĝa Aŭdienco de Charcas]], estis sendita al [[Asunciono]] en 1721 por esplori akuzojn pri misuzo de potenco kontraŭ la jezuit-favora guberniestro [[Diego de los Reyes Balmaseda]]. Antequera konkludis, ke la akuzoj estis validaj, devigis Reyes ekziliĝi kaj poste enkarcerigis lin, kaj en 1722 deklaris sin guberniestro per la potenco de la Audiencia. Antequera ankaŭ akuzis la jezuitojn pri diversaj krimoj, postulis ke la [[indianoj]] de la misioj sub ilia prizorgo estu sklavigitaj kaj disdonitaj al la civitanoj de Paragvajo, kaj elpelis la jezuitojn el ilia kolegio en Asunciono. Ĉiuj ĉi tiuj agoj havis la subtenon de la civitanoj de Asunciono. Tamen, la [[Vicreĝlando Peruo|Vicreĝo de Peruo]] [[Diego Morcillo Rubio de Auñón]], loĝanta en Limo, ne aprobis la agojn de Antequera kaj ordonis restarigi Reyes kiel guberniestron. Kun la subteno de la setlantoj, Antequera rifuzis, citante la aŭtoritaton de la Reĝa Aŭdienco kiel supera al tiu de la Vicreĝo. La konflikto inter Antequera kaj la Vicreĝlando daŭris eĉ post kiam la vicreĝo Morcillo estis anstataŭigita de [[José de Armendáriz]]. La paragvaja milico de Antequera atakis kaj venkis aliancitan forton de indianoj el jezuitaj misioj kaj hispanaj koloniaj fortoj. Tamen, la batalo makulis la legitimecon de la regpostulo de Antequera, kaj dua forto estis sendita de José de Armendáriz kontraŭ movado nun vidata kiel klare perfida. Antequera abdikis en [[1725]] kaj fuĝis al [[Sukro (Bolivio)|Charcas]], dum la ordo ŝajne estis restarigita en la provinco. Antequera estis arestita, enkarcerigita dum kvin jaroj en Limo kaj ekzekutita. Paragvajo restis kvieta dum kvin jaroj sub provizora guberniestro [[Martín de Barúa]], konsiderata kiel favora al la setlantoj kaj malamika al la jezuitoj. Tamen, kiam li estis anstataŭigita de [[Ignacio de Soroeta]], Paragvajo rifuzis sian novan guberniestron. [[Fernando de Mompox y Zayas]] disvastigis inter la loĝantaro la ideon, ke la potenco de la popolo - la ''komún'' - estis supera al tiu de la guberniestro kaj eĉ al tiu de la reĝo. La komunuloj organizis novan baloton por la urbkonsilio de Asunciono, akiris majoritaton kaj rekomencis memregadon. Anstataŭa guberniestro sendita en 1732, [[Agustín de Ruyloba]], estis mortigita fare de la komunuloj. Tamen, la movado de la komunuloj plurfoje disfendiĝis. La gravuloj de Asunciono, kiuj ĝoje kontraŭis la koloniajn aŭtoritatojn kiam la urbkonsilio estis sub ilia regado, nun timis la totalan disfaliĝon de ordo, ĉar la pli malriĉaj paragvajanoj komencis prirabi la bienojn kaj havaĵojn de ĉiu riĉulo ne sufiĉe pro-komunula laŭ ili. La nekapablo de Asunciono komerci kun la resto de la [[Hispana Imperio]] kaŭzis ekonomian krizon. Kiam koloniaj fortoj fine moviĝis kontraŭ Asunciono, la dividitaj komunuloj disiĝis kaj fuĝis, kun la plimulto de la Asuncion-frakcio aliĝante al la registaraj fortoj por serĉi [[indulgenco]]n. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Paragvajo]] [[Kategorio:Ribeloj en la 18-a jarcento|Komunuloj]] a9pzagxcj8cel692kyecb54owkmsltg 0 891558 9472372 9441717 2026-09-10T10:26:54Z Sj1mor 12103 9472372 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Anne MORELLI''' (naskiĝis [[14-a de februaro|la 14-an de februaro]] [[1948]] en Bruselo <ref name=":0">(fr) Anne Morelli: ''[http://www.femmespourlapaix.be/tag/anne-morelli/ Anne Morelli &#x7C; Femmes pour la paix] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171029173522/http://www.femmespourlapaix.be/tag/anne-morelli/ |date=2017-10-29 }}.''</ref>) estas [[Belgio|belga]] [[historiisto]] ĉe la [[Universitato Libera de Bruselo|Libera Universitato de Bruselo]]. ==Kontribuoj== Ŝi iĝis precipe konata pro sia libro kiu analizas militpropagandon. Ŝi ankaŭ traktis naciajn mitojn, sektojn, malplimultojn kaj enmigradon. Ŝi emeritiĝis en 2010. La traduko de ŝia libro pri la principoj de militpropagando, ''[[Elementaj principoj de milita propagando|Principes élémentaires de propagande de guerre,]]'' estas havebla en Esperanto sub la titolo [[Elementaj principoj de milita propagando|Elementaj principoj de milita propagado]]. Ŝi evoluigas "dek ordonojn" aŭ pli precize la bazajn propagandteknikojn de ĉiu [[Propagando|militpropagando]], kiujn ŝi ĉefe transprenis el la klasikaĵoj de [[Arthur Ponsonby]] pri [[Propagando|propaganda esplorado]], nome la jenaj: # Ni ne deziras militon # Nur la alia flanko respondecas pri la milito # La malamiko havas la vizaĝon de la diablo (aŭ “La terura deĵoranto”) # Noblan kaŭzon ni defendas kaj ne proprajn interesojn # La malamiko uzas malpermesitajn armilojn # La malamiko faras abomenaĵojn intence, ni faras ilin nur hazarde # Niaj perdoj estas malgrandaj, la perdoj de la malamiko estas grandegaj # Artistoj kaj intelektuloj subtenas nian aferon # Nia misio estas sankta # Ĉiu, kiu pridubas nian raportadon estas perfidulo. == Premioj == En 2013 ŝi estis honorita kiel Virino de Paco de la asocio ''Femmespourlapaix'', kies prezidantino ŝi estas<ref name=":0" />. == Verkaro (elekto) == * [[Elementaj principoj de milita propagando|''Elementaj principoj de milita propagado'']], ''uzeblaj dum malvarma, varma aŭ malvarma milito,'' trad. Jean-Claude Thumerelle, eld. [[Espéranto-France]], 2024, 130 paĝoj, ISBN 978-2-4942610-0-6 * ''L’Histoire des étrangers et de l’immigration en Belgique'' (La historio de eksterlandanoj kaj la enmigrado en Belgio) * ''Lettre ouverte à la secte des adversaires des sectes'' (Malfermita letero al la sekto de sektokontraŭuloj) == Eksteraj ligiloj == * Retejo [http://www.ulb.ac.be/rech/inventaire/chercheurs/0/CH1160.html de Morelli] en la retejo de la Libera Universitato de Bruselo (franca) * [https://esperanto-france.org/elementaj-principoj-de-milita-propagando?lang=eo Elementaj principoj de milita propagando], parto rete legebla en la retejo de [[Espéranto-France]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Morelli, Anne}} [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Belgaj historiistoj]] e7yjjwliyia5hy1j5bbers2nu5hut88 0 892888 9472266 9352800 2026-09-10T05:54:38Z Sj1mor 12103 9472266 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Karl Michael Andreas DANZINGER''' (naskiĝinta la {{Daton|17|10|1914}} en [[Vieno]], mortinta la {{daton|20|8|2007}} samloke) estis [[aŭstrio|aŭstra]] pinanisto, distristo kaj komponisto. == Vivo == Deveninte el muzikista familio el [[Boží Dar]] (ekz. lia avo ludis ĉe ''Vienaj Filharmonistoj''), li studis filozofion, gimnastikon kaj la latinan lingvon en Vieno. Ĉe la konservatorio viena li studis violonon kaj memlernis pianludadon. <ref>''Seniorenclub''-Pianist Michael Danzinger 92-jährig gestorben. Mitbegründer und musikalischer Leiter der ORF-Sendung ''Seniorenclub'' – 38 Plattenaufnahmen mit Künstlern wie Greta Keller und Liane Augustin. APA-Defacto, Wien, 20.8.2007.</ref> Ekis lia muzika kariero en [[Heidelberg]] kiam li distris klubeje usonajn militkaptitojn. Post 1945 li eklaboris ĉe [[RAVAG]] (praorganizo de ORF) kie li faris la elsendon ''Improvisationen am Klavier''. En la elsendejo ''Funkhaus Wien'' li fondis [[ĵazbandeto]]n. Post pluraj inspiraj jaroj pasigitaj ekstere de Aŭstrujo kun multaj koncertoj (Svisujo, Svedujo, Danujo, Germanujo) li ree aktivis por la aŭstria radio, ankaŭ en la nove konstruita [[ORF]]-studiaro. Kun [[Ernst Hagen]] li elpensis en 1967 la televidan poroldulan distro-serion [[Seniorenclub]], kies muzika direktoro kun surloka pianumado li estis ĝis la lasta eldono en la 2000-a jaro. Fine de la 1960-aj jaroj li okazigis kun Hagen en la salonoj de ''Loyality-Club'' proksime de la [[urbodomo de Vieno]]. Ĉiusabate li tie (ankaŭ kun [[Robert Stolz]]) koncertludadis. De tie oni rekte dissendis la unuajn epizodojn de ''Seniorenclub''. Sekvis gastado ĉe kafejo Ronacher antaŭ sendado disde la nova ORF-centro je Küniglberg. Pro sia longa kaj fidela aktiveco li nomumiĝis honore ' Ṕrofessor'' kaj ricevis de la viena magstrato arĝentan honorsignon pro meritoj.<ref>[http://www.wien.gv.at/vtx/vtx-rk-xlink?SEITE=020010329008 "Ehrungen für kulturelle Verdienste. Karl Michael Danzinger und Hilli Reschl vom 'Seniorenclub' ausgezeichnet"]{{404|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - gazetarservoj de la urbo de Vieno, 29.3.2001</ref> Danzinger ankaŭ komponis la la televidaĵa ekkonmelodio ''Holidays''. Li muzikis kun artistoj operaj kaj distrad-branĉaj kaj ludis en la kabaredprogramoj de [[Martin Flossmann]]. Kun [[Greta Keller]], [[Liane Augustin]] kaj aliaj muzikistoj li faris 38 sondiskojn. Tombo lia troviĝas sur la viena tombejo ''Ober-St.-Veiter Friedhof''. == Notoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://wien.orf.at/stories/215842/ "Seniorenclub-Pianist Danzinger gestorben"]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Michael+Danzinger diskaro de Danzinger] * {{DNB-Portal|134738039|TEXT=Werke von und über}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Danzinger, Michael}} [[Kategorio:Aŭstraj komponistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj pianistoj]] [[Kategorio:Pedagogoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] [[Kategorio:Mortintoj en Vieno]] [[kategorio:Seniorenclub]] iahojysmpswjtbgqf23jv7nsb4b40mn 9472267 9472266 2026-09-10T05:54:58Z Sj1mor 12103 9472267 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Karl Michael Andreas DANZINGER''' (naskiĝinta la {{Daton|17|10|1914}} en [[Vieno]], mortinta la {{daton|20|8|2007}} samloke) estis [[aŭstrio|aŭstra]] pianisto, distristo kaj komponisto. == Vivo == Deveninte el muzikista familio el [[Boží Dar]] (ekz. lia avo ludis ĉe ''Vienaj Filharmonistoj''), li studis filozofion, gimnastikon kaj la latinan lingvon en Vieno. Ĉe la konservatorio viena li studis violonon kaj memlernis pianludadon. <ref>''Seniorenclub''-Pianist Michael Danzinger 92-jährig gestorben. Mitbegründer und musikalischer Leiter der ORF-Sendung ''Seniorenclub'' – 38 Plattenaufnahmen mit Künstlern wie Greta Keller und Liane Augustin. APA-Defacto, Wien, 20.8.2007.</ref> Ekis lia muzika kariero en [[Heidelberg]] kiam li distris klubeje usonajn militkaptitojn. Post 1945 li eklaboris ĉe [[RAVAG]] (praorganizo de ORF) kie li faris la elsendon ''Improvisationen am Klavier''. En la elsendejo ''Funkhaus Wien'' li fondis [[ĵazbandeto]]n. Post pluraj inspiraj jaroj pasigitaj ekstere de Aŭstrujo kun multaj koncertoj (Svisujo, Svedujo, Danujo, Germanujo) li ree aktivis por la aŭstria radio, ankaŭ en la nove konstruita [[ORF]]-studiaro. Kun [[Ernst Hagen]] li elpensis en 1967 la televidan poroldulan distro-serion [[Seniorenclub]], kies muzika direktoro kun surloka pianumado li estis ĝis la lasta eldono en la 2000-a jaro. Fine de la 1960-aj jaroj li okazigis kun Hagen en la salonoj de ''Loyality-Club'' proksime de la [[urbodomo de Vieno]]. Ĉiusabate li tie (ankaŭ kun [[Robert Stolz]]) koncertludadis. De tie oni rekte dissendis la unuajn epizodojn de ''Seniorenclub''. Sekvis gastado ĉe kafejo Ronacher antaŭ sendado disde la nova ORF-centro je Küniglberg. Pro sia longa kaj fidela aktiveco li nomumiĝis honore ' Ṕrofessor'' kaj ricevis de la viena magstrato arĝentan honorsignon pro meritoj.<ref>[http://www.wien.gv.at/vtx/vtx-rk-xlink?SEITE=020010329008 "Ehrungen für kulturelle Verdienste. Karl Michael Danzinger und Hilli Reschl vom 'Seniorenclub' ausgezeichnet"]{{404|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - gazetarservoj de la urbo de Vieno, 29.3.2001</ref> Danzinger ankaŭ komponis la la televidaĵa ekkonmelodio ''Holidays''. Li muzikis kun artistoj operaj kaj distrad-branĉaj kaj ludis en la kabaredprogramoj de [[Martin Flossmann]]. Kun [[Greta Keller]], [[Liane Augustin]] kaj aliaj muzikistoj li faris 38 sondiskojn. Tombo lia troviĝas sur la viena tombejo ''Ober-St.-Veiter Friedhof''. == Notoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://wien.orf.at/stories/215842/ "Seniorenclub-Pianist Danzinger gestorben"]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Michael+Danzinger diskaro de Danzinger] * {{DNB-Portal|134738039|TEXT=Werke von und über}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Danzinger, Michael}} [[Kategorio:Aŭstraj komponistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj pianistoj]] [[Kategorio:Pedagogoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] [[Kategorio:Mortintoj en Vieno]] [[kategorio:Seniorenclub]] 5spxqrt46twyv9uc2og30zc1pyos3dh 9472271 9472267 2026-09-10T06:03:29Z Sj1mor 12103 9472271 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Karl Michael Andreas DANZINGER''' (naskiĝinta la {{Daton|17|10|1914}} en [[Vieno]], mortinta la {{daton|20|8|2007}} samloke) estis [[aŭstrio|aŭstra]] pianisto, distristo kaj komponisto. == Vivo == Deveninte el muzikista familio el [[Boží Dar]] (ekz. lia avo ludis ĉe ''Vienaj Filharmonistoj''), li studis filozofion, gimnastikon kaj la latinan lingvon en Vieno. Ĉe la konservatorio viena li studis violonon kaj memlernis pianludadon. <ref>''Seniorenclub''-Pianist Michael Danzinger 92-jährig gestorben. Mitbegründer und musikalischer Leiter der ORF-Sendung ''Seniorenclub'' – 38 Plattenaufnahmen mit Künstlern wie Greta Keller und Liane Augustin. APA-Defacto, Wien, 20.8.2007.</ref> Ekis lia muzika kariero en [[Heidelberg]] kiam li distris klubeje usonajn militkaptitojn. Post 1945 li eklaboris ĉe [[RAVAG]] (praorganizo de ORF) kie li faris la elsendon ''Improvisationen am Klavier''. En la elsendejo ''Funkhaus Wien'' li fondis [[ĵazbandeto]]n. Post pluraj inspiraj jaroj pasigitaj ekstere de Aŭstrujo kun multaj koncertoj (Svisujo, Svedujo, Danujo, Germanujo) li ree aktivis por la aŭstria radio, ankaŭ en la nove konstruita [[ORF]]-studiaro. Kun [[Ernst Hagen]] li elpensis en 1967 la televidan poroldulan distro-serion [[Seniorenclub]], kies muzika direktoro kun surloka pianumado li estis ĝis la lasta eldono en la 2000-a jaro. Fine de la 1960-aj jaroj li okazigis kun Hagen en la salonoj de ''Loyality-Club'' proksime de la [[urbodomo de Vieno]]. Ĉiusabate li tie (ankaŭ kun [[Robert Stolz]]) koncertludadis. De tie oni rekte dissendis la unuajn epizodojn de ''Seniorenclub''. Sekvis gastado ĉe kafejo Ronacher antaŭ sendado disde la nova ORF-centro je Küniglberg. Pro sia longa kaj fidela aktiveco li nomumiĝis honore profesorokaj ricevis de la viena magistrato arĝentan honorsignon pro meritoj.<ref>[http://www.wien.gv.at/vtx/vtx-rk-xlink?SEITE=020010329008 "Ehrungen für kulturelle Verdienste. Karl Michael Danzinger und Hilli Reschl vom 'Seniorenclub' ausgezeichnet"]{{404|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - gazetarservoj de la urbo de Vieno, 29.3.2001</ref> Danzinger ankaŭ komponis al la televidaĵa ekkonmelodio ''Holidays.'' Li muzikis kun artistoj operaj kaj distrad-branĉaj kaj ludis en la kabaredprogramoj de [[Martin Flossmann]]. Kun [[Greta Keller]], [[Liane Augustin]] kaj aliaj muzikistoj li faris 38 sondiskojn. Tombo lia troviĝas sur la viena tombejo ''Ober-St.-Veiter Friedhof''. == Notoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://wien.orf.at/stories/215842/ "Seniorenclub-Pianist Danzinger gestorben"]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Michael+Danzinger diskaro de Danzinger] * {{DNB-Portal|134738039|TEXT=Werke von und über}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Danzinger, Michael}} [[Kategorio:Aŭstraj komponistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj pianistoj]] [[Kategorio:Pedagogoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] [[Kategorio:Mortintoj en Vieno]] [[kategorio:Seniorenclub]] 97774q99piltwycrgemionkfclqgq03 4 893281 9472196 9447226 2026-09-10T01:36:41Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9472196 wikitext text/x-wiki Tiu ĉi paĝo montras liston kun artikoloj kun pli ol 60 artikoloj en vikipedioj, sed sen artikolo en la esperanta vikipedio. La tabelo baziĝas sur la informpeto en la nederlanda paĝo [[:nl:Wikipedia:Artikelen in veel andere talen maar niet in het Nederlands]] . == Fonto de la datumoj == Jen la baza [https://query.wikidata.org/#SELECT%20%3Fitem%20%3FitemLabel%20%3FitemDescription%20%3Fsitelinks%0AWITH%0A%7B%0A%20%20SELECT%20%3Fitem%20%3Fsitelinks%0A%20%20WHERE%0A%20%20%7B%0A%20%20%20%20%3Fitem%20wikibase%3Asitelinks%20%3Fsitelinks.%0A%20%20%20%20hint%3APrior%20hint%3ArangeSafe%20true.%0A%20%20%20%20FILTER%20%28%3Fsitelinks%20%3E%2060%20%29%0A%20%20%20%20MINUS%20%7B%20%3Fitem%20wdt%3AP31%2Fwdt%3AP279%2a%20wd%3AQ17379835.%20%7D%20%23%20nur%20en%20la%20%C4%89efa%20nomspaco%0A%20%20%20%20MINUS%20%7B%20%3Fitem%20wdt%3AP31%2Fwdt%3AP279%2a%20wd%3AQ4663903.%20%7D%20%20%23%20sen%20portaloj%0A%20%20%20%20MINUS%20%7B%20%3Fitem%20wdt%3AP31%2Fwdt%3AP279%2a%20wd%3AQ39911.%20%7D%20%23%20sen%20jardekoj%0A%20%20%20%20MINUS%0A%20%20%20%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%3Farticle%20schema%3Aabout%20%3Fitem.%0A%20%20%20%20%20%20%3Farticle%20schema%3AisPartOf%20%3Chttps%3A%2F%2Feo.wikipedia.org%2F%3E.%0A%20%20%20%20%7D%0A%20%20%7D%0A%7D%0AAS%20%25sub%0AWHERE%0A%7B%0A%20%20INCLUDE%20%25sub%0A%20%20OPTIONAL%20%7B%0A%20%20%20%20%3Fitem%20rdfs%3Alabel%20%3FitemLabel.%0A%20%20%20%20FILTER%28LANG%28%3FitemLabel%29%20%3D%20%22eo%22%29%0A%20%20%7D%0A%20%20OPTIONAL%20%7B%0A%20%20%20%20%3Fitem%20schema%3Adescription%20%3FitemDescription.%0A%20%20%20%20FILTER%28LANG%28%3FitemDescription%29%20%3D%20%22eo%22%29%0A%20%20%7D%0A%7D%0AORDER%20BY%20DESC%28%3Fsitelinks%29%0ALIMIT%20400 Wikidata Query] (aŭ informpeto). Klaku al ▶️ por vidi la rezulton. La informpeto montros ĉiuj artikoloj kun pli ol 60 artikoloj en vikipedioj, sed sen artikolo en la esperanta vikipedio. (sen [[:Kategorio:Vikipedio:Portaloj|Portaloj]] kaj sen [[:Kategorio:Jardekoj|Jardekoj]]) == Kiel uzi la tabelojn == Ne ĉiu linio en la tabulo bezonas novan artikolon. Ekzemple ofte estas du artikoloj pri la sama temo (ekzemple la scienca nomo kaj la ordinara nomo) kaj unu de la du jam ekzistas. Tiam krei alidirekton ofte jam sufiĉas. (vidu [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Sitelinks_to_redirects Wkidata:Sitelinks_to_redirects]) La nomoj estas nuraj proponoj kaj venas el vikidatumo. Vi povas kaj ofte devas uzi alian titolon. Kiam la ruĝa ligilo enhavas Q-nombron, (ekzemple "'''Ekzemplo (Q14944328)'''" ) tiam tio signifas, ke la nomo de la paĝo ekzistas dufoje por malsamaj temoj kaj la alia temo jam havas artikolon. Oni povas solvi tion tiel: * oni povas krei duan artikolon kun alia nomo * oni povas krei alidirekton kaj konektigi la alidirekton al la vikidatuma objekto * oni povas ŝanĝigi la esperantan nomon en la vikidatuma objekto == Listoj laŭ temoj == {{Kolumnoj|* [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio/Esperantistoj|Esperantistoj]] * [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio/Urboj|Urboj]] * [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio/Lingvoj|Lingvoj]] * [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio/Aŭtoroj|Aŭtoroj]] |nombro=2}} === Iloj === * https://not-in-the-other-language.toolforge.org/ - kreu proprajn listojn uzante kategoriojn == Listo de 400 artikoloj kiuj ekzistas en pli ol 60 lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?itemLabel ?itemDescription ?sitelinks WITH { SELECT ?item ?sitelinks WHERE { ?item wikibase:sitelinks ?sitelinks. hint:Prior hint:rangeSafe true. FILTER (?sitelinks > 60 ) MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q17379835. } # nur en la ĉefa nomspaco MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q4663903. } # sen portaloj MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q39911. } # sen jardekoj MINUS { ?article schema:about ?item. ?article schema:isPartOf <https://eo.wikipedia.org/>. } } } AS %sub WHERE { INCLUDE %sub OPTIONAL { ?item rdfs:label ?itemLabel. FILTER(LANG(?itemLabel) = "eo") } OPTIONAL { ?item schema:description ?itemDescription. FILTER(LANG(?itemDescription) = "eo") } } ORDER BY DESC(?sitelinks) LIMIT 400 |columns=label:nomo (propono),description:priskribo,item:vikidatuma ero,?sitelinks:nombro de ligiloj |thumb=200 |links=red |summary=200 plej kunligitaj elementoj }} {| class='wikitable sortable' ! nomo (propono) ! priskribo ! vikidatuma ero ! nombro de ligiloj |- | [[Sylheti]] | hindarja lingvo | [[:d:Q2044560|Q2044560]] | 200 |- | [[Paltoga]] | vilaĝo en Rusio | [[:d:Q23520|Q23520]] | 144 |- | [[Paramore]] | usona rokmuzika bando | [[:d:Q473466|Q473466]] | 143 |- | [[delfeno]] | familio de maraj kaj riveraj mamuloj | [[:d:Q7369|Q7369]] | 130 |- | [[Surao de la Malfermanta]] | la unua surao de la Korano | [[:d:Q219669|Q219669]] | 122 |- | [[Cicer arietinum]] | genro | [[:d:Q81375|Q81375]] | 119 |- | [[fragario]] | genro | [[:d:Q745|Q745]] | 119 |- | [[enigmo]] | Tasko, kiu devas esti solvita per pensado | [[:d:Q47054|Q47054]] | 118 |- | [[nasko]] | forpuŝo de ido(j) for de la utero | [[:d:Q14819852|Q14819852]] | 113 |- | [[potenco (sociologio)]] | kapablo influi la konduto de aliuloj | [[:d:Q25107|Q25107]] | 109 |- | [[Lens culinaris]] | specio | [[:d:Q131226|Q131226]] | 107 |- | [[ĉin-japana skribo]] | uzo de ĉin-devena skribsistemo por skribo de japana lingvo | [[:d:Q82772|Q82772]] | 105 |- | [[Surao de la Bovino]] | la dua kaj la plej longa surao de la Korano | [[:d:Q219675|Q219675]] | 104 |- | [[gvidado-estreco]] | kapablo de individuo aŭ organizo gvidi aliajn individuojn, teamojn aŭ tutajn organizojn | [[:d:Q484275|Q484275]] | 103 |- | [[Ricino]] | specio | [[:d:Q155867|Q155867]] | 102 |- | [[usona prezidenta baloto de 2020]] | baloto | [[:d:Q22923830|Q22923830]] | 100 |- | [[Oryctolagus cuniculus]] | specio de mamulo | [[:d:Q25851|Q25851]] | 100 |- | [[hepatito A]] | virusa malsano en la hepato | [[:d:Q157661|Q157661]] | 99 |- | [[Zika viruso]] | speco de viruso | [[:d:Q202864|Q202864]] | 97 |- | [[hepatito B]] | virusa malsano en la hepato | [[:d:Q6853|Q6853]] | 97 |- | [[homa voĉo]] | sonoj kreitaj per la homa buŝo kaj gorĝo | [[:d:Q7390|Q7390]] | 97 |- | [[Iksodo]] | | [[:d:Q10304508|Q10304508]] | 97 |- | [[novelo]] | literatura ĝenro; skriba, fikcia, proza ​​rakonto kutime pli longa ol novelo sed pli mallonga ol romano | [[:d:Q149537|Q149537]] | 96 |- | [[usona prezidenta baloto de 2024]] | baloto | [[:d:Q101110072|Q101110072]] | 96 |- | [[Opipapavo]] | specio de papavo | [[:d:Q131584|Q131584]] | 95 |- | [[regiono de Italio]] | administra unuo de Italio | [[:d:Q16110|Q16110]] | 95 |- | [[Ginko]] | specio de plantoj | [[:d:Q43284|Q43284]] | 95 |- | [[subaĉetado]] | delogi per mondonaco kaŝita | [[:d:Q187436|Q187436]] | 94 |- | [[The Jungle Book]] | usona animacia filmo de 1967 | [[:d:Q199839|Q199839]] | 93 |- | [[motivo]] | kialo de agado | [[:d:Q644302|Q644302]] | 93 |- | [[Galatasaray SK]] | turka futbala kaj ĝenerale sporta klubo el Istanbulo | [[:d:Q495299|Q495299]] | 92 |- | [[Fenerbahçe Istanbul]] | turka futbala klubo | [[:d:Q6601875|Q6601875]] | 92 |- | [[Ŝafo]] | unua zodiaka signo | [[:d:Q32067|Q32067]] | 92 |- | [[aplikaĵo]] | programo aŭ grupo de programoj dizajnitaj por fin-uzantoj | [[:d:Q166142|Q166142]] | 91 |- | [[Tangled]] | usona animacia filmo de 2010 | [[:d:Q188439|Q188439]] | 91 |- | [[Cannabis sativa]] | planta specio | [[:d:Q26726|Q26726]] | 91 |- | [[:Terminator 2: Judgment Day| Judgment Day]] | | [[:d:Q170564|Q170564]] | 91 |- | [[geavoj]] | generinto de generinto, avo aŭ avino | [[:d:Q167918|Q167918]] | 90 |- | [[Mawlid]] | naskiĝtago de Mohamedo | [[:d:Q193027|Q193027]] | 90 |- | [[Elefanto]] | mamula familio de la subordo rostruloj | [[:d:Q2372824|Q2372824]] | 90 |- | [[Moana]] | usona animacia filmo (2016) | [[:d:Q18647981|Q18647981]] | 89 |- | [[Oryza sativa]] | | [[:d:Q161426|Q161426]] | 89 |- | [[Aŝuro]] | sankta tago en Islamo; la deka tago de la monato Muharam en la islama kalendaro | [[:d:Q183283|Q183283]] | 88 |- | [[Monsters, Inc.]] | usona animacia filmo (2001) | [[:d:Q187726|Q187726]] | 88 |- | [[Surao de la Sincereco]] | 112-a surao de Korano | [[:d:Q234214|Q234214]] | 88 |- | [[fazeolo]] | manĝeblaj guŝoj kaj/aŭ semoj de herboj aŭ lianoj de la genroj fazeoluso, vigno, Dolichos kaj Lablab, do sume fabacoj, kaj la plantoj mem | [[:d:Q379813|Q379813]] | 88 |- | [[Attack on Titan]] | japana mangaa serio (2009–2021) | [[:d:Q586025|Q586025]] | 88 |- | [[Normandio]] | historia kultura regiono en Francio kaj la manikaj insuloj de Britio | [[:d:Q15878|Q15878]] | 88 |- | [[Karoto]] | planta specio | [[:d:Q30056|Q30056]] | 88 |- | [[historio de Irano]] | | [[:d:Q28926|Q28926]] | 88 |- | [[Taŭro]] | dua zodiaka signo | [[:d:Q164016|Q164016]] | 87 |- | [[Kung Fu Panda]] | animacia filmo (2008) | [[:d:Q129193|Q129193]] | 87 |- | [[Persepolo FK]] | futbala klubo en Irano | [[:d:Q242260|Q242260]] | 87 |- | [[usonanoj]] | civitanoj aŭ loĝantoj de Usono de Ameriko | [[:d:Q846570|Q846570]] | 87 |- | [[Dead Poets Society]] | filmo de 1989 reĝisorita de Peter Weir | [[:d:Q106316|Q106316]] | 86 |- | [[Surao de la Gento de Imran]] | la 3a surao de la Korano | [[:d:Q219682|Q219682]] | 86 |- | [[al-Muharram]] | unua monato de la Islama kalendaro | [[:d:Q1952053|Q1952053]] | 86 |- | [[Inside Out]] | desegnofilmo de Pete Docter, publikigita en 2015 | [[:d:Q6144664|Q6144664]] | 86 |- | [[Ligo 1]] | plej alta ligo de la vira futbalo en francujo | [[:d:Q13394|Q13394]] | 86 |- | [[interkona retejo]] | | [[:d:Q3220391|Q3220391]] | 86 |- | [[benjeto]] | deserto | [[:d:Q192783|Q192783]] | 85 |- | [[Amforo]] | dekunua zodiaka signo | [[:d:Q162119|Q162119]] | 85 |- | [[Ĝemeloj]] | tria zodiaka signo | [[:d:Q129214|Q129214]] | 85 |- | [[The Walking Dead]] | usone televida serio (2010-2022) | [[:d:Q232737|Q232737]] | 85 |- | [[Sagitario]] | naŭa zodiaka signo | [[:d:Q2194186|Q2194186]] | 85 |- | [[Wolverhampton Wanderers F.C.]] | angla futbola klubo | [[:d:Q19500|Q19500]] | 85 |- | [[Gjongi]] | provinco de Sud-Koreio | [[:d:Q20937|Q20937]] | 85 |- | [[Artemisia vulgaris]] | planta specio | [[:d:Q26663|Q26663]] | 85 |- | [[Leeds United F.C.]] | | [[:d:Q1128631|Q1128631]] | 85 |- | [[Iron Man]] | filmo | [[:d:Q192724|Q192724]] | 84 |- | [[usona prezidenta baloto de 2016]] | baloto | [[:d:Q699872|Q699872]] | 84 |- | [[Old Trafford]] | | [[:d:Q83457|Q83457]] | 84 |- | [[brando]] | alkoholaĵo produktita per distilado de vino | [[:d:Q146470|Q146470]] | 83 |- | [[Cars]] | usona animacia filmo (2006) | [[:d:Q182153|Q182153]] | 83 |- | [[Castor fiber]] | subspecio de kastoro; kastoro indiĝena al Eŭropo | [[:d:Q181191|Q181191]] | 83 |- | [[Siluro]] | fiŝa specio | [[:d:Q159323|Q159323]] | 83 |- | [[Hari Poter kaj la Sanktaĵoj de la Morto (Unua Parto)]] | filmo de 2010 | [[:d:Q161678|Q161678]] | 83 |- | [[300]] | filmo de Zack Snyder (2006) | [[:d:Q131390|Q131390]] | 83 |- | [[soleco]] | neplaĉa emocio pro izolo | [[:d:Q223270|Q223270]] | 83 |- | [[Fiŝoj]] | dekdua zodiaka signo | [[:d:Q1254190|Q1254190]] | 83 |- | [[Okcident-eŭropa erinaco]] | erinacedo en norda kaj okcidenta eŭropo | [[:d:Q6145|Q6145]] | 83 |- | [[Prionailurus bengalensis]] | specio | [[:d:Q42627|Q42627]] | 83 |- | [[Salix alba]] | | [[:d:Q156918|Q156918]] | 83 |- | [[uterkola kancero]] | | [[:d:Q160105|Q160105]] | 83 |- | [[ansero]] | | [[:d:Q16529344|Q16529344]] | 83 |- | [[Virgo]] | sesa zodiaka signo | [[:d:Q134061|Q134061]] | 82 |- | [[brulvundo]] | vundo al karno aŭ haŭto, ofte kaŭzita de troa varmo | [[:d:Q170518|Q170518]] | 82 |- | [[Pesilo]] | sepa zodiaka signo | [[:d:Q134394|Q134394]] | 82 |- | [[Skorpio]] | oka zodiaka signo | [[:d:Q134398|Q134398]] | 82 |- | [[sildenafil]] | kemia kombinaĵo | [[:d:Q191521|Q191521]] | 82 |- | [[materialscienco]] | interfaka studkampo fokusanta sur la studo kaj evoluigo de materialoj kaj substancoj; esplorado, malkovro kaj dezajno de fizikaj materialoj (precipe solidoj) | [[:d:Q228736|Q228736]] | 82 |- | [[fumaĵita lardo]] | porka ventraĵo salita kaj fumaĵita | [[:d:Q11106|Q11106]] | 82 |- | [[fiprogramaro]] | malica programaro | [[:d:Q14001|Q14001]] | 82 |- | [[Kristal-Palaca Futbala Klubo]] | futbala klubo en Londono | [[:d:Q19467|Q19467]] | 82 |- | [[FK Žalgiris]] | | [[:d:Q500988|Q500988]] | 82 |- | [[Carthamus tinctorius]] | specio de planto, kartamo | [[:d:Q156625|Q156625]] | 81 |- | [[hepatito C]] | homa virusa malsano | [[:d:Q154869|Q154869]] | 81 |- | [[medicina diagnozo]] | identigo de malsano per esploro de la simptomoj prezentataj de la paciento | [[:d:Q177719|Q177719]] | 81 |- | [[Leono]] | kvina zodiaka signo | [[:d:Q159816|Q159816]] | 81 |- | [[Kankro]] | kvara zodiaka signo | [[:d:Q161701|Q161701]] | 81 |- | [[festo]] | socia kunvena evento | [[:d:Q200538|Q200538]] | 81 |- | [[Surao de la Virinoj]] | kvara surao de Korano | [[:d:Q219696|Q219696]] | 81 |- | [[Surao de la Tablo Kovrita]] | kvina surao de Korano | [[:d:Q219701|Q219701]] | 81 |- | [[Hari Poter kaj la Sanktaĵoj de la Morto (Dua Parto)]] | filmo el 2011 reĝisorita de David Yates | [[:d:Q232009|Q232009]] | 81 |- | [[Herkulo]] | filmo de 1997 | [[:d:Q271189|Q271189]] | 81 |- | [[produktado]] | planita ekonomia agado de kreado aŭ transformado de varoj aŭ servoj | [[:d:Q739302|Q739302]] | 81 |- | [[narkotaĵo]] | klaso de psikoaktivaj drogoj | [[:d:Q940|Q940]] | 81 |- | [[FK Panevėžys]] | litova futbala klubo | [[:d:Q23894576|Q23894576]] | 81 |- | [[Oppenheimer]] | filmo el la jaro 2023 | [[:d:Q108839994|Q108839994]] | 81 |- | [[Celtic FC]] | sportoklubo | [[:d:Q19593|Q19593]] | 81 |- | [[Kaprikorno]] | deka zodiaka signo | [[:d:Q164272|Q164272]] | 80 |- | [[rupio]] | nomo de pluraj valutoj | [[:d:Q178843|Q178843]] | 80 |- | [[Cynodon dactylon]] | planta specio | [[:d:Q208705|Q208705]] | 80 |- | [[asfalto]] | petrola materialo | [[:d:Q202251|Q202251]] | 80 |- | [[ĉinkorea skribo]] | ĉina skribo uzita por skribi koreajn vortojn | [[:d:Q485619|Q485619]] | 80 |- | [[FK Sūduva]] | asocia futbala klubo | [[:d:Q757104|Q757104]] | 80 |- | [[FK Kauno Žalgiris]] | litova futbala klubo | [[:d:Q12654411|Q12654411]] | 80 |- | [[Homo sapiens]] | specio | [[:d:Q15978631|Q15978631]] | 80 |- | [[homa dento]] | malmola organo en la buŝo de homoj | [[:d:Q561|Q561]] | 80 |- | [[Panamaj Dokumentoj]] | skandalo en 2016 pri bankaj dokumentoj el panamo | [[:d:Q23702848|Q23702848]] | 80 |- | [[Sunderland AFC]] | angla futbala klubo | [[:d:Q18739|Q18739]] | 80 |- | [[Usona prezidenta elekto de 2008]] | 56a prezidenta elekto en usono | [[:d:Q45578|Q45578]] | 80 |- | [[taĝeto]] | genro | [[:d:Q147552|Q147552]] | 79 |- | [[Dianthus caryophyllus]] | specio de planto | [[:d:Q158984|Q158984]] | 79 |- | [[Kaporo]] | specio de planto, kaporo | [[:d:Q156251|Q156251]] | 79 |- | [[skotoj]] | loĝantoj de Skotlando | [[:d:Q181634|Q181634]] | 79 |- | [[flago de Britio]] | la nacia flago de la Unuiĝinta Reĝlando de Britio kaj Nord-Irlando | [[:d:Q83278|Q83278]] | 79 |- | [[Setaria italica]] | planta specio | [[:d:Q161211|Q161211]] | 79 |- | [[Surao de la Homoj]] | 114-a kaj lasta surao de Korano | [[:d:Q234248|Q234248]] | 79 |- | [[:Captain America: The First Avenger| The First Avenger]] | usona filmo de 2011 | [[:d:Q275120|Q275120]] | 79 |- | [[Microchiroptera]] | subordo de mamuloj | [[:d:Q971343|Q971343]] | 79 |- | [[enspezo]] | konsumo- kaj ŝparŝanco gajnita de ento ene de specifa tempokadro | [[:d:Q1527264|Q1527264]] | 79 |- | [[AFC Bournemouth]] | angla futbala klubo | [[:d:Q19568|Q19568]] | 79 |- | [[Rangers FC]] | skota futbala klubo | [[:d:Q19597|Q19597]] | 79 |- | [[Usona Belulino]] | usona anglalingva filmo el 1999, reĝisorita de Sam Mendes | [[:d:Q25139|Q25139]] | 79 |- | [[Markolo de Koreio]] | markolo inter duoninsulo Koreio kaj Japanio, inter la Flava Maro kaj la Japana Maro | [[:d:Q52052|Q52052]] | 79 |- | [[Tuscaloosa]] | sidejo de Kantono Tuscaloosa, Alabamo, Usono | [[:d:Q79580|Q79580]] | 78 |- | [[nacia futbala teamo de Serbio]] | vira nacia futbala teamo | [[:d:Q182740|Q182740]] | 78 |- | [[Valeriana officinalis]] | specio de florplanto en la familio Kaprifoliacoj | [[:d:Q157819|Q157819]] | 78 |- | [[Brave]] | usona animacia filmo (2012) | [[:d:Q126796|Q126796]] | 78 |- | [[Thor]] | filmo de enneth Branagh (2011) | [[:d:Q217020|Q217020]] | 78 |- | [[Surao de la Altrando]] | sepa surao de Korano | [[:d:Q219713|Q219713]] | 78 |- | [[Surao de la Batalakiraĵo]] | oka surao de Korano | [[:d:Q219720|Q219720]] | 78 |- | [[12 Years a Slave]] | usona filmo de 2013 | [[:d:Q3023357|Q3023357]] | 78 |- | [[FK Riteriai]] | litova futbala klubo | [[:d:Q14657783|Q14657783]] | 78 |- | [[Stegosaŭro]] | genro de herbovoraj dinosaŭroj vivintaj dum la ĵurasio kaj frua kretaceo | [[:d:Q14388|Q14388]] | 78 |- | [[Blackburn Rovers]] | angla futbala klubo | [[:d:Q19446|Q19446]] | 78 |- | [[Burnley FC]] | angla futbala klubo | [[:d:Q19458|Q19458]] | 78 |- | [[nacia futbala teamo de Egiptio]] | vira futbala teamo de egiptio | [[:d:Q28089|Q28089]] | 78 |- | [[gastrito]] | stomaka malsano, kiu estas inflamo de la stomaka mukozo | [[:d:Q183130|Q183130]] | 77 |- | [[geografia poluso]] | punkto de intersekco de la surfaco de ĉiela korpo kaj ĝia rotacia akso | [[:d:Q183273|Q183273]] | 77 |- | [[Loxodonta]] | genro de afrikaj elefantoj | [[:d:Q185038|Q185038]] | 77 |- | [[Viveredoj]] | familio | [[:d:Q185864|Q185864]] | 77 |- | [[Sherlock]] | brita televida serio (2010–2017) | [[:d:Q192837|Q192837]] | 77 |- | [[nurlega memoro]] | disko nurlegebla | [[:d:Q160710|Q160710]] | 77 |- | [[valoro]] | persona valoro, bazo por etika agado | [[:d:Q194112|Q194112]] | 77 |- | [[Spinosaurus]] | genro | [[:d:Q130966|Q130966]] | 77 |- | [[Surao de la Gregoj]] | sesa surao de Korano | [[:d:Q219707|Q219707]] | 77 |- | [[Surao de la Pento]] | naŭa surao de Korano | [[:d:Q219738|Q219738]] | 77 |- | [[Syzygium cumini]] | specio de arbo | [[:d:Q232571|Q232571]] | 77 |- | [[n-a radiko]] | funkcio; nombro kiu, levita al certa entjera potenco, donas la originalan nombron | [[:d:Q601053|Q601053]] | 77 |- | [[Histriko]] | ronĝulo kun mantelo de akraj pikiloj | [[:d:Q1223829|Q1223829]] | 77 |- | [[Okcidenta Mezlando]] | metropola provinco de Anglio | [[:d:Q23124|Q23124]] | 77 |- | [[atoma modelo de Bohr]] | atommodelo publikigita de Niels Bohr en 1913 | [[:d:Q172948|Q172948]] | 76 |- | [[Unua Opia Milito]] | milito inter Britio kaj Ĉinio je la 19-a jarcento | [[:d:Q191282|Q191282]] | 76 |- | [[vira nacia futbala teamo de Bosnio-Hercegovino]] | vira nacia futbalteamo reprezentanta Bosnion kaj Hercegovinon | [[:d:Q181190|Q181190]] | 76 |- | [[trako]] | fervoja infrastrukturo; fervoja linio konsistanta el du vicoj da reloj | [[:d:Q160342|Q160342]] | 76 |- | [[Tarzan]] | usona animacia filmo (1999) | [[:d:Q208696|Q208696]] | 76 |- | [[Supernatural]] | usona televida serio (2005–2020) | [[:d:Q130585|Q130585]] | 76 |- | [[La Dipatro, la 3-a parto]] | filmo el 1990 de Francis Ford Coppola | [[:d:Q202326|Q202326]] | 76 |- | [[kvantuma impliko]] | rilato inter mezuraj rezultoj de space apartaj kvantumaj sistemoj | [[:d:Q215675|Q215675]] | 76 |- | [[The Hunchback of Notre Dame]] | animacia filmo de Gary Trousdale kaj Kirk Wise (1996) | [[:d:Q213787|Q213787]] | 76 |- | [[Surao de Abrahamo]] | la 14a surao de la Korano | [[:d:Q219906|Q219906]] | 76 |- | [[The Great Mouse Detective]] | animacia filmo (1986) | [[:d:Q334132|Q334132]] | 76 |- | [[FK Banga Gargždai]] | litova asocia futbala klubo | [[:d:Q806459|Q806459]] | 76 |- | [[provinco de Irano]] | administra unuo (ostân) de Irano | [[:d:Q1344695|Q1344695]] | 76 |- | [[Illicium verum]] | arbospecioj indiĝenaj al suda Ĉinio | [[:d:Q2878644|Q2878644]] | 76 |- | [[lageto]] | natura aŭ artefarite kreita akvejo, en kiu estas neniu aŭ malgranda fluorapideco | [[:d:Q12719646|Q12719646]] | 76 |- | [[Provinco Torino]] | eksa itala provinco | [[:d:Q16287|Q16287]] | 76 |- | [[Antilope cervicapra]] | antilopo indiĝena al Barato kaj Nepalo | [[:d:Q183339|Q183339]] | 75 |- | [[satrapo]] | estro de satrapio (provinco) en Persio | [[:d:Q170305|Q170305]] | 75 |- | [[Osman la 2-a]] | sultano de la Otomana Imperio | [[:d:Q172056|Q172056]] | 75 |- | [[haŭta kancero]] | klaso de haŭtaj malsanoj, tumoro aŭ kancero de la haŭto | [[:d:Q192102|Q192102]] | 75 |- | [[stomaka ulcero]] | ulcero en la stomaka mukozo | [[:d:Q172941|Q172941]] | 75 |- | [[termosfero]] | tavolo de atmosfero | [[:d:Q178043|Q178043]] | 75 |- | [[rivero biobio]] | rivero en Ĉilio | [[:d:Q93360|Q93360]] | 75 |- | [[hordeolo]] | bakteria infekto de oleoglando en la palpebro | [[:d:Q202173|Q202173]] | 75 |- | [[Gurua Libro Sankta]] | sika sankta libro | [[:d:Q203249|Q203249]] | 75 |- | [[korna bulko]] | speco de delikata bakaĵo; fama bakaĵo el la franca kuirarto, nomita laŭ sia formo de lunarko. | [[:d:Q207832|Q207832]] | 75 |- | [[Hippopotamidae]] | familio de mamuloj | [[:d:Q213336|Q213336]] | 75 |- | [[springbok]] | mamula specio; specio de saltanta antilopo el suda Afriko | [[:d:Q213084|Q213084]] | 75 |- | [[Ismailismo]] | branĉo de ŝijaisma islamo | [[:d:Q230386|Q230386]] | 75 |- | [[geografia lokigo]] | geografia punkto aŭ tersurfaco | [[:d:Q2221906|Q2221906]] | 75 |- | [[Andrew Tate]] | brit-usona komercisto kaj piedbatboksisto, ekstremdekstra reta personeco | [[:d:Q18637166|Q18637166]] | 75 |- | [[tertremo je aprilo 2015 en Nepalo]] | tertremo kun magnitudo 7.8 en Nepalo | [[:d:Q19830062|Q19830062]] | 75 |- | [[:PUBG: Battlegrounds| Battlegrounds]] | videoludo (2017) | [[:d:Q28937399|Q28937399]] | 75 |- | [[James Peace]] | brita komponisto | [[:d:Q91013155|Q91013155]] | 75 |- | [[taksonomio]] | sistemo por la klasigado de aferoj | [[:d:Q7211|Q7211]] | 75 |- | [[Gruntbovo]] | mamula specio | [[:d:Q26547|Q26547]] | 75 |- | [[uzantinterfaco]] | ilo por la interago de uzanto kaj maŝino | [[:d:Q47146|Q47146]] | 75 |- | [[Lacuna Coil]] | itala metalroka muzikgrupo | [[:d:Q46573|Q46573]] | 75 |- | [[Dua Krucmilito]] | armea ekspedicio inter 1146 kaj 1149 | [[:d:Q51654|Q51654]] | 75 |- | [[Nederlanda futbala ĉampioneco]] | profesia futballigo en Nederlando | [[:d:Q167541|Q167541]] | 74 |- | [[sepioj]] | ordo de moluskoj; ordo de malgrandaj cefalopodoj: dekapodoj | [[:d:Q184479|Q184479]] | 74 |- | [[takbir]] | ("Dio estas granda") arablingva diraĵo, uzata de islamanoj | [[:d:Q191811|Q191811]] | 74 |- | [[4-a Generacio de Portebla Telefonio]] | kvara generacio de ĉelaj komunikadaj normoj | [[:d:Q79697|Q79697]] | 74 |- | [[The Social Network]] | filmo de David Fincher el 2010 | [[:d:Q185888|Q185888]] | 74 |- | [[:Madagascar: Escape 2 Africa| Escape 2 Africa]] | desegnofilmo de 2008 reĝisorita de Eric Darnell kaj Tom McGrath | [[:d:Q188474|Q188474]] | 74 |- | [[kardivaskula ŝoko]] | malsana stato | [[:d:Q178061|Q178061]] | 74 |- | [[strihieno]] | mamula specio | [[:d:Q188657|Q188657]] | 74 |- | [[bejo]] | Otomana reganta titolo | [[:d:Q181217|Q181217]] | 74 |- | [[Twilight]] | usona filmo de Catherine Hardwicke (2008) | [[:d:Q160071|Q160071]] | 74 |- | [[Hibiscus rosa-sinensis]] | plantspecio | [[:d:Q159534|Q159534]] | 74 |- | [[akromegalio]] | homa hormona malsano | [[:d:Q189580|Q189580]] | 74 |- | [[Iron Man 2]] | filmo el 2010 reĝisorita de Jon Favreau | [[:d:Q205028|Q205028]] | 74 |- | [[The Rescuers Down Under]] | filmo de 1990 | [[:d:Q202371|Q202371]] | 74 |- | [[as-salamu alajkum]] | araba saluto signifanta "Paco estu sur vi" | [[:d:Q212695|Q212695]] | 74 |- | [[Surao Ja-Sin]] | la 36a surao de la Korano | [[:d:Q230014|Q230014]] | 74 |- | [[407 a.K.]] | jaro | [[:d:Q232058|Q232058]] | 74 |- | [[414 a.K.]] | jaro | [[:d:Q232679|Q232679]] | 74 |- | [[Klubo Nacia de Futbalo]] | Uruguaja futbala kluo de Montevideo, Uruguajo | [[:d:Q499616|Q499616]] | 74 |- | [[kritika pensado]] | analizo de faktoj, kun certaj niveloj de rigoro kaj problemsolvaj kapabloj, por formi juĝon | [[:d:Q843894|Q843894]] | 74 |- | [[Antarkta regiono]] | polusa regiono ĉirkaŭ la suda poluso de la Tero | [[:d:Q1555938|Q1555938]] | 74 |- | [[Coco]] | usona movbilda filmo de 2017 | [[:d:Q5815826|Q5815826]] | 74 |- | [[FK Hegelmann]] | litova futbala klubo | [[:d:Q12654265|Q12654265]] | 74 |- | [[Birdman]] | filmo el 2014 de Alejandro González Iñárritu | [[:d:Q13255497|Q13255497]] | 74 |- | [[Apatosaurus]] | genro de apatosaŭroj; herbovora saŭropoda dinosaŭro de la familio Diplodocidae | [[:d:Q14326|Q14326]] | 74 |- | [[Stoke City F.C.]] | angla futbala klubo | [[:d:Q18736|Q18736]] | 74 |- | [[Birmingham City F.C]] | futbala klubo en Birmingham, Anglio | [[:d:Q19444|Q19444]] | 74 |- | [[fizika antropologio]] | branĉo de antropologio, kiu studas la fizikan disvolviĝon de la homa specio | [[:d:Q27172|Q27172]] | 74 |- | [[Wreck-It Ralph]] | usona animacia filmo (2012) | [[:d:Q28891|Q28891]] | 74 |- | [[durio]] | manĝebla frukto | [[:d:Q134185|Q134185]] | 73 |- | [[kalumnio]] | komunikado kaŭzanta damaĝon al reputacio | [[:d:Q191783|Q191783]] | 73 |- | [[Seven]] | filmo de David Fincher el 1995 | [[:d:Q190908|Q190908]] | 73 |- | [[3-a Generacio de Portebla Telefonio]] | termino uzata por reprezenti la trian generacion de mobiltelekomunika teknologio | [[:d:Q79692|Q79692]] | 73 |- | [[2012]] | usona filmo de Roland Emmerich (2009) | [[:d:Q184605|Q184605]] | 73 |- | [[Life of Pi]] | 2012 filmo de Ang Lee | [[:d:Q152780|Q152780]] | 73 |- | [[cirkvitkarto]] | tabulo por subteni kaj konekti elektronikajn komponantojn | [[:d:Q173350|Q173350]] | 73 |- | [[Fraŭlino Mondo]] | internacia beleco-konkurso. | [[:d:Q173402|Q173402]] | 73 |- | [[:La Hobito: neatendita vojaĝo| neatendita vojaĝo]] | kineja filmo de 2012 | [[:d:Q80379|Q80379]] | 73 |- | [[Black Swan]] | usona filmo (2010) | [[:d:Q180214|Q180214]] | 73 |- | [[Supera Ligo de Futbalo en Rusio]] | Plej alta divizio de rusa vira asocifutbalo | [[:d:Q182165|Q182165]] | 73 |- | [[gravitono]] | elementa partiklo, kiu estas kvantumo de gravitaj ondoj | [[:d:Q103585|Q103585]] | 73 |- | [[Akademia Premio por la Plej Bona Filmo]] | ĉiujara premio de la Akademio de Filmaj Artoj kaj Sciencoj | [[:d:Q102427|Q102427]] | 73 |- | [[sintrompado]] | simptomo, en kiu oni mise kredas ion malgraŭ pruvo de la malo | [[:d:Q189643|Q189643]] | 73 |- | [[Tunceli]] | centra distrikto kaj urbo en la provinco Tunceli, Turkio | [[:d:Q202195|Q202195]] | 73 |- | [[pavo]] | grupo de birdoj formita de la hinda pavo, la verda pavo kaj la konga pavo | [[:d:Q201251|Q201251]] | 73 |- | [[Internacia Flughaveno Haneda]] | internacia flughaveno ĉe Tokio, Japanio | [[:d:Q204853|Q204853]] | 73 |- | [[juglandonukso]] | manĝebla semo | [[:d:Q208021|Q208021]] | 73 |- | [[nacia futbala teamo de Peruo]] | vira nacia futbalteamo reprezentanta Peruon | [[:d:Q212166|Q212166]] | 73 |- | [[Pocahontas]] | Usona movbilda filmo | [[:d:Q218894|Q218894]] | 73 |- | [[Betty Ford]] | Prezidentedzino de Usono de 1974 ĝis 1977 | [[:d:Q213122|Q213122]] | 73 |- | [[Surao de Jona]] | deka surao de Korano | [[:d:Q219752|Q219752]] | 73 |- | [[Surao de Hud]] | dekunua surao de Korano | [[:d:Q219786|Q219786]] | 73 |- | [[Surao de la Kaverno]] | dekoka surao de Korano | [[:d:Q220706|Q220706]] | 73 |- | [[408 a.K.]] | jaro | [[:d:Q232148|Q232148]] | 73 |- | [[Surao de la Abundo]] | 108-a surao de Korano | [[:d:Q233811|Q233811]] | 73 |- | [[Surao de la Matenruĝo]] | 113-a surao de Korano | [[:d:Q234228|Q234228]] | 73 |- | [[438 a.K.]] | jaro | [[:d:Q234276|Q234276]] | 73 |- | [[449 a.K.]] | jaro | [[:d:Q234820|Q234820]] | 73 |- | [[453 a.K.]] | jaro | [[:d:Q235094|Q235094]] | 73 |- | [[konservado de maso]] | scienca leĝo, ke la maso de fermita sistemo restas konstanta | [[:d:Q483948|Q483948]] | 73 |- | [[Prezidento de Ukrainio]] | ŝtatestro de Ukrainio | [[:d:Q579677|Q579677]] | 73 |- | [[Evanescence]] | usona rokgrupo | [[:d:Q1777698|Q1777698]] | 73 |- | [[FC Džiugas]] | litova futbala klubo | [[:d:Q12654311|Q12654311]] | 73 |- | [[FA Šiauliai]] | litova futbala klubo | [[:d:Q16478096|Q16478096]] | 73 |- | [[Doctor Strange]] | filmo el 2016 reĝisorita de Scott Derrickson | [[:d:Q18406872|Q18406872]] | 73 |- | [[La La Land]] | usona filmo de Damien Chazelle (2016) | [[:d:Q20856802|Q20856802]] | 73 |- | [[Auvernia]] | administra regiono de Francio (1956-2015) | [[:d:Q24082791|Q24082791]] | 73 |- | [[DFK Dainava]] | litova futbala klubo | [[:d:Q25497952|Q25497952]] | 73 |- | [[Usonaj atakoj en Venezuelo en 2026]] | usonaj aviadilaj atakoj kaj kapto de Nicolás Maduro | [[:d:Q137671016|Q137671016]] | 73 |- | [[Fanta]] | karbonigitaj trinkaĵoj | [[:d:Q9935|Q9935]] | 73 |- | [[televida programo]] | segmento de aŭdvida enhavo destinita por elsendo kaj retsendado en televido | [[:d:Q15416|Q15416]] | 73 |- | [[sekto]] | subgrupo de aparta religia aŭ ideologia doktrino | [[:d:Q19097|Q19097]] | 73 |- | [[fibro]] | natura aŭ sinteza substanco, kiu estas signife pli longa ol larĝa | [[:d:Q161|Q161]] | 73 |- | [[Tria Krucmilito]] | provo de eŭropaj gvidantoj rekonkeri la Sanktan Landon de Egiptujo | [[:d:Q51655|Q51655]] | 73 |- | [[megalodon]] | formortinta specio de ŝarko | [[:d:Q163873|Q163873]] | 72 |- | [[Londona Akcia Borso]] | Borso en Londono | [[:d:Q171240|Q171240]] | 72 |- | [[logikpordo]] | komputila ekipaĵo, fizika aŭ teoria, kiu plenumas bulean logikan funkcion | [[:d:Q170451|Q170451]] | 72 |- | [[ŝultrotuko]] | vestaĵo | [[:d:Q191022|Q191022]] | 72 |- | [[Ruĝa Stelo de Beogrado]] | futbala klubo en Serbio | [[:d:Q173009|Q173009]] | 72 |- | [[kanao]] | japana silaba skribsistemo, nuntempe uzata kune kun ĉin-japanaj skribsignoj en moderna japana ortografio | [[:d:Q187659|Q187659]] | 72 |- | [[Pac-Man]] | 1980 arkadludo de Namco | [[:d:Q173626|Q173626]] | 72 |- | [[454 a.K.]] | jaro | [[:d:Q178381|Q178381]] | 72 |- | [[Lago Kukunor]] | la plej granda lago en Ĉinio | [[:d:Q201294|Q201294]] | 72 |- | [[hieroglifo]] | piktograma skribsimbolo | [[:d:Q193762|Q193762]] | 72 |- | [[formo]] | formo de objekto aŭ ĝia ekstera limo | [[:d:Q207961|Q207961]] | 72 |- | [[materialo]] | substanco kiu povas troviĝi en malsamaj kvantoj, ĉiuj kun iuj similaj [miksaĵo de iuj] karakterizaĵoj, kaj per kiu objektoj povas esti faritaj | [[:d:Q214609|Q214609]] | 72 |- | [[Surao de Maria]] | deknaŭa surao de Korano | [[:d:Q220716|Q220716]] | 72 |- | [[418 a.K.]] | jaro | [[:d:Q232931|Q232931]] | 72 |- | [[Hrithik Roshan]] | barata aktoro (naskita en 1974) | [[:d:Q233619|Q233619]] | 72 |- | [[481 a.K.]] | jaro | [[:d:Q236893|Q236893]] | 72 |- | [[489 a.K.]] | jaro | [[:d:Q237343|Q237343]] | 72 |- | [[509 a.K.]] | jaro | [[:d:Q241318|Q241318]] | 72 |- | [[Liu Yifei]] | usona aktorino | [[:d:Q242676|Q242676]] | 72 |- | [[Safar]] | dua monato de la Islama kalendaro | [[:d:Q489557|Q489557]] | 72 |- | [[Gardantoj de la Galaksio]] | filmo el 2014 reĝisorita de James Gunn | [[:d:Q5887360|Q5887360]] | 72 |- | [[Togg]] | turka aŭtofabrikanto | [[:d:Q6039733|Q6039733]] | 72 |- | [[UEFA Nacioj-Ligo]] | eŭropa futbala turniro por viraj naciaj teamoj | [[:d:Q15980635|Q15980635]] | 72 |- | [[Artemis-2]] | unua pilotata misio de NASA sur la kosmoŝipo Oriono uzante la Kosmolanĉsistemon | [[:d:Q16947045|Q16947045]] | 72 |- | [[Provinco Venecio]] | eksa itala provinco en la regiono de Veneto, Italio | [[:d:Q16310|Q16310]] | 72 |- | [[Lille OSC]] | futbala klubo en Lille, Francio | [[:d:Q19516|Q19516]] | 72 |- | [[Mölnlycke]] | urba areo en Härryda Municipo, Svedio | [[:d:Q25462|Q25462]] | 72 |- | [[fajrosalamandro]] | specio de amfibio | [[:d:Q26395|Q26395]] | 72 |- | [[Kanisformaj]] | subordo de mamuloj | [[:d:Q27414|Q27414]] | 72 |- | [[The Vampire Diaries]] | usona televida serio | [[:d:Q28537|Q28537]] | 72 |- | [[Majaa popolo]] | popolo de suda Venezuelo kaj norda Mezameriko | [[:d:Q45914|Q45914]] | 72 |- | [[marĉo]] | tipo de malsekregiono | [[:d:Q166735|Q166735]] | 71 |- | [[Million Dollar Baby]] | filmo de Clint Eastwood (2004) | [[:d:Q184255|Q184255]] | 71 |- | [[Nesinkrona Javaskripto kaj XML]] | grupo de interrilataj retaj programadteknikoj | [[:d:Q134471|Q134471]] | 71 |- | [[Mikoyan-Gurevich MiG-21]] | soveta jetmotora ĉasaviadilo | [[:d:Q150609|Q150609]] | 71 |- | [[Al-Masudi]] | araba historiisto, geografo kaj vojaĝanto | [[:d:Q168705|Q168705]] | 71 |- | [[Casino Royale]] | 2006 filmo de Martin Campbell | [[:d:Q151904|Q151904]] | 71 |- | [[Fluminense F.C.]] | sporta klubo en Rio-de-Ĵanejro, Brazilo | [[:d:Q80987|Q80987]] | 71 |- | [[Rani Lakŝmibai]] | reĝino de princa ŝtato en Hindio | [[:d:Q181878|Q181878]] | 71 |- | [[Arbara elefanto]] | specio de mamulo | [[:d:Q189514|Q189514]] | 71 |- | [[Wilt Chamberlain]] | usona basketbalisto (1936–1999) | [[:d:Q182455|Q182455]] | 71 |- | [[beta-partiklo]] | alt-energia, altrapida elektrono aŭ pozitrono elsendita dum beta-disfalo | [[:d:Q103531|Q103531]] | 71 |- | [[La Mumio]] | filmo el 1999 reĝisorita de Stephen Sommers | [[:d:Q202508|Q202508]] | 71 |- | [[barbiro]] | persono, kies okupo estas ĉefe tondi, vesti, prizorgi, stiligi kaj razi la harojn de viroj | [[:d:Q107198|Q107198]] | 71 |- | [[Denver Nuggets]] | usona basketbala teamo | [[:d:Q162954|Q162954]] | 71 |- | [[Charlotte Hornets]] | usona profesia basketbalteamo bazita en Charlotte, Norda Karolino | [[:d:Q163480|Q163480]] | 71 |- | [[spicherbo]] | planto uzata kiel manĝaĵo, medikamento, parfumo aŭ por doni guston | [[:d:Q207123|Q207123]] | 71 |- | [[Bolt]] | usona animacia filmo de 2008 | [[:d:Q212792|Q212792]] | 71 |- | [[Ely]] | urbo kaj civila paroĥo en Cambridgeshire, Anglio | [[:d:Q209176|Q209176]] | 71 |- | [[Iron Man 3]] | filmo el 2013 reĝisorita de Shane Black | [[:d:Q209538|Q209538]] | 71 |- | [[nacia futbala teamo de Panamo]] | vira nacia futbalteamo reprezentanta Panamon | [[:d:Q223748|Q223748]] | 71 |- | [[Surao de Jozefo]] | dekdua surao de Korano | [[:d:Q219815|Q219815]] | 71 |- | [[Surao de la Tondro]] | dektria surao de Korano | [[:d:Q219871|Q219871]] | 71 |- | [[Surao de la Ŝtonejo]] | la 15a surao de la Korano | [[:d:Q219933|Q219933]] | 71 |- | [[Surao de la Konfederacianoj]] | tridektria surao de Korano | [[:d:Q229923|Q229923]] | 71 |- | [[Rio]] | usona animacia filmo de 2011, reĝisorita de Carlos Saldanha | [[:d:Q223359|Q223359]] | 71 |- | [[Myrmeleontidae]] | familio de insektoj | [[:d:Q231439|Q231439]] | 71 |- | [[416 a.K.]] | jaro | [[:d:Q232800|Q232800]] | 71 |- | [[417 a.K.]] | jaro | [[:d:Q232861|Q232861]] | 71 |- | [[cerba tumoro]] | neoplasmo en la cerbo; ĉiuj tumoroj disvolviĝantaj en la cerba parenkimo | [[:d:Q233309|Q233309]] | 71 |- | [[442 a.K.]] | jaro | [[:d:Q234517|Q234517]] | 71 |- | [[448 a.K.]] | jaro | [[:d:Q234780|Q234780]] | 71 |- | [[455 a.K.]] | jaro | [[:d:Q235202|Q235202]] | 71 |- | [[466 a.K.]] | jaro | [[:d:Q235786|Q235786]] | 71 |- | [[468 a.K.]] | jaro | [[:d:Q235898|Q235898]] | 71 |- | [[Kalpana Chawla]] | usona astronaŭto de hinda deveno (1962-2003) | [[:d:Q237879|Q237879]] | 71 |- | [[Sunny Leone]] | usona-kanada aktorino, modelino kaj iama pornografia aktorino | [[:d:Q260794|Q260794]] | 71 |- | [[novedzino]] | virino, kiu baldaŭ edziniĝos | [[:d:Q353673|Q353673]] | 71 |- | [[Al-Nassr]] | saudaraba futbala klubo | [[:d:Q482764|Q482764]] | 71 |- | [[Shrek 2]] | desegnofilmo el 2004 reĝisorita de Andrew Adamson, Kelly Asbury kaj Conrad Vernon | [[:d:Q485983|Q485983]] | 71 |- | [[Arda Turan]] | turka futbalisto (naskita en 1987) | [[:d:Q487459|Q487459]] | 71 |- | [[Billie Joe Armstrong]] | usona rokmuzikisto (naskita en 1972) | [[:d:Q712592|Q712592]] | 71 |- | [[:Captain America: The Winter Soldier| The Winter Soldier]] | filmo el 2014 reĝisorita de Anthony Russo kaj Joe Russo | [[:d:Q1765358|Q1765358]] | 71 |- | [[zodiaka signo]] | unu de la dek du konstelacioj de la zodiako; uzita en astrologio | [[:d:Q1795024|Q1795024]] | 71 |- | [[Claire Holt]] | usona aktorino | [[:d:Q4189|Q4189]] | 71 |- | [[.NET Framework]] | programara platformo disvolvita de Microsoft | [[:d:Q5289|Q5289]] | 71 |- | [[aŭtovetkuro]] | sporto, kiun oni praktikas per aŭtomobiloj | [[:d:Q5386|Q5386]] | 71 |- | [[:Thor: Ragnarok| Ragnarok]] | filmo el 2017 reĝisorita de Taika Waititi | [[:d:Q22665878|Q22665878]] | 71 |- | [[Surao de la Miskredantoj]] | la 109a surao de la Korano | [[:d:Q24000496|Q24000496]] | 71 |- | [[Verda libro]] | filmo el Peter Farrelly el 2018 | [[:d:Q48673898|Q48673898]] | 71 |- | [[kuketo]] | bakita regalo | [[:d:Q13266|Q13266]] | 71 |- | [[Kardif-Urba Futbala Klubo]] | futbala klubo en Cardiff, Kimrio | [[:d:Q18662|Q18662]] | 71 |- | [[Norwich City F.C.]] | futbala klubo en Norwich, Anglio | [[:d:Q18721|Q18721]] | 71 |- | [[Bolton Wanderers FC]] | angla futbala klubo | [[:d:Q19451|Q19451]] | 71 |- | [[kapitano]] | armea rango | [[:d:Q19100|Q19100]] | 71 |- | [[Felisformaj]] | subordo de mamuloj | [[:d:Q27070|Q27070]] | 71 |- | [[avadhia]] | hindia lingvo | [[:d:Q29579|Q29579]] | 71 |- | [[Suda Ĝolla]] | provinco de Sud-Koreio | [[:d:Q41161|Q41161]] | 71 |- | [[sukerkano]] | pluraj specioj de herbo kultivitaj por sukerproduktado | [[:d:Q36940|Q36940]] | 71 |- | [[Pieridae]] | | [[:d:Q41559|Q41559]] | 71 |- | [[Reservoir Dogs]] | Usona filmo de Quentin Tarantino (1992) | [[:d:Q72962|Q72962]] | 70 |- | [[ekzosfero]] | plej ekstera tavolo de Tera atmosfero | [[:d:Q170332|Q170332]] | 70 |- | [[Hayden Panettiere]] | usona aktorino | [[:d:Q171571|Q171571]] | 70 |- | [[Rubin Kazan]] | rusa futbala klubo en Kazano, Tatarstano | [[:d:Q170040|Q170040]] | 70 |- | [[reŭmatoida artrito]] | aŭtoimuna malsano, kiu atakas sanajn ĉelojn kaj histojn situantajn en artikoj | [[:d:Q187255|Q187255]] | 70 |- | [[RSC Anderlecht]] | futbalklubo el Anderlecht, Belgio | [[:d:Q187528|Q187528]] | 70 |- | [[Billboard Hot 100]] | unuopaĵoj-furorlisto en Usono | [[:d:Q180072|Q180072]] | 70 |- | [[FK Stelo Bukareŝto]] | futbala klubo ĉe Bukareŝto, Rumanio | [[:d:Q179658|Q179658]] | 70 |- | [[nigra mamba]] | specio de reptilio | [[:d:Q188690|Q188690]] | 70 |- | [[Supera normala lernejo de Parizo]] | Franca "granda lernejo" | [[:d:Q83259|Q83259]] | 70 |- | [[hadeano]] | eono, ekde la formiĝo de Tero (je ĉ. 4,6 miliardoj da jaroj antaŭe) ĝis 4,0 miliardoj da jaroj antaŭe | [[:d:Q104460|Q104460]] | 70 |- | [[Renzo Piano]] | itala arkitekto | [[:d:Q190148|Q190148]] | 70 |- | [[Surya]] | hindua sundio | [[:d:Q204418|Q204418]] | 70 |- | [[replikado de DNA]] | ĉela metabola procezo | [[:d:Q130996|Q130996]] | 70 |- | [[Unua Bulgara Imperio]] | mezepoka ŝtato (681–1018) en Eŭropo | [[:d:Q203817|Q203817]] | 70 |- | [[Monto Taj]] | monto en Ŝandongo, Ĉinio | [[:d:Q216059|Q216059]] | 70 |- | [[The Killers]] | usona muzika grupo; rokmuzika bando | [[:d:Q220730|Q220730]] | 70 |- | [[419 a.K.]] | jaro | [[:d:Q232998|Q232998]] | 70 |- | [[452 a.K.]] | jaro | [[:d:Q235040|Q235040]] | 70 |- | [[463 a.K.]] | jaro | [[:d:Q235620|Q235620]] | 70 |- | [[473 BC]] | jaro | [[:d:Q236284|Q236284]] | 70 |- | [[Jeffrey Dahmer]] | usona seria murdisto | [[:d:Q298364|Q298364]] | 70 |- | [[Omaro la 2-a]] | kalifo | [[:d:Q298403|Q298403]] | 70 |- | [[komunikaj amaskomunikiloj]] | stokado kaj liverado de informoj aŭ datumoj | [[:d:Q340169|Q340169]] | 70 |- | [[Emmanuel Adebayor]] | Togola futbalisto | [[:d:Q386876|Q386876]] | 70 |- | [[My Chemical Romance]] | usona rokmuzika grupo | [[:d:Q483285|Q483285]] | 70 |- | [[termonuklea armilo]] | duŝtupa nuklea fisio/fuzia armilo; bombo uzanta la nuklean fuzion de malpezaj atomkernoj | [[:d:Q625107|Q625107]] | 70 |- | [[Darmopiedoj]] | parto de la Kolekto de Mallongaj Sutroj de la palia Tripitako, konsistanta el versoj (“piedoj”, laŭ la poezia senco) pri budhismo | [[:d:Q748878|Q748878]] | 70 |- | [[vikimedia movado]] | tutmonda socia movado por libera eduka scio | [[:d:Q3568028|Q3568028]] | 70 |- | [[Khabib Nurmagomedov]] | rusa profesia miksita luktoartisto | [[:d:Q3526023|Q3526023]] | 70 |- | [[Tut-Atena Futbala Klubo]] | futbalteamo en Grekio | [[:d:Q4122219|Q4122219]] | 70 |- | [[Cymbopogon]] | genro de herbecaj plantoj | [[:d:Q5727732|Q5727732]] | 70 |- | [[tero]] | solida surfaco de la Tero, kiu ne estas konstante kovrita de akvo | [[:d:Q11081619|Q11081619]] | 70 |- | [[Nicolas Anelka]] | franca futbala trejnisto (naskita en 1979) | [[:d:Q1939|Q1939]] | 70 |} {{Wikidata list end}} [[Kategorio:Vikipedio:Projektoj]] snlch9qjq5x3c2cg2ihdj9cbqugxmaj 0 893446 9472264 9082370 2026-09-10T05:51:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472264 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>Amador Bueno da Veiga<br/>(1650-1719)</b></font></big></big></span> |dosiero =Henrique Bernardelli - Retirada do Cabo de São Roque, 1927.jpg |priskribo =La [[bandejrano]]j estis la unuaj esploristoj de la brazila teritorio, malfermante vojojn kaj sklavigante indianojn kaj nigrulojn.<br/>| grandeco de dosiero = 300px |dato de naskiĝo =[[1650]] |loko de naskiĝo =[[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]], [[San-Paŭlo]] |dato de morto =[[novembro]] [[1719]] |loko de morto =[[Casa Branca (San-Paŭlio)|Casa Branca]], [[San-Paŭlo]] | alma_mater = }} <big>'''Amador Bueno da Veiga'''</big> estis brazila bandejrano el la kapitanlando de San-Paŭlo. Li estis pranepo de [[Amador Bueno de Ribeira]], la "Aklamita" reĝo de San-Paŭlo. ==Bandejrano== Fine de la 17-a jarcento estis granda tumulto en San-Paŭlo pro la granda alfluo de eŭropanoj kaj homoj el aliaj lokoj, ĉefe el la nordorienta regiono, al la ormina regiono de Minas-Ĝerajso. La loĝantoj el San-Paŭlo kredis ke, ĉar ili malkovris la minejojn, ili devus havi la ekskluzivan rajton esplori ilin kaj tiucele ili sendis la faman reprezentadon en la 16-a de aprilo 1700 al la guberniestro de la Suda Dividado, [[:pt:Artur de Sá e Meneses]]. Dum tiu okazo Amador Bueno da Veiga ne subskribis la peticion ĉar li estus en la internlandaj teritorioj kun João Cavaleiro<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/Por_minha_letra_e_sinal/AV6DnPLQQV8C?hl=en&gbpv=1&dq=Jo%C3%A3o+Cavaleiro+Amador+Bueno&pg=PA110&printsec=frontcover Por minha letra e sinal]</ref>. Amador jam havis ejon en San-Paŭlo sur la dekstra bordo de la [https://ferdinandodesousa.com/2020/10/20/anhembi-o-rio-das-anhumas-mais-conhecido-entre-nos-como-rio-tiete/ Rivero Anhembi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250125062214/https://ferdinandodesousa.com/2020/10/20/anhembi-o-rio-das-anhumas-mais-conhecido-entre-nos-como-rio-tiete/ |date=2025-01-25 }} (en la nuna Mandaqui-najbareco) kiu etendiĝis ĝis la deklivoj de Monto de la Cantareira ([https://jornalregionalgnews.wordpress.com/2011/12/08/guarulhos-e-sao-miguel-paulista-unidos-pelo-mesmo-ideal-ha-451-anos/ São Miguel] kaj Guarulhos). Ekzistis ampleksa areo kie tritiko estis kultivita, intencita por provizi la urbon kaj aliajn provincojn. La 23-an de septembro 1704, Amador proponis malfermi novan itineron inter San-Paŭlo kaj Minas-Ĝerajso, laŭ informado lia al la Guberniestro de Rio-de-Ĵanejro en tiu dato. Li petis tempoperiodon de unu jaro kaj proponis, ke ĝi estus vojo kapabla porti ŝarĝitajn ĉevalojn, homojn kaj kondukado de brutoj. Tiu vojo malfermita de la kapitano [[:pt:Garcia Rodrigues Pais]], li diris, estas nekapabla porti ŝarĝitajn ĉevalojn aŭ brutojn ĉar necesas tri monatoj da vojaĝado tra la arbaro kaj estas senfrukta de provizoj, eĉ de tio, kion la arbaro kreas. Li petis interŝanĝe «la kampojn ĉe la rando de la arbaro de la [[:pt:Serra da Boa Vista (Minas Gerais)|Serra da Boa Vista]] ĝis la dankado por la longo kaj rekta direkto de la [[:pt:Bandeirantes a Caminho das Minas|Caminho das Minas]] kaj la arbaro sur la rando de la kampo ĝis la supro de la montoj kaj mara ŝnurfabriko sur ambaŭ flankoj; kiuj teroj estas servataj de Via Moŝto, tiel alfrontante de Serra da Boa Vista ĝis la loko tratranĉante la indentaĵojn rekte al la maro ĝis la supro de la montoj kaj ĉio, kio el la menciitaj direktoj restas al la centro, por doni ilin kiel kultivota grundo kaj pro kompato ĉar li kaj liaj posteuloj kun la vestaĵo de Kristo kaj la titolo de nobelo de la Domo.» Tio estis la dua propono por refari la Novan Vojon. La tria venos en 1705 de Félix de Gusmão - per ĝi ni malkovris, ke Garcia Rodrigues Pais finas sian vojaĝon al Paraiba, la vojo estis jam larĝa kaj du kampoj estis konstruitaj.» Li partoprenis en la [[:pt:Guerra dos Emboabas|"Milito de la Emboaboj"]] inter 1707 kaj 1709 kaj en ĉi tiu lasta jaro li estis nomumita ĉefkomandanto (Cabo-Maior) de la armeo el San-Paŭlo kiu marŝis al la [[:pt:Rio das Mortes (Minas Gerais)|Rivero das Mortes]], en Minas, por venĝi la morton faritan kontraŭ siaj samcivitanoj de la portugaloj en la [https://nacaopaulista.com/capao-da-traicao/ Capão da Traição], ĉe la fino de la Milito de la Emboaboj. Kiel rekompenco li akiris grundojn ("[[Sesmario|sesmaria]]") en kio nun estas Taubaté en la ŝtato San-Paŭlo. Kaj el tie lia kromnomo, "Cabo Maior dos Paulistas" (Plej granda majoro de la loĝantoj el San-Paŭlo"). Tiu epizodo reflektis en la emancipiĝo de la Kapitanlando de San-Paŭlo, kiu ĝis 1720 ampleksis Minas-Ĝerajson. En letero al la Reĝo skribita la 20-an de januaro 1708, [[:pt:Rua do Ouvidor (São Paulo)|Antônio Luís Peleja]], Ĝenerala Mediatoro de San-Paŭlo, parolas pri li: «indiĝena kaj loĝanto de San-Paŭlo, insolenta, rojalista, la plej kruela murdisto de multaj vivoj», kiu; estis atribuita, en la momento de la distribuadoj, la plej altvaloran rivereton de Bento Rodrigues, en [[Ouro Preto]]. Li vivis en la regiono de Minas-Ĝerajso «multajn jarojn kun multaj gentoj kaj bienoj en tempoj kiuj donis la plej grandajn profitojn, alportante grandan kvanton da oraj [[:pt:Arroba|aroboj]] kaj havis, dum monatoj, oraĵistojn laborantajn por li por fandi la oron en ingotojn, stampi monerojn aŭ fari juvelaĵojn kaj altvalorajn objektojn. Laŭ Antonil, Amador eltiris ok arobojn el oro "el la rivero Ouro Preto, Ribeirão kaj aliaj partoj". Amador Bueno da Veiga tiam dediĉis sin al esplorado de la internlandaj teroj de la [[:pt:Rio Mojiguaçu|riveroj Mogi-Guassu]] kaj [[:pt:Rio Pardo|Pardo]], sur kies bordoj li mortis en novembro 1719. Li estis unu el la grandaj figuroj de la ekonomia epoko en San-Paŭlo, konata kiel [[Planta moviĝo|Tropismo]]. Posteulo de bandejranoj, li estis siavice la prapatro de gravaj figuroj de San-Paŭlo kaj Brazilo, kiel ekzemple la brazila poetino [[:pt:Bárbara Heliodora]]. == Referencoj == {{referencoj|3}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1650]] [[Kategorio:Mortintoj en 1719]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 17-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 18-a jarcento]] {{DEFAŬLTORDIGO:Bueno da Veiga, Amador}} [[Kategorio:Brazilaj bandejranoj]] [[Kategorio:Brazilaj esploristoj]] [[Kategorio:Brazilaj kapitandlandistoj]] bp65w6a1a79oc2qu5b68svb40ncknnj 0 895078 9472314 8976326 2026-09-10T07:34:41Z Sj1mor 12103 9472314 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Ingeniero Pablo Marín | origina nomo = Parada Ingeniero Pablo Marín | dosiero = Parada Ingeniero Pablo Marin.jpg | grandeco de dosiero = 280ra | priskribo = Haltejo Ingeniero Pablo Marín | lando = Argentino | loko = General Rodríguez | latitudo = -34.6227 | longitudo = -58.8934 | regiono-ISO = AR-B | zomo = 15 | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Argentino Granda Bonaero/Argentino Bonaero/Argentino | nomo de proprietulo = | nomo de trafikanto = [[Trenes Argentinos Operaciones]] | kodo de stacidomo = | fervojo = [[Linio Sarmiento|Sarmiento]] | supermara alteco = 32 | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = | nombro de kajoj = 2 | malfermo = | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = | notoj = | retejo = }} '''Ingeniero Pablo Marín''' estas fervoja stacidomo situanta en la distrikto General Rodríguez, [[Provinco Bonaero]], [[Argentino]]. [[Dosiero:Ing Pablo Marín.jpg|centra|280ra|eta|Haltejo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.argentina.gob.ar/transporte/trenes-argentinos}} {{Linio Sarmiento}} [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Argentino]] dk2vjh6hh5c6ggnc3mg0k9lrkt5ykbt 0 900720 9471937 9022960 2026-09-09T12:27:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9471937 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Šebanov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Schöbersdorf}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Šebanov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = P7063619-Schoebersdorf-2007-07-07-CelkovyPohled.jpg | dosiero_priskribo = Suma vido de nordo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudbohemia regiono | distrikto = Distrikto Český Krumlov | municipo = Hořice na Šumavě | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 34 | konstruaĵo_noto = (2011) | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Šumava cismontaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Šebanov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 48 | lat_m = 46 | lat_s = 13 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 12 | long_s = 03 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 13.22 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Šebanov, Cipín ''kaj'' Žestov <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1530 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 382 22 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Šebanov | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Šebanov''' ({{Lang-de|Schöbersdorf}}) estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de kampurbo [[Hořice na Šumavě]] en [[distrikto Český Krumlov]]. Ĝi troviĝas proksimume 2&nbsp;km nordoriente de Hořice na Šumavě. Estas ĉi tie registritaj 51 adresoj. Vivas ĉi tie daŭre {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). '''Šebanov''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 7,55&nbsp;km². Al Šebanov apartenas ankaŭ katastra teritorio ''Cipín'' kun areo 3,42&nbsp;km² kaj ''Žestov'' kun areo 2,25&nbsp;km². == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1530]]. Al la vilaĝo nun apartenas nun ankaŭ parte pereinta [[Žestov (Hořice na Šumavě)|Žestov]] ({{fremdlingve|de|''Schestau''}}), en kiu en la jaro 1921 vivis 158 loĝantoj, el tio 152 germanoj en 22 domoj,<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.zanikleobce.cz/chytil.php?chh=%8Eestov |titolo=Žestov en geografio de Chytil sur www.zanikleobce.cz |alirdato=2025-02-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200410112629/http://www.zanikleobce.cz/chytil.php?chh=%EF%BF%BDestov |arkivdato=2020-04-10 }}</ref> kaj nun tute pereinta [[Cipín]] ({{fremdlingve|de|''Zippendorf''}}), kiu havis en la jaro 1921 sume (inkluzive de Žestov, kiu tiam estis ĝia domaro) 301 loĝantoj, el tio 292 germanoj en 45 domoj (te. al Cipín mem alfalis 143 loĝantoj en 23 domoj).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.zanikleobce.cz/chytil.php?chh=Cip%EDn |titolo=Cipín en geografio de Chytil sur www.zanikleobce.cz |alirdato=2025-02-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200410112632/http://www.zanikleobce.cz/chytil.php?chh=Cip%EF%BF%BDn |arkivdato=2020-04-10 }}</ref> Apartenis ĉi tien ankaŭ domaroj [[Mýtina (Hořice na Šumave)|Mýtina]] ({{fremdlingve|de|''Reichetschlag''}}), [[Tatry (Hořice na Šumavě)|Tatry]] (ankaŭ Hamerské Tatry, Tatrov, Tetřiny, ger. ''Tattern'') kaj [[Těchlov]] ({{fremdlingve|de|''Zichlern''}}). == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Pluaj fotoj == <gallery> Sebanov kaple.jpg|Kapelo </gallery> ==Referencoj== <references/> ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.zanikleobce.cz/index.php?obec=534 Cipín sur www.zanikleobce.cz] * [http://www.zanikleobce.cz/index.php?obec=862 Žestov sur www.zanikleobce.cz] {{Hořice na Šumavě}} [[Kategorio:Hořice na Šumavě]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Český Krumlov]] [[Kategorio:Setlejoj en Šumava cismontaro]] t06vaod5b80u3tpwufcw0p2n6nvtkw0 0 900913 9471993 9024243 2026-09-09T12:50:04Z Arbarulo 135469 9471993 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = 2026}} {{informkesto urbo | nomo = <small><small>{{paĝonomo}} · Tilloy bij Marsenne</small></small> | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = {{Hauts-de-France}} | titolo de administra unuo1 = Historie en | administra unuo1 = {{Nordo-Kaleza Markolo}} | departemento = {{Nord}} | arondismento = [[arondismento Douai|Douai]] | kantono = {{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}} | komunumaro = Cœur d'Ostrevent | regiono-ISO=FR-59 | tipo1 = reliefo | zomo = 11 | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = | bildo-priskribo = }} '''{{paĝonomo}}''' - jen [[france]], prononco [{{IFA|tijwˈa-le-maʁʃjˈɛn}}], {{l-nl|Tilloy bij Marsenne}}, [[okcidentflandre]] ''Tilloy by Marsenne'' - estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]] kadre de la historia pejzaĝo [[Franca Flandrio]]. Ĝi [[Komunumoj de Nord|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Nord]] [{{IFA|nɔʁ}}], en la [[Regionoj de Francio|administra regiono]] [[Hauts-de-France]] kaj en la tradicia, historia regiono [[Nordo-Kaleza Markolo]]. Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la [[arondismento Douai]] kaj al la kantono {{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- Ĝiaj loĝantoj [[franca lingvo|franclingve]] nomiĝas ''ois'' respektive ''oises'' se nur temas pri virinoj. [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}}]] --> {{Mapo franca komunumo}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Nord]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} <!-- * {{Oficiala retejo}} ({{fr}}) --> * [https://coeurdostrevent.fr/commune/tilloy-lez-marchiennes/ prezenta paĝo en retejo de la komunumaro Cœur d'Ostrevent] [[Kategorio:Komunumoj de Nord]] mvf4jirjpzc4j5qkioce5s9j8igupu5 0 907457 9472379 9391673 2026-09-10T10:37:03Z Sj1mor 12103 9472379 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Wayne Douglas GRETZKY''' (naskiĝis la [[26-a de januaro|26-an de januaro]] [[1961]] en [[Ontario]], [[Kanado]]) estas iama [[Glacihokeo|glacihokeisto]] kaj trejnisto. Gretzky estas konsiderita la plej granda glacihokeisto de ĉiuj tempoj, kaj eĉ estas kromnomita "'''La Granda'''" <ref>{{cite news|title=Wayne Gretzky finally explains meaning behind 'The Great One' nickname|publisher=Yahoo! Sports|date=la 21-an de majo 2014|url=https://sports.yahoo.com/blogs/nbc-yahoo-sports/wayne-gretzky-finally-explains-meaning-behind--the-great-one--nickname-165818064.html|access-date=March 1, 2016|archive-date=October 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015013641/https://sports.yahoo.com/blogs/nbc-yahoo-sports/wayne-gretzky-finally-explains-meaning-behind--the-great-one--nickname-165818064.html|url-status=live}}</ref>. == Sporta kariero == [[Dosiero:Gretzky_statue.jpg|maldekstra|eta|Statuo de Gretzky en [[Edmontono]], [[Kanado]]]] Li ludis por la Edmonton Oilers, Los Angeles Kings, St. Louis Blues kaj New York Rangers en la [[NHL|National Hockey League]] (NHL) de 1979 ĝis 1999. [[Dosiero:Wayne_Gretzky_first_skates.png|alternative=A small pair of ice skates, meant for a small child. The boot is leather and is missing its laces, while the blade is deteriorating and showing significant wear due to age.|maldekstre|eta|unua paro de glitkuraĵoj de Gretzky ĉe la [[Hokea Halo de Famo]], portita kiam li estis 3-jaraĝa]] Gretzky estis [[mirinfano]] kiu elstaris pro siaj hokeokapabloj, danke plejparte al sia patro kiu nutris kaj puŝis lin al sukceso. 6-jaraĝa, li konkuris sur la seniora 10-jaraĝa teamo, kaj 16-jaraĝa, li iĝis la plej juna ludanto ĉe la Monda Juniora Glacihokea Ĉampioneco kaj finis la turniron kiel la plejgolinto. En [[1978]], 17-jaraĝa, Gretzky komencis sian profesian karieron kun la Indianapolis Racers (la [[Monda Hokea Asocio|WHA]], la dua profesia ligo, ĉar la NHL ne permesis ludantojn sub 18-jaraĝa <ref name="Young">{{cite web|last=Schwartz|first=Larry|url=https://www.espn.com/sportscentury/features/00014218.html|title='Great' and 'Gretzky' belong together|work=[[ESPN]]|access-date=October 4, 2006|archive-date=July 19, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160719224831/http://espn.go.com/sportscentury/features/00014218.html|url-status=live}}</ref>. Jam en lia debutsezono, la kontrakto de Gretzky estis vendita, pro monmalfacilaĵoj, al la Edmonton Oilers. Gretzky pluiris por ludi por la Ŝmiristoj kaj gajnis Novulon de la Jaro. Ĉe la fino de la sezono, la Ŝmiristoj translokiĝis por ludi en la NHL kaj, sub la gvidado de Gretzky, gajnis 4 Stanley Cups. En 10 sezonoj en kiuj li ludis por la teamo, li gajnis la Hart Trophy (la MVP-titolo de la ligo) 8 sinsekvajn fojojn kaj la Art Ross Trophy ("Reĝo de Punktoj") 7 sinsekvaj fojojn. Al Gretzky ankaŭ estis premiita la [[Ordeno de Kanado]], la plej alta honoro kiun Kanado donas al siaj civitanoj. En [[1988]], Gretzky translokiĝis al la Los-Anĝeles-Kings en interkonsento konata kiel "The Deal (La Negoco)". Lia foriro de [[Edmontono]] kaj Kanado ekis protestojn de multaj kanadanoj, kelkaj akuzante lin je malfideleco, aliaj kulpigante lian edzinon, asertante ke ŝi volis avanci ŝian aktoran karieron. Interalie, unu el la partiestroj en la [[Ĉambro de Deputitoj de Kanado|Kanada Ĉambro de Reprezentantoj]] eĉ postulis ke la [[Registaro de Kanado|kanada registaro]] malpermesu la interkonsenton. En liaj ok sezonoj kun la Kings, Gretzky kondukis ilin al la Stanley Cup Finals por la unua fojo en franĉiza historio, kaj kontribuis multe al la populareco de glacihokeo en [[Kalifornio]], kiu instigis la NHL permesi ke novaj teamoj estu establitaj en la [[suda Usono]], areo kun relative varma [[vetero]], eĉ se la sporto estas tradicie konsiderita sporto ludita en malvarmaj regionoj. Dum la 1995-96 sezono, li translokiĝis por ludi por la St. Louis Blues sed ne ekloĝis tie, kaj en [[1996]] li translokiĝis al la New York Rangers, kie li finis sian profesian karieron kiel ludanto en [[1999]]. Tuj post lia emeritiĝo, Gretzky estis elektita al la [[Hokea Halo de Famo|NHL Halo de Famo]], malofta paŝo ĉar trijara atendoperiodo estas kutime postulata <ref name="stubbs">{{cite web|last=Stubbs|first=Dave|title=Wayne Gretzky: 100 Greatest NHL Players|url=https://www.nhl.com/news/wayne-gretzky-100-greatest-nhl-hockey-players-285574558|publisher=National Hockey League|access-date=March 27, 2018|date=January 1, 2017|archive-date=December 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171208091729/https://www.nhl.com/news/wayne-gretzky-100-greatest-nhl-hockey-players/c-285574558?tid=283865022|url-status=live}}</ref>. La ĵerznumero, kiun li kutimis porti, 99, estis forigita de ĉiuj NHL-teamuniformoj kaj neniu ludanto povas uzi tiun numeron plu, en senprecedenca movo en la mondo de teamaj sportoj. == Referencoj == {{Projektoj}}{{Referencoj}}{{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Gretzky, Wayne}} [[Kategorio:Kanadaj glacihokeistoj]] [[Kategorio:Kanadaj filantropoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1961]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Kamaradoj de la Ordeno Kanada]] 8imreefeq529xc2gt3djd8ukt6alrld 0 909357 9472395 9355364 2026-09-10T10:57:40Z Sj1mor 12103 9472395 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''Alexandre Rodolphe VINET''' (n. la 17-an de junio 1797, en Ouchy - m. la 4-an de majo 1847, en [[Clarens (Svisio)|Clarens]]) estis svisa [[teologo]], [[filozofo]], [[ĵurnalisto]], [[literaturkritikisto]] kaj [[historiisto]]. Li estas konsiderata klasika defendanto de la [[apartigo de eklezio kaj ŝtato]]. Alexandre Vinet estas konsiderata la plej grava franclingva protestanta teologo de la 19-a jarcento. Samtempe, li preskaŭ ne lasis longajn tekstojn, kiuj sistemigus liajn vidpunktojn, kutime limigante sin al sufiĉe mallongaj eseoj. Kiel teologo, li estis proksima al la reviviĝisma movado laŭ ĝia anglo-usona kompreno, celante kombini la ideojn de la [[klerismo]], precipe [[libereco]]<nowiki/>n, kaj [[kristanismo]]<nowiki/>n. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Gutenberg|id=9463}} {{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1797]] [[Kategorio:Mortintoj en 1847]] [[Kategorio:Svisaj teologoj]] 7l9esdsa9uy09udnhn3yf6bjg3fcmck 0 913950 9472194 9139021 2026-09-10T01:07:38Z Sdiabhon Sdiamhon 166332 9472194 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Michael STIFEL''' (aliaj familinomaj versioj: ''Styfel, Stieffel''; naskiĝinta ĉirkaŭ 1487 en [[Esslingen am Neckar]], mortinta la {{daton|19|4|1567}} en [[Jena]]) estis [[germanio|germana]] teologo, pastro kaj [[algebro|algebristo]]. Estante frokulo ĉe la [[aŭgustenanoj]] de sia naskiĝurbo li fuĝis elklostre en la jaro 1522-a. Tiam li ekŝatis la doktrinojn de [[Marteno Lutero]]. Stifel ankaŭ disputis kun [[Thomas Murner]]. Sekve li fariĝis predikisto, unue apud grafo de [[Mansfeld]], poste en [[Supra Aŭstrio]]. Tie disĉiplis ĉe li i.a. la posta martiro [[Leonhard Kaiser]]. Inter 1628 kaj 1534 li aktivis je [[annaburg|Lochau]]. Sekvis laboradoj (ĝis 1547) en [[jessen (Elster)|Holzdorf (Jessen)]], poste en Haffstrom ([[distrikto Gurjevsk]]). Iam li transloĝiĝis al Jena, kie li supoze instruadis matematikon. Lia ĉefa verko titoliĝas ''Arithmetica integra'' (Nurenbergo 1544), kun antaŭparolo de [[Filipo Melanktono]] mem. ==Fonto== [http://www.zeno.org/nid/20007527985 "Stifel"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 19, Leipzig 1909, p. 31-32 ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *Reich, Karin: [https://www.deutsche-biographie.de/pnd118755323.html#ndbcontent "Stifel, Michael"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie'' 25 (2013), p. 337-338 *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118755323 ligiloj ĉe DDB] *[https://rechnerlexikon.de/artikel/Stifel%2C_Michael biografio ĉe ''rechnerlexikon.de''] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Stifel, Michael}} [[kategorio:Germanaj matematikistoj]] [[kategorio:Germanaj reformistoj]] [[kategorio:Romkatolikaj pastroj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en la 15-a jarcento]] [[kategorio:Mortintoj en 1567]] [[kategorio:Aŭgustenanoj]] [[kategorio:Algebristoj]] [[kategorio:Germanaj predikistoj]] 5j9vw8eam360cytsyf9l6m485sud5wq 0 915485 9472226 9152119 2026-09-10T04:33:06Z Sj1mor 12103 /* Listo de ekstremaj kaj aventuraj sportoj */ 9472226 wikitext text/x-wiki   {{Informkesto Sporta fako|sporta fako=|supera fako=<!--(nedeviga)-->|fakoj=|kategorio=Sporto}} '''Ekstrema sporto''' ('''aventursporto''') estas agadoj, kiuj implicas altan gradon de [[risko]]. Ĉi tiuj agadoj ofte implikas [[rapido]]<nowiki/>n, [[alto]]<nowiki/>n, altajn nivelojn de fizika penado kaj tre specialigitan ekipaĵon. Ekstrema turismo interkovriĝas kun ekstrema sporto; ili dividas la ĉefan allogaĵon, la " [[Adrenalino|adrenalinan]] ekmultiĝon "  kaŭzitan de la elemento de risko, kaj diferencas ĉefe laŭ la grado de implikiĝo kaj [[Profesio|profesieco]]. Tia sporto implicas puŝi la limojn de [[Atletiko|atletika]] kapablo. Tio prezentas al la [[atleto]] ( aŭ ekstrema atleto ) eksterordinaran teknikan, loĝistikan, fizikan aŭ psikologian defion, kutime asociitan kun altaj riskoj. Tial, ili ofte estas praktikataj sole aŭ en malgrandaj grupoj, for de publika vido. Aliflanke, la spektaklaj prezentoj ankaŭ altiras konsiderindan publikan atenton kaj respondan grandan amaskomunikilan ĉeeston. {{-}} == Listo de ekstremaj kaj aventuraj sportoj ==   {{Div col|cols = 3}} * [[Terbretvelado]] (angle ''Land windsurfing'') * [[Aerobatiko]] * Agresema Envica rulsketado * [[aŭtosporto]] * [[bicikla motorkruco|BMX]] * [[BASE saltado]] * [[Perŝnura elsaltado|Saltado per ŝnuro]] * [[Subakvado|plonĝo]] * [[Kaverna plonĝado]] * [[Ekstrema gladado]] * [[Libera flugado]] (angle ''Freeflying'') * [[Liberstila skotero]] ( [[Skutilo]] aŭ [[skotero]] ) * [[Libera skiado]] ( [[skiado]] ) * [[Flubretado]] (angle ''Flowboarding'') * [[Montogrimpado]] * [[Rokogrimpado]] * [[Grimpmurado]] * [[Glaciogrimpado]] * ATV-oj * [[motorparaŝuto]] (Fluganta ATV) * [[Provrajdado]] * [[Montbiciklado]] ( [[Montara biciklo|montbiciklado]] ) * [[Longtabulado]] ( [[longtabulo]] ) * [[Montbretado]] ( [[montobretado]] ) * [[Glisparaŝutado]] * [[Parkuro]] * Tornado kaj Komando-Boato * [[Sablobretado]] ( [[Sablobreto]] ) * [[Rultabulado]] ( [[rultabulo]] ) * [[Paraŝutado]] * [[Skimboarding]] * [[Motorkroso]] * [[Motorsledo]] * [[Neĝtabulado]] (Neĝtabulo) * [[Deltaplana sporto]] * [[Tabulvelado]] * [[Kajta surfado]] * [[Stariĝu Padel-Tabulo (SUP)]] * [[Surfado]] * JetSurf motorizita surfado * [[Vektabulado]] * [[Waveski]] * [[Flugkostumo|Flugante en flugilkostumo]] * [[Ekstrema Pogo]] (Xpogo [[Pogo (bastono)|Pogo-Bastono]] ) {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[:en:Extreme_Sports_Channel|''Extreme Sports Channel'']] * Ekstrema turismo kaj [[Aventura turismo|Aventura vojaĝado]] * Ekstremaj Ludoj (X-Games) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ekstremaj sportoj| ]] [[Kategorio:Aventuro]] [[Kategorio:Sportoj]] bnajc705vxts8j5gh4zhei8ze017xi4 9472227 9472226 2026-09-10T04:34:03Z Sj1mor 12103 /* Vidu ankaŭ */ 9472227 wikitext text/x-wiki   {{Informkesto Sporta fako|sporta fako=|supera fako=<!--(nedeviga)-->|fakoj=|kategorio=Sporto}} '''Ekstrema sporto''' ('''aventursporto''') estas agadoj, kiuj implicas altan gradon de [[risko]]. Ĉi tiuj agadoj ofte implikas [[rapido]]<nowiki/>n, [[alto]]<nowiki/>n, altajn nivelojn de fizika penado kaj tre specialigitan ekipaĵon. Ekstrema turismo interkovriĝas kun ekstrema sporto; ili dividas la ĉefan allogaĵon, la " [[Adrenalino|adrenalinan]] ekmultiĝon "  kaŭzitan de la elemento de risko, kaj diferencas ĉefe laŭ la grado de implikiĝo kaj [[Profesio|profesieco]]. Tia sporto implicas puŝi la limojn de [[Atletiko|atletika]] kapablo. Tio prezentas al la [[atleto]] ( aŭ ekstrema atleto ) eksterordinaran teknikan, loĝistikan, fizikan aŭ psikologian defion, kutime asociitan kun altaj riskoj. Tial, ili ofte estas praktikataj sole aŭ en malgrandaj grupoj, for de publika vido. Aliflanke, la spektaklaj prezentoj ankaŭ altiras konsiderindan publikan atenton kaj respondan grandan amaskomunikilan ĉeeston. {{-}} == Listo de ekstremaj kaj aventuraj sportoj ==   {{Div col|cols = 3}} * [[Terbretvelado]] (angle ''Land windsurfing'') * [[Aerobatiko]] * Agresema Envica rulsketado * [[aŭtosporto]] * [[bicikla motorkruco|BMX]] * [[BASE saltado]] * [[Perŝnura elsaltado|Saltado per ŝnuro]] * [[Subakvado|plonĝo]] * [[Kaverna plonĝado]] * [[Ekstrema gladado]] * [[Libera flugado]] (angle ''Freeflying'') * [[Liberstila skotero]] ( [[Skutilo]] aŭ [[skotero]] ) * [[Libera skiado]] ( [[skiado]] ) * [[Flubretado]] (angle ''Flowboarding'') * [[Montogrimpado]] * [[Rokogrimpado]] * [[Grimpmurado]] * [[Glaciogrimpado]] * ATV-oj * [[motorparaŝuto]] (Fluganta ATV) * [[Provrajdado]] * [[Montbiciklado]] ( [[Montara biciklo|montbiciklado]] ) * [[Longtabulado]] ( [[longtabulo]] ) * [[Montbretado]] ( [[montobretado]] ) * [[Glisparaŝutado]] * [[Parkuro]] * Tornado kaj Komando-Boato * [[Sablobretado]] ( [[Sablobreto]] ) * [[Rultabulado]] ( [[rultabulo]] ) * [[Paraŝutado]] * [[Skimboarding]] * [[Motorkroso]] * [[Motorsledo]] * [[Neĝtabulado]] (Neĝtabulo) * [[Deltaplana sporto]] * [[Tabulvelado]] * [[Kajta surfado]] * [[Stariĝu Padel-Tabulo (SUP)]] * [[Surfado]] * JetSurf motorizita surfado * [[Vektabulado]] * [[Waveski]] * [[Flugkostumo|Flugante en flugilkostumo]] * [[Ekstrema Pogo]] (Xpogo [[Pogo (bastono)|Pogo-Bastono]] ) {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[:en:Extreme_Sports_Channel|''Extreme Sports Channel'']] * Ekstrema turismo kaj [[Aventura turismo|Aventura vojaĝado]] * Ekstremaj Ludoj (X-Games) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ekstremaj sportoj| ]] [[Kategorio:Aventuro]] [[Kategorio:Sportoj]] g2136rxtosr0spzz2tru87ecx59ucyf 0 917952 9472398 9175369 2026-09-10T11:00:26Z Sj1mor 12103 9472398 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto organizaĵo}} '''''Mercy Corps''''' [prononcata ''Mersi Korps''] estas internacia [[neprofitcela organizaĵo]] dediĉita al provizado de helpo al homoj trafitaj de [[Katastrofo|katastrofoj]], inkluzive de [[naturaj katastrofoj]], [[Ekonomia krizo|ekonomiaj krizoj]] kaj [[Armita konflikto|armitaj konfliktoj]]. Por meti la fundamenton por longdaŭra resaniĝo, Mercy Corps celas konektadon kun kaj [[Registaro|registaroj]] kaj [[Entrepreno|entreprenoj]] por antaŭenigi ŝanĝojn je granda skalo, kun ĉefa fokuso sur aliro al financaj servoj kiel kritika elemento en liverado de helpo. <ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.mercycorps.org/about-us|title=About Mercy Corps|date=2011-08-18|work=Mercy Corps|access-date=2018-02-16}}</ref> ''Mercy Corps'' antaŭenigas lokan entreprenemon kaj kreskon, stimulante lokajn [[Merkato|merkatojn]] per diversaj programoj kaj pruntmodeloj. <ref>{{Cite news|url=https://www.mercycorps.org/about-us/our-mission|title=Our mission|date=2011-08-18|work=Mercy Corps|access-date=2018-02-16}}</ref> Ekde 1979, Mercy Corps provizis pli ol 1,95 miliardojn da dolaroj en helpo al homoj en 107 landoj. Kun ĉefsidejo en [[Nordameriko]] kaj [[Eŭropo]], la tutmondaj programoj de Mercy Corps laborigas 3 700 dungitojn tutmonde kaj atingas preskaŭ 16,7 milionojn da homoj en pli ol 40 landoj. <ref name=":3">{{Cite news|url=https://www.mercycorps.org/about-us/our-work|title=Our work|date=2013-01-24|work=Mercy Corps|access-date=2018-02-16}}</ref><ref>Mercy Corps "[https://www.mercycorps.org/where-we-work%7CWhere We Work]" (n.d) Retrieved 18 August 2021.</ref> La kresko kaj disvolviĝo de ''Mercy Corps'' parte ebligis la subtenon de instituciaj donacantoj: la Usona Departemento de Agrikulturo, la [[Usona departemento de ŝtato]] kaj la [[Usona Agentejo por Internacia Evoluo|Usona Agentejo por Internacia Disvolviĝo]], la Brita Departemento por Internacia Disvolviĝo, la [[Eŭropa Komisiono]] kaj Eŭropaj Humanitaraj Fondusoj; la [[Unuiĝintaj Nacioj]] ; kaj la registaroj de [[Aŭstralio]], [[Kanado]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Japanio]], [[Indonezio]], [[Irlando]], [[Nederlando]], [[Nov-Zelando]], [[Skotlando]], [[Hispanio]], [[Svedio]] kaj [[Svislando]]. == Historio == La Fondaĵo ''Save the Refugees'' (Savu la Rifuĝintojn) estis fondita de Dan O'Neill kaj Ellsworth Culver en 1979 por helpi kamboĝajn rifuĝintojn fuĝantajn de la Mortigkampoj . En 1982, la fondaĵo ŝanĝis sian nomon al sia nuna nomo laŭ iniciato de Culver por reflekti sian novan mision: vastigi siajn helpajn klopodojn tutmonde. Tiel, Mercy Corps komencis operaciojn en [[Honduro]] en la sama jaro. La programo kondukis al la establado de la Projekto Tutmonda Vilaĝo en 1985, kun kelkaj iniciatoj fokusitaj al temoj kiel "Sano kaj HIV/aidoso, ĝia preventado, [[hejma perforto]], edukado, agroindustria disvolviĝo, [[mikrokredito]], media disvolviĝo kaj [[infrastrukturo]]." Ĝi poste vastiĝis tutmonde. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1979]] [[Kategorio:Humanecaj organizaĵoj]] julbletfajkgihhss923z7khb36sd9m 0 928025 9472265 9277967 2026-09-10T05:53:57Z Sj1mor 12103 9472265 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Artileria fuortaro Skutina | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-cs|Dělostřelecká tvrz Skutina}} | kategorio = muzeo (fuortaro) <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dělostřelecká tvrz Skutina | moto = | kromnomo = ne estis uzataj | kromnomo_tipo = Aliaj nomoj | dosiero = Skutina.JPG | dosiero_priskribo = Fuortara infanteria fuorto N-Sk-S 48 U stodol <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = [[Distrikto Rychnov nad Kněžnou|Rychnov nad Kněžnou]] | municipo = ĉe [[Sedloňov]] <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK V Náchod | aliro = el [[Sněžné (distrikto Rychnov nad Kněžnou)|Sněžné]] | publiko = jes | montaro = Orlica montaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Skutina | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 21 | lat_s = 15 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 17 | long_s = 32 | long_EW = E <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | ĉefulo = ne estis difinita | ĉefulo_tipo = Komandanto <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = Dr. Inĝ. Karel Skorkovský | libera_tipo = Konstrufirmao | libera1 = [[18-a de novembro]] [[1937]] | libera1_tipo = Ekkonstruita | libera2 = ekkonstruita | libera2_tipo = Stato en 1938 | libera3 = [[N-Sk-S 48 U stodol]] – [[infanteria fuorto]]<br />[[N-Sk-S 49 Pod lesem]] – infanteria fuorto<br />[[N-Sk-S 50 Na kótě]] – [[artileria turniĝonta turo]]<br />[[N-Sk-S 51 Na mezi]] – [[minĵetila turo]]<br />[[N-Sk-S 52 Bažina]] – [[artileria fuorto]]<br />[[N-Sk-S 52a V lese]] – [[enireja objekto]] | libera3_tipo = Objektoj de fuortaro <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Skutina (fortress) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} [[Dosiero:Olešnice v Orlických horách, N-S 49 (rok 2002; 01).jpg|thumb|La infanteria fuorto N-Sk-S 49 Pod lesem]] '''Artileria fuortaro Skutina''' estas armea fuortaro, konstruita sur teritorio de hodiaŭa [[distrikto Rychnov nad Kněžnou]] en [[Regiono Hradec Králové]] konstruata enkadre de sistemo de [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] por defendi [[Ĉeĥoslovakio]]n kontraŭ [[Nazia Germanio]]. Ĝi apartenis inter spinajn konstruaĵojn de [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] sur la norda limo de [[Ĉeĥoslovakio]]. Konstruado de la fuortaro estis proponita en spacon de nivellinio 736 Skutina inter [[Sedloňov]] kaj [[Nový Hrádek]] en [[Orlica montaro]]. Grandeco de garnizono estis planata por 679 soldatoj. La konstruado de fuortaro estis komisiita al konstrua firmao ''[[Dr. Ing. Karel Skorkovský]], civilní inženýr stavební a stavitel, akciová společnost'' kaj la [[14-an de decembro]] [[1937]] estis komencita la konstruado. Komisia sumo faris 31 843 990,40 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]]. == Konstrua aspekto de la fuortaro == Fuortaro Skutina prezentas lernolibran ekzemplon de fuortaro de "franca" tipo, kiam la frunton de la fuortaro kreas infanteriaj fuortoj enŝovitaj en linion de memstaraj objektoj – temas pri du [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]] [[N-Sk-S 48 U stodol|N-Sk-S 48 ''U stodol'']] kaj [[N-Sk-S 49 Pod lesem|N-Sk-S 49 ''Pod lesem'']], en distanco 300 m unu de la alia, kiuj ligas pafbaraĵon kreita de memstaraj infanteriaj fuortoj [[N-S 47 Jaroslav|N-S 47 ''Jaroslav'']] sur la dekstra alo kaj [[N-S 53 U chalupy|N-S 53 ''U chalupy'']] sur la maldekstra alo. Proksime de pinta nivellinio estis lokigita [[artileria turniĝonta turo]] [[N-Sk-S 50 Na kótě|N-Sk-S 50 ''Na kótě'']], kiu de tie havis bonan elpafon en ĉiuj direktoj. La ceteraj objektoj poste devis troviĝi en kaŝita situo sur deklivo forturnita de malamiko: minĵetila turo [[N-Sk-S 51 Na mezi|N-Sk-S 51 ''Na mezi'']], [[artileria fuorto]] [[N-Sk-S 52 Bažina|N-Sk-S 52 ''Bažina'']] kaj plej malproksime en enlando sub nivellinio 712 Čihadlo lokigita [[enireja objekto]] [[N-Sk-S 52a V lese|N-Sk-S 52a ''V lese'']]. La minĵetila turo (N-S 51 ''Na mezi'') ne estis komisiita samtempe kun la fuortaro, tiu devis aldone plenigita, sed sur ĝia supozata loko estis establita ŝakto en la subterejon. Per la nombro de objektoj la fuortaro enviciĝas inter meze grandajn, sed per la vasteco de la subterejo ĝi apartenas inter la plej grandajn – ĝia ĉefa galerio devis havi longecon 1350 m.<ref>{{Citaĵo el novaĵo | titolo = Bunkry.cz - Tvrz Skutina | novaĵo = www.bunkry.cz | url = https://www.bunkry.cz/clanek/1217 | alirdato = 2020-05-23 }}</ref> == Tasko de la fuortaro == La fuortaraj armiloj devis maldekstren subteni la linion de infanteriaj fuortoj ĝis [[Náchod]] kaj bari la supozatan alvenan direkton de la malamiko [[Nový Hrádek]] – [[Dobruška]] ([[Nové Město nad Metují]]), kovri per pafado spacon [[Česká Čermná]] – Borová kaj de oriento kovri la artilerian fuortaron [[Dobrošov (artileria fuortaro)|Dobrošov]]. La pafadventumilo de la artileria fuorto devis rekovriĝi kun la pafadventumilo de fuorto [[N-S 76 Amerika|N-S 76 ''Amerika'']] el la maldekstre situanta Dobrošov kaj dum uzo de maksimuma pafdistanco ĝi povis parte kovri ĉe valon de rivero [[Metuje]] en [[Běloves]] ĝis objekto [[N-S 86]]. La pafado de la artileria turniĝnta turo povis subteni pafadon kaj defendon de la linio kaj kunlabori kun la turniĝonta turo el [[Hanička (artileria fuortaro)|Hanička]] dekstre. Ĝi povus ankaŭ agadi en antaŭkampon direkte al [[Lewin Klodzki]] kaj [[Duszniki-Zdrój]]. == Historio == La komisiigo pri konstruado de kvin objektoj kun la subterejo fare de Ministerio de nacia defendo venis la 16-an de novembro 1937, oni komencis la laborojn jam je du tagoj pli poste. La limdato por fini la tutann konstruadon estis difinitapor du jaroj. Kiel ĉe ĉiuj fuortaroj devis esti konstruitaj kiel unuaj la infanteriaj fuortoj, kiuj devisa fermi la linion de fortikaĵoj. En julio de [[1938]] estis betonigita kiel la unua la infanteria fuorto N-Sk-S 48 kaj je unu monato pli poste ankaŭ la dua N-Sk-S 49. Ambaŭ fuortoj ĝis hodiaŭ staras en elfosaĵoj, ili ne estis surveturigitaj, estis eĉ ne enigitaj kloŝoj. Ĝis hodiaŭ eblas en la ĉirkaŭaĵo de tiuj ĉi fuortoj trovi markojn de labordomoj, minejtruoj kaj simile. El la fuortaro estas betonigitaj sole du menciitaj infanteriaj fuortoj kaj la resto de la fuortaro inkluzive de la subterejo restis en septembro de 1938 en diversa stato de laboroj. Laboroj en la restantaj objektoj estis ja komencitaj, sed temis sole pri profundigado de ŝaktoj kaj pri elfosaĵaj laboroj. La subterejo de la fuortaro estis hakita nur el 70 % kaj la koridoroj tial ne ligas reciproke. Plej proksime al finigo havis la kordoro inter la fuortoj N-Sk-S 48 kaj N-Sk-S 49, kie al kunigo mankas sole de 8 m. La laboroj en la fuortaro estis definitive haltigitaj la 30.an de septembro 1938. Ĉar tra tiuj ĉi lokoj kondukis ekde la jaro 1939 [[Protektorato Bohemio kaj Moravio|protektorata]] limo, ĉiuj objektoj de malpezaj fortikaĵoj situantaj sur la teritorio de [[Protektorato Bohemio kaj Moravio]] forpafitaj, por ke ili ne povu esti uzitaj okaze de ribelo kontraŭ germana okupacia armeo. == Nuntempo == La infanteria fuorto [[N-Sk-S 48 U stodol|N-Sk-S 48 ''U stodol'']] estas nuntempe publike alirebla, nome inkluzive de 36 m profunda ŝakto kaj malgranda nefinita subterejo de la fuortaro (betonigitaj estis sole 9 m de longeco de la koridoro de la ŝtupareja ŝakto, plu daŭrigas sole hakita koridoro). Interne de la fuorto troviĝas muzeo kun laŭtempaj armiloj kaj ekipaĵaro. En ĉirkaŭaĵo de fuorto N-Sk-S 48 estas videblaj montroj de diversaj tipoj de kontraŭtankaj kaj kontraŭinfanteriaj obstakloj. La konsisto de la vizitvojo estas ankaŭ proksima objekto de [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpeza fortikaĵo modelo 37]], tipo A-180 Z. En la jaro 2018 oni komencis prepari trahakon de la subtera koridoro inter ambaŭ infanteriaj fuortoj, kiu ebligus kunigi ilin per vizitvojo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo | titolo = V tvrzi Skutina v Orlických horách prodlouží trasu, bunkry spojí odstřel | novaĵo = iDNES.cz | url = https://www.idnes.cz/hradec-kralove/zpravy/bunkr-tvrz-skutina-pevnost-orlicke-hory.A180616_409119_hradec-zpravy_pos | eldondato = 2018-06-23 | alirdato = 2020-05-27 }}</ref> ==Rilataj artikoloj== * [[Pionirara grupa komandantejo V Náchod#Subsektoro 5. / V. – Skutina|Pionirara grupa komandantejo V Náchod]] ==Ligiloj== ===Referencoj=== <references/> === Literaturo === * Stehlík, Eduard: ''Lexikon tvrzí československého opevnění z let 1935-38''. Praha: FORTprint, 1992, s. 54-55. === Eksteraj ligiloj === * {{Commonscat linio|Skutina (fortress)}} * [http://www.skutina.cz/ Oficialaj paĝoj de fuortaro Skutina] * [https://www.bunkry.cz/clanek/1217 Fuortaro Skutina] * [https://www.youtube.com/watch?v=sJSpSPEUYSw&t=23s Fuortaro Skutina, objekto N-SK-S 52, ŝakto por artileria fuorto, nuntempe inundigita, vidata per okuloj de subakvigisto] {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:Muzeoj en distrikto Rychnov nad Kněžnou]] [[Kategorio:Artileriaj fuortaroj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Muzeoj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Orlica montaro]] [[Kategorio:Sněžné (distrikto Rychnov nad Kněžnou)]] [[Kategorio:Sedloňov]] [[Kategorio:Olešnice v Orlických horách]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Rychnov nad Kněžnou]] [[Kategorio:Subĉielaj muzeoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:PGK V Náchod]] rxu54wxrhicxgzx3qg5l7jh990xzoz7 2 929827 9472191 9471632 2026-09-10T00:52:38Z Nvss132 224431 9472191 wikitext text/x-wiki Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8) ''Fraŭlino Julie'' Menachem-Mendel<ref>https://www.congressforjewishculture.org/people/5796/Gelenberg-Menakhem-Mendl</ref> Gelenberg<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1930/01/08/01/article/50/?srpos=66&e=-------en-20--61--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1</ref> redakti Kálmán Imre<ref>https://archive.org/details/AustriaEsperantisto_1930_n069_okt/page/99/</ref> redakti Carl Laemmle<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1930_n358_jun/page/10/</ref> redakti Ferdynand Ossendowski<ref>https://archive.org/details/Sennaciulo_1929_n232_mar14/page/n3/</ref> Nicholas Kao Se Tseien<ref>https://archive.org/details/brazilaesperantisto_1945_n370-376_jan-jun/page/24/</ref> Nikola Yotov<ref>https://archive.org/details/AustriaEsperantisto_1935_n123_okt/page/55/</ref> Fred Niblo<ref>https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1929_n167_jan/page/6/</ref> Joris in 't Veld<ref>https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1948_n287_mar/page/80/</ref> Isidore Harris<ref>https://archive.org/details/FrancaEsperantisto_1963_n217_apr/page/51/</ref> Stanisław Aleksander Metelski Dinshah Ghadiali Edward Bugajski May Harrison Vaclav Cimr Camille Huysmans<ref>https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1936_n231_maj/page/38/</ref> Samuel Jacob Harendorf (S. Dorfson)<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/ltb/1934/01/26/01/article/28/?srpos=531&e=-------en-20--521--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1</ref> Alwyn J. Baker https://www.nli.org.il/en/newspapers/hajn/1937/08/13/01/article/35/?srpos=211&e=-------en-20--201--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1 David Pinski<ref>https://archive.org/details/SennaciecaRevuo_1927_n045_jun</ref> Colonel Émile Delcambre (Charcot) Israel<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc200690/rejzen-zalman-leksikon-fun-der-yidisher-literatur-prese-un-filologye-vol-1?book-page=534&book-mode=1up</ref> Zangwill<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Esperanto_Monthly/RaE1AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=israel+zangwill+esperanto&pg=RA3-PA65&printsec=frontcover</ref> Stark Young<ref>ttps://archive.org/details/new-republic-the-1914-1969/New%20Republic/1920-1929/1923/New%20Republic%2C%20The%20v36n460%20%281923-09-26%29%20%28unz.org%29/page/132/</ref> Jack London<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n01_jan/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Franz von Schönaich<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n02_feb/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Melech Ravitch<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc205773/alfes-benzion-dos-amolike-yidishe-varshe-biz-der-shvel-fun-dritn-hurbn?book-page=614&book-mode=1up</ref> Israel Isidor Elyashev<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206351/baal-makhshoves-geklibene-verk-vol-2?book-page=5&book-mode=1up</ref> Sarah Patt<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc209192/patt-sarah-lebn-un-shafn-60-d-h-zekhtsik-yor-arbet-far-yidisher-kultur-un?book-page=43&book-mode=1up</ref> Sasha Lipovski<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206414/blyakher-shabtay-eyn-un-tsvantsik-un-eyner-22-ophandlungen-vegn-di-umgebrakhte?book-page=92&book-mode=1up</ref> Belga antologio Maksimiljan Perelman<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yizkor-books/yzk-nybc313861/lomzshe-ir-oyfkum-un-untergang?book-page=101&book-mode=1up</ref> Matilda Widegren<ref>https://digital.janeaddams.ramapo.edu/items/show/38860</ref> Marcel Roost Marian Gawalewicz (PA) Wiktor Gomulicki (PA) Helena Janina Pajzderska (Hajota, PA) Klemens Junosza (PA) Adam Szymański (PA) Kazimierz Przerwa-Tetmajer (PA) Gustaf af Geijerstam (SA) Victoria Benedictsson (SA) Anne Charlotte Leffler (SA) Per Hallström (SA) Hans Larsson (SA) Bo Bergman (SA) Vilhelm Ekelund (SA) Sigfrid Siwertz (SA) Sven Lidman (SA) Hjalmar Bergman (SA) Anders Österling (SA) Elena Maróthy-Šoltésová (CA) Svetozár Hurban-Vajanský (CA) Jiří Karásek (CA) Emanuel Lešehrad (CA) Janko Jesenský (CA) Vladimír Roy (CA) Timrava (CA) Jaroslav Durych (CA) Karel Sezima (CA) Ján Hrušovský (CA) Jozef Ciger Hronský (CA) Karel Nový (CA) Emil B. Lukáč (CA) Peter Jilemnický (CA) Martin Rázus (CA) L. N. Zvěřina (CA) Milo Urban (CA) Gejza Vámos (CA) Laco Novomeský (CA) Magín Morera y Galicia (KA) Miquel Costa i Llobera (KA) Alice Thatcher Post [https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ? https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ?] Esperantidoj Sinclair https://www.google.com/books/edition/Broadcasting/Qh1IAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E2%80%9C9995+persons+out+of+every+ten+thousand%E2%80%9D&pg=PA97&printsec=frontcover Jacob Glatstein ([https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim#:~:text=In%20this%20period%20I.J.%20Singer's%20The%20Brothers%20Ashkenazi%20and%20Sholem&text=One%20is%20jealous%20in%20Esperanto%2C%20one%20is%20revived%20in%20Esperanto%2C%20one%20dies%20in%20Esperanto https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim]) Vojo Nova - Crimea Casimir Smogorzewski. G. Stellih Lưu Trọng Lư (Lun Trong Lu) Frank Booth Ozick kaj Esperanto Frederick Krafft Roberto Triola - Italico Fritz Thieme A. M. Valeton H.E. Raymond (Herbert Ewing Raymond) Marcel Pesch Otto Liesche J. van Laere Stanislaw Goldberg (St. Goldberg) Jan Kaszycki C.J. Hunt H. W. Yemans Václav Riegel Ludmila Tesařová Francisco Ferrer kaj Esperanto (https://archive.org/details/brux-047-0056/page/64/) Jean Jules Eugene Poiraudeau Lambros D. Callimahos kaj Esperanto Farnsworth Wright kaj Esperanto R.H. Homulle Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover Menaĥem Mendel Gelenberg pole ''Menachem Mendel Gelenberg {{Lang-yi|מנחם קיפּניס}}'' מנחם־מענדל געלענבערג (naskiĝis ?, kaj mortis dum la Dua Monmilito) estis pola ĵurnalisto kaj esperantisto. Gelenberg naskiĝis en Terespol kaj poste li translokiĝis al Biała Podlaska kie li laboris kiel hebrea instruisto.<ref>M.J. Feigenbaum, ''[https://www.jewishgen.org/yizkor/biala_podlaska/bia342.html Book of Biala Podlaska],'' (Tel Aviv, 1961)'','' 345</ref> En 1926 li fariĝis la redaktoro de la semajna gazeto "''Podlasyer'' ''Lebn''" (Podlasia vivo).<ref>M.J. Feigenbaum, ''Book of Biala Podlaska,'' (Tel Aviv, 1961)'', 224.''</ref>. Gelenberg estis ankaŭ aktiva esperantisto. Li estis ano de la Sennacieca Asocio Tutmonda ĝis 1931 kiam la Asocio eksciis, ke Gelenberg ne pagis siajn kotizojn dum kelkaj jaroj.<ref>"[[iarchive:Sennaciulo_1931_n339_apr2/page/215/|Al la pilorio]]," ''Sennaciulo'', 2 aprilo 1931, 215. </ref> Li tradukis Esperantaj artikolojn en la jidan lingvon<ref>Congress for Jewish Culture, Inc. Biographical Dictionary of Modern Yiddish Literature (Leksikon fun der Nayer Yidisher Literatur). Vol. 2. New York: Marstin Press, 1960. p.307 https://www.congressforjewishculture.org/people/5796/Gelenberg-Menakhem-Mendl</ref> kaj verkis artikolojn pri Esperanto en jidaj gazetoj.<ref>M. Gelenberg "[https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1930/01/08/01/article/50/ Kino un esperanto]", ''Naye Folksaytung'', 8 januaro 1930, 4.</ref> En 1934, Gelenberg estis arestita kaj akuzita pri membreco en la Komunista Partio de Pollando. Laŭ la akuzo, Gelenberg en 1933 ĉeestis kunvenojn de esperanta asocio kiu laboris por Komunismo <ref>"[[iarchive:jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS007289_1934_242/page/n1/|Esperanto i komunizm]]" ''ABC'', 2 septembro 1934, 2.</ref> Gelenberg ricevis kondamnon de 4 jaroj en malliberejo.<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/frajndwarsaw/1934/09/03/01/article/45/?srpos=1&e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI-%D7%92%D7%A2%D7%9C%D7%A2%D7%A0%D7%91%D7%A2%D7%A8%D7%92-------------1</ref> https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS007289_1934_242/mode/2up?q=Esperanto+Gelenberg https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1933/06/14/01/article/11/?srpos=17&e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI-%D7%92%D7%A2%D7%9C%D7%A2%D7%A0%D7%91%D7%A2%D7%A8%D7%92-------------1 Mary Ann Harrison (aŭ May Harrison, naskiĝis la, kaj mortis 1912) estis aŭstralia Esperantisto kaj filantropo. Ŝi estis la fondinto de la Viktoria Brajla Biblioteko. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 7318zsqemr24bjfrqfzu5thvyyyk2g2 9472192 9472191 2026-09-10T01:01:27Z Nvss132 224431 9472192 wikitext text/x-wiki Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8) ''Fraŭlino Julie'' Menachem-Mendel<ref>https://www.congressforjewishculture.org/people/5796/Gelenberg-Menakhem-Mendl</ref> Gelenberg<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1930/01/08/01/article/50/?srpos=66&e=-------en-20--61--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1</ref> redakti Kálmán Imre<ref>https://archive.org/details/AustriaEsperantisto_1930_n069_okt/page/99/</ref> redakti Carl Laemmle<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1930_n358_jun/page/10/</ref> redakti Ferdynand Ossendowski<ref>https://archive.org/details/Sennaciulo_1929_n232_mar14/page/n3/</ref> Nicholas Kao Se Tseien<ref>https://archive.org/details/brazilaesperantisto_1945_n370-376_jan-jun/page/24/</ref> Nikola Yotov<ref>https://archive.org/details/AustriaEsperantisto_1935_n123_okt/page/55/</ref> Fred Niblo<ref>https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1929_n167_jan/page/6/</ref> Joris in 't Veld<ref>https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1948_n287_mar/page/80/</ref> Isidore Harris<ref>https://archive.org/details/FrancaEsperantisto_1963_n217_apr/page/51/</ref> Stanisław Aleksander Metelski Dinshah Ghadiali Jadwiga Jędrzejowska<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1933_006/page/94/</ref> Edward Bugajski May Harrison Vaclav Cimr Camille Huysmans<ref>https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1936_n231_maj/page/38/</ref> Samuel Jacob Harendorf (S. Dorfson)<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/ltb/1934/01/26/01/article/28/?srpos=531&e=-------en-20--521--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1</ref> Alwyn J. Baker https://www.nli.org.il/en/newspapers/hajn/1937/08/13/01/article/35/?srpos=211&e=-------en-20--201--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1 David Pinski<ref>https://archive.org/details/SennaciecaRevuo_1927_n045_jun</ref> Colonel Émile Delcambre (Charcot) Israel<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc200690/rejzen-zalman-leksikon-fun-der-yidisher-literatur-prese-un-filologye-vol-1?book-page=534&book-mode=1up</ref> Zangwill<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Esperanto_Monthly/RaE1AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=israel+zangwill+esperanto&pg=RA3-PA65&printsec=frontcover</ref> Stark Young<ref>ttps://archive.org/details/new-republic-the-1914-1969/New%20Republic/1920-1929/1923/New%20Republic%2C%20The%20v36n460%20%281923-09-26%29%20%28unz.org%29/page/132/</ref> Jack London<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n01_jan/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Franz von Schönaich<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n02_feb/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Melech Ravitch<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc205773/alfes-benzion-dos-amolike-yidishe-varshe-biz-der-shvel-fun-dritn-hurbn?book-page=614&book-mode=1up</ref> Israel Isidor Elyashev<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206351/baal-makhshoves-geklibene-verk-vol-2?book-page=5&book-mode=1up</ref> Sarah Patt<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc209192/patt-sarah-lebn-un-shafn-60-d-h-zekhtsik-yor-arbet-far-yidisher-kultur-un?book-page=43&book-mode=1up</ref> Sasha Lipovski<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206414/blyakher-shabtay-eyn-un-tsvantsik-un-eyner-22-ophandlungen-vegn-di-umgebrakhte?book-page=92&book-mode=1up</ref> Belga antologio Maksimiljan Perelman<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yizkor-books/yzk-nybc313861/lomzshe-ir-oyfkum-un-untergang?book-page=101&book-mode=1up</ref> Matilda Widegren<ref>https://digital.janeaddams.ramapo.edu/items/show/38860</ref> Marcel Roost Marian Gawalewicz (PA) Wiktor Gomulicki (PA) Helena Janina Pajzderska (Hajota, PA) Klemens Junosza (PA) Adam Szymański (PA) Kazimierz Przerwa-Tetmajer (PA) Gustaf af Geijerstam (SA) Victoria Benedictsson (SA) Anne Charlotte Leffler (SA) Per Hallström (SA) Hans Larsson (SA) Bo Bergman (SA) Vilhelm Ekelund (SA) Sigfrid Siwertz (SA) Sven Lidman (SA) Hjalmar Bergman (SA) Anders Österling (SA) Elena Maróthy-Šoltésová (CA) Svetozár Hurban-Vajanský (CA) Jiří Karásek (CA) Emanuel Lešehrad (CA) Janko Jesenský (CA) Vladimír Roy (CA) Timrava (CA) Jaroslav Durych (CA) Karel Sezima (CA) Ján Hrušovský (CA) Jozef Ciger Hronský (CA) Karel Nový (CA) Emil B. Lukáč (CA) Peter Jilemnický (CA) Martin Rázus (CA) L. N. Zvěřina (CA) Milo Urban (CA) Gejza Vámos (CA) Laco Novomeský (CA) Magín Morera y Galicia (KA) Miquel Costa i Llobera (KA) Alice Thatcher Post [https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ? https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ?] Esperantidoj Sinclair https://www.google.com/books/edition/Broadcasting/Qh1IAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E2%80%9C9995+persons+out+of+every+ten+thousand%E2%80%9D&pg=PA97&printsec=frontcover Jacob Glatstein ([https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim#:~:text=In%20this%20period%20I.J.%20Singer's%20The%20Brothers%20Ashkenazi%20and%20Sholem&text=One%20is%20jealous%20in%20Esperanto%2C%20one%20is%20revived%20in%20Esperanto%2C%20one%20dies%20in%20Esperanto https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim]) Vojo Nova - Crimea Casimir Smogorzewski. G. Stellih Lưu Trọng Lư (Lun Trong Lu) Frank Booth Ozick kaj Esperanto Frederick Krafft Roberto Triola - Italico Fritz Thieme A. M. Valeton H.E. Raymond (Herbert Ewing Raymond) Marcel Pesch Otto Liesche J. van Laere Stanislaw Goldberg (St. Goldberg) Jan Kaszycki C.J. Hunt H. W. Yemans Václav Riegel Ludmila Tesařová Francisco Ferrer kaj Esperanto (https://archive.org/details/brux-047-0056/page/64/) Jean Jules Eugene Poiraudeau Lambros D. Callimahos kaj Esperanto Farnsworth Wright kaj Esperanto R.H. Homulle Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover Menaĥem Mendel Gelenberg pole ''Menachem Mendel Gelenberg {{Lang-yi|מנחם קיפּניס}}'' מנחם־מענדל געלענבערג (naskiĝis ?, kaj mortis dum la Dua Monmilito) estis pola ĵurnalisto kaj esperantisto. Gelenberg naskiĝis en Terespol kaj poste li translokiĝis al Biała Podlaska kie li laboris kiel hebrea instruisto.<ref>M.J. Feigenbaum, ''[https://www.jewishgen.org/yizkor/biala_podlaska/bia342.html Book of Biala Podlaska],'' (Tel Aviv, 1961)'','' 345</ref> En 1926 li fariĝis la redaktoro de la semajna gazeto "''Podlasyer'' ''Lebn''" (Podlasia vivo).<ref>M.J. Feigenbaum, ''Book of Biala Podlaska,'' (Tel Aviv, 1961)'', 224.''</ref>. Gelenberg estis ankaŭ aktiva esperantisto. Li estis ano de la Sennacieca Asocio Tutmonda ĝis 1931 kiam la Asocio eksciis, ke Gelenberg ne pagis siajn kotizojn dum kelkaj jaroj.<ref>"[[iarchive:Sennaciulo_1931_n339_apr2/page/215/|Al la pilorio]]," ''Sennaciulo'', 2 aprilo 1931, 215. </ref> Li tradukis Esperantaj artikolojn en la jidan lingvon<ref>Congress for Jewish Culture, Inc. Biographical Dictionary of Modern Yiddish Literature (Leksikon fun der Nayer Yidisher Literatur). Vol. 2. New York: Marstin Press, 1960. p.307 https://www.congressforjewishculture.org/people/5796/Gelenberg-Menakhem-Mendl</ref> kaj verkis artikolojn pri Esperanto en jidaj gazetoj.<ref>M. Gelenberg "[https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1930/01/08/01/article/50/ Kino un esperanto]", ''Naye Folksaytung'', 8 januaro 1930, 4.</ref> En 1934, Gelenberg estis arestita kaj akuzita pri membreco en la Komunista Partio de Pollando. Laŭ la akuzo, Gelenberg en 1933 ĉeestis kunvenojn de esperanta asocio kiu laboris por Komunismo <ref>"[[iarchive:jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS007289_1934_242/page/n1/|Esperanto i komunizm]]" ''ABC'', 2 septembro 1934, 2.</ref> Gelenberg ricevis kondamnon de 4 jaroj en malliberejo.<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/frajndwarsaw/1934/09/03/01/article/45/?srpos=1&e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI-%D7%92%D7%A2%D7%9C%D7%A2%D7%A0%D7%91%D7%A2%D7%A8%D7%92-------------1</ref> https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS007289_1934_242/mode/2up?q=Esperanto+Gelenberg https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1933/06/14/01/article/11/?srpos=17&e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI-%D7%92%D7%A2%D7%9C%D7%A2%D7%A0%D7%91%D7%A2%D7%A8%D7%92-------------1 Mary Ann Harrison (aŭ May Harrison, naskiĝis la, kaj mortis 1912) estis aŭstralia Esperantisto kaj filantropo. Ŝi estis la fondinto de la Viktoria Brajla Biblioteko. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 6ztybpv65zcu23qdrymyoemiwqvtoff 9472193 9472192 2026-09-10T01:04:45Z Nvss132 224431 9472193 wikitext text/x-wiki Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8) ''Fraŭlino Julie'' Menachem-Mendel<ref>https://www.congressforjewishculture.org/people/5796/Gelenberg-Menakhem-Mendl</ref> Gelenberg<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1930/01/08/01/article/50/?srpos=66&e=-------en-20--61--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1</ref> redakti Kálmán Imre<ref>https://archive.org/details/AustriaEsperantisto_1930_n069_okt/page/99/</ref> redakti Carl Laemmle<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1930_n358_jun/page/10/</ref> redakti Ferdynand Ossendowski<ref>https://archive.org/details/Sennaciulo_1929_n232_mar14/page/n3/</ref> redakti Paul Painlevé<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1925_n295_mar/page/8/</ref> Nicholas Kao Se Tseien<ref>https://archive.org/details/brazilaesperantisto_1945_n370-376_jan-jun/page/24/</ref> Nikola Yotov<ref>https://archive.org/details/AustriaEsperantisto_1935_n123_okt/page/55/</ref> Fred Niblo<ref>https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1929_n167_jan/page/6/</ref> Joris in 't Veld<ref>https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1948_n287_mar/page/80/</ref> Isidore Harris<ref>https://archive.org/details/FrancaEsperantisto_1963_n217_apr/page/51/</ref> Stanisław Aleksander Metelski Dinshah Ghadiali Jadwiga Jędrzejowska<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1933_006/page/94/</ref> Edward Bugajski May Harrison Vaclav Cimr Camille Huysmans<ref>https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1936_n231_maj/page/38/</ref> Samuel Jacob Harendorf (S. Dorfson)<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/ltb/1934/01/26/01/article/28/?srpos=531&e=-------en-20--521--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1</ref> Alwyn J. Baker https://www.nli.org.il/en/newspapers/hajn/1937/08/13/01/article/35/?srpos=211&e=-------en-20--201--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1 David Pinski<ref>https://archive.org/details/SennaciecaRevuo_1927_n045_jun</ref> Colonel Émile Delcambre (Charcot) Israel<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc200690/rejzen-zalman-leksikon-fun-der-yidisher-literatur-prese-un-filologye-vol-1?book-page=534&book-mode=1up</ref> Zangwill<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Esperanto_Monthly/RaE1AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=israel+zangwill+esperanto&pg=RA3-PA65&printsec=frontcover</ref> Stark Young<ref>ttps://archive.org/details/new-republic-the-1914-1969/New%20Republic/1920-1929/1923/New%20Republic%2C%20The%20v36n460%20%281923-09-26%29%20%28unz.org%29/page/132/</ref> Jack London<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n01_jan/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Franz von Schönaich<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n02_feb/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Melech Ravitch<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc205773/alfes-benzion-dos-amolike-yidishe-varshe-biz-der-shvel-fun-dritn-hurbn?book-page=614&book-mode=1up</ref> Israel Isidor Elyashev<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206351/baal-makhshoves-geklibene-verk-vol-2?book-page=5&book-mode=1up</ref> Sarah Patt<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc209192/patt-sarah-lebn-un-shafn-60-d-h-zekhtsik-yor-arbet-far-yidisher-kultur-un?book-page=43&book-mode=1up</ref> Sasha Lipovski<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206414/blyakher-shabtay-eyn-un-tsvantsik-un-eyner-22-ophandlungen-vegn-di-umgebrakhte?book-page=92&book-mode=1up</ref> Belga antologio Maksimiljan Perelman<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yizkor-books/yzk-nybc313861/lomzshe-ir-oyfkum-un-untergang?book-page=101&book-mode=1up</ref> Matilda Widegren<ref>https://digital.janeaddams.ramapo.edu/items/show/38860</ref> Marcel Roost Marian Gawalewicz (PA) Wiktor Gomulicki (PA) Helena Janina Pajzderska (Hajota, PA) Klemens Junosza (PA) Adam Szymański (PA) Kazimierz Przerwa-Tetmajer (PA) Gustaf af Geijerstam (SA) Victoria Benedictsson (SA) Anne Charlotte Leffler (SA) Per Hallström (SA) Hans Larsson (SA) Bo Bergman (SA) Vilhelm Ekelund (SA) Sigfrid Siwertz (SA) Sven Lidman (SA) Hjalmar Bergman (SA) Anders Österling (SA) Elena Maróthy-Šoltésová (CA) Svetozár Hurban-Vajanský (CA) Jiří Karásek (CA) Emanuel Lešehrad (CA) Janko Jesenský (CA) Vladimír Roy (CA) Timrava (CA) Jaroslav Durych (CA) Karel Sezima (CA) Ján Hrušovský (CA) Jozef Ciger Hronský (CA) Karel Nový (CA) Emil B. Lukáč (CA) Peter Jilemnický (CA) Martin Rázus (CA) L. N. Zvěřina (CA) Milo Urban (CA) Gejza Vámos (CA) Laco Novomeský (CA) Magín Morera y Galicia (KA) Miquel Costa i Llobera (KA) Alice Thatcher Post [https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ? https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ?] Esperantidoj Sinclair https://www.google.com/books/edition/Broadcasting/Qh1IAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E2%80%9C9995+persons+out+of+every+ten+thousand%E2%80%9D&pg=PA97&printsec=frontcover Jacob Glatstein ([https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim#:~:text=In%20this%20period%20I.J.%20Singer's%20The%20Brothers%20Ashkenazi%20and%20Sholem&text=One%20is%20jealous%20in%20Esperanto%2C%20one%20is%20revived%20in%20Esperanto%2C%20one%20dies%20in%20Esperanto https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim]) Vojo Nova - Crimea Casimir Smogorzewski. G. Stellih Lưu Trọng Lư (Lun Trong Lu) Frank Booth Ozick kaj Esperanto Frederick Krafft Roberto Triola - Italico Fritz Thieme A. M. Valeton H.E. Raymond (Herbert Ewing Raymond) Marcel Pesch Otto Liesche J. van Laere Stanislaw Goldberg (St. Goldberg) Jan Kaszycki C.J. Hunt H. W. Yemans Václav Riegel Ludmila Tesařová Francisco Ferrer kaj Esperanto (https://archive.org/details/brux-047-0056/page/64/) Jean Jules Eugene Poiraudeau Lambros D. Callimahos kaj Esperanto Farnsworth Wright kaj Esperanto R.H. Homulle Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover Menaĥem Mendel Gelenberg pole ''Menachem Mendel Gelenberg {{Lang-yi|מנחם קיפּניס}}'' מנחם־מענדל געלענבערג (naskiĝis ?, kaj mortis dum la Dua Monmilito) estis pola ĵurnalisto kaj esperantisto. Gelenberg naskiĝis en Terespol kaj poste li translokiĝis al Biała Podlaska kie li laboris kiel hebrea instruisto.<ref>M.J. Feigenbaum, ''[https://www.jewishgen.org/yizkor/biala_podlaska/bia342.html Book of Biala Podlaska],'' (Tel Aviv, 1961)'','' 345</ref> En 1926 li fariĝis la redaktoro de la semajna gazeto "''Podlasyer'' ''Lebn''" (Podlasia vivo).<ref>M.J. Feigenbaum, ''Book of Biala Podlaska,'' (Tel Aviv, 1961)'', 224.''</ref>. Gelenberg estis ankaŭ aktiva esperantisto. Li estis ano de la Sennacieca Asocio Tutmonda ĝis 1931 kiam la Asocio eksciis, ke Gelenberg ne pagis siajn kotizojn dum kelkaj jaroj.<ref>"[[iarchive:Sennaciulo_1931_n339_apr2/page/215/|Al la pilorio]]," ''Sennaciulo'', 2 aprilo 1931, 215. </ref> Li tradukis Esperantaj artikolojn en la jidan lingvon<ref>Congress for Jewish Culture, Inc. Biographical Dictionary of Modern Yiddish Literature (Leksikon fun der Nayer Yidisher Literatur). Vol. 2. New York: Marstin Press, 1960. p.307 https://www.congressforjewishculture.org/people/5796/Gelenberg-Menakhem-Mendl</ref> kaj verkis artikolojn pri Esperanto en jidaj gazetoj.<ref>M. Gelenberg "[https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1930/01/08/01/article/50/ Kino un esperanto]", ''Naye Folksaytung'', 8 januaro 1930, 4.</ref> En 1934, Gelenberg estis arestita kaj akuzita pri membreco en la Komunista Partio de Pollando. Laŭ la akuzo, Gelenberg en 1933 ĉeestis kunvenojn de esperanta asocio kiu laboris por Komunismo <ref>"[[iarchive:jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS007289_1934_242/page/n1/|Esperanto i komunizm]]" ''ABC'', 2 septembro 1934, 2.</ref> Gelenberg ricevis kondamnon de 4 jaroj en malliberejo.<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/frajndwarsaw/1934/09/03/01/article/45/?srpos=1&e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI-%D7%92%D7%A2%D7%9C%D7%A2%D7%A0%D7%91%D7%A2%D7%A8%D7%92-------------1</ref> https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS007289_1934_242/mode/2up?q=Esperanto+Gelenberg https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1933/06/14/01/article/11/?srpos=17&e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI-%D7%92%D7%A2%D7%9C%D7%A2%D7%A0%D7%91%D7%A2%D7%A8%D7%92-------------1 Mary Ann Harrison (aŭ May Harrison, naskiĝis la, kaj mortis 1912) estis aŭstralia Esperantisto kaj filantropo. Ŝi estis la fondinto de la Viktoria Brajla Biblioteko. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 idlohbq1r4uq1hu5bea6s67336bmuf0 0 930318 9471982 9432879 2026-09-09T12:44:48Z RG72 11847 /* Eksteraj ligiloj */ 9471982 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = Rusio |situo = [[Tjumeno]] |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |regiono-ISO = RU-TYU |situo sur mapo=Tjumeno (urba areo) |situo sur mapo2=Centra Tjumeno |zomo = 13 |retejo = |tipo1 = reliefo }} La '''Tjumena Ŝtata Universitato''' ({{l-ru|Тюменский государственный университет|t=Tjumenskij Gosudarstvennij Universitet}}, akronime '''TjumŜU''') estas la unua universitato en la [[Tjumena provinco]], malfermita en 1930. Ĝi havas sidejon en [[Tjumeno]]. == Historio == La universitato estis establita la {{daton|1|1|1973}} surbaze de la Tjumena Pedagogia Instituto<ref>Тюмень. Путеводитель-справочник. Свердловск, 1974. С. 96.</ref>. == Ĉefsidejo == Ekde 1962 la ĉefsidejo troviĝas ĉe [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]] en Tjumeno, en kvaretaĝa konstruaĵo N 9, finkonstruita en [[1962]]<ref>Жученко Б. А., Заварихин С. П. Тюмень архитектурная. Свердловск, 1984. С. 188.</ref>. En [[2005]] oni anoncis konstruadon de la nova, 11-etaĝa ĉefsidejo en la placo de la Batalantoj de la Revolucio, sed tio ne okazis, inkluzive pro kontraŭstaro de la urbanoj<ref>Иваненко А. С. Новые прогулки по Тюмени. Тюмень, 2008. С. 119.</ref>. En [[januaro 2021]] oni anoncis ke la universitata sidejo estos detruita kiel tro kaduka kaj sur ĝia loko en [[2023]] aperos nova kvinetaĝa sidejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2021/01/27/glavnyj-korpus-tyumenskogo-gosuniversiteta-resheno-snesti/ | titolo = Главный корпус Тюменского госуниверситета решено снести | titolo-aldono = | alirdato = 2021-02-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгения Ноговицына | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-01-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210306041315/https://tumentoday.ru/2021/01/27/glavnyj-korpus-tyumenskogo-gosuniversiteta-resheno-snesti/ | arkivdato = 2021-03-06 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2021/02/03/v-tyumgu-rasskazali-kakim-budet-novyj-korpus-na-ulice-respubliki/ | titolo = В ТюмГУ рассказали, каким будет новый корпус на улице Республики | titolo-aldono = | alirdato = 2021-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгения Ноговицына | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-01-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210203105421/https://tumentoday.ru/2021/02/03/v-tyumgu-rasskazali-kakim-budet-novyj-korpus-na-ulice-respubliki/ | arkivdato = 2021-02-03 | citaĵo = }}</ref>. Por tio oni decidis detrui konstruaĵon de la eksa distrikta lernejo (N 9/1), konstruitan en 1853<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/2021/02/18/69760715/ | titolo = Будущая головная боль ТюмГУ? Что не так со сносом бывшего уездного училища | titolo-aldono = | alirdato = 2021-02-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артур Галиев | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-02-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210218020125/https://72.ru/text/gorod/2021/02/18/69760715/ | arkivdato = 2021-02-18 | citaĵo = }}</ref>. Tio kaŭzis indignon de urbanoj, kreintaj protestan peticion<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.change.org/p/%D0%B1%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B9-%D0%B0-%D0%BA-%D0%BD%D0%B5-%D0%B4%D0%BE%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D1%81%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%B0-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B0-%D0%B2-%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B5-%D1%82%D1%8E%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8 | titolo = Не допустите сноса исторического здания уездного училища в центре Тюмени! | titolo-aldono = | alirdato = 2021-02-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Change.org]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20211204163113/https://www.change.org/p/%D0%B1%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B9-%D0%B0-%D0%BA-%D0%BD%D0%B5-%D0%B4%D0%BE%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D1%81%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%B0-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B0-%D0%B2-%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B5-%D1%82%D1%8E%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8 | arkivdato = 2021-12-04 | citaĵo = }}</ref>. Tamen komence de [[septembro 2021]] la konstruaĵo estis komplete detruita<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/2021/08/30/70107935/ | titolo = Останутся только щепки. Как сносят 168-летнее здание в Тюмени, которое не признали историческим | titolo-aldono = На его месте построят новый корпус ТюмГУ | alirdato = 2021-02-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Радик Енчу | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-08-30 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210830171625/https://72.ru/text/gorod/2021/08/30/70107935/ | arkivdato = 2021-08-30 | citaĵo = }}</ref>. La nova ĉefsidejo kiel arkitektura koncepto estis dezajnita de instituto ''Tjumengraĵdanprojekt'' (''Tjumencivildezajnado''; Tjumeno), parto de la kompanio "Mostostroj-11", konstruinta la ejon. La internajn ejojn dezajnis en 2018–2019 kompanio ''Narodnij Arĥitektor'' (Popola Arkitekto; Moskvo): arkitektoj Aleksej Kurkov, Anton Ladigin ({{l-ru|Антон Ладыгин}}), Dmitrij Selivoĥin ka. En 2023–2024 la dezajno estis modifita, ĉar la universitato transiris al nova modelo de instruado, kadre de kiu ĉiu studento havas personan studotrajektorion. La sidejo havas areon {{unuo|33000|m|2}} kaj estas destinita por {{unuo|3000}} studentoj. Ĝi enhavas 19 lekciejojn, 36 lernoĉambrojn, 14 komputikajn klasojn, 12 kunlaborejojn, 2 ekspoziciejojn, kantinon, bufedon, kafejon, konferencejon je 506 sidlokoj, suveniran butikon, subteran parkumejon je 130 aŭtoj kaj atriumon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://archi.ru/russia/100751/interer-dlya-novogo-formata-obrazovaniya | titolo = Интерьер для нового формата образования | titolo-aldono = | alirdato = 2026-06-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2025-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Narodnij Arĥitektor | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250702010343/https://archi.ru/russia/100751/interer-dlya-novogo-formata-obrazovaniya | arkivdato = 2025-07-02 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://archi.ru/projects/russia/19932/tyumgu-interer-novogo-tekhnologicheskogo-korpusa | titolo = ТюмГУ. Новый технологический корпус | titolo-aldono = | alirdato = 2026-06-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Narodnij Arĥitektor | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260629145638/https://archi.ru/projects/russia/19932/tyumgu-interer-novogo-tekhnologicheskogo-korpusa | arkivdato = 2026-06-29 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|28|12|2024}} la sidejo estis oficiale akceptita de konstrua komisiono<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tass.ru/obschestvo/22791821 | titolo = Новая площадь учебно-лабораторного корпуса составила более 33 тыс. кв. м | titolo-aldono = Новый корпус Тюменского госуниверситета ввели в эксплуатацию | alirdato = 2026-06-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-12-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[TASS]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250105043523/https://tass.ru/obschestvo/22791821 | arkivdato = 2025-05-13 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|10|3|2025}} tie komenciĝis lecionoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2025/03/03/zanyatiya_v_novom_korpuse_tyumgu_nachnutsya_s_10_marta/ | titolo = Занятия в новом корпусе ТюмГУ начнутся с 10 марта | titolo-aldono = Студентов просят следить за обновлениями в расписании | alirdato = 2026-09-26 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артемий Романов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2025-03-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260509211218/https://tumentoday.ru/2025/03/03/zanyatiya_v_novom_korpuse_tyumgu_nachnutsya_s_10_marta/ | arkivdato = 2026-05-09 | citaĵo = }}</ref>. == Fakoj == Nuntempe, TjumŜU konsistas el 15 specialigitaj fakultatoj. En ĝi laboras pli ol {{unuo|2000}} instruistoj kaj esploristoj, kaj studas pli ol {{unuo|27000}} studentoj, el kiuj pli ol {{unuo|1900}} estas [[Internacia studento|eksterlandanoj]].<ref name="TSU"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="227">[https://www.utmn.ru/en/about/about-tyumen-state-university/ "About Tyumen State University"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="228">''Tyumen State University''<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="229"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">5 October</span> 2016</span>.</span></cite></ref> La universitato trejnas kvalifikitajn specialistojn en 175 kampoj. TjumŜU ofertas diversajn studajn eblojn: plentempaj, parttempaj, distanca lernado, magistraj, bakalaŭraj, postbakalaŭraj, doktoraj, altnivelaj trejnadoj kaj duagradaj programoj. Ekde 2015 la universitato partoprenas en Projekto 5-100, programo por plibonigi la internacian konkurencivon de rusiaj altlernejoj inter la ĉefaj esplor- kaj edukcentroj de la mondo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2021/04/14/reg-urfo/proekt-5-100-dal-novyj-impuls-razvitiia-tiumgu.html | titolo = Проект 5-100 дал новый импульс развития ТюмГУ | titolo-aldono = | alirdato = 2026-06-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-04-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210927190920/https://rg.ru/2021/04/14/reg-urfo/proekt-5-100-dal-novyj-impuls-razvitiia-tiumgu.html | arkivdato = 2021-09-27 | citaĵo = }}</ref>. == Estraro == La aktuala rektoro estas Ivan Romanĉuk, kandidato pri juraj sciencoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.utmn.ru/o-tyumgu/sotrudniki/i.s.romanchuk/ | titolo = Романчук Иван Сергеевич | titolo-aldono = | alirdato = 2026-06-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumena Ŝtata Universitato | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260210042541/https://www.utmn.ru/o-tyumgu/sotrudniki/ | arkivdato = 2026-02-10 | citaĵo = }}</ref>. Lia antaŭulo Valerij Falkov okupis tiun postenon ekde 2013 kaj en [[januaro 2020]] estis nomumita Ministro pri Scienco kaj Alteduko de Rusio<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://minobrnauki.gov.ru/about/governance/detail.php?ELEMENT_ID=33 | titolo = Фальков Валерий Николаевич | titolo-aldono = | alirdato = 2026-06-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Ministerio pri scienco kaj altedukado de Rusio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210124030831/https://minobrnauki.gov.ru/about/governance/detail.php?ELEMENT_ID=33 | arkivdato = 2021-01-24 | citaĵo = }}</ref>. == Rangolistoj == En [[januaro 2026]] la universitato estis rangigita je la ''Webometrics Ranking of World Universities'' ^{[[:en:Webometrics Ranking of World Universities|en]]} kiel {{unuo|2585}}-a en la mondo kaj 41-a en Rusio (en 2015 ĝi estis la 4387-a kaj 78-a respektive)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.webometrics.org/tyumen-state-university-Тюменский-государственный-университет | titolo = Tyumen State University Тюменский государственный университет Ranking January 2026 – Webometrics Global Position | titolo-aldono = | alirdato = 2026-06-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = en | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260112053106/https://www.webometrics.org/tyumen-state-university-Тюменский-государственный-университет | arkivdato = 2026-01-12 | citaĵo = }}</ref> kaj #1401+ en ''QS World University Rankings'' ^{[[:en:QS World University Rankings|en]]}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.topuniversities.com/universities/university-tyumen | titolo = University of Tyumen | titolo-aldono = | alirdato = 2026-06-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = en | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260620223500/https://www.topuniversities.com/universities/university-tyumen | arkivdato = 2026-06-20 | citaĵo = }}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Oficiala retejo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Edukado en Tjumeno]] [[Kategorio:Universitatoj en Rusio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] hyj7v51rb01r4bm6wimyuhof5fuhhjh 9471987 9471982 2026-09-09T12:45:31Z RG72 11847 /* Eksteraj ligiloj */ 9471987 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = Rusio |situo = [[Tjumeno]] |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |regiono-ISO = RU-TYU |situo sur mapo=Tjumeno (urba areo) |situo sur mapo2=Centra Tjumeno |zomo = 13 |retejo = |tipo1 = reliefo }} La '''Tjumena Ŝtata Universitato''' ({{l-ru|Тюменский государственный университет|t=Tjumenskij Gosudarstvennij Universitet}}, akronime '''TjumŜU''') estas la unua universitato en la [[Tjumena provinco]], malfermita en 1930. Ĝi havas sidejon en [[Tjumeno]]. == Historio == La universitato estis establita la {{daton|1|1|1973}} surbaze de la Tjumena Pedagogia Instituto<ref>Тюмень. Путеводитель-справочник. Свердловск, 1974. С. 96.</ref>. == Ĉefsidejo == Ekde 1962 la ĉefsidejo troviĝas ĉe [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]] en Tjumeno, en kvaretaĝa konstruaĵo N 9, finkonstruita en [[1962]]<ref>Жученко Б. А., Заварихин С. П. Тюмень архитектурная. Свердловск, 1984. С. 188.</ref>. En [[2005]] oni anoncis konstruadon de la nova, 11-etaĝa ĉefsidejo en la placo de la Batalantoj de la Revolucio, sed tio ne okazis, inkluzive pro kontraŭstaro de la urbanoj<ref>Иваненко А. С. Новые прогулки по Тюмени. Тюмень, 2008. С. 119.</ref>. En [[januaro 2021]] oni anoncis ke la universitata sidejo estos detruita kiel tro kaduka kaj sur ĝia loko en [[2023]] aperos nova kvinetaĝa sidejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2021/01/27/glavnyj-korpus-tyumenskogo-gosuniversiteta-resheno-snesti/ | titolo = Главный корпус Тюменского госуниверситета решено снести | titolo-aldono = | alirdato = 2021-02-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгения Ноговицына | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-01-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210306041315/https://tumentoday.ru/2021/01/27/glavnyj-korpus-tyumenskogo-gosuniversiteta-resheno-snesti/ | arkivdato = 2021-03-06 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2021/02/03/v-tyumgu-rasskazali-kakim-budet-novyj-korpus-na-ulice-respubliki/ | titolo = В ТюмГУ рассказали, каким будет новый корпус на улице Республики | titolo-aldono = | alirdato = 2021-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгения Ноговицына | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-01-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210203105421/https://tumentoday.ru/2021/02/03/v-tyumgu-rasskazali-kakim-budet-novyj-korpus-na-ulice-respubliki/ | arkivdato = 2021-02-03 | citaĵo = }}</ref>. Por tio oni decidis detrui konstruaĵon de la eksa distrikta lernejo (N 9/1), konstruitan en 1853<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/2021/02/18/69760715/ | titolo = Будущая головная боль ТюмГУ? Что не так со сносом бывшего уездного училища | titolo-aldono = | alirdato = 2021-02-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артур Галиев | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-02-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210218020125/https://72.ru/text/gorod/2021/02/18/69760715/ | arkivdato = 2021-02-18 | citaĵo = }}</ref>. Tio kaŭzis indignon de urbanoj, kreintaj protestan peticion<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.change.org/p/%D0%B1%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B9-%D0%B0-%D0%BA-%D0%BD%D0%B5-%D0%B4%D0%BE%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D1%81%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%B0-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B0-%D0%B2-%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B5-%D1%82%D1%8E%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8 | titolo = Не допустите сноса исторического здания уездного училища в центре Тюмени! | titolo-aldono = | alirdato = 2021-02-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Change.org]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20211204163113/https://www.change.org/p/%D0%B1%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B9-%D0%B0-%D0%BA-%D0%BD%D0%B5-%D0%B4%D0%BE%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D1%81%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%B0-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B0-%D0%B2-%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B5-%D1%82%D1%8E%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8 | arkivdato = 2021-12-04 | citaĵo = }}</ref>. Tamen komence de [[septembro 2021]] la konstruaĵo estis komplete detruita<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/gorod/2021/08/30/70107935/ | titolo = Останутся только щепки. Как сносят 168-летнее здание в Тюмени, которое не признали историческим | titolo-aldono = На его месте построят новый корпус ТюмГУ | alirdato = 2021-02-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Радик Енчу | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-08-30 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210830171625/https://72.ru/text/gorod/2021/08/30/70107935/ | arkivdato = 2021-08-30 | citaĵo = }}</ref>. La nova ĉefsidejo kiel arkitektura koncepto estis dezajnita de instituto ''Tjumengraĵdanprojekt'' (''Tjumencivildezajnado''; Tjumeno), parto de la kompanio "Mostostroj-11", konstruinta la ejon. La internajn ejojn dezajnis en 2018–2019 kompanio ''Narodnij Arĥitektor'' (Popola Arkitekto; Moskvo): arkitektoj Aleksej Kurkov, Anton Ladigin ({{l-ru|Антон Ладыгин}}), Dmitrij Selivoĥin ka. En 2023–2024 la dezajno estis modifita, ĉar la universitato transiris al nova modelo de instruado, kadre de kiu ĉiu studento havas personan studotrajektorion. La sidejo havas areon {{unuo|33000|m|2}} kaj estas destinita por {{unuo|3000}} studentoj. Ĝi enhavas 19 lekciejojn, 36 lernoĉambrojn, 14 komputikajn klasojn, 12 kunlaborejojn, 2 ekspoziciejojn, kantinon, bufedon, kafejon, konferencejon je 506 sidlokoj, suveniran butikon, subteran parkumejon je 130 aŭtoj kaj atriumon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://archi.ru/russia/100751/interer-dlya-novogo-formata-obrazovaniya | titolo = Интерьер для нового формата образования | titolo-aldono = | alirdato = 2026-06-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2025-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Narodnij Arĥitektor | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250702010343/https://archi.ru/russia/100751/interer-dlya-novogo-formata-obrazovaniya | arkivdato = 2025-07-02 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://archi.ru/projects/russia/19932/tyumgu-interer-novogo-tekhnologicheskogo-korpusa | titolo = ТюмГУ. Новый технологический корпус | titolo-aldono = | alirdato = 2026-06-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Narodnij Arĥitektor | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260629145638/https://archi.ru/projects/russia/19932/tyumgu-interer-novogo-tekhnologicheskogo-korpusa | arkivdato = 2026-06-29 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|28|12|2024}} la sidejo estis oficiale akceptita de konstrua komisiono<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tass.ru/obschestvo/22791821 | titolo = Новая площадь учебно-лабораторного корпуса составила более 33 тыс. кв. м | titolo-aldono = Новый корпус Тюменского госуниверситета ввели в эксплуатацию | alirdato = 2026-06-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-12-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[TASS]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250105043523/https://tass.ru/obschestvo/22791821 | arkivdato = 2025-05-13 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|10|3|2025}} tie komenciĝis lecionoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2025/03/03/zanyatiya_v_novom_korpuse_tyumgu_nachnutsya_s_10_marta/ | titolo = Занятия в новом корпусе ТюмГУ начнутся с 10 марта | titolo-aldono = Студентов просят следить за обновлениями в расписании | alirdato = 2026-09-26 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артемий Романов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2025-03-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260509211218/https://tumentoday.ru/2025/03/03/zanyatiya_v_novom_korpuse_tyumgu_nachnutsya_s_10_marta/ | arkivdato = 2026-05-09 | citaĵo = }}</ref>. == Fakoj == Nuntempe, TjumŜU konsistas el 15 specialigitaj fakultatoj. En ĝi laboras pli ol {{unuo|2000}} instruistoj kaj esploristoj, kaj studas pli ol {{unuo|27000}} studentoj, el kiuj pli ol {{unuo|1900}} estas [[Internacia studento|eksterlandanoj]].<ref name="TSU"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="227">[https://www.utmn.ru/en/about/about-tyumen-state-university/ "About Tyumen State University"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="228">''Tyumen State University''<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="229"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">5 October</span> 2016</span>.</span></cite></ref> La universitato trejnas kvalifikitajn specialistojn en 175 kampoj. TjumŜU ofertas diversajn studajn eblojn: plentempaj, parttempaj, distanca lernado, magistraj, bakalaŭraj, postbakalaŭraj, doktoraj, altnivelaj trejnadoj kaj duagradaj programoj. Ekde 2015 la universitato partoprenas en Projekto 5-100, programo por plibonigi la internacian konkurencivon de rusiaj altlernejoj inter la ĉefaj esplor- kaj edukcentroj de la mondo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2021/04/14/reg-urfo/proekt-5-100-dal-novyj-impuls-razvitiia-tiumgu.html | titolo = Проект 5-100 дал новый импульс развития ТюмГУ | titolo-aldono = | alirdato = 2026-06-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-04-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210927190920/https://rg.ru/2021/04/14/reg-urfo/proekt-5-100-dal-novyj-impuls-razvitiia-tiumgu.html | arkivdato = 2021-09-27 | citaĵo = }}</ref>. == Estraro == La aktuala rektoro estas Ivan Romanĉuk, kandidato pri juraj sciencoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.utmn.ru/o-tyumgu/sotrudniki/i.s.romanchuk/ | titolo = Романчук Иван Сергеевич | titolo-aldono = | alirdato = 2026-06-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumena Ŝtata Universitato | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260210042541/https://www.utmn.ru/o-tyumgu/sotrudniki/ | arkivdato = 2026-02-10 | citaĵo = }}</ref>. Lia antaŭulo Valerij Falkov okupis tiun postenon ekde 2013 kaj en [[januaro 2020]] estis nomumita Ministro pri Scienco kaj Alteduko de Rusio<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://minobrnauki.gov.ru/about/governance/detail.php?ELEMENT_ID=33 | titolo = Фальков Валерий Николаевич | titolo-aldono = | alirdato = 2026-06-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Ministerio pri scienco kaj altedukado de Rusio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210124030831/https://minobrnauki.gov.ru/about/governance/detail.php?ELEMENT_ID=33 | arkivdato = 2021-01-24 | citaĵo = }}</ref>. == Rangolistoj == En [[januaro 2026]] la universitato estis rangigita je la ''Webometrics Ranking of World Universities'' ^{[[:en:Webometrics Ranking of World Universities|en]]} kiel {{unuo|2585}}-a en la mondo kaj 41-a en Rusio (en 2015 ĝi estis la 4387-a kaj 78-a respektive)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.webometrics.org/tyumen-state-university-Тюменский-государственный-университет | titolo = Tyumen State University Тюменский государственный университет Ranking January 2026 – Webometrics Global Position | titolo-aldono = | alirdato = 2026-06-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = en | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260112053106/https://www.webometrics.org/tyumen-state-university-Тюменский-государственный-университет | arkivdato = 2026-01-12 | citaĵo = }}</ref> kaj #1401+ en ''QS World University Rankings'' ^{[[:en:QS World University Rankings|en]]}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.topuniversities.com/universities/university-tyumen | titolo = University of Tyumen | titolo-aldono = | alirdato = 2026-06-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = en | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260620223500/https://www.topuniversities.com/universities/university-tyumen | arkivdato = 2026-06-20 | citaĵo = }}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Tjumena Industria Universitato]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Oficiala retejo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Edukado en Tjumeno]] [[Kategorio:Universitatoj en Rusio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] 5wbl97lpcy0imv0wspjp0dheln64uh9 0 932459 9472378 9299530 2026-09-10T10:36:55Z Dulingvoj 250266 9472378 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Comarques_de_Catalunya.svg|eta|300px|Komarkoj de [[Katalunio]] antaŭ la kreo de [[Lluçanès]] kaj nuntempaj [[Provincoj de Hispanio|provincoj]].]] [[Katalunio]] estas dividita inter 43 komarkoj. La komarkoj havas sian devenon en dekreto de [[1936]] de la [[Generalitato de Katalunio|Ĝeneralitat de Katalunio]], kiu estis suprimata de la [[diktatoro]] [[Francisco Franco|Francisco Franco Bahamonde]] en [[1939]]. En [[1987]] la [[Generalitato de Katalunio|Ĝeneralitat de Katalunio]] denove alprenis tiun divizaĵon, sed unu jaro poste, en [[1988]], oni aldonis tri novajn komarkojn: [[Pla de l'Estany]], [[Alta Ribagorça]] kaj [[Pla d'Urgell]]. En [[2015]] oni kreis la kvardek-duan komarkon: [[Moianès]]; kaj en [[2023]] oni kreis la kvardek-trian kaj lastan: [[Lluçanès]]. Nune, [[Katalunio]] estas dividita en 43 teritorioj: 42 ordinaraj komarkoj kaj [[Arana valo]], komarko kun aŭtonoma rango. == Listo de komarkoj de Katalunio == En tiu-ĉi tabelo oni indikis la nomon, kodon, [[Ĉefurbo|ĉefurbon]], [[Provincoj de Hispanio|provincon]] kaj pejzaĝon de ĉiu komarko. {| class="wikitable" |+Listo de komarkoj de Katalunio !Nomo !Kodo !Ĉefurbo !Provinco !Pejzaĝo |- |'''Alt Camp''' |AC |Valls |Tarragona |Ebenaĵo |- |'''Alt Empordà''' |AE |Figueres |Girona |Marbordo |- |'''Alt Penedès''' |AP |Vilafranca del Penedès |Barcelona |Ebenaĵo |- |'''Alt Urgell''' |AU |La Seu d'Urgell |Lleida |Monto |- |'''Alta Ribagorça''' |AG |El Pont de Suert |Lleida |Monto |- |'''Anoia''' |AI |Igualada |Barcelona |Ebenaĵo |- |'''Aran''' |VN |Vielha |Lleida |Monto |- |'''Bages''' |BG |Manresa |Barcelona |Ebenaĵo |- |'''Baix Camp''' |BC |Reus |Tarragona |Marbordo |- |'''Baix Ebre''' |BB |Tortosa |Tarragona |Marbordo |- |'''Baix Empordà''' |BM |La Bisbal d'Empordà |Girona |Marbordo |- |'''Baix Llobregat''' |BT |Sant Feliu de Llobregat |Barcelona |Marbordo |- |'''Baix Penedès''' |BP |El Vendrell |Tarragona |Marbordo |- |'''Barcelonès''' |BR |'''Barcelona''' |Barcelona |Marbordo |- |'''Berguedà''' |BD |Berga |Barcelona |Monto |- |'''Cerdanya*''' |CD |Puigcerdà |Girona & Lleida |Monto |- |'''Conca de Barberà''' |CB |Montblanc |Tarragona |Ebenaĵo |- |'''Garraf''' |GF |Vilanova i la Geltrú |Barcelona |Marbordo |- |'''Garrigues''' |GG |Les Borges Blanques |Lleida |Ebenaĵo |- |'''Garrotxa''' |GX |Olot |Girona |Monto |- |'''Gironès''' |GN |'''Girona''' |Girona |Ebenaĵo |- |'''Lluçanès''' |''LÇ'' |Prats de Lluçanès |Barcelona |Ebenaĵo |- |'''Maresme''' |MM |Mataró |Barcelona |Marbordo |- |'''Moianès''' |MO |Moià |Barcelona |Ebenaĵo |- |'''Montsià''' |MT |Amposta |Tarragona |Marbordo |- |'''Noguera''' |NG |Balaguer |Lleida |Ebenaĵo |- |'''Osona''' |OS |Vic |Barcelona |Ebenaĵo |- |'''Pallars Jussà''' |PJ |Tremp |Lleida |Monto |- |'''Pallars Sobirà''' |PS |Sort |Lleida |Monto |- |'''Pla d'Urgell''' |PU |Mollerussa |Lleida |Ebenaĵo |- |'''Pla de l'Estany''' |PE |Banyoles |Girona |Ebenaĵo |- |'''Priorat''' |PR |Falset |Tarragona |Ebenaĵo |- |'''Ribera d'Ebre''' |RE |Móra d'Ebre |Tarragona |Marbordo |- |'''Ripollès''' |RI |Ripoll |Girona |Monto |- |'''Segarra''' |SR |Cervera |Lleida |Ebenaĵo |- |'''Segrià''' |SI |'''Lleida''' |Lleida |Ebenaĵo |- |'''Selva''' |SV |Santa Coloma de Farners |Girona |Marbordo |- |'''Solsonès''' |SL |Solsona |Lleida |Monto |- |'''Tarragonès''' |TR |'''Tarragona''' |Tarragona |Marbordo |- |'''Terra Alta''' |TT |Gandesa |Tarragona |Ebenaĵo |- |'''Urgell''' |UG |Tàrrega |Lleida |Ebenaĵo |- |'''Vallès Occidental''' |VC |Sabadell & Terrassa |Barcelona |Ebenaĵo |- |'''Vallès Oriental''' |VR |Granollers |Barcelona | |} * La komarko [[Cerdanya]] estas nomata ankaŭ Baixa Cerdanya por diferenci ĝin disde la komarko [[Alta Cerdanya]] en Nordkatalunio (vidu sube). La komarko Lluçanès oficiale ne havas kodon, sed propono povus esti LÇ. == Komarkoj Nord-Katalunio kaj Franja de Ponent == [[Dosiero:Comarques de la Catalunya Nord.svg|eta|Mapo de [[Nord-Katalunio]] kun ĝiaj komarkoj.]] [[Nord-Katalunio]] (suda [[Francio]]) kaj [[Franja de Ponent]] (orienta [[Aragono]]) estas teritorioj kie oni parolas ankaŭ la katalunan lingvon. Ankaŭ tie estas komarkoj. {{Komarkoj de Katalunio}} {{ĝermo|Katalunio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komarkoj de Katalunio| ]] ndm6eqqgyk7gabwp76w6rrb2u2tcz0t 5 935389 9472319 9466429 2026-09-10T07:54:31Z Sj1mor 12103 /* Oktobro */ nova sekcio 9472319 wikitext text/x-wiki == Propono Aŭstrio == *Propono [[Aŭstrio]], cele al [[UK 2026|UKo]]; se elektata, mi aldonos referencojn kaj plibonigos iomete. --aldonis, sen subskribo, uzanto kani je 22:53, 3 jan. 2026 :{{re|kani}} Mi tre subtenas la proponon ĝenerale. La teksto mem estas leginda ekde 2020 kaj sendube estas tute bona. Pri '''pli detalaj''' tekstoj (ĉefe distriktoj kaj komunumoj) jam multo fariĝis en la landoj Supra kaj Malsupra Aŭstrio, Vieno, Stirio, Karintio, pri Burgenlando ankaŭ kunlaboris iuj hungaroj, sed en la '''okcidenta parto''' la bazaj tekstoj pri Salcburgio estas pene kontentigaj, kaj tiuj pri Tirolo kaj Vorarlbergo estas malsufiĉaj. Tial mi preferus nomumon por aprilo, por ankoraŭ havi 7 semajnojn ekde nun plibonigi kaj ampleksigi la paĝojn pri Tirolo kaj Vorarlbergo. Mia juna filo ĵus duonjaron staĝas kaj nin povus tute ne interesi la okcidenta parto. Sed tamen la mizeraj truoj koncernas Aŭstrion, ili ne aŭtomate pleniĝos, kaj eblas uzi la okazon por forigi tekstan vakuon en la centro de Eŭropo: Pli sude, jes la tekstoj pri [[Suda Tirolo]] en Italio estas relative bone zorgitaj. Ankaŭ la nordaj tekstoj pri [[Bavario]] en Germanio kaj pri Svislando ĝenerale ricevis multajn laborhorojn antaŭ iom da jaroj, pri Svislando oni nur devus foje kontroli ĉu necesas ion nun aktualigi. Sed pri Tirolo kaj Vorarlbergo, malpli urĝe ankaŭ pri Salcburgio estos bone investi kelkajn dekojn da laborhoroj. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 6 feb. 2026 (UTC) ::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 6 feb. 2026 (UTC) == Stato de 2006 == Saluton homoj, bonvolu noti la staton de tiu ĉi paĝo. Ĝi ankoraŭ estas malplena ek de aprilo kaj restas nur 10 tagoj ĝis tiam. Ni certe ne volas rehavi situacion ke la ĉefpaĝo estas malplena je la 1-a de la monato, ĉu ne? Saluton @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] @[[Uzanto:Kani|Kani]] kaj aliaj, ĉu vi povas helpi? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:51, 21 mar. 2026 (UTC) :{{re|Sj1mor|Kani|Dominik}} (kaj ĉiuj aliaj kiuj vidas tiun ĉi noton, kompreneble): Fakte, prave. Sed konsiderante ke mi origine volis la paĝon Aŭstrio por aprilo, kion vi pensus se ni simple plivastigus la prezentotempon de la paĝo [[Aŭstrio]] al marto ''kaj'' aprilo? Kaj pri posta kandidato mi ĵus havis la ideon proponi la paĝon '''[[Futbalo]]''' (leginda ekde aŭgusto 2022) por majo, eble same por du monatoj, do ankaŭ por junio, okaze de la [[Futbala Mondpokalo 2026]] de la [[9-a de junio]] ĝis [[19-a de julio]] [[2026]]... Mi volonte por aprilo ankoraŭ proponintus iun alian paĝon pri Aŭstrio, sed pri tio mi ne havis taŭgan ideon inter la kandidataj paĝoj de legindaj kaj elstaraj artikoloj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:27, 21 mar. 2026 (UTC) ::Mi estas por. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:40, 21 mar. 2026 (UTC) :::Cetere mi ĵus ankoraŭ metis mencion pri la [[UK 2026]] en la titolpaĝan resumon de la temo [[Aŭstrio]], kaj provis minimume koncizigi ĝin - ankoraŭ ĝi estas iom tro vasta kompare al aliaj resumoj. Sed aliflanke ni ne perfortu la resumon nur por ŝpari kelkajn milimetrojn aŭ cenimetrojn da longeco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:46, 21 mar. 2026 (UTC) ::::Laŭ mi ripeti artikolon dum du monatoj estas tro kaj tio donos la impreson ke nenio moviĝas en Vikipedio. Ni jam pasigis "de la semajno" al "de la monato" kaj la ĉiutagaj Aktualaĵoj estas subpremitaj al la tria etaĝo. Mi povas plibonigi la artikolon pri [[Graz]] ĝis la fino de la monato, por ke ĝi estu la artikolo por aprilo aŭ majo. Ŝajne UEA-aktivuloj iom prifajfas pri Vikipedio, se oni rigardas la staton de [[Graz]] aŭ de [[UK 2026]]. Krome en la listo de legindaj kaj elstaraj artikoloj estas ankoraŭ uzeblaj artikoloj. Kaj estas aliaj artikoloj, ekzemple mi ĵus trafis ampleksan artikolon [[Lajsana albatroso]] el kiuj unu individuo ĵus aperis en novaĵoj kiel plej aĝa reproduktanta birdo ĝis nun konstatita. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:25, 21 mar. 2026 (UTC) :::::Nun [[Graz]] plialtiĝis de 7 000 ĝis 35 000. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:20, 21 mar. 2026 (UTC) ::::::{{re|Kani|Sj1mor|Dominik}} ''Davaj'', konsentite. La nuntempa teksto pri Graz estis mia revo kiam mi skribis ke mi ''"volonte por aprilo ankoraŭ proponintus iun alian paĝon pri Aŭstrio"''. Mi volas insisti, ke artikoloj de la monato (AdlM ) estas elektitaj legindaj aŭ elstaraj, sed estas ankoraŭ semajno, ambaŭ aspektas al mi konvinkaj, kaj laŭ mi ne estas problemo ene de semajno oficiale elekti ilin. Ĉu vi, Kani, volas oficiale proponi ilin por legindeco aŭ elstareco? Por AdlM ne gravos en kiu kategorio ili estos, la elekton kie vi proponas ilin mi lasas al vi. Tiam, se la elekto iros glate, en aprilo estus [[Graz]], en majo la [[lajsana albatroso]] kaj en junio [[futbalo]]. Cetere, Kani: la referencoj de lajsana albatroso povos ankoraŭ iom poluriĝi, pli esperantiĝi, ekzemple mi ĵus vidas ke eblas meti internan ligilon al la eldoneja paĝo [[HarperCollins]], tiun ligilon mi jam metas. Kaj ni povas komune serĉi ĉu ankoraŭ eblos trovi iujn ajn ne-anglajn referencon - la angla lingvo tie estas absolute hegemonia (mi jam povis, por komenco, enŝtopi unu germanlingvan referencon). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:00, 23 mar. 2026 (UTC) :::::::Eĉ plie (''padrone''?), mi sugestas ke ni eku vikipedian tradicion tiele ke ĉiujare la artikolo de la monato (AdlM) por [[marto]] estu de la lando gastigonta la ĉijara UK, kaj poste por [[aprilo]] la AdlM estu de la gastigonta urbo. Tio signifas ke ambaŭ artikoloj devus ĝis tiam atingi tian altan nivelon de kvalito (elektitaj legindaj aŭ eĉ elstaraj) rezulte de sufiĉe streĉa klopodo. Ĉu tio sencas? Eĉ se la gastigontaj temas pri malĉefa lando aŭ mezgranda urbo oni tamen certe havas sufiĉe da materialo en la vikipedioj por ke ĉe ni ili estu sufiĉe gravaj kaj notindaj. :::::::Same laŭ la elekto de futbalo por junio, eblas sugesti ke por atentoplena tutmonda evento, kiel monda pokalo, la AdlM de la propra monato estu tiu sporto aŭ la gastiganta lando. :::::::Ĉu en ordo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:55, 23 mar. 2026 (UTC) ::::::::Konsentite pri ĉio, inklude la sugestojn de Sj1mor, nur se ni kapablu elteni la tradicion. Tiuj estas tre bone elpensitaj. Fakte sentradicie tio foje okazis. Mi tuj kandidatigos la proponitajn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:04, 23 mar. 2026 (UTC) :::::::::Vi jam povas voĉdoni. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:13, 23 mar. 2026 (UTC) ::::::::::Ankaŭ mi ŝatas la proponon de Sj1mor pri provo starigi tian tradicion pri marto kaj aprilo. Cetere, mi ĵus jam faris la resumojn [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/05]] kaj [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/06]], ĉar ni provu ne agi ĉiam je la plej lasta minuto. Tamen mi ankoraŭ ne havas koncepton kio povus veni kiel ADLS post junio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 23 apr. 2026 (UTC) == Dua duono de 2026 == Propono por julio: [[Hispana Enlanda Milito]], profitante, ke en tiu monato okazos en Leono (Hispanio) SAT-kongreso kun tiu temo. Mi povas revizii la tekston, aldoni referencojn ktp. Ĝi estas elstara artikolo. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Mi tre subtenas la proponon. Por postaj monatoj ni eble povas serĉi prioritate pri kulturaj aŭ eble geografiaj temoj en Ameriko, Afriko kaj orienta aŭ suda Azio, aŭ pri religiaj temoj sen rilatoj al centra aŭ okcidenta Eŭropo aŭ Azerbajĝano. Eble rilate al la nuna konflikto en Irano ion pri la antaŭŝijaisma historio de Irano, pri historiaj judoj tie, pri [[zaratuŝtrismo]], [[bahaismo]] aŭ [[jezidismo]]... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:32, 5 maj. 2026 (UTC) ::{{por}} – [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:42, 5 maj. 2026 (UTC) ::{{re|Sj1mor|Dominik|Aidas}} Mi konfesas ke tiun ĉi diskutpaĝon oni ne facile trovas, sed ĉar vi pasinte jam trovis ĝin, ĉu eble iu el vi ankoraŭ ŝatas voĉdoni simbole por la artikolo de julio - mi scias ke Dominik deklaris esti en vikipaŭzo ekde 5 tagoj, sed eble li eĉ paŭzante povas mallonge voĉdoni, kaj Sj1mor kaj Aidas supozeble ie estas proksime. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 24 jun. 2026 (UTC) ::Ankaŭ mi estas {{por}}. Sed mi ankaŭ pensis ke decas ke la temoj estu diversaj kaj do ne ĉiuj estu rilataj al Eŭropo kaj eŭropanoj. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:25, 24 jun. 2026 (UTC) :::Same mi estas {{por}} kaj la temaroj de Thomas estus tre bonaj. Sed pri judismo en Irano aŭ pri jezidismo nun baki tiom bonegan vastan artikolon kiu estus balotita elstara artikolo ĝis mezo de julio, por tiam elektiĝi artikolo de aŭgusto, ŝajnas preskaŭ esti nerealisma. Mi ankoraŭ ne havas konkretan proponon por la monatoj post julio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 18:22, 24 jun. 2026 (UTC) ::::Nu, en la bieno de elstaraj tekstoj estas iuj kiuj ne estas eŭropaj, kvankam mi ankoraŭ ne vidis iun rilatan al antaŭŝijaisma Persio. Ekzemple estas la teksto [[Maĉupikĉuo]] - ĝi nur prezentiĝis titolpaĝe en unusola semajno de 2012, tio estas "preskaŭ ne artikolo de la monato". Tamen, kvankam Arbarulo estas tiom avida havi multajn ruĝajn ligilojn, al mi tamen ne plaĉas havi ruĝajn ligilojn en artikoloj de la monato. Do antaŭ proponi ĝin, necesus ankoraŭ poluri la tekston kaj krei plurajn flankajn artikolo(et)ojn... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 18:34, 24 jun. 2026 (UTC) :::::Krom [[Maĉupikĉuo]], ankaŭ [[Irano]] aŭ iu afrika lando povus bone funkcii. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:01, 26 jun. 2026 (UTC) ::::::Post du tagoj jen nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:10, 28 jun. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Vi tute pravis, la temo reekforgesiĝis. Sendube la teksto [[Hispana Enlanda Milito]] '''elektiĝis''' artikolo por julio, per kvin forte {{por|poraj}} voĉoj, neniu kontraŭa kaj neniu duba. Mi en mia diskutpaĝo je [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch#Artikolo de la Monato|2026-06-24]] ankoraŭ konkrete petis vin "Ĉu vi tiam povus fari la ankoraŭ mankantan resumon por la titolpaĝo?". Mi hodiaŭ vespere havos gastojn kaj povos nur urĝokaze fari la resumon ĝis post 2 horoj, se vi ne sukcesos fari ĝin ĝis tiam. Tamen mi volus ankoraŭ repeti vin - se vi sukcesus ene de du horoj, estus bonege, kaj la nepoj vin benos, alikaze ensaltos mi kaj esperas ke miaj gastoj ne alvenos pli frue ol anoncite. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:06, 30 jun. 2026 (UTC) :Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:18, 30 jun. 2026 (UTC) === Pri aŭgusto kaj septembro === La teksto [[Irano]] ŝajnas esti preta por la titolpaĝo, ankoraŭ eblos ankoraŭ minimume poliri la referencojn, eble trovi iujn literaturajn fontojn ne en la angla kaj hispana, kaj restas dubeto ĉu iu eble komprenus la elekton ĝuste en aŭgusto 2026 kiel riverencon al la ŝtata registaro de Irano - estos ankoraŭ unu monato da ŝanco, por eble pliakrigi iujn kritikajn frazojn pri la homrajta situacio en la lando - al mi tute klaras ke la decido voli la tekston kiel artikolo de aŭgusto ne estas riverenco de la esperanta vikipedio al la ŝtata registaro de Irano, sed al la plimiljara, ankaŭ forte antaŭislama kulturo kaj riverenco al la suferanta civitanaro. La teksto [[Maĉupikĉuo]] ankaŭ estas pri interesa, neeŭropa temo, sed ĝi ne jam pretas. Vere necesos "ankoraŭ poluri la tekston kaj krei plurajn flankajn artikolo(et)ojn". Eĉ pli bone por tio ankoraŭ tempon ĝis artikolo de septembro. Iuj erarigaj ruĝaj ligiloj estas tre rapide ripareblaj, mi ĵus ĝustigetis ligilon [[suna horloĝo]] al [[sunhorloĝo]] kaj pensas ke tie apartigilo ankaŭ estus pravigebla. Sed "esperantaj" referencoj kiel «'' ref>El 20 de septiembre de 2006, y en el marco de la XXX Convención Panamericana de Ingenieros, se declaró a Machu Picchu (y al complejo inca de Tipón) Monumento Histórico de la [[Ingeniería civil]]</ref ''» devas nepre ankoraŭ esti en Esperanto, kaj aparte la e-lingva interna ligilo [[Ingeniería civil]] neniam funkcios. Tie estus bone, se ĝis komenco de aŭgusto la teksto kaj flankaj tekstoj povus esti pretaj, kaj tiam eblos senstrese voĉdoni pri ĝi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:06, 30 jun. 2026 (UTC) :Intertempe jam la duona julio pasis, Kani forveturis al esperanta kongresa feriado, kio estas tre bonveniga, sed ĉi tie li mankos dum la venontaj semajnoj, kaj la tekstoj pri [[Maĉupikĉuo]] kaj [[Irano]] ankoraŭ ne estas poluritaj (aparte la referencoj). Tial mi proponus ankoraŭ unu plian monaton da finigo, kaj proponus enigi la paĝon [[Samarkando]] por aŭgusto. Plie, mi sentas min malkomforte starigi la ŝtatan tekston pri Irano sur la titolpaĝo, dum la milito ankoraŭ daŭras, ĉar kvankam ni ne celas subteni per prezento de la ŝtataj simboloj la registaron de Irano, sed volas montri solidaron al la irana loĝantaro, tamen oni povas kompreni tiel. Certe mi subtenas se la esperantlingva vikipedio akcentas la malaprobon de militado kaj la malaprobon de ekzektutoj en sia propra lando, sed mi tre pli ŝatus nuntempe vidi tekston pri la historio (kaj persekuto) de [[zaratuŝtrismo]], [[bahaismo]], [[jezidismo]], [[judismo]] en Persio kaj nuna Irano, ol vidi artikolon de la monato pri [[Moĝtaba Ĥamenei]] aŭ la [[Armeo de la Gardistoj de la Islama Revolucio]], sed pri [[zaratuŝtrismo]] kaj [[jezidismo]] ni ne jam havas elstaran artikolon, pri [[bahaismo]] mi ne bone orientiĝas, do vole-nevole mi antaŭ du semajnoj proponis la sumigan tekston [[Irano]]... Sed, se la situacio en la regiono estas tiom nestabila, antaŭmeto de la "neŭtrala teksto" [[Samarkando]] kaj havi tekston [[Irano]] kiam la situacio estos trankviliĝinta ŝajnas al mi pli subteninda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:48, 15 jul. 2026 (UTC) ::Mi eksplicite subtenas la pripenson antaŭŝovi la tekston pri Samarkando, sed... restas nur 4 tagoj ĝis kiam komenciĝas Aŭgusto, kaj intertempe tre multaj homoj estas en ferio. {{re|ThomasPusch}} ĉu vi pretas meti la paĝon pri Samarkando kiel artikolon pri aŭgusto 2026 ??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:06, 27 jul. 2026 (UTC) :::{{farite}}, [[Samarkando]] estas metita kiel artikolo pri aŭgusto 2026. :::Kiel kutime, ankaŭ tie ankoraŭ estis iuj referencoj pure prenitaj el la angla vikipedio kaj eĉ ne ektradukitaj. Mi rezignis pri prenado de alilingvaj referencoj kaj nun lasas la anglan hegemonion. Estas unu rusa referenco, ''Энциклопедия туризма Кирилла и Мефодия (Enciklopedio Cirilo kaj Metodio pri Turismo), 2008'', kiu estas tiom malpreciza ke pripensindas forpreni ĝin. Ĉu estas reta enciklopedio? Se jes kie estas URL pri la pago de Samarkando? Se ne, kie estas ISBN kaj konkreta paĝonombro?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:37, 27 jul. 2026 (UTC) == Septembo == Mi vidas, ke estas neniu propono, ebble iu pri birdoj, ekzemple [[Kormoranoj]], sed ĝi estas nek leginda nek elstara, kvankam oni povas legindigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:30, 29 aŭg. 2026 (UTC) {{re|Kani}} Jes, tempo flugas. Pri [[Maĉupikĉuo]] kaj [[Irano]] ankoraŭ ne multo pliboniĝis, aparte aparte la plej multaj referencoj daŭre ne estas poluritaj. Min ĝenetas la aktuala propagando en la teksto [[Irano]] favore al la diktatora reĝimo de Irano en la ĉapitro "Agresoj de Israelo kaj Usono dum jaroj 2025 kaj 2026", kiu jes montras ke la teksto ne estas sendependa de politika demagogio. Tial mi dubas pri mia antaŭa propono havi la tekston titolpaĝe, kaj ĉiukaze fino de la milito ne antaŭvideblas, pri mia antaŭa deziro havi la tekston kiam la aktualaj murdoj malmultiĝos. La tekston [[Maĉupikĉuo]] simple necesas fini. Mi tre estas por la propono [[Kormoranoj]] por septembro, kun samtempa procedo legindigi ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:06, 30 aŭg. 2026 (UTC) :Por Irano mi ĵus aldonis ligilojn en la enkonduko. Pere de komparo al enkondukoj en aliaj lingvoj mi opinias ke ĉi tiu la enkonduko ne estas vikipediece taŭga. Unue ĝi estas relative mallonga kaj ĝi temas pli pri la historia lando ol pri la nuntempa ŝtato. :Mi aldonas mian poron por [[Kormoranoj]]. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:03, 30 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi ankaŭ voĉdonas por Kormorano en septembro, volonte ankaŭ por legindigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:42, 30 aŭg. 2026 (UTC) :::Ĉar jam 4 voĉoj estis klare por la teksto Kormorano en septembro kaj la tempo malmultas ĝis la nova monato, mi jam preparis la resumon. Ĉar mi redaktas per poŝtelefono, mi ne povas bone vidi kiel aspektos en komputila ekrano. Bonvolu mem vidi kaj juĝi ĉu mi tro ŝpareme enmetis vortojn ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:13, 30 aŭg. 2026 (UTC) ::::La resuma teksto pri la paĝo kormorano nun estas pli konciza ol la antaŭaj resumoj, sed tio povos ankaŭ sufiĉi. En mia komputilo nun aspektas ne tro malmulto. Mi ne povas bone imagi kiel aspektos morgaŭ sur la ĉsfpaĝo mem - se estos la impreso ke la bloko tro mallongas, ni tiam ankoraŭ povas aldoni ĉapitreton el la teksto... Cetere, ankaŭ mencio pri ADLM devos ankoraŭ eniri la paĝon kormorano, sed tio estas detalo, kiun ankaŭ eblos postfari la 1-an aŭ 3-an de septembro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 31 aŭg. 2026 (UTC) == Oktobro == Okaze de lia 50-jara mortdatreveno, ĉu ni deziras ADLMi [[Mao Zedong]]? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:54, 10 sep. 2026 (UTC) sfevukbthpn7igz0r2a8e6soo3o2t5q 0 940653 9472285 9346643 2026-09-10T06:10:40Z Sj1mor 12103 9472285 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Punaa andkolibro |koloro = pink |dosiero = Oreotrochilusestella2.jpg |priskribo de dosiero = Masklo supre, ino sube |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Andean Hillstar (Oreotrochilus estella) perched.jpg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Oreotrochilus]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Punaa andkolibro''' ''O. estella'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Andean Hillstar ''Oreotrochilus estella'' |volume=2016 |article-number=e.T60946163A95164560 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T60946163A95164560.en |access-date=20a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Oreotrochilus estella'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alcide d'Orbigny|d'Orbigny]], 1838) |vikispecio = ''Oreotrochilus estella'' |komunejo = ''Oreotrochilus estella'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Oreotrochilus estella map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Punaa andkolibro''' <ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Oreotrochilus estella'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la unu el sep specioj de la genro ''[[Oreotrochilus]]''. Ĝi troviĝas en [[Argentino]], [[Bolivio]], [[Ĉilio]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Punaa andkolibro, kiel konate en 2022, havas du subspeciojn, la nomigan ''O. e. estella'' kaj ''O. e. bolivianus''. Subspecio ''bolivianus'' estis diverse traktita kiel aparta specio kaj kiel nedistingebla de la nomiga kaj tial ne subspecio; ĉi tiuj traktadoj ne estis akceptitaj de nunaj taksonomioj. Ĝis 2019, kio nun estas la [[Verdakapa andkolibro]] (''O. stolzmanni'') estis konsiderata tria subspecio de la Punaa. Oni sugestis, ke la [[Blankflanka andkolibro]] (''O. leucopleurus'') estas alia subspecio de la Punaa anstataŭ plena specio, sed ankaŭ tiu traktado ne estis akceptita.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref>Sornoza-Molina, F., J. F. Freile, J. Nilsson, N. Krabbe & E. Bonaccorso. 2018. A striking, critically endangered, new species of hillstar (Trochilidae: Oreotrochilus) from the southwestern Andes of Ecuador. ''Auk'' 135(4): 1146–1171.</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=HBW2020/> ==Aspekto== La Punaa andkolibro estas 13 ĝis 15 cm longa. Maskloj pezas ĉirkaŭ 8.8 g kaj inoj ĉirkaŭ 8.0 g. Plenkreskuloj havas mezlongan, iomete kurban nigran bekon. La plenkreska masklo de la nomiga subspecio havas senkolorajn brunajn suprajn partojn. Ĝi havas brilverdan gorĝon kun nigra rando, kiu apartigas ĝin de la blankaj brusto kaj ventro. La ventro havas ruĝecbrunan strion laŭ ĝia mezo ĝis la ventra areo. La centra paro da plumoj de la forkoforma vosto estas bronznigra; la cetero estas plejparte blanka kun bronznigraj randoj kaj pintoj ĉe la plej eksteraj partoj. La ino estas obtuze bruna supre kaj sube. Ĝia gorĝo estas pala kun fajnaj malhelaj makuloj. La vosto estas verdetnigra kaj la eksteraj tri aŭ kvar paroj da plumoj estas blankaj ĉe la bazoj kaj pintoj. La junulo estas ĝenerale pli grizeca ol la plenkreskulo kaj la masklo havas malhelbluverdan gorĝon. Plenkreskaj maskloj de la subspecio ''O. e. bolivianus'' estas tre similaj al la nomiga sed la strio sur la ventro estas kaŝtankolora kun nigraj makuletoj.<ref name=ANHI-BOW>Fjeldså, J., G. M. Kirwan, kaj P. F. D. Boesman (2020). Andean Hillstar (''Oreotrochilus estella''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.andhil3.01] Alirita la 20an de Februaro, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Punaa andkolibro estas birdo de la altaj centraj Andoj. La nomiga subspecio troviĝas ekde la departemento [[Ajakuĉo]] en sudokcidenta Peruo suden tra okcidenta Bolivio kaj norda Ĉilio ĝis nordokcidenta Argentino ĝis la provinco [[Tukumano]]. ''O. e. bolivianus'' estas limigita al la departemento [[Koĉabambo]] en Bolivio. La specio loĝas en [[Punao (vegetaĵaro)|punaaj herbejoj]], precipe areoj kun rokaj elstaraĵoj. Ĝi ankaŭ ofte troviĝas proksime de domoj, en arbaroj de ''Puya raimondii'', kaj ĉe la randoj de arbaroj de ''[[Polylepis]]''. Laŭ alteco ĝi varias de 2 400 ĝis 5 000 m, sed estas plej ofta inter 3 500 kaj 4 500 m. La specio estas nekutime bone adaptita al malvarmaj noktoj kaj vintro, kiujn ĝi postvivas reduktante sian metabolan indicon uzante staton de [[torporo]] iel simila al tiu de [[vintrodormo]] en kavernoj kaj profundaj fendetoj. Oni ankaŭ hipotezas, ke ĉi tiu ŝirmejo protektas ĝin kontraŭ nokta predado.<ref name=ANHI-BOW/><ref name=Carpenter>{{Cite book|title=Ecology and Evolution of an Andean Hummingbird (Oreotrochilus estella)|last=Carpenter|first=F. Lynn|publisher=University of California publications in zoology|year=1976}}</ref> ==Kutimaro== ===Movoj=== Dum la [[reprodukta sezono]], inaj Punaaj andkolibroj tenas teritoriojn proksime de roknudrokoj dum maskloj vagas vaste. Ambaŭ seksoj povas moviĝi malsupren de la pli altaj altitudoj dum la aŭstrala vintro.<ref name=ANHI-BOW/> ===Manĝado=== La Punaa andkolibro manĝas [[nektaro]]n ĉe diversaj florantaj arbustoj, kaktoj kaj arboj. Ĝi ripozas por nutriĝi anstataŭ ŝvebi, trajto kiu eble evoluis por ŝpari energion ĉe sia alta altitudo. La [[Asteracoj|asteraca]] familio de arbustoj ''Chuquiraga spinosa'' verŝajne evoluis flank-al-flanke kun la Punaa andkolibro, ĉar ĉi tiu kolibro estas ĝia ĉefa [[polenigo|polenigisto]]. Aldone al nektaro, la specio kolektas [[artikuloj]]n el vegetaĵaro kaj foje kaptas ilin dumfluge.<ref name=ANHI-BOW/><ref name=Carpenter/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Punaa andkolibro daŭras de septembro ĝis februaro. Inoj tenas teritoriojn kaj nestas duonkolonie en arbustaj gorĝoj kun rokoj. La nesto estas granda lana taso gluita al rokfaco aŭ foje sub la "jupo" de ''Puya raimondii'' planto. La ovodemetado estas de du ovoj, la [[kovado]] daŭras 20 tagojn, kaj [[elnestiĝo]] okazas ĝis 38 tagojn post eloviĝo depende de la temperaturo. Oni supozas, ke la specio foje faras du demetadojn en sezono.<ref name=ANHI-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Oreotrochilus-estella |species=Punaa andkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Punaan andkolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Kvankam ĝia populacio estas nekonata, oni kredas, ke ĝi estas stabila.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Andean Hillstar ''Oreotrochilus estella'' |volume=2016 |article-number=e.T60946163A95164560 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T60946163A95164560.en |access-date=20a de Februaro 2022}}</ref> Ĝi estas unu el la plej oftaj birdoj de la punaaj herbejoj kaj troviĝas en pluraj protektitaj areoj.<ref name=ANHI-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Oreotrochilus estella}} {{Wikispecies|Oreotrochilus estella}} * Epizodo 2a de la serio de [[David Attenborough]] nome "[[The Life of Birds]]", titolita "Mastery of Flight". {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Ĉilio]] 77uhmiylowbgh2g7hxbbqic3tl28ko0 0 942630 9472375 9363111 2026-09-10T10:33:03Z Sj1mor 12103 9472375 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Jean-Antoine de BAÏF''' (naskiĝis la 19-an de februaro 1532 en [[Venecio]]; mortis la 19-an de septembro 1589 en [[Parizo]]) estis franca poeto. Li estis amiko de [[Pierre de Ronsard]] kaj apartenis al la poeta grupo ''[[Plejado (Francaj poetoj)|La Pléiade]],'' gvidata de Ronsard. Li estis la plej konata el pluraj tiatempaj aŭtoroj, kiuj provis enkonduki kvantan metrikan sistemon (vidu versfarado, [[d:Q1930620]]) en la francan literaturon, modelitan laŭ la silabkvantoj de la [[Antikva greka lingvo|antikva greka]] kaj [[Latina lingvo|latina]] lingvoj. Li verkis en siatempa franca lingvo kaj ankaŭ en la latina. == Verkado == [[Dosiero:Baif_chanson_I_65.png|dekstra|eta|280x280ra|Kanto 65 de Jean-Antoine de Baïf, verkita en [[heksametro]], en unika ortografio.]] En 1570, Baïf, kune kun la komponisto Joachim Thibault de Courville kaj la poeto Pierre de Ronsard, kaj sub la reĝa patroneco de [[Karlo la 9-a (Francio)|Karlo la 9-a]], fondis la ''Académie de musique et de poésie'' (Akademio de Muziko kaj Poezio) en sia domo en la pariza antaŭurbo Saint-Marceau. Ĉi tiu institucio, kiu antaŭis [[Franca Akademio|tiun]] de Kardinalo [[Armand Jean du Plessis de Richelieu|Richelieu]], forte influis tiutempan poezion. Notindas ke du virinojn estis akceptitaj kiel membroj. En 1574, Baïf publikigis la ''Étrennes de poésie française'' (Apartigiloj de Franca Poezio) laŭ la tekniko de ''vers mesurés'' aŭ ''vers mesurés à l'antique'', tio estas, en metrika sistemo bazita sur la kvanta poezio de antikvaj lingvoj. Dekkvin-silaba kvanta verso estis nomita ''vers Baïfin'' laŭ li. Liaj aliaj verkoj pri kvantaj metrikoj - kompleta kaj nefinita [[psalmaro]], kaj pluraj volumoj de ''kantonotoj'' - ne estis publikigitaj. Sub influo de [[klasika literaturo]], eŭropaj renesancaj aŭtoroj diverse provis enkonduki kvantajn metrikojn, per sia pezo de longaj kaj mallongaj silaboj, en lingvojn, kiuj ne ĉiam bone taŭgis por ĝi. Jacques de la Taille verkis * ''Maniere de faire des vers en français comme en grec et en Latin'' * (Instrukcioj por skribi francajn versojn en la greka kaj katina, presita en 1573) en 1562. Baïf, tamen, iris tiom malproksimen en ĉi tiu klopodo, ke li inventis [[Skribsistemo|skribsistemon]] por reprezenti kaj la prononcon kaj la metrikon de siaj versoj. Tamen, oni ne rigardu lin kiel lingvoreformiston kiel Louis Meigret, Jacques Peletier du Mans, aŭ [[Petrus Ramus]]. Li neniam provis ŝanĝi la tradician [[Franca ortografio|francan ortografion]]; lia propra stilo restis rezervita por versoj en kvanta metriko. Kvankam literaturaj kritikistoj ofte eĉ ne okupiĝis pri ''mezuritaj versoj'', ili konsideris ilin mallertaj kaj plejparte nekonataj. Kelkaj komponistoj, inkluzive de Claude Le Jeune kaj Jacques Mauduit, muzikigis ilin en la formo de muziko mezurita. Ĉi tio havis daŭran influon sur la muziko de la 17-a jarcento, precipe la rilaton inter vorto kaj tono. Baïf adaptis la ''verkon Eunuko'' de [[Terencio]] kiel ''L'Eunuque'' (1565, presita en 1573) kaj ''[[Miles gloriosus|Miles Gloriosus]]'' de [[Plaŭto]] kiel ''Le Brave'' (1567) por la teatro; li tradukis la verkon ''[[Antigona (Sofoklo)|Antigona]]'' de [[Sofoklo]] el la greka. Li ankaŭ verkis tradukojn de [[Bion de Smirno]], Mosko ([[d:Q957548]]), [[Teokrito]], [[Anakreonto]], [[Katulo]] kaj [[Marcialo]]. Lia poezia verko estas konsiderata tre grava, kvankam ĝi ne atingis la saman sukceson kiel tiu de lia amiko Ronsard. La poezikolektoj estas konataj : "''Les Amours''" (La Amoj) (1552 kaj 1558), ''Les Météores'' (La Meteoroj) kiu estis inspirita de la "''Georgica''" de [[Vergilio]] ; ''Le Passe-Temps'' (Libertempaj Himnoj) (1573), ''Les Mimes, enseignements et proverbes'' (La Mimoj, konsiloj kaj proverboj), 1581), verko kiu elstaris pro sia originaleco. Entute, Baif verkis 9 poemarojn, 7 ampoemojn, 5 amuzaĵojn, 5 libertempaĵojn - kiuj estis publikigitaj en la kolekto "La Poeziaj Verkoj de Baif" (Parizo 1572). 20-jarcenta franca komponistino [[:fr:Denise Roger]] uzis la tekston de Baïf en kelkaj el siaj kantoj.<ref>{{Cite web|title=Denise Isabelle Roger Song Texts {{!}} LiederNet|url=https://www.lieder.net/lieder/get_settings.html?ComposerId=24282|access-date=2024-05-08|website=www.lieder.net}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://virga.org/baif/index.php?item=98 Jean Antoine de Baïf, ''Œuvres en vers mesurés'', online edition], ĉe virga.org ({{Fr}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Baif de, Jean-Antoine}} [[Kategorio:Francaj poetoj]] [[Kategorio:Tradukistoj al la franca lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la greka lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la latina lingvo]] moo6cjqu2gmf20pe73voworfq25ghjr 0 943033 9472303 9373637 2026-09-10T07:15:22Z Sj1mor 12103 9472303 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Hirundvosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Eupetomena macroura -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8.jpg |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en Piraju, [[Sanpaŭlio]], Brazilo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Eupetomena]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1853 |specio = '''Hirundvosta kolibro''' ''E. macroura'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Eupetomena macroura'' |volume=2016 |article-number=e.T22687094A93139282 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687094A93139282.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Eupetomena macroura'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin, JF]], 1788) |vikispecio = ''Eupetomena macroura'' |komunejo = ''Eupetomena macroura'' |sinonimo= ''Campylopterus macrourus'' <small>(Gmelin, 1788) (but see text)</small><br /> ''Trochilus macrourus'' <small>Gmelin, 1788</small><ref name = schuchmann1999>Schuchmann (1999)</ref> |mapo de vivoteritorioj = Eupetomena macroura map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Hirundvosta kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Eupetomena macroura'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la du specioj en la genro ''[[Eupetomena]]'' kaj troviĝas ĉefe en orient-centra [[Sudameriko]]. Kvankam plej aŭtoritatoj metas ĝin en la genron ''[[Eupetomena]]'', kelkaj metas ĝin en ''[[Campylopterus]]'' surbazo de la kanto kaj de la fajnaj ŝaftoj de la unuarangaj flugilplumoj de maskloj.<ref name = schuchmann1999 /> Ilia [[ordinara nomo]] kaj [[specia nomo (zoologio)|specia epiteto]] (kiu signifas "grandvosta") referencas al la longa, tre forkoforma, iom [[hirundo|hirundeca]] vosto. ==Taksonomio== La Hirundvostan kolibron [[Specipriskribo|formale priskribis]] en 1788 la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en sia reviziita kaj etendigita eldono de la verko de [[Carl Linnaeus]] nome ''[[Systema Naturae]]''. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj kolibroj en la [[genro]]n ''[[Trochilus]]'', stampis la [[dunoma nomenklaturo|dunoman nomon]] ''Trochilus macrourus'' kaj specifigis la [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] kiel Jamajko.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1788 | title=Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 1 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | page=487 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2897087 }}</ref> Gmelin citis pli fruajn aŭtorojn kiel [[Hans Sloane]] kiu en 1725 estis priskribinta kaj bildiginta kolibron el Jamajko kaj [[Mathurin Jacques Brisson]] kiu en 1760, estis priskribinta kaj bildiginta kolibron el [[Kajeno]], Franca Gujano.<ref>{{ cite book | last=Sloane | first=Hans | author-link=Hans Sloane | year=1725 | title=A Voyage to the Islands Madera, Barbados, Nieves, S. Christophers and Jamaica: with the natural history of the herbs and trees, four-footed beasts, fishes, birds, insects, reptiles, &c. of the last of those islands | volume=2 | location=London | publisher=Printed for the author | pages=308–309 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/188479 }}</ref><ref>{{ cite book | last=Brisson | first=Mathurin Jacques | author-link=Mathurin Jacques Brisson | year=1760 | title=Ornithologie, ou, Méthode Contenant la Division des Oiseaux en Ordres, Sections, Genres, Especes & leurs Variétés | volume=3 | language=French, Latin | page=726 No. 17, Plate 36 fig 9 | location=Paris | publisher=Jean-Baptiste Bauche | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/35953853 }} Du steloj (**) starte de la fako indikas, ke Brisson bazis sian priskribon sur la ekzamenado de specimeno.</ref> En 1929 [[Carl Eduard Hellmayr]] argumentis, ke Gmelin kunigis du malsamajn speciojn kaj ke lia diagnozo aplikiĝis al la specimeno de Brisson el Kajeno; la Jamajka birdo de Sloane estis probable la [[Ruĝbeka kolibro]]. Hellmayr tiukadre reindikis la tipan lokon kiel Kajeno.<ref>{{ cite book | last=Hellmayr | first=Carl Eduard | author-link=Carl Eduard Hellmayr | year=1929 | title=Catalogue of Birds of the Americas and the Adjacent Islands in Field Museum of Natural History | series=Field Museum Natural History Publication 255. Zoological Series. Volume 12 | volume=Part 18: A Contribution to the Ornithology of Northeastern Brazil | page=387 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/6732320 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=21 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480032 }}</ref> La Hirundvosta kolibro estas nun metita kun la [[Tenebra kolibro]] en la genro ''[[Eupetomena]]'', kiun enkondukis en 1853 la angla ornitologo [[John Gould]].<ref>{{ cite book | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1853 | title=A Monograph of the Trochilidae, or Family of Humming-Birds | volume=2 | location=London | publisher=self | at=Plate 42 and text (Part 6 Plate 1) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/34842814 }} 5 volumoj en 25 partoj inter 1849 kaj 1861 kun dato de 1861.</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=14a de Julio 2022 }}</ref> La genronomo kombinas la [[Antikva greka|grekajn]] ''eu'' kun signifo "bona" kaj ''petomenos'' kun signifo "ĉiam dumfluge" aŭ "fluganta" (el ''petomai'' "flugi"). Ankaŭ la [[specia epiteto]] ''macroura'' devenas el la grekaj ''makros'' kun la signifo "longa" kaj ''-ouros'' kun la signifo "-vosta".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 152 kaj 236}}</ref> Oni agnoskis jenajn kvin [[subspecio]]jn, el kiuj la plej ĵusaj estis priskribintaj en 1988.<ref name=ioc/><ref>Grantsau (1988)</ref> * ''E. m. macroura'' (Gmelin, JF, 1788) – Gujanoj, norda, centra, sudorienta Brazilo, Paragvajo kaj nordorienta Argentino * ''E. m. simoni'' [[Carl Eduard Hellmayr|Hellmayr]], 1929 – nordorienta Brazilo * ''E. m. cyanoviridis'' [[Rolf Grantsau|Grantsau]], 1988 – sudorienta Brazilo * ''E. m. hirundo'' [[John Gould|Gould]], 1875 – orienta Peruo * ''E. m. boliviana'' [[John T. Zimmer|Zimmer, JT]], 1950 – nordokcidenta Bolivio ==Aspekto== [[File:Eupetomena macroura-5.jpg|thumb|left|Montranta forkoforman voston. Fotita en [[Piraju]], Sanpaŭlio, Brazilo]] Kun totala longo de 15–17 cm, preskaŭ duono de kiu konsistas el la vosto, kaj pezante ĝis 9 g, ĉi tiu estas relative granda kolibro. Efektive, en granda parto de sia teritorio ĝi estas la plej granda specio de tipa kolibro. Ĝiaj flugiloj ankaŭ estas preskaŭ 8 cm longaj - sufiĉe multe por ĝia grandeco laŭ kolibraj normoj - kvankam ĝia beko estas nur mezlonga, kun ĉirkaŭ 21 mm ne pli longa en absolutaj terminoj ol tiu de multaj pli malgrandaj parencoj. Ĝia [[plumaro]] estas brile irizecverda, kun bluaj kapo, supra brusto, vosto kaj subpugo. La eta blanka makulo malantaŭ la okulo, ofta ĉe kolibroj, ofte ne videblas ĉe ĉi tiu specio, sed la blankaj maleolaj tufoj, ankaŭ oftaj ĉe la [[Trokilenoj]], estas bone evoluiĝintaj. La vostoplumoj estas nigrecbrunaj. Ĝi havas iomete kurban mezlongan nigran bekon. Ambaŭ seksoj estas tre similaj, sed inoj estas averaĝe ĉirkaŭ kvaronon pli malgrandaj kaj iomete pli senkoloraj ol maskloj. Nematuraj birdoj aspektas kiel inoj, sed iliaj kapoj estas precipe senkoloraj kaj brunec-nuancaj.<ref name="schuchmann1999" /> La subspecioj varias ĉefe laŭ la nuanco de la plumaro, kun la bluaj partoj variantaj de verd-nuanca bluo tra ultramara ĝis tre reĝbluo, kaj la verdaj partoj variantaj de ora bronzverda tra tre botelverda ĝis blu-nuanca verdo. La nomiga subspecio kaj ''E. m. simoni'' troviĝas tra vasta teritorio, dum la aliaj estas pli lokaj [[endemio]]j.<ref name="schuchmann1999" /> Ĉe ''E. m. hirundo'' la bluo estas sufiĉe obtuza kaj la vosto malpli profunde forkoforma. ''E. m. simoni'' estas la plej blua subspecio; la bluaj partoj estas malhele reĝbluaj, la verdaj partoj blu-nuancaj. ''E. m. bolivianus'' estas la plej verda subspecio; la kapo estas pli verda ol blua kaj la verdaj partoj pure helverdaj. ''E. m. cyanoviridis'' estas alia tre verda subspecio kun la bluaj partoj verd-nuancaj kaj la verdaj partoj orbronzverdaj.<ref name="schuchmann1999" /> ==Distribuo kaj habitato== [[File:Eupetomena macroura-3.jpg|right|thumb|Plenkreskulo, el [[São Paulo|Sanpaulia]] Botanika Ĝardeno, Brazilo]] La plimulto de la teritorio de la hirundovosta kolibro troviĝas en la ''[[Caatinga]]'' kaj ''[[Cerrado]]'' de Brazilo, kaj apudaj partoj de norda kaj orienta Bolivio, kaj plej norda Paragvajo. En la marbordaj regionoj, ĝi troviĝas de [[Franca Gviano]] norde ĝis [[Sankta Katarino]], Brazilo, sude.<ref>Schuchmann (1999), Straube ''et al.'' (2006)</ref> Ĝi ĝenerale evitas la [[Amazonia pluvarbaro|pluvarbaron]] troveblan tra plejparto de la [[Amazona Baseno]], kaj nur etendiĝas surloke en ĉi tiun regionon laŭlonge de la suda kaj orienta rando, en la relative malfermaj vivejoj laŭlonge de la plej malsupraj partoj de la rivero [[Amazono]], inkluzive de la insulo [[Marajó]], kaj kontraŭflue ĝis ĉirkaŭ la rivero [[Tapajós]], kaj en izolaj enklavoj de maldensarbaraj aŭ savansimilaj vivejoj ene de Amazonio (inkluzive de la tiel nomata "Amazonia Caatinga") en sudorienta Peruo (supra rivero [[Urubambo]] kaj Pampas del Heath),<ref>Schulenberg ''et al.'' (2007)</ref> suda [[Surinamo]] (Sipaliwini Savano),<ref>Restall ''et al.'' (2006)</ref> centra Brazilo, kaj norda Bolivio. Ĝi troviĝas en preskaŭ ajna duonmalferma vivejo; eĉ en ĝardenoj kaj parkoj ene de gravaj urboj<ref>Sigrist (2006)</ref> kiel ekzemple [[Rio-de-Ĵanejro]] kaj [[San-Paŭlo]]. Ĝi evitas la internon de humida arbaro, sed ja troviĝas en malfermaĵoj aŭ laŭlonge de la randoj; la hirundvosta kolibro estas plej ofta inter [[savano]]-simila vegetaĵaro. Ĝi estas ĝenerale specio de malaltaj teroj, sed troviĝas surloke ĝis 1 500 m. Ne vera [[birdomigrado|migranta]], kelkaj populacioj moviĝas norden aŭ suden mallongan distancon en la sekaj vintraj monatoj.<ref name = schuchmann1999 /> Tra la plejparto de sia teritorio, ĝi estas inter la plej oftaj specioj de kolibroj, kvankam ĝi ĝenerale estas malofta en la malproksimaj regionoj, precipe kie ĝi fariĝas pli humida. En suda Brazilo, ĝi ŝajne pliiĝas kaj ŝajnas esti etendinta sian teritorion en la lastaj jardekoj.<ref>Straube ''et al.'' (2006)</ref> Ĝi estas konsiderata Specio [[Malplej Zorgiga]] fare de la [[IUCN]].<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Eupetomena macroura'' |volume=2016 |article-number=e.T22687094A93139282 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687094A93139282.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> Ĝi estis ofte eksportita por la komerco de kaĝbirdoj ĝis 1970, sed kiel aliaj kolibroj,<ref name = schuchmann1999 /> ĝi nuntempe estas en [[CITES]] Apendico II kaj komerco estas limigita. Ankaŭ, kolibrojn ĝenerale malfacilas teni en kaptiteco, kaj kvankam ĉi tiu specio ĝenerale estas sufiĉe rezistema, oni rimarkis, ke forlasitaj idoj povas morti malgraŭ optimuma traktado kiam oni provas manbredi ilin.<ref name = ow2000>Oniki & Willis (2000)</ref> ==Kutimaro kaj ekologio== [[File:Eupetomena macroura1.jpg|thumb|maldekstre|Ŝvebanta plenkreskulo fotita apud [[Piraju]], Sanpaŭlio, Brazilo]] ===Manĝado=== La hirundovosta kolibro ĉefe manĝoserĉas je mezaj niveloj, sed bonaj nutraĵfontoj estas ekspluatataj de ie ajn proksime al la grundnivelo ĝis la arbopintoj. Ĝi ĉefe nutriĝas per flornektaro, precipe el [[Fabacoj]],<ref>Ekz. ''Erythrina speciosa'', el kiu ili estas oportunemaj nektarŝtelantoj: Baza Mendonça & dos Anjos (2005, 2006)</ref> ''Gesneriaceae'', [[Malvacoj]] (precipe ''Bombacoideae'' kaj ''Malvoideae''), [[Mirtacoj]], [[Rubiacoj]] kaj epifitaj [[Bromeliacoj]]. Tamen, ĝi ne estas tre specialiĝinta manĝanto, kaj ankaŭ estis registrita el plantoj de aliaj familioj, kiel ''Asteracoj''<ref>Ekz. ''Stifftia chrysantha'': Baza Mendonça & dos Anjos (2005)</ref> aŭ ''Caryocaraceae''.<ref>Ekz. en [[Pequi]], ''Caryocar brasiliense'': Melo (2001)</ref> Ĝi uzas florojn de indiĝenaj same kiel tiujn de kelkaj enkondukitaj [[ornamaj plantoj]].<ref>Ekz. ''Spathodea campanulata'' ([[Bignoniacoj]]): Baza Mendonça & dos Anjos (2005)</ref> Ĝi ankaŭ manĝas [[insektoj]]n kaptitajn per akcipitrado. En sudorienta Brazilo, kie ĝi abundas eĉ en urbaj parkoj kaj ĝardenoj, ĝi estas ofte allogita al kolibraj [[Birdomanĝejo|manĝujoj]].<ref name = schuchmann1999 /> ===Reproduktado=== [[File:Beija Flor.JPG|thumb|right|Ĉeneste en [[Ribeirão Preto]], Sanpaŭlio, Brazilo]] Tra sia teritorio, ĝi troveblas partoprenanta en iu konduto rilata al reproduktado preskaŭ tutjare. Dum amindumado, la masklo ŝvebas antaŭ la ripozanta ino kaj persekutas ŝin tra la aero, kaj ambaŭ povas formi "zigzagan flugon" kune; la unua agado videblas dum la tuta tago krom en la plej varmaj horoj ĉirkaŭ tagmezo, dum amindumadaj persekutadoj estas plej oftaj ĉe krepusko.<ref>Schuchmann (1999), Oniki & Willis (2000), Sick (1993)</ref> Birdoj estis viditaj portantaj nestomaterialon inter julio kaj septembro kaj en decembro. La nesto estas tasforma strukturo kovrita per molaj plantfibroj kaj kovrita ekstere per [[likeno]] kaj [[musko]]j, tenita kune per [[araneaĵo]]j. Ĝi estas metita sur horizontalan branĉeton en malgrandaj arboj, ekz. ''Cochlospermum'', tipe sub 3 m, sed foje tiel alte kiel 15 m super la tero. La ovodemetado konsistas el du blankaj ovoj kiel ĉe aliaj kolibroj. Nur la ino zorgas pri la ovoj kaj idoj.<ref name = sow9900 >Schuchmann (1999), Oniki & Willis (2000)</ref> La idoj eloviĝas post 15–16 tagoj; ili estas komence senplumaj, krom iom da griza lanugo sur la dorso, kaj havas malhelan haŭton. Ili komencas kreskigi plumojn ĉirkaŭ 5 tagojn post eloviĝo, komencante per la flugilplumoj; la vostoplumoj komencas eliri ĉirkaŭ 3 tagojn poste. La idoj estas manĝigataj averaĝe 1-2 fojojn hore, kaj la ino pasigas ĉirkaŭ duonon de la tago kovante kaj nutrante siajn idojn, kaj la alian duonon flugante ĉirkaŭe kaj manĝante. La idoj elnestiĝas post 22–24 tagoj sed tamen revenas al la nesto por dormi kaj esti kovataj dum kelkaj pliaj tagoj; ili estas sendependaj ĉirkaŭ 2–3 semajnojn post [[elnestiĝo]]. Du idaroj povas esti produktataj poste, foje reuzante la neston; pro la longedaŭra [[reprodukta sezono]], tri idaroj povus esti produktataj jare teorie, sed tio ŝajne ne okazas. La specio unue reproduktiĝas post 1–2 jaroj.<ref name = sow9900 /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. * Baza Mendonça, Luciana & dos Anjos, Luiz (2005): Beija-flores (Aves, Trochilidae) e seus recursos florais em uma área urbana do Sul do Brasil. ''Revista Brasileira de Zoologia'' '''22'''(1): 51–59. <small>{{doi|10.1590/S0101-81752005000100007}}</small> [http://www.scielo.br/pdf/rbzool/v22n1/a07v22n1.pdf PDF plena teksto] * Baza Mendonça, Luciana & dos Anjos, Luiz (2006): Feeding behavior of hummingbirds and perching birds on Erythrina speciosa Andrews (Fabaceae) flowers in an urban area, Londrina, Paraná, Brazil [Hummingbirds (Aves, Trochilidae) and their flowers in an urban area of southern Brazil]. ''Revista Brasileira de Zoologia'' '''23'''(1): 42–49. <small>{{doi|10.1590/S0101-81752006000100002}}</small> [http://www.scielo.br/pdf/rbzool/v23n1/a02v23n1.pdf PDF plena teksto] * de Lyra-Neves, Rachel M.; Oliveira, Maria A.B.; Telino-Júnior, Wallace R. & dos Santos, Ednilza M. (2007): Comportamentos interespecíficos entre ''Callithrix jacchus'' (Linnaeus) (Primates, Callitrichidae) e algumas aves de Mata Atlântica, Pernambuco, Brasil. ''Revista Brasileira de Zoologia'' '''24'''(3): 709–716. <small>{{doi|10.1590/S0101-81752007000300022}}</small> [http://www.scielo.br/pdf/rbzool/v24n3/a22v24n3.pdf PDF plena teksto]. * Grantsau, R. (1988): ''Beija-flores do Brasil''. Expressão e Cultura, Rio de Janeiro. p.&nbsp;57.<small>{{ISBN|85-208-0100-5}}</small> * Melo, C. (2001): Diurnal bird visiting of ''Caryocar brasiliense'' Camb. in Central Brazil. ''Revista Brasileira de Biologia'' '''61'''(2): 311–316. <small>{{doi|10.1590/S0034-71082001000200014}}</small> [http://www.scielo.br/pdf/rbbio/v61n2/a14v61n2.pdf PDF plena teksto] * Oniki, Y. & Willis, E.O. (2000): Nesting behavior of the swallow-tailed hummingbird, ''Eupetomena macroura'' (Trochilidae, Aves). ''Revista Brasileira de Biologia'' '''60'''(4): 655-662. <small>{{doi|10.1590/S0034-71082000000400016 }}</small> [http://www.scielo.br/pdf/rbbio/v60n4/3913.pdf PDF plena teksto] * Restall, R.; Rodner, C. & Lentino, M. (2006): ''Birds of Northern South America''. [[Helm Identification Guides|Christopher Helm]], London. <small>{{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 1), {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 2)</small> *{{cite book | last=Schuchmann | first=K.L. | year=1999 | chapter=Swallow-tailed hummingbird | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=5: Barn-owls to Hummingbirds | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-25-2 | page=554 | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0005unse/page/554/mode/1up | chapter-url-access=registration | ref=none }} * Schulenberg, T.; Stotz, D.; Lane, D.; O'Neill, J. & Parker, T. III (2007): ''Birds of Peru''. [[Helm Identification Guides|Christopher Helm]], London. <small>{{ISBN|978-0-7136-8673-9}}</small> * [[Helmut Sick|Sick, Helmut]] (1993): ''Birds of Brazil - A Natural History''. Princeton University Press, Princeton. <small>{{ISBN|0-691-08569-2}}</small> * Sigrist, T. (2006): ''Birds of Brazil - An Artistic View''. <small>{{ISBN|85-905074-1-6}}</small> * Straube, Fernando Costa; Urben-Filho, Alberto & Piacentini, Vítor de Queiroz (2006): O Beija-flor-tesoura ''Eupetomena macroura'' (Gmelin, 1788) e sua ampliação de distribuição pelo Sul do Brasil. ''Atualidades Ornitológicas'' '''132'''. [http://www.ao.com.br/download/tesoura.pdf PDF plena teksto]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303000000/https://web.archive.org/web/20160303215643/http://www.ao.com.br/download/tesoura.pdf |date=2016-03-03 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Eupetomena macroura}} *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=swallow-tailed+hummingbird&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 "Swallow-tailed Hummingbird" photo gallery]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303000000/https://web.archive.org/web/20160303204217/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=swallow-tailed+hummingbird&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2016-03-03 }} VIREO [http://vireo.acnatsci.org/species_image.php?species=Eupetomena+macroura Photo-High Res]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303000000/https://web.archive.org/web/20160303185647/http://vireo.acnatsci.org/species_image.php?species=Eupetomena+macroura |date=2016-03-03 }} *[https://web.archive.org/web/20071026125139/http://www.tropicalbirding.com/tripReports/TR_Brazil_June2006/Swallow-tailed-Hummingbird.jpg Photo-High Res]; [http://www.tropicalbirding.com/tripReports/TR_Brazil_June2006/TR_Brazil_June2006.htm Article]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071026000000/https://web.archive.org/web/20071026040839/http://www.tropicalbirding.com/tripReports/TR_Brazil_June2006/TR_Brazil_June2006.htm |date=2007-10-26 }} tropicalbirding&mdash;Tropical Birding: "Southeast Brazil" {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Paragvajo]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] 267d7gzoolgtj1t0zt84qqmrq2o50ow 0 944030 9472363 9383765 2026-09-10T10:21:03Z Sj1mor 12103 9472363 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Zhang Yueran''' ([[Simpligita ĉina skribo|simpligita ĉina]]: 张悦然, naskiĝis la [[7-a de novembro|7-an de novembro]] 1982 en [[Ĝinano|Jinan]], provinco [[Ŝandongo]]) estas [[Ĉinio|ĉina]] [[Verkisto|verkistino]], konsiderata unu el la plej influaj ĉinaj verkistinoj, ĉefe ĉe juna publiko<ref>(en) Eric Abrahamsen, ''[https://paper-republic.org/pers/zhang-yueran/ Zhang Yueran 张悦然]'', Paper Republic - Chinese literature in translation. Alirdato: la 18-an de majo 2026.</ref>. == Biografio == Zhang Yueran estas filino de universitata profesoro pri literaturo ĉe la [[Universitato de Ŝandongo]]. Ŝi havis bone provizitan familian bibliotekon kaj la verkistoj, kolegoj kaj amikoj de ŝia patro ofte vizitis ŝian hejmon. Rezulte, ŝi kontaktiĝis kun literaturo jam de tre juna aĝo kaj komencis verki en la aĝo de dek kvar jaroj<ref name=":0">(es) ''[https://www.saporedicina.com/es/escritora-zhang-yueran/ La escritora Zhang Yueran: vida y obras más importantes]'', la 8-an de aŭgusto 2019. Alirdato: la 18-an de majo 2026.</ref>. En [[1982]], ŝi diplomiĝis ĉe la eksperimenta mezlernejo de Ŝandongo. En 2001, ŝi eniris la Universitaton de Ŝandongo kaj specialiĝis pri la angla lingvo kaj juro. En la aĝo de 19 jaroj, ŝi akiris la [[Singapuro|Singapuran]] registaran stipendion kaj forlasis Ĉinion dum unu jaro por studi [[komputiko]]n ĉe la [[Nacia Universitato de Singapuro]]. En [[2008]], ŝi ricevis sian doktorecon pri antikva ĉina literaturo de la [[Ĉina Popola Universitato|Ĉina Popola Universitato Renmin]], kie ŝi estis profesorino pri literaturo. Tiun jaron, ŝi ankaŭ aliĝis kiel ĉefredaktorino de la junulara literatura revuo 鲤 (Li) (Nova Verkado). == Literatura kariero == Post kiam ''Mengya'', literatura revuo por junaj legantoj, publikigis ŝiajn rakontojn kiel ''Tao Zhiying'' kaj ''Nigra Kato Neniam Dormas'', ŝi fariĝis populara verkistino inter adoleskantoj. En Singapuro, ŝi estis dungita kiel speciala kontribuanto al la matengazeto ''Xinjiapo Lianhe zaobao'' 新加坡 联合早报 (Singapura Ligo) kaj, tiel, ŝi komencis plene dediĉi sin al verkado, komencante sian karieron kiel verkistino kaj abandonante siajn komputiksciencajn studojn<ref name=":0" />. Zhang altiris la atenton de literaturaj revuoj kaj gazetoj, same kiel de establitaj verkistoj kiel [[Mo Yan]], kiu verkis la antaŭparolon por unu el ŝiaj libroj. kie li diris, ke: "''La valoro de la romanoj de Zhang Yueran priskribas la senteman etoson, reflektas la internan menson de juneco, kaj registras la psikologian kreskotrajektorion de adoleskantoj''<ref>(en) ''[http://www.bjreview.com.cn/Youth_Literature_Enchantment/2009-07/01/content_204947.htm Zhang Yueran],'' Beijing Review, la 1-an de julio 2001. Alirdato: la 18-an de majo 2026</ref>''.'' == Premioj == * 2001: Unua premio en grupo A de la nacia konkurso pri novaj konceptaj komponaĵoj, * En 2002, ŝi estis nomita "''Plej talenta ina verkistino''" fare de la retejo "Sprout" * 2005: Premio de la ĉina gazetaro por la plej promesplena nova talento * 2006: Premio literatura printempo. * 2008: Premio de popola literaturo MAO-TAI" por "Yueyuan zhi ie ji qita"月圆 之 夜 及全京 (Plenluna nokto kaj aliaj rakontoj). * En 2012, ŝi estis inkluzivita en la revuon Lianhe Wenxue 联合文学 en la rangolisto de la dudek plej bonaj verkistinoj sub la aĝo de kvardek. * 2017: Premio Waqng Zengqi por 大乔小乔 (Daqiao Xiaoqiao) == Elstaraj verkoj == * 2003: 葵花走失在1890 (Sunfloro Mankas en 1890) * 2004: 十爱 (Dek amrakontoj) * 2004: 樱桃之远 (Malproksima ĉerizo): sentimentala romano pri du knabinoj, kiuj kreskas kune kaj spertas amikecon, amon kaj morton. : * 2006: 誓鸟 (La promesbirdo) Nomumita por la premio por la plej bona [[sagao]]-romano * 2006: 水仙已乘鲤鱼去 (Narciso) En ŝia plej nova romano, "''Women Seated''" (''Virinoj Sidantaj)'', origine publikigita en la ĉina en [[2024]] sub la titolo "''坐着的女人''" kaj tradukita en la anglan de Jeremy Tiang en 2025, Yueran proponas krudan kaj nuancitan portreton de tri virinoj el malsamaj sociekonomiaj fonoj navigantaj potencon, deziron, la virojn en siaj vivoj, kaj streĉitan ligon, kiu komencas malimplikiĝi post kidnapo kaj aresto pro korupto<ref>(en) Hayley Zhao, ''[https://www.theworldofchinese.com/2026/04/zhang-yueran-women-seated/ A Story of Female Relationships and Class Tension in Contemporary China],'' The World of Chinese, la 1-an de aprilo 2026. Alirdato: la 18-an de majo 2026.</ref>. == Referencoj == [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1982]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] <references /> [[Kategorio:Ĉinaj verkistoj]] [[Kategorio:Ĉinaj verkistoj laŭ ĝenroj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Literaturo de Ĉinio]] fymtt3j1taabn5ak6czdii3re9rxihu 0 948482 9472090 9461957 2026-09-09T17:38:03Z Sj1mor 12103 9472090 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo|nomo= Muzeo Nagasaki por Atombombo |bildo= Nagasakigenbaku.jpg |propra nomo= 長崎原爆資料館 |lando=Japanio |regiono = Nagasaki |urbo= Nagasaki (Nagasako) |kolektoj = Dokumentoj de Atombombita Nagasaki |malfermdato = Aprilo 1996 |adreso=7-8 Hirano-maĉi, Nagasaki-ŝi, Nagasaki-ken |Poŝtkodo= 852-8117 |Koordinatoj= 32°46′21.55″N 129°51′52.25″E |retejo= [http://nabmuseum.jp 長崎原爆資料館・長崎市平和会館] |regiono-ISO=JP |tersituo=Nagasaki |zomo=13}} [[Dosiero: Nagasaki a-bomb clock.jpg|dekstre|eta|''"Horloĝo"'' / haltinta ĉe 11 : 2. (ĵustiam falis la Atombombo)]] [[Dosiero:Nagasaki a-bomb helmet.jpg|dekstre|eta|''"Kasko"'' / kies internen algluiĝis parto de kranio pro la varmego.]] "Muzeo [[Nagasako|Nagasaki]] por Atombombo" estas urbamuzeo de [https://eo.wikipedia.org/wiki/Gubernio_Nagasako Gubernio Nagasaki], kaj ĉefe pritraktas dokumentaron rilatan al "Atombombado al Nagasaki ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%B8%82%E3%81%B8%E3%81%AE%E5%8E%9F%E5%AD%90%E7%88%86%E5%BC%BE%E6%8A%95%E4%B8%8B 長崎市への原子爆弾投下])". Ĝi kaj "Urba Pachalo de Nagasaki ([https://nabmuseum.jp/heiwa/ 長崎市平和会館])" kaj "Naciahalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki ([https://www.peace-nagasaki.go.jp 国立長崎原爆死没者追悼平和祈念館])" staras en [[Pacparko_Nagasaki#3._Zono_por_Lerni|Zono por Lerni]] en [[Pacparko Nagasaki]]. ([https://www.google.co.jp/maps/@32.773358,129.8644911,1182m/data=!3m1!1e3?hl=ja&entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyMi4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google mapo]). La muzeo konsistas el du surteraetaĝoj kaj du subteraetaĝoj, kaj sidas sur la teraso fronte al la malsupra "[[Ground Zero]]" (grundo nulo) situanta en [[Pacparko_Nagasaki#2._Zono_por_Preĝi_=_Eksplodcentra_Kvartalo|Zono por Preĝi]] en Pacparko Nagasaki. == Sinoptiko == La muzeo ekspozicias dokumentojn, fotojn, kaj eksplikantajn panelojn laŭ la temoj de "La 9-a de Aŭgusto 1945", kaj "La Realeco de la Damaĝo pro la Atombombado", kaj "Cele al la Mondo de Sen-[[Nuklea armilo|Nuklea-armilo]]". En la eksponejo estas ekspozicitaj Atombombitaj objektoj : "Horloĝo haltinta ĉe 11:02" (ĵustiam falis la Atombombo), kaj partoj de Atombombitaj konstruaĵoj, ekz. "Kurbintaj Armaturoj" de fabriko, kaj "Ponttrabaro" kies tiama eksplodcentra flanko rostiĝis far de la varmega radio. Kelkajn ekspoziciaĵojn vizitantoj povas tuŝi kaj senti la katastrofegecon kaj la kruelegecon de la Atombombado. Ankaŭ estas ekspozicita modelo de Nagaski-tipa Atombombo tiel nomita "[[Fat Man]]". Precipe ĉe la eksponbudo "Atombombita Urbo Nagasaki" la damaĝo de la urbo estas klarigita per miniatura topografio de Urbo Nagasaki. Pro tio vizitantoj okulvide povas kompreni la ebenecan etendaĵon de la damaĝo. Ankaŭ estas filmoprezentataj registritaj filmoj de la Atombombado, kaj atestantaj filmoj de [[Hibakuŝo]]j. Rezulte vizitantoj povas lerni la tutaĵon de Atombombado al Nagasaki. Ekster la Atombombado ekspozicitaj dokumentoj estas pri "[[Dua japana-ĉina milito|Dua Japana-Ĉina Milito]] kaj [[Pacifika Fronto]]", kiuj nerekte kaŭzis faligi la Atombombojn. Kaj kiel "Epoko de Nuklea Armilo" ekspozicitaj dokumentoj estas pri "Homoj Suferantaj Radimalsanon" fare de eksperimentado de Nuklea Armilo laŭ [[Usono]] kaj [[Sovetunio]] : "Maristoj de [[Dajgo Fukurju Maru]]", kaj "Laborantoj ĉe Nuklea Eksperimentado", kaj "Laborantoj ĉe Uranio-Minejoj", kaj "Loĝantoj en subventaj ejoj de Testejo por Nuklea Armilo". Ankaŭ en [[Hiroŝimo|Urbo Hiroŝima]] staras "[[Pacmuzeo Hiroŝimo]]" por ekspozicii dokumentojn de "Atombombado al Hiroŝima ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%BA%83%E5%B3%B6%E5%B8%82%E3%81%B8%E3%81%AE%E5%8E%9F%E5%AD%90%E7%88%86%E5%BC%BE%E6%8A%95%E4%B8%8B 広島市への原子爆弾投下])". == ''Referencoj'' == --- Tiu ĉi paĝo estas esperantigita versio de la japana versio [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%8E%9F%E7%88%86%E8%B3%87%E6%96%99%E9%A4%A8 "長崎原爆資料館"] - Wikipedia) * oficiala retejo : [http://nabmuseum.jp 長崎原爆資料館・長崎市平和会館] * [[Pacparko Nagasaki]] - Vikipedio / [https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 平和公園] retejo de Urbo Nagasaki *[[Pacmuzeo Hiroŝimo]] - Vikipedio / oficiala retejo : [https://hpmmuseum.jp/ 広島平和記念資料館] *[[Muzeo Maruki por Atombombo-Arto]] - Vikipedio *[[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki]] - Vikipedio [[Kategorio:Pacaj movadoj]] [[Kategorio:Movado kontraŭ nuklea armilo]] [[Kategorio:Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasako]] [[Kategorio:Muzeoj en Japanio]] l8mbxy5b22dk0jovlr7icnp07e5w19t 9472091 9472090 2026-09-09T17:38:22Z Sj1mor 12103 9472091 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo|nomo= Muzeo Nagasaki por Atombombo |bildo= Nagasakigenbaku.jpg |propra nomo= 長崎原爆資料館 |lando=Japanio |regiono = Nagasaki |urbo= Nagasaki (Nagasako) |kolektoj = Dokumentoj de Atombombita Nagasaki |malfermdato = Aprilo 1996 |adreso=7-8 Hirano-maĉi, Nagasaki-ŝi, Nagasaki-ken |Poŝtkodo= 852-8117 |Koordinatoj= 32°46′21.55″N 129°51′52.25″E |retejo= [http://nabmuseum.jp 長崎原爆資料館・長崎市平和会館] |regiono-ISO=JP |tersituo=<!--Nagasaki--> |zomo=13}} [[Dosiero: Nagasaki a-bomb clock.jpg|dekstre|eta|''"Horloĝo"'' / haltinta ĉe 11 : 2. (ĵustiam falis la Atombombo)]] [[Dosiero:Nagasaki a-bomb helmet.jpg|dekstre|eta|''"Kasko"'' / kies internen algluiĝis parto de kranio pro la varmego.]] "Muzeo [[Nagasako|Nagasaki]] por Atombombo" estas urbamuzeo de [https://eo.wikipedia.org/wiki/Gubernio_Nagasako Gubernio Nagasaki], kaj ĉefe pritraktas dokumentaron rilatan al "Atombombado al Nagasaki ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%B8%82%E3%81%B8%E3%81%AE%E5%8E%9F%E5%AD%90%E7%88%86%E5%BC%BE%E6%8A%95%E4%B8%8B 長崎市への原子爆弾投下])". Ĝi kaj "Urba Pachalo de Nagasaki ([https://nabmuseum.jp/heiwa/ 長崎市平和会館])" kaj "Naciahalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki ([https://www.peace-nagasaki.go.jp 国立長崎原爆死没者追悼平和祈念館])" staras en [[Pacparko_Nagasaki#3._Zono_por_Lerni|Zono por Lerni]] en [[Pacparko Nagasaki]]. ([https://www.google.co.jp/maps/@32.773358,129.8644911,1182m/data=!3m1!1e3?hl=ja&entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyMi4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google mapo]). La muzeo konsistas el du surteraetaĝoj kaj du subteraetaĝoj, kaj sidas sur la teraso fronte al la malsupra "[[Ground Zero]]" (grundo nulo) situanta en [[Pacparko_Nagasaki#2._Zono_por_Preĝi_=_Eksplodcentra_Kvartalo|Zono por Preĝi]] en Pacparko Nagasaki. == Sinoptiko == La muzeo ekspozicias dokumentojn, fotojn, kaj eksplikantajn panelojn laŭ la temoj de "La 9-a de Aŭgusto 1945", kaj "La Realeco de la Damaĝo pro la Atombombado", kaj "Cele al la Mondo de Sen-[[Nuklea armilo|Nuklea-armilo]]". En la eksponejo estas ekspozicitaj Atombombitaj objektoj : "Horloĝo haltinta ĉe 11:02" (ĵustiam falis la Atombombo), kaj partoj de Atombombitaj konstruaĵoj, ekz. "Kurbintaj Armaturoj" de fabriko, kaj "Ponttrabaro" kies tiama eksplodcentra flanko rostiĝis far de la varmega radio. Kelkajn ekspoziciaĵojn vizitantoj povas tuŝi kaj senti la katastrofegecon kaj la kruelegecon de la Atombombado. Ankaŭ estas ekspozicita modelo de Nagaski-tipa Atombombo tiel nomita "[[Fat Man]]". Precipe ĉe la eksponbudo "Atombombita Urbo Nagasaki" la damaĝo de la urbo estas klarigita per miniatura topografio de Urbo Nagasaki. Pro tio vizitantoj okulvide povas kompreni la ebenecan etendaĵon de la damaĝo. Ankaŭ estas filmoprezentataj registritaj filmoj de la Atombombado, kaj atestantaj filmoj de [[Hibakuŝo]]j. Rezulte vizitantoj povas lerni la tutaĵon de Atombombado al Nagasaki. Ekster la Atombombado ekspozicitaj dokumentoj estas pri "[[Dua japana-ĉina milito|Dua Japana-Ĉina Milito]] kaj [[Pacifika Fronto]]", kiuj nerekte kaŭzis faligi la Atombombojn. Kaj kiel "Epoko de Nuklea Armilo" ekspozicitaj dokumentoj estas pri "Homoj Suferantaj Radimalsanon" fare de eksperimentado de Nuklea Armilo laŭ [[Usono]] kaj [[Sovetunio]] : "Maristoj de [[Dajgo Fukurju Maru]]", kaj "Laborantoj ĉe Nuklea Eksperimentado", kaj "Laborantoj ĉe Uranio-Minejoj", kaj "Loĝantoj en subventaj ejoj de Testejo por Nuklea Armilo". Ankaŭ en [[Hiroŝimo|Urbo Hiroŝima]] staras "[[Pacmuzeo Hiroŝimo]]" por ekspozicii dokumentojn de "Atombombado al Hiroŝima ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%BA%83%E5%B3%B6%E5%B8%82%E3%81%B8%E3%81%AE%E5%8E%9F%E5%AD%90%E7%88%86%E5%BC%BE%E6%8A%95%E4%B8%8B 広島市への原子爆弾投下])". == ''Referencoj'' == --- Tiu ĉi paĝo estas esperantigita versio de la japana versio [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%8E%9F%E7%88%86%E8%B3%87%E6%96%99%E9%A4%A8 "長崎原爆資料館"] - Wikipedia) * oficiala retejo : [http://nabmuseum.jp 長崎原爆資料館・長崎市平和会館] * [[Pacparko Nagasaki]] - Vikipedio / [https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 平和公園] retejo de Urbo Nagasaki *[[Pacmuzeo Hiroŝimo]] - Vikipedio / oficiala retejo : [https://hpmmuseum.jp/ 広島平和記念資料館] *[[Muzeo Maruki por Atombombo-Arto]] - Vikipedio *[[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki]] - Vikipedio [[Kategorio:Pacaj movadoj]] [[Kategorio:Movado kontraŭ nuklea armilo]] [[Kategorio:Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasako]] [[Kategorio:Muzeoj en Japanio]] lvoffwbmwvoeuu5st428osiwpnv3ibb 0 948846 9471970 9457194 2026-09-09T12:41:59Z Sj1mor 12103 9471970 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" cellspacing="3px" style="float: right; clear:right; margin: 0 0 1em 1em; text-align:center; width:25%; " | colspan="2" |<span style="font-size:150%;">[[Dosiero:Tobu World Square St Peters Basilica 2.jpg|250px]] |- ! style="font-size:12px; background:#ccccff" | Organizo |- | style="font-size:12px" | [[Papo]]: [[Leono la 14-a]]<br /> [[Kolegio de kardinaloj]]<br /> [[Latina Eklezio]]<br />[[Orientaj katolikaj eklezioj]] |- ! style="font-size:12px; background:#ccccff" | Kunteksto |- | style="font-size:12px" | [[Historio de kristanismo|Historio]]&nbsp;• &nbsp;[[Kristanismo]]<br /> [[Katolikismo]]&nbsp;• &nbsp;[[Apostola posteuleco]]<br /> [[La Dekalogo]]<br /> [[Krucumo de Jesuo|Krucumo]] <small>kaj</small> [[Resurekto de Jesuo]]<br /> [[Ĉieliro|Ĉieliro de Jesuo]]&nbsp;• &nbsp;[[Ĉieliro de Maria]]<br /> [[Kritikoj al la Romkatolika Eklezio|Kritikoj al la Eklezio]]<br /> |- ! style="font-size:12px; background:#ccccff" | Teologio |- | style="font-size:12px" | [[Triunuo]] ([[Dio Patro|Patro]], [[Kristo|Filo]], [[Sankta Spirito]])<br /> [[katolika teologio]] <br /> [[Graco]]&nbsp;• [[Sakramento]]<br /> [[Purgatorio]]&nbsp;• &nbsp;[[Savo]]<br /> [[Prapeko]]&nbsp;• &nbsp;[[Sanktulo]]j&nbsp;•<br /> [[Virgulino Maria]]&nbsp;• &nbsp;[[Romkatolika Mariologio|Mariologio]]<br /> [[Senmakula koncipiĝo]]<br /> [[Anĝelologio]]<br /> |- ! style="font-size:12px; background:#ccccff" | Liturgio kaj Kulto |- | style="font-size:12px" | [[Katolika liturgio]]<br /> [[Eŭkaristio]]&nbsp;• &nbsp;[[Liturgio de la horoj]]<br /> [[Liturgia jaro]]&nbsp;• &nbsp;[[Biblia kanono]] |- ! style="font-size:12px; background:#ccccff" |Liturgiaj ritoj |- | style="font-size:12px" | [[Latinaj ritoj]] ([[roma rito|Roma]]&nbsp;• &nbsp;[[ambrosia rito|Ambrosia]]&nbsp;• &nbsp;[[mozaraba rito|Mozaraba]])&nbsp;• &nbsp;[[armena rito|Armena]]&nbsp;• &nbsp;[[aleksandria rito|Aleksandria]]&nbsp;• &nbsp;[[bizanca rito|Bizanca]]&nbsp;• &nbsp;[[antioĥia rito|Antioĥia]] <br /> |- ! style="font-size:12px; background:#ccccff" | Temoj &nbsp;[[katolika monaĥa ordeno|Monaĥismo]]&nbsp;• &nbsp;[[Preĝo]]&nbsp;• &nbsp;[[Arto]]<br /> |} [[Dosiero:Christ pantocrator daphne1090-1100.jpg|eta|Bizanca bildo de Jesuo]] La historio de la [[Katolika Eklezio]] estas integrita parto de la [[historio de kristanismo]] kiel tuto. Ĉi tiu artikolo kovras periodon de iom malpli ol du mil jaroj. Tra la tempo, [[skismo]]j interrompis la unuecon de kristanismo. La Katolika Eklezio konsideras, ke gravaj dividoj okazis ĉirkaŭ 144 kun [[Markionismo]], 318 kun [[Arianismo]], 451 kun la [[Orientaj ortodoksaj eklezioj|Orientaj Ortodoksuloj]], 1054 ĝis 1449 (vidu [[Orienta skismo]]) dum kiu tempo la Orientaj Ortodoksaj Eklezioj disiĝis de la Okcidenta Eklezio pro doktrinaj demandoj (vidu la [[Filiokvo]]n) kaj [[papa unuarangeco]], kaj en 1517 kun la Protestanta [[Reformacio]], de kiu ekzistis multaj pli ol 200 konfesioj. ==Vivo de Jesuo kaj fondo== * 4 a.K.: [[Naskiĝo de Jesuo]]. Laŭ la [[Evangelio laŭ Luko]], lia naskiĝo okazis en la urbo [[Betleĥem]] dum la regadoj de la reĝo [[Herodo la Granda]] de [[Judeo]] kaj la romia imperiestro [[Aŭgusto Cezaro|Aŭgusto]], kaj li estis la filo de la [[Maria (patrino de Jesuo)|Virgulino Maria]], kiu koncipis lin per la povo de la [[Sankta Spirito]]. Li estas la Dia [[Filo de Dio]] [[Enkarniĝo|enkarniĝinta]] aŭ [[Dio Filo]]. :*La kalkuloj de [[Dionysius Exiguus]] metas la naskiĝon de Jesuo en la jaron, kiu sekve nomiĝas 1 p.K.; plej multaj historiistoj metas lian naskiĝon inter 6 kaj 4 a.K. * 28–29 p.K.: [[Bapto]] de Jesuo kaj elekto de la [[Apostolo]]j. La Evangelio laŭ Luko indikas, ke Jesuo estis baptita dum la 15-a jaro de la regado de [[Tiberio]], kiu estas datita en 28 p.K. (trovebla en Luko 3:1,21,22). Kristanaj Evangelioj forte sugestas [[Sankta Petro|Petro]]n kiel gvidanton de la Apostoloj de Jesuo, menciita la plej multajn fojojn en la Evangelioj. Petro kaj la filoj de Zebedeo, [[Jakobo la pli aĝa|Jakobo]] kaj [[Johano la Apostolo|Johano]], konsistigas la internan rondon de la Apostoloj de Jesuo, ĉar ili estis atestintoj de specifaj gravaj eventoj de la vivo de Jesuo: predikoj de Jesuo kiel la [[Surmonta Parolado]] kaj plenumado de mirakloj, ĉefe resanigojn kaj elpeladon de demonoj, inaŭgurante la [[Mesia Epoko]].<ref>{{Cite book|title=The New Jerome Biblical Commentary, ch. 78:20; 81:106,112,113,117|last=Brown|display-authors=etal|first=Raymond E.| author-link = Raymond E. Brown | publisher=Prentice Hall|year=1990|isbn=0-13-614934-0|location=Englewood Cliffs, New Jersey}}</ref> * 30-33 p.K.: Petro deklaras kaj aliaj sekvantoj kredas, ke Jesuo el Nazareto estas la juda [[Mesio]] promesita de [[Jahve]] laŭ la judaj Skriboj kaj la antaŭdiroj de la hebreaj profetoj. Eniro en [[Jerusalemo]]n, komenco de la [[Pasiono (kristanismo)|Pasiono de Kristo]]. Jesuo el Nazareto estas [[Krucumado|krucumita]] en Jerusalemo sub [[Pontio Pilato]], prokuroro de [[Judeo]] dum la regado de [[Tiberio]] kaj [[Herodo Antipas]], post kiam la [[Sinedrio]], sub la ĉefpastro [[Kajafas]], akuzas Jesuon pri [[blasfemo]]. Li tiam estis krucumita sub Pontio Pilato. Laŭ liaj sekvantoj, tri tagojn poste, Li leviĝis el la mortintoj. Kvardek tagojn post lia [[Resurekto de Jesuo|resurekto]], la kristanaj Evangelioj rakontas, ke Jesuo instruis siajn disĉiplojn jene: "Estas donita al mi ĉia aŭtoritato en la ĉielo kaj sur la tero. Iru do kaj disĉipligu ĉiujn naciojn, baptante ilin en la nomon de la Patro kaj de la Filo kaj de la Sankta Spirito; instruante ilin observi ĉion, kion mi ordonis al vi. Kaj jen mi estas kun vi ĉiujn tagojn, ĝis la maturiĝo de la mondaĝo." (Mateo 28:18-20). Dek tagojn poste ([[Pentekosto]]) Petro faras la unuan predikon, kaj batis 3 000 homojn. ==Unua jarmilo == ===Apostola epoko === {{Ĉefartikolo|Apero de kristanismo|Apostola epoko}} *34 p.K.: [[Sankta Stefano|Stefano]], la unua kristana [[martiro]], estas ŝtonumita ĝismorte en Jerusalemo laŭ la [[Nova Testamento]]. *40: Tradicia dato de Nia Sinjorino de la [[Pilar]] aperis al [[Jakobo la Granda]] en [[Santiago de Compostela]], [[Hispanio|Hispanio]].<ref>{{cite web|url=https://www.catholicnewsagency.com/saint/nuestra-senora-del-pilar-our-lady-of-the-pillar-622|title=Nuestra Senora del Pilar (Our Lady of the Pillar)|website=[[Catholic News Agency]]|access-date=May 30, 2019|quote=Unlike every other recorded apparition, this one took place during the earthly life of the Mother of God.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171120055650/https://www.catholicnewsagency.com/saint.php?n=622|archivedate=2017-11-20}}</ref> * 46: Paŭlo komencas siajn misiajn vojaĝojn, kun [[Barnabaso]]. * 50: [[Koncilio de Jerusalemo]] decidas, ke [[gojo]]j konvertitoj al kristanismo ne devas obei [[Torao|Leĝoj de Moseo]]. Tio iom post iom kondukos al la apartigo de kristanismo de judismo.<ref name="chadwickhenry23and24">Chadwick, Henry, pp. 23–24.</ref> *50–58: La sep nediskuteblaj [[Paŭlaj epistoloj|epistoloj de Paŭlo]] estis skribataj * 52: Tradicia alveno de [[Tomaso (apostolo)|Tomaso apostolo]] en [[Kerala]], markante la fondon de la [[Siria-malabara katolika eklezio]].<ref>{{Cite web | url=http://www.syromalabarchurch.in/syro-malabar-church.php | title=The Syro-Malabar Church Today: An Overview::The St. Thomas Christians::East Syrian (Chaldean)::Syro-Malabar Major Archiepiscopal Church | accessdate=2026-07-03 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120811103409/http://www.syromalabarchurch.in/syro-malabar-church.php | archivedate=2012-08-11 }}</ref><ref>{{Cite web | url=http://www.syromalabarchurch.in/syro-malabar-church-cronology.php#cronology1 | title=Syro Malabar Church Chronology | accessdate=2026-07-03 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004221750/http://www.syromalabarchurch.in/syro-malabar-church-cronology.php#cronology1 | archivedate=2021-10-04 }}</ref> [[Dosiero:Martirio di San Pietro September 2015-1a.jpg|eta|La Krucumo de [[Sankta Petro]] (1601) de [[Caravaggio]]]] [[Dosiero:In hoc signo vinces.jpg|eta|"''In hoc signo vinces''" vizio de la romia imperiestro [[Konstantino la 1-a]] antaŭ la [[Batalo de Ponto Milvio]]]] * 64: La [[Persekutado de kristanoj en la antikva Romo|persekutadoj]] komenciĝas sub [[Nerono]] post la [[Granda Incendio de Romo]]. Martireco de Petro. La persekutado de kristanoj daŭras intermite ĝis 313 p.K. * 67: Martireco de Paŭlo ekster Romo. [[Lino (papo)|Papo Lino]], laŭ katolika tradicio, fariĝas la sekva papo. * 68: La Nerona Persekutado finiĝas per la memmortigo de [[Nerono]]. * 70: Falo de Jerusalemo kaj la detruo de la [[Dua Templo|Templo]]. * 70: Plej frua ebla dato por la kompletigo de la [[Evangelio laŭ Marko]] * 72: Martireco de [[Tomaso (apostolo)|Tomaso apostolo]] ĉe [[Milaporo]]. * 76: Martireco de Papo Lino. * 80-aj jaroj [[Evangelio laŭ Mateo]] kompletigita. * 80-aj jaroj: [[Evangelio laŭ Luko]] kaj [[Agoj de la Apostoloj]] kompletigitaj *90–96 Persekutado de kristanoj sub imperiestro Domiciano *95 [[Apokalipso de Johano]] verkita. (2-a). *96: Tradicia dato de [[Letero de Klemento el Romo al la Korintanoj|Unua letero de Klemento]] atribuita al [[Klemento la 1-a|Papo Klemento la 1-a]] verkita al la eklezio en [[Korinto]]. * 100: [[Evangelio laŭ Johano]] kompletigita *100: [[Johano la Evangeliisto|Johano]], la lasta el la apostoloj, mortas en [[Efezo]].<ref>[http://www.ewtn.com/library/MARY/JOHNEVAN.HTM St. John the Evangelist], ewtn.com, retrieved September 30, 2006</ref> *110: [[Ignaco de Antioĥio]] uzas la terminon ''Katolika Eklezio'' en letero al la eklezio ĉe [[Smirno]], en unu el la nediskuteblaj aŭtentikaj leteroj de atribuitaj al li. En ĉi tiu kaj aliaj aŭtentaj leteroj li insistas pri la graveco de la [[episkopo]]j en la eklezio kaj parolas severe pri [[herezo|herezuloj]] kaj judaizantoj{{Noto|text=La termino devenas de la greka vorto ἰουδαΐζω (ioudaizo). Ĝi signifas "vivi laŭ judaj kutimoj". Judizantoj estis grupo de judaj kristanoj, kiuj daŭre konsideris la [[Levidoj|levidajn leĝojn]] de la Malnova Testamento devigaj por ĉiuj kristanoj.<ref name="Oxford Dictionary">{{cite book |editor1-last=Cross |editor1-first=F. L. |editor1-link=F. L. Cross |editor2-last=Livingstone |editor2-first=E. A. |editor2-link=Elizabeth Livingstone |title=The Oxford Dictionary of the Christian Church |year=2005 |location=[[Oxford]] |publisher=[[Oxford University Press]] |edition=3rd Revised |doi=10.1093/acref/9780192802903.001.0001 |page=912 |isbn=978-0-19-280290-3 |url=https://books.google.com/books?id=fUqcAQAAQBAJ}}</ref>}}. * 150: Latinaj tradukoj (la ''[[Vetus Latina]]'') el la grekaj tekstoj de la [[Biblio|Skriboj]] cirkulas inter ne-greklingvaj kristanaj komunumoj. * 154: La instruoj de [[Marciono]], la [[gnostikismo]] de [[Valentino (filozofo)|Valentino]] kaj [[Pentekosta Kristanismo|pentekostaj]] [[Montanismo]] kaŭzas perturbojn en la romia komunumo. Persekutado de kristanoj en la [[Romia Imperio]] daŭras. * 155: [[Justino Martiro]] verkas sian Unuan Apologion ({{La}}: ''EJUSDEM JUSTINI APOLOGIA PRIMA'') en Romo.<ref>FRUAJ KRISTANAJ PATROJ, red., Cyril C. Richardson (Novjorko: Touchstone, 1996), 230.</ref> * 156: [[Polikarpo]], episkopo de Smirno, disĉiplo de Johano, kaj instruisto de [[Ireneo]], estas martirigita.<ref>LA STUDO DE SPIRITUECO. red., Cheslyn Jones, Geoffrey Wainwright, kaj Edward Yarnold, S.J. (Oksfordo: Oxford University Press, 1986), 102–3.</ref> * 177: [[Ireneo]] fariĝas episkopo de [[Liono]], Francio.<ref>Jones, Wainwright kaj Yarnold, 107.</ref> * 180: La verko de Ireneo ''[[Adversus haereses]]'' elstarigas la koncepton de "[[herezo]]" en la unua sistema provo kontraŭstari [[Gnostikismo|gnostikon]] kaj aliajn deviantajn instruojn. En la sama verko, li instruis, ke la plej fidinda fonto de apostola gvido estis la episkopregado de Romo. * 195: [[Viktoro la 1-a|Papo Viktoro la 1-a]], unua afrika papo, ekskomunikis la [[Kvartodecimanojn]]{{Noto|text=Kvartodecimismo (el la Vulgata latina''quarta decim'' en Levidoj 23:5, signifante dek-kvara) estas la nomo donita al la praktiko memorfesti la morton de Kristo en la tago de [[Pesaĥo]], la 14-an de [[Nisano]] laŭ biblia datado, en kiu ajn tago de la semajno ĝi okazas. La [[Paska polemiko]] en la Eklezio temis pri la demando ĉu festi [[Pasko]]n dimanĉe (la unua tago de la semajno), aŭ dum la ofero de la Pesaĥa ŝafido.}} en [[Paska polemiko]]. Kelkaj kredas, ke li estis la unua papo, kiu celebris Meson latine anstataŭ la greka.<ref>{{Cite web|url=https://www.newadvent.org/cathen/09790b.htm|title=Liturgy of the Mass|access-date=2026-07-02|language=en}}</ref> * 200: [[Tertuliano]], unua granda kristana latina verkisto, kreis por kristanaj konceptoj latinajn terminojn kiel [[Trinuno|"Trinitas"]], [[Persono|"Tres Personae"]], [[Samsubstanco|"Una Substantia"]], [[Sakramento|"Sacramentum"]] * 248: [[Origeno]] verkas ''[[Contra Celsum]]'', la plej gravan apologetikan skribaĵon de antikveco kune kun ''[[La Civito de Dio]]'' de [[Aŭgusteno]].<ref>{{citation|last=Gregerman|first=Adam|date=2016|chapter=Origen's ''Contra Celsum''|title=Building on the Ruins of the Temple|url=https://books.google.com/books?id=SwMj90hQYqMC&q=Contra+Celsum|series=Texts and Studies in Ancient Judaism|pages=59–96|volume=165|location=Tübingen, Germany|publisher=Mohr Siebeck|isbn=978-3-16154-322-7}}</ref> * 249: [[Fabiano|Papo Fabiano]] laŭdire sendis sep episkopojn de Romo al [[Gaŭlio]] por prediki la Evangelion: [[Gatianus]] al [[Tours]], [[Trophimus]] al [[Arles]], [[Paŭlo de Narbonne|Paŭlo]] al [[Narbonne]], [[Saturnino de Tuluzo|Saturnino]] al [[Tuluzo]], [[Denizo de Parizo|Denizo]] al [[Parizo]], [[Austremoine]] al [[Clermont-Ferrand|Clermont]], kaj [[Sankta Marcialo|Marcialo]] al [[Limoges]]. * 250: Imperiestro [[Decio]] komencas vastan persekutadon de kristanoj en Romo. [[Fabiano|Papo Fabiano]] estas martirigita. Poste la [[Donatismo|donatisma]] polemiko pri la reakcepto de eks-kristanoj malkontentigas multajn en Nordafriko. * 312: [[Konstanteno la Granda]] gvidas la fortojn de la Romia Imperio al venko ĉe la [[Batalo de Ponto Milvio]]. Laŭ tradicio, la nokton antaŭ la batalo, Konstantino havis vizion, ke li atingos venkon se li batalus sub la simbolo de Kristo; sekve, liaj soldatoj portis sur siaj ŝildoj la signon [[Labaro]], konsistantan el la unuaj du literoj de la greka vorto por "Kristo" (ΧΡΙΣΤΌΣ). ===313–476=== [[Dosiero:THE FIRST COUNCIL OF NICEA.jpg|eta|Ortodoksa ikono prezentanta la [[Unua koncilio de Niceo|Unuan koncilion de Niceo]]]] [[Dosiero:Byzantinischer Mosaizist um 1000 002.jpg|eta|[[Konstantino la Granda]] alvokis la episkopojn de la kristana eklezio al Niceo por trakti dividojn en la eklezio (mozaiko en [[Hagia Sofia]], Konstantinopolo (Istanbulo), ĉ. 1000).]] * 313: La [[Edikto de Milano]] deklaras la Romian Imperion neŭtrala rilate al religiaj vidpunktoj, efike finante la persekutadon de kristanoj.<ref>McMullen, p. 44.</ref> * 318: [[Arius]] kondamnita kaj ekskomunikita de koncilio kunvokita de [[Aleksandro la 1-a (Episkopo de Aleksandrio)|Aleksandro, episkopo de Aleksandrio]].<ref name="roman-emperors.org">[http://www.roman-emperors.org/conniei.htm De Imperatoribus Romanis – Konstantino la 1-a] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170929190410/http://www.roman-emperors.org/conniei.htm |date=2017-09-29 }}, prenita la 23-an de februaro 2007</ref> * 321: Donante al la eklezio la rajton posedi posedaĵon, Konstantino donacas la palacon de la Lateranoj al [[Papo Miltiades]]. La [[Baziliko Sankta Johano de Laterano|Laterana Baziliko]] (Baziliko de Nia Savanto) fariĝas la episkopa sidejo de la Episkopo de Romo. * 3-a de novembro, 324: Konstantino metas la fundamentojn de la nova ĉefurbo de la Romia Imperio en [[Bizanco]], poste konata kiel ''[[Konstantinopolo]]''. * 323 [[Papo Silvestro la 1-a]] en sia kalendaro listigas dimanĉon (anstataŭ la juda sabato) kiel la unuan tagon de la semajno, nomas ĝin "la tago de la Sinjoro", kaj ordonas al eklezianoj festi ĝin kiel sanktan tagon.<ref>S.R.E. Humbert, ''Adversus Graecorium calumnias 6'', en ''Patrologie Cursus Completus'', serio Latina, eld. J.P.Migne, 1844, p.143</ref> * 325: La [[Arianismo|Ariana polemiko]] erupcias en Aleksandrio, kaŭzante vastan perforton kaj perturbojn inter kristanoj. * 325: La [[Unua Koncilio de Niceo|Unua Ekumenika Koncilio de Niceo]], kunvokita kiel respondo al la Ariana polemiko, establas la [[Simbolo Nicea|Nicenan Kredon]], deklarante la kredon de ortodoksaj [[Sankta Triunuo|Trinitaraj kristanoj]] je la Triunuo.<ref>Duffy, p. 29.</ref> *18-a de novembro, 326: [[Papo Silvestro la 1-a]] konsekras la [[Baziliko Sankta Petro|Baziliko de Sankta Petro]] konstruitan de Konstantino la Granda super la tombo de la Apostolo. * 336: Dato de la unua registrita celebrado de Kristnasko en Romo.<ref>Nova Katolika Enciklopedio, 2-a eldono, volumo 3 (Vaŝingtono: Katolika Universitata Eldonejo, 2002), 556–557</ref> * 345: [[Julio la 1-a|Papo Julio la 1-a]] oficiale fiksas la daton de la 25-a de decembro por la celebrado de la Naskiĝo aŭ Kristnasko. * 360: [[Juliano la Apostato]] fariĝas la lasta nekristana romia imperiestro. * Februaro, 380: Imperiestro [[Teodozio la 1-a]] eldonas edikton, ''De Fide Catolica'', en Tesaloniko, publikigitan en Konstantinopolo, deklarante katolikan kristanismon kiel la [[ŝtata religio]] de la Romia Imperio.<ref>Duffy, p. 30.</ref> * 381: [[Unua koncilio de Konstantinopolo|Unua Ekumenika Koncilio de Konstantinopolo]]. * 382: La [[Koncilio de Romo (382)|Koncilio de Romo]] sub [[Damaso la 1-a|Papo Damaso la 1-a]] fiksas la [[Biblia kanono|kanonon]] de la [[Biblio]], listigante la akceptitajn librojn de la [[Malnova Testamento]] kaj la [[Nova Testamento]]. Neniuj aliaj estas konsiderotaj skribaĵoj. * Julio, 387: [[Ambrozio]], episkopo de [[Milano]], baptas [[Aŭgusteno de Hipono|Aŭgustenon de Hipono]], kune kun sia filo, Adeodato, en Milano. * 391: La [[Teodosio la 1-a|Teodoziaj dekretoj]] malpermesas plej multajn [[Romia religio|paganajn]] ritojn ankoraŭ praktikatajn en Romo, tiel kuraĝigante grandan parton de la loĝantaro konvertiĝi al kristanismo. * 400: La latina Biblio-traduko de [[Hieronimo el Stridono|Hieronimo]] el la [[Vulgato]] estas publikigita, deklarita "aŭtenta" de la [[Koncilio de Trento]].<ref>{{Cite web|title=405 Hieronimo Kompletigas la Vulgaton|url=https://www.christianitytoday.com/history/issues/issue-28/405-jerome-completes-vulgate.html|website=Christian History Lernu la Historion de Kristanismo kaj la Eklezio|date=oktobro 1990 |language=en|access-date=16-a de majo 2020}}</ref> Ĉi tio restis la norma teksto en la katolika mondo ĝis la [[Renesanco]], kaj estis norma en katolikaj diservoj ĝis la Dua Vatikana Koncilio. * 24-a de aŭgusto, 410: Rabo de Romo. [[Alariko la 1-a|Alariko]] kaj liaj [[Visigotoj]] enrompis tra la Porta Salaria nordoriente de la urbo Romo. * 431: La Ekumenika [[Koncilio de Efezo]] deklaras, ke Jesuo ekzistis kaj kiel Homo kaj kiel Dio samtempe, klarigante lian statuson en la Sankta Triunuo. La signifo de la Nicea Kredo ankaŭ estas deklarita permanenta sankta teksto de la eklezio. * 8-a de oktobro, 451: La Ekumenika [[Koncilio de Kalcedono]] malfermiĝas. * 1-a de novembro, 451: La Koncilio de Kalcedono, la kvara ekumena koncilio, fermiĝas. La [[Kalcedona difino|Kalcedona Kredo]] estas eldonita, kiu reasertas Jesuon kiel Veran Dion kaj Veran Homon kaj la dogmon de la Virgulino Maria kiel la Patrino de Dio. La koncilio [[Ekskomuniko|ekskomunikis]] [[Eŭtiko|Eŭtiĥon]], kondukante al la skismo kun [[Orientaj ortodoksaj eklezioj|Orienta Ortodokseco]]. * 452: [[Papo Leono la 1-a]] (la Granda) renkontas [[Atilo la Huno|Atilon la Hunon]] kaj malemigas lin prirabadi Romon. * 455: [[Rabado de Romo (455)|Rabado de Romo]] fare de la [[Vandaloj]]. La militakiro de la [[Templo de Herodo|Templo de Jerusalemo]] antaŭe prenita de [[Tito (imperiestro)|Tito]] supozeble estas inter la trezoroj prenitaj al [[Kartago]]. * 4-a de septembro, 476: Imperiestro [[Romulo Aŭgustulo|Romulo Aŭgusto]] estas detronigita en Romo, markita de multaj kiel la falo de la Okcidenta Romia Imperio. La fokuso de la frua Eklezio ŝanĝiĝas al ekspansio en la Orienta Romia Imperio, ankaŭ konata kiel la [[Bizanca Imperio]], kun ĝia ĉefurbo en [[Konstantinopolo]]. ===477-899=== [[Dosiero:Mosaic of Justinianus I - Basilica San Vitale (Ravenna).jpg|eta|[[Justiniano la 1-a]] prezentita sur mozaiko en la preĝejo San Vitale, Raveno, Italio]] * 480: Tradicia naskiĝo de [[Sankta Benedikto|Benedikto]], aŭtoro de [[Benediktana regulo|monaĥa regulo]], fiksanta regularon por la starigo de monaĥejoj. * 496: [[Klodvigo la 1-a]], pagana reĝo de la [[frankoj]], konvertiĝas al la katolika kredo. * 502: [[Simako|Papo Simmako]] regis ke laikoj ne plu voĉdoni por la papoj kaj ke nur pli alta pastraro estu konsiderata elektebla. * 529: La Kodekso Justiniano ([[Kodo de Justiniano]]) finiĝis. Unua parto de Corpus Iuris Civilis (Korpo de Civila Juro). * 2-a de januaro 533: Mercurius fariĝas [[Johano la 2-a (papo)|Papo Johano la 2-a]]. Li iĝas la unua Posteulo de Petro se temas pri preni novan nomon kiel papo. Johano la 2-a akiras valorajn donacojn same kiel profesion de ortodoksa kredo de la bizanca imperiestro [[Justiniano]]. * 533: La Digesto, aŭ Pandektoj, estis eldonita; dua parto de ''Corpus Iuris Civilis'' (Korpo de Civila Juro). La Institutoj, tria parto de ''Corpus Iuris Civilis'' (Korpo de Civila Juro), venas en forton de leĝo. * 536: [[Belizaro]] rekaptas Romon. * 553: [[Dua koncilio de Konstantinopolo|Dua Koncilio de Konstantinopolo]] kondamnis la erarojn de [[Origeno|Origeno de Aleksandrio]], la ''[[Triĉapitra skismo|Triĉapitro]]'', kaj konfirmis la unuajn kvar ĝeneralajn konciliojn. * 590: [[Papo Gregorio la 1-a|Papo Gregorio la Granda]]. Reformas [[Eklezio|eklezian]] strukturon kaj administradon. Establas [[Gregoria ĉanto|Gregorian ĉanton]]. * 595: En manumisio, kiu liberigis du romiajn sklavojn, [[Papo Gregorio la 1-a]] deklaris, ke neniu pagano, kiu deziris fariĝi kristano, devus daŭre esti tenita kiel sklavo.<ref>J. P. Rodriguez, kun antaŭparolo de Orlando Patterson KRONOLOGIO DE MONDO Sklavo (Santa Barbara, CA: ABC-CLIO, 1999). 50.</ref> * 596: [[Aŭgusteno de Canterbury]] sendita de papo Gregorio la 1-a por evangeliigi la pagananglojn. * 638: Kristana [[Jerusalemo]] kaj [[Sirio]] konkerita de islamanoj. * 642: [[Egiptio]] falas al la islamanoj, sekvata de la resto de Nordafriko. * 664: La [[Sinodo de Whitby]] kunigas la [[Keltan Kristanismon|Keltan Eklezion]] en Anglio kun la Katolika Eklezio. * 680: [[Tria koncilio de Konstantinopolo|Tria Koncilio de Konstantinopolo]] ĉesigas [[Monotelitismo|Monotelitismon]]. * 685: La maraditoj uzis sian potencon kaj gravecon por elekti Johano Marono, unu el siaj, kiel Patriarkon de Antioĥio kaj la tuta Oriento. Johano ricevis la aprobon de [[Serĝo la 1-a|papo Sergio la 1-a]], kaj iĝis la unua [[Maronitoj|maronita]] patriarko. * 698: [[Willibrord]] komisiita de [[Serĝo la 1-a|papo Sergio la 1-a]] kiel episkopo de la Frisoj (Nederlando). Willibrord establas preĝejon en [[Utrecht (urbo)|Utrecht]]. * 711: islamaj armeoj invadas Hispanion. * 718: [[Bonifaco (sanktulo)|Bonifaco]], anglo, komisiita de [[Gregorio la 1-a|Papo Gregorio la 2-a]] evangeliigi la [[Germanoj|Germanojn]]. * 726: [[Ikonoklasmo]] komenciĝas en la orienta Imperio. La detruo de bildoj daŭras ĝis 843. * 731: [[Bede la Honorinda]], [[benediktanoj|benediktana]] monaĥo kaj nur angla naskita [[Doktoro de la Eklezio]] ([[Anselmo de Canterbury]] estante itala naskita), kompletigas sian ''[[Historia ecclesiastica gentis Anglorum]]''-on. * 732: islama antaŭeniro en Okcidenteŭropon haltigita de [[Karolo Martelo]] ĉe [[Poitiers]], Francio. * 751: Lombardoj abolicias la Eksarkaton de Raveno efike finante lastajn spurojn de bizanca regado en centra Italio kaj Romo. * 756: Papoj donis sendependan regadon de Romo fare de la Reĝo [[Pepino la juna]] de la [[Frankoj]], en la [[Donaco de Pipino|Donaco de Pepino]]. Naskiĝo de la [[Papa Ŝtato|Papaj Ŝtatoj]]. * 787: Dua Ekumena Koncilio de Niceo solvis [[Ikonoklasmo|Ikonoklasmon]]. * 793: Prirabado de la monaĥejo de [[Lindisfarne]] markas la komencon de [[Vikingoj|vikingaj]] atakoj kontraŭ kristana Eŭropo. ===800–1001=== [[Dosiero:Menologion of Basil 024.jpg|eta|Bildigo de la [[Dua Koncilio de Niceo]] en la 11-a-jarcenta [[Menologio]] de [[Bazilo la 2-a]]]] * 25-a de decembro, 800: Reĝo [[Karlo la Granda]] de la [[Frankoj]] estas kronita [[Sankta Romia Imperio|Sankta Romia Imperiestro]] de Okcidento fare de [[Leono la 3-a|Papo Leono la 3-a]] en [[Baziliko de Sankta Petro]]. * 829: [[Ansgar]] komencas misian laboron en Svedio proksime de [[Stokholmo]]. * 859: [[Leono la 4-a|Papo Leono la 4-a]] konfirmas kaj sanktoleas [[Alfredo la Granda|Alfredon la Grandan]] reĝo de [[Wessex]], laŭ la [[Anglosaksa kroniko|Anglosaksa Kroniko]]. * 863: [[Cirilo kaj Metodo|Cirilo kaj Metodio]] senditaj de la [[Patriarko de Konstantinopolo]] por evangelizi la [[Slavoj|slavajn popolojn]]. Ili tradukas la Biblion en la slavon. * 869: [[Kvara Koncilio de Konstantinopolo (Katolika)|Kvara Koncilio de Konstantinopolo]] kondamnas [[Fotio la 1-a (patriarko de Konstantinopolo)|Fotio]]. Ĉi tiu koncilio kaj la sekvaj ĝeneralaj koncilioj estas malakceptitaj de la Orientaj Ortodoksaj Eklezioj. * 910: La Granda [[Benediktanoj|Benediktana]] monaĥejo de [[Abatejo de Cluny|Cluny]] rejunigas okcidentan [[Monaĥismo|monaĥismon]]. Monaĥejoj disvastiĝas tra la izolitaj regionoj de Okcidenta Eŭropo. * 962: Reĝo [[Oto la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Oto la Granda]] de Germanio (Orienta Francio) estas kronita Sankta Romia Imperiestro fare de [[Johano la 12-a|Papo Johano la 12-a]] en [[Baziliko de Sankta Petro]]. * 966: [[Mjeŝko la 1-a|Mjeŝko la 1-a de Pollando]] konvertiĝas al katolikismo, komencante la bapton de Pollando. * 988: [[Vladimiro la 1-a de Kievo|Vladimiro la 1-a la Granda]] estas baptita; fariĝas la unua kristana Grandduko de [[Kievo]]. * 1000/1001 [[Stefano la 1-a (Hungario)|Stefano la 1-a de Hungario]] fariĝas [[Hungara reĝlando|Reĝo de Hungario]]. Li poste konvertiĝos al la Romkatolikismo, fariĝante la Fondinto de la [[Katolika Eklezio en Hungario]].<ref>[[Gyula Kristó|Kristó, Gyula]] (2001). "The Life of King Stephen the Saint". In Zsoldos, Attila (ed.). ''Saint Stephen and His Country: A Newborn Kingdom in Central Europe – Hungary.'' Lucidus Kiadó. pp. 15–36. {{ISBN|978-963-86163-9-5}}.</ref> ==Dua jarmilo== === 1001–1453 === [[Dosiero:Colantonio 002.jpg|eta|[[Sankta Francisko de Asizo]] transdonas la regulon de la franciskana ordeno al siaj sekvantoj ([[Niccolò Antonio Colantonio]])]] * 1012: [[Burchard de Worms|Burkhard de Worms]] kompletigas sian dudek-volumenan ''Decretum'' de [[kanona juro]]. * Aprilo 1033/1034: [[Anselmo de Canterbury]] naskiĝas<ref>Rule, Martin (1883), [https://books.google.com/books?id=VUBTzaMXEDEC&pg=PA1 The Life and Times of St. Anselm], [[Archbishop of Canterbury]] and Primate of the Britons, Vol. I, London: Kegan Paul, Trench, & Co.</ref> * 16-a de julio, 1054: [[Liturgio|Liturgiaj]], lingvaj kaj politikaj dividoj kaŭzas permanentan disiĝon inter la Orienta kaj Okcidenta Eklezioj, konatan kiel la [[Orienta skismo]] aŭ la Granda Skismo. La tri legatoj, [[Humberto de Silvacandida]], [[Stefano la 9-a|Frederiko de Loreno]], kaj [[Petro, Ĉefepiskopo de Amalfi]], eniris la Katedralon de [[Hagia Sofia]] dum Meso sabate posttagmeze kaj metis [[Buleo (papo)|papan buleon]] de ekskomuniko sur la altaron kontraŭ la Patriarko [[Mikaelo la 1-a Kerulario]]. La legatoj foriris al Romo du tagojn poste, lasante urbon proksiman al tumultoj. * 27-a de novembro 1095: [[Urbano la 2-a|Papo Urbano la 2-a]] predikas por defendi la orientajn kristanojn, kaj [[Pilgrimulo|pilgrimantojn]] al la [[Sankta Lando]], ĉe la [[Koncilio de Clermont]]. * 1098: Fondo de la reforma monaĥejo de Cistercio, kondukas al la kresko de la [[Cistercianoj|Cisterciana]] ordeno. * 1099: [[Sieĝo de Jerusalemo (1099)|Rekonkero de Jerusalemo]] fare de la 1-a Krucmilito, sekvata de masakro de la ceteraj nekristanaj loĝantoj, kaj la establado de la [[Jerusalema reĝlando|krucistaj regnoj]]; Latinaj episkopoj estas nomumitaj al diocezoj ankoraŭ plejparte loĝataj de ortodoksuloj. [[Dosiero:Paris_Notre-Dame,_July_2001.jpg|thumb|350px|Katedralo Notre-Dame – desegnita en la gotika arkitektura stilo.]] * 1123: [[Unua Laterana koncilio]]. Inter aliaj internaj aferoj, kiujn ĝi traktis, Kanono 3 de la koncilio (responde al ĝeneraligita misuzo inter la pastraro) malpermesis al pastroj, diakonoj kaj subdiakonoj interrilati kun konkubinoj aŭ virinoj ĝenerale krom kun virinaj familianoj. * 1139: [[Dua Laterana Koncilio|Dua Laterana Koncilio]] promulgis regulon malpermesantan al diocezaj aŭ sekularaj pastroj geedziĝi. * 1144: La [[Baziliko Sankta Denizo]] de [[Suger de Sankta Denizo|Abato Suger]] estas la unua grava konstruaĵo en la stilo de [[gotika arkitekturo]]. * 1150: Publikigo de ''[[Decretum Gratiani]]'' provizante gvidilon pri kanona juro dum jarcentoj, ĝis 1918. * 1179: [[Tria Laterana Koncilio|Tria Laterana Koncilio]]. * 1182: La [[Maronita eklezio|Maronita]] Eklezio reasertas sian nerompitan komunecon kun la [[Sankta Seĝo]]. *1184: Papo [[Lucio la 3-a]] malpermesas la [[Valdanoj]]n.<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Waldenses|title=Waldenses {{!}} Description, History, & Beliefs|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=August 18, 2018|language=en}}</ref> * 2-a de oktobro 1187: La [[Sieĝo de Jerusalemo (1187)|Sieĝo de Jerusalemo]]. [[Ajubidoj]] fortoj gvidataj de [[Saladino]] konkeras Jerusalemon, kio ekigas la [[Tria Krucmilito|Trian Krucmiliton]]. * 1188: [[Inocento la 3-a|Papo Inocento la 3-a]] eldonis buleon, kiu proklamis la emancipiĝon de ĉiuj sklavoj.<ref>Rodriguez, p. 53.</ref> * 8-a de januaro 1198: Lotario de' Conti di Segni elektis [[Inocento la 3-a|Papon Inocento la 3-a]]. Lia papado ofte estas konsiderata la kulmino de la tempa potenco de la papeco. * 13-a de aprilo, 1204: [[Kvara Krucmilito#Rabo de Konstantinopolo|Rabo de Konstantinopolo]] fare de la [[Kvara Krucmilito]]. Komenco de la [[Latina imperio|Latina Imperio de Konstantinopolo]]. * 1205: [[Francisko de Asizo]] fariĝas [[ermito]], fondante la [[Franciskanoj|Franciskanan]] ordenon. * 11-a de novembro, 1215: [[Kvara Laterana Koncilio|Kvara Laterana Koncilio]] malfermita de Papo Inocento la 3-a. * 30-a de novembro, 1215: La Kvara Laterana Koncilio estas fermita de Papo Inocento la 3-a. Sepdek dekretoj estis aprobitaj, inter ili la [[Tomismo|antaŭ-Tomisma]] difino de [[transsubstancigo]]. * 1215: [[Kardinalo]] [[Stephen Langton]], unu el la fruaj katolikaj anglaj kardinaloj, fariĝis grava ludanto en la disputo inter [[Johano (Anglio)|Reĝo Johano]] kaj [[Inocento la 3-a|Papo Inocento la 3-a]]. La streĉa situacio kondukis al la subskribo kaj promulgo de la [[Magna Carta]]. * 1216: La [[Dominika Ordeno]] fondita de [[Sankta Dominiko|Dominiko]] estas aprobita kiel korpo de Regulaj Kanonoj fare de [[Honorio la 3-a|Papo Honorio la 3-a]] la 22-an de decembro (Papo Inocento la 3-a mortis en julio). * 1229: [[Inkvizicio]] fondita kiel respondo al la [[Katarismo|Katara herezo]], ĉe la [[Koncilio de Tuluzo]]. * 1231: Ĉarto de la [[Universitato de Parizo]] donita de [[Gregorio la 9-a|Papo Gregorio la 9-a]]. * 1233: En papa buleo aŭ ĉarto, [[Gregorio la 9-a|Papo Gregorio la 9-a]] donis al diplomiĝintoj de [[Universitato de Kembriĝo]] la rajton instrui "ĉie en kristanaro". Aliaj papoj instigis esploristojn kaj akademiulojn de aliaj universitatoj viziti Kembriĝon, studi tie kaj doni prelegojn. * 1241: La morto de [[Ogedei Ĥano]], la Granda Ĥano de la [[Mongoloj]], malhelpis la mongolojn plu antaŭeniri en Eŭropon post iliaj facilaj venkoj super la kombinitaj kristanaj armeoj en la [[Batalo ĉe Legnica|Batalo ĉe Liegnitz]] (en nuna Pollando) kaj [[Batalo ĉe Muhi]] (en nuna Hungario). * 1245: [[Unua koncilio de Liono|Unua Koncilio de Liono]]. Ekskomunikis kaj detronigis la imperiestron [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]]. * 1248: Komencjaro de la konstruado de la [[Katedralo de Kolonjo]]; poste finita en 1880. * 1254: [[Inocento la 4-a|Papo Inocento la 4-a]] donas al [[Universitato de Oksfordo]] ĉarton (per la papa buleo, ''Querentes in argo''). * 1274: [[Dua koncilio de Liono|Dua Koncilio de Liono]]; Katolika kaj Ortodoksa Eklezioj provizore reunuiĝas. [[Tomaso de Akvino]] mortas. * 1295: [[Marko Polo]] alvenas hejmen en Venecio. * 22-a de februaro 1300: [[Bonifaco la 8-a|Papo Bonifaco la 8-a]] publikigis la buleon ''Antiquorum fida relatio''; unua registrita Sankta Jaro de la Jubileo estas celebrata. * 1298: [[Gregorio la Granda]], [[Ambrozio]], [[Sankta Aŭgusteno|Aŭgusteno de Hipono]], kaj [[Hieronimo]] estas faritaj Doktoroj de la Eklezio. * 18-a de novembro 1302: Papo Bonifaco la 8-a eldonas la papan buleon ''[[Unam Sanctam Ecclesiam|Unam sanctam]]''. * 1305: Franca influo igas la papon translokiĝi de Romo al [[Avinjono]]. * 12-a de aŭgusto 1308: Papo Klemento la 5-a eldonis la buleon "Regnans in coelis" kunvokante ĝeneralan koncilion la 1-an de oktobro 1310 en Vienne, Francio, por la celo "fari zorgojn rilate al la Ordeno de Templanoj, kaj la individuaj membroj kaj ĝiaj teroj, kaj rilate al aliaj aferoj rilate al la katolika kredo, la Sankta Lando, kaj la plibonigo de la Eklezio kaj de ekleziaj personoj". * 1308: [[Majstro Eckhart]], dominikana mistikulo, verkas sian ''Libron de Spiritaj Konsoloj'' por Agnes, Reĝino de Hungario.<ref>Jones, Wainwright kaj Yarnold, 317.</ref> * 17–20 aŭgusto 1308: La gvidantoj de la [[Templanoj]] estas [[Pergameno de Chinon|sekrete absolvitaj]] de Papo Klemento la 5-a post kiam ilia esplordemandado estis farita de papaj agentoj por kontroli asertojn kontraŭ la akuzitoj en la kastelo de Chinon en la [[diocezo de Tours|ĉefdiocezo de Tours]]. * 16 oktobro 1311: La unua formala sesio de la [[Koncilio de Vieno|Ekumena Koncilio de Vieno]] komenciĝas sub Papo Klemento la 5-a. * 22 marto 1312: Klemento la 5-a promulgas la Buleon ''Vox in excelsis'' subpremante la [[Templanoj|Templanojn]]. * 6-a de majo 1312: La Ekumenika Koncilio de Vieno fermiĝas dum la tria formala sesio. * 1320: Dante Alighieri kompletigas la Dian Komedion, unu el la plej grandaj verkoj de la monda literaturo. * 26-a de majo 1328: Vilhelmo de Okamo fuĝas el Avinjono. Poste, li estas ekskomunikita de Papo Johano la 22-a, kiun Okamo akuzis pri herezo. * 1370: Katerina de Sieno alvokas la Papon reveni al Romo. * 1378: Kontraŭpapo Klemento la 7-a (Avinjono) elektiĝas kontraŭ Papo Urbano la 6-a (Romo), kio kaŭzas la Okcidentan Skismon. * 1387: Litovioj estis la lastaj en Eŭropo, kiuj akceptis la katolikan kredon. * 1395: [[Julian de Norwich]], mistikulo kaj kontemplanto, verkas siajn "Revelaciojn de Dia Amo". * 1400: [[Geoffrey Chaucer]] finas [[The Canterbury Tales|La rakontoj de Canterbury]], kompilon de rakontoj rakontitaj de pilgrimantoj dum vojaĝo al la sanktejo de [[Sankta Tomaso Becket]] de Canterbury. * ĉ. 1412–1431: [[Johana de Arko]], kamparanino el Francio, havas viziojn de Dio, kiuj diras al ŝi gvidi siajn samlandanojn por repreni sian teron de la angloj. Post sukceso en batalo, ŝi estas kaptita de la angloj en 1431 kaj kondamnita kiel herezulo kaj ekzekutita per bruligado, en la aĝo de 19 jaroj. Pli posta esploro rajtigita de Papo Kaliksto la 3-a konkludus, ke ŝi estas senkulpa kaj martiro. * ĉ. 1414–1418: La [[Koncilio de Konstanco]] okazas, formale finante la [[Granda okcidenta skismo|Okcidentan Skismon]] kaj kondamnante [[Jan Hus]] kiel herezulon. * 1425: La [[Katolika Universitato de Loveno]] estas fondita en [[Louvain|Louvain]], Belgio. * 1440: [[Johannes Gutenberg]] kompletigas sian lignan [[Presilo|presilon]] uzante moveblajn metalajn tipojn, revoluciigante la disvastigon de scio per pli malmultekostaj kaj pli rapidaj metodoj de reproduktado. Tio baldaŭ kondukas al la grandskala produktado de religiaj libroj inkluzive de Biblioj, nun pli alireblaj por laikoj. * 29-a de majo 1453: [[Falo de Konstantinopolo]]. ===1454–1599=== [[Dosiero:Michelangelo's Pieta 5450 cropncleaned edit.jpg|right|thumb|250px|La ''[[Pietato|Pietà]]'' de Mikelanĝelo en la Baziliko de Sankta Petro, Vatikanurbo]] * 1462: [[Pio la 2-a|Papo Pio la 2-a]] eldonis leĝprojekton, en kiu li deklaris la opozicion de la Katolika Eklezio al la sklavkomerco. La ĉefa zorgo de la papo estis, ke kaptitoj kaptitaj dum la eŭropaj militoj ne estu sklavigitaj de la venkintaj potencoj.<ref>Rodriguez, 57.</ref> * 1492: [[Kristoforo Kolumbo]] atingas Amerikon. * 1493: Per la ''[[Inter caetera]]'', [[Aleksandro la 6-a|Papo Aleksandro la 6-a]] aljuĝas solajn [[Hispana koloniado de Ameriko|koloniajn]] rajtojn super plejparto de la Nova Mondo al Hispanio. * 1495: [[Leonardo da Vinci]] komencis pentri [[La Lasta Vespermanĝo (Leonardo)|La Lastan Vespermanĝon]].<ref>Wallace, Robert (1972) [1966]. The World of Leonardo: 1452–1519. New York: Time-Life Books.</ref> * 1497: [[Johano Cabot]] surteriĝas en [[Novlando]], Kanado, por postuli teron por Reĝo [[Henriko la 7-a (Anglio)|Henriko la 7-a]] kaj por rekoni la religian tradicion de la Katolika Eklezio. * 1498: [[Vasco da Gama]] atingas [[Kalikuto|Kalikuton]], Hindion. *22-a de januaro 1506: Kaspar von Silenen kaj la unua kontingento de svisaj dungosoldatoj eniras la Vatikanon dum la regado de Papo Julio la 2-a. Tradicia dato de fondo de la [[Svisa Gvardio]]. * 18-a de aprilo, 1506: [[Papo Julio la 2-a]] metas la fundamentan ŝtonon de la Nova Baziliko de Sankta Petro. * 1508: [[Mikelanĝelo]] komencas pentri la plafonon de la [[Siksta Kapelo]]. * 8-a de aŭgusto, 1511: [[Papo Julio la 2-a]] kreas la [[Diocezon de Sankta Domingo]], la unuan diocezon en Ameriko, kaj ankaŭ la [[Diocezon de Porto-Riko]]. * 1516: Sinjoro [[Thomas More]] publikigas ''[[Utopio (Thomas More)|Utopio]]'' en la latina lingvo. * 31-a de oktobro, 1517: [[Martino Lutero]] afiŝas siajn [[Naŭdek kvin Tezoj|95 Tezojn]], protestante kontraŭ la vendo de [[Indulgenco|indulgencoj]]. * 1520: Papo Leono la 10-a publikigas papan buleon, "Debitum Pastoralis", kiu koncedis, ke nek la Episkopo de Utrecht nek iu ajn el liaj posteuloj, nek iu ajn el iliaj klerikoj aŭ laikoj, iam ajn havu sian aferon prenita al ekstera tribunalo (Romo aŭ ie ajn alie) pro iu ajn kialo. Tia procedo estus nula kaj malvalida. * 3-a de januaro 1521: [[Martino Lutero]] ekskomunikita de [[Leono la 10-a|Papo Leono la 10-a]] en la buleo ''[[Decet Romanum Pontificem]]''. * 16-a de marto 1521: Alveno de [[Ferdinando Magelano]] en [[Filipinoj]]. * 31-a de marto 1521: Bapto de la unuaj katolikoj en Filipinoj, la unua kristana nacio en Sudorienta Azio. Ĉi tiu evento estas memorfestata per la festo de [[Santo Niño de Cebú]]. * 14-a de aprilo 1521: La [[Santo Niño de Cebú]] kiel donaco de Hara Humamay (Juana) kaj raĝo Humabon al [[Ferdinand Magellan]]. * 17-an de oktobro 1521: Leono la 10-a transigas la titolon [[Defendanto de la Kredo]] al [[Tudoroj|Tudor]] [[Henriko la 8-a|Reĝo Henriko la 8-a]] por lia defendo de la sep sakramentoj kaj la supereco de la papo en ''[[Assertio Septem Sacramentorum]]'' * 1525: Alveno de la hispanaj katolikaj misiistoj al [[Filipinoj]]. * 6-a de majo 1527: [[Rabado de Romo (1527)|Rabado de Romo]]. * 1527: [[Bartolomé de las Casas]], [[Dominikanoj|dominika monaĥo]], komencas labori pri sia ''Historio de Hindio''. * 1531: [[Nia Sinjorino de Gvadalupo]] aperas al [[Juan Diego]] en Meksiko. * 27-a de aprilo 1533: [[Juan de Zumárraga]] estas konsekrita kiel la unua episkopo de Meksiko. * 15-a de aŭgusto 1534: [[Ignaco de Lojola]] kaj ses aliaj, inkluzive de [[Francisko Ksavero]], renkontiĝas en [[Montmartre]] proksime de Parizo kaj formas grupon, kiu fariĝus la ne-monaĥa religia ordeno la [[Societo de Jesuo]]. * 1534: La [[Diocezo de Goao]] estas kreita de portugalaj misiistoj por servi la okcidentan marbordon de Hindio. * 30-a de oktobro, 1534: [[Angla Parlamento]] aprobas [[Gvidpova akto]], kiu igas la Reĝon de Anglio Supera Estro de la [[Eklezio de Anglio]], nacia eklezio kanone fremdiĝinta de la episkopo de Romo, la papo. La hegemonio de unu formo de liturgio kaj ordo ene de la antaŭ-Reformacia angla eklezio estas fine rompita aŭ ŝanĝita inter ekleziaj frakcioj, precipe malkonsentuloj, anglikanoj (Eklezio de Anglio) kaj katolikoj. * 1535: [[Mikelanĝelo]] komencas pentri la ''[[La Lasta Juĝo (Mikelanĝelo)|Lastan Juĝon]]'' en la [[Siksta Kapelo]]. * 1536 ĝis 1540: [[Malfondo de la monaĥejoj]] en Anglio, Kimrio kaj Irlando. Publika strangolado kaj bruligado ĉe la ŝtiparo de [[William Tyndale]], protestanta reformisto. * 1537: [[Paŭlo la 3-a|Papo Paŭlo la 3-a]] eldonis buleon en kiu li deklaris la opozicion de la Katolika Eklezio al la sklavkomerco. La zorgo de la papo estis simila al la zorgoj de lia antaŭulo, Pio la 2-a, ke kaptitoj kaptitaj dum eŭropaj militoj ne estu sklavigitaj de venkaj potencoj. Li ankaŭ eldonis la buleon ''Veritas Ipsa'', kiu dekretis, ke indiĝenaj popoloj en Ameriko ne estu sklavigitaj.<ref>Rodriguez, 61, 150.</ref> * 17-a de decembro 1538: Papo [[Paŭlo la 3-a]] definitive ekskomunikis Reĝon [[Henriko la 8-a de Anglio]] en papa buleo ''Cum redemptor noster''. * 1540: Papo Paŭlo la 3-a konfirmas la ordonon de la [[Societo de Jesuo]]. * 1541 La [[Arkidiocezo de Limo]] estas fondita kiel la diocezo de Limo, [[Peruo]]. [[Dosiero:Council of Trent.JPG|eta|La Koncilio de Trento.]] * 21-a de julio 1542: Papo Paŭlo la 3-a, per la konstitucio ''Licet ab initio'', establas la [[Kongregacio por la doktrino de la kredo|Superan Sanktan Kongregacion de la Roma kaj Universala Inkvizicio]]. * 1543: Pola sciencisto-kleriko [[Nikolao Koperniko]] publikigas plenan raporton pri la heliocentra [[Heliocentrismo|Kopernikana]] teorio, titolita "Pri la Revolucioj de la Ĉielaj Sferoj" (''De Revolutionibus Orbium Coelestium''). Konsiderata kiel la komenco de la scienca revolucio. * 13-a de decembro 1545: Ekumenika [[Koncilio de Trento]] kunvenis dum la papado de Paŭlo la 3-a, por prepari la katolikan respondon al la [[Protestanta Reformacio]]. Ĝiaj decidoj fiksis la Kontraŭreformacian tonon de la Katolika Eklezio dum kvar jarcentoj ĝis la [[Dua Vatikana Koncilio]] (1962–1965). * 27-a de julio 1549: [[Francisko Ksavero]] atingas Japanion kaj elbordiĝas en [[Kagoŝima]], la 15-an de aŭgusto. * 1551: La unua diocezo de [[Brazilo]] estas kreita kun portugala episkopo atinganta [[Bahio|Bahion]], Brazilon, jaron poste. * 1562: [[Giovanni Pierluigi da Palestrina|Palestrina]] finas ''[[Missa Papae Marcelli]]''. * 4-a de decembro 1563: La Koncilio de Trento fermiĝas. La dekretoj estis konfirmitaj la 26-an de januaro 1564 de Pio la 4-a per la Buleo ''Benedictus Deus''. * 27-a de aprilo 1565: Alveno de [[Miguel López de Legazpi]] kaj [[Aŭgustenanoj|Aŭgustenanoj]] monaĥoj en Filipinoj. * 28-a de aprilo 1565: Trovo de la bildo de [[Santo Niño de Cebú]] en [[Cebuo]], [[Filipinoj]]. * La 28-an de aprilo 1565: La [[Basilica Minore del Santo Niño]] estas la unua [[romkatolika]] preĝejo en [[Filipinoj]]. * 1568: [[Johano Krizostomo]], [[Bazilo de Cezareo|Bazilio de Cezareo]], [[Gregorio Nazianzo]], [[Atanazio de Aleksandrio]] kaj [[Tomaso de Akvino]] estas faritaj [[Doktoro de la Eklezio]]. * La 14-an de julio 1570: Pio la 5-a eldonas la apostolan konstitucion pri la [[Trenta meso|Trenta Meso]], ''Quo Primum''. * 24-a de januaro 1571: [[Miguel López de Legazpi]] konkeras [[Manilo]]n, [[Filipinoj]], profite al la fervoro de hispanaj katolikaj misiistoj. * 19-a de majo 1571: Konsekro de [[Nia Sinjorino de Gvidado|Nuestra Señora de Guia]] (Nia Sinjorino de Gvidado) kiel "Ĵura Patrono de Manilo" en [[Manilo]], [[Filipinoj]]. * 24-an de junio 1571: Fondiĝo de [[Preĝejo San Agustin (Manilo)|Preĝejo San Agustin]] en [[Intramuros]], [[Manilo]], [[Filipinoj]]. * 7-a de oktobro 1571: kristana floto de la Sankta Ligo venkas la otomanajn turkojn en la [[Batalo de Lepanto]]. * 1571: La franca registaro de [[Karlo la 9-a (Francio)|Reĝo Karlo la 9-a]] dekretas, ke "ĉiuj kaptitoj estas liberaj en ĉi tiu regno, tuj kiam sklavo atingas ĉi tiujn limojn kaj estas baptita, li estas libera."<ref>Rodriguez, 62.</ref> * 1571: Fondiĝo de la [[Manila Katedralo]] en [[Intramuros]], [[Manilo]], [[Filipinoj]], kiel "Preĝejo de Manilo". * 1577: [[Tereza de Avilo]] verkas ''La Interna Kastelo'', unu el la klasikaj verkoj de katolika [[mistikismo]]. * 21-a de decembro 1581: Konstruado de la [[Manila Katedralo]] en [[Intramuros, Manilo]], [[Filipinoj]]. * 24-a de februaro 1582: Papo Gregorio la 13-a eldonas la buleon ''[[Inter gravissimas]]'' reformante la [[Julia kalendaro|Julian kalendaron]]. * 15-a de oktobro, 1582: La [[Gregoria kalendaro]] unue estas adoptita de Italio, Hispanio, Pollando kaj Portugalio. La 4-an de oktobro (julia) sekvas la 15-an de oktobro (gregoria) - dek tagoj estas forigitaj. * 1582: [[Johano de la Kruco]] komencas sian ''Malhelan Nokton de la Animo'', klasikan verkon de katolika mistikismo. * 1582: [[Matteo Ricci]] alvenas al [[Makao]] por komenci sian misian laboron en Ĉinio. * 28-a de septembro, 1586: Domenico Fontana sukcese finis rekonstrui la Vatikanan Obeliskon ĉe ĝia nuna loko en la Placo de Sankta Petro. Aklamita kiel granda teknika atingo de sia tempo. * 1589–91: [[William Byrd]] komponas siajn ''Cantiones sacrae''. Lia muziko, laŭ la ''[[Encyclopedia Britannica]]'', havas "intensecon sen rivala en Anglio kaj larĝon de skalo nekonata sur la Kontinento." Byrd kaj lia instruisto, [[Thomas Tallis]], kvankam ambaŭ katolikaj, estis permesitaj komponi kaj prezenti muzikon dum la regado de [[Elizabeth I]]. * 1593: [[Roberto Bellarmino]] finas sian ''Disputationes de controversiis christianae fidei''. * 1593: Presado de [[Doctrina Christiana]] en Manilo, Filipinoj. * 1593–1596: Hispana Ĝenerala Guberniestro [[Luis Pérez Dasmariñas]] komisias la bildon de [[Nia Sinjorino de La Naval de Manila|Nia Sinjorino de la Sankta Rozario de La Naval de Manila]] en Manilo, Filipinoj. * 14-a de aŭgusto, 1595: Kanonika starigo de la [[Romia Katolika Arkidiocezo de Manilo]], [[Romia Katolika Arkidiocezo de Nueva Segovia|Diocezo de Nueva Segovia]], [[Romia Katolika Arkidiocezo de Cáceres|Diocezo de Nueva Cáceres]] kaj [[Romia Katolika Arkidiocezo de Cebuo|Diocezo de Cebuo]] en Filipinoj. * 21-a de aŭgusto, 1595: [[Romia Katolika Arkidiocezo de Manilo]] establita en [[Manilo, Filipinoj]]. * 1596: Subskribo de la [[Bresta religia unio]] inter la Seĝo de Romo kaj la [[Rutenoj|Rutena Ortodoksa Eklezio]]. * 1598: Papa rolo en la [[Paco de Vervins]]. ===1600–1699=== [[Dosiero:Louis XIV of France.jpg|eta|[[Ludoviko la 14-a]] de Francio]] * 1600: [[Klemento la 8-a|Papo Klemento la 8-a]] aprobas la uzon de kafo malgraŭ peticio de pastroj malpermesi la islaman trinkaĵon kiel "la trinkaĵon de la diablo".<ref>{{Cite web|title=Coffee Was the "Devil's Drink" Until One Pope Tried it and Changed History|url=https://historyhustle.com/coffee-was-the-devils-drink-until-one-pope-tried-it-and-changed-history-2/|last=Weber|first=Stephanie|date=April 19, 2018|website=History Hustle|language=en-US|access-date=May 17, 2020}}</ref> La Papo provis tason kaj deklaris ĝin "tiel bongusta, ke estus domaĝe lasi la malfidelulojn havi ekskluzivan uzon de ĝi. Ni trompos Satanon per baptado ĝin."<ref>[http://www.newpartisan.com/home/suave-molecules-of-mocha-coffee-chemistry-and-civilization.html "Suave Molecules of Mocha"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050309000000/https://web.archive.org/web/20050309110855/http://www.newpartisan.com/home/suave-molecules-of-mocha-coffee-chemistry-and-civilization.html |date=2005-03-09 }} Coffee, Chemistry, and Civilization, ''New Partisan – A Journal of Culture, Arts and Politics'', March 7, 2005, retrieved October 23, 2006</ref> * 25-a de aŭgusto 1601: Establo de [[San Jose Seminary]], konata kiel El Colegio de San Jose de Manila, en [[Intramuros]], Manilo, Filipinoj. * 1606: Alveno de la [[Nigra Nazareo]] en Manilo, Filipinoj, el [[Akapulko]], Meksiko; ĝia hejmo estas la [[Malgranda Baziliko kaj Nacia Sanktejo de la Nigra Nazareo]]/Paroĥo de Sankta Johano la Baptisto en la distrikto Quiapo. * 1609: [[Francisko de Sales]] publikigas sian ''Enkondukon al la Devota Vivo.'' Poste, en 1616, li publikigas ''la Traktaton pri la Amo de Dio.''<ref>Jones, Wainwright kaj Yarnold, 382.</ref> * 1610: La [[Vespro della Beata Vergine]] de [[Claudio Monteverdi]] estas prezentita. * 1610: Apero de [[Nia Sinjorino de Manaoag]] en Manaoag, Pangasinano, [[Filipinoj]]. * 1611–1619, 1639: Apero de [[Nia Sinjorino de Caysasay]] en Taal, Batangas, [[Filipinoj]]. * 28-a de aprilo 1611: [[Universitato de Santo Tomas]] establita en Sampaloc, [[Manilo]], [[Filipinoj]], kaj ankaŭ konata kiel Pontifika kaj Reĝa Universitato. * 1614: [[Tokugawa Ieyasu]] malpermesas kristanismon el Japanio. * 1618: Alveno de la bildo de [[Nia Sinjorino de Monto Karmel]] en [[Manilo]], [[Filipinoj]]; ĝia hejmo estas [[Preĝejo San Sebastiano (Manilo)|Preĝejo San Sebastiano]] en distrikto Quiapo. * 1620: [[Colegio de San Juan de Letran]] establita en [[Intramuros]], [[Manilo]], [[Filipinoj]]. * 1621: Establo de Cofradia de Jesus Nazareno en Quiapo, [[Manilo]], [[Manilo]], [[Filipinoj]]. * 19-a de aprilo, 1622: [[Papo Gregorio la 15-a]] nomas Armand Jean du Plessis de Richelieu kardinalo laŭ nomumo de Reĝo [[Ludoviko la 13-a]] de Francio – fariĝante [[Kardinalo Richelieu]]. Lia influo kaj politikoj forte influas la kurson de eŭropa politiko. * 25-a de marto, 1626: Alveno de [[Nia Sinjorino de Paco kaj Bona Vojaĝo]] el Manilo iranta al [[Antipolo]], [[Filipinoj]]; ĝia hejmo estas la [[Katedralo de Antipolo]]. * 18-a de novembro, 1626: [[Urbano la 8-a|Papo Urbano la 8-a]] solene dediĉas la Novan Bazilikon de Sankta Petro 1300 jarojn post kiam la unua konstantina baziliko estis konsekrita de [[Papo Silvestro la 1-a]]. * 24-a de oktobro, 1632: Establo de la Kolegio de Sankta Izabelo en Intramuros, [[Manilo]] Filipinoj; ĝia hejmo estas la [[Kolegio Santa Izabelo Manilo]] en la distrikto Ermita. * 1633: Proceso de [[Galileo]], post kiu li estas kondamnita al [[hejmaresto]]. * 1637: [[Lorenzo Ruiz]] estas filipina martiro de Filipinoj kaj liaj kunuloj martiriĝis en la monteto Niŝizuka, [[Nagasako]], Japanio. * 1638: [[Ribelo de Ŝimabaro]] kondukas al plia subpremo de katolikoj kaj ĉiuj kristanoj en Japanio. * 15-a de marto ĝis la 4-a de oktobro, 1646: [[Bataloj de La Naval de Manilo]] apud la golfo de Manilo, [[Filipinoj]], okazis inter la hispanaj kaj nederlandaj militŝipoj. * 1653: [[Ĵuro de la Kruco Coonan]] estas farita de grupo de [[Sankta Tomaso-kristanoj]] kontraŭ la portugaloj. * 1667: Apero de [[Nia Sinjorino de Porta Vaga]] en [[Kaviturbo|Cavite]], [[Filipinoj]]. * 1671: [[Rozo de Lima]], perua laika membro de la [[dominikanoj]] kaj mistikulino, estas sanktigita de Papo [[Klemento la 9-a]]. * 1672: [[Pedro Calungsod]] de Filipinoj kaj [[Diego Luis de San Vitores]] estas la hispanaj jezuitaj misiistoj martirigitaj en Tumon, [[Gvamo]]. * 1674: [[Kebeko]], Kanado, estas levita al diocezo kun propra episkopo, [[François de Montmorency-Laval]]. Iam (1712), la kebeka diocezo kovris la plejparton de la amerika kontinento (francaj, anglaj kaj indiĝenaj amerikaj teritorioj/kolonioj) ĝis la [[Meksika Golfo]]. Neniu alia kristana komunumo, katolika aŭ alia, havis episkopon en tiuj teritorioj tiutempe. * 12-a de septembro 1683: [[Batalo de Vieno]]. Decida venko de la armeo de la [[Sankta Ligo (1571)|Sankta Ligo]], sub Reĝo [[Johano la 3-a Sobieski]] de Pollando, super la Otomanaj Turkoj, sub Grandveziro Merzifonlu [[Kara Mustafa]] Paŝa. La Turkoj ne plu minacas Okcidentan Eŭropon armee. * 1685: Ludoviko la 14-a revokas la [[Nanta edikto|Edikton de Nantes]], kaj granda nombro da [[Hugenotoj|hugenotaj]] rifuĝintoj forlasas Francion. * 1687: [[John Dryden]], domina angla literatura figuro kaj influo de sia epoko, publikigas ''The Hind and the Panther-on'' por festi sian konvertiĝon al katolikismo. * 1691: Papo [[Inocento la 12-a]] deklaras sin kontraŭ [[nepotismo]] kaj [[simonio]]. ===1700–1799=== [[Dosiero:Brazil 18thc JesuitFather.jpg|eta|Jezuita monaĥo en Brazilo.]] * 28-an de aprilo 1702: Establo de la Reĝa kaj Konciliara San Carlos Seminary (nun [[San Carlos Seminary]]) en [[Manilo]], [[Filipinoj]]; ĝia hejmo estas en [[Makati]]. * 1710: Ĉizado de la origina bildo de [[Nia Sinjorino de Peñafrancia]] en [[Naga (Cebu)|Naga]], Camarines Sur, [[Filipinoj]]. * 1713: [[Encikliko]] ''[[Unigenitus]]'' kondamnas [[Jansenismo|jansenismon]]. * 1715: [[Klemento la 11-a|Papo Klemento la 11-a]] regas kontraŭ la jezuitoj en la [[Ĉina rito-polemiko]]. Inversigita fare de [[Pio la 12-a]] en 1939. * 1720: [[Anselmo de Canterbury]] fariĝis Doktoro de la Eklezio. * 1721: [[Kangxi-Imperiestro]] malpermesas kristanajn misiojn en Ĉinio. * 1729: [[Benedikto la 13-a|Papo Benedikto la 13-a]] agnoskis [[Cirilo la 6-a|Cirilon la 6-an]] kiel la legitiman [[Patriarko de Antioĥio|Patriarkon de Antioĥio]] kaj agnoskis liajn sekvantojn kiel estantajn en [[plena komuneco]] kun la Katolika Eklezio. * 1736: Okazas la [[Sinodo de Monto Libano]], en kiu la Maronita Eklezio reformas sin kaj pli proksime aliĝas al la Latina Eklezio.<ref>{{cite book |last1=O’Mahony |first1=Anthony |editor1-last=Angold |editor1-first=Michael |title=The Cambridge History of Christianity - Volume 5: Eastern Christianity |date=2008 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-81113-2|pages=519–520 |language=en |chapter=Syriac Christianity in the modern Middle East}}</ref> * 1737: [[Vincent de Paul]], franca pastro kiu dediĉis sian vivon kaj ministerion al servado al malriĉuloj, estas sanktigita de Papo Klemento la 12-a. * 28-a de aprilo 1738: [[Klemento la 12-a|Papo Klemento la 12-a]] publikigas la buleon ''[http://www.papalencyclicals.net/Clem12/c15inemengl.htm In Eminenti] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110611190340/http://www.papalencyclicals.net/Clem12/c15inemengl.htm |date=2011-06-11 }}'' malpermesante al katolikoj aliĝi, helpi, societumi aŭ alie rekte aŭ nerekte helpi la organizojn de [[Framasonismo]] kaj Framasonoj sub puno de ekskomuniko. Membreco en iu ajn sekreta societo ankaŭ altirus la punon de ekskomuniko. * 1738: [[Grizaj Monaĥinoj]] fonditaj. * 1740: Publikigo de "Ĝardeno de la Animo" de [[Richard Challoner]].<ref>Jones, Wainwright and Yarnold, 425-6.</ref> * 1740–1758: [[Benedikto la 14-a|Papo Benedikto la 14-a]] nomumis la unuajn virinojn kiel profesorinojn ĉe la Papaj Universitatoj en Bolonjo, reformis kanonigprocedurojn: intelektulo malfermita al ĉiuj sciencoj; * 1769: [[Pasionisma]] [[religia instituto]] ricevis plenajn rajtojn de [[Klemento la 14-a|Papo Klemento la 14-a]]. * 1769: [[Junípero Serra]] establas Mision San Diego de Alcalá, la unuan el la [[Hispanaj misioj en Kalifornio|Hispanaj misioj en Alta Kalifornio]]. La jezuitoj fondis misiojn en [[Baja California]] ekde 1684. * 1773: [[Subpremado de la jezuitoj]] fare de [[Klemento la 14-a|Papo Klemento la 14-a]], jam ekskluditaj el multaj ŝtatoj. Nur en la [[Rusa Imperio]] ili povas resti. * 1784: Bapto de la unua korea katoliko. * 1789: [[John Carroll (pastro)|John Carroll]] fariĝas la [[Episkopo de Baltimoro]], la unua episkopo en Usono. * 1789: [[Universitato de Georgetown]] estas fondita kiel Kolegio de Georgetown. Ĝi estas la plej malnova katolika universitato en Usono kaj la unua el 28 altlernejoj kaj universitatoj fonditaj de la jezuitoj en Usono. * 1791: [[Wolfgang Amadeus Mozart]] komponas [[Ave verum corpus]] kaj sian nefinitan [[Rekviemo (Mozart)|Rekviemon]]. * 1793: [[Franca Revolucio]] starigas [[antiklerikalismo]] mezurojn. * 1798: [[Joseph Haydn]], aŭstra komponisto kaj instruisto de [[Beethoven]], komponis [[Die Schöpfung|La Kreadon]], oratorion kiu festas kaj portretas la kreon kiel rakontite en la [[Genezo]]. * 1798: [[Pio la 6-a|Papo Pio la 6-a]] kaptita de la armeoj de [[Napoleono Bonaparte]], mortas en kaptiteco en Francio. ===19-a jarcento=== [[Dosiero:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|eta|Napoleono Bonaparte]] * 1800–1823: [[Pio la 7-a|Papo Pio la 7-a]] * 1801: [[Reĝino Jeongsun]] malpermesas kristanismon en Koreio. * 16-a de julio 1802: Franca Konkordato de 1801. La Katolika Eklezio restariĝas en Francio. * 2-a de decembro 1804: Napoleono kronas sin Imperiestro de la Francoj en la Katedralo de [[Katedralo Nia Sinjorino de Parizo|Notre Dame]], Parizo, en ĉeesto de Papo Pio la 7-a. * 6-a de aŭgusto 1806: Dissolvo de la Sankta Romia Imperiestro * 1823: [[Ludwig van Beethoven]] finas sian [[Missa solemnis]], komencitan en 1819, kaj dediĉas ĝin al sia amiko kaj lernanto, [[Rudolfo de Habsburgo-Loreno (kardinalo)|Rudolfo de Habsburgo-Loreno]], ĉefepiskopo de [[Olomouc]]. * 1830: la [[Ĥaldea katolika Eklezio|Ĥaldea Eklezio]] reunuiĝis kun la Romkatolika Eklezio. * 1837: Alveno de la Francaj Katolikaj Misiistoj en Koreio. * 1839: En papa letero, [[Gregorio la 16-a|Papo Gregorio la 16-a]] deklaris la oficialan opozicion de la Katolika Eklezio al la sklavkomerco kaj al sklaveco. En Usono, katolikaj sklavposedantoj ĝenerale ignoris la papan deklaron kaj daŭre partoprenis en la institucio de sklaveco.<ref>Rodriguez, 297.</ref> * 1842: La [[Universitato de Notre Dame]] estas fondita en [[Notre Dame, Indianao|Notre Dame]], [[Indianao]], fare de [[Edward Sorin]] de la [[Kongregacio de Sankta Kruco]]. * 1846: Papo [[Pio la 9-a]] komencas sian regadon. Dum sia regado li petas, ke kontraŭkatolika dokumento verkita de framasonoj, konata kiel ''[[Alta Vendita]]'' estu distribuita por atentigi katolikajn oficistojn pri ebla framasona enfiltriĝo. * 1847: La [[Latina Patriarko de Jerusalemo]] rekomencas loĝi en Jerusalemo. * 1848: [[Johano Bosco]], pastro, verkisto kaj edukisto, fondas la [[Salesianoj]]n, {{N|religia komunumo}} bazitan sur la spiriteco kaj la filozofio de [[Francisko de Sales]], katolika episkopo de [[Ĝenevo]]. * 1850: La [[Arkidiocezo de Westminster]] kaj dek du aliaj diocezoj estas establitaj, restarigante katolikan hierarkion por la katolika publiko en Britio kontraŭ intensa politika opozicio. La [[Katedralo de Westminster]] estas formale konsekrita 53 jarojn poste, en 1903. * 1852: La Unua [[Plena Koncilio de Baltimoro]] okazas en Usono. * 1854: [[Dogmo]] de la [[Senmakula Koncipiĝo]] de [[Pio la 9-a|Papo Pio la 9-a]] * 1856: [[Gregor Mendel]], [[aŭgustenanoj|aŭgustenano]] monaĥo, sciencisto kaj patro de [[genetiko]], komencas eksperimentojn kiuj kondukas al la fundamentaj leĝoj de heredo. * 1858: Aperoj en [[Lourdes]]. * La 10-an de decembro 1859: Universitato Ateneo de Manila establita en Intramuros, Manilo, [[Filipinoj]] ankaŭ estis konata kiel Escuela Municipal de Manila. Sed poste la Ateneo situas ĉe Loyola Heights, [[Kezonurbo]]. * 1862: [[Paŭlo Miki]] kaj liaj kunuloj, martirigitaj en [[Nagasako]], Japanio (1597), estas enkanonigitaj de [[Pio la 9-a|Papo Pio la 9-a]]. * 1863: Universitato La Salle (nun [[Universitato De La Salle]]) establita en [[Manilo]], [[Filipinoj]]. * 1865: La Societo de Afrikaj Misioj de [[Liono]] establas mision en [[Lagoso]], [[Niĝerio]]. La sama Societo establas mision en [[Benino]], kvin jarojn poste. * 1866: [[Kardinalo]] [[John Henry Newman]] finas sian aŭtobiografion, ''[[Apologia Pro Vita Sua]]''. * 8-a de decembro 1869: [[Pio la 9-a|Papo Pio la 9-a]] malfermas la [[Unua Vatikana koncilio|Unuan Ekumenan Koncilion de la Vatikano]] * 18-a de julio 1870 - La Dogma Konstitucio de la Eklezio de Kristo el la kvara sesio de la Unua Vatikana Koncilio, ''Pastor Aeternus'', eldonas la dogmon de [[papa neeraripovo]] inter aliaj aferoj antaŭ ol la falo de Romo en la [[Franca-Prusa Milito]] kaŭzas ĝian trofruan finon kaj alportas finon al la [[Papa Ŝtato]]. Konflikto pri pluraj aferoj kondukas al la formado de la [[Malnova Katolika Eklezio]]. Ĉi tiu koncilio ne estis formale fermita ĝis 1960 fare de Papo Johano la 23-a en preparo por la Dua Vatikana Koncilio. * 1873–75: La efektivigo de la [[Leĝoj de Falk]], leĝaro en Germanio dum la [[Kulturbatalo]] konflikto kun la Eklezio, kiu kondukis al la elpelo de kelkaj ordenoj el Germanio. La angla poeto kaj jezuito, [[Gerard Manley Hopkins]], dediĉis sian faman poemon "''The Wreck of the Deutschland''" al kvin monaĥinoj, kiuj estis devigitaj fuĝi el Germanio pro la Leĝoj kaj poste dronis en ŝiprompiĝo. * 1877: [[Francisko de Sales]] fariĝas [[Doktoro de la Eklezio]]. * 1878: [[Kardinalo]] [[Charles Lavigerie]], ĉefepiskopo de [[Alĝero]] kaj [[Kartago]], sendas dek misiistojn al [[Orientafriko]]. * 1879: La encikliko ''[[Aeterni Patris]]'', de [[Leono la 13-a|Papo Leono la 13-a]], preparas revivigon de [[Tomismo]]. * 1888: La [[Pontifika Katolika Universitato de Ĉilio]] estas fondita. En 2018, ĝi rangis kiel la unua universitato de [[Latinameriko]] laŭ QS-rangotabeloj. * 1891: La [[Preĝejo Sankta Sebastiano (Manilo)|Preĝejo Sankta Sebastiano]] estas kompletigita en Quiapo, [[Manilo]], [[Filipinoj]]. * 15-a de majo 1891: [[Leono la 13-a|Papo Leono la 13-a]] publikigas la enciklikon ''[[Rerum novarum]]'' (Pri Novaj Aĵoj). * 30-a de novembro 1894: Papo Leono la 13-a publikigas la [[Encikliko|Enciklikon]] ''[http://www.papalencyclicals.net/Leo13/l13orient.htm Orientalium Dignitas]'' (Pri la Eklezioj de la Oriento) protektante la gravecon kaj daŭrigon de la orientaj tradicioj por la tuta eklezio. * 1895: La verko ''Personaj Reflektoj de Johana de Arko'' de [[Mark Twain]] estas publikigita de Harper's Magazine. * 1896: [[Leono la 13-a|Papo Leono la 13-a]] formale deklaras anglikanajn ordonojn "absolute nulaj" en [[papa buleo]], ''[[Apostolicae Curae]]''. * 1897: [[Tereza de Lisieux]] mortas. * 1898: Secondo Pia prenas la unuajn fotojn de la [[Mortotuko de Torino]]. ===20-a jarcento=== [[Dosiero:Karl I., Kaiser von Österreich (1887-1922).jpg|eta|Karlo la 1-a de Aŭstrio]] * 1900: [[Edward Elgar]] muzikigas la ''[[The Dream of Gerontius]]'' de Kardinalo [[John Henry Newman]]. * La 29-an de junio 1906: La Konsekro de [[Jorge Barlin]] kiel Unua filipinano kaj Unua Bicolano Episkopo de la Diocezo de Nueva Caceres (nun. [[Roman Catholic Archdiocese of Cáceres]]) en [[Naga, Camarines Sur|Naga Urbo]], [[Camarines Sur]], [[Filipinoj]]. * Oktobro 5, 1907: Unua Kanona Kronado de Filipinio inkluzive de [[Nia Sinjorino de La Naval de Manila]] en Intramuros, Manilo, [[Filipinoj]]. * 16-an de junio 1911: Establigo de [[Universitato De La Salle]] en [[Manilo]], [[Filipinoj]]. * 1903–1914: [[Pio la 10-a|Papo Pio la 10-a]] publikigas ''[[Lamentabili sane exitu]]'' kontraŭ Modernismo, enkondukas oftan komunecon, kaj antaŭenigas [[Gregoria ĉanto|gregorian ĉanton]]. * 1914–1918: [[Benedikto la 15-a|Papo Benedikto la 15-a]] deklaras neŭtralecon dum la Unua Mondmilito. Liaj paciniciatoj estas malakceptitaj de ambaŭ flankoj kiel favorantaj la alian. Amasa papa karitato en Eŭropo. * 1916: [[Karolo la 1-a (Aŭstrio)|Karlo la 1-a de Aŭstrio]] estas kronita Imperiestro de la Aŭstria-Hungara Imperio. Karlo provis negoci pacon inter la militantaj nacioj dum la Unua Mondmilito. Liaj provoj pri paco estas plejparte ignorataj. * 1917: [[Benedikto la 15-a|Papo Benedikto la 15-a]] promulgas la Kodon de Kanona Juro de 1917 por la [[Latina Eklezio]], la unua oficiala ampleksa kodigo de [[Kanona juro|katolika kanona juro]] en la historio. La apero de [[Nia Sinjorino de Fátima]] okazas en [[Fátima]], Portugalio, dum ses monatoj, finiĝante per la [[Miraklo de la Suno]]. Ĉi tiu apero estas tre populara dum la tuta jarcento. * 1918: Persekutado de la Romkatolika Eklezio kaj precipe la [[Orientaj Katolikaj Eklezioj]] en Sovetunio (ĝis 1985). * 1922: Imperiestro Karlo la 1-a de Aŭstrio mortas en ekzilo kaj malriĉeco en Portugalio. Poste li estas beatigita kiel Beata Karlo. * 1922: [[G. K. Chesterton]], filozofo, poeto kaj verkisto, konvertiĝas al katolikismo. * 1925: [[Sankta Jaro]] proklamita de [[Pio la 11-a|Papo Pio la 11-a]]. [[Johano Vianney]], franca pastro nomata la ''Kuracisto de Ars'', estas sanktigita de Papo Pio la 11-a. * 1926: Komenco de la [[Persekutado de Kristanoj en Meksiko|Ekleziaj persekutoj en Meksiko]] ĝis 1940, ankaŭ konata kiel la Kristera Milito aŭ La Cristiada. * 19-a de marto 1927: Fondiĝo de la [[Fratinoj de la Malriĉuloj]] (SD) ĉe Chunungumvely, [[Kerala]] fare de [[Mar Varghese Payyappilly Palakkappilly]]. * 1927: [[Georges Lemaître]], belga pastro sciencisto, unue proponis sur teoriaj bazoj, ke la universo disetendiĝas. Krome, li estis la unua, kiu konstatis tion, kio nun estas konata kiel [[leĝo de Hubble]]. Li ankaŭ proponis tion, kio fariĝis konata kiel la [[Praeksplodo]]. * 2-a de oktobro 1928: [[José María Escrivá]] fondis [[Opus Dei]], tutmondan organizon de laikaj membroj de la Katolika Eklezio. * 1928: [[Sigrid Undset]] gajnas la Nobel-premion pri literaturo. * 11-a de februaro 1929: La [[Laterana Traktato]] estas subskribita de [[Benito Mussolini]] kaj Kardinalo Gasparri, establante la sendependan Ŝtaton de la [[Vatikanurbo]] kaj solvante la [[Roma problemo|Roman problemon]] inter Italio kaj la [[Sankta Seĝo]] ekde la konkero de la [[Papa Ŝtato]] en 1870. * 5-a de oktobro 1929: Morto de [[Varghese Payyappilly Palakkappilly]], fondinto de [[Fratinoj de la Malriĉuloj]].<ref name="times">{{Cite web|title=Syro – Malabar church: Fr Varghese Payyappilli's elevation to the 'Venerable' to be declared in Kerala on Thurs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/fr-varghese-payyappillis-elevation-to-the-venerable-to-be-declared-in-kerala-on-thurs/articleshow/63900745.cms|date=April 24, 2018|first=Preetu |last=Nair |website=The Times of India|language=en|access-date=November 20, 2019}}</ref> * 12-a de februaro 1931: [[Radio Vatikana]] estas fondita de [[Guglielmo Marconi]] kaj inaŭgurita de Papo [[Pio la 11-a]]. La unua signalo estas en morsa kodo: ''In nomine Domini, amen''. * 20-a de julio 1933: Konkordato inter la Sankta Seĝo kaj la Germana Regno subskribita de Kardinalo [[Pio la 12-a|Eugenio Pacelli]] kaj [[Franz von Papen]] nome de [[Pio la 11-a|Papo Pio la 11-a]] kaj Prezidanto [[Paul von Hindenburg]], respektive. [[Dosiero:Pius XII with tabard, by Michael Pitcairn, 1951 (retouched).jpg|eta|Pio la 12-a, de Michael Pitcairn, 1951]] * 1933: [[Dorothy Day]] kunfondis la Katolikan Laboriston kun [[Peter Maurin]]. * 8-a de decembro 1933: Papo Pio la 11-a kanonigis [[Bernadette Soubirous]] de [[Lourdes]]. * 1935: Sinjoro [[Thomas More]] kaj [[John Fisher]], anglaj martiroj, ekzekutitaj sub la regado de [[Henriko la 8-a]], estas kanonigitaj de [[Pio la 11-a|Papo Pio la 11-a]]. * 16-a de julio, 1935: Deklaro de [[Nia Sinjorino de Gvadalupo]] kiel "Ĉiela Patronino de Filipinoj" kaj estas hejmo de la nacia sanktejo en [[Makati]], Manilo. * 1936–1939: Persekutado de la Eklezio en Hispanio. Oni taksas, ke dum la [[Hispana Enlanda Milito]], 6 832 membroj de la katolika pastraro estis mortigitaj.<ref>[[Hubert Jedin]], ''Church history'', 619</ref> * 1937: ''[[Mit brennender Sorge]]'' [[encikliko]] kontraŭ [[Naciismo|Nacisocialismo]] fare de Papo [[Pio la 11-a]], verkita de Kardinaloj [[Eugenio Pacelli]] kaj [[Michael von Faulhaber]]. * 3-7-a de februaro, 1937: La 33-a [[Internacia Eŭkaristia Kongreso]] okazis en Manilo, Filipinoj. La unua kongreso en Azio kaj la unua kongreso okazis en Filipinoj. * 1-a de septembro, 1939: Germanio invadas Pollandon, komenco de la Dua Mondmilito. La Vatikano, post provado eviti la militon, deklaras neŭtralecon por eviti esti tirita en la konflikton. Amasa Vatikana helpa interveno por rifuĝintoj, militkaptitoj kaj bezonantaj civiluloj en Eŭropo. *1939: La Katedralo de Sankta Patriko, Melburno, Viktorio, Aŭstralio, estis finita konstruado. * 1940: [[Graham Greene]] publikigas ''La Potenco kaj la Gloro''. * Dum la Dua Mondmilito: Monaĥejoj, monaĥejoj kaj la Vatikano estas uzataj por kaŝi judojn kaj aliajn celitajn de la nazioj por ekstermado. [[Maksimiliano Kolbe]] estas martirigita en la koncentrejo Aŭŝvico post volontulado morti anstataŭ fremdulo. La nazioj malliberigas kaj foje ekzekutas katolikajn pastrarojn, monaĥojn kaj monaĥinojn, kiuj kritikas la nazian ideologion. * 12-a de septembro 1942: Deklaro de la [[Senmakula Koncipiĝo]] kiel "Ĉefa Patronino de Filipinoj" kaj estas hejmo de la [[Manila Katedralo]] en [[Intramuros]], [[Manilo]], [[Filipinoj]]. * 1943: Encikliko de [[Pio la 12-a|Papo Pio la 12-a]] ''[[Mystici corporis]]'' priskribanta la Katolikan Eklezion kiel la Korpon de Kristo; * 1943: Encikliko ''[[Divino afflante Spiritu]]'', malfermante biblian esploradon al katolikaj akademiuloj. * 1943: Jaro de la fondo de la laika asocio [[Fokolar-Movado]] fare de [[Chiara Lubich]]. La Movado antaŭenigas la idealojn de unueco kaj universala frateco. * 1944: La Germana Armeo okupas Romon. [[Adolf Hitler]] proklamas, ke li respektos la Vatikanan neŭtralecon; tamen pluraj okazaĵoj, kiel ekzemple helpo al faligitaj Aliancitaj pilotoj, preskaŭ igas [[Nazia Germanio]] invadi la Vatikanon. Romo estas liberigita de la Aliancanoj post nur kelkaj semajnoj da okupado. * 1945: [[Evelyn Waugh]] publikigas ''[[Brideshead Revisited]].'' * 1945: La Ok Preĝejoj en Intramuros, Manilo, detruitaj dum la [[Batalo de Manilo (1945)|Batalo de Manilo de 1945]]. * 15-a de februaro 1945: La [[Konferenco de Katolikaj Episkopoj de Filipinoj]] (CBCP) estas fondita en [[Manilo]] kaj fariĝis "Katolika Bonfarta Organizo". * 1945: [[Batalo de Manilo (1945)|Batalo de Manilo]]: turnopunkto en la milito en la Pacifiko; grandaj perdoj de vivoj kaj posedaĵoj. * 1948: [[Thomas Merton]], trapista kontemplanto, publikigas ''La Sepetaĝa Monto''. * 18-a de aŭgusto – 26-a de septembro 1948: La Mariaj Aperoj de Maria, Mediatricis of All Grace en Lipa City, Batangas, [[Filipinoj]] estas atestataj de Fratino [[Teresita Castillo]]. * 14-a de oktobro 1949: [[Gabriel Reyes]] estas la unua filipina ĉefepiskopo de la [[Arkidiocezo de Manilo]] en [[Filipinoj]]. * 1950: [[Sankta Jaro]] estas deklarita de [[Pio la 12-a|Papo Pio la 12-a]], kiu anoncis la 25-an de decembro 1950, ke la Tombo de Sankta Petro estis identigita de arkeologoj sub la Baziliko Sankta Petro; kanonigo de [[Pio la 10-a|Papo Pio la 10-a]] kaj [[Maria Goretti]]; encikliko ''[[Humani generis]]'' * 1950: La Ĉielenpreno de Maria estas difinita kiel dogmo fare de [[Pio la 12-a]] * 9-a de aprilo 1951: Formala establado de la Rilatoj inter Filipinoj kaj la Sankta Seĝo. * 1952: [[François Mauriac]] gajnas la Nobel-premion pri literaturo. Li verkis la antaŭparolon al la libro ''[[Nokto (memoraĵo)|Nokto]]'' de [[Elie Wiesel]], kuraĝiginte Wiesel pli frue verki pri siaj spertoj kiel judo dum la [[Holokaŭsto]]. * 7-29-a de januaro 1953: Unua Plena Koncilio de Filipinoj. * 1954: Unua [[Maria jaro]] en la eklezia historio proklamita de Pio la 12-a; nova festo [[Reĝineco de Maria]]. * 1954: [[J.R.R. Tolkien]] publikigas ''[[La Mastro de l' Ringoj]]'', plena de kristanaj kaj katolikaj temoj. * 1954: Laika eklezia movado [[Komunio kaj Liberigo]] estas fondita. * 1957: [[Bernard Lonergan]] publikigas ''Kompreno: Studo pri Homa Kompreno''. * 1957: [[Francis Poulenc]] komponas sian operon, [[Dialogoj de la Karmelanoj]] kaj du jarojn poste, la [[Gloria (Poulenc)|Gloria.]] * 1958: La Postmilita [[Manila Katedralo]] en Intramuros, Manilo, [[Filipinoj]], estas kompletigita post la [[Batalo de Manilo (1945)|Aliancita Liberigo de Manilo]]. * 1960: Senatano [[John F. Kennedy]] estas elektita, la unua romkatolika prezidanto en la historio de Usono. * 28-a de marto 1960: [[Rufino Santos]] fariĝis la unua filipina kardinalo kaj la 29-a ĉefepiskopo de la [[Arkidiocezo de Manilo]] en [[Filipinoj]]. * 11-a de oktobro 1962: [[Johano la 23-a|Papo Johano la 23-a]] malfermas la [[Dua Vatikana koncilio|Duan Ekumenan Vatikanan Koncilion]]. La 21-a [[ekumena koncilio]] de la Katolika Eklezio emfazis la [[universalan vokon al sankteco]] kaj alportis multajn ŝanĝojn en praktikoj, inkluzive de pliigita emfazo de [[ekumenismo]]; malpli da reguloj pri pentofaradoj, fastado kaj aliaj religiaj praktikoj; kaj komenco de revizio de la Meso, kiu fariĝis pli alirebla per permesado de la uzo de gepatraj lingvoj anstataŭ la [[latina]]. Opozicio al ŝanĝoj inspiritaj de la Koncilio naskas la movadon de [[Tradiciismaj Katolikoj]], kiuj malkonsentas pri ŝanĝo de la malnovaj formoj de diservo kaj malkonsentas pri la apero de antaŭe kondamnitaj filozofioj. Fino de [[Ĵuro kontraŭ modernismo]]. * 1962: [[Martín de Porres|Martin de Porres]], perua laikfrato, estas sanktigita de [[Johano la 23-a|Papo Johano la 23-a]]. * 1964: [[Charles Lwanga]] kaj liaj kunuloj, martirigitaj en Namugongo, [[Ugando]] (1885–87), estas sanktigitaj de [[Paŭlo la 6-a|Papo Paŭlo la 6-a]]. * 1964: Jaro de la fondo de la laika movado [[Neokatekumena Vojo]] fare de Kiko Argnello kaj Carmen Hernández. * 7-a de decembro 1965: Komuna katolika-ortodoksa deklaro de [[Paŭlo la 6-a|Papo Paŭlo la 6-a]] kaj la ekumena patriarko [[Atenagoro la 1-a]]. Reciproka ekskomuniko de la Granda Skismo de 1054 kontraŭ katolikoj kaj ortodoksuloj estas ĉesigita de ambaŭ partioj. * 8-a de decembro 1965: Papo [[Paŭlo la 6-a]] solene fermas la Duan Vatikanan Koncilion. * 1966: [[Index Librorum Prohibitorum|Romia Katolika Indekso de Malpermesitaj Libroj]] estas aboliciita. * 1967: [[Katolika Karisma Renovigo]] Movado estas establita. * 1968: [[Dua Episkopa Konferenco de Latinameriko]] en [[Medeĝino]], Kolombio, kiel sekvaĵo al la Dua Vatikana Koncilio. Latinamerikaj episkopoj alvokas al "decido por la malriĉuloj" kaj donas sian aprobon al kristanaj "bazaj komunumoj". * 1968: Jaro de la fondo de la internacia laika grupo [[Komunumo de Sankta Egidio]] fare de [[Andrea Riccardi]]. * 1969: La Inaŭguro de [[Radio Veritas]] (nun. [[DZRV-AM|Veritas 846 (DZRV)]]) estas staciigita en [[Kezonurbo]], [[Metroo Manilo]], [[Filipinoj]]. * 1970: [[Meso de Paŭlo la 6-a|Revizio de la Roma Meslibro]], post enkonduko de popollingvoj dum celebrado de [[Meso (diservo)|Meso]]. * 1970: Papo Paŭlo la 6-a kanonigas la [[Kvardek martiroj de Anglujo kaj Kimrujo]]. * 1970: [[Katarina de Sieno]] fariĝas [[Doktoro de la Eklezio]]. * 27-a ĝis 29-a de novembro 1970: [[Paŭlo la 6-a|Papo Paŭlo la 6-a]] vizitas Filipinojn. * 1971: ''Kompletaj Rakontoj'' de [[Flannery O'Connor]] estas publikigitaj. * 1973: [[Agnes Katsuko Sasagawa]] en la fora regiono de Yuzawadai, proksime al la urbo Akita en Japanio, raportas vidi kelkajn aperaĵojn nun konatajn kiel [[Nia Sinjorino de Akita]]. * 1973: [[Gustavo Gutiérrez]], perua teologo, dominikana pastro, kaj fondinto de ''Teologio de Liberigo'', publikigas pivotan libron, ''Teologio de Liberigo: Historio, Politiko kaj Savo''. * 1973: Jaro de la fondo de la [[Komunumo Chemin Neuf]] fare de jezuita pastro, Laurent Fabre. * 1975–83: [[Olivier Messiaen]] komponas [[Saint-François d'Assise]]. Li estas orgenisto ĉe la Preĝejo de la Sankta Trinio, Parizo de 1931 ĝis sia morto en 1992. * 26-a de aŭgusto 1978: [[Papo Johano Paŭlo la 1-a]] fariĝas la unua papo kiu uzas duoblan reĝan nomon. Li regas nur 33 tagojn. * 16-a de oktobro 1978: Papo Johano Paŭlo la 2-a fariĝas la unua pola papo kaj la unua ne-itala papo elektita en 450 jaroj; influa en la renverso de komunismo en Pollando. * 1979: [[Patrino Teresa]] ricevis la Nobel-premion pri paco. * 1979: Tria Episkopa Konferenco de Latinameriko, en [[Puebla (urbo)|Puebla, Meksiko]], konfirmas opcion por malriĉuloj kaj petas riĉajn naciojn "ne meti obstaklojn sur nian vojon al progreso."<ref>{{Cite news|first=George |last=Vecsey |date=February 14, 1979|title=Bishops End Puebla Conference With Plea for Rights of the Poor|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1979/02/14/archives/bishops-end-puebla-conference-with-plea-for-rights-of-the-poor-the.html|access-date=May 17, 2020|issn=0362-4331}}</ref> *24-a de marto 1980: [[Oscar Romero]], [[ĉefepiskopo de San-Salvadoro]], [[El Salvador]], estas murdita dum celebrado de Meso ĉe la Dia Providenca Hospitalo. * 1980: [[Czeslaw Milosz]] gajnas Nobel-premion pri Literaturo. * 1981: [[Henryk Gorecki]] komponas [[Miserere (Gorecki)]]. * 17-22 februaro 1981: [[Papo Johano Paŭlo la 2-a]] dua vizito al Filipinoj. * 18 februaro 1981: Beatigo de [[Lorenzo Ruiz]] kaj kunuloj fare de [[Papo Johano Paŭlo la 2-a]] okazis en Rizal Park, [[Manilo, Filipinoj]]. * 1983: [[Papo Johano Paŭlo la 2-a]] [[Promulgo (katolika kanona juro)|promulgas]] la [[Kodon de Kanona Juro de 1983|1983 ''Kodo de Kanona Juro'']] de 1983, nova kodo de [[kanona juro de la Katolika Eklezio|kanona juro]] por la [[Latina Eklezio]]. * 1983: [[Lech Wałęsa]] ricevis la Nobel-premion pri paco. * 1984: La unua [[Monda Junulara Tago]] starigita de Papo Johano Paŭlo la 2-a estas celebrata en Romo. Celebrata ĉiujare inter Romo kaj malsama urbo. * 1984: [[Koreaj Martiroj|103 Koreaj Martiroj]] estas kanonigitaj de Papo Johano Paŭlo la 2-a. * 20-a de aŭgusto 1984: [[El Shaddai (movado)|El Shaddai DWXI Prayer Partners Fellowship International]], la plej granda movado de [[Katolika Karisma Renovigo]] en [[Filipinoj]], estas establita de Frato [[Mike Velarde]] kiel Servanto-Gvidanto kaj Plej Respektinda Teodoro C. Bacani, Jr. kiel Spirita Konsilisto. *25-a de februaro 1986: La ĉefepiskopo de Manilo, kardinalo [[Jaime Sin]], mobilizas la Popolan Potencon en [[Metroo Manilo]], [[Filipinoj]]; Prezidanto [[Ferdinand Marcos]] estas elpostenigita. * 1987: [[Maria jaro]] anoncita de Johano Paŭlo la 2-a en la encikliko ''[[Redemptoris Mater]].'' * 18-a de oktobro 1987: [[Lorenzo Ruiz]], laiko de la [[Arkidiocezo de Manilo]], [[Filipinoj]], estas kanonigita de Papo Johano Paŭlo la 2-a kiel la unua filipina sanktulo. * 30-a de junio 1988: Ĉefepiskopo [[Marcel Lefebvre]] de la [[Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a]] (SSPX) konsekras kvar virojn kiel episkopojn ĉe [[Écône]], Svislando, sen la eksplicita permeso de la Papo. Lefebvre kaj aliaj aŭtomate ricevas ekskomunikon. Tradiciaj episkopoj de la SSPX daŭre estas suspenditaj ''a divinis''.<ref>[http://catholiceducation.org/articles/apologetics/ap0072.html Schism of SSPX] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110927004332/http://catholiceducation.org/articles/apologetics/ap0072.html |date=2011-09-27 }} Pete Vere, My Journey out of the Lefebvre Schism: All Tradition Leads to Rome, Catholic Education Resource Center, retrieved November 20, 2006</ref> * 1990: [[Papo Johano Paŭlo la 2-a]] promulgas la ''[[Kodekso de Kanonoj de la Orientaj Eklezioj]]'', reformo de [[Orienta katolika kanona juro]]. * Januaro 1991: Aŭstralia Katolika Universitato malfermiĝas.<ref>{{Cite web|title=ACU's history|url=https://www.acu.edu.au/about-acu/reputation-and-ranking/history|access-date=2021-04-11|website=www.acu.edu.au|language=en}}</ref> *20-a de januaro – 17-a de februaro 1991: Dua Plena Koncilio en Filipinoj. * 1991: Sovetunio estas oficiale dissolvita. Persekutata katolika eklezio reaperas el kaŝado, precipe en [[Ukrainio]] kaj [[Litovio]]. * La Kvara Episkopa Konferenco de Latinameriko, en [[Sankta Domingo|Santa Domingo]], Dominika Respubliko, montris malkontinuecon kun aliaj konferencoj, ĉar ĝi estis forte kontrolita de konservativaj elementoj kaj de [[Roma Kurio|Romo]].<ref>{{Cite book|last1=Fahlbusch|first1=Erwin|url=https://books.google.com/books?id=7ly4DgtT3LkC&q=Fourth+Episcopal+Conference+of+Latin+America,+Santo+Domingo&pg=PA186|title=The Encyclopedia of Christianity|last2=Bromiley|first2=Geoffrey William|last3=Lochman|first3=Jan Milie|last4=Mbiti|first4=John|last5=Pelikan|first5=Jaroslav|last6=Barrett|first6=David B.|last7=Vischer|first7=Lukas|date=1999|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2415-8|language=en}}</ref> * 1992: La nova ''[[Katekismo de la Katolika Eklezio]]'' estas publikigita, en la latina kaj franca lingvoj. * 1993: Crossroad Publishers publikigas ''Enhavo de Kredo: la Plej Bonaj Teologiaj Skribaĵoj de [[Karl Rahner]]''. * 1993: [[Duns Skoto]] estas beatigita de Papo Johano Paŭlo la 2-a. * 1994: ''[[Ordinatio sacerdotalis]]'', Apostola Letero konfirmanta malpermeson kontraŭ [[ordinado de virinoj]] al la pastreco, estas promulgita de Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]]. * 10-a ĝis 15-a de januaro 1995: [[Monda Junulara Tago]] 1995 en Manilo, Filipinoj, kaj tria vizito de [[Papo Johano Paŭlo la 2-a]]. * 1997: [[Tereza de Lisieux]] fariĝis [[Doktoro de la Eklezio]]. * 1997: La eldono de Katekismo por Filipinaj Katolikoj estas havebla en [[Filipinoj]]. ==Tria jarmilo== ===21-a jarcento=== [[Dosiero:Francis 2013.jpg|eta|Papo Francisko]] * 5-a de marto 2000: Beatigo de [[Pedro Calungsod]] fare de [[Papo Johano Paŭlo la 2-a]] okazis en Vatikano. Ĝi estas dua filipina martiro de [[Filipinoj]]. * 30-a de aprilo 2000: Papo Johano Paŭlo la 2-a kanonigas [[Faustina Kowalska]] kaj difinas la dimanĉon post Pasko kiel Dia Kompato-Dimanĉon en la Ĝenerala Romia Kalendaro, ekde la sekva jaro. * 1-a de januaro 2001: Komenciĝas la 21-a jarcento kaj la nova jarmilo. La eklezio solenas la komencon de la tria kristana jarmilo per plilongigo en parton de la jaro 2001 de la jubilea jaro, kiun ĝi observas je 25-jaraj intervaloj kaj kiu, en la kazo de la jaro 2000, nomiĝas la Granda Jubileo. *6-a de januaro 2001: Johano Paŭlo la 2-a publikigas ''[[Novo Millennio Ineunte]]'', programon por la eklezio en la nova jarmilo, en kiu li metis sanktecon per trejnado pri preĝo kiel la plej gravan prioritaton de la Katolika Eklezio konforme al ĝia celo. * 18-a de januaro 2002: Iama usona pastro [[John Geoghan]] estas kondamnita pro [[Seksa misuzo#Infana seksmisuzo|infana molestado]] kaj kondamnita al dek jaroj en malliberejo, kiel parto de la katolika seksmisuzo-skandalo. La kazo Geoghan implikis [[Ĉefepiskopon]] Kardinalon Bernard Francis Law, kiu demisiis en decembro, kaj atentigis pri la problemo. * 25-a ĝis 26-a de januaro 2003: 4-a [[Monda Renkontiĝo de Familioj]] ĉe Rizal Park en Manilo, Filipinoj. * 2004: Cambridge University Press publikigas "The Cambridge Companion to Hans Urs von Balthasar", sciencan takson de liaj skribaĵoj. * 2-a de aprilo 2005: Papo Johano Paŭlo la 2-a mortis 84-jaraĝa. Lia funebro estis elsendita tutmonde kaj estis ĉeestata de milionoj da homoj en Romo. * 19-a de aprilo 2005: La german-devena kardinalo Joseph Alois Ratzinger estis elektita de la Kardinala Kolegio kiel Papo Benedikto la 16-a, tiel fariĝante la unua papo elektita dum la 21-a jarcento kaj la 3-a jarmilo. * 18-a de aŭgusto 2005: Papo Benedikto la 16-a ĉeestis la Mondan Junularan Tagon en Kolonjo, Germanio, sia unua vojaĝo ekster Italio. * 9-a de januaro 2006: La 400-a datreveno de la traduko de la [[Nigra Nazareo]] okazas ĉe la [[Malgranda Baziliko de la Nigra Nazareo]] en Kviapo, Manilo, Filipinoj; ĝi alvenis el Acapulco, Meksiko en 1606. * 12-a de septembro 2006: [[Papo Benedikto la 16-a]] faras paroladon pri ''Kredo, Racio kaj la Universitato'' ĉe la [[Universitato de Regensburg]], mallaŭdante la emfazon en la okcidenta mondo de [[pozitivismo|pozitivema]] racio kaj filozofio, ekskludante la dian kaj dialogon kun kulturoj.<ref>Benedict XVI, Meeting with the representatives of science in the Aula Magna of the University of Regensburg (September 12, 2006)</ref> Li citas negativajn vidpunktojn de la imperiestro [[Manuelo la 2-a Palajologo]] pri Islamo, kreante perfortajn reagojn inter islamanoj en pluraj mondopartoj.<ref>[https://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/speeches/2006/september/documents/hf_ben-xvi_spe_20060912_university-regensburg_en.html Faith, Reason and the University Memories and Reflections] from official Vatican website, retrieved October 18, 2006</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20060919210946/http://www.zenit.org/english/visualizza.phtml?sid=94748 "Three Stages in the Program of De-Hellenization"] by Pope Benedict XVI, [[Zenit News Agency]], retrieved October 18, 2006</ref><ref>[https://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-pope17sep17,0,5146612.story?coll=la-home-world Pope Is Regretful That His Speech Angered Muslims, Sep. 17, 2006, L.A. Times], retrieved October 18, 2006 {{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref><ref>[http://www.cnn.com/2006/WORLD/europe/09/18/pope.islam.ap/ Al Qaeda threat over pope speech, Sep. 18, 2006, CNN.com] retrieved October 18, 2006 {{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref><ref>[http://today.reuters.com/news/articlenews.aspx?type=topNews&storyID=2006-09-18T100352Z_01_L18796129_RTRUKOC_0_US-POPE-ISLAM-QAEDA.xml&WTmodLoc=NewsHome-C1-topNews-1 Qaeda-led group vows "jihad" over Pope's speech, Sep. 18, 2006, Reuters] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061025000000/https://web.archive.org/web/20061025044729/http://today.reuters.com/news/articlenews.aspx?type=topNews |date=2006-10-25 }}, retrieved October 18, 2006</ref> * 11-a de junio 2007: [[Papo Benedikto la 16-a]] nuligis la decidon de sia antaŭulo pri papaj elektoj, kaj restarigis la tradician bezonatan dutrionan plimulton.<ref>Moto Proprio, De Aliquibus Mutationibus, 11-a de junio 2007</ref> * 7-a de julio 2007: Per sia ''[[motu proprio]] [[Summorum Pontificum]]'' Papo Benedikto la 16-a eksplicite permesas al ĉiuj pastroj de la [[Latina Eklezio]] uzi la [[Roman Meslibron de 1962]] dum celebrado de Meso private kaj, sub certaj kondiĉoj, publike anstataŭ la post-Dua-Vatikana-Meso, kaj esprimis la deziron, ke ĉi tiu mezuro konduku al resanigo de la disiĝo inter la [[Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a]] kaj la Katolika Eklezio. * 28-a de oktobro 2007: Papo Benedikto la 16-a rajtigas la plej grandan beatigan ceremonion en la eklezia historio implikante 498 hispanajn martirojn, kiuj estis mortigitaj dum la Enlanda Milito en Hispanio. * 2007: [[Kvina Episkopa Konferenco de Latinameriko]] ĉe [[Aparecida]], Brazilo. Kardinalo Jorge Bergoglio – poste Papo Francisko – funkciis kiel sekretario kaj helpis verki la finan dokumenton, kiu emfazis tion, kio ankaŭ estus temo de lia papado: servi la malriĉulojn en la periferioj de la socio.<ref>{{Cite web|title=On the Trail of Aparecida: Jorge Bergoglio and the Latin American ecclesial tradition|url=https://www.americamagazine.org/trail-aparecida|date=October 30, 2013|website=America Magazine|language=en|access-date=May 17, 2020}}</ref> * 13-a de aŭgusto 2007: La lanĉo de [[TV Maria]] estas postenigita en Manilo, Filipinoj. * Majo 2008: Solena deklaro interkonsentita inter [[Papo Benedikto la 16-a]] kaj islamanoj, gvidataj de [[Mahdi Mostafavi]], emfazis, ke aŭtenta religio estas esence neperforta kaj ke perforto povas esti pravigita nek per racio nek per kredo.<ref>{{cite web|last=Kleiber |first=Reinhard |title=Iran and the Pope Easing Relations |publisher=Quantara |year=2008 |url=http://www.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-478/_nr-759/i.html |access-date=June 24, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101231023842/http://www.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-478/_nr-759/i.html |archive-date=December 31, 2010 }}</ref> * Julio 2008: [[Papo Benedikto la 16-a]] partoprenas en Sidnejo, Aŭstralio, la [[Monda Junulara Tago|Mondan Junularan Tagon]] kaj anoncas Hispanion kiel la landon gastiganton de la sekva. * Januaro 2009: La Sankta Seĝo pardonas la ekskomunikojn de la episkopoj de la [[Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a]], kiu havis skisman rilaton kun la katolika magisterio. * 11-a de oktobro 2009: [[Patro Damiano]], belga pastro konata kiel la "Apostolo de la Lepruloj", estas kanonigita. * 20-a ĝis 27-a de novembro 2009: La 5-a Azia Junulara Tagon en [[Imuso]], [[Cavite City|Cavite]], [[Filipinoj]]. * 19-a ĝis 22-a de aprilo 2010: La 1-a Filipina Apostola Kongreso pri Kompato okazis en [[Filipinoj]]. * 17-a de oktobro 2010: [[Mary MacKillop]], monaĥino de [[skota]] deveno, estas la unua [[aŭstralianoj|aŭstralianoj]] naskita persono kiu estas kanonigita. Ankaŭ kanonigita estas laikfrato de Sankta Kruco, [[Andre Bessette]] el [[Montrealo]], Kanado, kies klopodoj kondukis al la konstruado de la [[Oratorio Sankta Jozefo|Oratorio de Sankta Jozefo]], Montrealo. * 21-a de oktobro 2012: [[Kateri Tekakwitha]], algonkena-[[mohaka]] laikulino konata kiel la "Lilio de la Mohakoj", estas kanonigita de Papo Benedikto la 16-a. * 21-a de oktobro 2012: [[Pedro Calungsod]], juna laiko de la [[Arkidiocezo de Cebuo]], [[Filipinoj]], estas kanonigita de Papo Benedikto la 16-a kaj fariĝas la dua filipina sanktulo kaj la unua Visajano. * 2012: [[Hildegard de Bingen]] fariĝis [[Doktoro de la Eklezio]]. * Februaro 2013: [[Eksiĝo de Papo Benedikto la 16-a]]. * Marto 2013: Jorge Bergoglio de [[Argentino]] elektita kiel [[Papo Francisko]], la unua latinamerikano kaj la unua jezuito elektita Papo. * 12-a de majo 2013: Papo Francisko kanonigas pli ol 800 katolikojn, kiuj estis mortigitaj de turkoj en Otranto en 1480. Per tio li superis la rekordon de Johano Paŭlo la 2-a en kanonigado de la plej multaj sanktuloj en papado. * 13-a de oktobro 2013: [[José María de Manilo]] estis beatigita de Kardinalo [[Angelo Amato]] en [[Taragono]], [[Hispanio]] kaj li fariĝis la [[Hispana Filipinano|Hispan-Filipina]] Martiro. * 16–18 oktobro 2013: Unua Filipina Konferenco pri Nova Evangelizado fare de la Ĉefepiskopo de Manilo, Kardinalo Luis Antonio Tagle, ĉe la Kvarcentjara Pavilono de la Universitato de Santo Tomaso (UST) en Manilo por la videomesaĝo de Papo Francisko. * 15–19 januaro 2015: Vizito de Papo Francisko al Filipinoj, la kvara papa vizito. * Februaro 2015: [[Charles Maung Bo]] kaj Soane Patita Mafi estas la unuaj kardinaloj el [[Mjanmao]] kaj [[Tongo]]. * Majo 2015: Papo Francisko en sia [[encikliko]] ''[[Laudato si']]'' (Laŭdo estu al vi) atentigis pri "nia peko" detrui la naturan medion kaj renkontiĝis kun la ĉefoficistoj de la [[Grandaj Naftokompanioj]] por transdoni la mesaĝon.<ref>{{Cite web|title=Pope Francis Got These Big Oil CEOs to Fight Global Warming|url=https://fortune.com/2019/06/17/pope-franci-energy-ceos-change-message-climate-change/|website=Fortune|language=en|access-date=2019-09-24}}</ref> *23-a de majo 2015: [[Oscar Romero]], la murdita Ĉefepiskopo de [[San-Salvadoro]], estas beatigita de [[Papo Francisko]]. * 2015: Beatigo de la [[Tri Martiroj de Ĉimboto]], murditaj en 1991 en [[Ĉimboto]], [[Peruo]], fare de membroj de la komunista gerila grupo, la [[Luma Vojo]]. * 12-a de aprilo 2015: je [[Dimanĉo de Dia Kompato]], dum Meso por la [[100-a datreveno de la armena genocido|centjariĝo]] de la [[armena genocido]] ĉe [[Baziliko de Sankta Petro]], Papo Francisko oficiale proklamis [[Gregorio de Narek]] kiel Doktoron de la Eklezio<ref name="vatican 12 apr 2015">{{cite web|title=Message of His Holiness Pope Francis on the 100th anniversary of "Metz Yeghern" and proclamation of St. Gregory of Narek as a Doctor of the Church|url=https://www.vatican.va/content/francesco/en/messages/pont-messages/2015/documents/papa-francesco_20150412_messaggio-armeni.html|website=vatican.va|date=April 12, 2015}}</ref> en ĉeesto de la armena prezidanto [[Serĵ Sargsjan]], la Katolikoso de Ĉiuj Armenoj [[Karekin la 2-a]], la Katolikoso de Kilikio [[Aram la 1-a]], kaj la armena katolika patriarko [[Nerses Bedros XIX Tarmouni]].<ref>{{cite news|title=Historic Mass dedicated to 100th anniversary of the Armenian Genocide begins at the Vatican (live)|url=https://armenpress.am/eng/news/801408/historic-mass-dedicated-to-100th-anniversary-of-the-armenian-genocide-begins-at-the-vatican-live.html|agency=[[Armenpress]]|date=April 12, 2015}}</ref> * 8-a de decembro 2015 ĝis 20-a de novembro 2016: En la Eksterordinara Jubilea Jaro de Kompato proklamita de Papo Francisko, Romo ricevis 21.3 milionojn da pilgrimantoj, la sanktejo de Nia Sinjorino de Gvadalupo ricevis 22 milionojn da pilgrimantoj, kaj la Monda Junulara Tago en [[Krakovo]] ricevis 3 milionojn da pilgrimantoj. Laŭ ĉefepiskopo Fisichella, prezidanto de la Pontifika Konsilio por Nova Evangelizado, inter 56% kaj 62% de ĉiuj katolikoj partoprenis la eventojn, dum pilgrimantoj en Romo plejparte venis el Germanio, Usono, Pollando, hispanlingvaj landoj kaj multaj el Ĉinio, Ĉado, Ruando, Nepalo kaj Kukinsuloj. * 24-31 januaro 2016: La 51-a Internacia Eŭkaristia Kongreso okazis en Cebuo, Filipinoj, fare de la Papa Legato Charles Maung Bo de Mjanmao, la dua fojo en Filipinoj ekde 1937. * 12 februaro 2016: Patriarko Kirill de Moskvo, la estro de la Rusa Ortodoksa Eklezio, renkontas Papon Francisko ĉe la Internacia Flughaveno José Martí proksime de Havano, Kubo. Ili subskribas tridekpunktan komunan deklaron traktantan tutmondajn problemojn, inkluzive de ilia espero por restarigo de plena unueco, la persekutado de Kristanoj en la Proksima Oriento, la [[Siria enlanda milito]], kaj eklezia organizado en Ukrainio.<ref>{{cite news|author=Erasmus (pseud.)|title=From the New World, a pope and a patriarch address old-world fights|type=blog|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/blogs/erasmus/2016/02/catholicism-and-russian-orthodoxy|access-date=February 14, 2016|location=London|date=February 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160215080458/http://www.economist.com/blogs/erasmus/2016/02/catholicism-and-russian-orthodoxy|archive-date=February 15, 2016|url-status=live}}</ref><ref name="VIS2016">{{cite news|date=February 13, 2016|title=Historic encounter between the Pope and Patriarch of Moscow and All Russia: Orthodox and Catholics are brothers, not competitors|website=visnews-en.blogspot.com|location=Vatican City|publisher=Vatican Information Service|url=http://visnews-en.blogspot.com/2016/02/historic-encounter-between-pope-and.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160213144411/http://visnews-en.blogspot.com/2016/02/historic-encounter-between-pope-and.html|archive-date=February 13, 2016|access-date=February 13, 2016}} Includes full text of the Joint Declaration.</ref> Ĉi tiu estis la unua renkontiĝo inter papo kaj rusa ortodoksa patriarko.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-35565085|title=Unity call as Pope Francis holds historic talks with Russian Orthodox Patriarch|website=bbc.co.uk|publisher=BBC|date=February 12, 2016|access-date=February 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160213110712/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-35565085|archive-date=February 13, 2016|url-status=live}}</ref> * 26-a de julio 2016: Franca pastro [[Jacques Hamel]] estas murdita en la paroĥo de [[Saint-Etienne-du-Rouvray]] fare de du ekstremistoj, kiuj ĵuris fidelecon al la [[Islama Ŝtato|Islama Ŝtato de Irako kaj Levantenio]]. La diocezo de [[Rueno]] malfermis lian aferon por kanonigo. * 16-a ĝis 20-a de januaro 2017: La 4-a [[Monda Apostola Kongreso pri Kompato]] okazis en [[Manilo, Filipinoj]]. * 2-a de novembro 2017: Papo Francisko sugestas varbi "pruvitajn" edziĝintajn virojn por iĝi pastroj por diocezoj en la Romkatolika/Latina/Okcidenta Eklezio kie estas malmultaj pastroj.<ref>John Phillips, "Pope raises prospects of married men becoming priests," www.telegraph.co.uk, November 2, 2017.</ref> <ref>Richard P. Mc Brien, THE CHURCH, The Evolution of Catholicism (New York: Harper One, 2008), 450.</ref> * 13-a de majo 2017: [[Papo Francisko]] kanonigas [[Francisko kaj Jacinta Marto]], atestantojn de la Mariaj aperoj en [[Fatima]], [[Portugalio]]. * 18-a de decembro 2017: Papo Francisko nomis pastron-komunikiston [[Patrick Peyton]] respektinda. Peyton fondis la internaciajn radio- kaj televidprogramojn [[Family Rosary Crusade]] kaj ''[[Family Theater (Mutual Broadcasting System)|Family Theater]]''. * 19-a de marto 2018: En sia apostola admono [https://www.vatican.va/content/francesco/en/apost_exhortations/documents/papa-francesco_esortazione-ap_20180319_gaudete-et-exsultate.html ''Gaudete et exsultate''] (Ĝoju kaj Estu Ĝojaj), Papo Francisko reprenas temon de la Dua Vatikana Koncilio, klarigante, ke ĉiuj estas vokitaj al la sama perfekteco de virto.<ref>{{Cite web|title=''Gaudete et exsultate'': Apostolic Exhortation on the call to holiness in today's world|url=https://www.vatican.va/content/francesco/en/apost_exhortations/documents/papa-francesco_esortazione-ap_20180319_gaudete-et-exsultate.html|last=Francis|first=Pope|date=March 19, 2018|website=w2.vatican.va|at=10|access-date=2020-05-17}}</ref> *18-a de majo 2018: Episkopoj de [[Ĉilio]] proponas siajn eksiĝojn al Papo Francisko pro krima neglekto en traktado de infanseksmisuzo inter iuj klerikoj. Francisko akceptas la eksiĝojn de episkopoj kaj kardinaloj en aliaj landoj pro similaj kialoj. Francisko alfrontas multe pli malbonan krizon inter la pastraro — infanmistrakton kaj mankon de efika episkopa superrigardo.<ref>William Dailey, C.S.C., "Would a mass resignation of bishops hurt the US Church? Quite the opposite," www.catholicherald.co.uk/commentandblogs/2018/08/16.</ref><ref>Thomas Reese, S.J., "Pennsylvania grand jury report is a new low for Catholic Church," www.ncronline.org/news/accountability/signs-times/August 15, 2018</ref> * 2-a de aŭgusto 2018: Papo Francisko deklaras, ke la [[mortopuno]] estas neakceptebla en ĉiuj kazoj, kiel atako kontraŭ homa digno.<ref>Elisabetta Povoledo and Laurie Goodstein, "Pope Declares Death Penalty Always Wrong," NEW YORK TIMES, p.1.</ref> * 17-a de decembro 2018: La Sankta Seĝo agnoskas la [[Ortodoksa Eklezio de Ukrainio]].<ref>{{Cite web|title=Holy See recognizes Orthodox Church of Ukraine – Kyiv Patriarchate|url=https://www.unian.info/society/10381359-holy-see-recognizes-orthodox-church-of-ukraine-kyiv-patriarchate.html|website=www.unian.info|date=December 18, 2018 |language=en|access-date=May 17, 2020}}</ref> * 1-a de julio 2019: La kanonigo de [[John Henry Newman]] rajtigita kaj la dato fiksita por la 13-a de oktobro 2019.<ref>{{cite web |title=Ordinary Public Consistory for the Voting on Certain Causes of Canonization|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2019/07/01/0567/01172.html |website=Bollettino |publisher=Holy See Press Office (in Italian) |access-date=July 1, 2019}}</ref> * 2-a de julio 2019: oni anoncis, ke Papo Francisko transdonis la naŭ ostofragmentojn de Sankta Petro, kiuj estis montritaj dum la Meso "Jaro de Kredo", al la Ortodoksa Patriarko [[Bartolomeo la 1-a|Bartolomeo de Konstantinopolo]]. Bartolomeo, kiu servas kiel estro de la Orienta Ortodoksa Kristana eklezio, priskribis la geston kiel "kuraĝan kaj aŭdacan".<ref name="braveandbold">{{cite news|author=Cindy Wooden|date=July 2, 2019|title=Pope gives relics of St. Peter to Orthodox patriarch|publisher=Catholic News Service|url=https://cruxnow.com/vatican/2019/07/02/pope-gives-relics-of-st-peter-to-orthodox-patriarch/|access-date=July 2, 2019}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191025194659/https://cruxnow.com/vatican/2019/07/02/pope-gives-relics-of-st-peter-to-orthodox-patriarch/ |date=2019-10-25 }}</ref> * 5-a de julio 2019: Papo Francisko diras, ke la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] provas manipuli aliajn religiojn en [[Ukrainio]].<ref>{{Cite web|title=Pope Francis points out attempts to manipulate religion in Ukraine|url=https://tass.com/society/1067305|website=TASS|access-date=May 17, 2020}}</ref> * 17-a de septembro 2019: [[Papo Francisko]] tagmanĝis kune kun la Ekumenika Patriarko [[Bartolomeo la 1-a]] ĉe [[Domus Sanctae Marthae]].<ref>{{Cite web|title=Pope Francis meets with Bartholomew, Patriarch of Constantinople {{!}} ROME REPORTS|url=https://www.romereports.com/2019/09/17/pope-francis-meets-with-bartholomew-patriarch-of-constantinople|website=www.romereports.com|date=September 17, 2019 |language=en|access-date=May 17, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title=Pope Francis meets with Orthodox Patriarch Bartholomew – Vatican News|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2019-09/pope-francis-meets-orthodox-patriarch-bartholomew.html|date=September 17, 2019|website=www.vaticannews.va|language=en|access-date=May 17, 2020}}</ref> * 5-a de oktobro 2019: Papo Francisko nomumas 13 novajn kardinalojn dum ceremonio en Vatikano.<ref>{{Cite web|title=Pope appoints 13 cardinals who reflect his inclusive vision for Catholic Church|url=https://www.cnn.com/2019/10/05/europe/pope-francis-new-cardinals-intl/index.html|author1=Nicola Ruotolo |author2=Mia Alberti|website=CNN|date=October 5, 2019 |access-date=May 17, 2020}}</ref> * 6-a de oktobro 2019: La [[Sinodo de Episkopoj por la tutamaza regiono]] komenciĝas. * 10-a de oktobro 2019: La [[Episkopa Konferenco de Pollando]] konsentis komenci la kanonigprocezon por la gepatroj de [[Johano Paŭlo la 2-a]].<ref>[https://catholicherald.co.uk/news/2019/10/11/polish-bishops-open-beatification-process-for-parents-of-st-john-paul-ii/ Polish bishops open beatification process for parents of St John Paul II]</ref> * 15-a de decembro 2019: La unua Papa Celebrado de [[Simbang Gabi]] okazis en [[Vatikanurbo]] fare de [[Papo Francisko]] inter la filipinaj katolikaj komunumoj. * 1-a de majo 2020: [[Luis Antonio Tagle]] de la Emerita Ĉefepiskopo de la [[Ĉefdiocezo de Manilo]] kiel la Unua Filipina Kardinalo-Episkopo. * 2021: Filipinoj estis festitaj per la [[500-a Jara Datreveno de la Alveno de Kristanismo en Filipinoj|500-a Jara Datreveno de la Alveno de Kristanismo]] ekde 1521 en [[Cebuo]] estis la alveno de la hispanaj koloniigistoj kaj la memorfesto de [[Santo Niño de Cebú]] kadre de la [[Kvincentjaraj Memorfestoj en Filipinoj 2021|Kvincentjaraj Festoj]]. * 31-a de decembro 2022: [[Papo Benedikto la 16-a]] mortis en la aĝo de 95 jaroj. * 21-a de aprilo 2025: [[Papo Francisko]] mortis en la aĝo de 88 jaroj, post periodo de malsano. Lia funebro okazis la 26an de aprilo 2025. * 9a de majo 2025: [[Leono la 14-a|Papo Leono la 14a]] estis la unua usonano kaj la unua el la [[Ordeno de Sankta Aŭgusteno]] elektita kiel la nova papo. * 28a de novembro 2025: [[Leono la 14-a|Papo Leono la 14a]] kaj [[Bartolomeo la 1-a]] memorfestas la 1700-jaran datrevenon de la [[Unua Koncilio de Niceo|Koncilio de Niceo]]. Ili kune preĝas la [[Simbolo Nicea|Nicean Kredon]]; la [[Filiokvo]] estis preterlasita. <ref>https://www.youtube.com/watch?v=RGKndZMvbTg</ref> ==Vidu ankaŭ== * [[Katolika Eklezio]] * [[Historio de kristanismo]] ==Notoj== {{Notoj}} ==Referencoj== {{Referencoj}} hjrwvvtifjkhiigzvvoz30m6u68d62x 0 950145 9472104 9433122 2026-09-09T18:26:04Z Carsten Steger 186604 Aerial image of Basilika Sonntagberg inserted. 9472104 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = | larĝo de informkesto = | dosiero = Aerial image of Basilika Sonntagberg (view from the southwest).jpg | grandeco de dosiero = | priskribo de dosiero = el birda Perspektivo (2026) | eklezio = | provinco = | diocezo = | unio = | dekanujo = | vikariujo = | asocio = | paroĥo = | ensemblo = | ŝtato = | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | municipo = | latitudo = | longitudo = | regiono-ISO = AT | zomo = 10 | mapo = | ŝanĝebla mapo = | konsekro = | konsekrinto = | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = | ark tipo = [[baroko]] | fondo = 1706 | finigo = 1732 | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = | adreso = | komunejo = | ttt = {{oficiala retejo}} }} [[Dosiero:Sonntagberg Basilika 01.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la baziliko Sonntagberg}}]] La '''paroĥa kaj pilgrima preĝejo de la [[sankta triunuo]] kaj [[sankta Mikaelo]]''' estas romkatolika [[baziliko]] kaj paroĥa preĝejo en la municipo [[Sonntagberg]] de la [[distrikto Amstetten]] en [[Malsupra Aŭstrio]]. La monumenta [[baroko|baroka]] [[katolikismo|katolika]] [[preĝejo]], konstruita en la bazilika stilo kun ĝemeltura fasado kaj [[transepto]], staras en elstara kaj tre videbla loko sur 712-metra alta kresto kaj estas unu el la simboloj de la regiono ''[[Mostviertel]]''. La baziliko, kune kun la [[hospico]], la pastrejo kaj gastejoj, formas la vilaĝetan domaron ''Sonntagberg''. En 1964, la preĝejo estis levita al la statuso de [[malgranda baziliko]]. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{ĝermo|Malsupra Aŭstrio}} r5csncdgdhnmzmrbdwyuhk8727oeo00 0 950211 9472324 9457238 2026-09-10T08:47:59Z Eternanpacon 235392 9472324 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko|nomo=Pacparko Nagasaki |propra nomo= 長崎市平和公園 |bildo= Nagasaki (4696131594) (cropped).jpg |priskribo de bildo=Statuo Deziranta-Pacon |lando = Japanio |regiono = Nagasaki |urbo= Nagasaki |Estiĝo= la 1-a de aŭgusto 1950 |Poŝtkodo=852-8118 |Koordinatoj=32° 46′ 31″ N, 129° 51′ 52″ E |Retpaĝo=[https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 長崎市平和公園]}} '''Pacparko Nagasaki''' estas urba parko en [[Nagasako|Nagasaki]] de [https://eo.wikipedia.org/wiki/Gubernio_Nagasako Gubernio Nagasaki] por pripreĝi pacon. Ĝi situas en ĉirkaŭejo de la eksplodcentro "[[Ground Zero]] (grundo nulo)" de la faligita Atombombo al Nagasaki (la 9-an de aŭgusto 1945). La parko konsistas ĉefe el 3 zonoj (plus 2), en kiuj multaj monumentoj kaj establejoj stariĝas. - [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pacparko_Nagasaki&stable=0#Mapo_de_Pacparko_Nagasaki Mapo de Pacparko Nagasaki] - == 1. Zono por Deziri = Kvartalo de "Statuo Deziranta-Pacon"== ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6808.html 願いのゾーン 祈念像地区]) (urba retejo) * Statuo Deziranta-Pacon ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%B9%B3%E5%92%8C%E7%A5%88%E5%BF%B5%E5%83%8F 平和祈念像]) [[Dosiero:Nagasaki (4696131594) (cropped).jpg|maldekstre|eta|Statuo Deziranta-Pacon ]] La Statuo estas kreita de skulptisto KITAMURA Seibo ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%8C%97%E6%9D%91%E8%A5%BF%E6%9C%9B 北村西望]). La statuo simbolas "La Amo de [[Dio]]"-n kaj "Favoro kaj Kompato de [[Budho]]"-n. Ĉielen-streĉita dekstra mano esprimas minacon de Atombombo, kaj horizonten-streĉita maldekstra mano esprimas Pacon, kaj iomete fermitaj okuloj pripreĝas savon de la Viktimaj Animoj. Ĉiujare la 9-an de aŭgusto, antaŭ la Statuo okazas "Ceremonio por Deziri Pacon kaj por la Animoj de Viktimoj pro Atombombado al Nagasaki ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%8E%9F%E7%88%86%E7%8A%A0%E7%89%B2%E8%80%85%E6%85%B0%E9%9C%8A%E5%B9%B3%E5%92%8C%E7%A5%88%E5%BF%B5%E5%BC%8F%E5%85%B8 長崎原爆犠牲者慰霊平和祈念式典])". * Paca Fontano [[Dosiero: Nagasaki Fountain of Peace.jpg|maldekstre|eta|Paca Fontano]] La Fontano establiĝis por "Konsoli la Atombombitojn", kiuj serĉadis akvon sub la fajrego tra Atombombita Nagasaki. * Monumentoj Donacitaj de Eksterlandoj kiel Simbolo de Internacia Paco / Ĉirkaŭ la Fontano stariĝas multaj monumentoj ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%B9%B3%E5%92%8C%E5%85%AC%E5%9C%92#%E4%B8%96%E7%95%8C%E5%B9%B3%E5%92%8C%E3%82%B7%E3%83%B3%E3%83%9C%E3%83%AB%E3%82%BE%E3%83%BC%E3%83%B3 世界平和シンボルゾーン]). * Sonorilo de Nagasaki [[File:Water ceremony in peace park - panoramio.jpg|dekstre|200px|eta|Sonorilo de Nagasaki]] La Sonorilo establiĝis por konsoli "Atombombitajn Mortintojn", kiuj estis laborantaj en municiaj fabrikoj, en kiuj ankaŭ junaj geknaboj estis laborantaj. * "Muropartoj de Atombombita Karcero" troviĝas ĉirkau "Zono por Deziri ". ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%88%91%E5%8B%99%E6%89%80%E6%B5%A6%E4%B8%8A%E5%88%91%E5%8B%99%E6%94%AF%E6%89%80%E8%B7%A1 長崎刑務所浦上刑務支所跡]). * Turoj-Orizuru (papergruo) [[File:Peace_Park_of_Nagasaki_11.JPG|maldekstre|200px|eta|Turo-Orizuru (papergruo)]] Paro da turoj stariĝas apdu "Statuo Deziranta-Pacon". Sub la turoj multaj [[Mil_gruoj|Milgruoj]] enkolektiĝas. [[Orizuru]] estas fama kiel [[Pacsimbolo]], pro tio popoloj dediĉas ĝin esperante pacon. (fotoj de Turoj-Orizuru / [https://www.photo-ac.com/main/search?q=%E6%8A%98%E3%82%8A%E9%B6%B4%E3%81%AE%E5%A1%94&qt=&qid=&creator=&ngcreator=&nq=&srt=dlrank&orientation=all&sizesec=all&color=all&model_count=-1&age=all&mdlrlrsec=all&sl=ja&utm_source=tag ACworks]) * Urba Preĝhalo por "Funebri Neidentiĝintajn Pereintojn fare de la Atombombado al Nagasaki" ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/1490.html 長崎市原子爆弾無縁死没者追悼祈念堂]) / La halo tenadas ostojn de "Neidentiĝintaj Pereintoj". Kaj tenadas ankaŭ ostojn, kies nomo identiĝas sed ne troviĝas familiano, kiu povos akcepti ĝin. La halo serĉadas tiujn familianojn. == 2. Zono por Preĝi = Eksplodcentra Kvartalo== ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6806.html 祈りのゾーン 中心地地区]) (urba retejo) * Ground Zero (grundo nulo) [[Dosiero:NagasakiHypocentre.jpg|maldekstre|500px|eta|Ground Zero (grundo nulo)]] La Grundo estas la Eksplodcentro de la faligita Atombombo. La centra Turo estas Memoriga-Monumento por la eksplodo, kaj antaŭ ĝi instaliĝis Oferada Skatolo enmetita elektronika matrikulo de mortintaj Atombombitoj. Al la matrikulo ankaŭ nun daŭre aldoniĝas la nomoj de Atombombitoj kiuj mortis en postaj tagoj. La originalan matrikulon konservas "Nacihalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki" (ĝi staras en "Zono por Lerni"). Kaj dekstra Turo estas muroparto de Atombombita malnova templo de "Katedralo Urakami" ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%82%AB%E3%83%88%E3%83%AA%E3%83%83%E3%82%AF%E6%B5%A6%E4%B8%8A%E6%95%99%E4%BC%9A カトリック浦上教会]). * Monumento por funebri viktimojn de "Perforte Laborigitaj Koreanoj" fare de la Atombombado al Nagasaki, kaj ankaŭ la familianojn. ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2036.html 長崎原爆朝鮮人犠牲者追悼碑]). * Monumento por "Funebri Alilandana-Milit-Viktimo-jn", kaj por "Tutaboli Nuklea-Armilo-jn", kaj por "Sen-Homara-Milito". ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2031.html 外国人戦争犠牲者追悼核廃絶人類不戦碑]). == 3. Zono por Lerni = Kvartalo de "Muzeo Nagasaki por Atombombo"== ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6807.html 学びのゾーン 長崎原爆資料館地区])(urba retejo) * [[Muzeo Nagasaki por Atombombo]] [[Dosiero:Nagasakigenbaku.jpg|maldekstre|eta|Muzeo Nagasaki por Atombombo]] La muzeo estas urba muzeo de Nagasaki, kaj ĉefe pritraktas dokumentaron rilatan al Atombombado al Nagasaki. * Urba Pachalo de Nagasaki ([https://nabmuseum.jp/heiwa/ 長崎市平和会館]) / La subteraĵo estas "Dokumentad-Centro por Historio kaj Folkloro de Nagasaki" ([https://nabmuseum.jp/heiwa/rekishi/ 長崎市歴史民俗資料館]). * Nacihalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki ([https://www.peace-nagasaki.go.jp 国立長崎原爆死没者追悼平和祈念館]) / La halo establiĝis por funebri ĉiujn pereintojn. ==== ''4. Zono por Sporto : Basbalo, Rugbeo, Futbalo, Naĝado.'' ==== ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2018.html スポーツのゾーン] - urba retejo) ==== ''5. Zono de Placo : Atletikejo, Tenisejo, Softbalejo, Arkpafadejo.'' ==== ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2017.html 広場のゾーン] - urba retejo) En la parko troviĝas aliaj tre multaj monumentoj == Mapo de Pacparko Nagasaki == [[File:MAPO-PACPARKO.jpg|dekstre|500px|eta||]] [[Pacparko_Nagasaki#1._Zono_por_Deziri_=_Kvartalo_de_"Statuo_Deziranta-Pacon"|1. Zono por Deziri]] [[Pacparko_Nagasaki#2._Zono_por_Preĝi_=_Eksplodcentra_Kvartalo|2. Zono por Preĝi]] [[Pacparko_Nagasaki#3._Zono_por_Lerni_=_Kvartalo_de_"Muzeo_Nagasaki_por_Atombombo"|3. Zono por Lerni]] == Referencoj == --- Tiu ĉi paĝo estas esperantigita versio de la japana versio ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%B9%B3%E5%92%8C%E5%85%AC%E5%9C%92# 長崎市平和公園] - Wikipedia). * oficiala retejo : Pacparko Nagasaki ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 平和公園-長崎市]). * [[Muzeo Nagasaki por Atombombo]] - Vikipedio. * Nacihalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki ([https://www.peace-nagasaki.go.jp 国立長崎原爆死没者追悼平和祈念館]). * [[Pacmuzeo Hiroŝimo]] - Vikipedio. *Urba Pachalo de Nagasaki ([https://nabmuseum.jp/heiwa/ 長崎市平和会館]). *Urba Preĝhalo por Funebri Neidentiĝintaj-Pereintojn fare de la Atombombado al Nagasaki ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/1490.html 長崎市原子爆弾無縁死没者追悼祈念堂]). * [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki]] - Vikipedio. [[Kategorio:Pacaj movadoj]] [[Kategorio:Movado kontraŭ nuklea armilo]] [[Kategorio:Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasako]] [[Kategorio:Parkoj en Japanio]] deae5l7ib9q2ww32t8y91qaonyt3bwo 0 950384 9472400 9460829 2026-09-10T11:03:04Z Sj1mor 12103 9472400 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de Sinjorino (Alma Thomas), 1947,<br> far de [[Laura W. Waring]]}} '''Alma Woodsey Thomas''' (n. la [[22-a de septembro|22-an de septembro]] [[1891]] - m. la [[24-a de februaro|24-an de februaro]] [[1978]] en [[Vaŝingtono]]) estis [[afrik-usona]] [[Pentrarto|pentristino]].Thomas estas plej konata pro la "eksterordinaraj", buntaj, [[Abstrakta pentrarto|abstraktaj pentraĵoj]], kiujn ŝi kreis post kiam ŝi emeritiĝis de 35-jara kariero instruante arton ĉe la Shaw Junior High School de Vaŝingtono. == Biografio == Thomas gajnis sian instruistan diplomon de la Universitato de la Distrikto Kolumbio (konata kiel Miner Normal School tiutempe). Ŝi estis la unua diplomiĝinto de la arta fako de Howard University , kaj konservis ligojn al tiu universitato dum sia tuta vivo. Ŝi atingis sukceson kiel afrik-usona artistino malgraŭ la [[rasa segregacio]] kaj antaŭjuĝo de sia tempo. Thomas kredis, ke kreivo devus esti sendependa de sekso aŭ raso. Ŝi estas agnoskita kiel grava usona pentristino de la 20-a jarcento. La reputacio de Thomas daŭre kreskis ekde ŝia morto. Ŝiaj pentraĵoj estas montrataj en rimarkindaj muzeoj kaj kolektoj kaj estis la temo de pluraj libroj kaj muzeaj ekspozicioj. La ''Smithsonian American Art Museum'' konservas la plej grandan publikan kolekton de ŝiaj verkoj en la mondo<ref>(en) ''[https://americanart.si.edu/exhibitions/alma-thomas Composing Color: Paintings by Alma Thomas] (Komponante Koloron: Pentraĵoj de Alma Thomas)''. Smithsonian American Art Museum.</ref>. Dum la someroj de [[1930]] ĝis [[1934]], ŝi ĉeestis la Instruistan Altlernejon de [[Universitato Kolumbio]], akirante sian [[Magistro|magistron]] pri Arta Edukado en [[1934]]; ŝiaj studoj fokusiĝis al [[skulptarto]], kaj ŝi verkis sian tezon pri la uzo de [[Marioneto|marionetoj]] En la somero de [[1935]], ŝi studis [[Pupteatro|pupteatron]] en [[Novjorko]] kun la german-usona pupisto [[Tony Sarg]], la patro de moderna pupteatro en Usono. En [[1936]], ŝi fondis organizaĵon, nomatan la Projekto de la Lerneja Arta Ligo, por alporti artajn ŝancojn al infanoj. En [[1960]], Tomaso retiriĝis de instruado kaj fariĝis plentempa profesia artistino kiam ŝi estis 68 aŭ 69-jaraĝa. == Arta stilo == Thomas estas ofte konsiderata membro de la arta movado ''Washington Color School'' sed alternative ŝi estis klasifikita de iuj kiel [[Ekspresionismo|ekspresionisto]] kaj/aŭ nigra abstraktisto. {{Citaĵo|''Kreiva arto estas por ĉiama tempo kaj tial estas sendependa de tempo. Ĝi estas de ĉiuj epokoj, de ĉiu lando, kaj se per tio ni celas, ke la kreiva spirito en homo, kiu produktas bildon aŭ statuon, estas komuna al la tuta civilizita mondo, sendepende de aĝo, raso kaj nacieco; la aserto povas stari nekontestita.'' (Alma Thomas, 1970)}} La artaĵoj de Tomaso post sia emeritiĝo notinde fokusiĝis al kolorteorio<ref>(en) Cherry, Schroeder (1997). "Instructional Resources: Four Works by African-American Artists in the Baltimore Museum of Art's Collection". Art Education. 50 (2): 25–32. doi:10.2307/3193640. JSTOR 3193640.</ref>. Ŝia laboro tiutempe resonis kun tiu de [[Vasilij Kandinskij]] (kiu interesiĝis pri la emociaj kapabloj de koloro) kaj de la ''Washington Color Field Painters'', "io, kio ŝatigis ŝin al kritikistoj... sed ankaŭ levis demandojn pri ŝia 'nigreco' en tempo, kiam pli junaj afrik-usonaj artistoj produktis verkojn de rasa protesto." <ref>(en) "''Reviewed Works: Alma W. Thomas, a Retrospective of the Paintings''". Woman's Art Journal. 21 (1): 55–56. 2000. doi:10.2307/1358116. JSTOR 1358116.</ref> Ŝi deklaris: "La uzo de koloro en miaj pentraĵoj estas de plej alta graveco por mi. Per koloro mi celis koncentriĝi pri beleco kaj feliĉo en miaj pentraĵoj anstataŭ pri la malhomeco de homo al homo." Parolante denove pri sia uzo de koloro, ŝi diris: "Koloro estas vivo, kaj lumo estas la patrino de koloro."<ref>(en) "''[https://www.artic.edu/artworks/129884/starry-night-and-the-astronauts Starry Night and the Astronauts]''". The Art Institute of Chicago. 1972.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Mortintoj en Vaŝingtono]] [[Kategorio:Mortintoj en 1978]] [[Kategorio:Mortintoj la 24-an de februaro]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1891]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 22-an de septembro]] [[Kategorio:Abstraktismaj pentristoj]] [[Kategorio:Afrikusona kulturo]] [[Kategorio:Virinoj]] j5crd1hfw7na96vadyq3f7ihmeki2h0 9472402 9472400 2026-09-10T11:03:53Z Sj1mor 12103 9472402 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de Sinjorino (Alma Thomas), 1947,<br> far de [[Laura W. Waring]]}} '''Alma Woodsey Thomas''' (n. la [[22-a de septembro|22-an de septembro]] [[1891]] en [[Columbus (Georgio)|Columbus]], [[Georgio]] - m. la [[24-a de februaro|24-an de februaro]] [[1978]] en [[Vaŝingtono]]) estis [[afrik-usona]] [[Pentrarto|pentristino]].Thomas estas plej konata pro la "eksterordinaraj", buntaj, [[Abstrakta pentrarto|abstraktaj pentraĵoj]], kiujn ŝi kreis post kiam ŝi emeritiĝis de 35-jara kariero instruante arton ĉe la Shaw Junior High School de Vaŝingtono. == Biografio == Thomas gajnis sian instruistan diplomon de la Universitato de la Distrikto Kolumbio (konata kiel Miner Normal School tiutempe). Ŝi estis la unua diplomiĝinto de la arta fako de Howard University , kaj konservis ligojn al tiu universitato dum sia tuta vivo. Ŝi atingis sukceson kiel afrik-usona artistino malgraŭ la [[rasa segregacio]] kaj antaŭjuĝo de sia tempo. Thomas kredis, ke kreivo devus esti sendependa de sekso aŭ raso. Ŝi estas agnoskita kiel grava usona pentristino de la 20-a jarcento. La reputacio de Thomas daŭre kreskis ekde ŝia morto. Ŝiaj pentraĵoj estas montrataj en rimarkindaj muzeoj kaj kolektoj kaj estis la temo de pluraj libroj kaj muzeaj ekspozicioj. La ''Smithsonian American Art Museum'' konservas la plej grandan publikan kolekton de ŝiaj verkoj en la mondo<ref>(en) ''[https://americanart.si.edu/exhibitions/alma-thomas Composing Color: Paintings by Alma Thomas] (Komponante Koloron: Pentraĵoj de Alma Thomas)''. Smithsonian American Art Museum.</ref>. Dum la someroj de [[1930]] ĝis [[1934]], ŝi ĉeestis la Instruistan Altlernejon de [[Universitato Kolumbio]], akirante sian [[Magistro|magistron]] pri Arta Edukado en [[1934]]; ŝiaj studoj fokusiĝis al [[skulptarto]], kaj ŝi verkis sian tezon pri la uzo de [[Marioneto|marionetoj]] En la somero de [[1935]], ŝi studis [[Pupteatro|pupteatron]] en [[Novjorko]] kun la german-usona pupisto [[Tony Sarg]], la patro de moderna pupteatro en Usono. En [[1936]], ŝi fondis organizaĵon, nomatan la Projekto de la Lerneja Arta Ligo, por alporti artajn ŝancojn al infanoj. En [[1960]], Tomaso retiriĝis de instruado kaj fariĝis plentempa profesia artistino kiam ŝi estis 68 aŭ 69-jaraĝa. == Arta stilo == Thomas estas ofte konsiderata membro de la arta movado ''Washington Color School'' sed alternative ŝi estis klasifikita de iuj kiel [[Ekspresionismo|ekspresionisto]] kaj/aŭ nigra abstraktisto. {{Citaĵo|''Kreiva arto estas por ĉiama tempo kaj tial estas sendependa de tempo. Ĝi estas de ĉiuj epokoj, de ĉiu lando, kaj se per tio ni celas, ke la kreiva spirito en homo, kiu produktas bildon aŭ statuon, estas komuna al la tuta civilizita mondo, sendepende de aĝo, raso kaj nacieco; la aserto povas stari nekontestita.'' (Alma Thomas, 1970)}} La artaĵoj de Tomaso post sia emeritiĝo notinde fokusiĝis al kolorteorio<ref>(en) Cherry, Schroeder (1997). "Instructional Resources: Four Works by African-American Artists in the Baltimore Museum of Art's Collection". Art Education. 50 (2): 25–32. doi:10.2307/3193640. JSTOR 3193640.</ref>. Ŝia laboro tiutempe resonis kun tiu de [[Vasilij Kandinskij]] (kiu interesiĝis pri la emociaj kapabloj de koloro) kaj de la ''Washington Color Field Painters'', "io, kio ŝatigis ŝin al kritikistoj... sed ankaŭ levis demandojn pri ŝia 'nigreco' en tempo, kiam pli junaj afrik-usonaj artistoj produktis verkojn de rasa protesto." <ref>(en) "''Reviewed Works: Alma W. Thomas, a Retrospective of the Paintings''". Woman's Art Journal. 21 (1): 55–56. 2000. doi:10.2307/1358116. JSTOR 1358116.</ref> Ŝi deklaris: "La uzo de koloro en miaj pentraĵoj estas de plej alta graveco por mi. Per koloro mi celis koncentriĝi pri beleco kaj feliĉo en miaj pentraĵoj anstataŭ pri la malhomeco de homo al homo." Parolante denove pri sia uzo de koloro, ŝi diris: "Koloro estas vivo, kaj lumo estas la patrino de koloro."<ref>(en) "''[https://www.artic.edu/artworks/129884/starry-night-and-the-astronauts Starry Night and the Astronauts]''". The Art Institute of Chicago. 1972.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Mortintoj en Vaŝingtono]] [[Kategorio:Mortintoj en 1978]] [[Kategorio:Mortintoj la 24-an de februaro]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1891]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 22-an de septembro]] [[Kategorio:Abstraktismaj pentristoj]] [[Kategorio:Afrikusona kulturo]] [[Kategorio:Virinoj]] 53bxybt867tjrb25hhgszyrvktfs2ud 0 951736 9472120 9455438 2026-09-09T19:57:25Z Jacques Ballieu 48125 9472120 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Lucienne STASSAERT''' (kompleta nomo ''Lucienne Joseph Victorine Stassaert'', n. la 10-an de januaro 1936 en [[Antverpeno]] - m. la 7-an de agosto 2026 samloke) estis belga poeto, eseisto kaj pentristo, kiu verkis en la nederlanda lingvo, kvankam ŝi estis flandro. Ŝi ankaŭ estis tradukisto kaj pianisto. == Verkaro == * ''Verhalen van de jonkvrouw met de spade'' (1964) * ''Bongobloesembloed'' (kunlabore kun Max Kazan, 1966) * ''Camera Kraamkliniek'' (1967) * ''Fossiel'' (1969) * ''De houtworm'' (1970) * ''Het dagelijkse feest'' (1970) * ''De fiets'' (1971) * ''De ladder'' (1971) * ''Reis vandaag niet naar Amerika'' (1971) * ''Het stenenrijk'' (1973) * ''In de klok van de machine tikt een mens'' (1973) * ''De blauwe uniformen'' (1974) * ''Vergeten grens'' (1974) * ''Best mogelijk'' (1975) (Premio ANV-Visser-Neerlandia) * ''Een kleine zeeanemoon'' (1975) * ''Elixir d'Anvers'' (1976) * ''De sprekende gelijkenis'' (1978) * ''Gedichten van de jonkvrouw met de spade'' (1978) * ''Parfait amour'' (1979) (Premio Ark por Libereco de Parolo) * ''Verzamelde gedichten'' (1980) * ''Nacht in Ekely'' (1983) * ''Het zomeruur'' (1984) * ''Karen'' (1985) * ''Rui'' (1986) * ''Driestromenland'' (1986) * ''Requiem'' (1987) * ''Naar Emily'' (1992) * ''Blind vuur'' (1995) * ''Tussen water en wind'' (1998) * ''De lichtvoetige Amazone. Het geheime leven van [[Aphra Behn]]'' (2000) * ''Mijn uren zijn met schaduw gehuwd'' (2000) * ''Afscheidsliedjes'' (2001) * ''Minne is wonderzoet in al haar stromen'' (2002) * ''Weerwerk'' (2002) * ''Als later dan nog bestaat'' (2003) * ''Zie de duisternis lekt uit de scheuren'' (2003) * ''Goedemorgen middernacht'' (2005) * ''Het vlas komt in de blomme'' (2006) * ''In de laai van het vuur: Camille Claudel, een verhaal in verzen'' (antologio de poemoj, 2007) * ''Souvenirs I'' (2014), ''Souvenirs II'' (2017), ''Souvenirs III'' (2019) * ''De overkant van de tijd, op de valreep'', P, Leuven, 2023, 90 p. {{ISBN |9789464757309}}<ref name ="mappalibri.be">{{nl}} [https://www.mappalibri.be/?navigatieid=61&via_navigatieid=17&recensieid=10413&fbclid=IwAR3nx0BWpHn0TohRf9DMnuUrTiGDODPYyTu4Ilr-6GyIWTPkVsJW683I2Fo Lucienne Stassaert : ''De overkant van de tijd, op de valreep'']</ref> == Premioj == * 1974: Premio di poesia della rivista ''De Vlaamse Gids'' per la silloge ''Vergeten grens''<ref>[https://schrijversgewijs.be/schrijvers/stassaert-lucienne/ Stassaert, Lucienne]</ref> * 1975: Premio ''ANV-Visser-Neerlandia'' per l'opera ''Best mogelijk'' * 1977: Premio di poesia ''Giornate fiamminghe di poesia'' de Deurle ([[Laethem-Saint-Martin]]) por la kolekto ''De sprekende gelijkenis'' * 1980: ''Arkprijs van het Vrije Woord'' por la romano ''Amore perfetto'' * 1994: Premio ''Provincia d'Anversa'' por la kolekto ''Naar Emily'' * 2008: Premio ''Dr Ferdinand Snellaert 2008'' por ''In de laai van het vuur''. == Bibliografio == * {{nl}} G. J. van Bork & P. J. Verkruijsse, ''De Nederlandse en Vlaamse auteurs'', p.585, Houten, Unieboek - Het Spectrum, 1985 {{ISBN|978-90-228-4565-3}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons-inline}} * {{nl}} [http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=stas001 Artikolo en la Nederlanda Literatura Biblioteko] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stassaert, Lucienne}} [[Kategorio:Belgaj poetoj]] [[Kategorio:Belgaj verkistoj]] [[Kategorio:Belgaj pianistoj]] [[Kategorio:Belgaj tradukistoj]] fjnm47oqde9214p6z2wxq3ukq9tjdxv 0 952229 9472354 9461931 2026-09-10T10:14:20Z Sj1mor 12103 /* Verkoj */ 9472354 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Fernando Tarrida del Mármol''' estis kataluna-kuba [[verkisto]] kaj [[matematikisto]]. Li naskiĝis la 2-an de aŭgusto [[1861]] en [[Havano]] en devene kataluna familio kaj mortis 53-jaraĝa la 15-an de marto [[1915]] en [[Londono]]. Aparte li konatas pri tio, ke li unue en 1889 alprenis la pozicion kaj terminon [[anarkiismo sen adjektivoj]], post kiam lin ĝenis la "amaraj debatoj" inter la malsamaj anarkiismaj movadoj. [[Voltairine de Cleyre]], [[Errico Malatesta]], kaj Fred Woodworth poste iĝis rimarkindaj proponantoj de tiu ĉi vidpunkto. Estante juna li apogis la federacian [[respublikismo]]n, ideologio kiun li forlasis koninta [[Anselmo Lorenzo]] estante 18 jaraĝa, kio rezultis en rompo kun sia familio. Li studis [[inĝenierado]]n en Barcelono, Tuluzo kaj Madrido kaj estis profesoro kaj direktoro de la ''Escuela Politécnica'' de Barcelono. Kiel verkisto, li disvastigis la [[anarkiismo]]n, precipe per artikoloj en la revuoj ''Acracia'', ''[[La Revista Blanca]]'' kaj "El Productor"; tiukadre li konis [[Federico Urales]] kaj kunlaboris en la [[Moderna Lernejo]] de [[Francisco Ferrer Guardia]]. Krome, li estis korespondanto en Londono de ''El Heraldo'' de Madrido kaj kunlaboris kun kelkaj gravaj tiamaj gazetoj, kiel ''La Dépêche'' de Tuluzo, ''L’Intransigeant'' kaj ''Le Temps'' de Parizo, kaj ''Daily Mail'' de Londono, kiu eĉ proponis al li la direktorecon. Post la procesoj de Montjuïc de 1896 li ekziliĝis en Francio, Belgio kaj finfine en Londono, kie li plue disvastigis anarkiismon kaj kie li forpasis en 1915. == Verkoj == {{Projektoj}} * ''Anarquía, ateísmo y colectivismo''. Centro de Amigos de Reus, Primer Certamen Socialista, 1885. * «La teoría revolucionaria»; «Harmonía pasional» kaj «La maquinaria en el porvenir», en ''¡Honor á los Mártires de Chicago!'' Grupo «Once de Noviembre», Segundo certamen socialista. Barcelona, 10a de novembro 1889, Palacio de Bellas Artes, Barcelona, 1890. * ''Les Inquisiteurs d’Espagne''. Montjuich, Cuba, Philippines. Parizo, 1897. * ''Problemas trascendentales''. [Estudios de sociología y ciencia moderna]. Parizo, 1908. * ''La juventud actual'', colaboraciones: F. Tarrida del Mármol, P. Kropotkine [sic], N. Estévanez [et al.]. La Coruña, 1913. * ''Estudio crítico-biográfico de Anselmo Lorenzo''. Barcelona, 1915. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tarrida del Mármol, F}} [[Kategorio:Kubaj verkistoj]] [[Kategorio:<!--Kubaj--> matematikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj anarkiistoj]] t9n5p4i6fc9622fjzgsfr8e863nv952 1 952670 9472230 9466702 2026-09-10T04:54:50Z Sj1mor 12103 /* "komorananoj" */ nova sekcio 9472230 wikitext text/x-wiki {{re|Kani}} Mi petas vin ankoraŭ rigardeti la frazon "Populare oni nomas komorananoj ankaŭ aliaj falakrokorakedoj". Sendube tie manketas akuzativo, do "Populare oni nomas komorananojn ankaŭ aliaj falakrokorakedoj", sed la vorto "aliaj" tamen aspektas strangeta. Kion vi volis esprimi per tiu frazeto? ... se estis vi kiu metis ĝin - mi ne detale kontrolis en la redaktohistorio, ĉar ne tro gravas kiu metis la unuan version de la frazo. Kaj: se la paĝo estos ekde morgaŭ unu monaton plej elstare sur la ĉefpaĝo, ĉu vi eble ankoraŭ povus fari ĝerman tekston pri la temo [[falakrokorakedoj]]. Havi la internan ligilon en la paĝo kormoranoj kaj ĝi estas nur alidirektilo al la paĝo kormoranoj , do tie kie oni ĵus ekvojis klakante kaj omi tuj revenas tien kie oni ekis antaŭ mikrosekundo ne estas plej ideala situacio por ADLM. Alternative oni povus ankaŭ lasi la alidirektilon, sed forpreni la internan ligilon en la paĝo kormoranoj, sed de la informkesto taksonomio pri kormoranoj eltranĉi iun pri falakrokorakedoj eblas rapide, kaj eldoni minimumajn 3 frazojn por la teksto ankaŭ ne estas granda laborinvesto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 31 aŭg. 2026 (UTC) :Mi kormoranzorgos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 31 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi iom poluris al aldonetis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:49, 31 aŭg. 2026 (UTC) == "komorananoj" == "Ordinare oni nomas komorananoj ankaŭ aliajn falakrokorakedojn ne apartenantajn al la genro Phalacrocorax... Ĉu simple kormoranoj? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:54, 10 sep. 2026 (UTC) dgxt4b60hltnfkf9k66ze0o2ld2pu3k 0 952679 9472385 9466501 2026-09-10T10:44:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9472385 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto|priskribo=}} '''Anne TYLER''' (naskita la 25-an de oktobro 1941 en [[Mineapolo]]) estas usona [[Romanisto|romanverkisto]], novelisto kaj literaturkritikistino. Ŝi publikigis dudek kvin romanojn, inkluzive de ''Dinner at the Homesick Restaurant'' (1982), ''The Accidental Tourist'' (1985), kaj ''Breathing Lessons'' (1988). Ĉiuj tri estis finalistoj por la Pulitzer-premio por fikcio, kaj ''Breathing Lessons'' gajnis la premion en 1989. Ŝi ankaŭ gajnis la Premion Janet Heidinger Kafka, la Premion Ambasadoran Libron, kaj la Premion Nacian Librokritikistan Cirklon. En 2012 ŝi ricevis la Premion ''[[The Sunday Times|de The Sunday Times]]'' por Literatura Plejboneco. <ref>{{cite web|url=http://www.thefreelibrary.com/Anne+Tyler+Announced+as+Winner+of+the+2012+Sunday+Times+Award+for...-a0327331082|title=Anne Tyler Announced as Winner of the 2012 Sunday Times Award for Literary Excellence|publisher=|website=thefreelibrary.com|access-date=March 27, 2015|archive-date=July 30, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140730030023/http://www.thefreelibrary.com/Anne+Tyler+Announced+as+Winner+of+the+2012+Sunday+Times+Award+for...-a0327331082}}</ref> La dudeka romano de Tyler, ''A Spool of Blue Thread'' (Bobeno de Blua Fadeno), estis en la fina listo por la [[Premio Booker|Man Booker-premio]] en 2015, kaj ''Redhead By the Side of the Road (Ruĝhara Flanko de la Vojo)'' estis en la fina listo por la sama premio en 2020. Ŝi estas rekonata pro siaj plene disvolvitaj roluloj, sia "brile imagita kaj absolute preciza detalo", <ref name="Pollitt, K. 19762">{{cite news|last=Pollitt|first=Katha|date=January 18, 1976|url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9C06E3DF133EEF34BC4052DFB766838D669EDE|title=Two Novels; Searching for Caleb|page=204|newspaper=The New York Times|access-date=April 1, 2015}}</ref> sia "rigora kaj arta stilo", kaj sia "sagaca kaj malferma lingvaĵo". <ref name="nytimes.com2">{{cite news|author=Schine, Cathleen|date=May 7, 1995|url=https://www.nytimes.com/1995/05/07/books/new-life-for-old.html|title=New Life for Old|newspaper=The New York Times|access-date=April 1, 2015}}</ref> Tyler estis komparita kun [[John Updike]], [[Jane Austen]], kaj [[Eudora Welty]], inter aliaj. == Verkaro == === Noveloj === * ''[[:en:If_Morning_Ever_Comes|If Morning Ever Comes]]'' (1964) * ''[[:en:The_Tin_Can_Tree|The Tin Can Tree]]'' (1965) * ''[[:en:A_Slipping-Down_Life_(novel)|A Slipping-Down Life]]'' (1970) * ''[[:en:The_Clock_Winder|The Clock Winder]]'' (1972) * ''[[:en:Celestial_Navigation_(novel)|Celestial Navigation]]'' (1974) * ''[[:en:Searching_for_Caleb|Searching for Caleb]]'' (1975) * ''[[:en:Earthly_Possessions_(novel)|Earthly Possessions]]'' (1977) * ''[[:en:Morgan's_Passing|Morgan's Passing]]'' (1980) * ''[[:en:Dinner_at_the_Homesick_Restaurant|Dinner at the Homesick Restaurant]]'' (1982) * ''[[:en:The_Accidental_Tourist|The Accidental Tourist]]'' (1985) * ''[[:en:Breathing_Lessons|Breathing Lessons]]'' (1988) * ''[[:en:Saint_Maybe|Saint Maybe]]'' (1991) * ''[[:en:Ladder_of_Years|Ladder of Years]]'' (1995) * ''[[:en:A_Patchwork_Planet|A Patchwork Planet]]'' (1998) * ''[[:en:Back_When_We_Were_Grownups|Back When We Were Grownups]]'' (2001) * ''[[:en:The_Amateur_Marriage|The Amateur Marriage]]'' (2004) * ''[[:en:Digging_to_America|Digging to America]]'' (2006) * ''[[:en:Noah's_Compass|Noah's Compass]]'' (2009) * ''[[:en:The_Beginner's_Goodbye|The Beginner's Goodbye]]'' (2012) * ''[[:en:A_Spool_of_Blue_Thread|A Spool of Blue Thread]]'' (2015)''<ref name="BBC-20130328">{{cite news|title=Anne Tyler reveals 'final' novel title|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/entertainment-arts-21966118|date=March 28, 2013|work=[[BBC]]|access-date=April 7, 2013}}</ref>'' * ''[[:en:Vinegar_Girl|Vinegar Girl]]'' (2016) * ''[[:en:Clock_Dance|Clock Dance]]'' (2018) * ''Redhead by the Side of the Road'' (2020) * ''French Braid'' (2022) * ''Three Days in June'' (2025) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|0878773}} * [http://www.failbetter.com/20/TylerInterview.php Intervjuo] * [https://www.bbc.co.uk/programmes/b01rgm36 Intervjuo ĉe Radio 4] * [http://www.thedianerehmshow.org/shows/2015-02-12/anne_tyler_a_spool_of_blue_thread Viva radia Intervjuo en la Diane Rehm Show] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161129003738/http://thedianerehmshow.org/shows/2015-02-12/anne_tyler_a_spool_of_blue_thread/ |date=2016-11-29 }} * [https://rbscp.lib.rochester.edu/finding-aids/D365 Dosieroj Anne Tyler], Rare Books, Special Collections, and Preservation, River Campus Libraries, [[Universitato de Roĉestro|University of Rochester]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tyler, Anne}} [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] pza4jpwuoojov7i0c1yfgy5vq3ylbm8 0 952684 9472173 9466537 2026-09-09T23:37:05Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Tufa kormorano]] 9472173 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Tufa kormorano]] e5dtbikszwxyemm66o1pmaygdak7t3q 0 952691 9472350 9470634 2026-09-10T10:12:24Z Kani 670 9472350 wikitext text/x-wiki '''Romaneto''', mallonga romano, [[novelo]] aŭ noveleto estas rakonto pli mallonga ol [[romano]], kvankam malhavanta la ekonomion de rakontaj rimedoj karakteriza por romano. Redaktoroj kaj literaturaj societoj kutime priskribas romaneton kiel rakonton de inter 15 000 kaj 50 000 vortoj, aŭ 60 ĝis 200 paĝoj <ref>[https://owlcation.com/humanities/Difference-Between-A-Short-Story-Novelette-Novella-And-A-Novel |Meer, Syed Hunbbel |The Difference Between Short Stories, Novelettes, Novellas, and Novels ]</ref><ref>[http://sfwa.org/awards/faq.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090319043837/http://sfwa.org/awards/faq.htm |date=2009-03-19 }} What's the definition of a "novella," "novelette," etc.?</ref><ref>[https://www.mhpbooks.com/discussing-the-novella-at-awp-2013]|título=Discussing the Novella at AWP 2013</ref>. Unu el la plej elstaraj ekzemploj estas *[[La Eta Princo]]* de [[Antoine de Saint-Exupéry]]. Kvankam neoficiala vorto, kaj eĉ ne aperita en [[PIV]], ĝi estas delonge uzita, ekzemple en Esperanto n 151 aŭgusto de 1913. == Vidu ankaŭ == * [[Mikronovelo]] ==Referencoj== <references/> [[es:noveleta]] {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Novela corta}} [[Kategorio:Romanoj| ]] [[Kategorio:Literaturaj ĝenroj]] gqqa4k66lfin1vu5rvqv59jddrii527 0 952699 9472352 9468888 2026-09-10T10:13:46Z Kani 670 9472352 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Eduard Wilhelm SIEVERS''' (naskiĝinta la {{daton|19|3|1820}} en [[Hamburgo]], mortinta la {{daton|9|12|1894}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] literaturhistoriisto kaj pedagogo. == Vivo == Sievers studis de 1839 je [[Halle (Saale)|Halle]], [[Berlino]] kaj [[Bonn]]. Doktoriĝo lia sukcesis en 1842 je [[Erlangen]] post defendo de la tezo ''De Odrysarum imperio commentatio'' (dediĉita al la kuzo [[Gottlob Reinhold Sievers]]). Post kelkaj tempo je Johana Lernejo je [[Hamburgo]] li iris en 1845 al la [[ernestinum (Gotha)|Duka reala gimnazio de Gotao]]. Post la kunfandiĝo de la Reala gimnazio kun ''Gymnasium illustre'' en la jaro 1859-a li nomumiĝis profesoro. Ĝin li estris en 1882/83. Dum la revolucia jaro 1848 Sievers estis ĉefredaktoro de ''Beiblatt zur Gothaischen politischen Zeitung''. Fokuso ĉefa esplorada de li estis [[william Shakespeare|Ŝekspiro]].<ref>''Shakespeare Jahrbuch'', 31 (1895), p. 369–370 - biografio</ref> Kuzo lia estis Gottlob Reinhold Sievers, nevo lia la geografo [[Wilhelm Sievers]]<ref>Henry Schwieger: ''Philipp Jakob Speners Familie und ihre (Gülich-Sieversche) Verzweigung in Hamburg'', Hamburg 1911</ref>. == Verkoj (elekto) == * ''De Odrysarum imperio commentatio''. P. Neusser, Bonn 1842 * ''Über die Tragödie überhaupt und Iphigenie in Aulis insbesondere. Als manuscript gedruckt'' Hamburg und Gotha, 1847 * ''Über die Grundidee des Shakespeareschen Dramas Othello'' Gotha, 1851 * ''Shakespeare's Dramen für weitere Kreise bearbeitet'' No. 1–5. Leipzig, 1851–53 * ''Othello … Erklärt von Dr. E. W. Sievers'' (=Herrig Sammlung englischer Schriftsteller, 4), 1853 * ''Julius Caesar … Erklärt von Dr. E. W. Sievers'' (=Herrig Sammlung englischer Schriftsteller, 8), 1853 * ''William Shakespeare. Sein Leben und Dichten''. Rud. Besser, Gotha 1866 * ''Shakespeare's zweiter mittelalterlicher Dramen-Cyclus. Mit einer Einleitung von W. Wetz''. Reuther & Reichard, Berlino 1896 == Eksteraj ligiloj == * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/101484895 ligiloj ĉe DDB] * Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Sievers,_Eduard_Wilhelm&oldid=- "Sievers, Eduard Wilhelm"] - fare de Wilhelm Wetz, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 54 (1908), p. 340–343 == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Sievers, Eduard Wilhelm}} [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:William Shakespeare]] [[Kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Lernejestroj]] [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[kategorio:Naskiĝintoj en Hamburgo]] dgam94b79zaozddkjixoo3xd0bu1q8y 0 952708 9472366 9466829 2026-09-10T10:23:21Z Kani 670 /* Esperanto */ 9472366 wikitext text/x-wiki '''Petzow''' estas [[Distrikto (Germanio)|distrikto]] de la urbo [[Werder (Havel)]] en la [[distrikto Potsdam-Mittelmark]] en Brandenburgio, proksime al [[Potsdam]] kaj [[Berlino]]. == Historiaj lokoj == La preĝejo de Petzow, konstruita en 1842 estas hodiaŭ kulturcentro kaj remalfermita al la publiko la 30-an de oktobro 1994, post ampleksaj renovigaj laboroj. Ĉirkaŭ la lago estas fiŝkaptista kabano, lavejo kaj malnova forĝejo ([[Germana lingvo|germane]] ''Schmiede''). La lavejo nuntempe servas kiel loka historia muzeo, la malnova forĝejo estas restoracio, kaj la fiŝkaptista kabano estas private uzata domo. De [[1955]] ĝis [[1990]], la Germana Verkista Asocio (poste la Verkista Asocio de GDR) funkciigis la verkistan rezidejon "Friedrich Wolf" en la " Vilao Berglas" en Petzow. Dum tiuj 35 jaroj, la plimulto de [[Orienta Germanio|orientgermanaj]] verkistoj restis tie almenaŭ unufoje, ĉu por labori ĉu por ripozi. En 2001, la verkista rezidejo estis redonita al la judaj heredantoj de la familio Berglas. En 2003, privataj individuoj aĉetis ĝin kaj restaŭris la posedaĵon antaŭ 2007. Krome, dum la tempoj de [[Orienta Germanio|GDR]] ekzistis Centra Pionira Tendaro en Petzów, nomita laŭ la [[Mongolio|mongola]] [[Komunismo|komunista]] gvidanto [[Ĉoibalsan]]. Meze de la [[1960-aj jaroj]], la interno de la kastelo estis parte renovigita kaj poste ĝi estis transdonita al la Libera Germana Sindikata Federacio por uzo kiel ferio- kaj trejnadocentro. La domo staris neuzata dum pluraj jaroj ekde la fruaj 1990-aj jaroj, rezultigante severan difekton al la konstruaĵstrukturo. Dum tiu transira periodo, la parko kaj kastelo estis uzataj plurfoje, kaj kelkfoje dum plilongigitaj periodoj, kiel filmloko, ĉefe pro la mirinda pejzaĝo kaj la situo apud la lago. == Esperanto == Inter la 15-a kaj la 22-a de aŭgusto 2027 okazos en Petzow la [[Internacia Junulara Kongreso]] (IJK), organizita de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]] (TEJO) == Bildoj == <gallery widths="250" heights="250"> Dosiero:Petzow Park Lenne.JPG|La kastelparko de Lenné, Haussee kun Schwielowsee en la fono Dosiero:Petzow Schloss O.jpg|Kastelo Petzow (germane ''Schloss Petzow'') Dosiero:Petzow Church S.jpg|Preĝejo en Petzow </gallery> == Eksteraj ligiloj == * [http://www.heimatverein-petzow.de/ Petzow Loka Historio-Asocio e.V.&nbsp;V.] * Theodor Fontane: ''Petzow'' . En: Gabriele Radecke (red.): [https://fontane-nb.dariah.eu/edition.html?id=/xml/data/1zzdn.xml&page=52r Theodor Fontane: Kajero A15.] fontane-nb.dariah.eu, Göttingen 2015 == Referencoj == La enhavo baziĝas sur la samnoma germana artikolo. 7uugyr6vhfxlnuhdvs2uy7jgi1v6l5y 9472368 9472366 2026-09-10T10:24:06Z Kani 670 /* Referencoj */ 9472368 wikitext text/x-wiki '''Petzow''' estas [[Distrikto (Germanio)|distrikto]] de la urbo [[Werder (Havel)]] en la [[distrikto Potsdam-Mittelmark]] en Brandenburgio, proksime al [[Potsdam]] kaj [[Berlino]]. == Historiaj lokoj == La preĝejo de Petzow, konstruita en 1842 estas hodiaŭ kulturcentro kaj remalfermita al la publiko la 30-an de oktobro 1994, post ampleksaj renovigaj laboroj. Ĉirkaŭ la lago estas fiŝkaptista kabano, lavejo kaj malnova forĝejo ([[Germana lingvo|germane]] ''Schmiede''). La lavejo nuntempe servas kiel loka historia muzeo, la malnova forĝejo estas restoracio, kaj la fiŝkaptista kabano estas private uzata domo. De [[1955]] ĝis [[1990]], la Germana Verkista Asocio (poste la Verkista Asocio de GDR) funkciigis la verkistan rezidejon "Friedrich Wolf" en la " Vilao Berglas" en Petzow. Dum tiuj 35 jaroj, la plimulto de [[Orienta Germanio|orientgermanaj]] verkistoj restis tie almenaŭ unufoje, ĉu por labori ĉu por ripozi. En 2001, la verkista rezidejo estis redonita al la judaj heredantoj de la familio Berglas. En 2003, privataj individuoj aĉetis ĝin kaj restaŭris la posedaĵon antaŭ 2007. Krome, dum la tempoj de [[Orienta Germanio|GDR]] ekzistis Centra Pionira Tendaro en Petzów, nomita laŭ la [[Mongolio|mongola]] [[Komunismo|komunista]] gvidanto [[Ĉoibalsan]]. Meze de la [[1960-aj jaroj]], la interno de la kastelo estis parte renovigita kaj poste ĝi estis transdonita al la Libera Germana Sindikata Federacio por uzo kiel ferio- kaj trejnadocentro. La domo staris neuzata dum pluraj jaroj ekde la fruaj 1990-aj jaroj, rezultigante severan difekton al la konstruaĵstrukturo. Dum tiu transira periodo, la parko kaj kastelo estis uzataj plurfoje, kaj kelkfoje dum plilongigitaj periodoj, kiel filmloko, ĉefe pro la mirinda pejzaĝo kaj la situo apud la lago. == Esperanto == Inter la 15-a kaj la 22-a de aŭgusto 2027 okazos en Petzow la [[Internacia Junulara Kongreso]] (IJK), organizita de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]] (TEJO) == Bildoj == <gallery widths="250" heights="250"> Dosiero:Petzow Park Lenne.JPG|La kastelparko de Lenné, Haussee kun Schwielowsee en la fono Dosiero:Petzow Schloss O.jpg|Kastelo Petzow (germane ''Schloss Petzow'') Dosiero:Petzow Church S.jpg|Preĝejo en Petzow </gallery> == Eksteraj ligiloj == * [http://www.heimatverein-petzow.de/ Petzow Loka Historio-Asocio e.V.&nbsp;V.] * Theodor Fontane: ''Petzow'' . En: Gabriele Radecke (red.): [https://fontane-nb.dariah.eu/edition.html?id=/xml/data/1zzdn.xml&page=52r Theodor Fontane: Kajero A15.] fontane-nb.dariah.eu, Göttingen 2015 == Referencoj == La enhavo baziĝas sur la samnoma germana artikolo. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Potsdam-Mittelmark]] l9agvroaube4497nvq6rl8l0xty67mg 9472370 9472368 2026-09-10T10:25:28Z Kani 670 9472370 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=DE-BB}} '''Petzow''' estas [[Distrikto (Germanio)|distrikto]] de la urbo [[Werder (Havel)]] en la [[distrikto Potsdam-Mittelmark]] en Brandenburgio, proksime al [[Potsdam]] kaj [[Berlino]]. == Historiaj lokoj == La preĝejo de Petzow, konstruita en 1842 estas hodiaŭ kulturcentro kaj remalfermita al la publiko la 30-an de oktobro 1994, post ampleksaj renovigaj laboroj. Ĉirkaŭ la lago estas fiŝkaptista kabano, lavejo kaj malnova forĝejo ([[Germana lingvo|germane]] ''Schmiede''). La lavejo nuntempe servas kiel loka historia muzeo, la malnova forĝejo estas restoracio, kaj la fiŝkaptista kabano estas private uzata domo. De [[1955]] ĝis [[1990]], la Germana Verkista Asocio (poste la Verkista Asocio de GDR) funkciigis la verkistan rezidejon "Friedrich Wolf" en la " Vilao Berglas" en Petzow. Dum tiuj 35 jaroj, la plimulto de [[Orienta Germanio|orientgermanaj]] verkistoj restis tie almenaŭ unufoje, ĉu por labori ĉu por ripozi. En 2001, la verkista rezidejo estis redonita al la judaj heredantoj de la familio Berglas. En 2003, privataj individuoj aĉetis ĝin kaj restaŭris la posedaĵon antaŭ 2007. Krome, dum la tempoj de [[Orienta Germanio|GDR]] ekzistis Centra Pionira Tendaro en Petzów, nomita laŭ la [[Mongolio|mongola]] [[Komunismo|komunista]] gvidanto [[Ĉoibalsan]]. Meze de la [[1960-aj jaroj]], la interno de la kastelo estis parte renovigita kaj poste ĝi estis transdonita al la Libera Germana Sindikata Federacio por uzo kiel ferio- kaj trejnadocentro. La domo staris neuzata dum pluraj jaroj ekde la fruaj 1990-aj jaroj, rezultigante severan difekton al la konstruaĵstrukturo. Dum tiu transira periodo, la parko kaj kastelo estis uzataj plurfoje, kaj kelkfoje dum plilongigitaj periodoj, kiel filmloko, ĉefe pro la mirinda pejzaĝo kaj la situo apud la lago. == Esperanto == Inter la 15-a kaj la 22-a de aŭgusto 2027 okazos en Petzow la [[Internacia Junulara Kongreso]] (IJK), organizita de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]] (TEJO) == Bildoj == <gallery widths="250" heights="250"> Dosiero:Petzow Park Lenne.JPG|La kastelparko de Lenné, Haussee kun Schwielowsee en la fono Dosiero:Petzow Schloss O.jpg|Kastelo Petzow (germane ''Schloss Petzow'') Dosiero:Petzow Church S.jpg|Preĝejo en Petzow </gallery> == Eksteraj ligiloj == * [http://www.heimatverein-petzow.de/ Petzow Loka Historio-Asocio e.V.&nbsp;V.] * Theodor Fontane: ''Petzow'' . En: Gabriele Radecke (red.): [https://fontane-nb.dariah.eu/edition.html?id=/xml/data/1zzdn.xml&page=52r Theodor Fontane: Kajero A15.] fontane-nb.dariah.eu, Göttingen 2015 == Referencoj == La enhavo baziĝas sur la samnoma germana artikolo. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Potsdam-Mittelmark]] keiuebrq3a2a6l74sqof7jmqwrp89e9 0 952720 9472374 9466920 2026-09-10T10:28:24Z Kani 670 9472374 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Osmar SCHINDLER''' (naskiĝis la 22-an de decembro 1867 en [[Burkhardtsdorf]] – mortis la 19-an de junio 1927 en Wachwitz apud [[Dresdeno]]) estis germana pentristo apartenanta al la Dresdena Akademia artlernejo. Liaj verkoj estis konsiderataj miksaĵo de [[impresionismo]] kaj [[Secesio (stilo)|Secesio]]. Li pentris pejzaĝojn, historiajn kaj religiajn komponaĵojn, kaj vastan gamon da figuraj verkoj. Li ankaŭ ornamis la internojn de pluraj konstruaĵoj. Lia verkado estis influita de Impresionismo kaj [[Modernismo]]. [[Dosiero:Osmar Schindler, Muskelspiel (cropped).jpg|eta|maldekstre|Detalo el ''Muskelspiel'' (1907)]] La verko de Schindler, ''[[c:File:Verspottung_Christi_(Schindler).jpg|La Mokado de Kristo]]'' pendanta en la preĝejo ĉe [[Fischerhude|Fischerhude,]] ekfunkciigis polemikon rilate al sia supozebla [[Antisemitismo|antisemita]] bildigo de la [[Proceso kontraŭ Jesuo|Sinedrio]]. <ref>{{Cite web|url=http://www.rotenburger-rundschau.de/redaktion/redaktion/full/data_anzeigen.php?dataid=44339&page=1&searchValue=osmar+schindler|title=Rotenburger Rundschau|accessdate=November 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426012138/http://www.rotenburger-rundschau.de/redaktion/redaktion/full/data_anzeigen.php?dataid=44339&page=1&searchValue=osmar+schindler|archive-date=April 26, 2012|url-status=dead}}</ref> Pluraj el liaj plej konataj kaj plej reproduktitaj pentraĵoj — precipe ''Muskola ludado'' (1907) kaj ''Ĝermana militisto kun romia kasko'' (1902) — estas konataj pro sia abunda [[homoerotiko]]. <ref>{{Cite web |date=2025-07-20|title=The First Homosexuals Is a Defiant Celebration of LGBTQ+ Life|url=https://hyperallergic.com/the-first-homosexuals-defiant-celebration-of-lgbtq-life-wrightwood-659/|access-date=2026-05-31|website=Hyperallergic|language=en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.artrenewal.org/artists/osmar-schindler/8592 Osmar Schindler] ĉe Art Renewal Center (ARC) * [https://www.europeana.eu/portal/search.html?query=osmar+schindler www.europeana.eu] {{Ĝermo|Germano|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schindler, Osmar}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Secesiaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj impresionismaj pentristoj]] 77ezglu7lv12wqsgti46thkfqy8ohgf 0 952725 9472376 9470411 2026-09-10T10:35:32Z Kani 670 9472376 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Palavana flampego |koloro = pink |dosiero = Portumnus latipes 1.jpg |grando de dosiero = 220ra |priskribo de dosiero = ''Portumnus latipes'' (Karcinedoj) |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Artropodoj]] ''Arthropoda'' |klaso = [[Malakostrakoj]] ''Malacostraca'' |ordo = [[Dekpieduloj]] ''Decapoda'' |superfamilio = '''''Portunoidea''''' |superfamilio aŭtoritato = [[Constantine Samuel Rafinesque-Schmaltz|Rafinesque]], 1815 }} [[Dosiero:Portunus pelagicus male.jpg|eta|dekstra|''[[Portunus pelagicus]]'' (''[[Portunidae]]'')]] '''Portunoidea''' estas [[taksonomia rango|superfamilio]] de [[krabo]]j, vivanta en maraj habitatoj de la tuta mondo. ==Priskribo== ''Portunoidea'' havas [[karapaco]]n glatan, kutime pli larĝan ol longan, kaj [[heksagono|heksagonan]], [[subheksagono|subheksagonan]], [[ortangulo|ortangulan]] aŭ laŭlarĝe [[ovoformo|ovoforman]], kun arkforma superbranka kresto. Iuj fosaj subgrupoj havas pli longan karapacon; ĝi estas plej glata ĉe fosaj aŭ naĝaj tipoj por eviti frikcion.<ref name="Spiridonov 2020"/> La regionoj de la karapaco estas nedistingeblaj aŭ malfacile distingeblaj. Kutime ĝi plej larĝas inter la plej malantaŭaj dornoj de la antaŭa rando; da tiuj dornoj povas esti ĝis 9 paroj, kun kelkaj malpli grandaj tuj super la kapo, sed ĉe iuj [[specio]]j ili tute mankas. La antaŭa rando de la karapaco dividiĝas en 1-4 aŭ 6 lobojn, kies funkcio ne estas studita sed eble rilatas al la funkciado aŭ prizorgado de la antenetoj.<ref name="Spiridonov 2020"/> La kapo estas glata aŭ dorna. La strukturo de la [[orbito (krustacoj)|orbito]] diversas laŭ grupoj, sed kutime havas plurajn lobojn; kredeble la praulo de la superfamilio havis tri lobojn kun interaj fendoj.<ref name="Spiridonov 2020"/> La [[anteneto]]j estas mallongaj kaj transverse falditaj. Ĉe la [[anteno (anatomio)|antenoj]] la praaj dua kaj tria segmentoj kunkreskis en karakteran "bazan segmenton". La Ĉe iuj la [[endopodo]] de la unua [[maksilkruro]] havas karakteran "portunoidan lobon", kies funkcio ne estas konata.<ref name="Spiridonov 2020"/> La [[pinĉokruro]]j kutime fortikas, kaj ĉe iuj la lasta marŝkrura paro havas ovoformajn ĝis platajn [[fingro (krustacoj)|fingrojn]] kaj propodojn. Normale unu pinĉokruro havas grandan premrompan denton sur la proksimala parto de la fingro, kaj ambaŭ havas serion da tranĉaj dentoj sur la fingro kaj la polekso. Iuj specioj sendepende evoluigis pli simetriajn pinĉokrurojn, kaj aliaj longajn kaj maldikajn.<ref>Spiridonov, Vassily A., k. al. 2014. "Morphological characterization and molecular phylogeny of Portunoidea Rafinesque, 1815 (Crustacea Brachyura): Implications for understanding evolution of swimming capacity and revision of the family-level classification." ''Zoologischer Anzeiger'' 253(5): 404-429. [https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0044523114000217]</ref> La [[suturo (anatomio)|suturoj]] de la [[ventroplato]]j inter la 4-a kaj 8-a segmentoj kutime estas nekompletaj. La oka ventroplato de la virkraboj malklare videblas de malantaŭe, kaj ĉe la [[portunedoj]] ĝi kutime videblas de sube kaj havas [[penissulko]]n. La kvara ĝis sesa {{J|apudventra plato}} elstaras falĉilforme kaj tuŝas la postan ventroplanton.<ref name="Spiridonov 2020"/> [[File:Nectocarcinus tuberculosus3.jpg|thumb|left|''[[Nectocarcinus tuberculosus]]'' (''[[Geryonidae]]'')]] La [[sekstruo]] de la virkraboj situas [[kokso (artropodoj)|kokse]], la [[vulvo]] sterne. Ĉe la virkraboj, aŭ ĉiuj [[pleono|pleonaj]] [[korpsegmento]]j estas liberaj aŭ la tria ĝis kvina estas kunkreskintaj, tamen ofte daŭre havas la suturojn. La telsono de virkraboj atingas la finon de la kvara ventroplato. Suturoj inter la pleonaj segmentoj de virkraboj kutime aŭ mankas aŭ ne permesas movon, kaj la tria preskaŭ ĉiam havas transversan kilon. La unua [[sekskruro]] estas forte kurba kun ŝvelinta, forte hoka bazo.<ref name="Treatise"/><ref name="Davie et al. 2015">{{Citaĵo el libro |aŭtoro=Peter J. F. Davie, [[Danièle Guinot]], Peter K. L. Ng |titolo=Systematics and Classification of the Brachyura |redaktinto=Peter Castro, Peter J. F. Davie, Danièle Guinot, Frederick R. Schram, J. Carel von Vaupel Klein |serio=The Crustacea |volumo=2 |eldoninto=Koninklijke Brill NV |loko=Leiden |dato=2015 |ISBN=978-90-04-19083-2 |paĝoj=1098–1099 |lingvo=en}}</ref> La kvinaj "[[marŝkruro]]j" de ''Portunoidea'' artikuliĝas kun la korpo pli alte ol la aliaj, tiel ke ĝi faras impreson, ke ĝi estas sur la dorso pli ol la ventro. Ĝi havas diversajn adaptojn por la malsamaj vivmanieroj de diversaj subgrupoj. La naĝaj specioj uzas la kvinan (lastan) "[[marŝkruro]]n" por tio. La naĝaj adaptoj de la kvina marŝkruro ĉe tiuj specioj inkludas tre larĝan [[propodo]]n kaj fingron, kaj modifojn de la [[artiko]]j inter kruraj segmentoj kaj inter la kruro kaj la torako, por ke kruro povu svingiĝi antaŭen sur la dorson de la besto. Ankaŭ iuj nenaĝaj specioj havas similforman fingron. La [[antaŭa koksa muskolo]] de la kvina marŝkruro ĉe ĉiuj naĝaj specioj havas tre longan branĉon kun origino ĉe la mediala plato (interna enfaldo de la sternoplato).<ref name="Skeleton">Hazerli, Dennis, k. al. 2022. "New insights into the evolution of portunoid swimming crabs (Portunoidea, Heterotremata, Brachyura) and the brachyuran axial skeleton." ''Frontiers in Zoology'' 19: artikolnumero 24. [https://link.springer.com/article/10.1186/s12983-022-00467-8]</ref> Ĉe fosaj specioj la kvina marŝkruro rolas grave en fosado, kaj simbiozaj specioj uzas ĝin por kroĉi sin al la mastro. La fingroj de la duaj ĝis kvaraj marŝkruroj preskaŭ ĉiam havas identajn formojn, kutime de pikilo aŭ mallarĝa tranĉilo.<ref name="Spiridonov 2020"/> La [[krabido]]j havas longan antenan eksopodon kun almenaŭ du haregoj ĉe la pinto, dorsflanke etenditajn pleonajn segmentojn, kaj kutime pluraj paroj da dorsaj dornetoj sur la forko de la telsono.<ref name="Spiridonov 2020"/> ==Habitato== ''Portunoidea'' vivas tutmonde en ĉiuj [[maro]]j de la mondo krom la arkta, subarkta, antarkta, kaj subantarkta zonoj. Ili vivas plejparte sur molaj fundoj de la [[intertajda zono]] ĝis la profunda maro; iuj specioj estas [[pelago|pelagaj]] naĝantoj. Ili neniam vivas en dolĉa akvo.<ref name="Spiridonov 2020"/> ==Konduto== ''Portunoidea'' estas ĝeneralistaj predantoj kaj kadavromanĝantoj. Ili adaptiĝis por diversaj ekologiaj niĉoj, precipe libera naĝado, fosado, surfunda marŝado, kaj ĉe iuj [[portunedoj]] [[simbiozo]] kun aliaj organismoj.<ref name="Spiridonov 2020"/> En tropikaj kaj subtropikaj regionoj ili reproduktiĝas sensezone.<ref>Andrade, L.S., k. al. 2015. "Reproductive features of the swimming crab ''Callinectes danae'' (Crustacea, Portunoidea) on the subtropical coast of Brazil: a sampling outside the estuary." ''Brazilian Journal of Biology'' 75(3). [https://www.scielo.br/j/bjb/a/mCRg5sfywZ9pp8Y3KpxRxhj]</ref> La virkraboj de la plej multaj specioj faras [[spermblokilo]]n por malebligi postan fekundiĝon de la krabino fare de aliaj virkraboj.<ref>Watanabe, Timóteo T., k. al. 2022. "Seminal fluid and spermatophore production in a western Atlantic invasive swimmingcrab, Charybdis hellerii, reveals a different pattern to Portunoidea." ''Arthropod Structure & Development'' 66: artikolnumero 101137. [www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1467803921001110]</ref> ==Rilato kun homoj== Pluraj specioj de la subfamilio estas [[homa uzado de bestoj|kaptataj aŭ bredataj]] por homa manĝado. Ĝi ankaŭ inkludas kelkajn el la plej gravaj [[invadaj specioj]] de kraboj, kiuj estas atakataj per kutime malsukcesaj ekstermokampanjoj.<ref>Brockerhoff, Annette, kaj McLay, Colin. 2011. "Human-mediated Spread of Alien Crabs." En Galil, Bella, k. al. (red.) ''In the Wrong Place: Alien Marine Crustaceans: Distribution, Biology and Impacts'', Netherlands: Springer. 27-106</ref> ==Evoluo== ''Portunoidea'' estas bone reprezentantaj de fosilioj, kvankam ne estas tutcerte pruvite, ke la formortintaj familioj efektive apartenas; la alternativo estus ke la komunaj trajtoj rezultis de [[konverĝa evoluo]].<ref name="Spiridonov 2020"/> Surbaze de analizo de la vivantaj specioj oni proponas, ke la komuna praulo jam havis specialiĝon de la kvina marŝkruro por naĝado, kiuj diverse pliboniĝis aŭ perdiĝis en iuj posteuloj.<ref name="Skeleton"/> La plej malnova fosilia genro povus esti ''[[Parapirimela]]'' (''[[Carcinidae]]''), malcerte asignata al la mezo de la fino de la frua [[kretaceo]], aŭ ''[[Lithophylax]]'' (''[[Lithophylacidae]]''), ''[[Longusorbis]]'' (''Longusorbiidae''), kaj ''[[Ophthalmoplax]]'' (''Carcinidae''), aperintaj komence de la malfrua kretaceo. En la malfrua kretaceo, ĉi tiu superfamilio estis la plej diversa grupo de ''[[Eubrachyura]]''. Pluraj familioj malaperis en la [[kretacea-terciara evento|kretace-terciara formorto]], sed la grupo rapide rediversiĝis frue en la [[terciaro]].<ref name="Treatise"/><ref>Ossó, Àlex. 2016. "Eogeryon elegius n. gen. and n. sp. (Decapoda: Eubrachyura: Portunoidea), one of the oldest modern crabs from late Cenomanian of the Iberian Peninsula." ''Boletín de la Sociedad Geológica Mexicana'' 68(2). [https://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1405-33222016000200231]</ref> Kvankam ĉiuj modernaj specioj estas maraj, oni provizore asignis al ''Portunoidea'' la plej malnovan konatan nemaran krabon ''[[Dinocarcinus]]'', kiu ŝajne vivis en dolĉa akvo aŭ tere sur mara insulo en la malfrua kretaceo.<ref>Ninon, Robert, k. al. 2019. "The oldest freshwater crabs: claws on dinosaur bones." ''Scientific Reports'' </ref> ==Sistematiko== Ĉi tiu superfamilio klasifikiĝas en la subsekcio ''[[Heterotremata]]''. Ne estas klare, kiuj estas ĝiaj plej proksimaj parencoj, ĉar diversaj filogenetikaj studoj pri ''Heterotremata'' donas kontraŭdirajn rezultojn. Oni hezitas pri la limoj kaj nombro de la familioj en ''Portunoidea'' dum la tuta historio de linea taksonomio. ''Geryonidae'' ne estis inkludata ĝis 1982, kaj la grupoj ĉi tie traktataj kiel ''Portunidae'' kaj ''Carcinidae'' estis diverse dividataj.<ref>Karasawa, Hiroaki & Schweitzer, Carrie E. (2006): A new classification of the Xanthoidea sensu lato (Crustacea: Decapoda: Brachyura) based on phylogenetic analysis and traditional systematics and evaluation of all fossil Xanthoidea sensu lato. ''Contributions to Zoology'' '''75'''(1/2): 23-73. [http://dpc.uba.uva.nl/cgi/t/text/get-pdf?c=ctz;idno=7501a02 PDF fulltext] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303170004/http://dpc.uba.uva.nl/cgi/t/text/get-pdf?c=ctz;idno=7501a02 |date=2016-03-03 }} {{Wayback|url=http://dpc.uba.uva.nl/cgi/t/text/get-pdf?c=ctz;idno=7501a02 |date=20160303170004 }}</ref> La ĉi-suba klasifiko kalkulas kvar vivantajn kaj kvin formortintajn familiojn (kompromisa kombino de lastatempaj klasifikoj de Schweitzer k. al. kaj Spiridonov).<ref name="Treatise">Schweitzer, Carrie, k. al. 2021. "Part R, Revised, Volume 1, Chapter 8T15: Systematic Descriptions: Superfamily Portunoidea." ''Treatise Online'' 151. [https://journals.ku.edu/treatiseonline/article/view/15392/13798]</ref><ref name="Spiridonov 2020">Spiridonov, Vassily A. 2020. "An update of phylogenetic reconstructions, classification and morphological characters of extant Portunoidea Rafinesque, 1815 (Decapoda, Brachyura, Heterotremata), with a discussion of their relevance to fossil material." ''Geologija'' 63(1): 142. [https://www.geologija-revija.si/index.php/geologija/article/view/1781/1848]</ref>) Entute oni konas pli ol 420 vivantajn speciojn kaj pli ol 200 fosiliajn. [[File:Portunoidea (10.7717-peerj.4260) Figure 3.png|thumb|left|Ekzemplaj kredeble simbiozaj specioj de ''Thalamitinae'']]  Vivantaj: * [[Brusiniidae]] {{Persono|Števčić}}, 1991 * [[Carcinidae]] {{Persono|MacLeay}}, 1838 * [[Geryonidae]] {{Persono|Colosi}}, 1924 * [[Portunidae]] {{Persono|Rafinesque}}, 1815 Formortintaj: * [[Carcineretidae]] {{Persono|Beurlen}}, 1930 † * [[Eogeryonidae]] {{Persono|Ossó}}, 2021 †<ref name="Spiridonov 2020"/> * [[Lithophylacidae]] {{Persono|Van Straelen}}, 1936 † * [[Longusorbis|Longusorbiidae]] {{Persono|Karasawa, Schweitzer & Feldmann}}, 2008 † * [[Psammocarcinidae]] {{Persono|Beurlen}}, 1930 † ==Referencoj== {{Referencoj}} [[Kategorio:Kraboj]] kdv0giksh29kqd44cfz8nf58wr09itf 9472377 9472376 2026-09-10T10:35:58Z Kani 670 9472377 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Portunoidea |koloro = pink |dosiero = Portumnus latipes 1.jpg |grando de dosiero = 220ra |priskribo de dosiero = ''Portumnus latipes'' (Karcinedoj) |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Artropodoj]] ''Arthropoda'' |klaso = [[Malakostrakoj]] ''Malacostraca'' |ordo = [[Dekpieduloj]] ''Decapoda'' |superfamilio = '''''Portunoidea''''' |superfamilio aŭtoritato = [[Constantine Samuel Rafinesque-Schmaltz|Rafinesque]], 1815 }} [[Dosiero:Portunus pelagicus male.jpg|eta|dekstra|''[[Portunus pelagicus]]'' (''[[Portunidae]]'')]] '''Portunoidea''' estas [[taksonomia rango|superfamilio]] de [[krabo]]j, vivanta en maraj habitatoj de la tuta mondo. ==Priskribo== ''Portunoidea'' havas [[karapaco]]n glatan, kutime pli larĝan ol longan, kaj [[heksagono|heksagonan]], [[subheksagono|subheksagonan]], [[ortangulo|ortangulan]] aŭ laŭlarĝe [[ovoformo|ovoforman]], kun arkforma superbranka kresto. Iuj fosaj subgrupoj havas pli longan karapacon; ĝi estas plej glata ĉe fosaj aŭ naĝaj tipoj por eviti frikcion.<ref name="Spiridonov 2020"/> La regionoj de la karapaco estas nedistingeblaj aŭ malfacile distingeblaj. Kutime ĝi plej larĝas inter la plej malantaŭaj dornoj de la antaŭa rando; da tiuj dornoj povas esti ĝis 9 paroj, kun kelkaj malpli grandaj tuj super la kapo, sed ĉe iuj [[specio]]j ili tute mankas. La antaŭa rando de la karapaco dividiĝas en 1-4 aŭ 6 lobojn, kies funkcio ne estas studita sed eble rilatas al la funkciado aŭ prizorgado de la antenetoj.<ref name="Spiridonov 2020"/> La kapo estas glata aŭ dorna. La strukturo de la [[orbito (krustacoj)|orbito]] diversas laŭ grupoj, sed kutime havas plurajn lobojn; kredeble la praulo de la superfamilio havis tri lobojn kun interaj fendoj.<ref name="Spiridonov 2020"/> La [[anteneto]]j estas mallongaj kaj transverse falditaj. Ĉe la [[anteno (anatomio)|antenoj]] la praaj dua kaj tria segmentoj kunkreskis en karakteran "bazan segmenton". La Ĉe iuj la [[endopodo]] de la unua [[maksilkruro]] havas karakteran "portunoidan lobon", kies funkcio ne estas konata.<ref name="Spiridonov 2020"/> La [[pinĉokruro]]j kutime fortikas, kaj ĉe iuj la lasta marŝkrura paro havas ovoformajn ĝis platajn [[fingro (krustacoj)|fingrojn]] kaj propodojn. Normale unu pinĉokruro havas grandan premrompan denton sur la proksimala parto de la fingro, kaj ambaŭ havas serion da tranĉaj dentoj sur la fingro kaj la polekso. Iuj specioj sendepende evoluigis pli simetriajn pinĉokrurojn, kaj aliaj longajn kaj maldikajn.<ref>Spiridonov, Vassily A., k. al. 2014. "Morphological characterization and molecular phylogeny of Portunoidea Rafinesque, 1815 (Crustacea Brachyura): Implications for understanding evolution of swimming capacity and revision of the family-level classification." ''Zoologischer Anzeiger'' 253(5): 404-429. [https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0044523114000217]</ref> La [[suturo (anatomio)|suturoj]] de la [[ventroplato]]j inter la 4-a kaj 8-a segmentoj kutime estas nekompletaj. La oka ventroplato de la virkraboj malklare videblas de malantaŭe, kaj ĉe la [[portunedoj]] ĝi kutime videblas de sube kaj havas [[penissulko]]n. La kvara ĝis sesa {{J|apudventra plato}} elstaras falĉilforme kaj tuŝas la postan ventroplanton.<ref name="Spiridonov 2020"/> [[File:Nectocarcinus tuberculosus3.jpg|thumb|left|''[[Nectocarcinus tuberculosus]]'' (''[[Geryonidae]]'')]] La [[sekstruo]] de la virkraboj situas [[kokso (artropodoj)|kokse]], la [[vulvo]] sterne. Ĉe la virkraboj, aŭ ĉiuj [[pleono|pleonaj]] [[korpsegmento]]j estas liberaj aŭ la tria ĝis kvina estas kunkreskintaj, tamen ofte daŭre havas la suturojn. La telsono de virkraboj atingas la finon de la kvara ventroplato. Suturoj inter la pleonaj segmentoj de virkraboj kutime aŭ mankas aŭ ne permesas movon, kaj la tria preskaŭ ĉiam havas transversan kilon. La unua [[sekskruro]] estas forte kurba kun ŝvelinta, forte hoka bazo.<ref name="Treatise"/><ref name="Davie et al. 2015">{{Citaĵo el libro |aŭtoro=Peter J. F. Davie, [[Danièle Guinot]], Peter K. L. Ng |titolo=Systematics and Classification of the Brachyura |redaktinto=Peter Castro, Peter J. F. Davie, Danièle Guinot, Frederick R. Schram, J. Carel von Vaupel Klein |serio=The Crustacea |volumo=2 |eldoninto=Koninklijke Brill NV |loko=Leiden |dato=2015 |ISBN=978-90-04-19083-2 |paĝoj=1098–1099 |lingvo=en}}</ref> La kvinaj "[[marŝkruro]]j" de ''Portunoidea'' artikuliĝas kun la korpo pli alte ol la aliaj, tiel ke ĝi faras impreson, ke ĝi estas sur la dorso pli ol la ventro. Ĝi havas diversajn adaptojn por la malsamaj vivmanieroj de diversaj subgrupoj. La naĝaj specioj uzas la kvinan (lastan) "[[marŝkruro]]n" por tio. La naĝaj adaptoj de la kvina marŝkruro ĉe tiuj specioj inkludas tre larĝan [[propodo]]n kaj fingron, kaj modifojn de la [[artiko]]j inter kruraj segmentoj kaj inter la kruro kaj la torako, por ke kruro povu svingiĝi antaŭen sur la dorson de la besto. Ankaŭ iuj nenaĝaj specioj havas similforman fingron. La [[antaŭa koksa muskolo]] de la kvina marŝkruro ĉe ĉiuj naĝaj specioj havas tre longan branĉon kun origino ĉe la mediala plato (interna enfaldo de la sternoplato).<ref name="Skeleton">Hazerli, Dennis, k. al. 2022. "New insights into the evolution of portunoid swimming crabs (Portunoidea, Heterotremata, Brachyura) and the brachyuran axial skeleton." ''Frontiers in Zoology'' 19: artikolnumero 24. [https://link.springer.com/article/10.1186/s12983-022-00467-8]</ref> Ĉe fosaj specioj la kvina marŝkruro rolas grave en fosado, kaj simbiozaj specioj uzas ĝin por kroĉi sin al la mastro. La fingroj de la duaj ĝis kvaraj marŝkruroj preskaŭ ĉiam havas identajn formojn, kutime de pikilo aŭ mallarĝa tranĉilo.<ref name="Spiridonov 2020"/> La [[krabido]]j havas longan antenan eksopodon kun almenaŭ du haregoj ĉe la pinto, dorsflanke etenditajn pleonajn segmentojn, kaj kutime pluraj paroj da dorsaj dornetoj sur la forko de la telsono.<ref name="Spiridonov 2020"/> ==Habitato== ''Portunoidea'' vivas tutmonde en ĉiuj [[maro]]j de la mondo krom la arkta, subarkta, antarkta, kaj subantarkta zonoj. Ili vivas plejparte sur molaj fundoj de la [[intertajda zono]] ĝis la profunda maro; iuj specioj estas [[pelago|pelagaj]] naĝantoj. Ili neniam vivas en dolĉa akvo.<ref name="Spiridonov 2020"/> ==Konduto== ''Portunoidea'' estas ĝeneralistaj predantoj kaj kadavromanĝantoj. Ili adaptiĝis por diversaj ekologiaj niĉoj, precipe libera naĝado, fosado, surfunda marŝado, kaj ĉe iuj [[portunedoj]] [[simbiozo]] kun aliaj organismoj.<ref name="Spiridonov 2020"/> En tropikaj kaj subtropikaj regionoj ili reproduktiĝas sensezone.<ref>Andrade, L.S., k. al. 2015. "Reproductive features of the swimming crab ''Callinectes danae'' (Crustacea, Portunoidea) on the subtropical coast of Brazil: a sampling outside the estuary." ''Brazilian Journal of Biology'' 75(3). [https://www.scielo.br/j/bjb/a/mCRg5sfywZ9pp8Y3KpxRxhj]</ref> La virkraboj de la plej multaj specioj faras [[spermblokilo]]n por malebligi postan fekundiĝon de la krabino fare de aliaj virkraboj.<ref>Watanabe, Timóteo T., k. al. 2022. "Seminal fluid and spermatophore production in a western Atlantic invasive swimmingcrab, Charybdis hellerii, reveals a different pattern to Portunoidea." ''Arthropod Structure & Development'' 66: artikolnumero 101137. [www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1467803921001110]</ref> ==Rilato kun homoj== Pluraj specioj de la subfamilio estas [[homa uzado de bestoj|kaptataj aŭ bredataj]] por homa manĝado. Ĝi ankaŭ inkludas kelkajn el la plej gravaj [[invadaj specioj]] de kraboj, kiuj estas atakataj per kutime malsukcesaj ekstermokampanjoj.<ref>Brockerhoff, Annette, kaj McLay, Colin. 2011. "Human-mediated Spread of Alien Crabs." En Galil, Bella, k. al. (red.) ''In the Wrong Place: Alien Marine Crustaceans: Distribution, Biology and Impacts'', Netherlands: Springer. 27-106</ref> ==Evoluo== ''Portunoidea'' estas bone reprezentantaj de fosilioj, kvankam ne estas tutcerte pruvite, ke la formortintaj familioj efektive apartenas; la alternativo estus ke la komunaj trajtoj rezultis de [[konverĝa evoluo]].<ref name="Spiridonov 2020"/> Surbaze de analizo de la vivantaj specioj oni proponas, ke la komuna praulo jam havis specialiĝon de la kvina marŝkruro por naĝado, kiuj diverse pliboniĝis aŭ perdiĝis en iuj posteuloj.<ref name="Skeleton"/> La plej malnova fosilia genro povus esti ''[[Parapirimela]]'' (''[[Carcinidae]]''), malcerte asignata al la mezo de la fino de la frua [[kretaceo]], aŭ ''[[Lithophylax]]'' (''[[Lithophylacidae]]''), ''[[Longusorbis]]'' (''Longusorbiidae''), kaj ''[[Ophthalmoplax]]'' (''Carcinidae''), aperintaj komence de la malfrua kretaceo. En la malfrua kretaceo, ĉi tiu superfamilio estis la plej diversa grupo de ''[[Eubrachyura]]''. Pluraj familioj malaperis en la [[kretacea-terciara evento|kretace-terciara formorto]], sed la grupo rapide rediversiĝis frue en la [[terciaro]].<ref name="Treatise"/><ref>Ossó, Àlex. 2016. "Eogeryon elegius n. gen. and n. sp. (Decapoda: Eubrachyura: Portunoidea), one of the oldest modern crabs from late Cenomanian of the Iberian Peninsula." ''Boletín de la Sociedad Geológica Mexicana'' 68(2). [https://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1405-33222016000200231]</ref> Kvankam ĉiuj modernaj specioj estas maraj, oni provizore asignis al ''Portunoidea'' la plej malnovan konatan nemaran krabon ''[[Dinocarcinus]]'', kiu ŝajne vivis en dolĉa akvo aŭ tere sur mara insulo en la malfrua kretaceo.<ref>Ninon, Robert, k. al. 2019. "The oldest freshwater crabs: claws on dinosaur bones." ''Scientific Reports'' </ref> ==Sistematiko== Ĉi tiu superfamilio klasifikiĝas en la subsekcio ''[[Heterotremata]]''. Ne estas klare, kiuj estas ĝiaj plej proksimaj parencoj, ĉar diversaj filogenetikaj studoj pri ''Heterotremata'' donas kontraŭdirajn rezultojn. Oni hezitas pri la limoj kaj nombro de la familioj en ''Portunoidea'' dum la tuta historio de linea taksonomio. ''Geryonidae'' ne estis inkludata ĝis 1982, kaj la grupoj ĉi tie traktataj kiel ''Portunidae'' kaj ''Carcinidae'' estis diverse dividataj.<ref>Karasawa, Hiroaki & Schweitzer, Carrie E. (2006): A new classification of the Xanthoidea sensu lato (Crustacea: Decapoda: Brachyura) based on phylogenetic analysis and traditional systematics and evaluation of all fossil Xanthoidea sensu lato. ''Contributions to Zoology'' '''75'''(1/2): 23-73. [http://dpc.uba.uva.nl/cgi/t/text/get-pdf?c=ctz;idno=7501a02 PDF fulltext] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303170004/http://dpc.uba.uva.nl/cgi/t/text/get-pdf?c=ctz;idno=7501a02 |date=2016-03-03 }} {{Wayback|url=http://dpc.uba.uva.nl/cgi/t/text/get-pdf?c=ctz;idno=7501a02 |date=20160303170004 }}</ref> La ĉi-suba klasifiko kalkulas kvar vivantajn kaj kvin formortintajn familiojn (kompromisa kombino de lastatempaj klasifikoj de Schweitzer k. al. kaj Spiridonov).<ref name="Treatise">Schweitzer, Carrie, k. al. 2021. "Part R, Revised, Volume 1, Chapter 8T15: Systematic Descriptions: Superfamily Portunoidea." ''Treatise Online'' 151. [https://journals.ku.edu/treatiseonline/article/view/15392/13798]</ref><ref name="Spiridonov 2020">Spiridonov, Vassily A. 2020. "An update of phylogenetic reconstructions, classification and morphological characters of extant Portunoidea Rafinesque, 1815 (Decapoda, Brachyura, Heterotremata), with a discussion of their relevance to fossil material." ''Geologija'' 63(1): 142. [https://www.geologija-revija.si/index.php/geologija/article/view/1781/1848]</ref>) Entute oni konas pli ol 420 vivantajn speciojn kaj pli ol 200 fosiliajn. [[File:Portunoidea (10.7717-peerj.4260) Figure 3.png|thumb|left|Ekzemplaj kredeble simbiozaj specioj de ''Thalamitinae'']]  Vivantaj: * [[Brusiniidae]] {{Persono|Števčić}}, 1991 * [[Carcinidae]] {{Persono|MacLeay}}, 1838 * [[Geryonidae]] {{Persono|Colosi}}, 1924 * [[Portunidae]] {{Persono|Rafinesque}}, 1815 Formortintaj: * [[Carcineretidae]] {{Persono|Beurlen}}, 1930 † * [[Eogeryonidae]] {{Persono|Ossó}}, 2021 †<ref name="Spiridonov 2020"/> * [[Lithophylacidae]] {{Persono|Van Straelen}}, 1936 † * [[Longusorbis|Longusorbiidae]] {{Persono|Karasawa, Schweitzer & Feldmann}}, 2008 † * [[Psammocarcinidae]] {{Persono|Beurlen}}, 1930 † ==Referencoj== {{Referencoj}} [[Kategorio:Kraboj]] si7di5rbut8otbyi6gwzjm3ia5tb5c7 0 952738 9472386 9467222 2026-09-10T10:47:19Z Kani 670 9472386 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Carl ENCKELL''' estis svedlingva finnlanda [[politikisto]], diplomato kaj ministro pri eksteraj rilatoj. Li naskiĝis la 7-an de junio 1876 en [[Sankt-Peterburgo]] kaj mortis la 26-an de marto 1959 en [[Helsinko]]. La akademinan edukon li akiris precipe en la [[teknologia universitato Dresdeno]] kadre de la [[Reĝlando Saksio]] en la [[Germana Imperiestra Regno]]. Interalie li gvide reprezentis la registaron de Finnlando en la [[Demando pri Alando]], teritoria disputo inter Svedio kaj Finnlando pri la [[Alando]]-Insuloj post la [[Unua Mondmilito]]. La plej multaj insulanoj volis reunuiĝi kun Svedio, sed en 1921 la [[Ligo de Nacioj]] decidis, ke la insuloj restu sub finna regado, kaj ke la registaro de Finnlando devis protekti la svedan lingvon, kulturon kaj aŭtonomecon de la insuloj. [[dosiero:Åland Islands dispute painting.jpg|eta|maldekstra|360ra|{{centre|Kunveno pri la [[demando pri Alando]] en [[Ĝenevo]] 1921-06-27. Maldekstre parolas la japana diplomato [[Nitobe Inazō]]. Meze de la bildo (la 11-a de maldekstre) estas la finna reprezentanto, Carl Enckell.}}]] {{projektoj}} {{vivtempo|Enckell}} [[Kategorio:Finnaj politikistoj]] oj1xa3y4zz7wqa7libxdnqm6evusrs1 0 952755 9472388 9468564 2026-09-10T10:49:54Z Kani 670 /* Referencoj */ 9472388 wikitext text/x-wiki {{Informkesto katolika episkopo|nomo=Charles Morerod|bildo=Photo officielle CM crop.jpg|bildotitolo=Episkopo Charles Morerod|naskiĝdato=28-a de oktobro 1961|naskiĝloko=[[Riaz]]|ordinado=30-a de aprilo 1988|konsekrado=11-a de decembro 2011|episkopo de 1=[[Episkopujo de Laŭzano-Ĝenevo-Friburgo]]|komencis 1=2011|antaŭulo 1=Bernard Genoud}} '''Charles Morerod''' (prononcu: ''Ŝarl Morero''; naskita la 28-an de oktobro 1961 en Riaz) estas svisa [[Katolika Eklezio|katolika]] [[Dominikanoj|dominikana]] [[Teologio|teologo]], [[pastro]] kaj [[episkopo]]. Li havis plurajn profesorajn postenojn en universitatoj, partoprenis en altaj instancoj de Vatikano kaj fariĝis la 3-an de novembro 2011 [[Episkopujo de Laŭzano-Ĝenevo-Friburgo|episkopo de Laŭzano, Friburgo kaj Ĝenevo]]<ref>Biografio sur la dioceza retejo, konsultita la 1-an de septembro 2026 (france): https://diocese-lgf.ch/nos-eveques/mgr-charles-morerod/</ref>. == Biografio == === Unuaj jaroj kaj pastriĝo === Charles Morerod naskiĝis la 28-an de oktobro 1961 en Riaz (kantono Friburgo, distrikto Grejerco). Li studis en la Gimnazio de la Sudo en Bulle kaj en 1982 li eniris novice la Dominikanan Ordenon, kie prononcos la 10-an de februaro 1984 siajn solenajn votojn. Kelkajn jarojn poste la 30-an de aprilo 1988 li estis ordinita pastro en Ĝenevo je la aĝo de 26 jaroj<ref>Svisa episkoparo, konsultita la 1-an de septembro 2026: https://www.bischoefe.ch/mgr-dr-charles-morerod/</ref>. === Akademia kariero === Doktoriĝinte pri teologio en Friburgo en 1994 kaj pri filozofio en 2004 ĉe la Tuluza katolika universitato, li instruis en Friburgo kaj Romo, en la fama universitato [[Papa Universitato Sankta Tomaso de Akvino|Angelicum]], kiun li eĉ rektoris de 2009 ĝis 2011<ref>''[https://news.stthomas.edu/publication-article/rector-of-the-angelicum-named-bishop-of-fribourg/ Rector of the Angelicum Named Bishop of Fribourg]'', Novaĵagentejo de [[Papa Universitato Sankta Tomaso de Akvino|Angelicum]], konsultita la 1-an de septembro 2026</ref>. Tie li partoprenis ankaŭ la laborojn de [[Internacia teologia komisiono]], kiu estas kuria instanco, kiu helpu per sia fak-scio al la [[Kongregacio por la doktrino de la kredo]] starigi ĝustajn decidojn<ref>Retejo de la Sankta Seĝo (germane), konsultita la 1-an de septembro 2026: https://www.vatican.va/content/romancuria/de/pontificie-commissioni/commissione-teologica-internazionale/profilo.html</ref>. Grava parto de lia akademia laboro rilatas al la ekumenaj demandoj, pri kiuj li elektas la saman sintenon ol papo [[Benedikto la 16-a]], nome ke oni strebu al interkristana [[ekumenismo]] sen kaŝi la malsimilaĵojn aŭ adopti [[Relativismo|relativisman]] diraron<ref>''Cinq ans d'épiscopat pour Mgr Charles Morerod'': portrait partiel, novaĵagentejo Cath.ch, rete france konsultebla, konsultita la 1-an de septembro 2026: https://cath.ch/newsf/cinq-ans-depiscopat-mgr-charles-morerod-portrait-partiel</ref>. Li estas membro de la redakta komitato de la teologia revuo ''Nova et Vetera'' (esperante: Novaj kaj Malnovaj Aferoj), kiun fondis siatempe kardinalo [[Charles Journet]]<ref>Retejo de la revuo, konsultita la 1-an de septembro 2026: https://www.novaetvetera.ch/identite/le-comite-de-redaction</ref>. === Episkopado === Pro lia akademia kaj kuria kariero, lia nomumo kiel episkopo de Laŭzano, Ĝenevo kaj Friburgo la 3-an de novembro 2011 iom surprizis liajn diocezanojn. Li anstataŭis episkopon Bernard Genoud mortintan la 20-an de septembro 2010 <ref>Biografio de episkopo Genoud en la dioceza retejo, rete konsultita la 1an de septembro 2026: https://diocese-lgf.ch/histoire/anciens-eveques/</ref> kaj lian episkopan konsekron prezidis kardinalo Georges Cottier en la friburga katedralo la 11-an de decembro 2011. Lia episkopa moto estas tirita el letero de Paŭlo: ''Mihi vivere Christus est'' (esperante: ''Ĉe mi la vivado estas Kristo''<ref>[https://www.steloj.de/esperanto/biblio/libro_fil.html ''Letero al la Filipianoj 1:21''], en la retejo steloj.de, konsultita la 1-an de septembro 2026</ref>). Ĝi emfazas volon vivi laŭevangelie en ĉiuj kuntekstoj de la vivo kaj strebi imiti [[Jesuo Kristo|Kriston]] per la tuta sia vivo. De sia episkopiĝo Morerod estis nomumita de [[Francisko (papo)|Papo Francisko]] la 28-an de oktobro 2016 en la roma [[Dicasterium por dia kultado kaj disciplino de la sakramentoj|Dikasterio por dia kultado kaj disciplino de la sakramentoj]]<ref>''[https://www.archivioradiovaticana.va/storico/2016/10/28/nouvelles_nominations_au_sein_de_la_congr%C3%A9gation_pour_le_culte_divin/fr-1268451 Nouvelles nominations au sein de la Congrégation pour le culte divin]'', Radio Vatikana, 28.10.2016, konsultita la 1-an de sepetembro 2026</ref>, kiu zorgas pri la ĝusta uzo de la [[liturgio]], precipe rilate la [[Katolika liturgio|Novan Ordon]]<ref>''[https://www.vatican.va/content/romancuria/fr/dicasteri/dicastero-culto-divino-e-disciplina-sacramenti/profilo.html Dicastère pour le culte divin et la discipline des sacrements]'' (france), en la retejo de la Sankta Seĝo, konsultita la 1-an de spetembro 2026</ref>. En 2023 la laŭzan-friburg-ĝeneva diocezo travivis krizon, pro kaŝitaj fare de ekleziuloj seks-perfortoj, kiuj okazis antaŭ la nomumo de Charles Morerod kiel episkopo. Samtempe la 62-jaraĝa episkopo devis urĝe esti kuracata pro akraj kapdoloroj, kaŭzitaj de biciklo-akcidento monatojn antaŭe<ref>''[https://www.laliberte.ch/articles/regions/charles-morerod-a-ete-hospitalise-durgence-760375?srsltid=AfmBOoq0vgNKkQxtRCnYH7mGiFZuH5_kIL3zHnx1IqViCnYxStzYKjvu Charles Morerod a été hospitalisé en urgence]'', Patrick Chuard, en la loka ĵurnalo La Liberté, 14.09.2023, konsultita la 1-an de septembro 2026</ref>. Li resaniĝis kaj sekve la episkopujo tre engaĝiĝis por lumigi la periodon, kiam okazis tiuj perfortoj, pardonpeti al la viktimoj kaj okazigi strukturajn ŝanĝojn por malebligi, ke tiaj misagoj reokazu. Notinde de 2013 Charles Morerod kiel la unua svisa ekleziulo subtenis la laborasocion SAPEC (Grupo de subteno por homoj perfortitaj de katolikaj pastroj) kaj aliĝis ĝin en 2013. Al la malnova trenta liturgio kaj al la komunumoj, kiuj praktikas ĝin li montris sin tolerema: la Bazilikon de Nia Damo situitan en la centro de la urbo li alfidis dekrete en 2012 al la [[Sacerdota fratio Sankta Petro|Sacerdota fratio de Sankta Petro]] kaj al la alligita komunumo<ref>[https://cath.ch/newsf/la-basilique-fribourgeoise-est-confiee-aux-traditionalistes-de-la-fraternite-sacerdotale-saint-pierre/ Fribourg: L’avenir de la basilique Notre-Dame est scellé], en la retejo de la novaĵagentejo Cath.ch, konsultita la 1-an de septembro 2026</ref>. Li tamen malpermesis per sia dekreto de la 20-a de januaro 2026 al la tiam ne ankoraŭ reskisminta [[Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a|Sacerdota fratio de Sankta Pio la 10-a]] uzi iun ajn katolikan preĝlokon de la diocezo por ia ajn pastra agado, sekvante la pozicion de [[Benedikto la 16-a]], ke la Fratio ne havis oficialan statuson en la katolika Eklezio<ref>[https://diocese-lgf.ch/wp-content/uploads/2019/10/20130120_decret_admission_eglises_diocese_f.pdf ''Décret d'admission d'autres religions, confessions ou groupements religieux ainsi que de la Fraternité sacerdotale Saint-Pie X et de « théologiens indépendants » dans les églises et chapelles catholiques-romaines''], 20.01.12, rete konsultita la 1-an de septembro 2026</ref>. == Referencoj == <references /> [[Kategorio:Svisaj religiuloj]] [[Kategorio:Svisoj]] [[Kategorio:Episkopoj]] [[Kategorio:Teologoj]] [[Kategorio:Katolikoj]] sx0kwrck5d3a4wnhfyk28oosr71khyj 9472389 9472388 2026-09-10T10:50:13Z Kani 670 /* Referencoj */ 9472389 wikitext text/x-wiki {{Informkesto katolika episkopo|nomo=Charles Morerod|bildo=Photo officielle CM crop.jpg|bildotitolo=Episkopo Charles Morerod|naskiĝdato=28-a de oktobro 1961|naskiĝloko=[[Riaz]]|ordinado=30-a de aprilo 1988|konsekrado=11-a de decembro 2011|episkopo de 1=[[Episkopujo de Laŭzano-Ĝenevo-Friburgo]]|komencis 1=2011|antaŭulo 1=Bernard Genoud}} '''Charles Morerod''' (prononcu: ''Ŝarl Morero''; naskita la 28-an de oktobro 1961 en Riaz) estas svisa [[Katolika Eklezio|katolika]] [[Dominikanoj|dominikana]] [[Teologio|teologo]], [[pastro]] kaj [[episkopo]]. Li havis plurajn profesorajn postenojn en universitatoj, partoprenis en altaj instancoj de Vatikano kaj fariĝis la 3-an de novembro 2011 [[Episkopujo de Laŭzano-Ĝenevo-Friburgo|episkopo de Laŭzano, Friburgo kaj Ĝenevo]]<ref>Biografio sur la dioceza retejo, konsultita la 1-an de septembro 2026 (france): https://diocese-lgf.ch/nos-eveques/mgr-charles-morerod/</ref>. == Biografio == === Unuaj jaroj kaj pastriĝo === Charles Morerod naskiĝis la 28-an de oktobro 1961 en Riaz (kantono Friburgo, distrikto Grejerco). Li studis en la Gimnazio de la Sudo en Bulle kaj en 1982 li eniris novice la Dominikanan Ordenon, kie prononcos la 10-an de februaro 1984 siajn solenajn votojn. Kelkajn jarojn poste la 30-an de aprilo 1988 li estis ordinita pastro en Ĝenevo je la aĝo de 26 jaroj<ref>Svisa episkoparo, konsultita la 1-an de septembro 2026: https://www.bischoefe.ch/mgr-dr-charles-morerod/</ref>. === Akademia kariero === Doktoriĝinte pri teologio en Friburgo en 1994 kaj pri filozofio en 2004 ĉe la Tuluza katolika universitato, li instruis en Friburgo kaj Romo, en la fama universitato [[Papa Universitato Sankta Tomaso de Akvino|Angelicum]], kiun li eĉ rektoris de 2009 ĝis 2011<ref>''[https://news.stthomas.edu/publication-article/rector-of-the-angelicum-named-bishop-of-fribourg/ Rector of the Angelicum Named Bishop of Fribourg]'', Novaĵagentejo de [[Papa Universitato Sankta Tomaso de Akvino|Angelicum]], konsultita la 1-an de septembro 2026</ref>. Tie li partoprenis ankaŭ la laborojn de [[Internacia teologia komisiono]], kiu estas kuria instanco, kiu helpu per sia fak-scio al la [[Kongregacio por la doktrino de la kredo]] starigi ĝustajn decidojn<ref>Retejo de la Sankta Seĝo (germane), konsultita la 1-an de septembro 2026: https://www.vatican.va/content/romancuria/de/pontificie-commissioni/commissione-teologica-internazionale/profilo.html</ref>. Grava parto de lia akademia laboro rilatas al la ekumenaj demandoj, pri kiuj li elektas la saman sintenon ol papo [[Benedikto la 16-a]], nome ke oni strebu al interkristana [[ekumenismo]] sen kaŝi la malsimilaĵojn aŭ adopti [[Relativismo|relativisman]] diraron<ref>''Cinq ans d'épiscopat pour Mgr Charles Morerod'': portrait partiel, novaĵagentejo Cath.ch, rete france konsultebla, konsultita la 1-an de septembro 2026: https://cath.ch/newsf/cinq-ans-depiscopat-mgr-charles-morerod-portrait-partiel</ref>. Li estas membro de la redakta komitato de la teologia revuo ''Nova et Vetera'' (esperante: Novaj kaj Malnovaj Aferoj), kiun fondis siatempe kardinalo [[Charles Journet]]<ref>Retejo de la revuo, konsultita la 1-an de septembro 2026: https://www.novaetvetera.ch/identite/le-comite-de-redaction</ref>. === Episkopado === Pro lia akademia kaj kuria kariero, lia nomumo kiel episkopo de Laŭzano, Ĝenevo kaj Friburgo la 3-an de novembro 2011 iom surprizis liajn diocezanojn. Li anstataŭis episkopon Bernard Genoud mortintan la 20-an de septembro 2010 <ref>Biografio de episkopo Genoud en la dioceza retejo, rete konsultita la 1an de septembro 2026: https://diocese-lgf.ch/histoire/anciens-eveques/</ref> kaj lian episkopan konsekron prezidis kardinalo Georges Cottier en la friburga katedralo la 11-an de decembro 2011. Lia episkopa moto estas tirita el letero de Paŭlo: ''Mihi vivere Christus est'' (esperante: ''Ĉe mi la vivado estas Kristo''<ref>[https://www.steloj.de/esperanto/biblio/libro_fil.html ''Letero al la Filipianoj 1:21''], en la retejo steloj.de, konsultita la 1-an de septembro 2026</ref>). Ĝi emfazas volon vivi laŭevangelie en ĉiuj kuntekstoj de la vivo kaj strebi imiti [[Jesuo Kristo|Kriston]] per la tuta sia vivo. De sia episkopiĝo Morerod estis nomumita de [[Francisko (papo)|Papo Francisko]] la 28-an de oktobro 2016 en la roma [[Dicasterium por dia kultado kaj disciplino de la sakramentoj|Dikasterio por dia kultado kaj disciplino de la sakramentoj]]<ref>''[https://www.archivioradiovaticana.va/storico/2016/10/28/nouvelles_nominations_au_sein_de_la_congr%C3%A9gation_pour_le_culte_divin/fr-1268451 Nouvelles nominations au sein de la Congrégation pour le culte divin]'', Radio Vatikana, 28.10.2016, konsultita la 1-an de sepetembro 2026</ref>, kiu zorgas pri la ĝusta uzo de la [[liturgio]], precipe rilate la [[Katolika liturgio|Novan Ordon]]<ref>''[https://www.vatican.va/content/romancuria/fr/dicasteri/dicastero-culto-divino-e-disciplina-sacramenti/profilo.html Dicastère pour le culte divin et la discipline des sacrements]'' (france), en la retejo de la Sankta Seĝo, konsultita la 1-an de spetembro 2026</ref>. En 2023 la laŭzan-friburg-ĝeneva diocezo travivis krizon, pro kaŝitaj fare de ekleziuloj seks-perfortoj, kiuj okazis antaŭ la nomumo de Charles Morerod kiel episkopo. Samtempe la 62-jaraĝa episkopo devis urĝe esti kuracata pro akraj kapdoloroj, kaŭzitaj de biciklo-akcidento monatojn antaŭe<ref>''[https://www.laliberte.ch/articles/regions/charles-morerod-a-ete-hospitalise-durgence-760375?srsltid=AfmBOoq0vgNKkQxtRCnYH7mGiFZuH5_kIL3zHnx1IqViCnYxStzYKjvu Charles Morerod a été hospitalisé en urgence]'', Patrick Chuard, en la loka ĵurnalo La Liberté, 14.09.2023, konsultita la 1-an de septembro 2026</ref>. Li resaniĝis kaj sekve la episkopujo tre engaĝiĝis por lumigi la periodon, kiam okazis tiuj perfortoj, pardonpeti al la viktimoj kaj okazigi strukturajn ŝanĝojn por malebligi, ke tiaj misagoj reokazu. Notinde de 2013 Charles Morerod kiel la unua svisa ekleziulo subtenis la laborasocion SAPEC (Grupo de subteno por homoj perfortitaj de katolikaj pastroj) kaj aliĝis ĝin en 2013. Al la malnova trenta liturgio kaj al la komunumoj, kiuj praktikas ĝin li montris sin tolerema: la Bazilikon de Nia Damo situitan en la centro de la urbo li alfidis dekrete en 2012 al la [[Sacerdota fratio Sankta Petro|Sacerdota fratio de Sankta Petro]] kaj al la alligita komunumo<ref>[https://cath.ch/newsf/la-basilique-fribourgeoise-est-confiee-aux-traditionalistes-de-la-fraternite-sacerdotale-saint-pierre/ Fribourg: L’avenir de la basilique Notre-Dame est scellé], en la retejo de la novaĵagentejo Cath.ch, konsultita la 1-an de septembro 2026</ref>. Li tamen malpermesis per sia dekreto de la 20-a de januaro 2026 al la tiam ne ankoraŭ reskisminta [[Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a|Sacerdota fratio de Sankta Pio la 10-a]] uzi iun ajn katolikan preĝlokon de la diocezo por ia ajn pastra agado, sekvante la pozicion de [[Benedikto la 16-a]], ke la Fratio ne havis oficialan statuson en la katolika Eklezio<ref>[https://diocese-lgf.ch/wp-content/uploads/2019/10/20130120_decret_admission_eglises_diocese_f.pdf ''Décret d'admission d'autres religions, confessions ou groupements religieux ainsi que de la Fraternité sacerdotale Saint-Pie X et de « théologiens indépendants » dans les églises et chapelles catholiques-romaines''], 20.01.12, rete konsultita la 1-an de septembro 2026</ref>. == Referencoj == <references /> [[Kategorio:Svisaj religiuloj]] [[Kategorio:Episkopoj]] [[Kategorio:Teologoj]] [[Kategorio:Katolikoj]] p98frqk82ydzk8pqm17n8fbojxu1di8 9472390 9472389 2026-09-10T10:50:39Z Kani 670 9472390 wikitext text/x-wiki {{Informkesto katolika episkopo|nomo=Charles Morerod|bildo=Photo officielle CM crop.jpg|bildotitolo=Episkopo Charles Morerod|naskiĝdato=28-a de oktobro 1961|naskiĝloko=[[Riaz]]|ordinado=30-a de aprilo 1988|konsekrado=11-a de decembro 2011|episkopo de 1=[[Episkopujo de Laŭzano-Ĝenevo-Friburgo]]|komencis 1=2011|antaŭulo 1=Bernard Genoud}} '''Charles MOREROD''' (prononcu: ''Ŝarl Morero''; naskita la 28-an de oktobro 1961 en Riaz) estas svisa [[Katolika Eklezio|katolika]] [[Dominikanoj|dominikana]] [[Teologio|teologo]], [[pastro]] kaj [[episkopo]]. Li havis plurajn profesorajn postenojn en universitatoj, partoprenis en altaj instancoj de Vatikano kaj fariĝis la 3-an de novembro 2011 [[Episkopujo de Laŭzano-Ĝenevo-Friburgo|episkopo de Laŭzano, Friburgo kaj Ĝenevo]]<ref>Biografio sur la dioceza retejo, konsultita la 1-an de septembro 2026 (france): https://diocese-lgf.ch/nos-eveques/mgr-charles-morerod/</ref>. == Biografio == === Unuaj jaroj kaj pastriĝo === Charles Morerod naskiĝis la 28-an de oktobro 1961 en Riaz (kantono Friburgo, distrikto Grejerco). Li studis en la Gimnazio de la Sudo en Bulle kaj en 1982 li eniris novice la Dominikanan Ordenon, kie prononcos la 10-an de februaro 1984 siajn solenajn votojn. Kelkajn jarojn poste la 30-an de aprilo 1988 li estis ordinita pastro en Ĝenevo je la aĝo de 26 jaroj<ref>Svisa episkoparo, konsultita la 1-an de septembro 2026: https://www.bischoefe.ch/mgr-dr-charles-morerod/</ref>. === Akademia kariero === Doktoriĝinte pri teologio en Friburgo en 1994 kaj pri filozofio en 2004 ĉe la Tuluza katolika universitato, li instruis en Friburgo kaj Romo, en la fama universitato [[Papa Universitato Sankta Tomaso de Akvino|Angelicum]], kiun li eĉ rektoris de 2009 ĝis 2011<ref>''[https://news.stthomas.edu/publication-article/rector-of-the-angelicum-named-bishop-of-fribourg/ Rector of the Angelicum Named Bishop of Fribourg]'', Novaĵagentejo de [[Papa Universitato Sankta Tomaso de Akvino|Angelicum]], konsultita la 1-an de septembro 2026</ref>. Tie li partoprenis ankaŭ la laborojn de [[Internacia teologia komisiono]], kiu estas kuria instanco, kiu helpu per sia fak-scio al la [[Kongregacio por la doktrino de la kredo]] starigi ĝustajn decidojn<ref>Retejo de la Sankta Seĝo (germane), konsultita la 1-an de septembro 2026: https://www.vatican.va/content/romancuria/de/pontificie-commissioni/commissione-teologica-internazionale/profilo.html</ref>. Grava parto de lia akademia laboro rilatas al la ekumenaj demandoj, pri kiuj li elektas la saman sintenon ol papo [[Benedikto la 16-a]], nome ke oni strebu al interkristana [[ekumenismo]] sen kaŝi la malsimilaĵojn aŭ adopti [[Relativismo|relativisman]] diraron<ref>''Cinq ans d'épiscopat pour Mgr Charles Morerod'': portrait partiel, novaĵagentejo Cath.ch, rete france konsultebla, konsultita la 1-an de septembro 2026: https://cath.ch/newsf/cinq-ans-depiscopat-mgr-charles-morerod-portrait-partiel</ref>. Li estas membro de la redakta komitato de la teologia revuo ''Nova et Vetera'' (esperante: Novaj kaj Malnovaj Aferoj), kiun fondis siatempe kardinalo [[Charles Journet]]<ref>Retejo de la revuo, konsultita la 1-an de septembro 2026: https://www.novaetvetera.ch/identite/le-comite-de-redaction</ref>. === Episkopado === Pro lia akademia kaj kuria kariero, lia nomumo kiel episkopo de Laŭzano, Ĝenevo kaj Friburgo la 3-an de novembro 2011 iom surprizis liajn diocezanojn. Li anstataŭis episkopon Bernard Genoud mortintan la 20-an de septembro 2010 <ref>Biografio de episkopo Genoud en la dioceza retejo, rete konsultita la 1an de septembro 2026: https://diocese-lgf.ch/histoire/anciens-eveques/</ref> kaj lian episkopan konsekron prezidis kardinalo Georges Cottier en la friburga katedralo la 11-an de decembro 2011. Lia episkopa moto estas tirita el letero de Paŭlo: ''Mihi vivere Christus est'' (esperante: ''Ĉe mi la vivado estas Kristo''<ref>[https://www.steloj.de/esperanto/biblio/libro_fil.html ''Letero al la Filipianoj 1:21''], en la retejo steloj.de, konsultita la 1-an de septembro 2026</ref>). Ĝi emfazas volon vivi laŭevangelie en ĉiuj kuntekstoj de la vivo kaj strebi imiti [[Jesuo Kristo|Kriston]] per la tuta sia vivo. De sia episkopiĝo Morerod estis nomumita de [[Francisko (papo)|Papo Francisko]] la 28-an de oktobro 2016 en la roma [[Dicasterium por dia kultado kaj disciplino de la sakramentoj|Dikasterio por dia kultado kaj disciplino de la sakramentoj]]<ref>''[https://www.archivioradiovaticana.va/storico/2016/10/28/nouvelles_nominations_au_sein_de_la_congr%C3%A9gation_pour_le_culte_divin/fr-1268451 Nouvelles nominations au sein de la Congrégation pour le culte divin]'', Radio Vatikana, 28.10.2016, konsultita la 1-an de sepetembro 2026</ref>, kiu zorgas pri la ĝusta uzo de la [[liturgio]], precipe rilate la [[Katolika liturgio|Novan Ordon]]<ref>''[https://www.vatican.va/content/romancuria/fr/dicasteri/dicastero-culto-divino-e-disciplina-sacramenti/profilo.html Dicastère pour le culte divin et la discipline des sacrements]'' (france), en la retejo de la Sankta Seĝo, konsultita la 1-an de spetembro 2026</ref>. En 2023 la laŭzan-friburg-ĝeneva diocezo travivis krizon, pro kaŝitaj fare de ekleziuloj seks-perfortoj, kiuj okazis antaŭ la nomumo de Charles Morerod kiel episkopo. Samtempe la 62-jaraĝa episkopo devis urĝe esti kuracata pro akraj kapdoloroj, kaŭzitaj de biciklo-akcidento monatojn antaŭe<ref>''[https://www.laliberte.ch/articles/regions/charles-morerod-a-ete-hospitalise-durgence-760375?srsltid=AfmBOoq0vgNKkQxtRCnYH7mGiFZuH5_kIL3zHnx1IqViCnYxStzYKjvu Charles Morerod a été hospitalisé en urgence]'', Patrick Chuard, en la loka ĵurnalo La Liberté, 14.09.2023, konsultita la 1-an de septembro 2026</ref>. Li resaniĝis kaj sekve la episkopujo tre engaĝiĝis por lumigi la periodon, kiam okazis tiuj perfortoj, pardonpeti al la viktimoj kaj okazigi strukturajn ŝanĝojn por malebligi, ke tiaj misagoj reokazu. Notinde de 2013 Charles Morerod kiel la unua svisa ekleziulo subtenis la laborasocion SAPEC (Grupo de subteno por homoj perfortitaj de katolikaj pastroj) kaj aliĝis ĝin en 2013. Al la malnova trenta liturgio kaj al la komunumoj, kiuj praktikas ĝin li montris sin tolerema: la Bazilikon de Nia Damo situitan en la centro de la urbo li alfidis dekrete en 2012 al la [[Sacerdota fratio Sankta Petro|Sacerdota fratio de Sankta Petro]] kaj al la alligita komunumo<ref>[https://cath.ch/newsf/la-basilique-fribourgeoise-est-confiee-aux-traditionalistes-de-la-fraternite-sacerdotale-saint-pierre/ Fribourg: L’avenir de la basilique Notre-Dame est scellé], en la retejo de la novaĵagentejo Cath.ch, konsultita la 1-an de septembro 2026</ref>. Li tamen malpermesis per sia dekreto de la 20-a de januaro 2026 al la tiam ne ankoraŭ reskisminta [[Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a|Sacerdota fratio de Sankta Pio la 10-a]] uzi iun ajn katolikan preĝlokon de la diocezo por ia ajn pastra agado, sekvante la pozicion de [[Benedikto la 16-a]], ke la Fratio ne havis oficialan statuson en la katolika Eklezio<ref>[https://diocese-lgf.ch/wp-content/uploads/2019/10/20130120_decret_admission_eglises_diocese_f.pdf ''Décret d'admission d'autres religions, confessions ou groupements religieux ainsi que de la Fraternité sacerdotale Saint-Pie X et de « théologiens indépendants » dans les églises et chapelles catholiques-romaines''], 20.01.12, rete konsultita la 1-an de septembro 2026</ref>. == Referencoj == <references /> [[Kategorio:Svisaj religiuloj]] [[Kategorio:Episkopoj]] [[Kategorio:Teologoj]] [[Kategorio:Katolikoj]] qtk8v1dg8osajahpd8113gjih4iywq7 0 952770 9472391 9469682 2026-09-10T10:53:03Z Kani 670 9472391 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} {{Kursiva titolo}}'''''Miss Piggy''' <ref name=":02">{{Cite news|last=King|first=Darryn|date=February 4, 2026|title=How Miss Piggy Went From Minor Muppet to TV’s Top Hog|url=https://www.nytimes.com/2026/02/04/arts/television/miss-piggy-muppet-show.html|access-date=February 19, 2026|work=[[The New York Times]]}}</ref>'' (esperantigita Sinjorino Porkinjo) estas Muppet- rolulo konata pro sia elstara rolo en la [[Skeĉo|skeĉa]] [[televidserio]] ''[[The Muppet Show]]'', aperante en ĉiuj epizodoj kaj kromproduktoj de la televida serio. Ŝi estas rimarkinda pro sia kaprica personeco de [[Divao|divaa]] [[Stelulo|superstelulo]], sia emo uzi [[Franca lingvo|francajn]] frazojn en sia parolado, kaj sia praktikado de [[karateo]]. <ref>{{cite news|last1=Swansburg|first1=John|title=Muppet Man|url=https://www.nytimes.com/2013/12/08/books/review/jim-henson-the-biography-by-brian-jay-jones.html?_r=0|access-date=September 28, 2015|work=The New York Times|date=December 6, 2013}}</ref> La rolulo ankaŭ estas konata pro sia intermita/eksita rilato kun [[Kermit la rano]]. <ref name="LATBreakup2">{{cite news|last1=Villarreal|first1=Yvonne|title=Love really is dead – Miss Piggy and Kermit break up|url=http://www.latimes.com/entertainment/tv/showtracker/la-et-st-miss-piggy-and-kermit-break-up-but-keep-it-together-for-work-20150804-story.html|access-date=August 4, 2015|work=Los Angeles Times|date=August 4, 2015}}</ref> [[Frank Oz]] ludis la rolon de 1976 ĝis 2002 kaj estis sukcedita de Eric Jacobson en 2001. <ref name="VarMojo2">{{cite news|last=Setoodeh|first=Ramin|title=How Kermit and the Muppets Got Their Mojo Back|url=https://variety.com/2014/film/news/the-muppets-talk-about-comebacks-and-their-relationship-with-disney-1201128921/|access-date=March 12, 2014|newspaper=Variety|date=March 11, 2014}}</ref> Ŝi estas [[antropomorfa]] [[porko]], kaj ŝi estas portretita de [[gantpupo]]. Ŝi estas tipe prezentita kiel kaj agreseme memcerta kaj decide virineca kaj diva-simila. Fraŭlino Piggy faris sian unuan televidan aperon en 1974 kaj de tiam evoluigis veran propran vivon kiel supozebla verkistino kaj prezentistino. Ekde ŝia debuto en 1974, Miss Piggy fariĝis [[Famulo|famula]] fiksaĵo en internacia popkulturo, kun eminenta kariero en filmo, televido, modo, registrado kaj eldonado, kaj estis vaste identigita kiel kaj [[Feminismo|feminisma]] kaj [[Reĝinjo|transvestita ikono]].<ref name=":03">{{Cite news|last=King|first=Darryn|date=February 4, 2026|title=How Miss Piggy Went From Minor Muppet to TV’s Top Hog|url=https://www.nytimes.com/2026/02/04/arts/television/miss-piggy-muppet-show.html|access-date=February 19, 2026|work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{Cite news|last=Lind|first=Dara|date=June 5, 2015|title=Miss Piggy explains why she's the perfect feminist icon for 2015|work=Vox Media|url=https://www.vox.com/2015/6/4/8730099/miss-piggy-feminism|access-date=April 15, 2023}}</ref><ref>{{Cite magazine|date=June 4, 2015|title=Miss Piggy: Why I Am a Feminist Pig|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|author=The Muppets Studio|url=https://time.com/3908787/miss-piggy-feminist/|access-date=April 15, 2023}}</ref><ref>{{Cite news|last=Moyer|first=Justin|date=June 5, 2015|title=Miss Piggy gets feminist award from Gloria Steinem|newspaper=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2015/06/05/miss-piggy-an-inanimate-puppet-frequently-voiced-by-men-receives-feminist-award-from-gloria-steinem/|access-date=April 15, 2023}}</ref><ref>{{Cite news|last=Diebel|first=Matthew|date=June 4, 2015|title=Frog-chasing moi?! Miss Piggy gets feminism award|work=USA Today|url=https://www.usatoday.com/story/news/2015/06/04/miss-piggy--collect-major-feminism-award--ceremony--new-york-city/28468789/|access-date=April 15, 2023}}</ref> En 1996, ''TV Guide'' vicigis ŝin numero 23 en sia listo de la 50 Plej Grandaj Televidsteluloj de Ĉiuj Tempoj. <ref>{{cite book|title=TV Guide Guide to TV|year=2004|publisher=Barnes and Noble|isbn=0-7607-5634-1|page=[https://archive.org/details/isbn_9780760756348/page/n597 596]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/isbn_9780760756348}}</ref> En balotenketo [[Channel 4|de Channel 4]] en Britio en 2001, Miss Piggy estis rangigita 29-a en ilia listo de la 100 Plej Grandaj Televidfiguroj.<ref>{{cite web|url=http://www.channel4.com/entertainment/tv/microsites/G/greatest/tv_characters/results.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090531160558/http://www.channel4.com/entertainment/tv/microsites/G/greatest/tv_characters/results.html|archive-date=May 31, 2009|title=100 Greatest TV Characters|access-date=May 26, 2019|publisher=[[Channel 4]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.itnsource.com/en/shotlist/ITVProgs/2001/05/05/Y22090001/|title=100 Greatest ... (100 Greatest TV Characters (Part 1))|publisher=ITN Source|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221233837/http://www.itnsource.com/en/shotlist/ITVProgs/2001/05/05/Y22090001/|archive-date=February 21, 2015|access-date=May 13, 2019}}</ref> En 1996, kuirlibro titolita ''"In the Kitchen With Miss Piggy: Fabulous Recipes from My Famous Celebrity Friends" de Moi'' estis publikigita. En 2015, ŝi estis honorita de la Elizabeth A. Sackler Center for Feminist Art de la [[Broklina Muzeo|Brooklyn Museum]] pro siaj atingoj kaj kontribuoj al la rompado de [[Genra rolo|seksaj roloj]] en la distra industrio. <ref>{{cite magazine|last1=Dorbush|first1=Jonathon|date=April 28, 2015|title='Performer, actor, writer, and icon' Miss Piggy to receive Brooklyn Museum award|magazine=Entertainment Weekly|url=http://www.ew.com/article/2015/04/28/miss-piggy-receive-brooklyn-museum-award|access-date=April 29, 2015}}</ref> Statuo de Miss Piggy inspirita de [[Statuo de Libereco|''Lady Liberty'']] antaŭe staris kiel la centraĵo de fontano antaŭ la restoracio PizzeRizzo de Rizzo la Rato ĉe Disney's Hollywood Studios. Fraŭlino Piggy havas kolektivan stelon sur la [[Trotuaro de famo en Holivudo]] kiel membro de la Muppets, kiun ili ricevis la 20-an de marto 2012, en la kategorio de filmoj. [[Dosiero:Jim_Henson,_creator,_The_Muppets_-full.jpg|eta| Jim Henson kun pupo ''Miss Piggy'' kaj pupo ''[[Fozzie Bear]]'' en 1979.]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://muppets.disney.com/muppets-most-wanted/characters/miss-piggy}} ĉe Disney.com * [http://www.toughpigs.com/anthcontents.htm ''Tough Pigs'': Transskribaĵoj de intervjuoj kun Miss Piggy kaj Kermit]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171128000000/https://web.archive.org/web/20171128114544/http://www.toughpigs.com/anthcontents.htm |date=2017-11-28 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Fikciaj porkoj]] [[Kategorio:Fikciaj karateistoj]] [[Kategorio:Pupoj]] [[Kategorio:Televido]] h8ejnxwl07smef4f6yhv6ldx0x9ggny 0 952793 9472399 9467925 2026-09-10T11:01:48Z Kani 670 9472399 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} [[Dosiero:Red Buckeye Palmetto State Park Texas 2023.jpg|eta|Foliojn de Aesculus pavia]] '''''Aesculus pavia''''' aŭ '''Ruĝa hipokaŝtano,''' estas specio de [[arbo]] en la geno ''Aesculus'' ([[Eskulo]] en esperanto), kiu estas indiĝena de [[Nordameriko]]. La arbo estas malgranda (5-8m), [[Falfolia planto|falfolia]], kaj estas [[Angiospermoj|angiospermo]]. Malgraŭ la nomo, hipokaŝtanoj ne estas vera [[Kaŝtanarbo|kaŝtanoj]], kaj la [[Nukso|nuksoj]] ne estas manĝeblaj por [[Homo|homoj]].<ref name=":0">[https://www.fs.usda.gov/nsl/Wpsm/Aesculus.pdf HippocastanaceaeCHorsechestnut Family]</ref><ref name=":1">[https://plants.ces.ncsu.edu/plants/aesculus-pavia/ Aesculus pavia (Firecracker Plant, Red Buckeye, Scarlet Buckeye) | North Carolina Extension Gardener Plant Toolbox]</ref> [[Dosiero:Red Buckeye - Aesculus pavia, Jones Preserve, Washington, Virginia.jpg|eta|La frukto kaj nuksoj de ruĝa hipokaŝtano.]] Ĝiaj folioj estas kontraŭaj, kaj kutime konsistas el kvin elipsaj seglidentaj folietoj, ĉiu 10-15cm longa. Ĝi portas 10-18 centimetrojn longajn aretojn de allogaj malhelruĝaj tubformaj floroj printempe. La floroj estas hermafroditaj. la glataj [[Bruna|helbrunaj]] [[Frukto|fruktoj]], ĉirkaŭ 2.5cm en diametro, atingas maturecon frue [[Aŭtuno|aŭtune]].<ref name=":0" /> La [[Floro|florojn]] estas ŝatataj de [[Kolibro|kolibroj]] kaj [[Abelo|abeloj]].<ref name=":1" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} 90tk0zbvkt6nzrlgq0qpf2hfo9lj1mx 9472404 9472399 2026-09-10T11:05:43Z Kani 670 9472404 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} [[Dosiero:Red Buckeye Palmetto State Park Texas 2023.jpg|eta|Folioj de ''Aesculus pavia'']] '''''Aesculus pavia''''', '''ruĝa eskulo''' aŭ '''ruĝa hipokaŝtano,''' estas specio de [[arbo]] en la geno ''Aesculus'' ([[Eskulo]] en esperanto), kiu estas indiĝena de [[Nordameriko]]. La arbo estas malgranda (5-8m), [[Falfolia planto|falfolia]], kaj estas [[Angiospermoj|angiospermo]]. Malgraŭ la nomo, hipokaŝtanoj ne estas vera [[Kaŝtanarbo|kaŝtanoj]], kaj la [[Nukso|nuksoj]] ne estas manĝeblaj por [[Homo|homoj]].<ref name=":0">[https://www.fs.usda.gov/nsl/Wpsm/Aesculus.pdf HippocastanaceaeCHorsechestnut Family]</ref><ref name=":1">[https://plants.ces.ncsu.edu/plants/aesculus-pavia/ Aesculus pavia (Firecracker Plant, Red Buckeye, Scarlet Buckeye) | North Carolina Extension Gardener Plant Toolbox]</ref> [[Dosiero:Red Buckeye - Aesculus pavia, Jones Preserve, Washington, Virginia.jpg|eta|La frukto kaj nuksoj de ruĝa hipokaŝtano.]] Ĝiaj folioj estas kontraŭaj, kaj kutime konsistas el kvin elipsaj seglidentaj folietoj, ĉiu 10-15cm longa. Ĝi portas 10-18 centimetrojn longajn aretojn de allogaj malhelruĝaj tubformaj floroj printempe. La floroj estas hermafroditaj. la glataj [[Bruna|helbrunaj]] [[Frukto|fruktoj]], ĉirkaŭ 2.5cm en diametro, atingas maturecon frue [[Aŭtuno|aŭtune]].<ref name=":0" /> La [[Floro|florojn]] estas ŝatataj de [[Kolibro|kolibroj]] kaj [[Abelo|abeloj]].<ref name=":1" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eskulo]] [[Kategorio:Arboj de Nordameriko]] 5fg25p9g1wlpccze8o188ibh6rdx52j 9472405 9472404 2026-09-10T11:08:52Z Kani 670 9472405 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Aesculus pavia'' |koloro = lightgreen |dosiero = Aesculus pavia 3.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = floroj |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonuloj]] ''Dicotyledones'' |ordo = [[Sapindaloj]] ''Sapindales'' |familio = [[Sapindacoj]] ''Sapindaceae'' |genro = [[Eskulo]] ''Aesculus'' |dunomo = ''Aesculus pavia'' |dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Red Buckeye Palmetto State Park Texas 2023.jpg|eta|maldekstre|Folioj de ''Aesculus pavia'']] '''''Aesculus pavia''''', '''ruĝa eskulo''' aŭ '''ruĝa hipokaŝtano,''' estas specio de [[arbo]] en la geno ''Aesculus'' ([[Eskulo]] en esperanto), kiu estas indiĝena de [[Nordameriko]]. La arbo estas malgranda (5-8m), [[Falfolia planto|falfolia]], kaj estas [[Angiospermoj|angiospermo]]. Malgraŭ la nomo, hipokaŝtanoj ne estas vera [[Kaŝtanarbo|kaŝtanoj]], kaj la [[Nukso|nuksoj]] ne estas manĝeblaj por [[Homo|homoj]].<ref name=":0">[https://www.fs.usda.gov/nsl/Wpsm/Aesculus.pdf HippocastanaceaeCHorsechestnut Family]</ref><ref name=":1">[https://plants.ces.ncsu.edu/plants/aesculus-pavia/ Aesculus pavia (Firecracker Plant, Red Buckeye, Scarlet Buckeye) | North Carolina Extension Gardener Plant Toolbox]</ref> [[Dosiero:Red Buckeye - Aesculus pavia, Jones Preserve, Washington, Virginia.jpg|eta|La frukto kaj nuksoj de ruĝa hipokaŝtano.]] Ĝiaj folioj estas kontraŭaj, kaj kutime konsistas el kvin elipsaj seglidentaj folietoj, ĉiu 10-15cm longa. Ĝi portas 10-18 centimetrojn longajn aretojn de allogaj malhelruĝaj tubformaj floroj printempe. La floroj estas hermafroditaj. la glataj [[Bruna|helbrunaj]] [[Frukto|fruktoj]], ĉirkaŭ 2.5cm en diametro, atingas maturecon frue [[Aŭtuno|aŭtune]].<ref name=":0" /> La [[Floro|florojn]] estas ŝatataj de [[Kolibro|kolibroj]] kaj [[Abelo|abeloj]].<ref name=":1" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eskulo]] [[Kategorio:Arboj de Nordameriko]] 4zcefo0uumi0jcc8lxm1ehhl00yn3vm 9472406 9472405 2026-09-10T11:09:17Z Kani 670 9472406 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Aesculus pavia'' |koloro = lightgreen |dosiero = Aesculus pavia 3.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = floroj |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonuloj]] ''Dicotyledones'' |ordo = [[Sapindaloj]] ''Sapindales'' |familio = [[Sapindacoj]] ''Sapindaceae'' |genro = [[Eskulo]] ''Aesculus'' |dunomo = ''Aesculus pavia'' |dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Red Buckeye Palmetto State Park Texas 2023.jpg|eta|maldekstre|Folioj de ''Aesculus pavia'']] '''''Aesculus pavia''''', '''ruĝa eskulo''' aŭ '''ruĝa hipokaŝtano,''' estas specio de [[arbo]] en la geno ''Aesculus'' ([[Eskulo]] en esperanto), kiu estas indiĝena de [[Nordameriko]]. La arbo estas malgranda (5-8m), [[Falfolia planto|falfolia]], kaj estas [[Angiospermoj|angiospermo]]. Malgraŭ la nomo, hipokaŝtanoj ne estas vera [[Kaŝtanarbo|kaŝtanoj]], kaj la [[Nukso|nuksoj]] ne estas manĝeblaj por [[Homo|homoj]].<ref name=":0">[https://www.fs.usda.gov/nsl/Wpsm/Aesculus.pdf HippocastanaceaeCHorsechestnut Family]</ref><ref name=":1">[https://plants.ces.ncsu.edu/plants/aesculus-pavia/ Aesculus pavia (Firecracker Plant, Red Buckeye, Scarlet Buckeye) | North Carolina Extension Gardener Plant Toolbox]</ref> [[Dosiero:Red Buckeye - Aesculus pavia, Jones Preserve, Washington, Virginia.jpg|eta|maldekstre|La frukto kaj nuksoj de ruĝa hipokaŝtano.]] Ĝiaj folioj estas kontraŭaj, kaj kutime konsistas el kvin elipsaj seglidentaj folietoj, ĉiu 10-15cm longa. Ĝi portas 10-18 centimetrojn longajn aretojn de allogaj malhelruĝaj tubformaj floroj printempe. La floroj estas hermafroditaj. la glataj [[Bruna|helbrunaj]] [[Frukto|fruktoj]], ĉirkaŭ 2.5cm en diametro, atingas maturecon frue [[Aŭtuno|aŭtune]].<ref name=":0" /> La [[Floro|florojn]] estas ŝatataj de [[Kolibro|kolibroj]] kaj [[Abelo|abeloj]].<ref name=":1" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eskulo]] [[Kategorio:Arboj de Nordameriko]] 1zictui8g0onpowwjk5q6j7ptvo487c 9472407 9472406 2026-09-10T11:10:35Z Kani 670 9472407 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Aesculus pavia'' |koloro = lightgreen |dosiero = Aesculus pavia 3.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = floroj |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonuloj]] ''Dicotyledones'' |ordo = [[Sapindaloj]] ''Sapindales'' |familio = [[Sapindacoj]] ''Sapindaceae'' |genro = [[Eskulo]] ''Aesculus'' |dunomo = ''Aesculus pavia'' |dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Red Buckeye Palmetto State Park Texas 2023.jpg|eta|maldekstre|Folioj de ''Aesculus pavia'']] '''''Aesculus pavia''''', '''ruĝa eskulo''' aŭ '''ruĝa hipokaŝtano,''' estas specio de [[arbo]] en la geno ''Aesculus'' ([[Eskulo]] en esperanto), kiu estas indiĝena de [[Nordameriko]] kaj ĉefe en [[Sudorienta Usono]]. La arbo estas malgranda (5-8m), [[Falfolia planto|falfolia]], kaj estas [[Angiospermoj|angiospermo]]. Malgraŭ la nomo, hipokaŝtanoj ne estas vera [[Kaŝtanarbo|kaŝtanoj]], kaj la [[Nukso|nuksoj]] ne estas manĝeblaj por [[Homo|homoj]].<ref name=":0">[https://www.fs.usda.gov/nsl/Wpsm/Aesculus.pdf HippocastanaceaeCHorsechestnut Family]</ref><ref name=":1">[https://plants.ces.ncsu.edu/plants/aesculus-pavia/ Aesculus pavia (Firecracker Plant, Red Buckeye, Scarlet Buckeye) | North Carolina Extension Gardener Plant Toolbox]</ref> [[Dosiero:Red Buckeye - Aesculus pavia, Jones Preserve, Washington, Virginia.jpg|eta|maldekstre|La frukto kaj nuksoj de ruĝa hipokaŝtano.]] Ĝiaj folioj estas kontraŭaj, kaj kutime konsistas el kvin elipsaj seglidentaj folietoj, ĉiu 10-15cm longa. Ĝi portas 10-18 centimetrojn longajn aretojn de allogaj malhelruĝaj tubformaj floroj printempe. La floroj estas hermafroditaj. la glataj [[Bruna|helbrunaj]] [[Frukto|fruktoj]], ĉirkaŭ 2.5cm en diametro, atingas maturecon frue [[Aŭtuno|aŭtune]].<ref name=":0" /> La [[Floro|florojn]] estas ŝatataj de [[Kolibro|kolibroj]] kaj [[Abelo|abeloj]].<ref name=":1" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eskulo]] [[Kategorio:Arboj de Nordameriko]] s7iczflwse13mbs1pei76mplcjb9ox7 0 952818 9472408 9468403 2026-09-10T11:13:30Z Kani 670 9472408 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Erskine Hamilton Childers''' ([[11-a de decembro]] 1905, Londono – [[17-a de novembro]] 1974, Dublino) estis irlanda politikisto kaj la kvara Prezidanto de Irlando de 1973 ĝis sia morto la 17-an de novembro 1974. {{ĝermeto|Irlando}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Prezidantoj de Irlando}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|irlandano|politikisto}} [[Kategorio:Prezidantoj de Irlando]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Irlando]] {{Vivtempo|Childers, Erskine}} ce5tbn2qn6f1qkuuejukg8de6phaitv 0 952827 9472409 9468454 2026-09-10T11:14:32Z Kani 670 /* Elektitaj verkoj */ 9472409 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Henry Alexander MURRAY''' (naskiĝis la 13-an de majo 1893 en [[Novjorko]] – mortis la 23-an de junio 1988 en [[Kembriĝo (Masaĉuseco)|Kembriĝo]], [[Masaĉuseco]]) estis usona profesoro pri psikologio ĉe [[Universitato Harvard|la Universitato Harvard]].<ref>{{Cite web|title=Henry Murray|url=https://psychology.fas.harvard.edu/people/henry-murray|access-date=2022-12-08|website=psychology.fas.harvard.edu|language=en}}</ref><ref name="nyt">Fowler, Glenn (Jun. 24, 1988). [https://web.archive.org/web/20220210225105/https://www.nytimes.com/1988/06/24/obituaries/henry-a-murray-is-dead-at-95-developer-of-personality-theory.html "Henry A. Murray is dead at 95; developer of personality theory."] ([[nekrologo]]). ''[[The New York Times]]'', p. D17.</ref> Malgraŭ neniu formala trejnado en [[psikologio]] (Murray estis [[kuracisto]] trejnita en [[biokemio]]), li faris plurajn rimarkindajn kontribuojn al la kampo. Murray evoluigis la "personologion" teorion pri [[Personeca psikologio|personeco]]. Murray ankaŭ estis kun-ellaboranto, kun Christiana Morgan, de la Tematika Percepta Testo (TAT), projekcia mezuro de personeco vaste uzata dum multaj jaroj. Murray estis invitita aliĝi al la psikologia fakultato ĉe Harvard en 1926, servante kiel Direktoro de la Harvard Psikologia Kliniko de 1928 ĝis 1937, kiam li foriris por labori kun la [[Federacia Registaro de Usono|Usona Registaro]] dum la [[Dua Mondmilito]]. Murray revenis al Harvard post la fino de la milito. En siaj pli postaj jaroj ĉe la universitato (1959 ĝis 1962), Murray gvidis serion da eksperimentoj pri kiel kredoj tenis sin sub ekstrema streso. La eksperimentoj poste estis rekonitaj kiel verŝajne maletikaj pro sia psikologie damaĝa kaj intence misuza naturo, kune kun la uzo de trompo kaj neklara scienca utilo. Unu partoprenanto en la studo estis [[Theodore Kaczynski|Ted Kaczynski]], kiu poste akiris fifamecon kiel la [[Unabomber]]. Lia intereso pri [[psikologio]] ekestis kiam li komencis legi la verkojn de [[Carl Gustav Jung|Carl Jung]] kaj [[Sigmund Freud]]. Li komencis instrui psikologion ĉe la Universitato Harvard en 1927 kaj funkciis kiel direktoro de la Psikologia Kliniko de Harvard de 1928 ĝis 1937, kiam li publikigis sian plej konatan libron, ''Studes in Personality''. == Elektitaj verkoj == === Libroj === * [[iarchive:explorationsinpe031973mbp|''Esploradoj pri Personeco'']], kun [https://www.sesp.northwestern.edu/docs/publications/1445272443490a0755b2726.pdf antaŭparolo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221120005633/https://www.sesp.northwestern.edu/docs/publications/1445272443490a0755b2726.pdf|date=November 20, 2022}} de Dan P. McAdams. Novjorko: [[Oxford University Press]] (1938); reeldono (2008). * [https://archive.org/download/b32174317/b32174317.pdf ''Takso de Viroj: Elektado de Personaro por la Oficejo de Strategia Servo''], kun OSS-Selektada Kunlaborantaro. Novjorko: Rinehart (1948). * ''[[iarchive:personalityinnat00klucrich|Personeco en Naturo, Socio kaj Kulturo]]'', kun Clyde Kluckhohn. Novjorko: [[Alfred A. Knopf|Knopf]] (1953). * [https://archive.org/download/x-hand-mythmaking_202005/x%20HAND%20MYTHMAKING.pdf ''Mito kaj Mitkreado''.] Novjorko: G. Braziller (1960). === Raportoj === * Analizo de la Personeco de Adolf Hitler: Kun Antaŭdiroj pri Lia Estonta Konduto kaj Sugestoj por Trakti Lin Nun kaj Post la Kapitulaco de Germanio. Vaŝingtono: Oficejo de Strategiaj Servoj (1943). [https://archive.org/download/AnalysisThePersonalityofAdolphHitler/AnalysisofThePersonalityofAdolphHitler.pdf Plena teksto.] == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Murray, Henry}} [[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]] [[Kategorio:Usonaj psikologoj]] jdfrejhqfrf3ufwu9hs19xr5se0um3n 0 952857 9472410 9468672 2026-09-10T11:17:02Z Kani 670 /* Referencoj */ 9472410 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo|titolo=Apollinaire Morel|dosiero=Apollinaire Morel.jpg|priskribo=Portreto de beata Apollinaire Morel|dato de naskiĝo=12-a de junio 1739|loko de naskiĝo=[[Prez-vers-Noréaz]]|dato de morto=2-a de septembro 1792|loko de morto=[[Parizo]]|loĝloko=Seedorf, [[Friburgo]], [[Stans]], [[Parizo]]|dato de beatigo=17-a de oktobro 1926|loko de beatigo=[[Romo]]|beatigita de=[[Pio la 11-a]]|tago de festo=2-a de septembro|dato de subpremo=2-a de septembro 1792|titolo0=[[beatulo]] de la katolika eklezio|religio=[[katolikismo]]|nacieco=[[sviso]]|lingvoj=germana, franca|profesio=katolika pastro|fama_pro=martira morto dum la franca revolucio}}'''Jean-Jacques Apollinaire Morel''' (prononcu: ''Ĵan-Ĵak Apoliner Morel''; naskiĝinta la 12-an de junio 1739 en [[Prez-vers-Noréaz]] kaj mortinta la 2-an de novembro 1792 en [[Parizo]]) estis [[Svislando|svisa]], [[Kantono Friburgo|friburga]] [[Kapucenoj|kapuceno]]. Post eklezia kariereto li iris al Parizo en 1788 por studi [[Misiisto|misiadon]] kaj prizorgi la germanlingvajn fidelulojn<ref name=":0">''[https://katholisch.de/heilige/02-09-apollinaris-morel-von-posat Apollinaris Morel von Posat]'', biografio en la retejo de la germana katolika eklezio</ref>. Li estis masakrita tie, ĉar li malkonsentis ĵuri fidelecon al la Civila Konsistigo de la klerikaro. Li estis beatproklamita en 1926 de [[Pio la 11-a]] kune kun 191 aliaj katolikoj, kiujn oni mortigis samtage en Parizo<ref name=":1">''[https://hls-dhs-dss.ch/fr/articles/026863/2021-10-19/ Apollinaire Morel]'', Christian Schweizer, en la Dictionnaire historique de la Suisse, konsultita la 3-an de septembro 2026</ref>. == Vivo == === Infaneco kaj pastriĝo === Jean-Jacques Morel naskiĝis ĉirkaŭ la 12-a de junio 1739 en [[Prez-vers-Noréaz]]. Lia ordinara familio loĝis en [[Sarino (distrikto)|samdistrikta]] vilaĝo Seedorf. Lia patro estis Jean Morel el Posat kaj lia patrino Élisabeth Maître. Li havis almenaŭ unu fratinon, Anne-Marie, unu jaron pli maljunan kaj unu fraton Nicolas Placide, kiu estis baptita jaron post li<ref>''[https://www.e-periodica.ch/cntmng?pid=zfk-001%3A1934%3A28%3A%3A356 La Famille du bienheureux Apollinaire Morel]'', Jeanne Niquille, en ''Zeitschrift für schweizerische Kirchengeschichte'', konsultita rete la 3-an de septembro 2026</ref>. Li junaĝe frekventis la Gimnazion Sankta-Miĥaelo en Friburgo. Li rapide ekvolis fariĝi kapuceno, kiu estis tre disvastiĝinta ordeno en Svisio; eble lian [[Alvokiĝo|alvokiĝon]] ankaŭ kaŭzis, ke lia onklo François-Joseph Morel estis pastro en la vilaĝo [[Belfaux]]. La 26-an de septembro 1763 Jean-Jacques Morel prononcis en la franciskana ordeno siajn religiajn votojn, elektis por si la religian nomon Apollinaire kaj estis ordinita la 22-a de septembro 1764 en Russy de [[Episkopujo de Laŭzano-Ĝenevo-Friburgo|episkopo]] Joseph-Nicolas de Montenach<ref name=":2">''[https://www.fssp.ch/fr/objet/2024-06%20Introibo%20189.pdf Bienheureux Apollinaire Morel, À la découverte du martyr fribourgeois]'', pastro Jacques Rime, en la revuo ''Disciples d’aujourd’hui'', naŭa numero de 2018, rete konsultita la 3-an de septembro 2026</ref>. === Ekleziula kariero === Post fini siajn studojn en la monaĥejoj de [[Lucerno]] kaj [[Siono]], li iradis al [[Porrentruy]], [[Bulle FR|Bulle]] kaj fine [[Romont FR|Romont]]. De 1774 ĝis 1780 li instruis teologion en Friburgo kaj poste estis vikario en Sion kaj Bulle. En Bulle, kiu estis submetita al Friburgo, li ekhavis problemojn kun la urbanoj, kiuj malŝatis lian ligitecon al la vokto, ĉar ili estis [[:fr:Soulèvement_Chenaux|ribelintaj kontraŭ la potenco de la urbo Friburgo]] kelkajn jarojn pli frue. En sia posta posteno en [[Stans]], kie li interalie antaŭenŝovis la pedagogian valoron de teatro<ref name=":1" />, Morel estis akre kaj satire atakita de homoj esti kontraŭ [[klerismo]]<ref name=":2" />. Morel tial forlasos Svislandon post paroli kun francaj samordenanoj, kiuj konvinkis lin partopreni misiadon en [[Sirio]]. Provizore li ekrezidas en Parizo en 1788, unu jaron antaŭ la komenco de la [[Franca revolucio de 1789|franca revolucio]]. Li loĝis en monaĥejo de la kvartalo [[Le Marais|Marais]]. Tie li fariĝis la pastro de la germanlingva fidelularo, kiuj celebris mesojn en la [[Preĝejo Saint-Sulpice de Parizo|preĝejo Saint-Sulpice]]<ref name=":2" />. === Revolucio, morto kaj beatigo === En 1791 la franca nove kreita [[Nacia Asembleo (Francio)|Nacia Asembleo]] faris atakon kontraŭ la papfidela klerikaro, kiuj estis akuzitaj kontraŭi la revolucion. Ĝi postulis de la pastroj kaj diakonoj ĵuron pri fideleco al la nova franca parlamenta ŝtato kaj de facto kreis novan konstitucian eklezion. Same kiel la ĉefpastro de la kirko Saint-Sulpice kaj respekte la malaprobon de papo [[Pio la 6-a]] esprimitan en la [[Apostola brevo|brevo]] ''Quod aliquantum''<ref>''[https://www.vatican.va/content/pius-vi/it/documents/breve-quod-aliquantum-10-marzo-1791.html Quod aliquantum]'' , Pio la 6-a, rete konsultita en la retejo de la Sankta Seĝo la 3-an de septembro 2026</ref>, Apollinaire Morel rifuzis ĵuri tion kaj devis rezigni la pastradon, iĝante instruisto por tempo. {{Citaĵo |teksto = Mi ĵuras zorgi atenteme pri la fideluloj de la paroĥo, kiu estis alfidita al mi, fideli la Nacion, la leĝon, la reĝon kaj apliki ĉiom, kiom mi povas, la Konstitucion, kiun dekretis la Nacia Asembleo kaj akceptis la Reĝo. |verko = Teksto de la pastra ĵuro de 1791 |origina teksto = Je jure de veiller avec soin sur les fidèles de la paroisse qui m'est confiée, d'être fidèle à la Nation, à la Loi, au Roi et de maintenir de tout mon pouvoir la Constitution décrétée par l'Assemblée nationale et acceptée par le Roi. }} Tamen lia situacio estas tre malbona, ĉar kiel neĵurinta pastro oni suspektis lin malfideli [[Francio|Francion]], precipe post la sturmo de la reĝo-palaco [[Tuilerioj]] la 10-an de aŭgusto 1792 kaj la ekmalamikado de la monarĥioj ĉirkaŭ Francio. La nokton de la 13-a ĝis la 14-a de aŭgusto, raportas la historio, li estis zorganta pri mortanto, kiam revoluciuloj kaptus lin. Tamen konsiderinte, kion li faris, ili lasis lin ankoraŭ libera. La postan tagon, kiam la homo estis mortinta, Morel eniris preĝejon, celebris tie lastan meson por laŭ lia lasta letero "fari provizojn de fortoj por kuraĝe suferi la suferon de la martiroj". Sciante, ke li ne eskapos Parizon, li poste sin arestigis de komisaroj, por ke tiuj, kiuj lin konis ne estu poste akuzitaj lin helpi kaŝi sin<ref name=":2" />. Kun multaj aliaj pastroj, religiuloj kaj episkopoj li estis enŝlosita en la eksa preĝejo de la Karmelanoj, kie lin kaj 110 samsortanojn buĉis la ensturminta popolamaso tuj post porŝajna rapidproceso. Tio okazis la 2-an de septembro 1792 dum la tiel nomitaj Septembraj Masakroj<ref name=":0" />. Post enketado la 17-an de oktobro 1926 estis beatproklamitaj 191 el la viktimoj de la Septembraj Masakroj, inter kiuj ankaŭ estas Apollinaire Morel<ref name=":1" />. La kapelo de la vilaĝo [[Posat]] kaj tiu de la [[Universitato de Friburgo|Friburga Universitato]] estas interalie dediĉitaj por lia kulto. En Posat troviĝas relikvo de li: manuskripto por [[Prediko|pastro-parolado]] pri morto de pekinto. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Katolikoj]] 64gyorijk7x0oliqqbblcpv8yzi4i5x 0 952866 9472411 9469212 2026-09-10T11:21:39Z Kani 670 9472411 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[File:Hilde Purwin mit Bundeskanzler Helmut Schmidt 1980.jpg|thumb|Purwin kun la germana kanceliero [[Helmut Schmidt]], 1980]] '''Hilde PURWIN''' (naskiĝinta ''Hildegard Gertrud Burkhardt'' la {{daton|16|9|1919}} je [[grammetal|Grammetal-Obernissa]], mortinta la {{daton|29|3|2010}} en [[Bonn]]o) estis [[germanio|germana]] ĵurnalistino kaj kaŝagentino. Ŝia rolo dum la [[Dua Mondmilito]] kiel ''Felizitas Beetz'' estis pritraktita en pluraj filmoj kaj libroj. == Vivo == === Ĝis 1945 === Baldaŭ li transloĝiĝis al [[vajmaro]]; kiam ŝi aĝis 14 jarojn la paro mortis. Ŝi trapasis la abiturientan ekzamenon en 1938 ĉe la vajmara [[Ŝilera Gimnazio (Vajmaro)|Ŝilera Lernejo]] antaŭ endoma servojaro ĉe la Madaus-oj en [[Dresdeno]]. En 1939 ŝi diplomiĝis pri la [[itala lingvo]] en [[leipzig|Lepsiko]]. En 1941 ŝi fariĝis interpretisto ĉe la Germanuja Ambasadejo de [[Romo]]. en 1943 edzigis ŝin la generalstaboficiron [[Gerhard Beetz]] (divorco en 1947). [[Sicherheitsdienst]] komisiis ŝin sekvadi la italan ministron pri eksteraj aferoj [[Galeazzo Ciano]] por ekkoni la enhavon de ties taglibroj. Dum restado de la Ciano-oj je [[Berg (Starnberger See)|Berg-Allmannshausen]] ŝi konatiĝis kun la tuta familio.<ref>Erich Kuby: ''Verrat auf Deutsch. Wie das Dritte Reich Italien ruinierte.'' Hamburg, Hoffmann und Campe 1982, ISBN 3-455-08754-X, p. 280ss.</ref> Ciano estis kondamnita je morto pro la jeso por la potencforpreno de [[Benito Mussolini]]; Beetz estis la ununura persono kiu rajtis viziti lin prizone: ŝi eĉ sukcesis transdoni kaŝleterojn de ties edzino Edda.<ref>Edda Ciano: ''My Truth. As told to Albert Zarca,'' Weidenfeld and Nicholson, London 1977, ISBN 0-297-77302-X, p. 225ss.</ref> Tiel Beetz fakte iĝis duobla spiono.<ref>Susanna Agnelli: ''Wir trugen immer Matrosenkleider.'' Piper Verlag, Munkeno 1988, ISBN 3-492-10726-5, p. 180-181.</ref> Kun grafo [[Emilio Pucci]] ŝi helpis la familianojn de Ciano fuĝi en januaro al [[Svislando]]. Kontraŭ la ordono de [[Adolf Hitler]] ŝi kaŝis kopiojn de Ciano ĝardentere en Vajmaro. Temis pri notoj de Ciano pri kolokvoj kaj aliaj interŝanĝoj inter Hitler, Mussolini kaj la germana ministro [[Joachim von Ribbentrop]], kiuj estis publikigitaj en 1948 Londone sub la titolo ''Ciano's Diplomatic Papers''.<ref>Ray Moseley: ''Zwischen Hitler und Mussolini. Das Doppelleben des Grafen Ciano.'' Henschel Verlag, Berlin 1998, ISBN 3-894-87311-6, p. 284ss.</ref> En 1945 estis transdonitaj al la usona kaŝpolica servo OSS ankaŭ taglibraĵoj de Mussolini de la tempo de malliberiĝo je [[Gran Sasso]]. Enhave ili multe malpli valoris ol la Ciano-paperoj. === Kariero gazetista post 1945 === En 1946 ŝi estis interpretistino por la Usona arme-administrado je [[Berlino]] (OMGUS). Beetz ricevis novan identecon ''Hildebard Blum, nask. 1920'' por eklabori spione por Usono. [[Richard W. Cutler]], ĉefo de la kontraŭspionada servo de SSU intencis laborigi ŝin kiel agentino por la malkomunisma mondo. Sub la kaŝnomo ''Gambit'' ŝi malkovru porsovetiajn spionojn en [[Okcidenta Berlino]]. Sed Blum ne tiom interesiĝis kaj post danĝera situacio ŝi eĉ petis maldungiĝon. Mallonge poste ekis ŝia kariero ĵurnalista por la berlina taggazeto ''Telegraf''. Iĝi ĵurnalisto rekomendis pluraj fakuloj al ŝi.<ref>Richard W. Cutler: "Three Careers, Three Names: Hildegard Beetz, Talented Spy" - ĉe: ''International Journal of Intelligence and Counterintelligence,'' vol. 22, 3/2009, p. 515–535.</ref> Post iniciata staĝo la eldonisto [[Arno Scholz]] sendis ŝin al [[Frankfurto ĉe Majno]] por raporti pri la Ekonomia Konsilio de ''Bizonia'' (t.n. la brita kaj usona okupadzonoj en Germanujo kune). En 1950 ŝi transloĝiĝis Bonnon kie ŝi edzigis en 1952 la ĵurnaliston Carl-Heinz Purwin (1915-1996). Samjare ŝi naskis la filon Ulrich. Kiel bonna korespondanto por "Neue Ruhr-Zeitung" (NRZ) ŝi eklaboris: plenumis ŝi tiun ĉi taskon ĝis pensiiĝo. En 1952 ŝi fondis kun 22 aliaj la porgazetaran klubon ''Deutscher Presseclub''.<ref>Heinz Murmann: ''Mit 'C' ist es feiner. Der Deutsche Presseclub Bonn 1952 bis heute.'' Bouvier, Bonn 1997, ISBN 3-416-02713-2, p. 49</ref> La sekvajn jarojn ŝi ankaŭ estis ano de la estraro de la federaciregistara informservado ''Bundespressekonferenz''.<ref>Gunnar Krüger: ''Wir sind doch kein exklusiver Club! Die Bundespressekonferenz in der Ära Adenauer.'' LIT-Verlag, Münster 2005, ISBN 3-8258-8342-6, p. 48 kaj 142.</ref> Ŝi spekteblis ankaŭ televide, i.a. ĉe [[Werner Höfer]] kaj [[Reinhard Appel]] kaj aŭskulteblis radiofonie. En 1970 la ministroprezidanto de [[Ŝlesvigo-Holstinio]] [[Heinz Kühn]] dekoraciis ŝin per federacia meritkruco (1-a klaso). Amikoj de ŝi estis [[Conrad Ahlers]], la ĵurnalistino [[Katharina Luthardt]] (la dua edzino de [[Rudolf Augstein]]), la socialdemokratia deputitino [[Renate Lepsius]] kaj la historiistino [[Susanne Miller]]. Post pensiiĝo en 1984 ŝi ankoraŭ laboris kelkajn jarojn liberprofesie. Ŝiaj ne publikigitaj rememoroj<ref>Hans-Henning Zencke: ''Gnadengesuch für Bonn. Notizen über eine mühsame Politik.'' Econ Verlag, Düsseldorf 1984, ISBN 3-430-19934-4, p. 96.</ref> kaj originalaj dokumentoj el ŝia Felizitas-kaŝnoma tempo troviĝas de 2007 en la arkivo de la Germana Historia Instituto (DHI) je [[Romo]]. Okaze de la 100-a datreveno naskiĝtaga oni okazigis memorfesto por Purwin en la Preĝejo Simono Petro je Obernissa; organizanto estis lia pastora moŝto Christian Dietrich, la Landa politikkleriga centro de Turingujo kaj la Naumann-fondaĵo Turingujo. Paroladon faris tiam la ĵurnalisto [[Karl-Heinz Baum]].<ref>[https://www.thueringer-allgemeine.de/regionen/erfurt/article227083873/Fuer-die-Demokratie-brennen.html "Für die Demokratie brennen"] - ĉe: ''Thüringer Allgemeine''</ref> Samtage [[westdeutscher Rundfunk|WDR 5]] elsendis pri ŝi specialan numeron de la historia serio ''ZeitZeichen''.<ref>[https://www1.wdr.de/mediathek/audio/zeitzeichen/audio-hilde-purwin-journalistin-geburtstag--100.html "100. Geburtstag von Hilde Purwin"] - ĉe: ''WDR''</ref> == Literaturo == * ''Helmut Schmidt. Macher, Praktiker, Pragmatiker'', in ''Glück gehabt mit Präsidenten, Kanzlern und den Frauen. Eine Bonner Galerie.'' Eldonis Werner Höfer, Belser Verlag, Stuttgart kaj Zürich 1976. ISBN 3-7630-1174-9 *[https://www.spiegel.de/politik/wendig-wendig-a-519ca9bd-0002-0001-0000-000043067660?context=issue "Wendig, wendig"] - ĉe: ''Der Spiegel,'' 22.11.1960 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|108963497}} * Carl Schulz: [https://www.vorwaerts.de/artikel/bonner-institution "Zum Tod von Hilde Purwin: Eine Bonner Institution"] - ĉe: ''Vorwärts,'' 5/2010 * [https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/kent-csi/vol13no2/html/v13i2a16p_0001.htm "The Ciano Papers: Rose Garden"] - ĉe: ''cia.gov,'' 4.8.2011 * Gunter Hofmann: [https://www.zeit.de/1981/38/wehner-wieder-nur-ahnungen-keine-gewissheit/komplettansicht "Wehner – wieder nur Ahnungen, keine Gewißheit"] - ĉe: ''Die Zeit,'' 11.9.1981 == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Purwin, Hilde}} [[Kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[Kategorio:Germanaj spionoj]] nmj6awfzhrtdgztcz7fw974m3c7tlu3 0 952901 9472412 9469226 2026-09-10T11:31:43Z Kani 670 9472412 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Valentin Lvoviĉ BIANKI''' (en [[rusa]]: Валенти́н Льво́вич Биа́нки; 18a de Februaro 1857 – 10a de Januaro 1920) estis rusa [[ornitologo]]. Li estis honorigita en la ordinara kaj scienca nomoj de la Filoskopo de Bianchi (''Phylloscopus valentini''), priskribita de [[Ernst Hartert]]. De Italia deveno (Bianchi), Bianki gradiĝis en la Imperia Militista Medicina Akademio kiel militdoktoro (1882). Tri jarojn poste, li laboris kiel [[ĝenerala kuracisto]] en la kampara distrikto [[Starica]], kiam profesoro Eduard Brandt, eksciinte pri lia intereso pri [[ornitologio]], invitis lin aliĝi al la personaro de lia [[universitato]]. Li transiris al la Zoologia Muzeo de [[Sankt-Petersburgo]] en 1887. Bianki estis estro de la Departemento pri Ornitologio ĉe la [[Rusia Akademio de Sciencoj|Imperia Akademio de Sciencoj]] de 1896 ĝis 1920. Li laboris ĉefe pri birdoj el Meza kaj [[Centra Azio]]. Kiel aktiva membro de la [[Rusa Geografia Societo]], li partoprenis ties gravajn entreprenojn, kiaj la polusa Ekspedicio de Toll (1900) kaj la Ekspedicio al [[Kamĉatko]] de 1908. Lia filo Vitalij Bianki estis fama natursciencisto. ==Kelkaj verkoj== * 1891 – La birdoj de la Gansua ekspedicio de G.N. Potanin 1884–1887 (kun Miĥail Miĥailoviĉ Berezovskij) * 1905 – Sciencaj rezultoj de la ekspedicioj de N.M. Przewalski en Centra Azio * 1907 – Materialoj por birdaro de Mongolia kaj Orienta Tibeto * 1911–1913 – La faŭno de Rusio * 1905 – ''Orthoptera'' kaj ''Pseudoneuroptera'' de la Rusa Imperio (kun Georgij Georgiewitsch Jacobson) * 1909 – Instrukciokj por kolektado de birdoj, iliaj ovoj kaj nestoj ==Referencoj== {{Referencoj}} *Ivanov A.I. 1952. In memoriam Valentin Lvovich Bianchi . ''Proc. Zool. Inst. USSR Acad. Sci.'' Vol. 9. N 3: 957–963 (en rusa). *Anon., 1922 Valentin Lvovich Bianchi. Obituary. 1922. ''Ibis''. Ser. 11. Vol. 4. N 1: 188–189 [https://archive.org/stream/ibis1141922brit/ibis1141922brit_djvu.txt] Plena teksto {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Rusiaj ornitologoj]] [[Kategorio:Rusiaj entomologoj]] [[Kategorio:Personoj de Moskvo]] i6w0zrxavgbhkuqyheyq97j7no6a7lc 9472413 9472412 2026-09-10T11:32:00Z Kani 670 9472413 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Valentin Lvoviĉ BIANKI''' (en [[rusa]]: Валенти́н Льво́вич Биа́нки; 18a de Februaro 1857 – 10a de Januaro 1920) estis rusa [[ornitologo]]. Li estis honorigita en la ordinara kaj scienca nomoj de la Filoskopo de Bianchi (''Phylloscopus valentini''), priskribita de [[Ernst Hartert]]. De Italia deveno (Bianchi), Bianki gradiĝis en la Imperia Militista Medicina Akademio kiel militdoktoro (1882). Tri jarojn poste, li laboris kiel [[ĝenerala kuracisto]] en la kampara distrikto [[Starica]], kiam profesoro Eduard Brandt, eksciinte pri lia intereso pri [[ornitologio]], invitis lin aliĝi al la personaro de lia [[universitato]]. Li transiris al la Zoologia Muzeo de [[Sankt-Petersburgo]] en 1887. Bianki estis estro de la Departemento pri Ornitologio ĉe la [[Rusia Akademio de Sciencoj|Imperia Akademio de Sciencoj]] de 1896 ĝis 1920. Li laboris ĉefe pri birdoj el Meza kaj [[Centra Azio]]. Kiel aktiva membro de la [[Rusa Geografia Societo]], li partoprenis ties gravajn entreprenojn, kiaj la polusa Ekspedicio de Toll (1900) kaj la Ekspedicio al [[Kamĉatko]] de 1908. Lia filo Vitalij Bianki estis fama natursciencisto. ==Kelkaj verkoj== * 1891 – La birdoj de la Gansua ekspedicio de G.N. Potanin 1884–1887 (kun Miĥail Miĥailoviĉ Berezovskij) * 1905 – Sciencaj rezultoj de la ekspedicioj de N.M. Przewalski en Centra Azio * 1907 – Materialoj por birdaro de Mongolia kaj Orienta Tibeto * 1911–1913 – La faŭno de Rusio * 1905 – ''Orthoptera'' kaj ''Pseudoneuroptera'' de la Rusa Imperio (kun Georgij Georgiewitsch Jacobson) * 1909 – Instrukciokj por kolektado de birdoj, iliaj ovoj kaj nestoj ==Referencoj== {{Referencoj}} *Ivanov A.I. 1952. In memoriam Valentin Lvovich Bianchi . ''Proc. Zool. Inst. USSR Acad. Sci.'' Vol. 9. N 3: 957–963 (en rusa). *Anon., 1922 Valentin Lvovich Bianchi. Obituary. 1922. ''Ibis''. Ser. 11. Vol. 4. N 1: 188–189 [https://archive.org/stream/ibis1141922brit/ibis1141922brit_djvu.txt] Plena teksto {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Rusiaj ornitologoj]] [[Kategorio:Rusiaj entomologoj]] [[Kategorio:Personoj de Moskvo]] 725qzldjckx88wg978bpbsczan06l9q 0 952925 9472416 9469499 2026-09-10T11:36:20Z Kani 670 9472416 wikitext text/x-wiki {{informkesto insulo |sen banderolo=jes |regiono-ISO = MG |tipo1 = reliefo |areo = 325 km² |altaĵo = monto Lokobe |alteco = 450 |alteco-rilato = metroj laŭ [[supermara alteco]] |ĉefa loko = |loĝantaro = 109465 |censo = 2018 |administrado = regiono [[Diana (Madagaskaro)|Diana]] }} '''Nosy Be''' - prononco laŭ [[sistemo IFA]] {{IFA|nusʲ be}} - estas [[Vulkaninsulo|vulkana]] [[insulo]] de la afrika ŝtato [[Madagaskaro]]. La insulo situas norde kaj iom okcidente de la ĉefa insulo Madagaskaro en la [[hinda oceano]]. Ĝi estas longa 26 kilometrojn kaj larĝa almenaŭ 20 kilometrojn. Entute la insula areo estas 325 kvadrataj kilometroj. Plej alta punkto estas la monto Lokobe, kun [[supermara alteco]] de 450 metroj. Laŭ la [[censo]] de 2018 sur la insulo vivis {{unuo|109465}} loĝantoj.<!--Iam poste: Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} sur la insulo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}.--> Administre la insulo apartenas al la regiono [[Diana (Madagaskaro)|Diana]]. Kiel turisma destino ĝi estas la (relative) turisme plej evoluita regiono de la ŝtato, sed tamen oni tre atentas konservi la insulan naturon laŭeble aŭtenta. == Partnera urbo == * {{flago|Italio}} [[Napolo]], [[Italio]] [[dosiero:Nosy Be.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|satelita bildo de la insula reliefo}}]] [[dosiero:Madagascar21.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|la plaĝo ''Nosy Komba''}}]] {{-}} {{ĝermo|Madagaskaro}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Insuloj en Madagaskaro]] 4ljri109s5jqmxncozer5xbpzljry3l 0 952967 9472421 9470178 2026-09-10T11:46:13Z Kani 670 9472421 wikitext text/x-wiki [[File:|thumb|''[[]]'']] {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = Skorpenoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Scorpionfish Nick Hobgood.jpg |priskribo de dosiero = ''Scorpaenopsis oxycephala'' |grando de dosiero = 220ra |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |superklaso = [[Fiŝoj]] ''Pisces'' |klaso = [[Ostaj fiŝoj]] ''Actinopterygii'' |ordo = [[Perkoformaj]] ''Perciformes'' |familio = ''Scorpaenidae'' |familio aŭtoritato = [[Antoine Risso|A. Risso]], 1826 |specio = |specio aŭtoritato = }} La '''skorpenoj''' (science ''Scorpaenidae'') estas multspecia [[familio (biologio)|familio]] de plejparte [[maro|maraj]] fiŝoj en la subordo ''[[Scorpaenoidei]]'', kiuj posedas akrajn dornojn kovritajn per [[ĉasveneno|venena]] [[muko]]. Ĝi inkludas multajn el la plej venenaj fiŝoj de la mondo. Skorpenoj loĝas vaste en tropikaj kaj moderaj maroj, precipe en la [[Hind-Pacifiko]]. ==Priskribo== [[File:Scorpaena scrofa.jpg|thumb|''[[Scorpaena scrofa]]'']] Skorpenoj havas flanke platan korpon kun krestoj kaj dornoj sur la kapo. Unu dorno aŭ du diverĝaj kaj malegale grandaj dornoj estas sur la [[brankokovrilo]], kaj kvin (foje nur tri aŭ kvar) sur la [[preoperkulo]]. La subokula stango normale firme konektiĝas kun la preoperkulo, kvankam ĉe iuj specioj ĝi ne konektiĝas. Skvamoj aŭ mankas aŭ estas [[kombileca skvamo|kombilecaj]]. La brankaj membranoj ne konektiĝas kun la istmo. Normale estas unu [[dorsa naĝilo]], ofte dividita per noĉo en dornan kaj molradian partojn. La dorsa naĝilo enhavas 11-17 dornojn kaj 8-17 molajn radiojn, dum la [[anusa naĝilo]] havas tri dornojn (foje nur unu aŭ du), kaj 3-9 molajn radiojn (kutime kvin). Ununura dorno troviĝas en la [[pelva naĝilo]] kaj tipe kvin sed minimume du molaj radioj, kaj la granda [[brusta naĝilo]] enhavas 11–25 molajn naĝilojn, el kiuj iuj malsupraj foje liberas de la membrano. Venenglandoj estas en la dornoj de la dorsa, anusa, kaj pelvaj naĝiloj de iuj specioj. Iuj specioj, kiel ''[[Sebastolobus]]'', malhavas [[naĝveziko]]n. La plej multaj specioj havas internan fekundigon; multaj estas [[ovovivonaskulo|ovvivnaskaj]] (ekzemple la [[sebasto]]j), dum aliaj demetas ovojn en ĝela amaso. ''[[Scorpaena guttata]]'' laŭraporte faras ĝelan "ovbalonon" eĉ 20 cm larĝan.<ref name = Nelson5/> La plej granda specio estas ''[[Sebastes borealis]]'', kun maksimuma [[fiŝaj mezuroj|totala longo]] de 108 cm, sed multaj specioj havas maksimuman totalan longon de 5 cm.<ref name = FishBase>{{FishBase species | family = Scorpaenidae | month = June |year =2021}}</ref><ref name = FishBase2>{{FishBase species | family = Sebastidae | month= June | year = 2021}}</ref><ref name="NelsonGrande&Wilson">Joseph S. Nelson, Terry C. Grande, Mark V. H. Wilson: ''Fishes of the World.'' Wiley, Hoboken, New Jersey, 2016, ISBN 978-1-118-34233-6, p. 468–470.</ref> ==Sistematiko== [[File:Taenianotus triacanthus (Leaf scorpionfish) in Caulerpa algae.jpg|thumb|''[[Taenianotus triacanthus]]'']] La familion ''Scorpaenidae'' priskribis enn 1826 la franca [[natura historio|naturhistoriisto]] [[Antoine Risso]].<ref name = VDLEF>{{cite journal | author1 = Richard van der Laan | author2 = William N. Eschmeyer | author3 = Ronald Fricke | name-list-style = amp | year = 2014 | title = Family-group names of Recent fishes | url = https://www.researchgate.net/publication/268078514 | journal = Zootaxa | volume = 3882 | issue = 2 | pages = 001–230 | doi = 10.11646/zootaxa.3882.1.1 | pmid = 25543675 | doi-access = free }}</ref> Dum la 20-a jarcento ĝi klasifikiĝis en la ordo ''Scorpaeniformes''. Lastatempaj aŭtoritatoj asignas ĝin al la subordo ''[[Scorpaenoidei]]'' de la ordo ''[[Perciformes]]''<ref name="Classification">Near, Thomas J., kaj Thacker, Christine E. 2024. ''Phylogenetic Classification of Living and Fossil Ray-Finned Fishes (''Actinopterygii'')''. ''Bulletin of the Peabody Museum of Natural History'' 65(1): 3-302. [https://bioone.org/journals/bulletin-of-the-peabody-museum-of-natural-history/volume-65/issue-1/014.065.0101/Phylogenetic-Classification-of-Living-and-Fossil-Ray-Finned-Fishes-Actinopterygii/10.3374/014.065.0101.full]</ref>; la kvina eldono de ''[[Fishes of the World]]'' ankoraŭ uzas la rangon kaj nomon ''Scorpaeniformes''.<ref name = Nelson5>{{cite book |title=Fishes of the World |edition=5-a |author1=J. S. Nelson |author2=T. C. Grande |author3=M. V. H. Wilson |year=2016 |pages= 468–475 |publisher=Wiley |isbn= 978-1-118-34233-6 |url=https://sites.google.com/site/fotw5th/ }}</ref> Disputiĝis dum longa tempo, ĉu diversaj grupoj apartenas al ''Scorpaenidae'' kiel subfamilio aŭ prefere klasifikiĝu kiel apartaj familio; tio koncernis precipe la nunajn [[sinancejedoj]]n, [[sebastenoj]]n, kaj [[setarĥenoj]]n. En 2018 oni trovis ĝis tiam nerimarkitan [[morfologio (biologio)|morfologian]] karakteron, kiu distingas la sinancejedojn de la veraj skorpenoj, nome sabroforman elkreskaĵon de la [[lakrimalo]] (la {{N|lakrimala sabro}}), kiu verŝajne utilas por sindefendado.<ref name="SmithEverman&Richardson" /> La sama studo kaj multaj aliaj [[filogenetiko|filogenetikaj]] esploroj montris, ke la sebastenoj kaj setarĥenoj estas malbazaj branĉoj de la skorpena [[klado]], do laŭ nuntempaj kutimoj inkludendaj en la familio.<ref name="Smith&Wheeler2004">William Leo Smith, Ward C. Wheeler: ''Polyphyly of the mail-cheeked fishes (Teleostei: Scorpaeniformes): evidence from mitochondrial and nuclear sequence data.'' en: ''Molecular Phylogenetics and Evolution.'' Vol. 32, No. 2, aŭgusto 2004, p. 627–646, [[doi:10.1016/j.ympev.2004.02.006]].</ref><ref name="Smith&Wheeler2006">William Leo Smith, Ward C. Wheeler: ''Venom evolution widespread in fishes: a road map for the bioprospecting of piscine venoms.'' En: ''Journal of Heredity.'' Band 97, 2006, p. 206–217.</ref><ref name="Smith&Craig">William Leo Smith, M. T. Craig: ''Casting the percomorph net widely: the importance of broad taxonomic sampling in the search for the placement of serranid and percid fishes.'' En: ''Copeia.'' 2007, p. 35–55.</ref><ref name="Betancur">Ricardo Betancur-R, Edward O. Wiley, Gloria Arratia, Arturo Acero, Nicolas Bailly, Masaki Miya, Guillaume Lecointre, Guillermo Ortí: ''Phylogenetic classification of bony fishes.'' En: ''BMC Evolutionary Biology.'' julio 2017, [[doi:10.1186/s12862-017-0958-3]]</ref><ref name="SmithEverman&Richardson">W. L. Smith, E. Everman, C. Richardson: ''Phylogeny and Taxonomy of Flatheads, Scorpionfishes, Sea Robins, and Stonefishes (Percomorpha: Scorpaeniformes) and the Evolution of the Lachrymal Saber.'' En: ''[[Copeia]].'' Vol. 106, No. 1, 2018, p. 94–119. [[doi:10.1643/CG-17-669]].</ref> Oni apartigis ankaŭ la [[plektrogeniedoj]]n, antaŭe traktatajn kiel subfamilion de la skorpenedoj, kaj subfamiliigis kelkajn grupojn antaŭe traktatajn kiel tribojn, ekzemple la [[pteroenoj]]n.<ref name=":132" /><ref name="Smith&Wheeler2004"/> Fosiliaj skorpenaj [[otolito]]j estas trovitaj plej frue en la meza [[eoceno]],<ref>{{Cite journal |last=Schwarzhans |first=Werner |date=2007-07-27 |title=The otoliths from the middle Eocene of Osteroden near Bramsche, north-western Germany |url=https://www.schweizerbart.de/papers/njgpa/detail/244/59123/The_otoliths_from_the_middle_Eocene_of_Osteroden_near_Bramsche_north_western_Germany |journal=Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie - Abhandlungen |volume=244 |issue=3 |language=en |pages=299–369 |doi=10.1127/0077-7749/2007/0244-0299|bibcode=2007NJGPA.244..299S |url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=SCHWARZHANS |first1=WERNER W. |last2=STRINGER |first2=GARY L. |last3=TAKEUCHI |first3=GARY T. |date=2024-07-16 |title=The Middle Eocene Bony Fish Fauna of California, USA, Reconstructed by Means of Otoliths |url=https://riviste.unimi.it/index.php/RIPS/article/view/22783 |journal=Rivista Italiana di Paleontologia e Stratigrafia |language=en |volume=130 |issue=2 |article-number=22783 |doi=10.54103/2039-4942/22783 |bibcode=2024RIPS..13022783S |issn=2039-4942 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250629003712/https://riviste.unimi.it/index.php/RIPS/article/view/22783 |archive-date=2025-06-29 |doi-access=free |access-date=2025-08-05 |url-status=live }}</ref> kvankam korpaj fosilioj aperas nur ekde la [[oligoceno]] aŭ [[mioceno]].<ref>{{Cite journal |last1=Micklich |first1=N. |last2=Parin |first2=N. |date=1995 |title=The fishfauna of Frauenweiler (Middle Oligocene, Rupelian; Germany): First results of a review |url=https://www.researchgate.net/publication/309050347 |journal=Publ. Espec. Inst. Esp. Oceanogr. |volume=21 |pages=129–148}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last1=Schwarzhans |first1=Werner |last2=Carnevale |first2=Giorgio |last3=Japundžić |first3=Sanja |last4=Bradić-Milinović |first4=Katarina |date=2017 |title=Otoliths in situ from Sarmatian (Middle Miocene) fishes of the Paratethys. Part IV: Scorpaenidae, Labridae, and Gobiesocidae |journal=Swiss Journal of Palaeontology |language=en |volume=136 |issue=1 |pages=93–108 |doi=10.1007/s13358-017-0124-y |bibcode=2017SwJP..136...93S |issn=1664-2376|doi-access=free}}</ref> La familio enhavas 394 vivantajn speciojn en 39 genroj<ref name=":132">{{Cite web |title=CAS - Eschmeyer's Catalog of Fishes - Genera/Species by Family/Subfamily |url=https://researcharchive.calacademy.org/research/ichthyology/catalog/SpeciesByFamily.asp |access-date=2025-08-04 |website=researcharchive.calacademy.org}}</ref> kaj ses subfamilioj: [[File:Clearfin Lionfish.jpg|thumb|''[[Pterois radiata]]'']] [[File:China rockfish in Neah Bay August 2009 JLL.jpg|thumb|''[[Sebastes nebulosus]]'']] [[File:Sebastolobus alascanus.jpeg|thumb|''[[Sebastolobus alascanus]]'']] [[File:SetarchGuenthNOAAOkeanos.jpg|thumb|''[[Setarches guentheri]]'']] * Subfamilio [[Scorpaeninae]] <small>Risso, 1826</small> ** Genro ''[[Hipposcorpaena]]'' <small>[[Henry Weed Fowler|Fowler]], 1938</small> ** Genro ''[[Hoplosebastes armatus|Hoplosebastes]]'' <small>[[Peter Schmidt (zoologist)|Schmidt]], 1929</small> ** Genro ''[[Idiastion]]'' <small>[[William N. Eschmeyer|Eschmeyer]], 1965</small> ** Genro ''[[Iracundus]]'' <small>[[David Starr Jordan|Jordan]] & [[Barton Warren Evermann|Evermann]], 1903</small> ** Genro ''[[Neomerinthe]]'' <small>Fowler, 1935</small> ** Genro ''[[Neoscorpaena]]'' <small>[[S.A. Mandrytsa|Mandrytsa]], 2001</small> ** Genro ''[[Parascorpaena]]'' <small>[[Pieter Bleeker|Bleeker]], 1876</small> ** Genro ''[[Phenacoscorpius]]'' <small>Fowler, 1938</small> ** Genro ''[[Pogonoscorpius]]'' <small>[[Charles Tate Regan|Regan]], 1908</small> ** Genro ''[[Pontinus]]'' <small>[[Felipe Poey|Poey]] 1860</small> ** Genro ''[[Pteroidichthys]]'' <small>Bleeker, 1856</small> ** Genro ''[[Rhinopias]]'' <small>[[Theodore Gill|Gill]], 1905</small> ** Genro ''[[Scorpaena]]'' <small>[[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758</small> ** Genro ''[[Scorpaenodes]]'' <small>Bleeker, 1857</small> ** Genro ''[[Scorpaenopsis]]'' <small>[[Johann Jakob Heckel|Heckel]] 1837</small> ** Genro ''[[Sebastapistes]]'' <small>Gill, 1877</small> ** Genro ''[[Taenianotus]]'' <small>[[Bernard Germain de Lacépède|Lacépède]], 1802</small> ** Genro ''[[Thysanichthys]]'' <small>Jordan & [[Edwin Chapin Starks|Starks]], 1904</small> ** Genro ''[[Ursinoscorpaenopsis]]'' <small>[[Tetsuji Nakabo|Nakabo]] & [[Umeyoshi Yamada|Yamada]], 1996</small> * Subfamilio [[Caracanthinae]] <small>Gill, 1885</small> ** Genro ''[[Caracanthus]]'' <small>[[Henrik Nikolai Krøyer|Krøyer]], 1845</small> * Subfamilio [[Pteroinae]] [[Johann Jakob Kaup|<small>Kaup</small>]]<small>, 1873</small> ** Genro ''[[Brachypterois]]'' <small>Fowler, 1938</small> ** Genro ''[[Dendrochirus]]'' <small>[[William Swainson|Swainson]], 1839</small> ** Genro ''[[Ebosia]]'' <small>Jordan & Starks, 1904</small> ** Genro ''[[Nemapterois]]'' <small>Fowler 1938</small> ** Genro ''[[Neochirus]]'' <small>Chou, Liu & Liao</small><small>, 2023</small> ** Genro ''[[Parapterois]]'' <small>Bleeker, 1876</small> ** Genro ''[[Pterois]]'' <small>[[Lorenz Oken|Oken]], 1817</small> ** Genro ''[[Pteropterus]]'' <small>[[William Swainson|Swainson]], 1839</small> * Subfamilio [[Setarchinae]] <small>[[Kiyomatsu Matsubara|Matsubara]], 1943</small> ** Genro ''[[Ectreposebastes]]'' <small>[[Samuel Garman|Garman]], 1899</small> ** Genro ''[[Lioscorpius]]'' <small>[[Albert Günther|Günther]], 1880:</small> ** Genro ''[[Lythrichthys]]'' <small>[[David Starr Jordan|Jordan]] & [[Edwin Chapin Starks|Starks]], 1904</small> ** Genro ''[[Setarches]]'' <small>[[James Yate Johnson|Johnson]], 1862</small> * Subfamilio [[Sebastolobinae]] <small>Matsubara, 1943</small> ** Genro ''[[Adelosebastes]]'' <small>[[William N. Eschmeyer|Eschmeyer]], [[Tokiharu Abe|T. Abe]] & [[Soji Nakano|Nakano]], 1979</small> ** Genro ''[[Sebastolobus]]'' <small>[[Theodore Gill|Gill]], 1881</small> ** Genro ''[[Trachyscorpia]]'' <small>[[Isaac Ginsburg|Ginsburg]], 1953</small> * Subfamilio [[Sebastinae]] <small>Kaup, 1873</small> ("rokfiŝoj") ** Genro ''[[Helicolenus]]'' <small>[[George Brown Goode|Goode]] & [[Tarleton Hoffman Bean|Bean]], 1896</small> ** Genro ''[[Hozukius]]'' <small>[[Kiyomatsu Matsubara|Matsubara]], 1934</small> ** Genro ''[[Sebastes]]'' <small>[[Georges Cuvier|Cuvier]], 1829</small> ** Genro ''[[Sebastiscus]]'' <small>[[David Starr Jordan|Jordan]] & [[Edwin Chapin Starks|Starks]], 1904</small> ==Kutimoj== [[File:Caracanthus madagascariensis Réunion 2.jpg|thumb|''[[Caracanthus madagascariensis]]'' inter ŝtonaj koraloj]] Skorpenoj vivas plejparte en la Pacifiko kaj Hinda Oceano, sed iuj specioj troviĝas ankaŭ en la Atlantiko.<ref name = Nelson5/> Iuj, kiel la genro ''[[Pterois]]'', ekloĝas en lokoj, kie ili ne estas indiĝenaj, kiel la [[Kariba Maro]]<ref>{{cite journal |last1=Hamner |first1=R. M. |last2=Freshwater |first2=D. W. |last3=Whitfield |first3=P. E. |year=2007 |title=Mitochondrial cytochrome b analysis reveals two invasive lionfish species with strong founder effects in the western Atlantic |journal=Journal of Fish Biology |volume=71 |pages=214–222 |doi=10.1111/j.1095-8649.2007.01575.x|bibcode=2007JFBio..71S.214H }}</ref> kaj la orienta [[Mediteraneo]].<ref>{{Cite web |url=https://www.livescience.com/55206-lionfish-invade-mediterranean-sea.html |title=Aliens Attack! Invasive Lionfish Arrive in Mediterranean |last=Weisberger |first=Mindy |date=28 June 2016 |website=livescience.com |language=en |access-date=13 February 2020}}</ref> Ili loĝas en maraj kaj saletaj habitatoj,<ref name = FishBase/>. La plej multaj specioj loĝas en relative malprofundaj tropikaj ĝis subtropikaj apudbordaj akvoj, plej kutime rokaj kaj {{J|korala rifo}}, sed ankaŭ golfoj, estuaroj kaj lagunoj; aliaj loĝas en malvarmaj regionoj, precipe en profundegoj. Estas disputate, en kiu speco de habitato la prauloj de la familio evoluis, sed la lastatempaj filogenetikaj teorioj favoras, ke la varmaj habitatoj estas la originalaj kaj la malvarmaj koloniiĝis poste.<ref name="SmithEverman&Richardson" /> Ĉiuj skorpenoj estas karnomanĝaj, nutrante sin per pli malgrandaj fiŝoj, krustacoj, aŭ aliaj senvertebruloj. La plej multaj embuskas siajn predojn helpe de bona kamuflo, sed kelkaj (ekzemple ''Pterois'') ĉasas aktive. ==Referencoj== <references/> ==Literaturo== *{{cite magazine|title=Scorpionfish: Danger in Disguise|first=David|last=Doubilet|magazine=[[National Geographic]]|pages=634–643|volume=172|issue=5|date=Novembro 1987|issn=0027-9358|oclc=643483454}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://web.archive.org/web/20120116233140/http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/classification/Scorpaenidae.html#Scorpaenidae] ''Animal Diversity Web''. * [https://www.youtube.com/watch?v=PiLUK6g8H3I Savo de skorpeno - Koh Phangan, Tajujo] [[Kategorio:Skorpenedoj]] [[Kategorio:Venenaj fiŝoj]] [[Kategorio:Marfiŝaj familioj]] 81zay8prr245lphmw8kvjwt2uefwj4x 9472423 9472421 2026-09-10T11:47:23Z Kani 670 /* Literaturo */ 9472423 wikitext text/x-wiki [[File:|thumb|''[[]]'']] {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = Skorpenoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Scorpionfish Nick Hobgood.jpg |priskribo de dosiero = ''Scorpaenopsis oxycephala'' |grando de dosiero = 220ra |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |superklaso = [[Fiŝoj]] ''Pisces'' |klaso = [[Ostaj fiŝoj]] ''Actinopterygii'' |ordo = [[Perkoformaj]] ''Perciformes'' |familio = ''Scorpaenidae'' |familio aŭtoritato = [[Antoine Risso|A. Risso]], 1826 |specio = |specio aŭtoritato = }} La '''skorpenoj''' (science ''Scorpaenidae'') estas multspecia [[familio (biologio)|familio]] de plejparte [[maro|maraj]] fiŝoj en la subordo ''[[Scorpaenoidei]]'', kiuj posedas akrajn dornojn kovritajn per [[ĉasveneno|venena]] [[muko]]. Ĝi inkludas multajn el la plej venenaj fiŝoj de la mondo. Skorpenoj loĝas vaste en tropikaj kaj moderaj maroj, precipe en la [[Hind-Pacifiko]]. ==Priskribo== [[File:Scorpaena scrofa.jpg|thumb|''[[Scorpaena scrofa]]'']] Skorpenoj havas flanke platan korpon kun krestoj kaj dornoj sur la kapo. Unu dorno aŭ du diverĝaj kaj malegale grandaj dornoj estas sur la [[brankokovrilo]], kaj kvin (foje nur tri aŭ kvar) sur la [[preoperkulo]]. La subokula stango normale firme konektiĝas kun la preoperkulo, kvankam ĉe iuj specioj ĝi ne konektiĝas. Skvamoj aŭ mankas aŭ estas [[kombileca skvamo|kombilecaj]]. La brankaj membranoj ne konektiĝas kun la istmo. Normale estas unu [[dorsa naĝilo]], ofte dividita per noĉo en dornan kaj molradian partojn. La dorsa naĝilo enhavas 11-17 dornojn kaj 8-17 molajn radiojn, dum la [[anusa naĝilo]] havas tri dornojn (foje nur unu aŭ du), kaj 3-9 molajn radiojn (kutime kvin). Ununura dorno troviĝas en la [[pelva naĝilo]] kaj tipe kvin sed minimume du molaj radioj, kaj la granda [[brusta naĝilo]] enhavas 11–25 molajn naĝilojn, el kiuj iuj malsupraj foje liberas de la membrano. Venenglandoj estas en la dornoj de la dorsa, anusa, kaj pelvaj naĝiloj de iuj specioj. Iuj specioj, kiel ''[[Sebastolobus]]'', malhavas [[naĝveziko]]n. La plej multaj specioj havas internan fekundigon; multaj estas [[ovovivonaskulo|ovvivnaskaj]] (ekzemple la [[sebasto]]j), dum aliaj demetas ovojn en ĝela amaso. ''[[Scorpaena guttata]]'' laŭraporte faras ĝelan "ovbalonon" eĉ 20 cm larĝan.<ref name = Nelson5/> La plej granda specio estas ''[[Sebastes borealis]]'', kun maksimuma [[fiŝaj mezuroj|totala longo]] de 108 cm, sed multaj specioj havas maksimuman totalan longon de 5 cm.<ref name = FishBase>{{FishBase species | family = Scorpaenidae | month = June |year =2021}}</ref><ref name = FishBase2>{{FishBase species | family = Sebastidae | month= June | year = 2021}}</ref><ref name="NelsonGrande&Wilson">Joseph S. Nelson, Terry C. Grande, Mark V. H. Wilson: ''Fishes of the World.'' Wiley, Hoboken, New Jersey, 2016, ISBN 978-1-118-34233-6, p. 468–470.</ref> ==Sistematiko== [[File:Taenianotus triacanthus (Leaf scorpionfish) in Caulerpa algae.jpg|thumb|''[[Taenianotus triacanthus]]'']] La familion ''Scorpaenidae'' priskribis enn 1826 la franca [[natura historio|naturhistoriisto]] [[Antoine Risso]].<ref name = VDLEF>{{cite journal | author1 = Richard van der Laan | author2 = William N. Eschmeyer | author3 = Ronald Fricke | name-list-style = amp | year = 2014 | title = Family-group names of Recent fishes | url = https://www.researchgate.net/publication/268078514 | journal = Zootaxa | volume = 3882 | issue = 2 | pages = 001–230 | doi = 10.11646/zootaxa.3882.1.1 | pmid = 25543675 | doi-access = free }}</ref> Dum la 20-a jarcento ĝi klasifikiĝis en la ordo ''Scorpaeniformes''. Lastatempaj aŭtoritatoj asignas ĝin al la subordo ''[[Scorpaenoidei]]'' de la ordo ''[[Perciformes]]''<ref name="Classification">Near, Thomas J., kaj Thacker, Christine E. 2024. ''Phylogenetic Classification of Living and Fossil Ray-Finned Fishes (''Actinopterygii'')''. ''Bulletin of the Peabody Museum of Natural History'' 65(1): 3-302. [https://bioone.org/journals/bulletin-of-the-peabody-museum-of-natural-history/volume-65/issue-1/014.065.0101/Phylogenetic-Classification-of-Living-and-Fossil-Ray-Finned-Fishes-Actinopterygii/10.3374/014.065.0101.full]</ref>; la kvina eldono de ''[[Fishes of the World]]'' ankoraŭ uzas la rangon kaj nomon ''Scorpaeniformes''.<ref name = Nelson5>{{cite book |title=Fishes of the World |edition=5-a |author1=J. S. Nelson |author2=T. C. Grande |author3=M. V. H. Wilson |year=2016 |pages= 468–475 |publisher=Wiley |isbn= 978-1-118-34233-6 |url=https://sites.google.com/site/fotw5th/ }}</ref> Disputiĝis dum longa tempo, ĉu diversaj grupoj apartenas al ''Scorpaenidae'' kiel subfamilio aŭ prefere klasifikiĝu kiel apartaj familio; tio koncernis precipe la nunajn [[sinancejedoj]]n, [[sebastenoj]]n, kaj [[setarĥenoj]]n. En 2018 oni trovis ĝis tiam nerimarkitan [[morfologio (biologio)|morfologian]] karakteron, kiu distingas la sinancejedojn de la veraj skorpenoj, nome sabroforman elkreskaĵon de la [[lakrimalo]] (la {{N|lakrimala sabro}}), kiu verŝajne utilas por sindefendado.<ref name="SmithEverman&Richardson" /> La sama studo kaj multaj aliaj [[filogenetiko|filogenetikaj]] esploroj montris, ke la sebastenoj kaj setarĥenoj estas malbazaj branĉoj de la skorpena [[klado]], do laŭ nuntempaj kutimoj inkludendaj en la familio.<ref name="Smith&Wheeler2004">William Leo Smith, Ward C. Wheeler: ''Polyphyly of the mail-cheeked fishes (Teleostei: Scorpaeniformes): evidence from mitochondrial and nuclear sequence data.'' en: ''Molecular Phylogenetics and Evolution.'' Vol. 32, No. 2, aŭgusto 2004, p. 627–646, [[doi:10.1016/j.ympev.2004.02.006]].</ref><ref name="Smith&Wheeler2006">William Leo Smith, Ward C. Wheeler: ''Venom evolution widespread in fishes: a road map for the bioprospecting of piscine venoms.'' En: ''Journal of Heredity.'' Band 97, 2006, p. 206–217.</ref><ref name="Smith&Craig">William Leo Smith, M. T. Craig: ''Casting the percomorph net widely: the importance of broad taxonomic sampling in the search for the placement of serranid and percid fishes.'' En: ''Copeia.'' 2007, p. 35–55.</ref><ref name="Betancur">Ricardo Betancur-R, Edward O. Wiley, Gloria Arratia, Arturo Acero, Nicolas Bailly, Masaki Miya, Guillaume Lecointre, Guillermo Ortí: ''Phylogenetic classification of bony fishes.'' En: ''BMC Evolutionary Biology.'' julio 2017, [[doi:10.1186/s12862-017-0958-3]]</ref><ref name="SmithEverman&Richardson">W. L. Smith, E. Everman, C. Richardson: ''Phylogeny and Taxonomy of Flatheads, Scorpionfishes, Sea Robins, and Stonefishes (Percomorpha: Scorpaeniformes) and the Evolution of the Lachrymal Saber.'' En: ''[[Copeia]].'' Vol. 106, No. 1, 2018, p. 94–119. [[doi:10.1643/CG-17-669]].</ref> Oni apartigis ankaŭ la [[plektrogeniedoj]]n, antaŭe traktatajn kiel subfamilion de la skorpenedoj, kaj subfamiliigis kelkajn grupojn antaŭe traktatajn kiel tribojn, ekzemple la [[pteroenoj]]n.<ref name=":132" /><ref name="Smith&Wheeler2004"/> Fosiliaj skorpenaj [[otolito]]j estas trovitaj plej frue en la meza [[eoceno]],<ref>{{Cite journal |last=Schwarzhans |first=Werner |date=2007-07-27 |title=The otoliths from the middle Eocene of Osteroden near Bramsche, north-western Germany |url=https://www.schweizerbart.de/papers/njgpa/detail/244/59123/The_otoliths_from_the_middle_Eocene_of_Osteroden_near_Bramsche_north_western_Germany |journal=Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie - Abhandlungen |volume=244 |issue=3 |language=en |pages=299–369 |doi=10.1127/0077-7749/2007/0244-0299|bibcode=2007NJGPA.244..299S |url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=SCHWARZHANS |first1=WERNER W. |last2=STRINGER |first2=GARY L. |last3=TAKEUCHI |first3=GARY T. |date=2024-07-16 |title=The Middle Eocene Bony Fish Fauna of California, USA, Reconstructed by Means of Otoliths |url=https://riviste.unimi.it/index.php/RIPS/article/view/22783 |journal=Rivista Italiana di Paleontologia e Stratigrafia |language=en |volume=130 |issue=2 |article-number=22783 |doi=10.54103/2039-4942/22783 |bibcode=2024RIPS..13022783S |issn=2039-4942 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250629003712/https://riviste.unimi.it/index.php/RIPS/article/view/22783 |archive-date=2025-06-29 |doi-access=free |access-date=2025-08-05 |url-status=live }}</ref> kvankam korpaj fosilioj aperas nur ekde la [[oligoceno]] aŭ [[mioceno]].<ref>{{Cite journal |last1=Micklich |first1=N. |last2=Parin |first2=N. |date=1995 |title=The fishfauna of Frauenweiler (Middle Oligocene, Rupelian; Germany): First results of a review |url=https://www.researchgate.net/publication/309050347 |journal=Publ. Espec. Inst. Esp. Oceanogr. |volume=21 |pages=129–148}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last1=Schwarzhans |first1=Werner |last2=Carnevale |first2=Giorgio |last3=Japundžić |first3=Sanja |last4=Bradić-Milinović |first4=Katarina |date=2017 |title=Otoliths in situ from Sarmatian (Middle Miocene) fishes of the Paratethys. Part IV: Scorpaenidae, Labridae, and Gobiesocidae |journal=Swiss Journal of Palaeontology |language=en |volume=136 |issue=1 |pages=93–108 |doi=10.1007/s13358-017-0124-y |bibcode=2017SwJP..136...93S |issn=1664-2376|doi-access=free}}</ref> La familio enhavas 394 vivantajn speciojn en 39 genroj<ref name=":132">{{Cite web |title=CAS - Eschmeyer's Catalog of Fishes - Genera/Species by Family/Subfamily |url=https://researcharchive.calacademy.org/research/ichthyology/catalog/SpeciesByFamily.asp |access-date=2025-08-04 |website=researcharchive.calacademy.org}}</ref> kaj ses subfamilioj: [[File:Clearfin Lionfish.jpg|thumb|''[[Pterois radiata]]'']] [[File:China rockfish in Neah Bay August 2009 JLL.jpg|thumb|''[[Sebastes nebulosus]]'']] [[File:Sebastolobus alascanus.jpeg|thumb|''[[Sebastolobus alascanus]]'']] [[File:SetarchGuenthNOAAOkeanos.jpg|thumb|''[[Setarches guentheri]]'']] * Subfamilio [[Scorpaeninae]] <small>Risso, 1826</small> ** Genro ''[[Hipposcorpaena]]'' <small>[[Henry Weed Fowler|Fowler]], 1938</small> ** Genro ''[[Hoplosebastes armatus|Hoplosebastes]]'' <small>[[Peter Schmidt (zoologist)|Schmidt]], 1929</small> ** Genro ''[[Idiastion]]'' <small>[[William N. Eschmeyer|Eschmeyer]], 1965</small> ** Genro ''[[Iracundus]]'' <small>[[David Starr Jordan|Jordan]] & [[Barton Warren Evermann|Evermann]], 1903</small> ** Genro ''[[Neomerinthe]]'' <small>Fowler, 1935</small> ** Genro ''[[Neoscorpaena]]'' <small>[[S.A. Mandrytsa|Mandrytsa]], 2001</small> ** Genro ''[[Parascorpaena]]'' <small>[[Pieter Bleeker|Bleeker]], 1876</small> ** Genro ''[[Phenacoscorpius]]'' <small>Fowler, 1938</small> ** Genro ''[[Pogonoscorpius]]'' <small>[[Charles Tate Regan|Regan]], 1908</small> ** Genro ''[[Pontinus]]'' <small>[[Felipe Poey|Poey]] 1860</small> ** Genro ''[[Pteroidichthys]]'' <small>Bleeker, 1856</small> ** Genro ''[[Rhinopias]]'' <small>[[Theodore Gill|Gill]], 1905</small> ** Genro ''[[Scorpaena]]'' <small>[[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758</small> ** Genro ''[[Scorpaenodes]]'' <small>Bleeker, 1857</small> ** Genro ''[[Scorpaenopsis]]'' <small>[[Johann Jakob Heckel|Heckel]] 1837</small> ** Genro ''[[Sebastapistes]]'' <small>Gill, 1877</small> ** Genro ''[[Taenianotus]]'' <small>[[Bernard Germain de Lacépède|Lacépède]], 1802</small> ** Genro ''[[Thysanichthys]]'' <small>Jordan & [[Edwin Chapin Starks|Starks]], 1904</small> ** Genro ''[[Ursinoscorpaenopsis]]'' <small>[[Tetsuji Nakabo|Nakabo]] & [[Umeyoshi Yamada|Yamada]], 1996</small> * Subfamilio [[Caracanthinae]] <small>Gill, 1885</small> ** Genro ''[[Caracanthus]]'' <small>[[Henrik Nikolai Krøyer|Krøyer]], 1845</small> * Subfamilio [[Pteroinae]] [[Johann Jakob Kaup|<small>Kaup</small>]]<small>, 1873</small> ** Genro ''[[Brachypterois]]'' <small>Fowler, 1938</small> ** Genro ''[[Dendrochirus]]'' <small>[[William Swainson|Swainson]], 1839</small> ** Genro ''[[Ebosia]]'' <small>Jordan & Starks, 1904</small> ** Genro ''[[Nemapterois]]'' <small>Fowler 1938</small> ** Genro ''[[Neochirus]]'' <small>Chou, Liu & Liao</small><small>, 2023</small> ** Genro ''[[Parapterois]]'' <small>Bleeker, 1876</small> ** Genro ''[[Pterois]]'' <small>[[Lorenz Oken|Oken]], 1817</small> ** Genro ''[[Pteropterus]]'' <small>[[William Swainson|Swainson]], 1839</small> * Subfamilio [[Setarchinae]] <small>[[Kiyomatsu Matsubara|Matsubara]], 1943</small> ** Genro ''[[Ectreposebastes]]'' <small>[[Samuel Garman|Garman]], 1899</small> ** Genro ''[[Lioscorpius]]'' <small>[[Albert Günther|Günther]], 1880:</small> ** Genro ''[[Lythrichthys]]'' <small>[[David Starr Jordan|Jordan]] & [[Edwin Chapin Starks|Starks]], 1904</small> ** Genro ''[[Setarches]]'' <small>[[James Yate Johnson|Johnson]], 1862</small> * Subfamilio [[Sebastolobinae]] <small>Matsubara, 1943</small> ** Genro ''[[Adelosebastes]]'' <small>[[William N. Eschmeyer|Eschmeyer]], [[Tokiharu Abe|T. Abe]] & [[Soji Nakano|Nakano]], 1979</small> ** Genro ''[[Sebastolobus]]'' <small>[[Theodore Gill|Gill]], 1881</small> ** Genro ''[[Trachyscorpia]]'' <small>[[Isaac Ginsburg|Ginsburg]], 1953</small> * Subfamilio [[Sebastinae]] <small>Kaup, 1873</small> ("rokfiŝoj") ** Genro ''[[Helicolenus]]'' <small>[[George Brown Goode|Goode]] & [[Tarleton Hoffman Bean|Bean]], 1896</small> ** Genro ''[[Hozukius]]'' <small>[[Kiyomatsu Matsubara|Matsubara]], 1934</small> ** Genro ''[[Sebastes]]'' <small>[[Georges Cuvier|Cuvier]], 1829</small> ** Genro ''[[Sebastiscus]]'' <small>[[David Starr Jordan|Jordan]] & [[Edwin Chapin Starks|Starks]], 1904</small> ==Kutimoj== [[File:Caracanthus madagascariensis Réunion 2.jpg|thumb|''[[Caracanthus madagascariensis]]'' inter ŝtonaj koraloj]] Skorpenoj vivas plejparte en la Pacifiko kaj Hinda Oceano, sed iuj specioj troviĝas ankaŭ en la Atlantiko.<ref name = Nelson5/> Iuj, kiel la genro ''[[Pterois]]'', ekloĝas en lokoj, kie ili ne estas indiĝenaj, kiel la [[Kariba Maro]]<ref>{{cite journal |last1=Hamner |first1=R. M. |last2=Freshwater |first2=D. W. |last3=Whitfield |first3=P. E. |year=2007 |title=Mitochondrial cytochrome b analysis reveals two invasive lionfish species with strong founder effects in the western Atlantic |journal=Journal of Fish Biology |volume=71 |pages=214–222 |doi=10.1111/j.1095-8649.2007.01575.x|bibcode=2007JFBio..71S.214H }}</ref> kaj la orienta [[Mediteraneo]].<ref>{{Cite web |url=https://www.livescience.com/55206-lionfish-invade-mediterranean-sea.html |title=Aliens Attack! Invasive Lionfish Arrive in Mediterranean |last=Weisberger |first=Mindy |date=28 June 2016 |website=livescience.com |language=en |access-date=13 February 2020}}</ref> Ili loĝas en maraj kaj saletaj habitatoj,<ref name = FishBase/>. La plej multaj specioj loĝas en relative malprofundaj tropikaj ĝis subtropikaj apudbordaj akvoj, plej kutime rokaj kaj {{J|korala rifo}}, sed ankaŭ golfoj, estuaroj kaj lagunoj; aliaj loĝas en malvarmaj regionoj, precipe en profundegoj. Estas disputate, en kiu speco de habitato la prauloj de la familio evoluis, sed la lastatempaj filogenetikaj teorioj favoras, ke la varmaj habitatoj estas la originalaj kaj la malvarmaj koloniiĝis poste.<ref name="SmithEverman&Richardson" /> Ĉiuj skorpenoj estas karnomanĝaj, nutrante sin per pli malgrandaj fiŝoj, krustacoj, aŭ aliaj senvertebruloj. La plej multaj embuskas siajn predojn helpe de bona kamuflo, sed kelkaj (ekzemple ''Pterois'') ĉasas aktive. ==Referencoj== <references/> ==Literaturo== * Doubilet, David (Novembro 1987). "Scorpionfish: Danger in Disguise". ''[[National Geographic]]''. Vol. 172, no. 5. pp. 634–643. ISSN 0027-9358. OCLC 643483454. ==Eksteraj ligiloj== * [https://web.archive.org/web/20120116233140/http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/classification/Scorpaenidae.html#Scorpaenidae] ''Animal Diversity Web''. * [https://www.youtube.com/watch?v=PiLUK6g8H3I Savo de skorpeno - Koh Phangan, Tajujo] [[Kategorio:Skorpenedoj]] [[Kategorio:Venenaj fiŝoj]] [[Kategorio:Marfiŝaj familioj]] o0791nvdddqpj4ssj8xuae76ckozl59 9472424 9472423 2026-09-10T11:47:44Z Kani 670 9472424 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Skorpenoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Scorpionfish Nick Hobgood.jpg |priskribo de dosiero = ''Scorpaenopsis oxycephala'' |grando de dosiero = 220ra |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |superklaso = [[Fiŝoj]] ''Pisces'' |klaso = [[Ostaj fiŝoj]] ''Actinopterygii'' |ordo = [[Perkoformaj]] ''Perciformes'' |familio = ''Scorpaenidae'' |familio aŭtoritato = [[Antoine Risso|A. Risso]], 1826 |specio = |specio aŭtoritato = }} La '''skorpenoj''' (science ''Scorpaenidae'') estas multspecia [[familio (biologio)|familio]] de plejparte [[maro|maraj]] fiŝoj en la subordo ''[[Scorpaenoidei]]'', kiuj posedas akrajn dornojn kovritajn per [[ĉasveneno|venena]] [[muko]]. Ĝi inkludas multajn el la plej venenaj fiŝoj de la mondo. Skorpenoj loĝas vaste en tropikaj kaj moderaj maroj, precipe en la [[Hind-Pacifiko]]. ==Priskribo== [[File:Scorpaena scrofa.jpg|thumb|''[[Scorpaena scrofa]]'']] Skorpenoj havas flanke platan korpon kun krestoj kaj dornoj sur la kapo. Unu dorno aŭ du diverĝaj kaj malegale grandaj dornoj estas sur la [[brankokovrilo]], kaj kvin (foje nur tri aŭ kvar) sur la [[preoperkulo]]. La subokula stango normale firme konektiĝas kun la preoperkulo, kvankam ĉe iuj specioj ĝi ne konektiĝas. Skvamoj aŭ mankas aŭ estas [[kombileca skvamo|kombilecaj]]. La brankaj membranoj ne konektiĝas kun la istmo. Normale estas unu [[dorsa naĝilo]], ofte dividita per noĉo en dornan kaj molradian partojn. La dorsa naĝilo enhavas 11-17 dornojn kaj 8-17 molajn radiojn, dum la [[anusa naĝilo]] havas tri dornojn (foje nur unu aŭ du), kaj 3-9 molajn radiojn (kutime kvin). Ununura dorno troviĝas en la [[pelva naĝilo]] kaj tipe kvin sed minimume du molaj radioj, kaj la granda [[brusta naĝilo]] enhavas 11–25 molajn naĝilojn, el kiuj iuj malsupraj foje liberas de la membrano. Venenglandoj estas en la dornoj de la dorsa, anusa, kaj pelvaj naĝiloj de iuj specioj. Iuj specioj, kiel ''[[Sebastolobus]]'', malhavas [[naĝveziko]]n. La plej multaj specioj havas internan fekundigon; multaj estas [[ovovivonaskulo|ovvivnaskaj]] (ekzemple la [[sebasto]]j), dum aliaj demetas ovojn en ĝela amaso. ''[[Scorpaena guttata]]'' laŭraporte faras ĝelan "ovbalonon" eĉ 20 cm larĝan.<ref name = Nelson5/> La plej granda specio estas ''[[Sebastes borealis]]'', kun maksimuma [[fiŝaj mezuroj|totala longo]] de 108 cm, sed multaj specioj havas maksimuman totalan longon de 5 cm.<ref name = FishBase>{{FishBase species | family = Scorpaenidae | month = June |year =2021}}</ref><ref name = FishBase2>{{FishBase species | family = Sebastidae | month= June | year = 2021}}</ref><ref name="NelsonGrande&Wilson">Joseph S. Nelson, Terry C. Grande, Mark V. H. Wilson: ''Fishes of the World.'' Wiley, Hoboken, New Jersey, 2016, ISBN 978-1-118-34233-6, p. 468–470.</ref> ==Sistematiko== [[File:Taenianotus triacanthus (Leaf scorpionfish) in Caulerpa algae.jpg|thumb|''[[Taenianotus triacanthus]]'']] La familion ''Scorpaenidae'' priskribis enn 1826 la franca [[natura historio|naturhistoriisto]] [[Antoine Risso]].<ref name = VDLEF>{{cite journal | author1 = Richard van der Laan | author2 = William N. Eschmeyer | author3 = Ronald Fricke | name-list-style = amp | year = 2014 | title = Family-group names of Recent fishes | url = https://www.researchgate.net/publication/268078514 | journal = Zootaxa | volume = 3882 | issue = 2 | pages = 001–230 | doi = 10.11646/zootaxa.3882.1.1 | pmid = 25543675 | doi-access = free }}</ref> Dum la 20-a jarcento ĝi klasifikiĝis en la ordo ''Scorpaeniformes''. Lastatempaj aŭtoritatoj asignas ĝin al la subordo ''[[Scorpaenoidei]]'' de la ordo ''[[Perciformes]]''<ref name="Classification">Near, Thomas J., kaj Thacker, Christine E. 2024. ''Phylogenetic Classification of Living and Fossil Ray-Finned Fishes (''Actinopterygii'')''. ''Bulletin of the Peabody Museum of Natural History'' 65(1): 3-302. [https://bioone.org/journals/bulletin-of-the-peabody-museum-of-natural-history/volume-65/issue-1/014.065.0101/Phylogenetic-Classification-of-Living-and-Fossil-Ray-Finned-Fishes-Actinopterygii/10.3374/014.065.0101.full]</ref>; la kvina eldono de ''[[Fishes of the World]]'' ankoraŭ uzas la rangon kaj nomon ''Scorpaeniformes''.<ref name = Nelson5>{{cite book |title=Fishes of the World |edition=5-a |author1=J. S. Nelson |author2=T. C. Grande |author3=M. V. H. Wilson |year=2016 |pages= 468–475 |publisher=Wiley |isbn= 978-1-118-34233-6 |url=https://sites.google.com/site/fotw5th/ }}</ref> Disputiĝis dum longa tempo, ĉu diversaj grupoj apartenas al ''Scorpaenidae'' kiel subfamilio aŭ prefere klasifikiĝu kiel apartaj familio; tio koncernis precipe la nunajn [[sinancejedoj]]n, [[sebastenoj]]n, kaj [[setarĥenoj]]n. En 2018 oni trovis ĝis tiam nerimarkitan [[morfologio (biologio)|morfologian]] karakteron, kiu distingas la sinancejedojn de la veraj skorpenoj, nome sabroforman elkreskaĵon de la [[lakrimalo]] (la {{N|lakrimala sabro}}), kiu verŝajne utilas por sindefendado.<ref name="SmithEverman&Richardson" /> La sama studo kaj multaj aliaj [[filogenetiko|filogenetikaj]] esploroj montris, ke la sebastenoj kaj setarĥenoj estas malbazaj branĉoj de la skorpena [[klado]], do laŭ nuntempaj kutimoj inkludendaj en la familio.<ref name="Smith&Wheeler2004">William Leo Smith, Ward C. Wheeler: ''Polyphyly of the mail-cheeked fishes (Teleostei: Scorpaeniformes): evidence from mitochondrial and nuclear sequence data.'' en: ''Molecular Phylogenetics and Evolution.'' Vol. 32, No. 2, aŭgusto 2004, p. 627–646, [[doi:10.1016/j.ympev.2004.02.006]].</ref><ref name="Smith&Wheeler2006">William Leo Smith, Ward C. Wheeler: ''Venom evolution widespread in fishes: a road map for the bioprospecting of piscine venoms.'' En: ''Journal of Heredity.'' Band 97, 2006, p. 206–217.</ref><ref name="Smith&Craig">William Leo Smith, M. T. Craig: ''Casting the percomorph net widely: the importance of broad taxonomic sampling in the search for the placement of serranid and percid fishes.'' En: ''Copeia.'' 2007, p. 35–55.</ref><ref name="Betancur">Ricardo Betancur-R, Edward O. Wiley, Gloria Arratia, Arturo Acero, Nicolas Bailly, Masaki Miya, Guillaume Lecointre, Guillermo Ortí: ''Phylogenetic classification of bony fishes.'' En: ''BMC Evolutionary Biology.'' julio 2017, [[doi:10.1186/s12862-017-0958-3]]</ref><ref name="SmithEverman&Richardson">W. L. Smith, E. Everman, C. Richardson: ''Phylogeny and Taxonomy of Flatheads, Scorpionfishes, Sea Robins, and Stonefishes (Percomorpha: Scorpaeniformes) and the Evolution of the Lachrymal Saber.'' En: ''[[Copeia]].'' Vol. 106, No. 1, 2018, p. 94–119. [[doi:10.1643/CG-17-669]].</ref> Oni apartigis ankaŭ la [[plektrogeniedoj]]n, antaŭe traktatajn kiel subfamilion de la skorpenedoj, kaj subfamiliigis kelkajn grupojn antaŭe traktatajn kiel tribojn, ekzemple la [[pteroenoj]]n.<ref name=":132" /><ref name="Smith&Wheeler2004"/> Fosiliaj skorpenaj [[otolito]]j estas trovitaj plej frue en la meza [[eoceno]],<ref>{{Cite journal |last=Schwarzhans |first=Werner |date=2007-07-27 |title=The otoliths from the middle Eocene of Osteroden near Bramsche, north-western Germany |url=https://www.schweizerbart.de/papers/njgpa/detail/244/59123/The_otoliths_from_the_middle_Eocene_of_Osteroden_near_Bramsche_north_western_Germany |journal=Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie - Abhandlungen |volume=244 |issue=3 |language=en |pages=299–369 |doi=10.1127/0077-7749/2007/0244-0299|bibcode=2007NJGPA.244..299S |url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=SCHWARZHANS |first1=WERNER W. |last2=STRINGER |first2=GARY L. |last3=TAKEUCHI |first3=GARY T. |date=2024-07-16 |title=The Middle Eocene Bony Fish Fauna of California, USA, Reconstructed by Means of Otoliths |url=https://riviste.unimi.it/index.php/RIPS/article/view/22783 |journal=Rivista Italiana di Paleontologia e Stratigrafia |language=en |volume=130 |issue=2 |article-number=22783 |doi=10.54103/2039-4942/22783 |bibcode=2024RIPS..13022783S |issn=2039-4942 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250629003712/https://riviste.unimi.it/index.php/RIPS/article/view/22783 |archive-date=2025-06-29 |doi-access=free |access-date=2025-08-05 |url-status=live }}</ref> kvankam korpaj fosilioj aperas nur ekde la [[oligoceno]] aŭ [[mioceno]].<ref>{{Cite journal |last1=Micklich |first1=N. |last2=Parin |first2=N. |date=1995 |title=The fishfauna of Frauenweiler (Middle Oligocene, Rupelian; Germany): First results of a review |url=https://www.researchgate.net/publication/309050347 |journal=Publ. Espec. Inst. Esp. Oceanogr. |volume=21 |pages=129–148}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last1=Schwarzhans |first1=Werner |last2=Carnevale |first2=Giorgio |last3=Japundžić |first3=Sanja |last4=Bradić-Milinović |first4=Katarina |date=2017 |title=Otoliths in situ from Sarmatian (Middle Miocene) fishes of the Paratethys. Part IV: Scorpaenidae, Labridae, and Gobiesocidae |journal=Swiss Journal of Palaeontology |language=en |volume=136 |issue=1 |pages=93–108 |doi=10.1007/s13358-017-0124-y |bibcode=2017SwJP..136...93S |issn=1664-2376|doi-access=free}}</ref> La familio enhavas 394 vivantajn speciojn en 39 genroj<ref name=":132">{{Cite web |title=CAS - Eschmeyer's Catalog of Fishes - Genera/Species by Family/Subfamily |url=https://researcharchive.calacademy.org/research/ichthyology/catalog/SpeciesByFamily.asp |access-date=2025-08-04 |website=researcharchive.calacademy.org}}</ref> kaj ses subfamilioj: [[File:Clearfin Lionfish.jpg|thumb|''[[Pterois radiata]]'']] [[File:China rockfish in Neah Bay August 2009 JLL.jpg|thumb|''[[Sebastes nebulosus]]'']] [[File:Sebastolobus alascanus.jpeg|thumb|''[[Sebastolobus alascanus]]'']] [[File:SetarchGuenthNOAAOkeanos.jpg|thumb|''[[Setarches guentheri]]'']] * Subfamilio [[Scorpaeninae]] <small>Risso, 1826</small> ** Genro ''[[Hipposcorpaena]]'' <small>[[Henry Weed Fowler|Fowler]], 1938</small> ** Genro ''[[Hoplosebastes armatus|Hoplosebastes]]'' <small>[[Peter Schmidt (zoologist)|Schmidt]], 1929</small> ** Genro ''[[Idiastion]]'' <small>[[William N. Eschmeyer|Eschmeyer]], 1965</small> ** Genro ''[[Iracundus]]'' <small>[[David Starr Jordan|Jordan]] & [[Barton Warren Evermann|Evermann]], 1903</small> ** Genro ''[[Neomerinthe]]'' <small>Fowler, 1935</small> ** Genro ''[[Neoscorpaena]]'' <small>[[S.A. Mandrytsa|Mandrytsa]], 2001</small> ** Genro ''[[Parascorpaena]]'' <small>[[Pieter Bleeker|Bleeker]], 1876</small> ** Genro ''[[Phenacoscorpius]]'' <small>Fowler, 1938</small> ** Genro ''[[Pogonoscorpius]]'' <small>[[Charles Tate Regan|Regan]], 1908</small> ** Genro ''[[Pontinus]]'' <small>[[Felipe Poey|Poey]] 1860</small> ** Genro ''[[Pteroidichthys]]'' <small>Bleeker, 1856</small> ** Genro ''[[Rhinopias]]'' <small>[[Theodore Gill|Gill]], 1905</small> ** Genro ''[[Scorpaena]]'' <small>[[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758</small> ** Genro ''[[Scorpaenodes]]'' <small>Bleeker, 1857</small> ** Genro ''[[Scorpaenopsis]]'' <small>[[Johann Jakob Heckel|Heckel]] 1837</small> ** Genro ''[[Sebastapistes]]'' <small>Gill, 1877</small> ** Genro ''[[Taenianotus]]'' <small>[[Bernard Germain de Lacépède|Lacépède]], 1802</small> ** Genro ''[[Thysanichthys]]'' <small>Jordan & [[Edwin Chapin Starks|Starks]], 1904</small> ** Genro ''[[Ursinoscorpaenopsis]]'' <small>[[Tetsuji Nakabo|Nakabo]] & [[Umeyoshi Yamada|Yamada]], 1996</small> * Subfamilio [[Caracanthinae]] <small>Gill, 1885</small> ** Genro ''[[Caracanthus]]'' <small>[[Henrik Nikolai Krøyer|Krøyer]], 1845</small> * Subfamilio [[Pteroinae]] [[Johann Jakob Kaup|<small>Kaup</small>]]<small>, 1873</small> ** Genro ''[[Brachypterois]]'' <small>Fowler, 1938</small> ** Genro ''[[Dendrochirus]]'' <small>[[William Swainson|Swainson]], 1839</small> ** Genro ''[[Ebosia]]'' <small>Jordan & Starks, 1904</small> ** Genro ''[[Nemapterois]]'' <small>Fowler 1938</small> ** Genro ''[[Neochirus]]'' <small>Chou, Liu & Liao</small><small>, 2023</small> ** Genro ''[[Parapterois]]'' <small>Bleeker, 1876</small> ** Genro ''[[Pterois]]'' <small>[[Lorenz Oken|Oken]], 1817</small> ** Genro ''[[Pteropterus]]'' <small>[[William Swainson|Swainson]], 1839</small> * Subfamilio [[Setarchinae]] <small>[[Kiyomatsu Matsubara|Matsubara]], 1943</small> ** Genro ''[[Ectreposebastes]]'' <small>[[Samuel Garman|Garman]], 1899</small> ** Genro ''[[Lioscorpius]]'' <small>[[Albert Günther|Günther]], 1880:</small> ** Genro ''[[Lythrichthys]]'' <small>[[David Starr Jordan|Jordan]] & [[Edwin Chapin Starks|Starks]], 1904</small> ** Genro ''[[Setarches]]'' <small>[[James Yate Johnson|Johnson]], 1862</small> * Subfamilio [[Sebastolobinae]] <small>Matsubara, 1943</small> ** Genro ''[[Adelosebastes]]'' <small>[[William N. Eschmeyer|Eschmeyer]], [[Tokiharu Abe|T. Abe]] & [[Soji Nakano|Nakano]], 1979</small> ** Genro ''[[Sebastolobus]]'' <small>[[Theodore Gill|Gill]], 1881</small> ** Genro ''[[Trachyscorpia]]'' <small>[[Isaac Ginsburg|Ginsburg]], 1953</small> * Subfamilio [[Sebastinae]] <small>Kaup, 1873</small> ("rokfiŝoj") ** Genro ''[[Helicolenus]]'' <small>[[George Brown Goode|Goode]] & [[Tarleton Hoffman Bean|Bean]], 1896</small> ** Genro ''[[Hozukius]]'' <small>[[Kiyomatsu Matsubara|Matsubara]], 1934</small> ** Genro ''[[Sebastes]]'' <small>[[Georges Cuvier|Cuvier]], 1829</small> ** Genro ''[[Sebastiscus]]'' <small>[[David Starr Jordan|Jordan]] & [[Edwin Chapin Starks|Starks]], 1904</small> ==Kutimoj== [[File:Caracanthus madagascariensis Réunion 2.jpg|thumb|''[[Caracanthus madagascariensis]]'' inter ŝtonaj koraloj]] Skorpenoj vivas plejparte en la Pacifiko kaj Hinda Oceano, sed iuj specioj troviĝas ankaŭ en la Atlantiko.<ref name = Nelson5/> Iuj, kiel la genro ''[[Pterois]]'', ekloĝas en lokoj, kie ili ne estas indiĝenaj, kiel la [[Kariba Maro]]<ref>{{cite journal |last1=Hamner |first1=R. M. |last2=Freshwater |first2=D. W. |last3=Whitfield |first3=P. E. |year=2007 |title=Mitochondrial cytochrome b analysis reveals two invasive lionfish species with strong founder effects in the western Atlantic |journal=Journal of Fish Biology |volume=71 |pages=214–222 |doi=10.1111/j.1095-8649.2007.01575.x|bibcode=2007JFBio..71S.214H }}</ref> kaj la orienta [[Mediteraneo]].<ref>{{Cite web |url=https://www.livescience.com/55206-lionfish-invade-mediterranean-sea.html |title=Aliens Attack! Invasive Lionfish Arrive in Mediterranean |last=Weisberger |first=Mindy |date=28 June 2016 |website=livescience.com |language=en |access-date=13 February 2020}}</ref> Ili loĝas en maraj kaj saletaj habitatoj,<ref name = FishBase/>. La plej multaj specioj loĝas en relative malprofundaj tropikaj ĝis subtropikaj apudbordaj akvoj, plej kutime rokaj kaj {{J|korala rifo}}, sed ankaŭ golfoj, estuaroj kaj lagunoj; aliaj loĝas en malvarmaj regionoj, precipe en profundegoj. Estas disputate, en kiu speco de habitato la prauloj de la familio evoluis, sed la lastatempaj filogenetikaj teorioj favoras, ke la varmaj habitatoj estas la originalaj kaj la malvarmaj koloniiĝis poste.<ref name="SmithEverman&Richardson" /> Ĉiuj skorpenoj estas karnomanĝaj, nutrante sin per pli malgrandaj fiŝoj, krustacoj, aŭ aliaj senvertebruloj. La plej multaj embuskas siajn predojn helpe de bona kamuflo, sed kelkaj (ekzemple ''Pterois'') ĉasas aktive. ==Referencoj== <references/> ==Literaturo== * Doubilet, David (Novembro 1987). "Scorpionfish: Danger in Disguise". ''[[National Geographic]]''. Vol. 172, no. 5. pp. 634–643. ISSN 0027-9358. OCLC 643483454. ==Eksteraj ligiloj== * [https://web.archive.org/web/20120116233140/http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/classification/Scorpaenidae.html#Scorpaenidae] ''Animal Diversity Web''. * [https://www.youtube.com/watch?v=PiLUK6g8H3I Savo de skorpeno - Koh Phangan, Tajujo] [[Kategorio:Skorpenedoj]] [[Kategorio:Venenaj fiŝoj]] [[Kategorio:Marfiŝaj familioj]] dotix6kvbddri5wlm5g1sdqpxclvx3g 0 952969 9472420 9470551 2026-09-10T11:42:40Z Verdulo 1002 9472420 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:steekpasser.jpg|eta|Simpla kalibrocirkelo.]] [[Dosiero:DividerCalipers.jpg|eta|Kalibrocirkelo kun alĝustiga ŝraŭbo kaj risorto.]] '''Kalibrocirkelo''', ankaŭ nomata '''mezurcirkelo''', estas formo de [[cirkelo]] kun du pintaj finaĵoj. En la [[navigado]] ĝi estas uzata por mezuri distancojn sur [[mapo]]j. Tial ĝi apartenas en la marveturado je la navigada ilaro. En metiaj profesioj, la kalibrocirkelo estas uzata, kiam precizaj mezuradoj devas esti transdonitaj al laborpecoj, ekzemple en ĉarpentado, [[Tornomaŝino|tornado]], ŝtonmetado, ŝtonskulptaĵo kaj metalo. Speciala formo de la kalibrocirkelo estas la kurba cirkelo, per kiu oni mezuras la dimensiojn de elstaraj partoj. En la ludo [[petanko]] oni uzas la kalibrocirkelo, kiam la distanco inter du ludgloboj kaj la celglobo estas tiel malgranda, ke ĝi ne povas esti mezurita per [[mezurbendo]] aŭ faldebla [[mezurilo]]. [[Kategorio:Mezuriloj]] [[Kategorio:Navigado]] lzv6zdtwb6pfgf7z0za3da3qk8hpbuz 0 952974 9472425 9470133 2026-09-10T11:49:47Z Kani 670 /* Sabate, 18a de julio */ 9472425 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Murcio]] {{Hispanio}} |bildo = Murcia HEK.png |priskribo = }} La '''41-a Hispana Kongreso de Esperanto''' estis [[Hispana Esperanto-Kongreso]], kiu okazis de la 17a ĝis la 22a de julio [[1981]], en [[Murcio]], [[Hispanio]].<ref name="Aragay">S. Aragay, "41-a HISPANA KONGRESO DE ESPERANTO", [[Boletín]], nº 247, septembro-oktobro 1981 pp. 3-6.</ref> Funkciis [[libroservo]]. Okaze de la kongreso oni eldonis belan turisman broŝuron pri la provinco. La kongresejo estis la Universitato.<ref name="Aragay"/> ==Vendrede, 17a de julio== * Disdonado de dokumentoj. Interkona vespero. ==Sabate, 18a de julio== * Ekzamenoj. Kunsido de HEF-estraro. * Malfermo de la Kongreso fare de la Rektoro de la Universitato José Antonio Lozano; poste salutis la gekongresanojn la prezidanto de la L. K. K. p-ro pri fizika kemio Antonio Serna Serna, kaj sekve diversaj delegitoj kaj eksterlandanoj. Festparolada de prezidantino de HEF M. Rafaela Urueña, kiu informis al la ĉeestantoj pri la E-movado en Murcio, rememorante s-ron [[Ricardo Codorniu]], pioniro favore al Esperanto.<ref name="Aragay"/> * Prelego de Antonio Alonso Núñez pri la temo «Einstein per ĉiutaga lingvo». * Prelego de Antonio Roldán Pérez kiu pritraktis la temon «Código de Lengua Internacional». * Pola Esperanto Teatro «A. Grabowski», nome de Kalina Pienkiewicz kaj Zbigniew Dobrzynski, prezentis «Malfermu la pordon» de Kristoforo Choinski; verkon aktualan pri geedzaj problemoj. ==Dimanĉe, 19a de julio== * Folklora Festo. ==Lunde, 20a de julio== * Tuttaga ekskurso al «La Manga del Mar Menor». ==Marde, 21a de julio== * Vizito al la urbo kaj al la Muzeo Salzillo. * Fakaj kunvenoj. * Ĝenerala kunveno de HEF. * Prezentado de du filmoj en esperanto, de la Norvega E-Ligo. Poste okazis Seminario «Esperanto lingvo de amikeco» prezidata de S-ano Alonso, dulingve, t.e. esperante kaj hispane. * Bankedo. ==Merkrede, 22a de julio== * Ekskurso al la sanktejo «Fuensanta» kaj al la Muzeo de la Horto. * Solena Fermo de la kongreso. == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://bitoteko.esperanto.es/xmlui/handle/11013/796 Boletín, 247] en Bitoteko {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1981]] [[Kategorio:Murcio]] [[Kategorio:1981 en Hispanio]] 9aq7fv69vde9h235i5agc3vunpk7noo 0 952996 9471972 9471670 2026-09-09T12:43:04Z MGEdit61 263072 9471972 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|aliaj nomoj=Béláné Dunszt adelsheimi|titolo=Baronino}} '''Gizella Mózer''' (naskiĝis la 20-an de marto 1943) estas hungara nobelino kaj tekstila artistino.<ref>[https://artfacts.net/artist/gizella-mozer La profilo de Mózer ĉe ArtFacts.net]</ref> Ŝi devenas de la nobela Mozer-familio de la departemento Krassó-Szörény, familio kun historia blazono.<ref>[https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Kempelen-kempelen-bela-magyar-nemes-csaladok-1/7-kotet-C47F/mozer-D9A4/ Mozer. | Kempelen Béla: Magyar nemes családok | Kézikönyvtár]</ref><ref>[https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Kempelen-kempelen-bela-magyar-nemes-csaladok-1/7-kotet-C47F/mozer-D9A9/ Mózer. | Kempelen Béla: Magyar nemes családok | Kézikönyvtár]</ref><ref>[https://hacstortenete.hupont.hu/125/mozer-csalad • Mózer család]</ref> Mózer laboris kiel respondeculo pri dungitaro ĉe la Ferroelektrika Kooperativo en [[Vecsés]], kie ŝi dum pli ol jardeko respondecis pri personaraj kaj administraj aferoj.<ref>[https://newspapers.arcanum.com/en/view/GyorSopronMegyeiHirlap_1952_09/?query=M%C3%B3zer+Gizella&pg=89&layout=s Győr-Sopronmegyei Hírlap, 1952. szeptember (8. évfolyam, 205-229. szám) | Arcanum Newspapers]</ref><ref>[https://library.hungaricana.hu/en/view/PestMegyeiHirlap_1976_02/?pg=127&layout=s Pest Megyi Hírlap, 1976. február (20. évfolyam, 27-51. szám) | Library | Hungaricana]</ref> Ŝi estis aktiva membro de la politika grupo Eötvös de la kooperativo.<ref>[https://library.hungaricana.hu/en/view/PestMegyeiHirlap_1977_12/?pg=203&layout=s Pest Megyi Hírlap, 1977. december (21. évfolyam, 282-307. szám) | Library | Hungaricana]</ref> La grupo gajnis la unuan lokon en la departementa finalo de Vecsés kaj atingis la duan plej altan poentaron en la nacia prepara rondo de laboristaj konkursoj organizitaj de la Nacia Konsilio de Industriaj Kooperativoj. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.discogs.com/artist/18222768-Gizella-M%C3%B3zer Gizella Mózer] en [[Discogs]] * [https://resolver.pim.hu/auth/PIM2766870 Gizella Mózer] en [[Petőfi Literatura Muzeo]] * [https://port.hu/adatlap/szemely/mozer-gizella/person-740280 Gizella Mózer] en [[PORT.hu]] == Fonto == * [https://newspapers.arcanum.com/en/view/GyorSopronMegyeiHirlap_1952_09/?query=M%C3%B3zer+Gizella&pg=89&layout=s Győr-Sopronmegyei Hírlap', 8-a jarkolekto, n-ro 222, septembro 1952.] * [https://library.hungaricana.hu/en/view/PestMegyeiHirlap_1971_02/?pg=158&layout=s Pest Megyei Hírlap', la 16-an de februaro 1971, n-ro 39, p. 7.] == Referencoj == <references />{{Bibliotekoj}} cg75lkjpl904wajqk8d8i8jol7mpt82 0 953025 9472101 9470914 2026-09-09T18:20:48Z Petr Tomasovsky 678 9472101 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 4 (2013-10-25; 08).jpg|thumb|Infanteria fuorto B-S 4 Lány]] '''Pionirara grupo 21 Bratislavo''' estis plenuma organo de [[Direktoraro de fortikaĵaj laboroj]], kiu en la dua duono de la 1930-aj jaroj organizis konstruadon de [[Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]] en la suda [[Slovakio]]. Temis pri du memstaraj sektoroj: [[Danubo|danuba]] [[pontokapo]] de [[Petržalka]] en [[Bratislavo]] kaj fortikaĵoj de [[Komárno]]. La memstara pionirara grupo konstruis 11 [[infanteria fuorto|infanteriajn fuortojn]], kvar [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezajn objektojn mod. 37]] kaj kvar komandantejajn postenojn. Plu en ĝia spaco troviĝis naŭ pli malnovaj bunkroj el la unua duono de la 1930-aj jaroj, kiuj estis reguligitaj. == Historio == Kurbiĝo de [[Danubo]] kreas ekde la jaro 1920, sur la mala bordo ol troviĝas la historia centro de Bratislavo, [[Bratislava pontokapo|slovakan pontokapon]]. Dum la [[Unua respubliko de Ĉeĥoslovakio|Unua respubliko]] tiu ĉi ĉeĥoslovaka teritorio estis pli malgranda ol nuntempe. La ŝtatlimo estas fakte konservita de nordo ĝis [[Janíkov dvor]]; de tie ĝi plu daŭrigis arkforme al oriento al Danubo, dum ekde la jaro 1947 ĝi turniĝas al sudo, per kio estis al tiama Ĉeĥoslovakio almembrigitaj ankaŭ municipoj [[Rusovce]], [[Jarovce]] kaj [[Čunovo]], kiuj estis ĝis tiu tempo konsisto de Hungario. Sur la unuarespublika pontokapo Ĉeĥoslovakio havis laŭ artikolo 56 de [[Traktato de Saint-Germain-en-Laye]] malpermesite konstrui kian ajn soldatajn ekipaĵojn.<ref>{{Citaĵo el la reto | titolo = 507/1921 Sb. mezi mocnostmi spojenými i sdruženými a Rakouskem – Čl.56 | url = http://portal.gov.cz/app/zakony/zakonPar.jsp?page=3&idBiblio=2788&recShow=55&nr=507~2F1921 | alirdato = 2015-04-12 | eldoninto = Portal.gov.cz | url archivu = https://web.archive.org/web/20200801085639/https://portal.gov.cz/app/zakony/zakonPar.jsp?page=3&idBiblio=2788&recShow=55&nr=507~2F1921 | datum archivace = 2020-08-01 | nealirebla = ano }}</ref> {{citaĵo|''La ŝtato ĉeĥoslovaka devligas sin konstrui neniajn soldatajn ekipaĵojn sur parto de sia teritorio, kiu situas sur la dekstra bordo de Danubo suden de Bratislavo.''}} Tiu ĉi decido estis en la 1930-aj jaroj rilate al pli malbonigita internacia politika situacio ignorata kaj laŭlonge laŭ la limo en Petržalka elkreskis linio de fortikaĵoj, kiu de komence estis precipe orientita kontraŭ la malamika Hungario, ĉar Aŭstrio, kies armeo estis limigita per internaciaj interkonsentoj, ne prezentis pli grandan danĝeron. Laŭlonge laŭ Petržalka elkreskis en la jaroj 1933–1935 la unuaj naŭ ferbetonajn fortikaĵetojn, nome al insisto de generalo [[Josef Šnejdárek]], kiu en la jaro 1932 fariĝis landa soldata komandanto en Bratislavo. La projektoj de tiuj ĉi bunkroj, kiuj estiĝis ankoraŭ antaŭ destino de [[Konsilantaro por fortikigado]] (KF) kaj Direktoraro de fortikaĵaj laboroj (DFL) en la jaro 1935, certigis evidente Landa soldata komandantejo Bratislavo, per la konstruado estis verŝajne komisiita la bratislava pionirara regimento 4. Rilate al [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|pli poste konstruataj fortikaĵoj]] en Ĉeĥoslovakio temis pri objektoj tute netipaj, kiuj devis esti pli poste reguligataj. Post la decido pri la konstruado de la fortikaĵoj laŭlonge laŭ la tutaj limoj de Ĉeĥoslovakio la pontokapo de Bratislavo estis vicigita en la plano el la jaro 1936 en la I-an, la plej insisteman etapon. Tial ankoraŭ en la sama jaro estiĝis la pionirara grupo (PG) 21, kiu en Bratislavo gvidis la fortikigadon. PG 21 ankaŭ gvidis la konstruadon de pezaj fortikaĵoj sur bordo de Danubo en Komárno, kiu laŭ devenaj planoj devis konsisti el kvin infanteriaj fuortoj. == Bazaj informoj == La pionirara grupo 21 estis establita la 15-an de septembro 1936, la sidlokon ĝi havis en Kazerno de Jelínek en Petržalka kaj ĝia komandanto fariĝis [[kapitano|kpt]]. (pli poste staba kpt.) [[pioniraro|žen]]. Inĝ. František Novák. La konstruado en la subsektoro Bratislavo estis komencita ankoraŭ aŭtune de 1936, dum kio ĉiuj sep infanteriaj fuortoj, kiuj plenigis kaj plilongigis linion de bunkroj de Šnejdárek, estis finbetonigitaj en ŝanĝo de jaroj 1936 kaj 1937. La pli malnovaj malgrandaj fortikaĵetoj estis post enmembrigo en la sistemon de fortikaĵoj reguligitaj somere en la jaro 1937. En la dua duono de la jaro 1937 estis sekve konstruitaj kvin objektoj kreantaj la duan linion (el tio kvar malpezaj fortikaĵoj kaj unu peza objekto). La lasta agado estis konstruado de kvar komandantejaj postenoj en ŝanĝo de jaroj 1937 kaj 1938. La konstruado de tri fuortoj en Komárno okazis somere de 1937, dum kio pluaj du, kiuj estis devene planitaj, estis nuligitaj. La farado de PG 21 estis finita post finigo de ĉiuj planitaj objektoj, internaj instalaĵoj en la fuortoj, enmeto de [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|kloŝoj]] kaj kupoloj kaj konstruado de [[kablo|kablado]] kaj [[Ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj|obstakloj]] la 4-an de junio 1938. == Konstruaj subsektoroj == === Bratislavo === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 10 (2013-11-11; 01).jpg|thumb|Objekto B-S 10 Tři hranice]] {{ĉefartikolo|Subsektoro Bratislavo}} * Komisiita: 11-a de septembro 1936 / 3-a de septembro 1937 / 25-a de novembro 1937 * Konstruisto: Inĝ. Rudolf Frič, Bratislava * Komisiiga sumo: 4 294 841,04 [[Ĉeĥoslovaka krono|Kč]] / 523 878,80 Kč / 429 420,80 Kč * Komisiitaj objektoj: 7 (B-S 1 – B-S 4, B-S 8, B-S 13, B-S 15) / 5 (B-S I – B-S V) / 4 (B-SV 1 – B-SV 4) * Konstruitaj objektoj: 7 / 5 / 4 * Spaco: [[Bratislavo]]-[[Petržalka]] === Komárno=== {{ĉefartikolo|Subsektoro Komárno}} * Komisiita: 13-an de marto 1937 * Konstruisto: Inžesta, s. r. o., Bratislava * Komisiiga sumo: 1 776 125,25 Kč * Komisiitaj objektoj: 3 (Ko-S 1, Ko-S 3, Ko-S 4) * Konstruitaj objektoj: 3 * Spaco: [[Komárno]] == Ligiloj == ===Referencoj=== <references/> === Literaturo === * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Stehlík | persona nomo = Eduard | odkaz na autora = Eduard Stehlík | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2010 | titolo = Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935–38 | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | nombro de paĝoj = 304 | isbn = 978-80-86011-41-7 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Vondrovský | persona nomo = Ivo | jaro = 1995 | titolo = Opevnění z let 1936 – 1938 na Slovensku | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | isbn = 80-900299-5-7 }} === Eksteraj ligiloj === * {{commonscat linio}} {{PG 21 Bratislavo}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:PG 21 Bratislavo| ]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Pereintaj organizaĵoj en Bratislavo]] [[Kategorio:Petržalka]] 6var8s7v0rx4mdka7bu5ypd7z6ul4b7 0 953036 9472220 9470898 2026-09-10T04:16:53Z Sj1mor 12103 9472220 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio={{#invoke:Wikidata|claim|P31|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} |lando = Slovakio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = SK |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} [[Dosiero:Slovakia borderHungary.png|thumb|Bratislava pontokapo sur mapo de Slovakio: flave (sed sole [[Petržalka]], [[Devín]] troviĝas sur la maldekstra bordo de [[Danubo]]) kaj verde (teritorio alligita post la [[dua mondmilito]])]] [[Dosiero:Čs legionáři z Itálie obsadili most v Bratislavě květen 1919.gif|thumb|[[Ĉeĥoslovakaj legioj|Ĉsl. legionanoj]] el Italio sur ponto trans [[Danubo]] en [[majo]] de [[1919]]]] '''Bratislava pontokapo''', ankaŭ '''Pontokapo de Petržalka''' ({{lang-sk|Bratislavské predmostie}}, {{lang-hu|Pozsonyi hídfő}}, {{lang-de|Bratislavaer Brückenkopf}}) estas markigo de la dekstraborda parto de [[Danubo]], kiu alfalis post fino de la [[unua mondmilito]] al la nove estiĝinta [[Ĉeĥoslovakio]]. Post fino de la [[dua mondmilito]] la pontokapo estis plu disvastigita je malgranda parto devene de la [[Hungario|hungara]] teritorio. Hodiaŭ ĝi estas konsisto de [[Slovakio]]. == Historio == Per [[Trianona traktato]] estis al Ĉeĥoslovakio ĉe [[Bratislavo]] almembrigita en la jaro [[1920]] ankaŭ malgranda parto de teritorio sur la dekstra bordo de Danubo. Ĉeĥoslovakio [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|fortikigis]] la teritorion. En la jaroj [[1938]] ĝis [[1945]] estis tiu ĉi teritorio aneksita fare de [[Nazia Germanio|Grandgermana regno]]. Dum [[Pariza packonferenco (1946)|Pariza packonferenco]] en la jaro [[1946]] Ĉeĥoslovakio postulis disvastigon de la pontokapo je teritorio de kvin hungaraj municipoj ([[Rusovce|Oroszvár]], [[Jarovce|Horvátjárfalu]], [[Čunovo|Dunacsún]], [[Rajka]] kaj [[Bezenye]]). Laŭ la decido de la packonferenco estis al Ĉeĥoslovakio fine alligitaj tri el tiuj ĉi municipoj, nome Oroszvár (la hodiaŭa [[Rusovce]]), Horvátjárfalu (la hodiaŭa [[Jarovce]]) kaj Dunacsún (la hodiaŭa [[Čunovo]]). Rajka kaj Bezenye restis en Hungario. La Bratislava pontokapo tiel per aldono de la aljuĝita teritorio la [[15-an de oktobro]] [[1947]] pligrandiĝis je 65 km². ==Vidu ankaŭ== * [[Pionirara grupo 21 Bratislavo]] * [[Pontokapo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.psp.cz/eknih/1946uns/stenprot/075schuz/s075001.htm Zpráva zpravodaje poslance Doležela na 75. schůzi ústavodárného Národního shromáždění republiky Československé] * [http://www.sme.sk/c/3530599/Na-pripojenie-Jaroviec-Rusoviec-a-Cunova-sa-zabuda.html Na připojení Jarovců, Rusovců a Čunova se zapomíná (la artikolo en la slovaka)] [[Kategorio:Historio de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Historio de Bratislavo]] [[Kategorio:Geografio de Bratislavo]] 3ks21mp1a0dhk09p53unqxcyfqvjbul 9472221 9472220 2026-09-10T04:17:27Z Sj1mor 12103 9472221 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio= |lando = Slovakio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = SK |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 9 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} [[Dosiero:Slovakia borderHungary.png|thumb|Bratislava pontokapo sur mapo de Slovakio: flave (sed sole [[Petržalka]], [[Devín]] troviĝas sur la maldekstra bordo de [[Danubo]]) kaj verde (teritorio alligita post la [[dua mondmilito]])]] [[Dosiero:Čs legionáři z Itálie obsadili most v Bratislavě květen 1919.gif|thumb|[[Ĉeĥoslovakaj legioj|Ĉsl. legionanoj]] el Italio sur ponto trans [[Danubo]] en [[majo]] de [[1919]]]] '''Bratislava pontokapo''', ankaŭ '''Pontokapo de Petržalka''' ({{lang-sk|Bratislavské predmostie}}, {{lang-hu|Pozsonyi hídfő}}, {{lang-de|Bratislavaer Brückenkopf}}) estas markigo de la dekstraborda parto de [[Danubo]], kiu alfalis post fino de la [[unua mondmilito]] al la nove estiĝinta [[Ĉeĥoslovakio]]. Post fino de la [[dua mondmilito]] la pontokapo estis plu disvastigita je malgranda parto devene de la [[Hungario|hungara]] teritorio. Hodiaŭ ĝi estas konsisto de [[Slovakio]]. == Historio == Per [[Trianona traktato]] estis al Ĉeĥoslovakio ĉe [[Bratislavo]] almembrigita en la jaro [[1920]] ankaŭ malgranda parto de teritorio sur la dekstra bordo de Danubo. Ĉeĥoslovakio [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|fortikigis]] la teritorion. En la jaroj [[1938]] ĝis [[1945]] estis tiu ĉi teritorio aneksita fare de [[Nazia Germanio|Grandgermana regno]]. Dum [[Pariza packonferenco (1946)|Pariza packonferenco]] en la jaro [[1946]] Ĉeĥoslovakio postulis disvastigon de la pontokapo je teritorio de kvin hungaraj municipoj ([[Rusovce|Oroszvár]], [[Jarovce|Horvátjárfalu]], [[Čunovo|Dunacsún]], [[Rajka]] kaj [[Bezenye]]). Laŭ la decido de la packonferenco estis al Ĉeĥoslovakio fine alligitaj tri el tiuj ĉi municipoj, nome Oroszvár (la hodiaŭa [[Rusovce]]), Horvátjárfalu (la hodiaŭa [[Jarovce]]) kaj Dunacsún (la hodiaŭa [[Čunovo]]). Rajka kaj Bezenye restis en Hungario. La Bratislava pontokapo tiel per aldono de la aljuĝita teritorio la [[15-an de oktobro]] [[1947]] pligrandiĝis je 65 km². ==Vidu ankaŭ== * [[Pionirara grupo 21 Bratislavo]] * [[Pontokapo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.psp.cz/eknih/1946uns/stenprot/075schuz/s075001.htm Zpráva zpravodaje poslance Doležela na 75. schůzi ústavodárného Národního shromáždění republiky Československé] * [http://www.sme.sk/c/3530599/Na-pripojenie-Jaroviec-Rusoviec-a-Cunova-sa-zabuda.html Na připojení Jarovců, Rusovců a Čunova se zapomíná (la artikolo en la slovaka)] [[Kategorio:Historio de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Historio de Bratislavo]] [[Kategorio:Geografio de Bratislavo]] ifwsmb7l2i6dbvf15w2mvubesamah7a 0 953125 9472040 9471640 2026-09-09T13:32:42Z Arbarulo 135469 ordo de informoj 9472040 wikitext text/x-wiki {{unua}} '''Lerneja normo''' estas leĝo aŭ registara regulo pri la materialoj kaj infrastrukturo havendaj de ĉiu [[lernejo]] en lando aŭ sublanda teritorio. Ekzemple, registaro povas postuli, ke lernejoj havu funkciantajn [[necesejo]]jn, aŭ garantiu aliron de lernantoj al [[lernolibro]]j kaj [[komputilo]]j. La celo de lerneja normo estas ke ĉiu lernejo plenumu minimumajn kondiĉojn por sukcesa lernado. Se ne ekzistas lernejaj normoj, la decidoj pri materialoj kaj infrastrukturo fariĝas malunuece de unuopaj lernejoj aŭ lernejaj distriktoj. Rilato inter la ekzisto de lernejaj normoj kaj sukcesaj edukaj rezultoj ne estas empirie pruvita, sed fakuloj pri eduka politiko kutime supozas, ke ĝi estas grava. La efiko ne dependus nur de la ekzisto de normoj, sed ankaŭ parte de akompanaj faktoroj: [[lerneja kontrolado|kontrolado]], ĉu la normoj estas efektive plenumataj, kaj kapablo konformigi lernejojn al ĝi, kiuj konstatiĝis malkonformaj. Lernejaj normoj estas unu el la faktoroj taksataj de la Tutmonda Edukpolitika Kontrolpanelo kreita de la [[Monda Banko]]. La enketo kontrolas kaj ĉu normoj ekzistas surpapere en la taksata lando kaj ĉu lernejestroj scias, ke ili ekzistas.<ref>[https://www.educationpolicydashboard.org/node/338 "Standards." ''Global Education Policy Dashboard'']</ref><ref>[https://www.educationpolicydashboard.org/metadata "Learning." ''Global Education Policy Dashboard'']</ref><ref>[https://www.educationpolicydashboard.org/sites/default/files/resources-documents/GEPD%20School%20Survey.pdf "School Survey." ''Global Education Policy Dashboard''.]</ref> ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Lernejoj]] 0bdj4jouik7m50k5kihqh4rcaq7wvrn 0 953129 9471929 9471882 2026-09-09T12:16:05Z Petr Tomasovsky 678 9471929 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 4 (2013-10-25; 01).jpg|thumb|Infanteria fuorto B-S 4 Lány]] '''Konstrua subsektoro Bratislavo''' ensumigas konstruadon de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] antaŭ la [[dua mondmilito]], kiu devis certigi defendon de [[Bratislava pontokapo|pontokapo]] de [[Petržalka]] en [[Bratislavo]]. Jam en la jaroj 1933–1935 ĉi tie estiĝis linio de netipaj bunkroj, al kiu alliĝis konstruado de ĝustaj fortikaĵoj sub kapo de [[Direktoraro de fortikaĵaj laboroj]] (DFL), respektive de ĝia subula konsistero – [[pionirara grupo 21 Bratislavo|pionirara grupo 21]]. Por okupi ĉiujn objektojn estis destinita limgardista regimento 50 subigita al Limregiona regiono 39.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = Hamák | persona nomo = Bedřich | familia nomo2 = Vondrovský | persona nomo2 = Ivo | jaro = 2011 | titolo = Mobilizovaná československá armáda 1938 (30. září 1938) | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | paĝoj = 155–156 | isbn = 978-80-86011-43-1 }}</ref> Tiu ĉi regimento, kies komandanto fariĝis subkolonelo de infanterio František Kotrč, estis establita la 15-an de julio 1938 kaj nuligita la 30-an de novembro de la sama jaro. == Bazaj indikoj == === Objektoj de generalo Šnejdárek (1933–1935) === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 10 (2013-11-11; 01).jpg|thumb|Objekto B-S 10 "Tři hranice" el la jaro 1935]] Kvankan la internacia interkonsento ne ebligis konstrui sur pontokapo en Petržalka soldatajn objektojn, la unuaj bunkroj por ŝirmi de la ĉefurbo de Slovakio (tiam ĉefe por ŝirmo antaŭ la malamika Hungario) estiĝis ĉi tie inter la jaroj 1933 kaj 1935 laŭ inico de komandanto de Landa soldata komandantejo (LSK) Bratislavo, generalo [[Josef Šnejdárek]]. La projektojn evidente prilaboris laboristoj de LSK laŭ ordonoj de la generalo. La konstruadon verŝajne certigis la bratislava pionirara regimento 4. En la jaroj 1933–1935 estis konstruitaj sume naŭ ferbetonaj maŝinpafilaj fortikaĵetoj en la malfermita tereno inter arbaro Pečniansky les en nordokcidento kaj [[Danubo]] en sudoriento. Tiu ĉi linio devis esti plenigita (plilongigita) en la norda fino je pluaj kvin objektoj, en la sudorienta alo je unu bunkro. Devis ĉi tie ankaŭ estiĝi la dua sinsekvo kun kvin objektoj. Sed la konstruado de tiuj ĉi pluaj fortikaĵetoj jam ne okazis. Naŭ konstruitaj objektoj, kiuj estis markitaj sole per kaŝnomoj, estis entute la unuaj daŭraj fortifikigaj konstruaĵoj sur la teritorio de Ĉeĥoslovakio ekde la [[unua mondmilito]]. Post estiĝo de la pionirara grupo 21 kaj la komenco de konstruado de la kutimaj tipigitaj fortikaĵoj estis tiuj ĉi naŭ netipaj "malnovaj" objektoj enmembrigitaj en fortikaĵajn planojn. DFL devene intencis reguligi la bunkrojn fare de konstrufirmaoj, fine ili estis en aŭgusto kaj septembro de 1937 adaptitaj fare de pioniraraj formacioj enkadre de ekzercado. Temis precipe pri enbetonigado de kelkaj pafejoj kaj [[grenad-deglitilo]]j kaj enmeto de ŝtalgisferaj pafejoj kaj aertekniko. La objektoj ankaŭ estis markitaj per standarda markigo, same kiel ceteraj [[peza fortikaĵo|pezaj objektoj]] – B-S 5a, 5b, 6, 7, 9 ĝis 12, 14. === Pezaj objektoj en la unua linio (1936–1937) === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 1 (2013-10-25; 05).jpg|thumb|Infanteria fuorto B-S 1 "Štěrkoviště"]] Pri la konstruado de la standardaj pezaj objektoj en Petržalka estis fare de la komisiono de DFL decidite komence de la jaro 1936. Sume estis proponita sep bunkroj, kiuj havis plenigi la linion de "fortikaĵetoj de Šnejdárek", kiuj devis esti parte reguligitaj. La planojn ellaboris laboristoj de DFL ankoraŭ antaŭ la estiĝo de la pionirara grupo 21 mem, kiu devis gvidi la konstruadon. La pezaj fortikaĵoj en Bratislavo devis havi pro la kiel eble plej granda ŝparo de la laboroj netipajn karakterojn: la [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]] devis havi rektan, nerompitan enirejon, anstataŭ ŝtuparejo devis esti establitaj metalaj ŝtupetaroj, devis esti mallongigitaj [[kantilevro#Kantilevro ĉe fortikaĵoj|kantilevroj]] kaj [[necesejo]]j devis esti lokigitaj pro la alta nivelo de la subtera akvo lokigitaj en la supran (batalan) etaĝon. Sed okaze de tiuj ĉi detaloj okazis kelke da esceptoj. La paso de la linio devis esti la jena: la unua objekto (B-S 1) devis troviĝi sur bordo de Danubo en arbaro Pečniansky les. En la bosko mem devis troviĝi ankaŭ pluaj tri infanteriaj fuortoj (B-S 2 ĝis 4), ĉar tiu ĉi spaco ne estis ŝirmita fare de la objektoj el la jaroj 1933–1935. En la malfermita tereno de ŝoseo al [[Vieno]] proksimume ĝis [[Janíkov dvor]] sur la sudo troviĝis plimulto de la "bunkroj de Šnejdárek". Tial estis ĉi tie establita sole ununura fuorto (B-S 8), proksimume meze de la linio proksimume de fervojo al [[Kittsee]]. La lastaj du objektoj devis troviĝi sur la sudorienta fino de la fortikigita arko, proksime de Danubo (B-S 13 kaj 15). La konstruado de tiuj ĉi sep infanteriaj fuortoj estis post konkurso komisiita al firmao Inĝ. Rudolf Frič, Bratislavo la 11-an de septembro 1936 por sumo 4 294 841,04 [[ĉeĥoslovaka krono|Kč]]. Limdato por fini estis destinita al 150 labortagoj, la unua labortago estis la 15-an de oktobro 1936. Komandanto de la subsektoro fariĝis kapitano (pli poste staba kapitano) de pioniraro [[inĝeniero|inĝ.]] František Novák, konstrulokestroĉefleŭtenanto de konstruado František Novotný. La gardadon de la konstruataj objektoj sekurigis la bratislava infanteria regimento 39 "Esplorema de Generalo Graziani" subgvide de kolonelo generalo de stabo Tomáš Plch. === Plenigantaj objektoj (1937) === Somere de 1937 DFL decidis pri plifortigo de la meza parto de la linio per pluaj kvin objektoj. La objekto B-S I estis lokigita en interkampo de la objektoj B-S 5b kaj B-S 6, la ceteraj bunkroj kreis la duan sinsekvon de la defendo de la viena ŝoseo ĝis fervojo direkte al [[Rusovce]]. Temis pri la [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj objektoj mod. 37]], sed ilia apartaĵo estis markigo B-S I ĝis V eliranta el la markigo de pezaj objektoj kaj ankaŭ la fakto, ke ilian konstruadon ne sekurigis armea korpuso, sed la pionirara grupo. Escepto estis objekto B-S IV, ĉe kiu temis pri netipa infanteria fuorto. En la konkurso por la konstruado gajnis konstruista Inĝ. Rudolf Frič, Bratislavo, al kiu la realigo de tiuj ĉi kvin objektoj estis komisiita la 3-an de septembro 1937 por sumo 523 878,80 Kč, limdato por finigo de la laboroj estis 50 tagoj. La unua labortago okazis la 25-a de septembro 1937, komandanto de la subsektoro fariĝis kapitano (pli poste staba kapitano) de pioniraro inĝ. František Novák, konstrulokestro leŭtenanto de kosntruado Karel Včelák. === Komandantaj postenoj (1937–1938) === Sur la pontokapo en Petržalka estis ankaŭ konstruitaj kvar ferbetonaj [[Posteno de komandanto|komandantaj kostenoj]], ununuraj de sia speco en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj (laŭ planoj ilia konstruado estis preparata laŭlonge laŭ la tuta linio, sed tio jam ne okazis). Temis pri posteno de la komandantoj de rotoj; la komandantoj de du batalionoj kaj komandanto de regiono, kiuj devis defendi Petržalkon, devis havi sidejon plu de la batalfronto kun uzo de civilaj konstruaĵoj, eventuale en la tereno. DFL venis al konkludo al tiu ĉi solvo fine de somero de 1937. La objektoj B-SV 1 ĝis 4 estis komisiitaj al firmao Inĝ. Rudolf Frič, Bratislavo la 25-an de novembro 1937 (elektita ĝi estis jam en oktobro de la sama jaro) por sumo 429 420,80 Kč, eĉ kiam la unua labortago estis jam la 24-a de novembro 1937. Komandanto de la subsektoro fariĝis kapitano (pli poste staba kapitano) de pioniraro inĝ. František Novák, konstrulokestro leŭtenanto de konstruado Karel Včelák. == Listo de objektoj == '''Noto''': La objektoj estas vicigitaj el okcidento al oriento. {| class="wikitable" |- ! Foto !! Pluaj<br />fotoj !! Markigo !! Nomo !! Tipo de objekto !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Enmeto de kloŝoj !! Situo !! Notoj |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 1 (2013-10-25; 01).jpg|100px|B-S 1 Štěrkoviště]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 1 Štěrkoviště casemate}} || B-S 1 || Štěrkoviště || infanteria fuorto || I || 5-a–12-a de decembro 1936 || 26-a–29-a de junio 1937 || {{Koord|48.1416278|17.06475|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 2 (2013-10-25; 01).jpg|100px|B-S 2 Mulda]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 2 Mulda casemate}} || B-S 2 || Mulda || infanteria fuorto || I || 15-a–20-a de decembro 1936 || 2-a–9-a de julio 1937 || {{Koord|48.1360833|17.0663333|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 3 (2013-10-25; 05).jpg|100px|B-S 3 Paseka]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 3 Paseka casemate}} || B-S 3 || Paseka || infanteria fuorto || I || 4-a–9-a de januaro 1937 || 14-a–16-a de julio 1937 || {{Koord|48.1305361|17.068|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 4 (2013-10-25; 02).jpg|100px|B-S 4 Lány]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 4 Lány casemate}} || B-S 4 || Lány || infanteria fuorto || II || 14-a–21-a de januaro 1937 || 4-a–6-a de aŭgusto 1937 || {{Koord|48.1276111|17.0720833|regiono=SK}} || muzeo |- | || || B-S 5a || Vídeň I || netipa || — || 1934 || — || {{Koord|48.12401|17.076|regiono=SK}} || trietaĝa, neniigita |- | || || B-S 5b || Vídeň II || netipa || — || 1934 || — || {{Koord|48.12352|17.07443|regiono=SK}} || trietaĝa, neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 6 (2013-11-11; 03).jpg|100px|B-S 6 Vrba]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 6 Vrba casemate}} || B-S 6 || Vrba || netipa || — || 1935 || — || {{Koord|48.1167028|17.0811444|regiono=SK}} || unuetaĝa, muzeo |- | [[Dosiero:Bunker B-S-7 Cviciste - panoramio.jpg|100px|B-S 7 Cvičiště]] || || B-S 7 || Cvičiště || netipa || — || 1933 || — || {{Koord|48.1108556|17.0782167|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 8 (2013-11-11; 07).jpg|100px|B-S 8 Hřbitov]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 8 Hřbitov casemate}} || B-S 8 || Hřbitov || infanteria fuorto || II || 15-a–21-a de marto 1937 || 11-a–13-a de aŭgusto 1937 || {{Koord|48.1079028|17.0815583|regiono=SK}} || muzeo |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 9 (2013-11-11; 04).jpg|100px|B-S 9 Kittsee]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 9 Kittsee casemate}} || B-S 9 || Kittsee || netipa || — || 1933 || — || {{Koord|48.1044389|17.0848111|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 10 (2013-11-11; 07).jpg|100px|B-S 10 Tři hranice]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 10 Tři hranice casemate}} || B-S 10 || Tři hranice || netipa || — || 1935 || — || {{Koord|48.1012938|17.0953163|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | || || B-S 11 || Janík || netipa || — || 1935 || — || {{Koord|48.1000078|17.1036264|regiono=SK}} || unuetaĝa, neniigita |- | || || B-S 12 || Oroszvár || netipa || — || 1933 || — || {{Koord|48.09958|17.11527|regiono=SK}} || neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 13 (2013-11-11; 01).jpg|100px|B-S 13 Stoh]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 13 Stoh casemate}} || B-S 13 || Stoh || infanteria fuorto || I || 28-a de februaro – 5-a de marto 1937 || 18-a de aŭgusto – 8-a de septembro 1937 || {{Koord|48.0997167|17.1236444|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 14 (2013-11-11; 02).jpg|100px|B-S 14 Duna]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 14 Duna casemate}} || B-S 14 || Duna || netipa || — || 1933/1934 || — || {{Koord|48.1012436|17.1323732|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bunker B-S 15 Ostrov.jpg|100px|B-S 15 Ostrov]] || || B-S 15 || Ostrov || infanteria fuorto || I || 16-a–21-a de februaro 1937 || 23-a de aŭgusto – 4-a de septembro 1937 || {{Koord|48.1004944|17.1377528|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | colspan="10" | |- | || || B-S I || — || [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|MO mod. 37 A-180]] || Z || 29-a–30-a de oktobro 1937 || — || {{Koord|48.1195316|17.0784779|regiono=SK}} || neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S II (2013-11-11; 05).jpg|100px|B-S II]] || {{Commonscat en tabelo|B-S II light pillbox}} || B-S II || — || MO mod. 37 H || — || 4-a–5-a de novembro 1937 || — || {{Koord|48.1211389|17.0815278|regiono=SK}} || |- | || || B-S III || Krychle „J“ || MO mod. 37 A-200 || N || 22-a–23-a de oktobro 1937 || — || {{Koord|48.11235|17.08446|regiono=SK}} || neniigita |- | || || B-S IV || Milada || infanteria fuorto || 1 || 7-a–11-a de decembro 1937 || 15-a de septembro 1937 (?) || {{Koord|48.10426|17.09463|regiono=SK}} || neniigita |- | || || B-S V || — || MO mod. 37 A-180 || N || 18-a–19-a de oktobro 1937 || — || {{Koord|48.10136|17.10703|regiono=SK}} || neniigita |- | colspan="10" | |- | [[Dosiero:B-SV-1 - panoramio.jpg|100px|B-SV 1]] || {{Commonscat en tabelo|B-SV 1 casemate}} || B-SV 1 || — || komand. posteno || — || 20-a–22-a de januaro 1938 || — || {{Koord|48.1327917|17.0757361|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-SV 2 (2013-11-11; 01).jpg|100px|B-SV 2]] || {{Commonscat en tabelo|B-SV 2 casemate}} || B-SV 2 || || komand. posteno || — || 16-a–18-a de februaro 1938 || — || {{Koord|48.1183464|17.0867345|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | || || B-SV 3 || Ivan || komand. posteno || — || 18-a–21-a de decembro 1937 || — || {{Koord|48.1065464|17.1043288|regiono=SK}} || unuetaĝa, neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-SV 4 (2013-11-11; 01).jpg|100px|B-SV 4]] || {{Commonscat en tabelo|B-SV 4 casemate}} || B-SV 4 || — || komand. posteno || — || 14-a–16-a de januaro 1938 || — || {{Koord|48.1057565|17.1231928|regiono=SK}} || unuetaĝa |} == Priskribo de objektoj == === Objektoj de "Šnejdárek" === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 6 (2013-11-11; 06).jpg|thumb|Objekto B-S 6 "Vrba"]] La plej simplan konstruon havas du bunkroj konstruitaj en la jaro 1933. Objektoj B-S 7 kaj B-S 9 estas preskaŭ identaj, teretaĝo, konstruita sur sesangula bazplano, kun eniro fermita per du pordoj kaj kun antaŭĉambreto inter ili. En la devena aspekto ili havis unu fruntan kaj du oblikvajn pafejojn por maŝinpafiloj. Dum reguligoj en la jaro 1937 la frunta pafejo de bunkro B-S 9 estis enbetonigita, okaze de la objekto B-S 7 restis anstataŭ ĝi mallarĝa gvatiga travidejo. Male la bunkro B-S 12 el la sama jaro estas parte duetaĝa, dum kio en la suban etaĝon kondukas trarampejo kun kramponoj. En a supra, bataletaĝo devene troviĝis ses maŝinpafilaj pafejoj (4 flankaj, 1 oblikva kaj 1 frunta), enkadre de la adapto la oblikva pafejo reguligita al gvatiga travidejo. La objekto B-S 14 el ŝanĝo de jaroj 1933 kaj 1934 havas la similan konstruon: ĝi estas parte duetaĝa kaj dekomence ĝi estis ekipita per kvar pafejoj por maŝinpafilo, el kiuj du estis en la jaro 1937 enbetonigitaj (el tio unu netipe troviĝanta en la suba etaĝo). En la jaro 1934 la konstruitaj objektoj B-S 5a kaj B-S 5b troviĝis sur flankoj en fosaĵo de ŝoseo el Petržalka direkte al Vieno. Ili havis proporcie komplikan bazplanon, ili estis parte trietaĝaj, la etaĝoj estis kunigitaj per trarampejoj kun kramponoj kaj la objektoj havis savelirejojn. El la bunkro B-S 5a faŭkis al la surfaco de la fosaĵo apud la ŝoseo ŝakto, kie devis esti okaze de batalo lokigita kampa maŝinpafilo. La objekto B-S 5a havis devene tri maŝinpafilajn pafejojn (unu el ili estis en la jaro 1937 betonigita), la objekto B-S 5b havis du pafejojn por maŝinpafiloj. La plej progresemaj estis objektoj el la jaro 1935: B-S 6, B-S 10 kaj B-S 11. Ili estis teretaĝaj, ili havis ankaŭ pafejojn por ŝirmi la enirejon kaj limulto de la ĉefaj pafejoj estis lokigitaj en flankaj muroj. La fuorto B-S 6 havis devene tri pafejojn por maŝinafiloj, el kiuj unu estis en la jaro 1937 reguligita por ensuĉiga aperturo de ventolado. La objekto B-S 11 ne estis en la jaro 1937 pli principe reguligita, ĝi havis sume kvar maŝinpafilajn pafejojn. Okaze de la fuorto B-S 10 okazis dum la adapto betonigo de du ĉefaj pafejoj (de unu frunta kaj unu flanka) kaj unu pafejo por ŝirmo de enirejo (kiel ununura ĝi havis du tiujn ĉi pafejojn). Laŭ la planoj de reguligoj devis esti en la objekto enmetita [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blenda kloŝo]]. Estis jam preparita spaco por ĝi eĉ kun la ŝakto, tamen DFL en la jaro 1937 decidis pri betonigo de tiu ĉi aperturo, dum kio devis resti ĉi tie sole [[periskopo]]. Sur plafono de la objekto B-S 9 estis evidente konstruita gardodometo, sur kiu restis stari sole fumtubo (dokumentita sur fotografio el la jaro 1939), kiu estis en la jaro 2011 detruita. Kelkaj "objektoj de Šnejdárek" ĝis nuntempo ne konserviĝis. La bunkroj B-S 5a kaj B-S 5b en la fosaĵo de ŝoseo estis neniigitaj en la 1960-aj jaroj, la objektoj B-S 11 kaj B-S 12 falis komence de la 1980-aj jaroj kiel viktimo al konstruado de panela loĝdomaro. La objekto B-S 14 "Duna" estis en la jaro 1993 ensumigita en Military camp – soldata skanzeno Bratislavo-Ovsiště, sed kiu pli poste pereis. Laŭ planoj de trafikanto ĝi devis esti purigita, enkonservita kaj fermita kiel nealirebla. La objekton B-S 6 "Vrba" transprenis en la jaro 2011 samnomata civitana asociiĝo, kiu rekonstruas ĝin kaj porokaze alirebligas ĝin al publiko. La garnizonon de tiuj ĉi "malnovaj", netipaj objektoj kreis laŭ grandeco kaj nombro de armiloj 7 ĝis 10 viroj. === La infanteriaj fuortoj en la unua linio === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 2 (2013-10-25; 04).jpg|thumb|Rekonstruita fuorto B-S 2 "Mulda"]] [[Dosiero:Bunker2.jpg|thumb|Kloŝo por malpeza maŝinpafilo de fuorto B-S 13 "Stoh"]] Ĉiuj sep [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]] konstruitaj sur ŝanĝo de jaroj 1936 kaj 1937 havas kelke da identaj karakteroj, kiuj devis certigi kiel eble plej grandan ŝparemon de laboroj (esceptoj estas indikitaj pli malsupre). La objektoj estas konstruitaj en la I-a grado de rezistkapablo, tipologie ili estas envicigitaj inter ambaŭflankaj dualaj duetaĝaj infanteriaj fuortoj kun du [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blendaj kloŝoj]]. La bunkroj havas netipe malgrandajn kantilevrojn, netipan rektan enirejon sen rompigo de la enireja koridoreto (la pafejo por ŝirmo de la enirejo troviĝas rekte en la pordo), la ŝakton kun kramponoj en la suban etaĝon anstataŭ ŝtuparejo aŭ filtrilejo, maŝinejo kaj necesejo (tio ĉi pro la alta nivelo de la subtera akvo) lokigita en la supra etaĝo. Kuba kapacito de betono moviĝis inter 654 m³ (la fuorto B-S 3) kaj 757 m³ (la fuorto B-S 15), la garnizonon nombris 20–24 viroj. La objektoj konstruitaj en arbaro Pečniansky les (B-S 1 "Štěrkoviště", B-S 2 "Mulda", B-S 3 "Paseka") estas reciproke tre similaj kaj ili markiĝas de ĉiuj priskribitaj karakteroj. La fuoertoj estas armigitaj per du ĝemeloj de [[Peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]] (la tn. armilo M), sole en la dekstra [[porpafista ĉambro|kazemato]] de la objekto B-S 1 troviĝis [[4cm kanono mod. 36|kontraŭtanka kanono mod. 36]] kunigita kun peza maŝinpafilo mod. 37 (armilo L1), kiu pripafadis Danubon. Helpan armilaron plu kreas tri [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]] (armilo N) en pafejoj "sub betono" kaj pluaj du armiloj de la sama tipo en la blendaj kloŝoj. La fuorto B-S 4 "Lány" jam troviĝis surrande de la arbaro, plie ĝi devis defendi la gravan ŝoseon kondukanta el Petržalka al la ŝtatlimo kaj plua al Vieno. Tial ĝi estis projektita en la II-a grado de rezistkapablo, kuba kapacito de betono faris 1021 m³ kaj la garnizonon kreis 27 viroj. La objekto havas du blendajn kloŝojn por malpeza maŝinpafilo kaj kvar la armilojn "N" por ŝirmi la perimetran [[Ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj|obstaklon]]. La ĉefan armilaron kreas la armilo "M" kun ekpafoj ĝis la arbaro; al la grava direkto al la ŝoseo celas la armiloj "L1" kaj "M". Rilate al eksponita situo la "kvaro" havas klasikan, dufoje rompitan enirejon kun ŝirma pafejo. En la maldekstra porpafista ĉambro troviĝas malgranda lifto por municio kondukanta en deponejon en la suba etaĝo. Piliero de defendo de la [[bratislava pontokapo]] devis esti objekto B-S 8 "Hřbitov" troviĝanta proksimume meze de la tuta linio. Tial ĝi estis proponita kiel klasika infanteria fuorto en la II-a grado de rezistkapablo. La volumeno de la uzita betono faris 1377 m³, la garnizono nombris 33 viroj. "Hřbitov" havas du etaĝojn, du kloŝojn por malpeza maŝinpafilo, klasikasn, dufoje rompitan enirejon kaj kiel ununura fuorto en la bratislava subsektoro ankaŭ ŝtuparejon en la suban etaĝon. Ununura apartaĵo (sed aperanta eĉ en aliaj lokoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj) estas necesejo en la supra etaĝo. La objekto estas ekipita al ĉiu flanko per armiloj L1 kaj M, en la ŝirmaj pafejoj plu troviĝas kvar armiloj N. ==Vidu ankaŭ== * [[Josef Šnejdárek]] * [[Bratislava pontokapo]] == Ligiloj == ===Referencoj=== <references/> === Literaturo === * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Stehlík | persona nomo = Eduard | odkaz na autora = Eduard Stehlík | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2010 | titolo = Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935–38 | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | nombro de paĝoj = 304 | isbn = 978-80-86011-41-7 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Vondrovský | persona nomo = Ivo | jaro = 1995 | titolo = Opevnění z let 1936 – 1938 na Slovensku | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | isbn = 80-900299-5-7 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Ráboň | persona nomo = Martin | familia nomo2 = Svoboda | persona nomo2 = Tomáš | familia nomo3 = Čermák | persona nomo3 = Ladislav | jaro = 1995 | titolo = Pevnosti. Pevnostní muzea v České republice historie, současnost, průvodce | eldoninto = Společnost přátel československého opevnění | loko = Brno – Náchod }} === Eksteraj ligiloj === * {{Commonscat linio}} * {{sk}} [http://mpo.sk/ Paĝaro de asociiĝo Múzeum petržalskeho opevnenia a muzea en fuorto B-S 4 „Lány“] * {{sk}} [http://www.bs6.eu/ Paĝo de objekto B-S 6 „Vrba“] * {{sk}} [http://www.bunker.bs8.sk/ Paĝoj de objekto B-S 8 „Hřbitov“] [[Kategorio:PG 21 Bratislavo]] [[Kategorio:Distrikto Bratislavo 5]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Bratislavo]] [[Kategorio:Historio de Bratislavo]] [[Kategorio:Fortikaĵoj en Slovakio]] 6chiu4vz2ax5p8mkfaexen2al9lllw4 9472050 9471929 2026-09-09T14:43:42Z Petr Tomasovsky 678 9472050 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 4 (2013-10-25; 01).jpg|thumb|Infanteria fuorto B-S 4 Lány]] '''Konstrua subsektoro Bratislavo''' ensumigas konstruadon de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] antaŭ la [[dua mondmilito]], kiu devis certigi defendon de [[Bratislava pontokapo|pontokapo]] de [[Petržalka]] en [[Bratislavo]]. Jam en la jaroj 1933–1935 ĉi tie estiĝis linio de netipaj bunkroj, al kiu alliĝis konstruado de ĝustaj fortikaĵoj sub kapo de [[Direktoraro de fortikaĵaj laboroj]] (DFL), respektive de ĝia subula konsistero – [[pionirara grupo 21 Bratislavo|pionirara grupo 21]]. Por okupi ĉiujn objektojn estis destinita limgardista regimento 50 subigita al Limregiona regiono 39.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = Hamák | persona nomo = Bedřich | familia nomo2 = Vondrovský | persona nomo2 = Ivo | jaro = 2011 | titolo = Mobilizovaná československá armáda 1938 (30. září 1938) | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | paĝoj = 155–156 | isbn = 978-80-86011-43-1 }}</ref> Tiu ĉi regimento, kies komandanto fariĝis subkolonelo de infanterio František Kotrč, estis establita la 15-an de julio 1938 kaj nuligita la 30-an de novembro de la sama jaro. == Bazaj indikoj == === Objektoj de generalo Šnejdárek (1933–1935) === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 10 (2013-11-11; 01).jpg|thumb|Objekto B-S 10 "Tři hranice" el la jaro 1935]] Kvankan la internacia interkonsento ne ebligis konstrui sur pontokapo en Petržalka soldatajn objektojn, la unuaj bunkroj por ŝirmi de la ĉefurbo de Slovakio (tiam ĉefe por ŝirmo antaŭ la malamika Hungario) estiĝis ĉi tie inter la jaroj 1933 kaj 1935 laŭ inico de komandanto de Landa soldata komandantejo (LSK) Bratislavo, generalo [[Josef Šnejdárek]]. La projektojn evidente prilaboris laboristoj de LSK laŭ ordonoj de la generalo. La konstruadon verŝajne certigis la bratislava pionirara regimento 4. En la jaroj 1933–1935 estis konstruitaj sume naŭ ferbetonaj maŝinpafilaj fortikaĵetoj en la malfermita tereno inter arbaro Pečniansky les en nordokcidento kaj [[Danubo]] en sudoriento. Tiu ĉi linio devis esti plenigita (plilongigita) en la norda fino je pluaj kvin objektoj, en la sudorienta alo je unu bunkro. Devis ĉi tie ankaŭ estiĝi la dua sinsekvo kun kvin objektoj. Sed la konstruado de tiuj ĉi pluaj fortikaĵetoj jam ne okazis. Naŭ konstruitaj objektoj, kiuj estis markitaj sole per kaŝnomoj, estis entute la unuaj daŭraj fortifikigaj konstruaĵoj sur la teritorio de Ĉeĥoslovakio ekde la [[unua mondmilito]]. Post estiĝo de la pionirara grupo 21 kaj la komenco de konstruado de la kutimaj tipigitaj fortikaĵoj estis tiuj ĉi naŭ netipaj "malnovaj" objektoj enmembrigitaj en fortikaĵajn planojn. DFL devene intencis reguligi la bunkrojn fare de konstrufirmaoj, fine ili estis en aŭgusto kaj septembro de 1937 adaptitaj fare de pioniraraj formacioj enkadre de ekzercado. Temis precipe pri enbetonigado de kelkaj pafejoj kaj [[grenad-deglitilo]]j kaj enmeto de ŝtalgisferaj pafejoj kaj aertekniko. La objektoj ankaŭ estis markitaj per standarda markigo, same kiel ceteraj [[peza fortikaĵo|pezaj objektoj]] – B-S 5a, 5b, 6, 7, 9 ĝis 12, 14. === Pezaj objektoj en la unua linio (1936–1937) === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 1 (2013-10-25; 05).jpg|thumb|Infanteria fuorto B-S 1 "Štěrkoviště"]] Pri la konstruado de la standardaj pezaj objektoj en Petržalka estis fare de la komisiono de DFL decidite komence de la jaro 1936. Sume estis proponita sep bunkroj, kiuj havis plenigi la linion de "fortikaĵetoj de Šnejdárek", kiuj devis esti parte reguligitaj. La planojn ellaboris laboristoj de DFL ankoraŭ antaŭ la estiĝo de la pionirara grupo 21 mem, kiu devis gvidi la konstruadon. La pezaj fortikaĵoj en Bratislavo devis havi pro la kiel eble plej granda ŝparo de la laboroj netipajn karakterojn: la [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]] devis havi rektan, nerompitan enirejon, anstataŭ ŝtuparejo devis esti establitaj metalaj ŝtupetaroj, devis esti mallongigitaj [[kantilevro#Kantilevro ĉe fortikaĵoj|kantilevroj]] kaj [[necesejo]]j devis esti lokigitaj pro la alta nivelo de la subtera akvo lokigitaj en la supran (batalan) etaĝon. Sed okaze de tiuj ĉi detaloj okazis kelke da esceptoj. La paso de la linio devis esti la jena: la unua objekto (B-S 1) devis troviĝi sur bordo de Danubo en arbaro Pečniansky les. En la bosko mem devis troviĝi ankaŭ pluaj tri infanteriaj fuortoj (B-S 2 ĝis 4), ĉar tiu ĉi spaco ne estis ŝirmita fare de la objektoj el la jaroj 1933–1935. En la malfermita tereno de ŝoseo al [[Vieno]] proksimume ĝis [[Janíkov dvor]] sur la sudo troviĝis plimulto de la "bunkroj de Šnejdárek". Tial estis ĉi tie establita sole ununura fuorto (B-S 8), proksimume meze de la linio proksimume de fervojo al [[Kittsee]]. La lastaj du objektoj devis troviĝi sur la sudorienta fino de la fortikigita arko, proksime de Danubo (B-S 13 kaj 15). La konstruado de tiuj ĉi sep infanteriaj fuortoj estis post konkurso komisiita al firmao Inĝ. Rudolf Frič, Bratislavo la 11-an de septembro 1936 por sumo 4 294 841,04 [[ĉeĥoslovaka krono|Kč]]. Limdato por fini estis destinita al 150 labortagoj, la unua labortago estis la 15-an de oktobro 1936. Komandanto de la subsektoro fariĝis kapitano (pli poste staba kapitano) de pioniraro [[inĝeniero|inĝ.]] František Novák, konstrulokestroĉefleŭtenanto de konstruado František Novotný. La gardadon de la konstruataj objektoj sekurigis la bratislava infanteria regimento 39 "Esplorema de Generalo Graziani" subgvide de kolonelo generalo de stabo Tomáš Plch. === Plenigantaj objektoj (1937) === Somere de 1937 DFL decidis pri plifortigo de la meza parto de la linio per pluaj kvin objektoj. La objekto B-S I estis lokigita en interkampo de la objektoj B-S 5b kaj B-S 6, la ceteraj bunkroj kreis la duan sinsekvon de la defendo de la viena ŝoseo ĝis fervojo direkte al [[Rusovce]]. Temis pri la [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj objektoj mod. 37]], sed ilia apartaĵo estis markigo B-S I ĝis V eliranta el la markigo de pezaj objektoj kaj ankaŭ la fakto, ke ilian konstruadon ne sekurigis armea korpuso, sed la pionirara grupo. Escepto estis objekto B-S IV, ĉe kiu temis pri netipa infanteria fuorto. En la konkurso por la konstruado gajnis konstruista Inĝ. Rudolf Frič, Bratislavo, al kiu la realigo de tiuj ĉi kvin objektoj estis komisiita la 3-an de septembro 1937 por sumo 523 878,80 Kč, limdato por finigo de la laboroj estis 50 tagoj. La unua labortago okazis la 25-a de septembro 1937, komandanto de la subsektoro fariĝis kapitano (pli poste staba kapitano) de pioniraro inĝ. František Novák, konstrulokestro leŭtenanto de kosntruado Karel Včelák. === Komandantaj postenoj (1937–1938) === Sur la pontokapo en Petržalka estis ankaŭ konstruitaj kvar ferbetonaj [[Posteno de komandanto|komandantaj kostenoj]], ununuraj de sia speco en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj (laŭ planoj ilia konstruado estis preparata laŭlonge laŭ la tuta linio, sed tio jam ne okazis). Temis pri posteno de la komandantoj de rotoj; la komandantoj de du batalionoj kaj komandanto de regiono, kiuj devis defendi Petržalkon, devis havi sidejon plu de la batalfronto kun uzo de civilaj konstruaĵoj, eventuale en la tereno. DFL venis al konkludo al tiu ĉi solvo fine de somero de 1937. La objektoj B-SV 1 ĝis 4 estis komisiitaj al firmao Inĝ. Rudolf Frič, Bratislavo la 25-an de novembro 1937 (elektita ĝi estis jam en oktobro de la sama jaro) por sumo 429 420,80 Kč, eĉ kiam la unua labortago estis jam la 24-a de novembro 1937. Komandanto de la subsektoro fariĝis kapitano (pli poste staba kapitano) de pioniraro inĝ. František Novák, konstrulokestro leŭtenanto de konstruado Karel Včelák. == Listo de objektoj == '''Noto''': La objektoj estas vicigitaj el okcidento al oriento. {| class="wikitable" |- ! Foto !! Pluaj<br />fotoj !! Markigo !! Nomo !! Tipo de objekto !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Enmeto de kloŝoj !! Situo !! Notoj |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 1 (2013-10-25; 01).jpg|100px|B-S 1 Štěrkoviště]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 1 Štěrkoviště casemate}} || B-S 1 || Štěrkoviště || infanteria fuorto || I || 5-a–12-a de decembro 1936 || 26-a–29-a de junio 1937 || {{Koord|48.1416278|17.06475|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 2 (2013-10-25; 01).jpg|100px|B-S 2 Mulda]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 2 Mulda casemate}} || B-S 2 || Mulda || infanteria fuorto || I || 15-a–20-a de decembro 1936 || 2-a–9-a de julio 1937 || {{Koord|48.1360833|17.0663333|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 3 (2013-10-25; 05).jpg|100px|B-S 3 Paseka]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 3 Paseka casemate}} || B-S 3 || Paseka || infanteria fuorto || I || 4-a–9-a de januaro 1937 || 14-a–16-a de julio 1937 || {{Koord|48.1305361|17.068|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 4 (2013-10-25; 02).jpg|100px|B-S 4 Lány]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 4 Lány casemate}} || B-S 4 || Lány || infanteria fuorto || II || 14-a–21-a de januaro 1937 || 4-a–6-a de aŭgusto 1937 || {{Koord|48.1276111|17.0720833|regiono=SK}} || muzeo |- | || || B-S 5a || Vídeň I || netipa || — || 1934 || — || {{Koord|48.12401|17.076|regiono=SK}} || trietaĝa, neniigita |- | || || B-S 5b || Vídeň II || netipa || — || 1934 || — || {{Koord|48.12352|17.07443|regiono=SK}} || trietaĝa, neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 6 (2013-11-11; 03).jpg|100px|B-S 6 Vrba]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 6 Vrba casemate}} || B-S 6 || Vrba || netipa || — || 1935 || — || {{Koord|48.1167028|17.0811444|regiono=SK}} || unuetaĝa, muzeo |- | [[Dosiero:Bunker B-S-7 Cviciste - panoramio.jpg|100px|B-S 7 Cvičiště]] || || B-S 7 || Cvičiště || netipa || — || 1933 || — || {{Koord|48.1108556|17.0782167|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 8 (2013-11-11; 07).jpg|100px|B-S 8 Hřbitov]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 8 Hřbitov casemate}} || B-S 8 || Hřbitov || infanteria fuorto || II || 15-a–21-a de marto 1937 || 11-a–13-a de aŭgusto 1937 || {{Koord|48.1079028|17.0815583|regiono=SK}} || muzeo |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 9 (2013-11-11; 04).jpg|100px|B-S 9 Kittsee]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 9 Kittsee casemate}} || B-S 9 || Kittsee || netipa || — || 1933 || — || {{Koord|48.1044389|17.0848111|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 10 (2013-11-11; 07).jpg|100px|B-S 10 Tři hranice]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 10 Tři hranice casemate}} || B-S 10 || Tři hranice || netipa || — || 1935 || — || {{Koord|48.1012938|17.0953163|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | || || B-S 11 || Janík || netipa || — || 1935 || — || {{Koord|48.1000078|17.1036264|regiono=SK}} || unuetaĝa, neniigita |- | || || B-S 12 || Oroszvár || netipa || — || 1933 || — || {{Koord|48.09958|17.11527|regiono=SK}} || neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 13 (2013-11-11; 01).jpg|100px|B-S 13 Stoh]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 13 Stoh casemate}} || B-S 13 || Stoh || infanteria fuorto || I || 28-a de februaro – 5-a de marto 1937 || 18-a de aŭgusto – 8-a de septembro 1937 || {{Koord|48.0997167|17.1236444|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 14 (2013-11-11; 02).jpg|100px|B-S 14 Duna]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 14 Duna casemate}} || B-S 14 || Duna || netipa || — || 1933/1934 || — || {{Koord|48.1012436|17.1323732|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bunker B-S 15 Ostrov.jpg|100px|B-S 15 Ostrov]] || || B-S 15 || Ostrov || infanteria fuorto || I || 16-a–21-a de februaro 1937 || 23-a de aŭgusto – 4-a de septembro 1937 || {{Koord|48.1004944|17.1377528|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | colspan="10" | |- | || || B-S I || — || [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|MO mod. 37 A-180]] || Z || 29-a–30-a de oktobro 1937 || — || {{Koord|48.1195316|17.0784779|regiono=SK}} || neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S II (2013-11-11; 05).jpg|100px|B-S II]] || {{Commonscat en tabelo|B-S II light pillbox}} || B-S II || — || MO mod. 37 H || — || 4-a–5-a de novembro 1937 || — || {{Koord|48.1211389|17.0815278|regiono=SK}} || |- | || || B-S III || Krychle „J“ || MO mod. 37 A-200 || N || 22-a–23-a de oktobro 1937 || — || {{Koord|48.11235|17.08446|regiono=SK}} || neniigita |- | || || B-S IV || Milada || infanteria fuorto || 1 || 7-a–11-a de decembro 1937 || 15-a de septembro 1937 (?) || {{Koord|48.10426|17.09463|regiono=SK}} || neniigita |- | || || B-S V || — || MO mod. 37 A-180 || N || 18-a–19-a de oktobro 1937 || — || {{Koord|48.10136|17.10703|regiono=SK}} || neniigita |- | colspan="10" | |- | [[Dosiero:B-SV-1 - panoramio.jpg|100px|B-SV 1]] || {{Commonscat en tabelo|B-SV 1 casemate}} || B-SV 1 || — || komand. posteno || — || 20-a–22-a de januaro 1938 || — || {{Koord|48.1327917|17.0757361|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-SV 2 (2013-11-11; 01).jpg|100px|B-SV 2]] || {{Commonscat en tabelo|B-SV 2 casemate}} || B-SV 2 || || komand. posteno || — || 16-a–18-a de februaro 1938 || — || {{Koord|48.1183464|17.0867345|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | || || B-SV 3 || Ivan || komand. posteno || — || 18-a–21-a de decembro 1937 || — || {{Koord|48.1065464|17.1043288|regiono=SK}} || unuetaĝa, neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-SV 4 (2013-11-11; 01).jpg|100px|B-SV 4]] || {{Commonscat en tabelo|B-SV 4 casemate}} || B-SV 4 || — || komand. posteno || — || 14-a–16-a de januaro 1938 || — || {{Koord|48.1057565|17.1231928|regiono=SK}} || unuetaĝa |} == Priskribo de objektoj == === Objektoj de "Šnejdárek" === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 6 (2013-11-11; 06).jpg|thumb|Objekto B-S 6 "Vrba"]] La plej simplan konstruon havas du bunkroj konstruitaj en la jaro 1933. Objektoj B-S 7 kaj B-S 9 estas preskaŭ identaj, teretaĝo, konstruita sur sesangula bazplano, kun eniro fermita per du pordoj kaj kun antaŭĉambreto inter ili. En la devena aspekto ili havis unu fruntan kaj du oblikvajn pafejojn por maŝinpafiloj. Dum reguligoj en la jaro 1937 la frunta pafejo de bunkro B-S 9 estis enbetonigita, okaze de la objekto B-S 7 restis anstataŭ ĝi mallarĝa gvatiga travidejo. Male la bunkro B-S 12 el la sama jaro estas parte duetaĝa, dum kio en la suban etaĝon kondukas trarampejo kun kramponoj. En a supra, bataletaĝo devene troviĝis ses maŝinpafilaj pafejoj (4 flankaj, 1 oblikva kaj 1 frunta), enkadre de la adapto la oblikva pafejo reguligita al gvatiga travidejo. La objekto B-S 14 el ŝanĝo de jaroj 1933 kaj 1934 havas la similan konstruon: ĝi estas parte duetaĝa kaj dekomence ĝi estis ekipita per kvar pafejoj por maŝinpafilo, el kiuj du estis en la jaro 1937 enbetonigitaj (el tio unu netipe troviĝanta en la suba etaĝo). En la jaro 1934 la konstruitaj objektoj B-S 5a kaj B-S 5b troviĝis sur flankoj en fosaĵo de ŝoseo el Petržalka direkte al Vieno. Ili havis proporcie komplikan bazplanon, ili estis parte trietaĝaj, la etaĝoj estis kunigitaj per trarampejoj kun kramponoj kaj la objektoj havis savelirejojn. El la bunkro B-S 5a faŭkis al la surfaco de la fosaĵo apud la ŝoseo ŝakto, kie devis esti okaze de batalo lokigita kampa maŝinpafilo. La objekto B-S 5a havis devene tri maŝinpafilajn pafejojn (unu el ili estis en la jaro 1937 betonigita), la objekto B-S 5b havis du pafejojn por maŝinpafiloj. La plej progresemaj estis objektoj el la jaro 1935: B-S 6, B-S 10 kaj B-S 11. Ili estis teretaĝaj, ili havis ankaŭ pafejojn por ŝirmi la enirejon kaj limulto de la ĉefaj pafejoj estis lokigitaj en flankaj muroj. La fuorto B-S 6 havis devene tri pafejojn por maŝinafiloj, el kiuj unu estis en la jaro 1937 reguligita por ensuĉiga aperturo de ventolado. La objekto B-S 11 ne estis en la jaro 1937 pli principe reguligita, ĝi havis sume kvar maŝinpafilajn pafejojn. Okaze de la fuorto B-S 10 okazis dum la adapto betonigo de du ĉefaj pafejoj (de unu frunta kaj unu flanka) kaj unu pafejo por ŝirmo de enirejo (kiel ununura ĝi havis du tiujn ĉi pafejojn). Laŭ la planoj de reguligoj devis esti en la objekto enmetita [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blenda kloŝo]]. Estis jam preparita spaco por ĝi eĉ kun la ŝakto, tamen DFL en la jaro 1937 decidis pri betonigo de tiu ĉi aperturo, dum kio devis resti ĉi tie sole [[periskopo]]. Sur plafono de la objekto B-S 9 estis evidente konstruita gardodometo, sur kiu restis stari sole fumtubo (dokumentita sur fotografio el la jaro 1939), kiu estis en la jaro 2011 detruita. Kelkaj "objektoj de Šnejdárek" ĝis nuntempo ne konserviĝis. La bunkroj B-S 5a kaj B-S 5b en la fosaĵo de ŝoseo estis neniigitaj en la 1960-aj jaroj, la objektoj B-S 11 kaj B-S 12 falis komence de la 1980-aj jaroj kiel viktimo al konstruado de panela loĝdomaro. La objekto B-S 14 "Duna" estis en la jaro 1993 ensumigita en Military camp – soldata skanzeno Bratislavo-Ovsiště, sed kiu pli poste pereis. Laŭ planoj de trafikanto ĝi devis esti purigita, enkonservita kaj fermita kiel nealirebla. La objekton B-S 6 "Vrba" transprenis en la jaro 2011 samnomata civitana asociiĝo, kiu rekonstruas ĝin kaj porokaze alirebligas ĝin al publiko. La garnizonon de tiuj ĉi "malnovaj", netipaj objektoj kreis laŭ grandeco kaj nombro de armiloj 7 ĝis 10 viroj. === La infanteriaj fuortoj en la unua linio === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 2 (2013-10-25; 04).jpg|thumb|Rekonstruita fuorto B-S 2 "Mulda"]] [[Dosiero:Bunker2.jpg|thumb|Kloŝo por malpeza maŝinpafilo de fuorto B-S 13 "Stoh"]] Ĉiuj sep [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]] konstruitaj sur ŝanĝo de jaroj 1936 kaj 1937 havas kelke da identaj karakteroj, kiuj devis certigi kiel eble plej grandan ŝparemon de laboroj (esceptoj estas indikitaj pli malsupre). La objektoj estas konstruitaj en la I-a grado de rezistkapablo, tipologie ili estas envicigitaj inter ambaŭflankaj dualaj duetaĝaj infanteriaj fuortoj kun du [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blendaj kloŝoj]]. La bunkroj havas netipe malgrandajn kantilevrojn, netipan rektan enirejon sen rompigo de la enireja koridoreto (la pafejo por ŝirmo de la enirejo troviĝas rekte en la pordo), la ŝakton kun kramponoj en la suban etaĝon anstataŭ ŝtuparejo aŭ filtrilejo, maŝinejo kaj necesejo (tio ĉi pro la alta nivelo de la subtera akvo) lokigita en la supra etaĝo. Kuba kapacito de betono moviĝis inter 654 m³ (la fuorto B-S 3) kaj 757 m³ (la fuorto B-S 15), la garnizonon nombris 20–24 viroj. La objektoj konstruitaj en arbaro Pečniansky les (B-S 1 "Štěrkoviště", B-S 2 "Mulda", B-S 3 "Paseka") estas reciproke tre similaj kaj ili markiĝas de ĉiuj priskribitaj karakteroj. La fuoertoj estas armigitaj per du ĝemeloj de [[Peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]] (la tn. armilo M), sole en la dekstra [[porpafista ĉambro|kazemato]] de la objekto B-S 1 troviĝis [[4cm kanono mod. 36|kontraŭtanka kanono mod. 36]] kunigita kun peza maŝinpafilo mod. 37 (armilo L1), kiu pripafadis Danubon. Helpan armilaron plu kreas tri [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]] (armilo N) en pafejoj "sub betono" kaj pluaj du armiloj de la sama tipo en la blendaj kloŝoj. La fuorto B-S 4 "Lány" jam troviĝis surrande de la arbaro, plie ĝi devis defendi la gravan ŝoseon kondukanta el Petržalka al la ŝtatlimo kaj plua al Vieno. Tial ĝi estis projektita en la II-a grado de rezistkapablo, kuba kapacito de betono faris 1021 m³ kaj la garnizonon kreis 27 viroj. La objekto havas du blendajn kloŝojn por malpeza maŝinpafilo kaj kvar la armilojn "N" por ŝirmi la perimetran [[Ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj|obstaklon]]. La ĉefan armilaron kreas la armilo "M" kun ekpafoj ĝis la arbaro; al la grava direkto al la ŝoseo celas la armiloj "L1" kaj "M". Rilate al eksponita situo la "kvaro" havas klasikan, dufoje rompitan enirejon kun ŝirma pafejo. En la maldekstra porpafista ĉambro troviĝas malgranda lifto por municio kondukanta en deponejon en la suba etaĝo. Piliero de la defendo de l' [[bratislava pontokapo]] devis esti objekto B-S 8 "Hřbitov" troviĝanta proksimume meze de la tuta linio. Tial ĝi estis proponita kiel klasika infanteria fuorto en la II-a grado de rezistkapablo. La volumeno de la uzita betono faris 1377 m³, la garnizono nombris 33 viroj. "Hřbitov" havas du etaĝojn, du kloŝojn por malpeza maŝinpafilo, klasikasn, dufoje rompitan enirejon kaj kiel ununura fuorto en la bratislava subsektoro ankaŭ ŝtuparejon en la suban etaĝon. Ununura apartaĵo (sed aperanta eĉ en aliaj lokoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj) estas necesejo en la supra etaĝo. La objekto estas ekipita al ĉiu flanko per armiloj L1 kaj M, en la ŝirmaj pafejoj plu troviĝas kvar armiloj N. La infanteria fuorto B-S 13 "Stoh" estas ambaŭflanka unuala objekto en la I-a grado de rezistkapablo. Ĝi havas plimulton de tipaj karakteroj de la bratislavaj pezaj fortikaĵoj, malgraŭ tio eblas trovi escepton en aspekto de neekzistanta maldekstra alo, kiu estis anstataŭigita per blena kupolo kun peza maŝinpafilo mod. 37. La ĉefan armilaron dekstre kreas armiloj L1 kaj M, helpan armilaron malpeza maŝinpafilo en blenda kloŝo kaj la sama armilo por ŝirmi la plej proksiman ĉirkaŭaĵon ("sub betono" estas sume tri armiloj N). Okaze de la objekto B-S 15 "Ostrov" temas pri ambaŭflanka unuala infanteria fuorto. Ĉiokaze estis anstataŭigita per kopulo kun peza maŝinpafilo mod. 37 la dekstra alo. La objekto havas apartaĵon, ke ĝi estas sole unuetaĝa, ĉar ĝi troviĝas tute sur la bordo de Danubo. En la maldekstra alo estas lokigita blenda kloŝo kun malpeza maŝinpafilo kaj pafejo de armilo L1 kun ekpafo al la rivero. Plu la fuorto estas ekipita per du armiloj N por ŝirmi la enirejon kaj pafejojn de paftuboj de kontraŭtanka kanono. Enmeto de ĉiuj blendaj kloŝoj kaj kopuloj okazis de fino de junio ĝis komenco de septembro de 1937, la fuortoj estis dum la jaro 1937 komplete ekipitaj per armilaro kaj ekipaĵaro (krom alia elektroinstalaĵo, akvodukta instalaĵo kaj aertekniko), somere de 1937 estis ankaŭ konstruita obstakla sistemo ĉirkaŭ la tuta linio kreita de la infanteriaj fuortoj kaj la objektoj de "Šnejdárek". La bratislava sektoro tiel en septembro de 1938 estis unu el la plej finita en la tuta sistemo de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj. ==Vidu ankaŭ== * [[Josef Šnejdárek]] * [[Bratislava pontokapo]] == Ligiloj == ===Referencoj=== <references/> === Literaturo === * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Stehlík | persona nomo = Eduard | odkaz na autora = Eduard Stehlík | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2010 | titolo = Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935–38 | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | nombro de paĝoj = 304 | isbn = 978-80-86011-41-7 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Vondrovský | persona nomo = Ivo | jaro = 1995 | titolo = Opevnění z let 1936 – 1938 na Slovensku | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | isbn = 80-900299-5-7 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Ráboň | persona nomo = Martin | familia nomo2 = Svoboda | persona nomo2 = Tomáš | familia nomo3 = Čermák | persona nomo3 = Ladislav | jaro = 1995 | titolo = Pevnosti. Pevnostní muzea v České republice historie, současnost, průvodce | eldoninto = Společnost přátel československého opevnění | loko = Brno – Náchod }} === Eksteraj ligiloj === * {{Commonscat linio}} * {{sk}} [http://mpo.sk/ Paĝaro de asociiĝo Múzeum petržalskeho opevnenia a muzea en fuorto B-S 4 „Lány“] * {{sk}} [http://www.bs6.eu/ Paĝo de objekto B-S 6 „Vrba“] * {{sk}} [http://www.bunker.bs8.sk/ Paĝoj de objekto B-S 8 „Hřbitov“] [[Kategorio:PG 21 Bratislavo]] [[Kategorio:Distrikto Bratislavo 5]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Bratislavo]] [[Kategorio:Historio de Bratislavo]] [[Kategorio:Fortikaĵoj en Slovakio]] cyu6688a17ucobomdfg6o7t7dqay7ck 9472062 9472050 2026-09-09T15:14:49Z Petr Tomasovsky 678 9472062 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 4 (2013-10-25; 01).jpg|thumb|Infanteria fuorto B-S 4 Lány]] '''Konstrua subsektoro Bratislavo''' ensumigas konstruadon de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] antaŭ la [[dua mondmilito]], kiu devis certigi defendon de [[Bratislava pontokapo|pontokapo]] de [[Petržalka]] en [[Bratislavo]]. Jam en la jaroj 1933–1935 ĉi tie estiĝis linio de netipaj bunkroj, al kiu alliĝis konstruado de ĝustaj fortikaĵoj sub kapo de [[Direktoraro de fortikaĵaj laboroj]] (DFL), respektive de ĝia subula konsistero – [[pionirara grupo 21 Bratislavo|pionirara grupo 21]]. Por okupi ĉiujn objektojn estis destinita limgardista regimento 50 subigita al Limregiona regiono 39.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = Hamák | persona nomo = Bedřich | familia nomo2 = Vondrovský | persona nomo2 = Ivo | jaro = 2011 | titolo = Mobilizovaná československá armáda 1938 (30. září 1938) | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | paĝoj = 155–156 | isbn = 978-80-86011-43-1 }}</ref> Tiu ĉi regimento, kies komandanto fariĝis subkolonelo de infanterio František Kotrč, estis establita la 15-an de julio 1938 kaj nuligita la 30-an de novembro de la sama jaro. == Bazaj indikoj == === Objektoj de generalo Šnejdárek (1933–1935) === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 10 (2013-11-11; 01).jpg|thumb|Objekto B-S 10 "Tři hranice" el la jaro 1935]] Kvankan la internacia interkonsento ne ebligis konstrui sur pontokapo en Petržalka soldatajn objektojn, la unuaj bunkroj por ŝirmi de la ĉefurbo de Slovakio (tiam ĉefe por ŝirmo antaŭ la malamika Hungario) estiĝis ĉi tie inter la jaroj 1933 kaj 1935 laŭ inico de komandanto de Landa soldata komandantejo (LSK) Bratislavo, generalo [[Josef Šnejdárek]]. La projektojn evidente prilaboris laboristoj de LSK laŭ ordonoj de la generalo. La konstruadon verŝajne certigis la bratislava pionirara regimento 4. En la jaroj 1933–1935 estis konstruitaj sume naŭ ferbetonaj maŝinpafilaj fortikaĵetoj en la malfermita tereno inter arbaro Pečniansky les en nordokcidento kaj [[Danubo]] en sudoriento. Tiu ĉi linio devis esti plenigita (plilongigita) en la norda fino je pluaj kvin objektoj, en la sudorienta alo je unu bunkro. Devis ĉi tie ankaŭ estiĝi la dua sinsekvo kun kvin objektoj. Sed la konstruado de tiuj ĉi pluaj fortikaĵetoj jam ne okazis. Naŭ konstruitaj objektoj, kiuj estis markitaj sole per kaŝnomoj, estis entute la unuaj daŭraj fortifikigaj konstruaĵoj sur la teritorio de Ĉeĥoslovakio ekde la [[unua mondmilito]]. Post estiĝo de la pionirara grupo 21 kaj la komenco de konstruado de la kutimaj tipigitaj fortikaĵoj estis tiuj ĉi naŭ netipaj "malnovaj" objektoj enmembrigitaj en fortikaĵajn planojn. DFL devene intencis reguligi la bunkrojn fare de konstrufirmaoj, fine ili estis en aŭgusto kaj septembro de 1937 adaptitaj fare de pioniraraj formacioj enkadre de ekzercado. Temis precipe pri enbetonigado de kelkaj pafejoj kaj [[grenad-deglitilo]]j kaj enmeto de ŝtalgisferaj pafejoj kaj aertekniko. La objektoj ankaŭ estis markitaj per standarda markigo, same kiel ceteraj [[peza fortikaĵo|pezaj objektoj]] – B-S 5a, 5b, 6, 7, 9 ĝis 12, 14. === Pezaj objektoj en la unua linio (1936–1937) === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 1 (2013-10-25; 05).jpg|thumb|Infanteria fuorto B-S 1 "Štěrkoviště"]] Pri la konstruado de la standardaj pezaj objektoj en Petržalka estis fare de la komisiono de DFL decidite komence de la jaro 1936. Sume estis proponita sep bunkroj, kiuj havis plenigi la linion de "fortikaĵetoj de Šnejdárek", kiuj devis esti parte reguligitaj. La planojn ellaboris laboristoj de DFL ankoraŭ antaŭ la estiĝo de la pionirara grupo 21 mem, kiu devis gvidi la konstruadon. La pezaj fortikaĵoj en Bratislavo devis havi pro la kiel eble plej granda ŝparo de la laboroj netipajn karakterojn: la [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]] devis havi rektan, nerompitan enirejon, anstataŭ ŝtuparejo devis esti establitaj metalaj ŝtupetaroj, devis esti mallongigitaj [[kantilevro#Kantilevro ĉe fortikaĵoj|kantilevroj]] kaj [[necesejo]]j devis esti lokigitaj pro la alta nivelo de la subtera akvo lokigitaj en la supran (batalan) etaĝon. Sed okaze de tiuj ĉi detaloj okazis kelke da esceptoj. La paso de la linio devis esti la jena: la unua objekto (B-S 1) devis troviĝi sur bordo de Danubo en arbaro Pečniansky les. En la bosko mem devis troviĝi ankaŭ pluaj tri infanteriaj fuortoj (B-S 2 ĝis 4), ĉar tiu ĉi spaco ne estis ŝirmita fare de la objektoj el la jaroj 1933–1935. En la malfermita tereno de ŝoseo al [[Vieno]] proksimume ĝis [[Janíkov dvor]] sur la sudo troviĝis plimulto de la "bunkroj de Šnejdárek". Tial estis ĉi tie establita sole ununura fuorto (B-S 8), proksimume meze de la linio proksimume de fervojo al [[Kittsee]]. La lastaj du objektoj devis troviĝi sur la sudorienta fino de la fortikigita arko, proksime de Danubo (B-S 13 kaj 15). La konstruado de tiuj ĉi sep infanteriaj fuortoj estis post konkurso komisiita al firmao Inĝ. Rudolf Frič, Bratislavo la 11-an de septembro 1936 por sumo 4 294 841,04 [[ĉeĥoslovaka krono|Kč]]. Limdato por fini estis destinita al 150 labortagoj, la unua labortago estis la 15-an de oktobro 1936. Komandanto de la subsektoro fariĝis kapitano (pli poste staba kapitano) de pioniraro [[inĝeniero|inĝ.]] František Novák, konstrulokestroĉefleŭtenanto de konstruado František Novotný. La gardadon de la konstruataj objektoj sekurigis la bratislava infanteria regimento 39 "Esplorema de Generalo Graziani" subgvide de kolonelo generalo de stabo Tomáš Plch. === Plenigantaj objektoj (1937) === Somere de 1937 DFL decidis pri plifortigo de la meza parto de la linio per pluaj kvin objektoj. La objekto B-S I estis lokigita en interkampo de la objektoj B-S 5b kaj B-S 6, la ceteraj bunkroj kreis la duan sinsekvon de la defendo de la viena ŝoseo ĝis fervojo direkte al [[Rusovce]]. Temis pri la [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj objektoj mod. 37]], sed ilia apartaĵo estis markigo B-S I ĝis V eliranta el la markigo de pezaj objektoj kaj ankaŭ la fakto, ke ilian konstruadon ne sekurigis armea korpuso, sed la pionirara grupo. Escepto estis objekto B-S IV, ĉe kiu temis pri netipa infanteria fuorto. En la konkurso por la konstruado gajnis konstruista Inĝ. Rudolf Frič, Bratislavo, al kiu la realigo de tiuj ĉi kvin objektoj estis komisiita la 3-an de septembro 1937 por sumo 523 878,80 Kč, limdato por finigo de la laboroj estis 50 tagoj. La unua labortago okazis la 25-a de septembro 1937, komandanto de la subsektoro fariĝis kapitano (pli poste staba kapitano) de pioniraro inĝ. František Novák, konstrulokestro leŭtenanto de kosntruado Karel Včelák. === Komandantaj postenoj (1937–1938) === Sur la pontokapo en Petržalka estis ankaŭ konstruitaj kvar ferbetonaj [[Posteno de komandanto|komandantaj kostenoj]], ununuraj de sia speco en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj (laŭ planoj ilia konstruado estis preparata laŭlonge laŭ la tuta linio, sed tio jam ne okazis). Temis pri posteno de la komandantoj de rotoj; la komandantoj de du batalionoj kaj komandanto de regiono, kiuj devis defendi Petržalkon, devis havi sidejon plu de la batalfronto kun uzo de civilaj konstruaĵoj, eventuale en la tereno. DFL venis al konkludo al tiu ĉi solvo fine de somero de 1937. La objektoj B-SV 1 ĝis 4 estis komisiitaj al firmao Inĝ. Rudolf Frič, Bratislavo la 25-an de novembro 1937 (elektita ĝi estis jam en oktobro de la sama jaro) por sumo 429 420,80 Kč, eĉ kiam la unua labortago estis jam la 24-a de novembro 1937. Komandanto de la subsektoro fariĝis kapitano (pli poste staba kapitano) de pioniraro inĝ. František Novák, konstrulokestro leŭtenanto de konstruado Karel Včelák. == Listo de objektoj == '''Noto''': La objektoj estas vicigitaj el okcidento al oriento. {| class="wikitable" |- ! Foto !! Pluaj<br />fotoj !! Markigo !! Nomo !! Tipo de objekto !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Enmeto de kloŝoj !! Situo !! Notoj |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 1 (2013-10-25; 01).jpg|100px|B-S 1 Štěrkoviště]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 1 Štěrkoviště casemate}} || B-S 1 || Štěrkoviště || infanteria fuorto || I || 5-a–12-a de decembro 1936 || 26-a–29-a de junio 1937 || {{Koord|48.1416278|17.06475|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 2 (2013-10-25; 01).jpg|100px|B-S 2 Mulda]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 2 Mulda casemate}} || B-S 2 || Mulda || infanteria fuorto || I || 15-a–20-a de decembro 1936 || 2-a–9-a de julio 1937 || {{Koord|48.1360833|17.0663333|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 3 (2013-10-25; 05).jpg|100px|B-S 3 Paseka]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 3 Paseka casemate}} || B-S 3 || Paseka || infanteria fuorto || I || 4-a–9-a de januaro 1937 || 14-a–16-a de julio 1937 || {{Koord|48.1305361|17.068|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 4 (2013-10-25; 02).jpg|100px|B-S 4 Lány]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 4 Lány casemate}} || B-S 4 || Lány || infanteria fuorto || II || 14-a–21-a de januaro 1937 || 4-a–6-a de aŭgusto 1937 || {{Koord|48.1276111|17.0720833|regiono=SK}} || muzeo |- | || || B-S 5a || Vídeň I || netipa || — || 1934 || — || {{Koord|48.12401|17.076|regiono=SK}} || trietaĝa, neniigita |- | || || B-S 5b || Vídeň II || netipa || — || 1934 || — || {{Koord|48.12352|17.07443|regiono=SK}} || trietaĝa, neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 6 (2013-11-11; 03).jpg|100px|B-S 6 Vrba]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 6 Vrba casemate}} || B-S 6 || Vrba || netipa || — || 1935 || — || {{Koord|48.1167028|17.0811444|regiono=SK}} || unuetaĝa, muzeo |- | [[Dosiero:Bunker B-S-7 Cviciste - panoramio.jpg|100px|B-S 7 Cvičiště]] || || B-S 7 || Cvičiště || netipa || — || 1933 || — || {{Koord|48.1108556|17.0782167|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 8 (2013-11-11; 07).jpg|100px|B-S 8 Hřbitov]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 8 Hřbitov casemate}} || B-S 8 || Hřbitov || infanteria fuorto || II || 15-a–21-a de marto 1937 || 11-a–13-a de aŭgusto 1937 || {{Koord|48.1079028|17.0815583|regiono=SK}} || muzeo |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 9 (2013-11-11; 04).jpg|100px|B-S 9 Kittsee]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 9 Kittsee casemate}} || B-S 9 || Kittsee || netipa || — || 1933 || — || {{Koord|48.1044389|17.0848111|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 10 (2013-11-11; 07).jpg|100px|B-S 10 Tři hranice]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 10 Tři hranice casemate}} || B-S 10 || Tři hranice || netipa || — || 1935 || — || {{Koord|48.1012938|17.0953163|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | || || B-S 11 || Janík || netipa || — || 1935 || — || {{Koord|48.1000078|17.1036264|regiono=SK}} || unuetaĝa, neniigita |- | || || B-S 12 || Oroszvár || netipa || — || 1933 || — || {{Koord|48.09958|17.11527|regiono=SK}} || neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 13 (2013-11-11; 01).jpg|100px|B-S 13 Stoh]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 13 Stoh casemate}} || B-S 13 || Stoh || infanteria fuorto || I || 28-a de februaro – 5-a de marto 1937 || 18-a de aŭgusto – 8-a de septembro 1937 || {{Koord|48.0997167|17.1236444|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 14 (2013-11-11; 02).jpg|100px|B-S 14 Duna]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 14 Duna casemate}} || B-S 14 || Duna || netipa || — || 1933/1934 || — || {{Koord|48.1012436|17.1323732|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bunker B-S 15 Ostrov.jpg|100px|B-S 15 Ostrov]] || || B-S 15 || Ostrov || infanteria fuorto || I || 16-a–21-a de februaro 1937 || 23-a de aŭgusto – 4-a de septembro 1937 || {{Koord|48.1004944|17.1377528|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | colspan="10" | |- | || || B-S I || — || [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|MO mod. 37 A-180]] || Z || 29-a–30-a de oktobro 1937 || — || {{Koord|48.1195316|17.0784779|regiono=SK}} || neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S II (2013-11-11; 05).jpg|100px|B-S II]] || {{Commonscat en tabelo|B-S II light pillbox}} || B-S II || — || MO mod. 37 H || — || 4-a–5-a de novembro 1937 || — || {{Koord|48.1211389|17.0815278|regiono=SK}} || |- | || || B-S III || Krychle „J“ || MO mod. 37 A-200 || N || 22-a–23-a de oktobro 1937 || — || {{Koord|48.11235|17.08446|regiono=SK}} || neniigita |- | || || B-S IV || Milada || infanteria fuorto || 1 || 7-a–11-a de decembro 1937 || 15-a de septembro 1937 (?) || {{Koord|48.10426|17.09463|regiono=SK}} || neniigita |- | || || B-S V || — || MO mod. 37 A-180 || N || 18-a–19-a de oktobro 1937 || — || {{Koord|48.10136|17.10703|regiono=SK}} || neniigita |- | colspan="10" | |- | [[Dosiero:B-SV-1 - panoramio.jpg|100px|B-SV 1]] || {{Commonscat en tabelo|B-SV 1 casemate}} || B-SV 1 || — || komand. posteno || — || 20-a–22-a de januaro 1938 || — || {{Koord|48.1327917|17.0757361|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-SV 2 (2013-11-11; 01).jpg|100px|B-SV 2]] || {{Commonscat en tabelo|B-SV 2 casemate}} || B-SV 2 || || komand. posteno || — || 16-a–18-a de februaro 1938 || — || {{Koord|48.1183464|17.0867345|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | || || B-SV 3 || Ivan || komand. posteno || — || 18-a–21-a de decembro 1937 || — || {{Koord|48.1065464|17.1043288|regiono=SK}} || unuetaĝa, neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-SV 4 (2013-11-11; 01).jpg|100px|B-SV 4]] || {{Commonscat en tabelo|B-SV 4 casemate}} || B-SV 4 || — || komand. posteno || — || 14-a–16-a de januaro 1938 || — || {{Koord|48.1057565|17.1231928|regiono=SK}} || unuetaĝa |} == Priskribo de objektoj == === Objektoj de "Šnejdárek" === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 6 (2013-11-11; 06).jpg|thumb|Objekto B-S 6 "Vrba"]] La plej simplan konstruon havas du bunkroj konstruitaj en la jaro 1933. Objektoj B-S 7 kaj B-S 9 estas preskaŭ identaj, teretaĝo, konstruita sur sesangula bazplano, kun eniro fermita per du pordoj kaj kun antaŭĉambreto inter ili. En la devena aspekto ili havis unu fruntan kaj du oblikvajn pafejojn por maŝinpafiloj. Dum reguligoj en la jaro 1937 la frunta pafejo de bunkro B-S 9 estis enbetonigita, okaze de la objekto B-S 7 restis anstataŭ ĝi mallarĝa gvatiga travidejo. Male la bunkro B-S 12 el la sama jaro estas parte duetaĝa, dum kio en la suban etaĝon kondukas trarampejo kun kramponoj. En a supra, bataletaĝo devene troviĝis ses maŝinpafilaj pafejoj (4 flankaj, 1 oblikva kaj 1 frunta), enkadre de la adapto la oblikva pafejo reguligita al gvatiga travidejo. La objekto B-S 14 el ŝanĝo de jaroj 1933 kaj 1934 havas la similan konstruon: ĝi estas parte duetaĝa kaj dekomence ĝi estis ekipita per kvar pafejoj por maŝinpafilo, el kiuj du estis en la jaro 1937 enbetonigitaj (el tio unu netipe troviĝanta en la suba etaĝo). En la jaro 1934 la konstruitaj objektoj B-S 5a kaj B-S 5b troviĝis sur flankoj en fosaĵo de ŝoseo el Petržalka direkte al Vieno. Ili havis proporcie komplikan bazplanon, ili estis parte trietaĝaj, la etaĝoj estis kunigitaj per trarampejoj kun kramponoj kaj la objektoj havis savelirejojn. El la bunkro B-S 5a faŭkis al la surfaco de la fosaĵo apud la ŝoseo ŝakto, kie devis esti okaze de batalo lokigita kampa maŝinpafilo. La objekto B-S 5a havis devene tri maŝinpafilajn pafejojn (unu el ili estis en la jaro 1937 betonigita), la objekto B-S 5b havis du pafejojn por maŝinpafiloj. La plej progresemaj estis objektoj el la jaro 1935: B-S 6, B-S 10 kaj B-S 11. Ili estis teretaĝaj, ili havis ankaŭ pafejojn por ŝirmi la enirejon kaj limulto de la ĉefaj pafejoj estis lokigitaj en flankaj muroj. La fuorto B-S 6 havis devene tri pafejojn por maŝinafiloj, el kiuj unu estis en la jaro 1937 reguligita por ensuĉiga aperturo de ventolado. La objekto B-S 11 ne estis en la jaro 1937 pli principe reguligita, ĝi havis sume kvar maŝinpafilajn pafejojn. Okaze de la fuorto B-S 10 okazis dum la adapto betonigo de du ĉefaj pafejoj (de unu frunta kaj unu flanka) kaj unu pafejo por ŝirmo de enirejo (kiel ununura ĝi havis du tiujn ĉi pafejojn). Laŭ la planoj de reguligoj devis esti en la objekto enmetita [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blenda kloŝo]]. Estis jam preparita spaco por ĝi eĉ kun la ŝakto, tamen DFL en la jaro 1937 decidis pri betonigo de tiu ĉi aperturo, dum kio devis resti ĉi tie sole [[periskopo]]. Sur plafono de la objekto B-S 9 estis evidente konstruita gardodometo, sur kiu restis stari sole fumtubo (dokumentita sur fotografio el la jaro 1939), kiu estis en la jaro 2011 detruita. Kelkaj "objektoj de Šnejdárek" ĝis nuntempo ne konserviĝis. La bunkroj B-S 5a kaj B-S 5b en la fosaĵo de ŝoseo estis neniigitaj en la 1960-aj jaroj, la objektoj B-S 11 kaj B-S 12 falis komence de la 1980-aj jaroj kiel viktimo al konstruado de panela loĝdomaro. La objekto B-S 14 "Duna" estis en la jaro 1993 ensumigita en Military camp – soldata skanzeno Bratislavo-Ovsiště, sed kiu pli poste pereis. Laŭ planoj de trafikanto ĝi devis esti purigita, enkonservita kaj fermita kiel nealirebla. La objekton B-S 6 "Vrba" transprenis en la jaro 2011 samnomata civitana asociiĝo, kiu rekonstruas ĝin kaj porokaze alirebligas ĝin al publiko. La garnizonon de tiuj ĉi "malnovaj", netipaj objektoj kreis laŭ grandeco kaj nombro de armiloj 7 ĝis 10 viroj. === La infanteriaj fuortoj en la unua linio === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 2 (2013-10-25; 04).jpg|thumb|Rekonstruita fuorto B-S 2 "Mulda"]] [[Dosiero:Bunker2.jpg|thumb|Kloŝo por malpeza maŝinpafilo de fuorto B-S 13 "Stoh"]] Ĉiuj sep [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]] konstruitaj sur ŝanĝo de jaroj 1936 kaj 1937 havas kelke da identaj karakteroj, kiuj devis certigi kiel eble plej grandan ŝparemon de laboroj (esceptoj estas indikitaj pli malsupre). La objektoj estas konstruitaj en la I-a grado de rezistkapablo, tipologie ili estas envicigitaj inter ambaŭflankaj dualaj duetaĝaj infanteriaj fuortoj kun du [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blendaj kloŝoj]]. La bunkroj havas netipe malgrandajn kantilevrojn, netipan rektan enirejon sen rompigo de la enireja koridoreto (la pafejo por ŝirmo de la enirejo troviĝas rekte en la pordo), la ŝakton kun kramponoj en la suban etaĝon anstataŭ ŝtuparejo aŭ filtrilejo, maŝinejo kaj necesejo (tio ĉi pro la alta nivelo de la subtera akvo) lokigita en la supra etaĝo. Kuba kapacito de betono moviĝis inter 654 m³ (la fuorto B-S 3) kaj 757 m³ (la fuorto B-S 15), la garnizonon nombris 20–24 viroj. La objektoj konstruitaj en arbaro Pečniansky les (B-S 1 "Štěrkoviště", B-S 2 "Mulda", B-S 3 "Paseka") estas reciproke tre similaj kaj ili markiĝas de ĉiuj priskribitaj karakteroj. La fuoertoj estas armigitaj per du ĝemeloj de [[Peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]] (la tn. armilo M), sole en la dekstra [[porpafista ĉambro|kazemato]] de la objekto B-S 1 troviĝis [[4cm kanono mod. 36|kontraŭtanka kanono mod. 36]] kunigita kun peza maŝinpafilo mod. 37 (armilo L1), kiu pripafadis Danubon. Helpan armilaron plu kreas tri [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]] (armilo N) en pafejoj "sub betono" kaj pluaj du armiloj de la sama tipo en la blendaj kloŝoj. La fuorto B-S 4 "Lány" jam troviĝis surrande de la arbaro, plie ĝi devis defendi la gravan ŝoseon kondukanta el Petržalka al la ŝtatlimo kaj plua al Vieno. Tial ĝi estis projektita en la II-a grado de rezistkapablo, kuba kapacito de betono faris 1021 m³ kaj la garnizonon kreis 27 viroj. La objekto havas du blendajn kloŝojn por malpeza maŝinpafilo kaj kvar la armilojn "N" por ŝirmi la perimetran [[Ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj|obstaklon]]. La ĉefan armilaron kreas la armilo "M" kun ekpafoj ĝis la arbaro; al la grava direkto al la ŝoseo celas la armiloj "L1" kaj "M". Rilate al eksponita situo la "kvaro" havas klasikan, dufoje rompitan enirejon kun ŝirma pafejo. En la maldekstra porpafista ĉambro troviĝas malgranda lifto por municio kondukanta en deponejon en la suba etaĝo. Piliero de la defendo de l' [[bratislava pontokapo]] devis esti objekto B-S 8 "Hřbitov" troviĝanta proksimume meze de la tuta linio. Tial ĝi estis proponita kiel klasika infanteria fuorto en la II-a grado de rezistkapablo. La volumeno de la uzita betono faris 1377 m³, la garnizono nombris 33 viroj. "Hřbitov" havas du etaĝojn, du kloŝojn por malpeza maŝinpafilo, klasikasn, dufoje rompitan enirejon kaj kiel ununura fuorto en la bratislava subsektoro ankaŭ ŝtuparejon en la suban etaĝon. Ununura apartaĵo (sed aperanta eĉ en aliaj lokoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj) estas necesejo en la supra etaĝo. La objekto estas ekipita al ĉiu flanko per armiloj L1 kaj M, en la ŝirmaj pafejoj plu troviĝas kvar armiloj N. La infanteria fuorto B-S 13 "Stoh" estas ambaŭflanka unuala objekto en la I-a grado de rezistkapablo. Ĝi havas plimulton de tipaj karakteroj de la bratislavaj pezaj fortikaĵoj, malgraŭ tio eblas trovi escepton en aspekto de neekzistanta maldekstra alo, kiu estis anstataŭigita per blena kupolo kun peza maŝinpafilo mod. 37. La ĉefan armilaron dekstre kreas armiloj L1 kaj M, helpan armilaron malpeza maŝinpafilo en blenda kloŝo kaj la sama armilo por ŝirmi la plej proksiman ĉirkaŭaĵon ("sub betono" estas sume tri armiloj N). Okaze de la objekto B-S 15 "Ostrov" temas pri ambaŭflanka unuala infanteria fuorto. Ĉiokaze estis anstataŭigita per kopulo kun peza maŝinpafilo mod. 37 la dekstra alo. La objekto havas apartaĵon, ke ĝi estas sole unuetaĝa, ĉar ĝi troviĝas tute sur la bordo de Danubo. En la maldekstra alo estas lokigita blenda kloŝo kun malpeza maŝinpafilo kaj pafejo de armilo L1 kun ekpafo al la rivero. Plu la fuorto estas ekipita per du armiloj N por ŝirmi la enirejon kaj pafejojn de paftuboj de kontraŭtanka kanono. Enmeto de ĉiuj blendaj kloŝoj kaj kopuloj okazis de fino de junio ĝis komenco de septembro de 1937, la fuortoj estis dum la jaro 1937 komplete ekipitaj per armilaro kaj ekipaĵaro (krom alia elektroinstalaĵo, akvodukta instalaĵo kaj aertekniko), somere de 1937 estis ankaŭ konstruita obstakla sistemo ĉirkaŭ la tuta linio kreita de la infanteriaj fuortoj kaj la objektoj de "Šnejdárek". La bratislava sektoro tiel en septembro de 1938 estis unu el la plej finita en la tuta sistemo de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj. La 8-an de oktobro 1938 estis ĉiuj bunkroj en Petržalka aneksitaj fare de Germanio, la ĉeĥoslovaka armeo ankoraŭ antaŭe sufiĉis evakui parton de materialo kaj armilaro. La infanteriaj fuortoj estis neiel karakterize dum la okupado neniigitaj. Mildaj damaĝoj estis reguligitaj en la jaro 1947 fare de konstrufirmao Inĝ. Rudolf Frič (do fare de la devena konstruisto de la fuortoj) por sumo 1 131 000 [[ĉeĥoslovaka krono|Kčs]]. Post finigo de evoluo de [[85mm kanono mod. 44/59|85mm kontraŭtanka kanono mod. 44/59]], kiu estis destinita por infanteriaj fuortoj ĉe [[Landlimo de Aŭstrio kaj Ĉeĥio|limo kun Aŭstrio]], estis dum somero de 1959 la bratislavaj fuortoj ekipitaj per novaj pafejoj por tiu ĉi armilo. Sed temis sole pri objektoj, kiuj antaŭ la dua mondmilito estis ekipitaj per 4cm kontraŭtanka kanono, do B-S 1 dekstre, B-S 4 maldekstre, B-S 8 dekstre kaj maldekstre kaj B-S 13 dekstre. (Escepto fariĝis sole fuorto B-S 15 regule inundigata de Danubo, pri kiu la armeo jam ne interesiĝis. Dank' al tio ĉi tie restis konservita la devena pafejo de armilo L1.) 85mm kanonoj estis en la objektoj enmetitaj en la dua kvaronjaro de la jaro 1960, sed la fuortoj estis neniel pli ekipitaj. En la 1970-aj jaroj estis fare de la armeo forlasita la objekto B-S 13, al kiu estis malebligita ekpafo de la kanono pro konstruado de proksima ŝosea fosaĵo. En la 1980-aj jaroj estis el neretenigataj objektoj B-S 13 kaj 15 forveturigitaj konservitaj bleda pordo kaj subaĵoj de kloŝoj kaj kopuloj en la estiĝantan [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky|muzeon en Darkovičky]]. La fuortoj B-S 1 ĝis 4 a B-S 8 estis fare de la armeo retenigataj ĝis la 1990-aj jaroj, poste la kanonoj estis forveturigitaj kaj la objektoj komencis kadukiĝi. En la jaro 1993 estiĝis el la objektoj B-S 13 kaj B-S 15 (kaj objekto de "Šnejdárek" B-S 14) Military camp – soldata skanzeno Bratislava-Ovsiště, sed kiu pli poste pereis. Ekde la jaro 2009 zorgas pri la objekto B-S 8 "Hřbitov" civitana asociiĝo Ni savu bunkrojn en Petržalka, kiu alirebligis la fuorton al publiko, riparas ĝin kaj kun subteno de Soldata historia instituto kaj administracio de Petržalka ĉi tie aranĝas ekspoziciojn. Kiel muzeo estas ekde la jaro 2011 uzata ankaŭ la fuorto B-S 4. ==Vidu ankaŭ== * [[Josef Šnejdárek]] * [[Bratislava pontokapo]] == Ligiloj == ===Referencoj=== <references/> === Literaturo === * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Stehlík | persona nomo = Eduard | odkaz na autora = Eduard Stehlík | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2010 | titolo = Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935–38 | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | nombro de paĝoj = 304 | isbn = 978-80-86011-41-7 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Vondrovský | persona nomo = Ivo | jaro = 1995 | titolo = Opevnění z let 1936 – 1938 na Slovensku | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | isbn = 80-900299-5-7 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Ráboň | persona nomo = Martin | familia nomo2 = Svoboda | persona nomo2 = Tomáš | familia nomo3 = Čermák | persona nomo3 = Ladislav | jaro = 1995 | titolo = Pevnosti. Pevnostní muzea v České republice historie, současnost, průvodce | eldoninto = Společnost přátel československého opevnění | loko = Brno – Náchod }} === Eksteraj ligiloj === * {{Commonscat linio}} * {{sk}} [http://mpo.sk/ Paĝaro de asociiĝo Múzeum petržalskeho opevnenia a muzea en fuorto B-S 4 „Lány“] * {{sk}} [http://www.bs6.eu/ Paĝo de objekto B-S 6 „Vrba“] * {{sk}} [http://www.bunker.bs8.sk/ Paĝoj de objekto B-S 8 „Hřbitov“] [[Kategorio:PG 21 Bratislavo]] [[Kategorio:Distrikto Bratislavo 5]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Bratislavo]] [[Kategorio:Historio de Bratislavo]] [[Kategorio:Fortikaĵoj en Slovakio]] c6262aylziks7yffzhqdshl2e6nqkj0 9472081 9472062 2026-09-09T15:48:40Z Petr Tomasovsky 678 9472081 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 4 (2013-10-25; 01).jpg|thumb|Infanteria fuorto B-S 4 Lány]] '''Konstrua subsektoro Bratislavo''' ensumigas konstruadon de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] antaŭ la [[dua mondmilito]], kiu devis certigi defendon de [[Bratislava pontokapo|pontokapo]] de [[Petržalka]] en [[Bratislavo]]. Jam en la jaroj 1933–1935 ĉi tie estiĝis linio de netipaj bunkroj, al kiu alliĝis konstruado de ĝustaj fortikaĵoj sub kapo de [[Direktoraro de fortikaĵaj laboroj]] (DFL), respektive de ĝia subula konsistero – [[pionirara grupo 21 Bratislavo|pionirara grupo 21]]. Por okupi ĉiujn objektojn estis destinita limgardista regimento 50 subigita al Limregiona regiono 39.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = Hamák | persona nomo = Bedřich | familia nomo2 = Vondrovský | persona nomo2 = Ivo | jaro = 2011 | titolo = Mobilizovaná československá armáda 1938 (30. září 1938) | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | paĝoj = 155–156 | isbn = 978-80-86011-43-1 }}</ref> Tiu ĉi regimento, kies komandanto fariĝis subkolonelo de infanterio František Kotrč, estis establita la 15-an de julio 1938 kaj nuligita la 30-an de novembro de la sama jaro. == Bazaj indikoj == === Objektoj de generalo Šnejdárek (1933–1935) === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 10 (2013-11-11; 01).jpg|thumb|Objekto B-S 10 "Tři hranice" el la jaro 1935]] Kvankan la internacia interkonsento ne ebligis konstrui sur pontokapo en Petržalka soldatajn objektojn, la unuaj bunkroj por ŝirmi de la ĉefurbo de Slovakio (tiam ĉefe por ŝirmo antaŭ la malamika Hungario) estiĝis ĉi tie inter la jaroj 1933 kaj 1935 laŭ inico de komandanto de Landa soldata komandantejo (LSK) Bratislavo, generalo [[Josef Šnejdárek]]. La projektojn evidente prilaboris laboristoj de LSK laŭ ordonoj de la generalo. La konstruadon verŝajne certigis la bratislava pionirara regimento 4. En la jaroj 1933–1935 estis konstruitaj sume naŭ ferbetonaj maŝinpafilaj fortikaĵetoj en la malfermita tereno inter arbaro Pečniansky les en nordokcidento kaj [[Danubo]] en sudoriento. Tiu ĉi linio devis esti plenigita (plilongigita) en la norda fino je pluaj kvin objektoj, en la sudorienta alo je unu bunkro. Devis ĉi tie ankaŭ estiĝi la dua sinsekvo kun kvin objektoj. Sed la konstruado de tiuj ĉi pluaj fortikaĵetoj jam ne okazis. Naŭ konstruitaj objektoj, kiuj estis markitaj sole per kaŝnomoj, estis entute la unuaj daŭraj fortifikigaj konstruaĵoj sur la teritorio de Ĉeĥoslovakio ekde la [[unua mondmilito]]. Post estiĝo de la pionirara grupo 21 kaj la komenco de konstruado de la kutimaj tipigitaj fortikaĵoj estis tiuj ĉi naŭ netipaj "malnovaj" objektoj enmembrigitaj en fortikaĵajn planojn. DFL devene intencis reguligi la bunkrojn fare de konstrufirmaoj, fine ili estis en aŭgusto kaj septembro de 1937 adaptitaj fare de pioniraraj formacioj enkadre de ekzercado. Temis precipe pri enbetonigado de kelkaj pafejoj kaj [[grenad-deglitilo]]j kaj enmeto de ŝtalgisferaj pafejoj kaj aertekniko. La objektoj ankaŭ estis markitaj per standarda markigo, same kiel ceteraj [[peza fortikaĵo|pezaj objektoj]] – B-S 5a, 5b, 6, 7, 9 ĝis 12, 14. === Pezaj objektoj en la unua linio (1936–1937) === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 1 (2013-10-25; 05).jpg|thumb|Infanteria fuorto B-S 1 "Štěrkoviště"]] Pri la konstruado de la standardaj pezaj objektoj en Petržalka estis fare de la komisiono de DFL decidite komence de la jaro 1936. Sume estis proponita sep bunkroj, kiuj havis plenigi la linion de "fortikaĵetoj de Šnejdárek", kiuj devis esti parte reguligitaj. La planojn ellaboris laboristoj de DFL ankoraŭ antaŭ la estiĝo de la pionirara grupo 21 mem, kiu devis gvidi la konstruadon. La pezaj fortikaĵoj en Bratislavo devis havi pro la kiel eble plej granda ŝparo de la laboroj netipajn karakterojn: la [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]] devis havi rektan, nerompitan enirejon, anstataŭ ŝtuparejo devis esti establitaj metalaj ŝtupetaroj, devis esti mallongigitaj [[kantilevro#Kantilevro ĉe fortikaĵoj|kantilevroj]] kaj [[necesejo]]j devis esti lokigitaj pro la alta nivelo de la subtera akvo lokigitaj en la supran (batalan) etaĝon. Sed okaze de tiuj ĉi detaloj okazis kelke da esceptoj. La paso de la linio devis esti la jena: la unua objekto (B-S 1) devis troviĝi sur bordo de Danubo en arbaro Pečniansky les. En la bosko mem devis troviĝi ankaŭ pluaj tri infanteriaj fuortoj (B-S 2 ĝis 4), ĉar tiu ĉi spaco ne estis ŝirmita fare de la objektoj el la jaroj 1933–1935. En la malfermita tereno de ŝoseo al [[Vieno]] proksimume ĝis [[Janíkov dvor]] sur la sudo troviĝis plimulto de la "bunkroj de Šnejdárek". Tial estis ĉi tie establita sole ununura fuorto (B-S 8), proksimume meze de la linio proksimume de fervojo al [[Kittsee]]. La lastaj du objektoj devis troviĝi sur la sudorienta fino de la fortikigita arko, proksime de Danubo (B-S 13 kaj 15). La konstruado de tiuj ĉi sep infanteriaj fuortoj estis post konkurso komisiita al firmao Inĝ. Rudolf Frič, Bratislavo la 11-an de septembro 1936 por sumo 4 294 841,04 [[ĉeĥoslovaka krono|Kč]]. Limdato por fini estis destinita al 150 labortagoj, la unua labortago estis la 15-an de oktobro 1936. Komandanto de la subsektoro fariĝis kapitano (pli poste staba kapitano) de pioniraro [[inĝeniero|inĝ.]] František Novák, konstrulokestroĉefleŭtenanto de konstruado František Novotný. La gardadon de la konstruataj objektoj sekurigis la bratislava infanteria regimento 39 "Esplorema de Generalo Graziani" subgvide de kolonelo generalo de stabo Tomáš Plch. === Plenigantaj objektoj (1937) === Somere de 1937 DFL decidis pri plifortigo de la meza parto de la linio per pluaj kvin objektoj. La objekto B-S I estis lokigita en interkampo de la objektoj B-S 5b kaj B-S 6, la ceteraj bunkroj kreis la duan sinsekvon de la defendo de la viena ŝoseo ĝis fervojo direkte al [[Rusovce]]. Temis pri la [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj objektoj mod. 37]], sed ilia apartaĵo estis markigo B-S I ĝis V eliranta el la markigo de pezaj objektoj kaj ankaŭ la fakto, ke ilian konstruadon ne sekurigis armea korpuso, sed la pionirara grupo. Escepto estis objekto B-S IV, ĉe kiu temis pri netipa infanteria fuorto. En la konkurso por la konstruado gajnis konstruista Inĝ. Rudolf Frič, Bratislavo, al kiu la realigo de tiuj ĉi kvin objektoj estis komisiita la 3-an de septembro 1937 por sumo 523 878,80 Kč, limdato por finigo de la laboroj estis 50 tagoj. La unua labortago okazis la 25-a de septembro 1937, komandanto de la subsektoro fariĝis kapitano (pli poste staba kapitano) de pioniraro inĝ. František Novák, konstrulokestro leŭtenanto de kosntruado Karel Včelák. === Komandantaj postenoj (1937–1938) === Sur la pontokapo en Petržalka estis ankaŭ konstruitaj kvar ferbetonaj [[Posteno de komandanto|komandantaj kostenoj]], ununuraj de sia speco en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj (laŭ planoj ilia konstruado estis preparata laŭlonge laŭ la tuta linio, sed tio jam ne okazis). Temis pri posteno de la komandantoj de rotoj; la komandantoj de du batalionoj kaj komandanto de regiono, kiuj devis defendi Petržalkon, devis havi sidejon plu de la batalfronto kun uzo de civilaj konstruaĵoj, eventuale en la tereno. DFL venis al konkludo al tiu ĉi solvo fine de somero de 1937. La objektoj B-SV 1 ĝis 4 estis komisiitaj al firmao Inĝ. Rudolf Frič, Bratislavo la 25-an de novembro 1937 (elektita ĝi estis jam en oktobro de la sama jaro) por sumo 429 420,80 Kč, eĉ kiam la unua labortago estis jam la 24-a de novembro 1937. Komandanto de la subsektoro fariĝis kapitano (pli poste staba kapitano) de pioniraro inĝ. František Novák, konstrulokestro leŭtenanto de konstruado Karel Včelák. == Listo de objektoj == '''Noto''': La objektoj estas vicigitaj el okcidento al oriento. {| class="wikitable" |- ! Foto !! Pluaj<br />fotoj !! Markigo !! Nomo !! Tipo de objekto !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Enmeto de kloŝoj !! Situo !! Notoj |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 1 (2013-10-25; 01).jpg|100px|B-S 1 Štěrkoviště]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 1 Štěrkoviště casemate}} || B-S 1 || Štěrkoviště || infanteria fuorto || I || 5-a–12-a de decembro 1936 || 26-a–29-a de junio 1937 || {{Koord|48.1416278|17.06475|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 2 (2013-10-25; 01).jpg|100px|B-S 2 Mulda]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 2 Mulda casemate}} || B-S 2 || Mulda || infanteria fuorto || I || 15-a–20-a de decembro 1936 || 2-a–9-a de julio 1937 || {{Koord|48.1360833|17.0663333|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 3 (2013-10-25; 05).jpg|100px|B-S 3 Paseka]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 3 Paseka casemate}} || B-S 3 || Paseka || infanteria fuorto || I || 4-a–9-a de januaro 1937 || 14-a–16-a de julio 1937 || {{Koord|48.1305361|17.068|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 4 (2013-10-25; 02).jpg|100px|B-S 4 Lány]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 4 Lány casemate}} || B-S 4 || Lány || infanteria fuorto || II || 14-a–21-a de januaro 1937 || 4-a–6-a de aŭgusto 1937 || {{Koord|48.1276111|17.0720833|regiono=SK}} || muzeo |- | || || B-S 5a || Vídeň I || netipa || — || 1934 || — || {{Koord|48.12401|17.076|regiono=SK}} || trietaĝa, neniigita |- | || || B-S 5b || Vídeň II || netipa || — || 1934 || — || {{Koord|48.12352|17.07443|regiono=SK}} || trietaĝa, neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 6 (2013-11-11; 03).jpg|100px|B-S 6 Vrba]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 6 Vrba casemate}} || B-S 6 || Vrba || netipa || — || 1935 || — || {{Koord|48.1167028|17.0811444|regiono=SK}} || unuetaĝa, muzeo |- | [[Dosiero:Bunker B-S-7 Cviciste - panoramio.jpg|100px|B-S 7 Cvičiště]] || || B-S 7 || Cvičiště || netipa || — || 1933 || — || {{Koord|48.1108556|17.0782167|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 8 (2013-11-11; 07).jpg|100px|B-S 8 Hřbitov]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 8 Hřbitov casemate}} || B-S 8 || Hřbitov || infanteria fuorto || II || 15-a–21-a de marto 1937 || 11-a–13-a de aŭgusto 1937 || {{Koord|48.1079028|17.0815583|regiono=SK}} || muzeo |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 9 (2013-11-11; 04).jpg|100px|B-S 9 Kittsee]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 9 Kittsee casemate}} || B-S 9 || Kittsee || netipa || — || 1933 || — || {{Koord|48.1044389|17.0848111|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 10 (2013-11-11; 07).jpg|100px|B-S 10 Tři hranice]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 10 Tři hranice casemate}} || B-S 10 || Tři hranice || netipa || — || 1935 || — || {{Koord|48.1012938|17.0953163|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | || || B-S 11 || Janík || netipa || — || 1935 || — || {{Koord|48.1000078|17.1036264|regiono=SK}} || unuetaĝa, neniigita |- | || || B-S 12 || Oroszvár || netipa || — || 1933 || — || {{Koord|48.09958|17.11527|regiono=SK}} || neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 13 (2013-11-11; 01).jpg|100px|B-S 13 Stoh]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 13 Stoh casemate}} || B-S 13 || Stoh || infanteria fuorto || I || 28-a de februaro – 5-a de marto 1937 || 18-a de aŭgusto – 8-a de septembro 1937 || {{Koord|48.0997167|17.1236444|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 14 (2013-11-11; 02).jpg|100px|B-S 14 Duna]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 14 Duna casemate}} || B-S 14 || Duna || netipa || — || 1933/1934 || — || {{Koord|48.1012436|17.1323732|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bunker B-S 15 Ostrov.jpg|100px|B-S 15 Ostrov]] || || B-S 15 || Ostrov || infanteria fuorto || I || 16-a–21-a de februaro 1937 || 23-a de aŭgusto – 4-a de septembro 1937 || {{Koord|48.1004944|17.1377528|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | colspan="10" | |- | || || B-S I || — || [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|MO mod. 37 A-180]] || Z || 29-a–30-a de oktobro 1937 || — || {{Koord|48.1195316|17.0784779|regiono=SK}} || neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S II (2013-11-11; 05).jpg|100px|B-S II]] || {{Commonscat en tabelo|B-S II light pillbox}} || B-S II || — || MO mod. 37 H || — || 4-a–5-a de novembro 1937 || — || {{Koord|48.1211389|17.0815278|regiono=SK}} || |- | || || B-S III || Krychle „J“ || MO mod. 37 A-200 || N || 22-a–23-a de oktobro 1937 || — || {{Koord|48.11235|17.08446|regiono=SK}} || neniigita |- | || || B-S IV || Milada || infanteria fuorto || 1 || 7-a–11-a de decembro 1937 || 15-a de septembro 1937 (?) || {{Koord|48.10426|17.09463|regiono=SK}} || neniigita |- | || || B-S V || — || MO mod. 37 A-180 || N || 18-a–19-a de oktobro 1937 || — || {{Koord|48.10136|17.10703|regiono=SK}} || neniigita |- | colspan="10" | |- | [[Dosiero:B-SV-1 - panoramio.jpg|100px|B-SV 1]] || {{Commonscat en tabelo|B-SV 1 casemate}} || B-SV 1 || — || komand. posteno || — || 20-a–22-a de januaro 1938 || — || {{Koord|48.1327917|17.0757361|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-SV 2 (2013-11-11; 01).jpg|100px|B-SV 2]] || {{Commonscat en tabelo|B-SV 2 casemate}} || B-SV 2 || || komand. posteno || — || 16-a–18-a de februaro 1938 || — || {{Koord|48.1183464|17.0867345|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | || || B-SV 3 || Ivan || komand. posteno || — || 18-a–21-a de decembro 1937 || — || {{Koord|48.1065464|17.1043288|regiono=SK}} || unuetaĝa, neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-SV 4 (2013-11-11; 01).jpg|100px|B-SV 4]] || {{Commonscat en tabelo|B-SV 4 casemate}} || B-SV 4 || — || komand. posteno || — || 14-a–16-a de januaro 1938 || — || {{Koord|48.1057565|17.1231928|regiono=SK}} || unuetaĝa |} == Priskribo de objektoj == === Objektoj de "Šnejdárek" === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 6 (2013-11-11; 06).jpg|thumb|Objekto B-S 6 "Vrba"]] La plej simplan konstruon havas du bunkroj konstruitaj en la jaro 1933. Objektoj B-S 7 kaj B-S 9 estas preskaŭ identaj, teretaĝo, konstruita sur sesangula bazplano, kun eniro fermita per du pordoj kaj kun antaŭĉambreto inter ili. En la devena aspekto ili havis unu fruntan kaj du oblikvajn pafejojn por maŝinpafiloj. Dum reguligoj en la jaro 1937 la frunta pafejo de bunkro B-S 9 estis enbetonigita, okaze de la objekto B-S 7 restis anstataŭ ĝi mallarĝa gvatiga travidejo. Male la bunkro B-S 12 el la sama jaro estas parte duetaĝa, dum kio en la suban etaĝon kondukas trarampejo kun kramponoj. En a supra, bataletaĝo devene troviĝis ses maŝinpafilaj pafejoj (4 flankaj, 1 oblikva kaj 1 frunta), enkadre de la adapto la oblikva pafejo reguligita al gvatiga travidejo. La objekto B-S 14 el ŝanĝo de jaroj 1933 kaj 1934 havas la similan konstruon: ĝi estas parte duetaĝa kaj dekomence ĝi estis ekipita per kvar pafejoj por maŝinpafilo, el kiuj du estis en la jaro 1937 enbetonigitaj (el tio unu netipe troviĝanta en la suba etaĝo). En la jaro 1934 la konstruitaj objektoj B-S 5a kaj B-S 5b troviĝis sur flankoj en fosaĵo de ŝoseo el Petržalka direkte al Vieno. Ili havis proporcie komplikan bazplanon, ili estis parte trietaĝaj, la etaĝoj estis kunigitaj per trarampejoj kun kramponoj kaj la objektoj havis savelirejojn. El la bunkro B-S 5a faŭkis al la surfaco de la fosaĵo apud la ŝoseo ŝakto, kie devis esti okaze de batalo lokigita kampa maŝinpafilo. La objekto B-S 5a havis devene tri maŝinpafilajn pafejojn (unu el ili estis en la jaro 1937 betonigita), la objekto B-S 5b havis du pafejojn por maŝinpafiloj. La plej progresemaj estis objektoj el la jaro 1935: B-S 6, B-S 10 kaj B-S 11. Ili estis teretaĝaj, ili havis ankaŭ pafejojn por ŝirmi la enirejon kaj limulto de la ĉefaj pafejoj estis lokigitaj en flankaj muroj. La fuorto B-S 6 havis devene tri pafejojn por maŝinafiloj, el kiuj unu estis en la jaro 1937 reguligita por ensuĉiga aperturo de ventolado. La objekto B-S 11 ne estis en la jaro 1937 pli principe reguligita, ĝi havis sume kvar maŝinpafilajn pafejojn. Okaze de la fuorto B-S 10 okazis dum la adapto betonigo de du ĉefaj pafejoj (de unu frunta kaj unu flanka) kaj unu pafejo por ŝirmo de enirejo (kiel ununura ĝi havis du tiujn ĉi pafejojn). Laŭ la planoj de reguligoj devis esti en la objekto enmetita [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blenda kloŝo]]. Estis jam preparita spaco por ĝi eĉ kun la ŝakto, tamen DFL en la jaro 1937 decidis pri betonigo de tiu ĉi aperturo, dum kio devis resti ĉi tie sole [[periskopo]]. Sur plafono de la objekto B-S 9 estis evidente konstruita gardodometo, sur kiu restis stari sole fumtubo (dokumentita sur fotografio el la jaro 1939), kiu estis en la jaro 2011 detruita. Kelkaj "objektoj de Šnejdárek" ĝis nuntempo ne konserviĝis. La bunkroj B-S 5a kaj B-S 5b en la fosaĵo de ŝoseo estis neniigitaj en la 1960-aj jaroj, la objektoj B-S 11 kaj B-S 12 falis komence de la 1980-aj jaroj kiel viktimo al konstruado de panela loĝdomaro. La objekto B-S 14 "Duna" estis en la jaro 1993 ensumigita en Military camp – soldata skanzeno Bratislavo-Ovsiště, sed kiu pli poste pereis. Laŭ planoj de trafikanto ĝi devis esti purigita, enkonservita kaj fermita kiel nealirebla. La objekton B-S 6 "Vrba" transprenis en la jaro 2011 samnomata civitana asociiĝo, kiu rekonstruas ĝin kaj porokaze alirebligas ĝin al publiko. La garnizonon de tiuj ĉi "malnovaj", netipaj objektoj kreis laŭ grandeco kaj nombro de armiloj 7 ĝis 10 viroj. === La infanteriaj fuortoj en la unua linio === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 2 (2013-10-25; 04).jpg|thumb|Rekonstruita fuorto B-S 2 "Mulda"]] [[Dosiero:Bunker2.jpg|thumb|Kloŝo por malpeza maŝinpafilo de fuorto B-S 13 "Stoh"]] Ĉiuj sep [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]] konstruitaj sur ŝanĝo de jaroj 1936 kaj 1937 havas kelke da identaj karakteroj, kiuj devis certigi kiel eble plej grandan ŝparemon de laboroj (esceptoj estas indikitaj pli malsupre). La objektoj estas konstruitaj en la I-a grado de rezistkapablo, tipologie ili estas envicigitaj inter ambaŭflankaj dualaj duetaĝaj infanteriaj fuortoj kun du [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blendaj kloŝoj]]. La bunkroj havas netipe malgrandajn kantilevrojn, netipan rektan enirejon sen rompigo de la enireja koridoreto (la pafejo por ŝirmo de la enirejo troviĝas rekte en la pordo), la ŝakton kun kramponoj en la suban etaĝon anstataŭ ŝtuparejo aŭ filtrilejo, maŝinejo kaj necesejo (tio ĉi pro la alta nivelo de la subtera akvo) lokigita en la supra etaĝo. Kuba kapacito de betono moviĝis inter 654 m³ (la fuorto B-S 3) kaj 757 m³ (la fuorto B-S 15), la garnizonon nombris 20–24 viroj. La objektoj konstruitaj en arbaro Pečniansky les (B-S 1 "Štěrkoviště", B-S 2 "Mulda", B-S 3 "Paseka") estas reciproke tre similaj kaj ili markiĝas de ĉiuj priskribitaj karakteroj. La fuoertoj estas armigitaj per du ĝemeloj de [[Peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]] (la tn. armilo M), sole en la dekstra [[porpafista ĉambro|kazemato]] de la objekto B-S 1 troviĝis [[4cm kanono mod. 36|kontraŭtanka kanono mod. 36]] kunigita kun peza maŝinpafilo mod. 37 (armilo L1), kiu pripafadis Danubon. Helpan armilaron plu kreas tri [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]] (armilo N) en pafejoj "sub betono" kaj pluaj du armiloj de la sama tipo en la blendaj kloŝoj. La fuorto B-S 4 "Lány" jam troviĝis surrande de la arbaro, plie ĝi devis defendi la gravan ŝoseon kondukanta el Petržalka al la ŝtatlimo kaj plua al Vieno. Tial ĝi estis projektita en la II-a grado de rezistkapablo, kuba kapacito de betono faris 1021 m³ kaj la garnizonon kreis 27 viroj. La objekto havas du blendajn kloŝojn por malpeza maŝinpafilo kaj kvar la armilojn "N" por ŝirmi la perimetran [[Ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj|obstaklon]]. La ĉefan armilaron kreas la armilo "M" kun ekpafoj ĝis la arbaro; al la grava direkto al la ŝoseo celas la armiloj "L1" kaj "M". Rilate al eksponita situo la "kvaro" havas klasikan, dufoje rompitan enirejon kun ŝirma pafejo. En la maldekstra porpafista ĉambro troviĝas malgranda lifto por municio kondukanta en deponejon en la suba etaĝo. Piliero de la defendo de l' [[bratislava pontokapo]] devis esti objekto B-S 8 "Hřbitov" troviĝanta proksimume meze de la tuta linio. Tial ĝi estis proponita kiel klasika infanteria fuorto en la II-a grado de rezistkapablo. La volumeno de la uzita betono faris 1377 m³, la garnizono nombris 33 viroj. "Hřbitov" havas du etaĝojn, du kloŝojn por malpeza maŝinpafilo, klasikasn, dufoje rompitan enirejon kaj kiel ununura fuorto en la bratislava subsektoro ankaŭ ŝtuparejon en la suban etaĝon. Ununura apartaĵo (sed aperanta eĉ en aliaj lokoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj) estas necesejo en la supra etaĝo. La objekto estas ekipita al ĉiu flanko per armiloj L1 kaj M, en la ŝirmaj pafejoj plu troviĝas kvar armiloj N. La infanteria fuorto B-S 13 "Stoh" estas ambaŭflanka unuala objekto en la I-a grado de rezistkapablo. Ĝi havas plimulton de tipaj karakteroj de la bratislavaj pezaj fortikaĵoj, malgraŭ tio eblas trovi escepton en aspekto de neekzistanta maldekstra alo, kiu estis anstataŭigita per blena kupolo kun peza maŝinpafilo mod. 37. La ĉefan armilaron dekstre kreas armiloj L1 kaj M, helpan armilaron malpeza maŝinpafilo en blenda kloŝo kaj la sama armilo por ŝirmi la plej proksiman ĉirkaŭaĵon ("sub betono" estas sume tri armiloj N). Okaze de la objekto B-S 15 "Ostrov" temas pri ambaŭflanka unuala infanteria fuorto. Ĉiokaze estis anstataŭigita per kopulo kun peza maŝinpafilo mod. 37 la dekstra alo. La objekto havas apartaĵon, ke ĝi estas sole unuetaĝa, ĉar ĝi troviĝas tute sur la bordo de Danubo. En la maldekstra alo estas lokigita blenda kloŝo kun malpeza maŝinpafilo kaj pafejo de armilo L1 kun ekpafo al la rivero. Plu la fuorto estas ekipita per du armiloj N por ŝirmi la enirejon kaj pafejojn de paftuboj de kontraŭtanka kanono. Enmeto de ĉiuj blendaj kloŝoj kaj kopuloj okazis de fino de junio ĝis komenco de septembro de 1937, la fuortoj estis dum la jaro 1937 komplete ekipitaj per armilaro kaj ekipaĵaro (krom alia elektroinstalaĵo, akvodukta instalaĵo kaj aertekniko), somere de 1937 estis ankaŭ konstruita obstakla sistemo ĉirkaŭ la tuta linio kreita de la infanteriaj fuortoj kaj la objektoj de "Šnejdárek". La bratislava sektoro tiel en septembro de 1938 estis unu el la plej finita en la tuta sistemo de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj. La 8-an de oktobro 1938 estis ĉiuj bunkroj en Petržalka aneksitaj fare de Germanio, la ĉeĥoslovaka armeo ankoraŭ antaŭe sufiĉis evakui parton de materialo kaj armilaro. La infanteriaj fuortoj estis neiel karakterize dum la okupado neniigitaj. Mildaj damaĝoj estis reguligitaj en la jaro 1947 fare de konstrufirmao Inĝ. Rudolf Frič (do fare de la devena konstruisto de la fuortoj) por sumo 1 131 000 [[ĉeĥoslovaka krono|Kčs]]. Post finigo de evoluo de [[85mm kanono mod. 44/59|85mm kontraŭtanka kanono mod. 44/59]], kiu estis destinita por infanteriaj fuortoj ĉe la limo kun Aŭstrio, estis dum somero de 1959 la bratislavaj fuortoj ekipitaj per novaj pafejoj por tiu ĉi armilo. Sed temis sole pri objektoj, kiuj antaŭ la dua mondmilito estis ekipitaj per 4cm kontraŭtanka kanono, do B-S 1 dekstre, B-S 4 maldekstre, B-S 8 dekstre kaj maldekstre kaj B-S 13 dekstre. (Escepto fariĝis sole fuorto B-S 15 regule inundigata de Danubo, pri kiu la armeo jam ne interesiĝis. Dank' al tio ĉi tie restis konservita la devena pafejo de armilo L1.) 85mm kanonoj estis en la objektoj enmetitaj en la dua kvaronjaro de la jaro 1960, sed la fuortoj estis neniel pli ekipitaj. En la 1970-aj jaroj estis fare de la armeo forlasita la objekto B-S 13, al kiu estis malebligita ekpafo de la kanono pro konstruado de proksima ŝosea fosaĵo. En la 1980-aj jaroj estis el neretenigataj objektoj B-S 13 kaj 15 forveturigitaj konservitaj bleda pordo kaj subaĵoj de kloŝoj kaj kopuloj en la estiĝantan [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky|muzeon en Darkovičky]]. La fuortoj B-S 1 ĝis 4 a B-S 8 estis fare de la armeo retenigataj ĝis la 1990-aj jaroj, poste la kanonoj estis forveturigitaj kaj la objektoj komencis kadukiĝi. En la jaro 1993 estiĝis el la objektoj B-S 13 kaj B-S 15 (kaj objekto de "Šnejdárek" B-S 14) Military camp – soldata skanzeno Bratislava-Ovsiště, sed kiu pli poste pereis. Ekde la jaro 2009 zorgas pri la objekto B-S 8 "Hřbitov" civitana asociiĝo Ni savu bunkrojn en Petržalka, kiu alirebligis la fuorton al publiko, riparas ĝin kaj kun subteno de Soldata historia instituto kaj administracio de Petržalka ĉi tie aranĝas ekspoziciojn. Kiel muzeo estas ekde la jaro 2011 uzata ankaŭ la fuorto B-S 4. === Plenigantaj objektoj === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S II (2013-11-11; 01).jpg|thumb|Enirejo en la objekton B-S II]] Kvin plenigantaj objektoj konstruitaj en la lasta kvaronjaro de la jaro 1937 kreis [[de facto]] la duan defendlinion. En kvar kazoj temis pri kutimaj "[[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj objektoj mod. 37]]", objekto B-S IV estis konstruita kiel infanteria fuorto. ==Vidu ankaŭ== * [[Bratislava pontokapo]] == Ligiloj == ===Referencoj=== <references/> === Literaturo === * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Stehlík | persona nomo = Eduard | odkaz na autora = Eduard Stehlík | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2010 | titolo = Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935–38 | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | nombro de paĝoj = 304 | isbn = 978-80-86011-41-7 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Vondrovský | persona nomo = Ivo | jaro = 1995 | titolo = Opevnění z let 1936 – 1938 na Slovensku | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | isbn = 80-900299-5-7 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Ráboň | persona nomo = Martin | familia nomo2 = Svoboda | persona nomo2 = Tomáš | familia nomo3 = Čermák | persona nomo3 = Ladislav | jaro = 1995 | titolo = Pevnosti. Pevnostní muzea v České republice historie, současnost, průvodce | eldoninto = Společnost přátel československého opevnění | loko = Brno – Náchod }} === Eksteraj ligiloj === * {{Commonscat linio}} * {{sk}} [http://mpo.sk/ Paĝaro de asociiĝo Múzeum petržalskeho opevnenia a muzea en fuorto B-S 4 „Lány“] * {{sk}} [http://www.bs6.eu/ Paĝo de objekto B-S 6 „Vrba“] * {{sk}} [http://www.bunker.bs8.sk/ Paĝoj de objekto B-S 8 „Hřbitov“] [[Kategorio:PG 21 Bratislavo]] [[Kategorio:Distrikto Bratislavo 5]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Bratislavo]] [[Kategorio:Historio de Bratislavo]] [[Kategorio:Fortikaĵoj en Slovakio]] 8gxst5boysyvfd14iswmvasd7iltolk 9472092 9472081 2026-09-09T17:42:50Z Petr Tomasovsky 678 9472092 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 4 (2013-10-25; 01).jpg|thumb|Infanteria fuorto B-S 4 Lány]] '''Konstrua subsektoro Bratislavo''' ensumigas konstruadon de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] antaŭ la [[dua mondmilito]], kiu devis certigi defendon de [[Bratislava pontokapo|pontokapo]] de [[Petržalka]] en [[Bratislavo]]. Jam en la jaroj 1933–1935 ĉi tie estiĝis linio de netipaj bunkroj, al kiu alliĝis konstruado de ĝustaj fortikaĵoj sub kapo de [[Direktoraro de fortikaĵaj laboroj]] (DFL), respektive de ĝia subula konsistero – [[pionirara grupo 21 Bratislavo|pionirara grupo 21]]. Por okupi ĉiujn objektojn estis destinita limgardista regimento 50 subigita al Limregiona regiono 39.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = Hamák | persona nomo = Bedřich | familia nomo2 = Vondrovský | persona nomo2 = Ivo | jaro = 2011 | titolo = Mobilizovaná československá armáda 1938 (30. září 1938) | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | paĝoj = 155–156 | isbn = 978-80-86011-43-1 }}</ref> Tiu ĉi regimento, kies komandanto fariĝis subkolonelo de infanterio František Kotrč, estis establita la 15-an de julio 1938 kaj nuligita la 30-an de novembro de la sama jaro. == Bazaj indikoj == === Objektoj de generalo Šnejdárek (1933–1935) === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 10 (2013-11-11; 01).jpg|thumb|Objekto B-S 10 "Tři hranice" el la jaro 1935]] Kvankan la internacia interkonsento ne ebligis konstrui sur pontokapo en Petržalka soldatajn objektojn, la unuaj bunkroj por ŝirmi de la ĉefurbo de Slovakio (tiam ĉefe por ŝirmo antaŭ la malamika Hungario) estiĝis ĉi tie inter la jaroj 1933 kaj 1935 laŭ inico de komandanto de Landa soldata komandantejo (LSK) Bratislavo, generalo [[Josef Šnejdárek]]. La projektojn evidente prilaboris laboristoj de LSK laŭ ordonoj de la generalo. La konstruadon verŝajne certigis la bratislava pionirara regimento 4. En la jaroj 1933–1935 estis konstruitaj sume naŭ ferbetonaj maŝinpafilaj fortikaĵetoj en la malfermita tereno inter arbaro Pečniansky les en nordokcidento kaj [[Danubo]] en sudoriento. Tiu ĉi linio devis esti plenigita (plilongigita) en la norda fino je pluaj kvin objektoj, en la sudorienta alo je unu bunkro. Devis ĉi tie ankaŭ estiĝi la dua sinsekvo kun kvin objektoj. Sed la konstruado de tiuj ĉi pluaj fortikaĵetoj jam ne okazis. Naŭ konstruitaj objektoj, kiuj estis markitaj sole per kaŝnomoj, estis entute la unuaj daŭraj fortifikigaj konstruaĵoj sur la teritorio de Ĉeĥoslovakio ekde la [[unua mondmilito]]. Post estiĝo de la pionirara grupo 21 kaj la komenco de konstruado de la kutimaj tipigitaj fortikaĵoj estis tiuj ĉi naŭ netipaj "malnovaj" objektoj enmembrigitaj en fortikaĵajn planojn. DFL devene intencis reguligi la bunkrojn fare de konstrufirmaoj, fine ili estis en aŭgusto kaj septembro de 1937 adaptitaj fare de pioniraraj formacioj enkadre de ekzercado. Temis precipe pri enbetonigado de kelkaj pafejoj kaj [[grenad-deglitilo]]j kaj enmeto de ŝtalgisferaj pafejoj kaj aertekniko. La objektoj ankaŭ estis markitaj per standarda markigo, same kiel ceteraj [[peza fortikaĵo|pezaj objektoj]] – B-S 5a, 5b, 6, 7, 9 ĝis 12, 14. === Pezaj objektoj en la unua linio (1936–1937) === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 1 (2013-10-25; 05).jpg|thumb|Infanteria fuorto B-S 1 "Štěrkoviště"]] Pri la konstruado de la standardaj pezaj objektoj en Petržalka estis fare de la komisiono de DFL decidite komence de la jaro 1936. Sume estis proponita sep bunkroj, kiuj havis plenigi la linion de "fortikaĵetoj de Šnejdárek", kiuj devis esti parte reguligitaj. La planojn ellaboris laboristoj de DFL ankoraŭ antaŭ la estiĝo de la pionirara grupo 21 mem, kiu devis gvidi la konstruadon. La pezaj fortikaĵoj en Bratislavo devis havi pro la kiel eble plej granda ŝparo de la laboroj netipajn karakterojn: la [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]] devis havi rektan, nerompitan enirejon, anstataŭ ŝtuparejo devis esti establitaj metalaj ŝtupetaroj, devis esti mallongigitaj [[kantilevro#Kantilevro ĉe fortikaĵoj|kantilevroj]] kaj [[necesejo]]j devis esti lokigitaj pro la alta nivelo de la subtera akvo lokigitaj en la supran (batalan) etaĝon. Sed okaze de tiuj ĉi detaloj okazis kelke da esceptoj. La paso de la linio devis esti la jena: la unua objekto (B-S 1) devis troviĝi sur bordo de Danubo en arbaro Pečniansky les. En la bosko mem devis troviĝi ankaŭ pluaj tri infanteriaj fuortoj (B-S 2 ĝis 4), ĉar tiu ĉi spaco ne estis ŝirmita fare de la objektoj el la jaroj 1933–1935. En la malfermita tereno de ŝoseo al [[Vieno]] proksimume ĝis [[Janíkov dvor]] sur la sudo troviĝis plimulto de la "bunkroj de Šnejdárek". Tial estis ĉi tie establita sole ununura fuorto (B-S 8), proksimume meze de la linio proksimume de fervojo al [[Kittsee]]. La lastaj du objektoj devis troviĝi sur la sudorienta fino de la fortikigita arko, proksime de Danubo (B-S 13 kaj 15). La konstruado de tiuj ĉi sep infanteriaj fuortoj estis post konkurso komisiita al firmao Inĝ. Rudolf Frič, Bratislavo la 11-an de septembro 1936 por sumo 4 294 841,04 [[ĉeĥoslovaka krono|Kč]]. Limdato por fini estis destinita al 150 labortagoj, la unua labortago estis la 15-an de oktobro 1936. Komandanto de la subsektoro fariĝis kapitano (pli poste staba kapitano) de pioniraro [[inĝeniero|inĝ.]] František Novák, konstrulokestroĉefleŭtenanto de konstruado František Novotný. La gardadon de la konstruataj objektoj sekurigis la bratislava infanteria regimento 39 "Esplorema de Generalo Graziani" subgvide de kolonelo generalo de stabo Tomáš Plch. === Plenigantaj objektoj (1937) === Somere de 1937 DFL decidis pri plifortigo de la meza parto de la linio per pluaj kvin objektoj. La objekto B-S I estis lokigita en interkampo de la objektoj B-S 5b kaj B-S 6, la ceteraj bunkroj kreis la duan sinsekvon de la defendo de la viena ŝoseo ĝis fervojo direkte al [[Rusovce]]. Temis pri la [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj objektoj mod. 37]], sed ilia apartaĵo estis markigo B-S I ĝis V eliranta el la markigo de pezaj objektoj kaj ankaŭ la fakto, ke ilian konstruadon ne sekurigis armea korpuso, sed la pionirara grupo. Escepto estis objekto B-S IV, ĉe kiu temis pri netipa infanteria fuorto. En la konkurso por la konstruado gajnis konstruista Inĝ. Rudolf Frič, Bratislavo, al kiu la realigo de tiuj ĉi kvin objektoj estis komisiita la 3-an de septembro 1937 por sumo 523 878,80 Kč, limdato por finigo de la laboroj estis 50 tagoj. La unua labortago okazis la 25-a de septembro 1937, komandanto de la subsektoro fariĝis kapitano (pli poste staba kapitano) de pioniraro inĝ. František Novák, konstrulokestro leŭtenanto de kosntruado Karel Včelák. === Komandantaj postenoj (1937–1938) === Sur la pontokapo en Petržalka estis ankaŭ konstruitaj kvar ferbetonaj [[Posteno de komandanto|komandantaj kostenoj]], ununuraj de sia speco en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj (laŭ planoj ilia konstruado estis preparata laŭlonge laŭ la tuta linio, sed tio jam ne okazis). Temis pri posteno de la komandantoj de rotoj; la komandantoj de du batalionoj kaj komandanto de regiono, kiuj devis defendi Petržalkon, devis havi sidejon plu de la batalfronto kun uzo de civilaj konstruaĵoj, eventuale en la tereno. DFL venis al konkludo al tiu ĉi solvo fine de somero de 1937. La objektoj B-SV 1 ĝis 4 estis komisiitaj al firmao Inĝ. Rudolf Frič, Bratislavo la 25-an de novembro 1937 (elektita ĝi estis jam en oktobro de la sama jaro) por sumo 429 420,80 Kč, eĉ kiam la unua labortago estis jam la 24-a de novembro 1937. Komandanto de la subsektoro fariĝis kapitano (pli poste staba kapitano) de pioniraro inĝ. František Novák, konstrulokestro leŭtenanto de konstruado Karel Včelák. == Listo de objektoj == '''Noto''': La objektoj estas vicigitaj el okcidento al oriento. {| class="wikitable" |- ! Foto !! Pluaj<br />fotoj !! Markigo !! Nomo !! Tipo de objekto !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Enmeto de kloŝoj !! Situo !! Notoj |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 1 (2013-10-25; 01).jpg|100px|B-S 1 Štěrkoviště]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 1 Štěrkoviště casemate}} || B-S 1 || Štěrkoviště || infanteria fuorto || I || 5-a–12-a de decembro 1936 || 26-a–29-a de junio 1937 || {{Koord|48.1416278|17.06475|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 2 (2013-10-25; 01).jpg|100px|B-S 2 Mulda]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 2 Mulda casemate}} || B-S 2 || Mulda || infanteria fuorto || I || 15-a–20-a de decembro 1936 || 2-a–9-a de julio 1937 || {{Koord|48.1360833|17.0663333|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 3 (2013-10-25; 05).jpg|100px|B-S 3 Paseka]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 3 Paseka casemate}} || B-S 3 || Paseka || infanteria fuorto || I || 4-a–9-a de januaro 1937 || 14-a–16-a de julio 1937 || {{Koord|48.1305361|17.068|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 4 (2013-10-25; 02).jpg|100px|B-S 4 Lány]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 4 Lány casemate}} || B-S 4 || Lány || infanteria fuorto || II || 14-a–21-a de januaro 1937 || 4-a–6-a de aŭgusto 1937 || {{Koord|48.1276111|17.0720833|regiono=SK}} || muzeo |- | || || B-S 5a || Vídeň I || netipa || — || 1934 || — || {{Koord|48.12401|17.076|regiono=SK}} || trietaĝa, neniigita |- | || || B-S 5b || Vídeň II || netipa || — || 1934 || — || {{Koord|48.12352|17.07443|regiono=SK}} || trietaĝa, neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 6 (2013-11-11; 03).jpg|100px|B-S 6 Vrba]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 6 Vrba casemate}} || B-S 6 || Vrba || netipa || — || 1935 || — || {{Koord|48.1167028|17.0811444|regiono=SK}} || unuetaĝa, muzeo |- | [[Dosiero:Bunker B-S-7 Cviciste - panoramio.jpg|100px|B-S 7 Cvičiště]] || || B-S 7 || Cvičiště || netipa || — || 1933 || — || {{Koord|48.1108556|17.0782167|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 8 (2013-11-11; 07).jpg|100px|B-S 8 Hřbitov]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 8 Hřbitov casemate}} || B-S 8 || Hřbitov || infanteria fuorto || II || 15-a–21-a de marto 1937 || 11-a–13-a de aŭgusto 1937 || {{Koord|48.1079028|17.0815583|regiono=SK}} || muzeo |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 9 (2013-11-11; 04).jpg|100px|B-S 9 Kittsee]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 9 Kittsee casemate}} || B-S 9 || Kittsee || netipa || — || 1933 || — || {{Koord|48.1044389|17.0848111|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 10 (2013-11-11; 07).jpg|100px|B-S 10 Tři hranice]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 10 Tři hranice casemate}} || B-S 10 || Tři hranice || netipa || — || 1935 || — || {{Koord|48.1012938|17.0953163|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | || || B-S 11 || Janík || netipa || — || 1935 || — || {{Koord|48.1000078|17.1036264|regiono=SK}} || unuetaĝa, neniigita |- | || || B-S 12 || Oroszvár || netipa || — || 1933 || — || {{Koord|48.09958|17.11527|regiono=SK}} || neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 13 (2013-11-11; 01).jpg|100px|B-S 13 Stoh]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 13 Stoh casemate}} || B-S 13 || Stoh || infanteria fuorto || I || 28-a de februaro – 5-a de marto 1937 || 18-a de aŭgusto – 8-a de septembro 1937 || {{Koord|48.0997167|17.1236444|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 14 (2013-11-11; 02).jpg|100px|B-S 14 Duna]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 14 Duna casemate}} || B-S 14 || Duna || netipa || — || 1933/1934 || — || {{Koord|48.1012436|17.1323732|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bunker B-S 15 Ostrov.jpg|100px|B-S 15 Ostrov]] || || B-S 15 || Ostrov || infanteria fuorto || I || 16-a–21-a de februaro 1937 || 23-a de aŭgusto – 4-a de septembro 1937 || {{Koord|48.1004944|17.1377528|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | colspan="10" | |- | || || B-S I || — || [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|MO mod. 37 A-180]] || Z || 29-a–30-a de oktobro 1937 || — || {{Koord|48.1195316|17.0784779|regiono=SK}} || neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S II (2013-11-11; 05).jpg|100px|B-S II]] || {{Commonscat en tabelo|B-S II light pillbox}} || B-S II || — || MO mod. 37 H || — || 4-a–5-a de novembro 1937 || — || {{Koord|48.1211389|17.0815278|regiono=SK}} || |- | || || B-S III || Krychle „J“ || MO mod. 37 A-200 || N || 22-a–23-a de oktobro 1937 || — || {{Koord|48.11235|17.08446|regiono=SK}} || neniigita |- | || || B-S IV || Milada || infanteria fuorto || 1 || 7-a–11-a de decembro 1937 || 15-a de septembro 1937 (?) || {{Koord|48.10426|17.09463|regiono=SK}} || neniigita |- | || || B-S V || — || MO mod. 37 A-180 || N || 18-a–19-a de oktobro 1937 || — || {{Koord|48.10136|17.10703|regiono=SK}} || neniigita |- | colspan="10" | |- | [[Dosiero:B-SV-1 - panoramio.jpg|100px|B-SV 1]] || {{Commonscat en tabelo|B-SV 1 casemate}} || B-SV 1 || — || komand. posteno || — || 20-a–22-a de januaro 1938 || — || {{Koord|48.1327917|17.0757361|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-SV 2 (2013-11-11; 01).jpg|100px|B-SV 2]] || {{Commonscat en tabelo|B-SV 2 casemate}} || B-SV 2 || || komand. posteno || — || 16-a–18-a de februaro 1938 || — || {{Koord|48.1183464|17.0867345|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | || || B-SV 3 || Ivan || komand. posteno || — || 18-a–21-a de decembro 1937 || — || {{Koord|48.1065464|17.1043288|regiono=SK}} || unuetaĝa, neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-SV 4 (2013-11-11; 01).jpg|100px|B-SV 4]] || {{Commonscat en tabelo|B-SV 4 casemate}} || B-SV 4 || — || komand. posteno || — || 14-a–16-a de januaro 1938 || — || {{Koord|48.1057565|17.1231928|regiono=SK}} || unuetaĝa |} == Priskribo de objektoj == === Objektoj de "Šnejdárek" === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 6 (2013-11-11; 06).jpg|thumb|Objekto B-S 6 "Vrba"]] La plej simplan konstruon havas du bunkroj konstruitaj en la jaro 1933. Objektoj B-S 7 kaj B-S 9 estas preskaŭ identaj, teretaĝo, konstruita sur sesangula bazplano, kun eniro fermita per du pordoj kaj kun antaŭĉambreto inter ili. En la devena aspekto ili havis unu fruntan kaj du oblikvajn pafejojn por maŝinpafiloj. Dum reguligoj en la jaro 1937 la frunta pafejo de bunkro B-S 9 estis enbetonigita, okaze de la objekto B-S 7 restis anstataŭ ĝi mallarĝa gvatiga travidejo. Male la bunkro B-S 12 el la sama jaro estas parte duetaĝa, dum kio en la suban etaĝon kondukas trarampejo kun kramponoj. En a supra, bataletaĝo devene troviĝis ses maŝinpafilaj pafejoj (4 flankaj, 1 oblikva kaj 1 frunta), enkadre de la adapto la oblikva pafejo reguligita al gvatiga travidejo. La objekto B-S 14 el ŝanĝo de jaroj 1933 kaj 1934 havas la similan konstruon: ĝi estas parte duetaĝa kaj dekomence ĝi estis ekipita per kvar pafejoj por maŝinpafilo, el kiuj du estis en la jaro 1937 enbetonigitaj (el tio unu netipe troviĝanta en la suba etaĝo). En la jaro 1934 la konstruitaj objektoj B-S 5a kaj B-S 5b troviĝis sur flankoj en fosaĵo de ŝoseo el Petržalka direkte al Vieno. Ili havis proporcie komplikan bazplanon, ili estis parte trietaĝaj, la etaĝoj estis kunigitaj per trarampejoj kun kramponoj kaj la objektoj havis savelirejojn. El la bunkro B-S 5a faŭkis al la surfaco de la fosaĵo apud la ŝoseo ŝakto, kie devis esti okaze de batalo lokigita kampa maŝinpafilo. La objekto B-S 5a havis devene tri maŝinpafilajn pafejojn (unu el ili estis en la jaro 1937 betonigita), la objekto B-S 5b havis du pafejojn por maŝinpafiloj. La plej progresemaj estis objektoj el la jaro 1935: B-S 6, B-S 10 kaj B-S 11. Ili estis teretaĝaj, ili havis ankaŭ pafejojn por ŝirmi la enirejon kaj limulto de la ĉefaj pafejoj estis lokigitaj en flankaj muroj. La fuorto B-S 6 havis devene tri pafejojn por maŝinafiloj, el kiuj unu estis en la jaro 1937 reguligita por ensuĉiga aperturo de ventolado. La objekto B-S 11 ne estis en la jaro 1937 pli principe reguligita, ĝi havis sume kvar maŝinpafilajn pafejojn. Okaze de la fuorto B-S 10 okazis dum la adapto betonigo de du ĉefaj pafejoj (de unu frunta kaj unu flanka) kaj unu pafejo por ŝirmo de enirejo (kiel ununura ĝi havis du tiujn ĉi pafejojn). Laŭ la planoj de reguligoj devis esti en la objekto enmetita [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blenda kloŝo]]. Estis jam preparita spaco por ĝi eĉ kun la ŝakto, tamen DFL en la jaro 1937 decidis pri betonigo de tiu ĉi aperturo, dum kio devis resti ĉi tie sole [[periskopo]]. Sur plafono de la objekto B-S 9 estis evidente konstruita gardodometo, sur kiu restis stari sole fumtubo (dokumentita sur fotografio el la jaro 1939), kiu estis en la jaro 2011 detruita. Kelkaj "objektoj de Šnejdárek" ĝis nuntempo ne konserviĝis. La bunkroj B-S 5a kaj B-S 5b en la fosaĵo de ŝoseo estis neniigitaj en la 1960-aj jaroj, la objektoj B-S 11 kaj B-S 12 falis komence de la 1980-aj jaroj kiel viktimo al konstruado de panela loĝdomaro. La objekto B-S 14 "Duna" estis en la jaro 1993 ensumigita en Military camp – soldata skanzeno Bratislavo-Ovsiště, sed kiu pli poste pereis. Laŭ planoj de trafikanto ĝi devis esti purigita, enkonservita kaj fermita kiel nealirebla. La objekton B-S 6 "Vrba" transprenis en la jaro 2011 samnomata civitana asociiĝo, kiu rekonstruas ĝin kaj porokaze alirebligas ĝin al publiko. La garnizonon de tiuj ĉi "malnovaj", netipaj objektoj kreis laŭ grandeco kaj nombro de armiloj 7 ĝis 10 viroj. === La infanteriaj fuortoj en la unua linio === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 2 (2013-10-25; 04).jpg|thumb|Rekonstruita fuorto B-S 2 "Mulda"]] [[Dosiero:Bunker2.jpg|thumb|Kloŝo por malpeza maŝinpafilo de fuorto B-S 13 "Stoh"]] Ĉiuj sep [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]] konstruitaj sur ŝanĝo de jaroj 1936 kaj 1937 havas kelke da identaj karakteroj, kiuj devis certigi kiel eble plej grandan ŝparemon de laboroj (esceptoj estas indikitaj pli malsupre). La objektoj estas konstruitaj en la I-a grado de rezistkapablo, tipologie ili estas envicigitaj inter ambaŭflankaj dualaj duetaĝaj infanteriaj fuortoj kun du [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blendaj kloŝoj]]. La bunkroj havas netipe malgrandajn kantilevrojn, netipan rektan enirejon sen rompigo de la enireja koridoreto (la pafejo por ŝirmo de la enirejo troviĝas rekte en la pordo), la ŝakton kun kramponoj en la suban etaĝon anstataŭ ŝtuparejo aŭ filtrilejo, maŝinejo kaj necesejo (tio ĉi pro la alta nivelo de la subtera akvo) lokigita en la supra etaĝo. Kuba kapacito de betono moviĝis inter 654 m³ (la fuorto B-S 3) kaj 757 m³ (la fuorto B-S 15), la garnizonon nombris 20–24 viroj. La objektoj konstruitaj en arbaro Pečniansky les (B-S 1 "Štěrkoviště", B-S 2 "Mulda", B-S 3 "Paseka") estas reciproke tre similaj kaj ili markiĝas de ĉiuj priskribitaj karakteroj. La fuoertoj estas armigitaj per du ĝemeloj de [[Peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]] (la tn. armilo M), sole en la dekstra [[porpafista ĉambro|kazemato]] de la objekto B-S 1 troviĝis [[4cm kanono mod. 36|kontraŭtanka kanono mod. 36]] kunigita kun peza maŝinpafilo mod. 37 (armilo L1), kiu pripafadis Danubon. Helpan armilaron plu kreas tri [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]] (armilo N) en pafejoj "sub betono" kaj pluaj du armiloj de la sama tipo en la blendaj kloŝoj. La fuorto B-S 4 "Lány" jam troviĝis surrande de la arbaro, plie ĝi devis defendi la gravan ŝoseon kondukanta el Petržalka al la ŝtatlimo kaj plua al Vieno. Tial ĝi estis projektita en la II-a grado de rezistkapablo, kuba kapacito de betono faris 1021 m³ kaj la garnizonon kreis 27 viroj. La objekto havas du blendajn kloŝojn por malpeza maŝinpafilo kaj kvar la armilojn "N" por ŝirmi la perimetran [[Ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj|obstaklon]]. La ĉefan armilaron kreas la armilo "M" kun ekpafoj ĝis la arbaro; al la grava direkto al la ŝoseo celas la armiloj "L1" kaj "M". Rilate al eksponita situo la "kvaro" havas klasikan, dufoje rompitan enirejon kun ŝirma pafejo. En la maldekstra porpafista ĉambro troviĝas malgranda lifto por municio kondukanta en deponejon en la suba etaĝo. Piliero de la defendo de l' [[bratislava pontokapo]] devis esti objekto B-S 8 "Hřbitov" troviĝanta proksimume meze de la tuta linio. Tial ĝi estis proponita kiel klasika infanteria fuorto en la II-a grado de rezistkapablo. La volumeno de la uzita betono faris 1377 m³, la garnizono nombris 33 viroj. "Hřbitov" havas du etaĝojn, du kloŝojn por malpeza maŝinpafilo, klasikasn, dufoje rompitan enirejon kaj kiel ununura fuorto en la bratislava subsektoro ankaŭ ŝtuparejon en la suban etaĝon. Ununura apartaĵo (sed aperanta eĉ en aliaj lokoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj) estas necesejo en la supra etaĝo. La objekto estas ekipita al ĉiu flanko per armiloj L1 kaj M, en la ŝirmaj pafejoj plu troviĝas kvar armiloj N. La infanteria fuorto B-S 13 "Stoh" estas ambaŭflanka unuala objekto en la I-a grado de rezistkapablo. Ĝi havas plimulton de tipaj karakteroj de la bratislavaj pezaj fortikaĵoj, malgraŭ tio eblas trovi escepton en aspekto de neekzistanta maldekstra alo, kiu estis anstataŭigita per blena kupolo kun peza maŝinpafilo mod. 37. La ĉefan armilaron dekstre kreas armiloj L1 kaj M, helpan armilaron malpeza maŝinpafilo en blenda kloŝo kaj la sama armilo por ŝirmi la plej proksiman ĉirkaŭaĵon ("sub betono" estas sume tri armiloj N). Okaze de la objekto B-S 15 "Ostrov" temas pri ambaŭflanka unuala infanteria fuorto. Ĉiokaze estis anstataŭigita per kopulo kun peza maŝinpafilo mod. 37 la dekstra alo. La objekto havas apartaĵon, ke ĝi estas sole unuetaĝa, ĉar ĝi troviĝas tute sur la bordo de Danubo. En la maldekstra alo estas lokigita blenda kloŝo kun malpeza maŝinpafilo kaj pafejo de armilo L1 kun ekpafo al la rivero. Plu la fuorto estas ekipita per du armiloj N por ŝirmi la enirejon kaj pafejojn de paftuboj de kontraŭtanka kanono. Enmeto de ĉiuj blendaj kloŝoj kaj kopuloj okazis de fino de junio ĝis komenco de septembro de 1937, la fuortoj estis dum la jaro 1937 komplete ekipitaj per armilaro kaj ekipaĵaro (krom alia elektroinstalaĵo, akvodukta instalaĵo kaj aertekniko), somere de 1937 estis ankaŭ konstruita obstakla sistemo ĉirkaŭ la tuta linio kreita de la infanteriaj fuortoj kaj la objektoj de "Šnejdárek". La bratislava sektoro tiel en septembro de 1938 estis unu el la plej finita en la tuta sistemo de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj. La 8-an de oktobro 1938 estis ĉiuj bunkroj en Petržalka aneksitaj fare de Germanio, la ĉeĥoslovaka armeo ankoraŭ antaŭe sufiĉis evakui parton de materialo kaj armilaro. La infanteriaj fuortoj estis neiel karakterize dum la okupado neniigitaj. Mildaj damaĝoj estis reguligitaj en la jaro 1947 fare de konstrufirmao Inĝ. Rudolf Frič (do fare de la devena konstruisto de la fuortoj) por sumo 1 131 000 [[ĉeĥoslovaka krono|Kčs]]. Post finigo de evoluo de [[85mm kanono mod. 44/59|85mm kontraŭtanka kanono mod. 44/59]], kiu estis destinita por infanteriaj fuortoj ĉe la limo kun Aŭstrio, estis dum somero de 1959 la bratislavaj fuortoj ekipitaj per novaj pafejoj por tiu ĉi armilo. Sed temis sole pri objektoj, kiuj antaŭ la dua mondmilito estis ekipitaj per 4cm kontraŭtanka kanono, do B-S 1 dekstre, B-S 4 maldekstre, B-S 8 dekstre kaj maldekstre kaj B-S 13 dekstre. (Escepto fariĝis sole fuorto B-S 15 regule inundigata de Danubo, pri kiu la armeo jam ne interesiĝis. Dank' al tio ĉi tie restis konservita la devena pafejo de armilo L1.) 85mm kanonoj estis en la objektoj enmetitaj en la dua kvaronjaro de la jaro 1960, sed la fuortoj estis neniel pli ekipitaj. En la 1970-aj jaroj estis fare de la armeo forlasita la objekto B-S 13, al kiu estis malebligita ekpafo de la kanono pro konstruado de proksima ŝosea fosaĵo. En la 1980-aj jaroj estis el neretenigataj objektoj B-S 13 kaj 15 forveturigitaj konservitaj bleda pordo kaj subaĵoj de kloŝoj kaj kopuloj en la estiĝantan [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky|muzeon en Darkovičky]]. La fuortoj B-S 1 ĝis 4 a B-S 8 estis fare de la armeo retenigataj ĝis la 1990-aj jaroj, poste la kanonoj estis forveturigitaj kaj la objektoj komencis kadukiĝi. En la jaro 1993 estiĝis el la objektoj B-S 13 kaj B-S 15 (kaj objekto de "Šnejdárek" B-S 14) Military camp – soldata skanzeno Bratislava-Ovsiště, sed kiu pli poste pereis. Ekde la jaro 2009 zorgas pri la objekto B-S 8 "Hřbitov" civitana asociiĝo Ni savu bunkrojn en Petržalka, kiu alirebligis la fuorton al publiko, riparas ĝin kaj kun subteno de Soldata historia instituto kaj administracio de Petržalka ĉi tie aranĝas ekspoziciojn. Kiel muzeo estas ekde la jaro 2011 uzata ankaŭ la fuorto B-S 4. === Plenigantaj objektoj === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S II (2013-11-11; 01).jpg|thumb|Enirejo en la objekton B-S II]] Kvin plenigantaj objektoj konstruitaj en la lasta kvaronjaro de la jaro 1937 kreis [[de facto]] la duan defendlinion. En kvar kazoj temis pri kutimaj "[[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj objektoj mod. 37]]", objekto B-S IV estis konstruita kiel infanteria fuorto. Tri malpezaj objektoj B-S I, B-S III kaj B-S V estis de la plej disvastigita tipo A, konkrete de subtipoj A-180, A-200 kaj A-180 (en tiu ĉi vico). La fortikaĵeto B-S I estis konstruita en plifortigita rezistkapablo, ĉarv kiel ununura estis lokigita en la ĉefa defend posteno en interkampo de la objektoj B-S 5b kaj B-S 6. La restintaj du malpezaj objektoj havis rezistkapablon normalan. La armilaron ĉe tiuj ĉi objektoj kreis ĉiam du maŝinpafiloj, la garnizono nombris sep virojn. La volumeno de betono bezonita por konstruado de unu objekto de la normala rezistkapablo estis 40 ĝis 44 m³, okaze de la fortikaĵeto en la pli fortigita rezistkapablo 78 m³. La objekto B-S II tipologie ankaŭ apartenas en la malpezajn fortikaĵojn mod. 37. Temas pri tipo H, sed kiu estis konstruita sole en ununura ekzemplero ĝuste en Bratislavo. Tipo H estis en la jaro 1938 transprenita en novan, jam nerealigitan sistemon de la malpezaj fortikaĵoj sub markigo K-5. Temas pri malgranda subtera kaŝejo por kampa 3,7cm [[Portebla kontraŭtanka sistemo|kontraŭtanka kanono]] kun ĉambro por ties priservo kaj municio. La kapalteco de la ĉambro en kaŝejo estas sole 130 cm, tial la garnizono devis ĉi tie esti sole okaze de savo. La planko de objekto troviĝas 160 cm sub surfaco kaj okaze de batalo la soldatoj devis eltiri la kanonon sur elfosita deklivirejo al la surfaco kaj transveturigi ĝin al anticipe reguligita pafposteno. Kuba kapacito de betono de tiu ĉi fortikaĵeto faris 62 m³, la garnizonon kreis sep viroj. La infanteria fuorto B-S IV "Milada" estis konstruita en la 1-a, do en la plej malalta grado de rezistkapablo, kio estas ankaŭ en la linio de la konstruia ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj unikaĵo. Plua interesaĵo de tiu ĉi objekto estas ankaŭ manko de ŝirmaj pafejoj en la ŝirmaj aloj. Temis pri ambaŭflanka duala infanteria fuorto kun unu blenda kloŝo por malpeza maŝinpafilo. La ĉefa armilaro estis al ĉiu flanko kreita de unu ĝemelo de [[Peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]], la ŝirmon de la parto de perimetra obstaklo sekurigis [[malpeza maŝinpafilo mod. 26]]. Interne devis esti ankaŭ deponita 3cm kampa kontraŭtanka kanono kun pafaĵo, kiu devis esti okaze de batalo eltirita ekster la objekto. Por konstruado de tiu ĉi tipo estis uzita 278 m³ da betono; la garnizono nombris 17 viroj. La objekto estis betonigita en decembro de 1937, sed laŭ deklaro de enmetiga taĉmento la belnda kloŝo enmetita en la fuorton jam la 15-an de septembro 1937. La duan mondmiliton tiuj ĉi objektoj supervivis evidente sen pli grava damaĝigo. Sed ĝis nuntempo konserviĝis sole objekto B-S II troviĝanta meze de kampo. La malpeza objekto B-S I kaj la fuorto B-S IV estis evidente neniigitaj dum konstruado de ŝoseoj, la fortikaĵeto B-S III estis neniigita en ŝanĝo de la 20- kaj la 21-a jarcentoj (verŝajne en la jaro 2001) dum disvastigado de industria areo kaj la objekto B-S V falis evidente kiel viktimo al konstruado de panela loĝdomaro. === Komandantaj postenoj === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-SV 4 (2013-11-11; 02).jpg|thumb|Komandanta posteno B-SV 4]] Kvar konstruitaj ferbetonaj [[Posteno de komandanto|postenoj por komandantoj]] de rotoj B-SV 1 ĝis B-SV 4 estis de la identa simpla konstruo. Temas pri malgrandaj objektoj sur bazplano de ortangulo. La enirejo el la enlanda flanko estas unufoje rompita kaj fermita per blenda pordo. Ŝirmata ĝi estis de pafejo en tiu ĉi pordo kaj per [[grenad-deglitilo]] apude. Interne de la fortikaĵeto troviĝas tri malgrandaj ĉambroj por personaro; la objektoj estis alligitaj al subtera telefona kablo. La postenoj B-SV 2 kaj B-SV 3, kiuj situis en la libera tereno, havis en la plafono lokigita ankaŭ spegulan periskopon. La objekto B-SV 3 "Ivan" estis neniigita dum konstruado de loĝdomaro Petržalka en la jaro 1977, la fortikaĵetoj B-SV 1, B-SV 2 kaj B-SV 4 estas hodiaŭ forlasitaj kaj ili kadukiĝas. ==Vidu ankaŭ== * [[Bratislava pontokapo]] == Ligiloj == ===Referencoj=== <references/> === Literaturo === * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Stehlík | persona nomo = Eduard | odkaz na autora = Eduard Stehlík | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2010 | titolo = Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935–38 | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | nombro de paĝoj = 304 | isbn = 978-80-86011-41-7 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Vondrovský | persona nomo = Ivo | jaro = 1995 | titolo = Opevnění z let 1936 – 1938 na Slovensku | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | isbn = 80-900299-5-7 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Ráboň | persona nomo = Martin | familia nomo2 = Svoboda | persona nomo2 = Tomáš | familia nomo3 = Čermák | persona nomo3 = Ladislav | jaro = 1995 | titolo = Pevnosti. Pevnostní muzea v České republice historie, současnost, průvodce | eldoninto = Společnost přátel československého opevnění | loko = Brno – Náchod }} === Eksteraj ligiloj === * {{Commonscat linio}} * {{sk}} [http://mpo.sk/ Paĝaro de asociiĝo Múzeum petržalskeho opevnenia a muzea en fuorto B-S 4 „Lány“] * {{sk}} [http://www.bs6.eu/ Paĝo de objekto B-S 6 „Vrba“] * {{sk}} [http://www.bunker.bs8.sk/ Paĝoj de objekto B-S 8 „Hřbitov“] [[Kategorio:PG 21 Bratislavo]] [[Kategorio:Distrikto Bratislavo 5]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Bratislavo]] [[Kategorio:Historio de Bratislavo]] [[Kategorio:Fortikaĵoj en Slovakio]] fm652u93mtb7i6o9j0effaci9lnyppj 9472096 9472092 2026-09-09T18:09:19Z Petr Tomasovsky 678 9472096 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 4 (2013-10-25; 01).jpg|thumb|Infanteria fuorto B-S 4 Lány]] '''Konstrua subsektoro Bratislavo''' ensumigas konstruadon de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] antaŭ la [[dua mondmilito]], kiu devis certigi defendon de [[Bratislava pontokapo|pontokapo]] de [[Petržalka]] en [[Bratislavo]]. Jam en la jaroj 1933–1935 ĉi tie estiĝis linio de netipaj bunkroj, al kiu alliĝis konstruado de ĝustaj fortikaĵoj sub kapo de [[Direktoraro de fortikaĵaj laboroj]] (DFL), respektive de ĝia subula konsistero – [[pionirara grupo 21 Bratislavo|pionirara grupo 21]]. Por okupi ĉiujn objektojn estis destinita limgardista regimento 50 subigita al Limregiona regiono 39.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = Hamák | persona nomo = Bedřich | familia nomo2 = Vondrovský | persona nomo2 = Ivo | jaro = 2011 | titolo = Mobilizovaná československá armáda 1938 (30. září 1938) | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | paĝoj = 155–156 | isbn = 978-80-86011-43-1 }}</ref> Tiu ĉi regimento, kies komandanto fariĝis subkolonelo de infanterio František Kotrč, estis establita la 15-an de julio 1938 kaj nuligita la 30-an de novembro de la sama jaro. == Bazaj indikoj == === Objektoj de generalo Šnejdárek (1933–1935) === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 10 (2013-11-11; 01).jpg|thumb|Objekto B-S 10 "Tři hranice" el la jaro 1935]] Kvankan la internacia interkonsento ne ebligis konstrui sur pontokapo en Petržalka soldatajn objektojn, la unuaj bunkroj por ŝirmi de la ĉefurbo de Slovakio (tiam ĉefe por ŝirmo antaŭ la malamika Hungario) estiĝis ĉi tie inter la jaroj 1933 kaj 1935 laŭ inico de komandanto de Landa soldata komandantejo (LSK) Bratislavo, generalo [[Josef Šnejdárek]]. La projektojn evidente prilaboris laboristoj de LSK laŭ ordonoj de la generalo. La konstruadon verŝajne certigis la bratislava pionirara regimento 4. En la jaroj 1933–1935 estis konstruitaj sume naŭ ferbetonaj maŝinpafilaj fortikaĵetoj en la malfermita tereno inter arbaro Pečniansky les en nordokcidento kaj [[Danubo]] en sudoriento. Tiu ĉi linio devis esti plenigita (plilongigita) en la norda fino je pluaj kvin objektoj, en la sudorienta alo je unu bunkro. Devis ĉi tie ankaŭ estiĝi la dua sinsekvo kun kvin objektoj. Sed la konstruado de tiuj ĉi pluaj fortikaĵetoj jam ne okazis. Naŭ konstruitaj objektoj, kiuj estis markitaj sole per kaŝnomoj, estis entute la unuaj daŭraj fortifikigaj konstruaĵoj sur la teritorio de Ĉeĥoslovakio ekde la [[unua mondmilito]]. Post estiĝo de la pionirara grupo 21 kaj la komenco de konstruado de la kutimaj tipigitaj fortikaĵoj estis tiuj ĉi naŭ netipaj "malnovaj" objektoj enmembrigitaj en fortikaĵajn planojn. DFL devene intencis reguligi la bunkrojn fare de konstrufirmaoj, fine ili estis en aŭgusto kaj septembro de 1937 adaptitaj fare de pioniraraj formacioj enkadre de ekzercado. Temis precipe pri enbetonigado de kelkaj pafejoj kaj [[grenad-deglitilo]]j kaj enmeto de ŝtalgisferaj pafejoj kaj aertekniko. La objektoj ankaŭ estis markitaj per standarda markigo, same kiel ceteraj [[peza fortikaĵo|pezaj objektoj]] – B-S 5a, 5b, 6, 7, 9 ĝis 12, 14. === Pezaj objektoj en la unua linio (1936–1937) === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 1 (2013-10-25; 05).jpg|thumb|Infanteria fuorto B-S 1 "Štěrkoviště"]] Pri la konstruado de la standardaj pezaj objektoj en Petržalka estis fare de la komisiono de DFL decidite komence de la jaro 1936. Sume estis proponita sep bunkroj, kiuj havis plenigi la linion de "fortikaĵetoj de Šnejdárek", kiuj devis esti parte reguligitaj. La planojn ellaboris laboristoj de DFL ankoraŭ antaŭ la estiĝo de la pionirara grupo 21 mem, kiu devis gvidi la konstruadon. La pezaj fortikaĵoj en Bratislavo devis havi pro la kiel eble plej granda ŝparo de la laboroj netipajn karakterojn: la [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]] devis havi rektan, nerompitan enirejon, anstataŭ ŝtuparejo devis esti establitaj metalaj ŝtupetaroj, devis esti mallongigitaj [[kantilevro#Kantilevro ĉe fortikaĵoj|kantilevroj]] kaj [[necesejo]]j devis esti lokigitaj pro la alta nivelo de la subtera akvo lokigitaj en la supran (batalan) etaĝon. Sed okaze de tiuj ĉi detaloj okazis kelke da esceptoj. La paso de la linio devis esti la jena: la unua objekto (B-S 1) devis troviĝi sur bordo de Danubo en arbaro Pečniansky les. En la bosko mem devis troviĝi ankaŭ pluaj tri infanteriaj fuortoj (B-S 2 ĝis 4), ĉar tiu ĉi spaco ne estis ŝirmita fare de la objektoj el la jaroj 1933–1935. En la malfermita tereno de ŝoseo al [[Vieno]] proksimume ĝis [[Janíkov dvor]] sur la sudo troviĝis plimulto de la "bunkroj de Šnejdárek". Tial estis ĉi tie establita sole ununura fuorto (B-S 8), proksimume meze de la linio proksimume de fervojo al [[Kittsee]]. La lastaj du objektoj devis troviĝi sur la sudorienta fino de la fortikigita arko, proksime de Danubo (B-S 13 kaj 15). La konstruado de tiuj ĉi sep infanteriaj fuortoj estis post konkurso komisiita al firmao Inĝ. Rudolf Frič, Bratislavo la 11-an de septembro 1936 por sumo 4 294 841,04 [[ĉeĥoslovaka krono|Kč]]. Limdato por fini estis destinita al 150 labortagoj, la unua labortago estis la 15-an de oktobro 1936. Komandanto de la subsektoro fariĝis kapitano (pli poste staba kapitano) de pioniraro [[inĝeniero|inĝ.]] František Novák, konstrulokestroĉefleŭtenanto de konstruado František Novotný. La gardadon de la konstruataj objektoj sekurigis la bratislava infanteria regimento 39 "Esplorema de Generalo Graziani" subgvide de kolonelo generalo de stabo Tomáš Plch. === Plenigantaj objektoj (1937) === Somere de 1937 DFL decidis pri plifortigo de la meza parto de la linio per pluaj kvin objektoj. La objekto B-S I estis lokigita en interkampo de la objektoj B-S 5b kaj B-S 6, la ceteraj bunkroj kreis la duan sinsekvon de la defendo de la viena ŝoseo ĝis fervojo direkte al [[Rusovce]]. Temis pri la [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj objektoj mod. 37]], sed ilia apartaĵo estis markigo B-S I ĝis V eliranta el la markigo de pezaj objektoj kaj ankaŭ la fakto, ke ilian konstruadon ne sekurigis armea korpuso, sed la pionirara grupo. Escepto estis objekto B-S IV, ĉe kiu temis pri netipa infanteria fuorto. En la konkurso por la konstruado gajnis konstruista Inĝ. Rudolf Frič, Bratislavo, al kiu la realigo de tiuj ĉi kvin objektoj estis komisiita la 3-an de septembro 1937 por sumo 523 878,80 Kč, limdato por finigo de la laboroj estis 50 tagoj. La unua labortago okazis la 25-a de septembro 1937, komandanto de la subsektoro fariĝis kapitano (pli poste staba kapitano) de pioniraro inĝ. František Novák, konstrulokestro leŭtenanto de kosntruado Karel Včelák. === Komandantaj postenoj (1937–1938) === Sur la pontokapo en Petržalka estis ankaŭ konstruitaj kvar ferbetonaj [[Posteno de komandanto|komandantaj kostenoj]], ununuraj de sia speco en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj (laŭ planoj ilia konstruado estis preparata laŭlonge laŭ la tuta linio, sed tio jam ne okazis). Temis pri posteno de la komandantoj de rotoj; la komandantoj de du batalionoj kaj komandanto de regiono, kiuj devis defendi Petržalkon, devis havi sidejon plu de la batalfronto kun uzo de civilaj konstruaĵoj, eventuale en la tereno. DFL venis al konkludo al tiu ĉi solvo fine de somero de 1937. La objektoj B-SV 1 ĝis 4 estis komisiitaj al firmao Inĝ. Rudolf Frič, Bratislavo la 25-an de novembro 1937 (elektita ĝi estis jam en oktobro de la sama jaro) por sumo 429 420,80 Kč, eĉ kiam la unua labortago estis jam la 24-a de novembro 1937. Komandanto de la subsektoro fariĝis kapitano (pli poste staba kapitano) de pioniraro inĝ. František Novák, konstrulokestro leŭtenanto de konstruado Karel Včelák. == Listo de objektoj == '''Noto''': La objektoj estas vicigitaj el okcidento al oriento. {| class="wikitable" |- ! Foto !! Pluaj<br />fotoj !! Markigo !! Nomo !! Tipo de objekto !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Enmeto de kloŝoj !! Situo !! Notoj |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 1 (2013-10-25; 01).jpg|100px|B-S 1 Štěrkoviště]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 1 Štěrkoviště casemate}} || B-S 1 || Štěrkoviště || infanteria fuorto || I || 5-a–12-a de decembro 1936 || 26-a–29-a de junio 1937 || {{Koord|48.1416278|17.06475|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 2 (2013-10-25; 01).jpg|100px|B-S 2 Mulda]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 2 Mulda casemate}} || B-S 2 || Mulda || infanteria fuorto || I || 15-a–20-a de decembro 1936 || 2-a–9-a de julio 1937 || {{Koord|48.1360833|17.0663333|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 3 (2013-10-25; 05).jpg|100px|B-S 3 Paseka]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 3 Paseka casemate}} || B-S 3 || Paseka || infanteria fuorto || I || 4-a–9-a de januaro 1937 || 14-a–16-a de julio 1937 || {{Koord|48.1305361|17.068|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 4 (2013-10-25; 02).jpg|100px|B-S 4 Lány]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 4 Lány casemate}} || B-S 4 || Lány || infanteria fuorto || II || 14-a–21-a de januaro 1937 || 4-a–6-a de aŭgusto 1937 || {{Koord|48.1276111|17.0720833|regiono=SK}} || muzeo |- | || || B-S 5a || Vídeň I || netipa || — || 1934 || — || {{Koord|48.12401|17.076|regiono=SK}} || trietaĝa, neniigita |- | || || B-S 5b || Vídeň II || netipa || — || 1934 || — || {{Koord|48.12352|17.07443|regiono=SK}} || trietaĝa, neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 6 (2013-11-11; 03).jpg|100px|B-S 6 Vrba]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 6 Vrba casemate}} || B-S 6 || Vrba || netipa || — || 1935 || — || {{Koord|48.1167028|17.0811444|regiono=SK}} || unuetaĝa, muzeo |- | [[Dosiero:Bunker B-S-7 Cviciste - panoramio.jpg|100px|B-S 7 Cvičiště]] || || B-S 7 || Cvičiště || netipa || — || 1933 || — || {{Koord|48.1108556|17.0782167|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 8 (2013-11-11; 07).jpg|100px|B-S 8 Hřbitov]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 8 Hřbitov casemate}} || B-S 8 || Hřbitov || infanteria fuorto || II || 15-a–21-a de marto 1937 || 11-a–13-a de aŭgusto 1937 || {{Koord|48.1079028|17.0815583|regiono=SK}} || muzeo |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 9 (2013-11-11; 04).jpg|100px|B-S 9 Kittsee]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 9 Kittsee casemate}} || B-S 9 || Kittsee || netipa || — || 1933 || — || {{Koord|48.1044389|17.0848111|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 10 (2013-11-11; 07).jpg|100px|B-S 10 Tři hranice]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 10 Tři hranice casemate}} || B-S 10 || Tři hranice || netipa || — || 1935 || — || {{Koord|48.1012938|17.0953163|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | || || B-S 11 || Janík || netipa || — || 1935 || — || {{Koord|48.1000078|17.1036264|regiono=SK}} || unuetaĝa, neniigita |- | || || B-S 12 || Oroszvár || netipa || — || 1933 || — || {{Koord|48.09958|17.11527|regiono=SK}} || neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 13 (2013-11-11; 01).jpg|100px|B-S 13 Stoh]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 13 Stoh casemate}} || B-S 13 || Stoh || infanteria fuorto || I || 28-a de februaro – 5-a de marto 1937 || 18-a de aŭgusto – 8-a de septembro 1937 || {{Koord|48.0997167|17.1236444|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 14 (2013-11-11; 02).jpg|100px|B-S 14 Duna]] || {{Commonscat en tabelo|B-S 14 Duna casemate}} || B-S 14 || Duna || netipa || — || 1933/1934 || — || {{Koord|48.1012436|17.1323732|regiono=SK}} || |- | [[Dosiero:Bunker B-S 15 Ostrov.jpg|100px|B-S 15 Ostrov]] || || B-S 15 || Ostrov || infanteria fuorto || I || 16-a–21-a de februaro 1937 || 23-a de aŭgusto – 4-a de septembro 1937 || {{Koord|48.1004944|17.1377528|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | colspan="10" | |- | || || B-S I || — || [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|MO mod. 37 A-180]] || Z || 29-a–30-a de oktobro 1937 || — || {{Koord|48.1195316|17.0784779|regiono=SK}} || neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S II (2013-11-11; 05).jpg|100px|B-S II]] || {{Commonscat en tabelo|B-S II light pillbox}} || B-S II || — || MO mod. 37 H || — || 4-a–5-a de novembro 1937 || — || {{Koord|48.1211389|17.0815278|regiono=SK}} || |- | || || B-S III || Krychle „J“ || MO mod. 37 A-200 || N || 22-a–23-a de oktobro 1937 || — || {{Koord|48.11235|17.08446|regiono=SK}} || neniigita |- | || || B-S IV || Milada || infanteria fuorto || 1 || 7-a–11-a de decembro 1937 || 15-a de septembro 1937 (?) || {{Koord|48.10426|17.09463|regiono=SK}} || neniigita |- | || || B-S V || — || MO mod. 37 A-180 || N || 18-a–19-a de oktobro 1937 || — || {{Koord|48.10136|17.10703|regiono=SK}} || neniigita |- | colspan="10" | |- | [[Dosiero:B-SV-1 - panoramio.jpg|100px|B-SV 1]] || {{Commonscat en tabelo|B-SV 1 casemate}} || B-SV 1 || — || komand. posteno || — || 20-a–22-a de januaro 1938 || — || {{Koord|48.1327917|17.0757361|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-SV 2 (2013-11-11; 01).jpg|100px|B-SV 2]] || {{Commonscat en tabelo|B-SV 2 casemate}} || B-SV 2 || || komand. posteno || — || 16-a–18-a de februaro 1938 || — || {{Koord|48.1183464|17.0867345|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | || || B-SV 3 || Ivan || komand. posteno || — || 18-a–21-a de decembro 1937 || — || {{Koord|48.1065464|17.1043288|regiono=SK}} || unuetaĝa, neniigita |- | [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-SV 4 (2013-11-11; 01).jpg|100px|B-SV 4]] || {{Commonscat en tabelo|B-SV 4 casemate}} || B-SV 4 || — || komand. posteno || — || 14-a–16-a de januaro 1938 || — || {{Koord|48.1057565|17.1231928|regiono=SK}} || unuetaĝa |} == Priskribo de objektoj == === Objektoj de "Šnejdárek" === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 6 (2013-11-11; 06).jpg|thumb|Objekto B-S 6 "Vrba"]] La plej simplan konstruon havas du bunkroj konstruitaj en la jaro 1933. Objektoj B-S 7 kaj B-S 9 estas preskaŭ identaj, teretaĝo, konstruita sur sesangula bazplano, kun eniro fermita per du pordoj kaj kun antaŭĉambreto inter ili. En la devena aspekto ili havis unu fruntan kaj du oblikvajn pafejojn por maŝinpafiloj. Dum reguligoj en la jaro 1937 la frunta pafejo de bunkro B-S 9 estis enbetonigita, okaze de la objekto B-S 7 restis anstataŭ ĝi mallarĝa gvatiga travidejo. Male la bunkro B-S 12 el la sama jaro estas parte duetaĝa, dum kio en la suban etaĝon kondukas trarampejo kun kramponoj. En a supra, bataletaĝo devene troviĝis ses maŝinpafilaj pafejoj (4 flankaj, 1 oblikva kaj 1 frunta), enkadre de la adapto la oblikva pafejo reguligita al gvatiga travidejo. La objekto B-S 14 el ŝanĝo de jaroj 1933 kaj 1934 havas la similan konstruon: ĝi estas parte duetaĝa kaj dekomence ĝi estis ekipita per kvar pafejoj por maŝinpafilo, el kiuj du estis en la jaro 1937 enbetonigitaj (el tio unu netipe troviĝanta en la suba etaĝo). En la jaro 1934 la konstruitaj objektoj B-S 5a kaj B-S 5b troviĝis sur flankoj en fosaĵo de ŝoseo el Petržalka direkte al Vieno. Ili havis proporcie komplikan bazplanon, ili estis parte trietaĝaj, la etaĝoj estis kunigitaj per trarampejoj kun kramponoj kaj la objektoj havis savelirejojn. El la bunkro B-S 5a faŭkis al la surfaco de la fosaĵo apud la ŝoseo ŝakto, kie devis esti okaze de batalo lokigita kampa maŝinpafilo. La objekto B-S 5a havis devene tri maŝinpafilajn pafejojn (unu el ili estis en la jaro 1937 betonigita), la objekto B-S 5b havis du pafejojn por maŝinpafiloj. La plej progresemaj estis objektoj el la jaro 1935: B-S 6, B-S 10 kaj B-S 11. Ili estis teretaĝaj, ili havis ankaŭ pafejojn por ŝirmi la enirejon kaj limulto de la ĉefaj pafejoj estis lokigitaj en flankaj muroj. La fuorto B-S 6 havis devene tri pafejojn por maŝinafiloj, el kiuj unu estis en la jaro 1937 reguligita por ensuĉiga aperturo de ventolado. La objekto B-S 11 ne estis en la jaro 1937 pli principe reguligita, ĝi havis sume kvar maŝinpafilajn pafejojn. Okaze de la fuorto B-S 10 okazis dum la adapto betonigo de du ĉefaj pafejoj (de unu frunta kaj unu flanka) kaj unu pafejo por ŝirmo de enirejo (kiel ununura ĝi havis du tiujn ĉi pafejojn). Laŭ la planoj de reguligoj devis esti en la objekto enmetita [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blenda kloŝo]]. Estis jam preparita spaco por ĝi eĉ kun la ŝakto, tamen DFL en la jaro 1937 decidis pri betonigo de tiu ĉi aperturo, dum kio devis resti ĉi tie sole [[periskopo]]. Sur plafono de la objekto B-S 9 estis evidente konstruita gardodometo, sur kiu restis stari sole fumtubo (dokumentita sur fotografio el la jaro 1939), kiu estis en la jaro 2011 detruita. Kelkaj "objektoj de Šnejdárek" ĝis nuntempo ne konserviĝis. La bunkroj B-S 5a kaj B-S 5b en la fosaĵo de ŝoseo estis neniigitaj en la 1960-aj jaroj, la objektoj B-S 11 kaj B-S 12 falis komence de la 1980-aj jaroj kiel viktimo al konstruado de panela loĝdomaro. La objekto B-S 14 "Duna" estis en la jaro 1993 ensumigita en Military camp – soldata skanzeno Bratislavo-Ovsiště, sed kiu pli poste pereis. Laŭ planoj de trafikanto ĝi devis esti purigita, enkonservita kaj fermita kiel nealirebla. La objekton B-S 6 "Vrba" transprenis en la jaro 2011 samnomata civitana asociiĝo, kiu rekonstruas ĝin kaj porokaze alirebligas ĝin al publiko. La garnizonon de tiuj ĉi "malnovaj", netipaj objektoj kreis laŭ grandeco kaj nombro de armiloj 7 ĝis 10 viroj. === La infanteriaj fuortoj en la unua linio === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S 2 (2013-10-25; 04).jpg|thumb|Rekonstruita fuorto B-S 2 "Mulda"]] [[Dosiero:Bunker2.jpg|thumb|Kloŝo por malpeza maŝinpafilo de fuorto B-S 13 "Stoh"]] Ĉiuj sep [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]] konstruitaj sur ŝanĝo de jaroj 1936 kaj 1937 havas kelke da identaj karakteroj, kiuj devis certigi kiel eble plej grandan ŝparemon de laboroj (esceptoj estas indikitaj pli malsupre). La objektoj estas konstruitaj en la I-a grado de rezistkapablo, tipologie ili estas envicigitaj inter ambaŭflankaj dualaj duetaĝaj infanteriaj fuortoj kun du [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blendaj kloŝoj]]. La bunkroj havas netipe malgrandajn kantilevrojn, netipan rektan enirejon sen rompigo de la enireja koridoreto (la pafejo por ŝirmo de la enirejo troviĝas rekte en la pordo), la ŝakton kun kramponoj en la suban etaĝon anstataŭ ŝtuparejo aŭ filtrilejo, maŝinejo kaj necesejo (tio ĉi pro la alta nivelo de la subtera akvo) lokigita en la supra etaĝo. Kuba kapacito de betono moviĝis inter 654 m³ (la fuorto B-S 3) kaj 757 m³ (la fuorto B-S 15), la garnizonon nombris 20–24 viroj. La objektoj konstruitaj en arbaro Pečniansky les (B-S 1 "Štěrkoviště", B-S 2 "Mulda", B-S 3 "Paseka") estas reciproke tre similaj kaj ili markiĝas de ĉiuj priskribitaj karakteroj. La fuoertoj estas armigitaj per du ĝemeloj de [[Peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]] (la tn. armilo M), sole en la dekstra [[porpafista ĉambro|kazemato]] de la objekto B-S 1 troviĝis [[4cm kanono mod. 36|kontraŭtanka kanono mod. 36]] kunigita kun peza maŝinpafilo mod. 37 (armilo L1), kiu pripafadis Danubon. Helpan armilaron plu kreas tri [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]] (armilo N) en pafejoj "sub betono" kaj pluaj du armiloj de la sama tipo en la blendaj kloŝoj. La fuorto B-S 4 "Lány" jam troviĝis surrande de la arbaro, plie ĝi devis defendi la gravan ŝoseon kondukanta el Petržalka al la ŝtatlimo kaj plua al Vieno. Tial ĝi estis projektita en la II-a grado de rezistkapablo, kuba kapacito de betono faris 1021 m³ kaj la garnizonon kreis 27 viroj. La objekto havas du blendajn kloŝojn por malpeza maŝinpafilo kaj kvar la armilojn "N" por ŝirmi la perimetran [[Ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj|obstaklon]]. La ĉefan armilaron kreas la armilo "M" kun ekpafoj ĝis la arbaro; al la grava direkto al la ŝoseo celas la armiloj "L1" kaj "M". Rilate al eksponita situo la "kvaro" havas klasikan, dufoje rompitan enirejon kun ŝirma pafejo. En la maldekstra porpafista ĉambro troviĝas malgranda lifto por municio kondukanta en deponejon en la suba etaĝo. Piliero de la defendo de l' [[bratislava pontokapo]] devis esti objekto B-S 8 "Hřbitov" troviĝanta proksimume meze de la tuta linio. Tial ĝi estis proponita kiel klasika infanteria fuorto en la II-a grado de rezistkapablo. La volumeno de la uzita betono faris 1377 m³, la garnizono nombris 33 viroj. "Hřbitov" havas du etaĝojn, du kloŝojn por malpeza maŝinpafilo, klasikasn, dufoje rompitan enirejon kaj kiel ununura fuorto en la bratislava subsektoro ankaŭ ŝtuparejon en la suban etaĝon. Ununura apartaĵo (sed aperanta eĉ en aliaj lokoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj) estas necesejo en la supra etaĝo. La objekto estas ekipita al ĉiu flanko per armiloj L1 kaj M, en la ŝirmaj pafejoj plu troviĝas kvar armiloj N. La infanteria fuorto B-S 13 "Stoh" estas ambaŭflanka unuala objekto en la I-a grado de rezistkapablo. Ĝi havas plimulton de tipaj karakteroj de la bratislavaj pezaj fortikaĵoj, malgraŭ tio eblas trovi escepton en aspekto de neekzistanta maldekstra alo, kiu estis anstataŭigita per blena kupolo kun peza maŝinpafilo mod. 37. La ĉefan armilaron dekstre kreas armiloj L1 kaj M, helpan armilaron malpeza maŝinpafilo en blenda kloŝo kaj la sama armilo por ŝirmi la plej proksiman ĉirkaŭaĵon ("sub betono" estas sume tri armiloj N). Okaze de la objekto B-S 15 "Ostrov" temas pri ambaŭflanka unuala infanteria fuorto. Ĉiokaze estis anstataŭigita per kopulo kun peza maŝinpafilo mod. 37 la dekstra alo. La objekto havas apartaĵon, ke ĝi estas sole unuetaĝa, ĉar ĝi troviĝas tute sur la bordo de Danubo. En la maldekstra alo estas lokigita blenda kloŝo kun malpeza maŝinpafilo kaj pafejo de armilo L1 kun ekpafo al la rivero. Plu la fuorto estas ekipita per du armiloj N por ŝirmi la enirejon kaj pafejojn de paftuboj de kontraŭtanka kanono. Enmeto de ĉiuj blendaj kloŝoj kaj kopuloj okazis de fino de junio ĝis komenco de septembro de 1937, la fuortoj estis dum la jaro 1937 komplete ekipitaj per armilaro kaj ekipaĵaro (krom alia elektroinstalaĵo, akvodukta instalaĵo kaj aertekniko), somere de 1937 estis ankaŭ konstruita obstakla sistemo ĉirkaŭ la tuta linio kreita de la infanteriaj fuortoj kaj la objektoj de "Šnejdárek". La bratislava sektoro tiel en septembro de 1938 estis unu el la plej finita en la tuta sistemo de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj. La 8-an de oktobro 1938 estis ĉiuj bunkroj en Petržalka aneksitaj fare de Germanio, la ĉeĥoslovaka armeo ankoraŭ antaŭe sufiĉis evakui parton de materialo kaj armilaro. La infanteriaj fuortoj estis neiel karakterize dum la okupado neniigitaj. Mildaj damaĝoj estis reguligitaj en la jaro 1947 fare de konstrufirmao Inĝ. Rudolf Frič (do fare de la devena konstruisto de la fuortoj) por sumo 1 131 000 [[ĉeĥoslovaka krono|Kčs]]. Post finigo de evoluo de [[85mm kanono mod. 44/59|85mm kontraŭtanka kanono mod. 44/59]], kiu estis destinita por infanteriaj fuortoj ĉe la limo kun Aŭstrio, estis dum somero de 1959 la bratislavaj fuortoj ekipitaj per novaj pafejoj por tiu ĉi armilo. Sed temis sole pri objektoj, kiuj antaŭ la dua mondmilito estis ekipitaj per 4cm kontraŭtanka kanono, do B-S 1 dekstre, B-S 4 maldekstre, B-S 8 dekstre kaj maldekstre kaj B-S 13 dekstre. (Escepto fariĝis sole fuorto B-S 15 regule inundigata de Danubo, pri kiu la armeo jam ne interesiĝis. Dank' al tio ĉi tie restis konservita la devena pafejo de armilo L1.) 85mm kanonoj estis en la objektoj enmetitaj en la dua kvaronjaro de la jaro 1960, sed la fuortoj estis neniel pli ekipitaj. En la 1970-aj jaroj estis fare de la armeo forlasita la objekto B-S 13, al kiu estis malebligita ekpafo de la kanono pro konstruado de proksima ŝosea fosaĵo. En la 1980-aj jaroj estis el neretenigataj objektoj B-S 13 kaj 15 forveturigitaj konservitaj bleda pordo kaj subaĵoj de kloŝoj kaj kopuloj en la estiĝantan [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky|muzeon en Darkovičky]]. La fuortoj B-S 1 ĝis 4 a B-S 8 estis fare de la armeo retenigataj ĝis la 1990-aj jaroj, poste la kanonoj estis forveturigitaj kaj la objektoj komencis kadukiĝi. En la jaro 1993 estiĝis el la objektoj B-S 13 kaj B-S 15 (kaj objekto de "Šnejdárek" B-S 14) Military camp – soldata skanzeno Bratislava-Ovsiště, sed kiu pli poste pereis. Ekde la jaro 2009 zorgas pri la objekto B-S 8 "Hřbitov" civitana asociiĝo Ni savu bunkrojn en Petržalka, kiu alirebligis la fuorton al publiko, riparas ĝin kaj kun subteno de Soldata historia instituto kaj administracio de Petržalka ĉi tie aranĝas ekspoziciojn. Kiel muzeo estas ekde la jaro 2011 uzata ankaŭ la fuorto B-S 4. === Plenigantaj objektoj === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-S II (2013-11-11; 01).jpg|thumb|Enirejo en la objekton B-S II]] Kvin plenigantaj objektoj konstruitaj en la lasta kvaronjaro de la jaro 1937 kreis [[de facto]] la duan defendlinion. En kvar kazoj temis pri kutimaj "[[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj objektoj mod. 37]]", objekto B-S IV estis konstruita kiel infanteria fuorto. Tri malpezaj objektoj B-S I, B-S III kaj B-S V estis de la plej disvastigita tipo A, konkrete de subtipoj A-180, A-200 kaj A-180 (en tiu ĉi vico). La fortikaĵeto B-S I estis konstruita en plifortigita rezistkapablo, ĉarv kiel ununura estis lokigita en la ĉefa defend posteno en interkampo de la objektoj B-S 5b kaj B-S 6. La restintaj du malpezaj objektoj havis rezistkapablon normalan. La armilaron ĉe tiuj ĉi objektoj kreis ĉiam du maŝinpafiloj, la garnizono nombris sep virojn. La volumeno de betono bezonita por konstruado de unu objekto de la normala rezistkapablo estis 40 ĝis 44 m³, okaze de la fortikaĵeto en la pli fortigita rezistkapablo 78 m³. La objekto B-S II tipologie ankaŭ apartenas en la malpezajn fortikaĵojn mod. 37. Temas pri tipo H, sed kiu estis konstruita sole en ununura ekzemplero ĝuste en Bratislavo. Tipo H estis en la jaro 1938 transprenita en novan, jam nerealigitan sistemon de la malpezaj fortikaĵoj sub markigo K-5. Temas pri malgranda subtera kaŝejo por kampa 3,7cm [[Portebla kontraŭtanka sistemo|kontraŭtanka kanono]] kun ĉambro por ties priservo kaj municio. La kapalteco de la ĉambro en kaŝejo estas sole 130 cm, tial la garnizono devis ĉi tie esti sole okaze de savo. La planko de objekto troviĝas 160 cm sub surfaco kaj okaze de batalo la soldatoj devis eltiri la kanonon sur elfosita deklivirejo al la surfaco kaj transveturigi ĝin al anticipe reguligita pafposteno. Kuba kapacito de betono de tiu ĉi fortikaĵeto faris 62 m³, la garnizonon kreis sep viroj. La infanteria fuorto B-S IV "Milada" estis konstruita en la 1-a, do en la plej malalta grado de rezistkapablo, kio estas ankaŭ en la linio de la konstruia ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj unikaĵo. Plua interesaĵo de tiu ĉi objekto estas ankaŭ manko de ŝirmaj pafejoj en la ŝirmaj aloj. Temis pri ambaŭflanka duala infanteria fuorto kun unu blenda kloŝo por malpeza maŝinpafilo. La ĉefa armilaro estis al ĉiu flanko kreita de unu ĝemelo de [[Peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]], la ŝirmon de la parto de perimetra obstaklo sekurigis [[malpeza maŝinpafilo mod. 26]]. Interne devis esti ankaŭ deponita 3cm kampa kontraŭtanka kanono kun pafaĵo, kiu devis esti okaze de batalo eltirita ekster la objekto. Por konstruado de tiu ĉi tipo estis uzita 278 m³ da betono; la garnizono nombris 17 viroj. La objekto estis betonigita en decembro de 1937, sed laŭ deklaro de enmetiga taĉmento la belnda kloŝo enmetita en la fuorton jam la 15-an de septembro 1937. La duan mondmiliton tiuj ĉi objektoj supervivis evidente sen pli grava damaĝigo. Sed ĝis nuntempo konserviĝis sole objekto B-S II troviĝanta meze de kampo. La malpeza objekto B-S I kaj la fuorto B-S IV estis evidente neniigitaj dum konstruado de ŝoseoj, la fortikaĵeto B-S III estis neniigita en ŝanĝo de la 20- kaj la 21-a jarcentoj (verŝajne en la jaro 2001) dum disvastigado de industria areo kaj la objekto B-S V falis evidente kiel viktimo al konstruado de panela loĝdomaro. === Komandantaj postenoj === [[Dosiero:Bratislava, Petržalka, B-SV 4 (2013-11-11; 02).jpg|thumb|Komandanta posteno B-SV 4]] Kvar konstruitaj ferbetonaj [[Posteno de komandanto|postenoj por komandantoj]] de rotoj B-SV 1 ĝis B-SV 4 estis de la identa simpla konstruo. Temas pri malgrandaj objektoj sur bazplano de ortangulo. La enirejo el la enlanda flanko estas unufoje rompita kaj fermita per blenda pordo. Ŝirmata ĝi estis de pafejo en tiu ĉi pordo kaj per [[grenad-deglitilo]] apude. Interne de la fortikaĵeto troviĝas tri malgrandaj ĉambroj por personaro; la objektoj estis alligitaj al subtera telefona kablo. La postenoj B-SV 2 kaj B-SV 3, kiuj situis en la libera tereno, havis en la plafono lokigita ankaŭ spegulan periskopon. La objekto B-SV 3 "Ivan" estis neniigita dum konstruado de loĝdomaro Petržalka en la jaro 1977, la fortikaĵetoj B-SV 1, B-SV 2 kaj B-SV 4 estas hodiaŭ forlasitaj kaj ili kadukiĝas. ==Vidu ankaŭ== * [[Bratislava pontokapo]] == Ligiloj == ===Referencoj=== <references/> === Literaturo === * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Stehlík | persona nomo = Eduard | odkaz na autora = Eduard Stehlík | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2010 | titolo = Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935–38 | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | nombro de paĝoj = 304 | isbn = 978-80-86011-41-7 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Vondrovský | persona nomo = Ivo | jaro = 1995 | titolo = Opevnění z let 1936 – 1938 na Slovensku | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | isbn = 80-900299-5-7 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Ráboň | persona nomo = Martin | familia nomo2 = Svoboda | persona nomo2 = Tomáš | familia nomo3 = Čermák | persona nomo3 = Ladislav | jaro = 1995 | titolo = Pevnosti. Pevnostní muzea v České republice historie, současnost, průvodce | eldoninto = Společnost přátel československého opevnění | loko = Brno – Náchod }} === Eksteraj ligiloj === * {{Commonscat linio}} * {{sk}} [http://mpo.sk/ Paĝaro de asociiĝo Múzeum petržalskeho opevnenia a muzea en fuorto B-S 4 „Lány“] * {{sk}} [http://www.bs6.eu/ Paĝo de objekto B-S 6 „Vrba“] * {{sk}} [http://www.bunker.bs8.sk/ Paĝoj de objekto B-S 8 „Hřbitov“] {{PG 21 Bratislavo}} [[Kategorio:PG 21 Bratislavo]] [[Kategorio:Distrikto Bratislavo 5]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Bratislavo]] [[Kategorio:Historio de Bratislavo]] [[Kategorio:Fortikaĵoj en Slovakio]] gpxkw0a5hlng1q0w895a3pd2h5zi6vt 1 953135 9471927 9471778 2026-09-09T12:01:30Z RG72 11847 9471927 wikitext text/x-wiki == konstrualo == ? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:18, 9 sep. 2026 (UTC) :Mi supozis ke temas pri alo de la konstruaĵo, sed evidente tio estas nura mistajpo, do ''konstruaĵo''. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:01, 9 sep. 2026 (UTC) g7621gyy03u48hborbn91r22o701el0 0 953154 9471932 2026-09-09T12:25:27Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Malam-krimo]] 9471932 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[malam-krimo]] ltxcgjtx3hose98t83uzbqbfevrv8np 0 953155 9471943 2026-09-09T12:38:36Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de germanaj esperantistoj]] 9471943 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de germanaj esperantistoj]] 5chppv1899hjgh43wdpnchovxykjwzz 14 953156 9471955 2026-09-09T12:39:41Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Tjumeno]] [[Kategorio:Edukado en Rusio laŭ urboj|Tjumeno]] [[Kategorio:Edukado en Tjumena provinco|Tjumeno]]" 9471955 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Tjumeno]] [[Kategorio:Edukado en Rusio laŭ urboj|Tjumeno]] [[Kategorio:Edukado en Tjumena provinco|Tjumeno]] myqhrtm7iqwq7nyycus9cdlrayo8ful 14 953157 9471971 2026-09-09T12:43:03Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Edukado en Rusio laŭ regionoj|Tjumena provinco]] [[Kategorio:Tjumena provinco]]" 9471971 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Edukado en Rusio laŭ regionoj|Tjumena provinco]] [[Kategorio:Tjumena provinco]] ca6gt6xz0eqyo5rs7oy4n3rxh0xa61e 0 953158 9471986 2026-09-09T12:45:15Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de germanaj esperantistoj]] 9471986 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de germanaj esperantistoj]] 5chppv1899hjgh43wdpnchovxykjwzz 0 953159 9471991 2026-09-09T12:48:18Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Etno]] 9471991 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[etno]] mun0ompbzhvuer2zt0kveim59cef3ul 0 953160 9471992 2026-09-09T12:48:24Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de germanaj esperantistoj]] 9471992 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de germanaj esperantistoj]] liivgyuf1ws6a15i2jo741t7nl3eccp 0 953161 9471995 2026-09-09T12:51:19Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de germanaj esperantistoj]] 9471995 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de germanaj esperantistoj]] 5chppv1899hjgh43wdpnchovxykjwzz 9471996 9471995 2026-09-09T12:51:58Z Roberto 609 Ŝanĝis celon de alidirektigilo, de [[Ĝermolisto de germanaj esperantistoj]] al [[Ĝermolisto de aŭstraj esperantistoj]] 9471996 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de aŭstraj esperantistoj]] lqxlrx0cs5ttaf6to5de2kas771r7xg 0 953162 9472000 2026-09-09T12:56:10Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de hungaraj esperantistoj]] 9472000 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de hungaraj esperantistoj]] 6du7la4su5e6xtgcso9uzb9jqtr33n3 0 953163 9472007 2026-09-09T13:00:05Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Indulgenco]] 9472007 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Indulgenco]] 8ctja7l6oq7nzf89298kxdxi6o037h8 0 953164 9472011 2026-09-09T13:01:19Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de francaj esperantistoj]] 9472011 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de francaj esperantistoj]] 6enphnct3apg5uo6gdifvtdq4vcp6hk 0 953165 9472025 2026-09-09T13:05:10Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de francaj esperantistoj]] 9472025 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de francaj esperantistoj]] b6am4y0v46ly1qfth6y1za3utrd6nj7 0 953166 9472028 2026-09-09T13:07:59Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de aŭstraj esperantistoj]] 9472028 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de aŭstraj esperantistoj]] klv8a8yucplgo5tdahld0a9jq5yv61t 9472029 9472028 2026-09-09T13:10:06Z Roberto 609 Roberto movis paĝon [[Rudolf Koutnik]] al [[Rudolf Koutník]] 9472028 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de aŭstraj esperantistoj]] klv8a8yucplgo5tdahld0a9jq5yv61t 9472032 9472029 2026-09-09T13:12:06Z Roberto 609 Ŝanĝis celon de alidirektigilo, de [[Ĝermolisto de aŭstraj esperantistoj]] al [[Ĝermolisto de ĉeĥaj esperantistoj]] 9472032 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de ĉeĥaj esperantistoj]] p3pf506d8u2oxbsdoby8pml5234537i 0 953167 9472030 2026-09-09T13:10:06Z Roberto 609 Roberto movis paĝon [[Rudolf Koutnik]] al [[Rudolf Koutník]] 9472030 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Rudolf Koutník]] 9oo02k8pixsoyavmhn4qn7wrcd4wri4 0 953168 9472031 2026-09-09T13:10:20Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Redaktata|~~~~}} {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Grigorij Indenbaum |honora sufikso = |dosiero = |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = |partio = la [[Socialista Revolucia Partio]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = |loko de naskiĝo = la Rusia imperio |dato de morto = |loko de morto = [[Tjumeno]], Tjumena guber..." 9472031 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:10, 9 sep. 2026 (UTC)}} {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Grigorij Indenbaum |honora sufikso = |dosiero = |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = |partio = la [[Socialista Revolucia Partio]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = |loko de naskiĝo = la Rusia imperio |dato de morto = |loko de morto = [[Tjumeno]], [[Tjumena gubernio]], [[Rusio]] |nacieco = judo |edzo/ino = |rilatoj = |infanoj = |sidejo = |alma_mater = |okupo = revoluciulo<br/>nutraĵa komisaro de Tjumena gubernio |profesio = |religio = |subskribo = |ttt = |notoj = }} == Vidu ankaŭ == * [[Militkomunismo]] * [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Groĥovskij, Stanislav}} [[Kategorio:Rusiaj judoj]] [[Kategorio:Politikistoj de Tjumeno]] [[Kategorio:Okcidentsiberia kamparana ribelo]] [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio de 1905]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio]] [[Kategorio:Mortintoj en Tjumena provinco]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Rusia Enlanda milito en Tjumena (Tobolska) gubernio]] hstoml0v9s14x4ddmrdi0ievkxvxeu6 9472043 9472031 2026-09-09T14:06:12Z RG72 11847 9472043 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:10, 9 sep. 2026 (UTC)}} {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Grigorij Indenbaum |honora sufikso = |dosiero = |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = |partio = la [[Socialista Revolucia Partio]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = |loko de naskiĝo = la Rusia imperio |dato de morto = 1921 |loko de morto = [[Tjumeno]], [[Tjumena gubernio]], [[Rusio]] |nacieco = judo |edzo/ino = |rilatoj = |infanoj = |sidejo = |alma_mater = |okupo = revoluciulo<br/>nutraĵa komisaro de Tjumena gubernio |profesio = |religio = |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Grigorij Samojloviĉ Indenbaum''' ({{l-ru|Григорий Самойлович Инденбаум}}, denaske '''Girŝ Samuiloviĉ Indenbaum''', {{l-ru|Гирш Самуилович Инденбаум}}; — 1921) estis rusia bolŝevisto, nutraĵa komisaro de Tjumena gubernio. Li estis inter la unuaj viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], grandparte provokita de lia agado kadre de rigora plenumado de nutraĵa plano. == Nutraĵa komisaro de Tjumena gubernio == La {{daton|31|8|1920}} estis eldonita ordono de la nutraĵa komitato de Tjumena gubernio ({{l-ru|Тюменский губпродком}}) pri nomumo de Grigorij Indenbaum kiel gubernia nutraĵa komisaro. Post veni al Tjumeno li ekloĝis en domo N 15 en strato Tomskaja (nun Osipenko). Al Tjumena gubernio estis ordonite provizi al Eŭropa Rusio grandan kvanon da nutraĵoj, do necesis apliki urĝajn kaj striktajn rimedojn. Indenbaum akcentis je forigado de personaro per partiaj, sovetiaj kaj sindikataj aktivuloj kaj altigo de ilia aŭtoritato. La {{daton|2|9}} dum kunsido de lokaj aŭtoritatoj li aprobigis oficialan malpermeson de "ĉikanado de nutraĵistoj" ({{l-ru|травля продработников}}). Al la partiaj kaj sovetiaj organizaĵoj estis sendita ordono helpi al la nutraĵistoj ({{l-ru|продработник}}) kun samtempa malpermeso iel ajn enmiksiĝi je ilia laboro. La ĉefa laboro en la gubernio estis oficiale agnoskita nutraĵa laboro ({{l-ru|продовольственная работа}}). La {{daton|19|10}} estis eldonita cirkulero de la Kasacia Tribunalo de la [[Tutrusia Centra Ekzekutiva Komitato]] (TCEK), kiu verdiktis ke punenda estas ĉiu kiu enmiksiĝas je nutraĵista laboro, evitas partopreni en ĝi, kreas por ĝi obstaklojn, ne plenumas nutraĵistajn ordonojn. Fakte la nutraĵistoj ricevis juran imunecon, eĉ la gubernia [[ĈK]] ne rajtis aresti aŭ puni la nutraĵistojn sen permeso de Grigorij Indenbaum. Prezidanto de la gubernia ekzekutiva komitato Stepan Novosjolov kaj prezidanto de la gubernia ĈK Pjotr Studitov oponis tian limigon de sia potenco, sed povis fari nenion<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 35–36 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|25|8}} Lenin sendis al Pjotr Koganoviĉ, la nutraĵa komisaro de Siberio, telegramon "pri kolektado de nutraĵoj", en kiu estis ordonite aŭtune, ĝis la novjaro plenumi resprktivan planon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/152167-telegramma-v-i-lenina-prodovolstvennomu-komissaru-sibiri-o-provedenii-zagotovki-produktov-25-avgusta-1920-g | titolo = Телеграмма В. И. Ленина продовольственному комиссару Сибири о проведении заготовки продуктов. 25 августа 1920 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2026-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Lenin]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1920-08-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Elektronika Biblioteko de Historiaj Dokumentoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230717110449/https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/152167-telegramma-v-i-lenina-prodovolstvennomu-komissaru-sibiri-o-provedenii-zagotovki-produktov-25-avgusta-1920-g | arkivdato = 2023-07-17 | citaĵo = }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Militkomunismo]] * [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Groĥovskij, Stanislav}} [[Kategorio:Rusiaj judoj]] [[Kategorio:Politikistoj de Tjumeno]] [[Kategorio:Okcidentsiberia kamparana ribelo]] [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio de 1905]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio]] [[Kategorio:Mortintoj en Tjumena provinco]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Rusia Enlanda milito en Tjumena (Tobolska) gubernio]] ez7idcmhcoeoidv1w3tqkmu78i1uscy 9472304 9472043 2026-09-10T07:16:34Z RG72 11847 9472304 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:10, 9 sep. 2026 (UTC)}} {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Grigorij Indenbaum |honora sufikso = |dosiero = |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = |partio = [[bolŝevistoj]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = |loko de naskiĝo = la Rusia imperio |dato de morto = 1921 |loko de morto = [[Tjumeno]], [[Tjumena gubernio]], [[Rusio]] |nacieco = judo |edzo/ino = |rilatoj = |infanoj = |sidejo = |alma_mater = |okupo = revoluciulo<br/>nutraĵa komisaro de Tjumena gubernio |profesio = |religio = |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Grigorij Samojloviĉ Indenbaum''' ({{l-ru|Григорий Самойлович Инденбаум}}, denaske '''Girŝ Samuiloviĉ Indenbaum''', {{l-ru|Гирш Самуилович Инденбаум}}; — 1921) estis rusia bolŝevisto, nutraĵa komisaro de Tjumena gubernio. Li estis inter la unuaj viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], grandparte provokita de lia agado kadre de rigora plenumado de nutraĵa plano. == Nutraĵa komisaro de Tjumena gubernio == La {{daton|31|8|1920}} estis eldonita ordono de la nutraĵa komitato de Tjumena gubernio ({{l-ru|Тюменский губпродком}}) pri nomumo de Grigorij Indenbaum kiel gubernia nutraĵa komisaro. Post veni al Tjumeno li ekloĝis en domo N 15 en strato Tomskaja (nun Osipenko). Al Tjumena gubernio estis ordonite provizi al Eŭropa Rusio grandan kvanon da nutraĵoj, do necesis apliki urĝajn kaj striktajn rimedojn. Indenbaum akcentis je forigado de personaro per partiaj, sovetiaj kaj sindikataj aktivuloj kaj altigo de ilia aŭtoritato. La {{daton|2|9}} dum kunsido de lokaj aŭtoritatoj li aprobigis oficialan malpermeson de "ĉikanado de nutraĵistoj" ({{l-ru|травля продработников}}). Al la partiaj kaj sovetiaj organizaĵoj estis sendita ordono helpi al la nutraĵistoj ({{l-ru|продработник}}) kun samtempa malpermeso iel ajn enmiksiĝi je ilia laboro. La ĉefa laboro en la gubernio estis oficiale agnoskita nutraĵa laboro ({{l-ru|продовольственная работа}}). La {{daton|19|10}} estis eldonita cirkulero de la Kasacia Tribunalo de la [[Tutrusia Centra Ekzekutiva Komitato]] (TCEK), kiu verdiktis ke punenda estas ĉiu kiu enmiksiĝas je nutraĵista laboro, evitas partopreni en ĝi, kreas por ĝi obstaklojn, ne plenumas nutraĵistajn ordonojn. Fakte la nutraĵistoj ricevis juran imunecon, eĉ la gubernia [[ĈK]] ne rajtis aresti aŭ puni la nutraĵistojn sen permeso de Grigorij Indenbaum. Prezidanto de la gubernia ekzekutiva komitato Stepan Novosjolov kaj prezidanto de la gubernia ĈK Pjotr Studitov oponis tian limigon de sia potenco, sed povis fari nenion<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 35–36 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|25|8}} Lenin sendis al Pjotr Koganoviĉ, la nutraĵa komisaro de Siberio, telegramon "pri kolektado de nutraĵoj", en kiu estis ordonite aŭtune, ĝis la novjaro plenumi resprktivan planon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/152167-telegramma-v-i-lenina-prodovolstvennomu-komissaru-sibiri-o-provedenii-zagotovki-produktov-25-avgusta-1920-g | titolo = Телеграмма В. И. Ленина продовольственному комиссару Сибири о проведении заготовки продуктов. 25 августа 1920 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2026-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Lenin]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1920-08-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Elektronika Biblioteko de Historiaj Dokumentoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230717110449/https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/152167-telegramma-v-i-lenina-prodovolstvennomu-komissaru-sibiri-o-provedenii-zagotovki-produktov-25-avgusta-1920-g | arkivdato = 2023-07-17 | citaĵo = }}</ref>. Dum septembro Siberio devus ĉiutage sendi al stokejoj de la Popola Komisariato pri Nutrado (PKN) po 5 kaj en oktobro po 8 karavanoj da nutraĵoj, sed en oktobro oni sendis nur duonon. Pjotr Koganoviĉ postulis plenumi la taskon per plej ferocaj metodoj: "Greno, greno kaj greno [...] Ĉio malhelpas al ĝia plenumo devas esti malaperigita de sur la tero" (){{l-ru|Хлеб, хлеб и хлеб. [...] Всё, что мешает её выполнению, должно быть стёрто с лица земли}})<ref name="Инденбаум37">{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En Tjumena gubernio novembro estis deklarita "streĉa nutraĵmonato" ({{l-ru|ударный продовольственный месячник}}). Reference al la ordono de TCEK de la {{dato|27|9|1920}} kaj telegramo de PKN, la {{daton|22|20}} ordonis militstaton en la gubernia nutraĵkomitato. Rompo de la disciplino estis traktata kiel sabotado. Li iniciatis establon de nutraĵtribunaloj, kies tasko estis puni kamparanojn, sabotintajn la rekviziciojn. En novembro 1920 la nutraĵtribunalo aranĝis kunsidojn en ĉiuj distriktaj centroj de Tjumena gubernio<ref name="Инденбаум37"/>. Inter la nutraĵistoj estis homoj, antaŭe akuzitaj pri rompoj de reguloj kaj trouzoj, tamen foje ili estis revenigitaj kiel taŭgaj por plenumi de tiu ĉi tasko. Matvej Lauris dum la nutraĵa kampanjo en 1919–1920 plurfoje rompis la leĝon, do estis akuzita de la Iŝima Revolucia Komitato, sed ties prezidanto Osvald Grjunberg kaj prezidanto de Iŝima Distrikta Nutraĵa Komitato Ivan Guskov ({{l-ru|Иван Гуськов}}) diris ke iu simple deziras kvitigi personajn kontojn kun Lauris dum efektive li "montris enorman energion" dum la rekvizicioj. La akuzoj estis nuligitaj, la proceso ĉesigita kadre de amnestio okaze de la {{dato|1|5|1920}}. Lauris iĝis konfidulo de Indenbaum kaj estis sendata de li je plej konfliktaj areoj de Iŝima distrikto, kie li plu agis arbitre kaj rezolute<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37–38 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĝis novembro 1920 kiel nutraĵistoj estis mobilizitaj 25% de la partiaj aktivuloj de Tjumena gubernio, tamen la nutraĵistoj plu malsufiĉis, la plano pri nutraĵoj estis plenumita je 13%. Origine la nutraĵistoj klopodis admoni, ekde novembro ili transiris al amasa apliko de perforto. Ĉiu kamparano, rifuzinta fordoni la nutraĵojn kontraŭ ŝtataj prezoj, estis konsiderata [[kulako]] kaj traktata respektive kiel klasa malamiko. Komence de decembro 1920 la plano estis plenumita je 23%. Oni longigis la nutraĵkampanjon ĝis la {{dato|20|12}}, poste ĝis la {{dato|1|1|1921}}. Oni aplikis jam plej severajn rimedojn. La {{daton|10|12}} Grigorij Indenbaum per sekreta telegramo al la gubernia plenrajtigito pri nutraĵoj Arĥip Krestjannikov permesis al li apliki plej severajn rimedojn, inkluzive preni en Belova subdistrikto (Iŝima distrikto) po 10 ostaĝojn en ĉiu vilaĝo kaj sendi ilin al devigaj laboroj. Li tamen kontraŭis rekviziciojn de semoj, kio foje okazis. En decembro 1920, dum la 3-a gubernia partia konferenco, oni forte kritikis Indenbaum kaj liajn metodojn. Li responde citis la vortojn de popola komisaro pri nutraĵoj diritajn al la nutraĵistoj: "Vi prenas viajn aĵojn kaj iras al VĈK aŭ vi efektivigas ĉiujn rekviziciojn" ({{l-ru|Или вы собираете вещи и отправляетесь в ВЧК, или вы проводите все развёрстки}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38–39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Komence de januaro 1921 Tjumena gubernio liveris 6,6 milionojn da [[pudo]]j da greno ({{unuo|108108|tunoj}}), plenuminte la planon je 102%. Kamparanoj estis ekstreme malkontentaj, en januaro komenciĝis protestoj kaj tumultoj, do Grigorij Indenbaum, prezidanto de la gubernia ĈK Pjotr Studitov kaj prezidanto de la gubernia laborista-kamparana inspekto Nikolaj Ĉertiŝĉev kune veturis al Lokta subdistrikto (Iŝima distrikto) kie laŭdire komenciĝis ribelo. Ili ne trovis la ribelulojn, sed vidis plurajn ĉarojn kun rekviziciitaj nutraĵoj, do konkludis ke ĉio daŭras laŭplane. En januaro 1921 komenciĝis rekvizicioj de semoj ({{l-ru|семенная продразвёрстка}}), kiun Indenbaum proponis efektivigi "milite, kun ĉiuj rimedoj de devigado" ({{l-ru|по-военному, со всеми мерами принуждения}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39–40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Komence de februaro 1921 Grigorij Indenbaum estas nomumita prezidanto de la Malsupra Oba-Irtiŝa Provinca Administracio pri Fiŝindustrio ({{l-ru|Низовое Обь-Иртышское областное управление рыбными промыслами}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Dum inspekta vojaĝo al vilaĝo Karaĉino (Tobolska distrikto), kie Indenbaum planis rakonti al la kamparanoj pri la sema rekvizicio, li estis kaptita de ribeluloj, kruele batita, kaj murdita 3 [[versto]]jn ({{unuo|3,2|km}}) for de la vilaĝo. Vundita poŝtisto venis al Tobolsko por raporti tion. Taĉmento subestre de Avraamij Demjanov, prezidanto de la Tobolska Distrikta Ekzekutiva Komitato kaj Jevdokim Trostinskij, estro de la 3-a bataliona distrikto de la Tjumena Regimenta Distrikto de la Eksterordinaraj Trupoj ({{l-ru|части особого назначения}}) eekveturis al Karaĉino, sed en vilaĝo Ŝiŝkovo ĝi estis atakita de ribeluloj kaj retiriĝis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Militkomunismo]] * [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Groĥovskij, Stanislav}} [[Kategorio:Rusiaj judoj]] [[Kategorio:Politikistoj de Tjumeno]] [[Kategorio:Okcidentsiberia kamparana ribelo]] [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio de 1905]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio]] [[Kategorio:Mortintoj en Tjumena provinco]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Rusia Enlanda milito en Tjumena (Tobolska) gubernio]] 2r9t4hi54g8d5srdob3un2d106g1du6 9472309 9472304 2026-09-10T07:29:41Z RG72 11847 9472309 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:10, 9 sep. 2026 (UTC)}} {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Grigorij Indenbaum |honora sufikso = |dosiero = |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = |partio = [[bolŝevistoj]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = |loko de naskiĝo = la Rusia imperio |dato de morto = 1921 |loko de morto = [[Tjumeno]], [[Tjumena gubernio]], [[Rusio]] |nacieco = judo |edzo/ino = |rilatoj = |infanoj = |sidejo = |alma_mater = |okupo = revoluciulo<br/>nutraĵa komisaro de Tjumena gubernio |profesio = |religio = |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Grigorij Samojloviĉ Indenbaum''' ({{l-ru|Григорий Самойлович Инденбаум}}, denaske '''Girŝ Samuiloviĉ Indenbaum''', {{l-ru|Гирш Самуилович Инденбаум}}; — 1921) estis rusia bolŝevisto, nutraĵa komisaro de Tjumena gubernio. Li estis inter la unuaj viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], grandparte provokita de lia agado kadre de rigora plenumado de nutraĵa plano. == Nutraĵa komisaro de Tjumena gubernio == La {{daton|31|8|1920}} estis eldonita ordono de la nutraĵa komitato de Tjumena gubernio ({{l-ru|Тюменский губпродком}}) pri nomumo de Grigorij Indenbaum kiel gubernia nutraĵa komisaro. Post veni al Tjumeno li ekloĝis en domo N 15 en strato Tomskaja (nun Osipenko). Al Tjumena gubernio estis ordonite provizi al Eŭropa Rusio grandan kvanon da nutraĵoj, do necesis apliki urĝajn kaj striktajn rimedojn. Indenbaum akcentis je forigado de personaro per partiaj, sovetiaj kaj sindikataj aktivuloj kaj altigo de ilia aŭtoritato. La {{daton|2|9}} dum kunsido de lokaj aŭtoritatoj li aprobigis oficialan malpermeson de "ĉikanado de nutraĵistoj" ({{l-ru|травля продработников}}). Al la partiaj kaj sovetiaj organizaĵoj estis sendita ordono helpi al la nutraĵistoj ({{l-ru|продработник}}) kun samtempa malpermeso iel ajn enmiksiĝi je ilia laboro. La ĉefa laboro en la gubernio estis oficiale agnoskita nutraĵa laboro ({{l-ru|продовольственная работа}}). La {{daton|19|10}} estis eldonita cirkulero de la Kasacia Tribunalo de la [[Tutrusia Centra Ekzekutiva Komitato]] (TCEK), kiu verdiktis ke punenda estas ĉiu kiu enmiksiĝas je nutraĵista laboro, evitas partopreni en ĝi, kreas por ĝi obstaklojn, ne plenumas nutraĵistajn ordonojn. Fakte la nutraĵistoj ricevis juran imunecon, eĉ la gubernia [[ĈK]] ne rajtis aresti aŭ puni la nutraĵistojn sen permeso de Grigorij Indenbaum. Prezidanto de la gubernia ekzekutiva komitato Stepan Novosjolov kaj prezidanto de la gubernia ĈK Pjotr Studitov oponis tian limigon de sia potenco, sed povis fari nenion<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 35–36 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|25|8}} Lenin sendis al Pjotr Koganoviĉ, la nutraĵa komisaro de Siberio, telegramon "pri kolektado de nutraĵoj", en kiu estis ordonite aŭtune, ĝis la novjaro plenumi resprktivan planon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/152167-telegramma-v-i-lenina-prodovolstvennomu-komissaru-sibiri-o-provedenii-zagotovki-produktov-25-avgusta-1920-g | titolo = Телеграмма В. И. Ленина продовольственному комиссару Сибири о проведении заготовки продуктов. 25 августа 1920 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2026-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Lenin]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1920-08-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Elektronika Biblioteko de Historiaj Dokumentoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230717110449/https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/152167-telegramma-v-i-lenina-prodovolstvennomu-komissaru-sibiri-o-provedenii-zagotovki-produktov-25-avgusta-1920-g | arkivdato = 2023-07-17 | citaĵo = }}</ref>. Dum septembro Siberio devus ĉiutage sendi al stokejoj de la Popola Komisariato pri Nutrado (PKN) po 5 kaj en oktobro po 8 karavanoj da nutraĵoj, sed en oktobro oni sendis nur duonon. Pjotr Koganoviĉ postulis plenumi la taskon per plej ferocaj metodoj: "Greno, greno kaj greno [...] Ĉio malhelpas al ĝia plenumo devas esti malaperigita de sur la tero" (){{l-ru|Хлеб, хлеб и хлеб. [...] Всё, что мешает её выполнению, должно быть стёрто с лица земли}})<ref name="Инденбаум37">{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En Tjumena gubernio novembro estis deklarita "streĉa nutraĵmonato" ({{l-ru|ударный продовольственный месячник}}). Reference al la ordono de TCEK de la {{dato|27|9|1920}} kaj telegramo de PKN, la {{daton|22|20}} ordonis militstaton en la gubernia nutraĵkomitato. Rompo de la disciplino estis traktata kiel sabotado. Li iniciatis establon de nutraĵtribunaloj, kies tasko estis puni kamparanojn, sabotintajn la rekviziciojn. En novembro 1920 la nutraĵtribunalo aranĝis kunsidojn en ĉiuj distriktaj centroj de Tjumena gubernio<ref name="Инденбаум37"/>. Inter la nutraĵistoj estis homoj, antaŭe akuzitaj pri rompoj de reguloj kaj trouzoj, tamen foje ili estis revenigitaj kiel taŭgaj por plenumi de tiu ĉi tasko. Matvej Lauris dum la nutraĵa kampanjo en 1919–1920 plurfoje rompis la leĝon, do estis akuzita de la Iŝima Revolucia Komitato, sed ties prezidanto Osvald Grjunberg kaj prezidanto de Iŝima Distrikta Nutraĵa Komitato Ivan Guskov ({{l-ru|Иван Гуськов}}) diris ke iu simple deziras kvitigi personajn kontojn kun Lauris dum efektive li "montris enorman energion" dum la rekvizicioj. La akuzoj estis nuligitaj, la proceso ĉesigita kadre de amnestio okaze de la {{dato|1|5|1920}}. Lauris iĝis konfidulo de Indenbaum kaj estis sendata de li je plej konfliktaj areoj de Iŝima distrikto, kie li plu agis arbitre kaj rezolute<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37–38 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĝis novembro 1920 kiel nutraĵistoj estis mobilizitaj 25% de la partiaj aktivuloj de Tjumena gubernio, tamen la nutraĵistoj plu malsufiĉis, la plano pri nutraĵoj estis plenumita je 13%. Origine la nutraĵistoj klopodis admoni, ekde novembro ili transiris al amasa apliko de perforto. Ĉiu kamparano, rifuzinta fordoni la nutraĵojn kontraŭ ŝtataj prezoj, estis konsiderata [[kulako]] kaj traktata respektive kiel klasa malamiko. Komence de decembro 1920 la plano estis plenumita je 23%. Oni longigis la nutraĵkampanjon ĝis la {{dato|20|12}}, poste ĝis la {{dato|1|1|1921}}. Oni aplikis jam plej severajn rimedojn. La {{daton|10|12}} Grigorij Indenbaum per sekreta telegramo al la gubernia plenrajtigito pri nutraĵoj Arĥip Krestjannikov permesis al li apliki plej severajn rimedojn, inkluzive preni en Belova subdistrikto (Iŝima distrikto) po 10 ostaĝojn en ĉiu vilaĝo kaj sendi ilin al devigaj laboroj. Li tamen kontraŭis rekviziciojn de semoj, kio foje okazis. En decembro 1920, dum la 3-a gubernia partia konferenco, oni forte kritikis Indenbaum kaj liajn metodojn. Li responde citis la vortojn de popola komisaro pri nutraĵoj diritajn al la nutraĵistoj: "Vi prenas viajn aĵojn kaj iras al VĈK aŭ vi efektivigas ĉiujn rekviziciojn" ({{l-ru|Или вы собираете вещи и отправляетесь в ВЧК, или вы проводите все развёрстки}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38–39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|8|12}} prezidanto de la Berdjugina Subdistrikta Partia Ĉelo <includeonly>ВЫПИСКА ИЗ ПРОТОКОЛА № 52 ОБЩЕГО СОБРАНИЯ БЕРДЮЖСКОЙ ВОЛОСТНОЙ ЯЧЕЙКИ РКП(б) ИШИМСКОГОУЕЗДА Б.м. 8 декабря 1920 г. Присутствуют 19 человек. Председатель Нечаев, секретарь Неймышев. Слушали: По докладу тов. русина [В.] на основании постановления нашей ячейки от2/ХІІ-20 г., протокол №50. Заслушав доклад тов. русина о переговорах с губпродкомиссаром Инденбаумом, который на заданный вопрос, допустимо ли садить* граждан в холодные амбары, заявил, хотя это с точки зрения коммунизма недопустимо, но [за]то дает возможность выполнить разверстку.</includeonly> Komence de januaro 1921 Tjumena gubernio liveris 6,6 milionojn da [[pudo]]j da greno ({{unuo|108108|tunoj}}), plenuminte la planon je 102%. Kamparanoj estis ekstreme malkontentaj, en januaro komenciĝis protestoj kaj tumultoj, do Grigorij Indenbaum, prezidanto de la gubernia ĈK Pjotr Studitov kaj prezidanto de la gubernia laborista-kamparana inspekto Nikolaj Ĉertiŝĉev kune veturis al Lokta subdistrikto (Iŝima distrikto) kie laŭdire komenciĝis ribelo. Ili ne trovis la ribelulojn, sed vidis plurajn ĉarojn kun rekviziciitaj nutraĵoj, do konkludis ke ĉio daŭras laŭplane. En januaro 1921 komenciĝis rekvizicioj de semoj ({{l-ru|семенная продразвёрстка}}), kiun Indenbaum proponis efektivigi "milite, kun ĉiuj rimedoj de devigado" ({{l-ru|по-военному, со всеми мерами принуждения}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39–40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Komence de februaro 1921 Grigorij Indenbaum estas nomumita prezidanto de la Malsupra Oba-Irtiŝa Provinca Administracio pri Fiŝindustrio ({{l-ru|Низовое Обь-Иртышское областное управление рыбными промыслами}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Dum inspekta vojaĝo al vilaĝo Karaĉino (Tobolska distrikto), kie Indenbaum planis rakonti al la kamparanoj pri la sema rekvizicio, li estis kaptita de ribeluloj, kruele batita, kaj murdita 3 [[versto]]jn ({{unuo|3,2|km}}) for de la vilaĝo. Vundita poŝtisto venis al Tobolsko por raporti tion. Taĉmento subestre de Avraamij Demjanov, prezidanto de la Tobolska Distrikta Ekzekutiva Komitato kaj Jevdokim Trostinskij, estro de la 3-a bataliona distrikto de la Tjumena Regimenta Distrikto de la Eksterordinaraj Trupoj ({{l-ru|части особого назначения}}) eekveturis al Karaĉino, sed en vilaĝo Ŝiŝkovo ĝi estis atakita de ribeluloj kaj retiriĝis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Militkomunismo]] * [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Groĥovskij, Stanislav}} [[Kategorio:Rusiaj judoj]] [[Kategorio:Politikistoj de Tjumeno]] [[Kategorio:Okcidentsiberia kamparana ribelo]] [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio de 1905]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio]] [[Kategorio:Mortintoj en Tjumena provinco]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Rusia Enlanda milito en Tjumena (Tobolska) gubernio]] 34zd0n8elkypo9fbx3yjfdq7z1xnwi4 9472310 9472309 2026-09-10T07:30:28Z RG72 11847 /* Referencoj */ 9472310 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:10, 9 sep. 2026 (UTC)}} {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Grigorij Indenbaum |honora sufikso = |dosiero = |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = |partio = [[bolŝevistoj]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = |loko de naskiĝo = la Rusia imperio |dato de morto = 1921 |loko de morto = [[Tjumeno]], [[Tjumena gubernio]], [[Rusio]] |nacieco = judo |edzo/ino = |rilatoj = |infanoj = |sidejo = |alma_mater = |okupo = revoluciulo<br/>nutraĵa komisaro de Tjumena gubernio |profesio = |religio = |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Grigorij Samojloviĉ Indenbaum''' ({{l-ru|Григорий Самойлович Инденбаум}}, denaske '''Girŝ Samuiloviĉ Indenbaum''', {{l-ru|Гирш Самуилович Инденбаум}}; — 1921) estis rusia bolŝevisto, nutraĵa komisaro de Tjumena gubernio. Li estis inter la unuaj viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], grandparte provokita de lia agado kadre de rigora plenumado de nutraĵa plano. == Nutraĵa komisaro de Tjumena gubernio == La {{daton|31|8|1920}} estis eldonita ordono de la nutraĵa komitato de Tjumena gubernio ({{l-ru|Тюменский губпродком}}) pri nomumo de Grigorij Indenbaum kiel gubernia nutraĵa komisaro. Post veni al Tjumeno li ekloĝis en domo N 15 en strato Tomskaja (nun Osipenko). Al Tjumena gubernio estis ordonite provizi al Eŭropa Rusio grandan kvanon da nutraĵoj, do necesis apliki urĝajn kaj striktajn rimedojn. Indenbaum akcentis je forigado de personaro per partiaj, sovetiaj kaj sindikataj aktivuloj kaj altigo de ilia aŭtoritato. La {{daton|2|9}} dum kunsido de lokaj aŭtoritatoj li aprobigis oficialan malpermeson de "ĉikanado de nutraĵistoj" ({{l-ru|травля продработников}}). Al la partiaj kaj sovetiaj organizaĵoj estis sendita ordono helpi al la nutraĵistoj ({{l-ru|продработник}}) kun samtempa malpermeso iel ajn enmiksiĝi je ilia laboro. La ĉefa laboro en la gubernio estis oficiale agnoskita nutraĵa laboro ({{l-ru|продовольственная работа}}). La {{daton|19|10}} estis eldonita cirkulero de la Kasacia Tribunalo de la [[Tutrusia Centra Ekzekutiva Komitato]] (TCEK), kiu verdiktis ke punenda estas ĉiu kiu enmiksiĝas je nutraĵista laboro, evitas partopreni en ĝi, kreas por ĝi obstaklojn, ne plenumas nutraĵistajn ordonojn. Fakte la nutraĵistoj ricevis juran imunecon, eĉ la gubernia [[ĈK]] ne rajtis aresti aŭ puni la nutraĵistojn sen permeso de Grigorij Indenbaum. Prezidanto de la gubernia ekzekutiva komitato Stepan Novosjolov kaj prezidanto de la gubernia ĈK Pjotr Studitov oponis tian limigon de sia potenco, sed povis fari nenion<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 35–36 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|25|8}} Lenin sendis al Pjotr Koganoviĉ, la nutraĵa komisaro de Siberio, telegramon "pri kolektado de nutraĵoj", en kiu estis ordonite aŭtune, ĝis la novjaro plenumi resprktivan planon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/152167-telegramma-v-i-lenina-prodovolstvennomu-komissaru-sibiri-o-provedenii-zagotovki-produktov-25-avgusta-1920-g | titolo = Телеграмма В. И. Ленина продовольственному комиссару Сибири о проведении заготовки продуктов. 25 августа 1920 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2026-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Lenin]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1920-08-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Elektronika Biblioteko de Historiaj Dokumentoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230717110449/https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/152167-telegramma-v-i-lenina-prodovolstvennomu-komissaru-sibiri-o-provedenii-zagotovki-produktov-25-avgusta-1920-g | arkivdato = 2023-07-17 | citaĵo = }}</ref>. Dum septembro Siberio devus ĉiutage sendi al stokejoj de la Popola Komisariato pri Nutrado (PKN) po 5 kaj en oktobro po 8 karavanoj da nutraĵoj, sed en oktobro oni sendis nur duonon. Pjotr Koganoviĉ postulis plenumi la taskon per plej ferocaj metodoj: "Greno, greno kaj greno [...] Ĉio malhelpas al ĝia plenumo devas esti malaperigita de sur la tero" (){{l-ru|Хлеб, хлеб и хлеб. [...] Всё, что мешает её выполнению, должно быть стёрто с лица земли}})<ref name="Инденбаум37">{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En Tjumena gubernio novembro estis deklarita "streĉa nutraĵmonato" ({{l-ru|ударный продовольственный месячник}}). Reference al la ordono de TCEK de la {{dato|27|9|1920}} kaj telegramo de PKN, la {{daton|22|20}} ordonis militstaton en la gubernia nutraĵkomitato. Rompo de la disciplino estis traktata kiel sabotado. Li iniciatis establon de nutraĵtribunaloj, kies tasko estis puni kamparanojn, sabotintajn la rekviziciojn. En novembro 1920 la nutraĵtribunalo aranĝis kunsidojn en ĉiuj distriktaj centroj de Tjumena gubernio<ref name="Инденбаум37"/>. Inter la nutraĵistoj estis homoj, antaŭe akuzitaj pri rompoj de reguloj kaj trouzoj, tamen foje ili estis revenigitaj kiel taŭgaj por plenumi de tiu ĉi tasko. Matvej Lauris dum la nutraĵa kampanjo en 1919–1920 plurfoje rompis la leĝon, do estis akuzita de la Iŝima Revolucia Komitato, sed ties prezidanto Osvald Grjunberg kaj prezidanto de Iŝima Distrikta Nutraĵa Komitato Ivan Guskov ({{l-ru|Иван Гуськов}}) diris ke iu simple deziras kvitigi personajn kontojn kun Lauris dum efektive li "montris enorman energion" dum la rekvizicioj. La akuzoj estis nuligitaj, la proceso ĉesigita kadre de amnestio okaze de la {{dato|1|5|1920}}. Lauris iĝis konfidulo de Indenbaum kaj estis sendata de li je plej konfliktaj areoj de Iŝima distrikto, kie li plu agis arbitre kaj rezolute<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37–38 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĝis novembro 1920 kiel nutraĵistoj estis mobilizitaj 25% de la partiaj aktivuloj de Tjumena gubernio, tamen la nutraĵistoj plu malsufiĉis, la plano pri nutraĵoj estis plenumita je 13%. Origine la nutraĵistoj klopodis admoni, ekde novembro ili transiris al amasa apliko de perforto. Ĉiu kamparano, rifuzinta fordoni la nutraĵojn kontraŭ ŝtataj prezoj, estis konsiderata [[kulako]] kaj traktata respektive kiel klasa malamiko. Komence de decembro 1920 la plano estis plenumita je 23%. Oni longigis la nutraĵkampanjon ĝis la {{dato|20|12}}, poste ĝis la {{dato|1|1|1921}}. Oni aplikis jam plej severajn rimedojn. La {{daton|10|12}} Grigorij Indenbaum per sekreta telegramo al la gubernia plenrajtigito pri nutraĵoj Arĥip Krestjannikov permesis al li apliki plej severajn rimedojn, inkluzive preni en Belova subdistrikto (Iŝima distrikto) po 10 ostaĝojn en ĉiu vilaĝo kaj sendi ilin al devigaj laboroj. Li tamen kontraŭis rekviziciojn de semoj, kio foje okazis. En decembro 1920, dum la 3-a gubernia partia konferenco, oni forte kritikis Indenbaum kaj liajn metodojn. Li responde citis la vortojn de popola komisaro pri nutraĵoj diritajn al la nutraĵistoj: "Vi prenas viajn aĵojn kaj iras al VĈK aŭ vi efektivigas ĉiujn rekviziciojn" ({{l-ru|Или вы собираете вещи и отправляетесь в ВЧК, или вы проводите все развёрстки}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38–39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|8|12}} prezidanto de la Berdjugina Subdistrikta Partia Ĉelo <includeonly>ВЫПИСКА ИЗ ПРОТОКОЛА № 52 ОБЩЕГО СОБРАНИЯ БЕРДЮЖСКОЙ ВОЛОСТНОЙ ЯЧЕЙКИ РКП(б) ИШИМСКОГОУЕЗДА Б.м. 8 декабря 1920 г. Присутствуют 19 человек. Председатель Нечаев, секретарь Неймышев. Слушали: По докладу тов. русина [В.] на основании постановления нашей ячейки от2/ХІІ-20 г., протокол №50. Заслушав доклад тов. русина о переговорах с губпродкомиссаром Инденбаумом, который на заданный вопрос, допустимо ли садить* граждан в холодные амбары, заявил, хотя это с точки зрения коммунизма недопустимо, но [за]то дает возможность выполнить разверстку.</includeonly> Komence de januaro 1921 Tjumena gubernio liveris 6,6 milionojn da [[pudo]]j da greno ({{unuo|108108|tunoj}}), plenuminte la planon je 102%. Kamparanoj estis ekstreme malkontentaj, en januaro komenciĝis protestoj kaj tumultoj, do Grigorij Indenbaum, prezidanto de la gubernia ĈK Pjotr Studitov kaj prezidanto de la gubernia laborista-kamparana inspekto Nikolaj Ĉertiŝĉev kune veturis al Lokta subdistrikto (Iŝima distrikto) kie laŭdire komenciĝis ribelo. Ili ne trovis la ribelulojn, sed vidis plurajn ĉarojn kun rekviziciitaj nutraĵoj, do konkludis ke ĉio daŭras laŭplane. En januaro 1921 komenciĝis rekvizicioj de semoj ({{l-ru|семенная продразвёрстка}}), kiun Indenbaum proponis efektivigi "milite, kun ĉiuj rimedoj de devigado" ({{l-ru|по-военному, со всеми мерами принуждения}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39–40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Komence de februaro 1921 Grigorij Indenbaum estas nomumita prezidanto de la Malsupra Oba-Irtiŝa Provinca Administracio pri Fiŝindustrio ({{l-ru|Низовое Обь-Иртышское областное управление рыбными промыслами}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Dum inspekta vojaĝo al vilaĝo Karaĉino (Tobolska distrikto), kie Indenbaum planis rakonti al la kamparanoj pri la sema rekvizicio, li estis kaptita de ribeluloj, kruele batita, kaj murdita 3 [[versto]]jn ({{unuo|3,2|km}}) for de la vilaĝo. Vundita poŝtisto venis al Tobolsko por raporti tion. Taĉmento subestre de Avraamij Demjanov, prezidanto de la Tobolska Distrikta Ekzekutiva Komitato kaj Jevdokim Trostinskij, estro de la 3-a bataliona distrikto de la Tjumena Regimenta Distrikto de la Eksterordinaraj Trupoj ({{l-ru|части особого назначения}}) eekveturis al Karaĉino, sed en vilaĝo Ŝiŝkovo ĝi estis atakita de ribeluloj kaj retiriĝis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции |lasta = Ильдер |unua = М. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Московкин В. В. |redaktinto = В. В. Московкин |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2002 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5881312597 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Militkomunismo]] * [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Indenbaum, Grigorij}} [[Kategorio:Rusiaj judoj]] [[Kategorio:Politikistoj de Tjumeno]] [[Kategorio:Okcidentsiberia kamparana ribelo]] [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio de 1905]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio]] [[Kategorio:Mortintoj en Tjumena provinco]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Rusia Enlanda milito en Tjumena (Tobolska) gubernio]] 2rh61iovljp3of4v76lril2apn20558 0 953169 9472036 2026-09-09T13:22:23Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de francaj esperantistoj]] 9472036 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de francaj esperantistoj]] b6am4y0v46ly1qfth6y1za3utrd6nj7 0 953170 9472045 2026-09-09T14:25:30Z Crosstor 3176 jezuito 9472045 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1735|8|18}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, [[Habsburga imperio]] [[Ružomberok|Rosenberg]] |dato de morto = {{mortotago|1787|2|10}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, Habsburga imperio [[Pest (urbo)]] }} '''[[Karolo|Károly]] [[Francisko|Ferenc]] Palma''' [kAroj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Palma Károly Ferenc''' estis [[Hungario|hungaria]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''szoblahói'' [soblahOi]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM83262 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=659906&date=2026-09-09 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1735|8|18}} en [[Ružomberok|Rosenberg]] ([[Hungara reĝlando]], [[Habsburga imperio]], nuntempa [[Ružomberok]] en [[Slovakio]]), li mortis {{mortotago|1787|2|10}} en [[Pest (urbo)]] (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa maldekstra flanko de [[Budapeŝto]]). == Biografio == {{Paĝonomo}} frekventis mezlernejon en [[Trencsén]], poste li aliĝis al la [[jezuitoj]] en 1750 en [[Vieno]], poste li akiris an diplomon en [[ELTE]] en [[1]]. Post la diplomo li praktikadis, poste li estis [[]], [[]], [[]]. == Elektitaj kontribuoj == * == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC11587/11696.htm biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/P/P%C3%A1lma.html Katolika Leksikono] * [https://archivum.asztrik.hu/oldal/palma-ferenc biografio hungare] * [https://leveltar.jezsuita.hu/hu/node/1083 biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/p-9E91B/palma-palm-karoly-ferenc-szoblahoi-9EEDA/ biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Palma, Karoly Ferenc}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} np5rtuklwkhj4jfkpqxmrslo112hjpi 9472246 9472045 2026-09-10T05:36:14Z Crosstor 3176 finredakto 9472246 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1735|8|18}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, [[Habsburga imperio]] [[Ružomberok|Rosenberg]] |dato de morto = {{mortotago|1787|2|10}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, Habsburga imperio [[Pest (urbo)]] }} '''[[Karolo|Károly]] [[Francisko|Ferenc]] Palma''' [kAroj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Palma Károly Ferenc''' estis [[Hungario|hungaria]] [[pastro]], [[jezuito|jezuita]] [[monaĥo]], [[kanoniko]], [[preposto]], [[historiisto]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''szoblahói'' [soblahOi]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM83262 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=659906&date=2026-09-09 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1735|8|18}} en [[Ružomberok|Rosenberg]] ([[Hungara reĝlando]], [[Habsburga imperio]], nuntempa [[Ružomberok]] en [[Slovakio]]), li mortis {{mortotago|1787|2|10}} en [[Pest (urbo)]] (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa maldekstra flanko de [[Budapeŝto]]). == Biografio == {{Paĝonomo}} frekventis jezuitan gimnazion en [[Trencsén]], poste la [[novicado]] okazis en 1750 en [[Vieno]]. Pli poste li studis filozofion en [[Kassa]] (1754–1755), teologion en Vieno. Li pastriĝis en [[1763]] supozeble en Vieno, 5 jarojn poste li monaĥiĝis en [[Felsőbánya]]. Jam inter 1761-1771 li instruis en [[seminario]] de [[Nagyszombat]], poste en simila lernejo en Vieno. Post abolicio de la ordeno en [[1773]] li estis hejma pastro de [[:de:Maria Christina von Österreich (1742–1798)]] kaj bibliotekisto de arkiduko, tamen li komencis dediĉi sin al la hungaraj historio kaj [[heraldiko]]. En 1776 li iĝis kanoniko en [[Kalocsa]], 3 jarojn poste ĉefpreposto, en 1780 vicepiskopo. Liaj historiaj latinlingvaj verkoj spegulis interesojn de la [[Habsburgoj]]. == Elektitaj kontribuoj == * ''Heraldicae regni Hungariae specimen, regia, provinciarum, nobiliumque scuta complectens.'' (1766) * ''Notitia rerum hungaricarum ab origine ad nostram usque aetatem.'' (3 volumoj, 1770; 3-a pligrandigita eldomno: 1785) * ''Specimen genealogico-prognologicum ... a Rudolpho Coronino S. R. I. comite de Cronberg ...'' (1774) * ''A' magyaroknak Eredetekröl, Ezeknek Kirälyjainak Életekröl, Viselt dolgaikról ...'' (kunaŭtoro, 1784) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC11587/11696.htm biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/P/P%C3%A1lma.html Katolika Leksikono] * [https://archivum.asztrik.hu/oldal/palma-ferenc biografio hungare] * [https://leveltar.jezsuita.hu/hu/node/1083 biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/p-9E91B/palma-palm-karoly-ferenc-szoblahoi-9EEDA/ biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Palma, Karoly Ferenc}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kanonikoj]] [[Kategorio:Hungaraj prepostoj]] {{Portalstrio|Biografio}} dzhzqbcql6v1wq1xl9boz2x1wq9pmhw 0 953171 9472048 2026-09-09T14:36:31Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de francaj esperantistoj]] 9472048 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de francaj esperantistoj]] b6am4y0v46ly1qfth6y1za3utrd6nj7 0 953172 9472086 2026-09-09T17:07:01Z Charp238 176653 Kreis novan paĝon kun "[[File:Panopticon.jpg|thumb|Plano de panoptiko, desegnita de [[Willey Reveley]] en 1791]] [[File:Panopticon Animation by Myles Zhang.webmhd.webm|thumb|Komputila filmeto de panoptiko]] La '''panoptiko''' (angle ''{{lang|en|panopticon}}'') estas fasono de malliberejo, proponita de [[Jeremy Bentham]], en kiu ĉiujn malliberulojn povas observi unu malliberejestro, kaj oni ne scias ĉu aŭ ne oni estas observata. La malliberejestro fizike ne eblas samtempe observi ĉiuj..." 9472086 wikitext text/x-wiki [[File:Panopticon.jpg|thumb|Plano de panoptiko, desegnita de [[Willey Reveley]] en 1791]] [[File:Panopticon Animation by Myles Zhang.webmhd.webm|thumb|Komputila filmeto de panoptiko]] La '''panoptiko''' (angle ''{{lang|en|panopticon}}'') estas fasono de malliberejo, proponita de [[Jeremy Bentham]], en kiu ĉiujn malliberulojn povas observi unu malliberejestro, kaj oni ne scias ĉu aŭ ne oni estas observata. La malliberejestro fizike ne eblas samtempe observi ĉiujn malliberulojn; tamen, la malliberuloj mem ne scias kiam ili estas observataj, kaj tial (laŭ Bentham) nature kondutas kvazaŭ ili estas observataj. La nomo ''panoptiko'' devenas de la grekaj vortoj ''pan'' (πᾶν, "ĉiuj") kaj ''optikos'' (ὀπτικός, "videbla"). == Historio == La angla filozofo [[Jeremy Bentham]] inventis la koncepton en [[1785]] kiel praktikan planon por [[malliberejo]]j, [[lernejo]]j, [[malsanulejo]]j, [[fabriko]]j ktp. Tamen, la Britia registaro malakceptis lian proponon. En [[1975]], la franca filozofo [[Michel Foucault]] famigis la koncepton en sia verko ''Surveiller et punir – Naissance de la prison'' (Vigli kaj Puni: Naskiĝo de la Prizono). [[Kategorio:Malliberuloj]] [[Kategorio:Gvatado]] lifgqt90lns9sokdv1znqsdgebze4nm 9472087 9472086 2026-09-09T17:08:30Z Charp238 176653 9472087 wikitext text/x-wiki [[File:Panopticon.jpg|thumb|Plano de panoptiko, desegnita de [[Willey Reveley]] en 1791]] [[File:Panopticon Animation by Myles Zhang.webmhd.webm|thumb|Komputila filmeto de panoptiko]] La '''panoptiko''' (angle ''{{lang|en|panopticon}}'') estas fasono de malliberejo, proponita de [[Jeremy Bentham]], en kiu ĉiujn malliberulojn povas observi unu malliberejestro, kaj oni ne scias ĉu aŭ ne oni estas observata. La malliberejestro fizike ne eblas samtempe observi ĉiujn malliberulojn; tamen, la malliberuloj mem ne scias kiam ili estas observataj, kaj tial (laŭ Bentham) nature kondutas kvazaŭ ili estas observataj. La nomo ''panoptiko'' devenas de la grekaj vortoj ''pan'' (πᾶν, "ĉiuj") kaj ''optikos'' (ὀπτικός, "videbla"). == Historio == La angla filozofo [[Jeremy Bentham]] inventis la koncepton en [[1785]] kiel praktikan planon por [[malliberejo]]j, [[lernejo]]j, [[malsanulejo]]j, [[fabriko]]j ktp. Tamen, la Britia registaro malakceptis lian proponon. En [[1975]], la franca filozofo [[Michel Foucault]] famigis la koncepton en sia verko ''Surveiller et punir – Naissance de la prison'' (Vigli kaj Puni: Naskiĝo de la Prizono). [[Kategorio:Malliberejoj]] [[Kategorio:Gvatado]] tdp5tci0il8soe6eqq7erz3popd0zrf 9472203 9472087 2026-09-10T03:08:20Z Sj1mor 12103 9472203 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[File:Panopticon.jpg|thumb|Plano de panoptiko, desegnita de [[Willey Reveley]] en 1791]] [[File:Panopticon Animation by Myles Zhang.webmhd.webm|thumb|Komputila filmeto de panoptiko]] La '''panoptiko''' (angle ''{{lang|en|panopticon}}'') estas fasono de malliberejo, proponita de [[Jeremy Bentham]], en kiu ĉiujn malliberulojn povas observi unu malliberejestro, kaj oni ne scias ĉu aŭ ne oni estas observata. La malliberejestro fizike ne eblas samtempe observi ĉiujn malliberulojn; tamen, la malliberuloj mem ne scias kiam ili estas observataj, kaj tial (laŭ Bentham) nature kondutas kvazaŭ ili estas observataj. La nomo ''panoptiko'' devenas de la grekaj vortoj ''pan'' (πᾶν, "ĉiuj") kaj ''optikos'' (ὀπτικός, "videbla"). == Historio == La angla filozofo [[Jeremy Bentham]] inventis la koncepton en [[1785]] kiel praktikan planon por [[malliberejo]]j, [[lernejo]]j, [[malsanulejo]]j, [[fabriko]]j ktp. Tamen, la Britia registaro malakceptis lian proponon. En [[1975]], la franca filozofo [[Michel Foucault]] famigis la koncepton en sia verko ''Surveiller et punir – Naissance de la prison'' (Vigli kaj Puni: Naskiĝo de la Prizono). [[Kategorio:Malliberejoj]] [[Kategorio:Gvatado]] aoj247wvhtx1xa2f036jbghmuz0tkxw 0 953173 9472097 2026-09-09T18:15:50Z Arbarulo 135469 parte traduko el la franclingva artikolo, siavice parte traduko de https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000369946 rajtigita je CC BY-SA 3.0 IGO; aldoniĝas opinioj de la Monda Banko pri takskvalito 9472097 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Self-efficacy and science achievement among top-performing students,15-year-olds.svg|eta|Grafiko uzanta datumojn de [[PISA]] por analizi [[genro|genran]] malegalecon en scienca edukado]] '''Grandaskala lerntakso''' (GSLT) estas normigita ekzameno al granda nombro da lernantoj, kiu celas kontroli la grandaskalan funkcian kvaliton de eduka sistemo, ĝian pliboniĝadon aŭ malpliboniĝadon, kaj faktorojn, kiuj povus rilati aŭ influi al ĝi, por ke politikistoj kaj edukistoj konsideru la rezultojn dum siaj decidoj. Ĝi povas organiziĝi je [[transnacieco|translanda]], [[lando|landa]] aŭ [[administra unuo|sublanda]] nivelo.<ref>Clarke, Marguerite. 2012. ''What Matters Most for Student Assessment Systems: A Framework Paper''. Washington DC: World Bank. 8.</ref> Komence uzitaj por mezuri kapablojn pri [[legado]] kaj [[matematiko]], ili poste uziĝas por pli diversaj temaroj, interalie [[Informadiko|ciferecaparataj kapabloj]] kaj informscienco, sociaj kaj emociaj kapabloj kaj komprenadon de konceptoj rilataj al [[civitaneco]] kaj [[civitanismo]]<ref name=":1">{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=Addey, C. |titolo=The assessment culture of international organizations: from philosophical doubt to statistical certainty through the appearance and growth of international large-scale assessments |gazeto=Assessment Cultures: Historical perspectives. Francfort-sur-le-Main Peter Lang. |dato=2018 |url=https://www.peterlang.com/view/9783631700235/xhtml/chapter15.xhtml }}</ref>. Pli ol nura raportado, la celo de grandaskala lerntakso estas signali, kiuj temaroj bezonas pli bonan edukadon, kaj indiki la plej taŭgajn intervenojn<ref name=":0">{{citaĵo el libro|lingvo=fr|aŭtoro=UNESCO|titolo=La promesse de l’évaluation à grande échelle des apprentissages: reconnaître les limites pour libérer les potentialités|loko=Paris|eldoninto=UNESCO|dato=2019|paĝoj=89|isbn=978-92-3-200187-0|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000369946}}</ref>. Ĝenerale ili baziĝas sur samplo da lernantoj, kvankam en la lastaj jardekoj pligrandiĝanta nombro da landoj elektas ekzameni la tutan celatan lernantaron.<ref>{{citaĵo el gazeto|lingvo=en |aŭtoro=Verger, A., Parcerisa, L. et Fontdevila, C. |titolo=The growth and spread of large-scale assessments and test-based accountabilities: a political sociology of global education reforms |gazeto=Educational Review 71(6) |dato=2018 |url=https://www.researchgate.net/publication/328111447_The_growth_and_spread_of_large-scale_assessments_and_test-based_accountabilities_a_political_sociology_of_global_education_reforms |pages=1 - 26 }}</ref>. La takso povas fokusiĝi al [[lernejo]]j aŭ al [[domanaro]]j kaj planiĝi surbaze de la [[studplano]]j de la taksata eduksistemo aŭ ne. Ĝenerale, la rezultoj havas sekvojn por instruistoj kaj lernejoj, sed malgravajn aŭ neniujn sekvojn por la ekzamenitaj lernantoj. ==Kvalito== Eraroj en la planado de lerntakso povas rezultigi, ke ĝi mezuras alian aferon ol oni intencas, aŭ mezuras la intencatan aferon malakurate.<ref>Clarke, Marguerite. 2012. ''What Matters Most for Student Assessment Systems: A Framework Paper''. Washington DC: World Bank. 11.</ref> La [[Monda Banko]] per sia programo SABER rekomendas, ke ŝtatoj dokumentu la metodojn de siaj landaj grandaskalaj lerntaksoj kaj havu kreu eksplicajn politikojn por garantii ilian kvaliton. Ĝi aldone rekomendas, ke estu pluraj manieroj fari la ekzamenon cele al certigo, ke la samplo reprezentu ĉiujn rasojn, lingvajn grupojn, genrojn, regionojn, handikapojn ktp. de la lernantaro.<ref>Clarke, Marguerite. 2012. ''What Matters Most for Student Assessment Systems: A Framework Paper''. Washington DC: World Bank. 28.</ref><ref>World Bank. 2015. ''National Large-Scale Assessment Questionnaire''. 7-8, 24, 37-46. [https://documents1.worldbank.org/curated/en/127241492501191908/pdf/114291-WP-v4-PUBLIC-2015-SABER.pdf]</ref> Por internaciaj lerntaksoj SABER kontrolas nur ĉu la lando plenumis la normojn de la organizantoj kaj ĉu ĝi kontribuis novajn esplorojn pri la takso.<ref>Clarke, Marguerite. 2012. ''What Matters Most for Student Assessment Systems: A Framework Paper''. Washington DC: World Bank. 31.</ref> == Kritikoj == === Malvasta difino de lernado === Grandaskalaj lerntaksoj ofte ne prenas en konsideron lernadon rilatan al la socio (kondutojn favorajn al daŭripova evoluo, [[mondcivitaneco]], kunvivado kaj respekto al diverseco) kaj la etoson de lernejoj. Ĉi-lasta faktoro inkludas la procezojn de instruado kaj lernado, la ĉeeston de taŭge edukitajn kaj motivatajn instruistojn, la pedagogian rigoron, la gvidokapablon de la lernejo, la partoprenadon de la komunumo, kaj la demokratecon de la lerneja regado, kaj la taŭgecon de la strukturoj kaj materialojs<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=en|aŭtoro=Unterhalter, E. et Brighouse, H.|titolo=Distribution of what for social justice in education ? The case of Education for All|passage=67 - 86|loko=New York|eldoninto=Amartya Sen’s capability approach and social justice in educatio Palgrave Macmillan|dato=2007|isbn=978-0-230-60481-0|url=https://www.palgrave.com/gp/book/9781403975041}}</ref>. ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Edukado]] dipatgtovgwxidr5ik30t34rkgxhf6d 9472098 9472097 2026-09-09T18:16:25Z Arbarulo 135469 9472098 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Self-efficacy and science achievement among top-performing students,15-year-olds.svg|eta|Grafiko uzanta datumojn de [[PISA]] por analizi [[socia sekso|genran]] malegalecon en scienca edukado]] '''Grandaskala lerntakso''' (GSLT) estas normigita ekzameno al granda nombro da lernantoj, kiu celas kontroli la grandaskalan funkcian kvaliton de eduka sistemo, ĝian pliboniĝadon aŭ malpliboniĝadon, kaj faktorojn, kiuj povus rilati aŭ influi al ĝi, por ke politikistoj kaj edukistoj konsideru la rezultojn dum siaj decidoj. Ĝi povas organiziĝi je [[transnacieco|translanda]], [[lando|landa]] aŭ [[administra unuo|sublanda]] nivelo.<ref>Clarke, Marguerite. 2012. ''What Matters Most for Student Assessment Systems: A Framework Paper''. Washington DC: World Bank. 8.</ref> Komence uzitaj por mezuri kapablojn pri [[legado]] kaj [[matematiko]], ili poste uziĝas por pli diversaj temaroj, interalie [[Informadiko|ciferecaparataj kapabloj]] kaj informscienco, sociaj kaj emociaj kapabloj kaj komprenadon de konceptoj rilataj al [[civitaneco]] kaj [[civitanismo]]<ref name=":1">{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=Addey, C. |titolo=The assessment culture of international organizations: from philosophical doubt to statistical certainty through the appearance and growth of international large-scale assessments |gazeto=Assessment Cultures: Historical perspectives. Francfort-sur-le-Main Peter Lang. |dato=2018 |url=https://www.peterlang.com/view/9783631700235/xhtml/chapter15.xhtml }}</ref>. Pli ol nura raportado, la celo de grandaskala lerntakso estas signali, kiuj temaroj bezonas pli bonan edukadon, kaj indiki la plej taŭgajn intervenojn<ref name=":0">{{citaĵo el libro|lingvo=fr|aŭtoro=UNESCO|titolo=La promesse de l’évaluation à grande échelle des apprentissages: reconnaître les limites pour libérer les potentialités|loko=Paris|eldoninto=UNESCO|dato=2019|paĝoj=89|isbn=978-92-3-200187-0|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000369946}}</ref>. Ĝenerale ili baziĝas sur samplo da lernantoj, kvankam en la lastaj jardekoj pligrandiĝanta nombro da landoj elektas ekzameni la tutan celatan lernantaron.<ref>{{citaĵo el gazeto|lingvo=en |aŭtoro=Verger, A., Parcerisa, L. et Fontdevila, C. |titolo=The growth and spread of large-scale assessments and test-based accountabilities: a political sociology of global education reforms |gazeto=Educational Review 71(6) |dato=2018 |url=https://www.researchgate.net/publication/328111447_The_growth_and_spread_of_large-scale_assessments_and_test-based_accountabilities_a_political_sociology_of_global_education_reforms |pages=1 - 26 }}</ref>. La takso povas fokusiĝi al [[lernejo]]j aŭ al [[domanaro]]j kaj planiĝi surbaze de la [[studplano]]j de la taksata eduksistemo aŭ ne. Ĝenerale, la rezultoj havas sekvojn por instruistoj kaj lernejoj, sed malgravajn aŭ neniujn sekvojn por la ekzamenitaj lernantoj. ==Kvalito== Eraroj en la planado de lerntakso povas rezultigi, ke ĝi mezuras alian aferon ol oni intencas, aŭ mezuras la intencatan aferon malakurate.<ref>Clarke, Marguerite. 2012. ''What Matters Most for Student Assessment Systems: A Framework Paper''. Washington DC: World Bank. 11.</ref> La [[Monda Banko]] per sia programo SABER rekomendas, ke ŝtatoj dokumentu la metodojn de siaj landaj grandaskalaj lerntaksoj kaj havu kreu eksplicajn politikojn por garantii ilian kvaliton. Ĝi aldone rekomendas, ke estu pluraj manieroj fari la ekzamenon cele al certigo, ke la samplo reprezentu ĉiujn rasojn, lingvajn grupojn, genrojn, regionojn, handikapojn ktp. de la lernantaro.<ref>Clarke, Marguerite. 2012. ''What Matters Most for Student Assessment Systems: A Framework Paper''. Washington DC: World Bank. 28.</ref><ref>World Bank. 2015. ''National Large-Scale Assessment Questionnaire''. 7-8, 24, 37-46. [https://documents1.worldbank.org/curated/en/127241492501191908/pdf/114291-WP-v4-PUBLIC-2015-SABER.pdf]</ref> Por internaciaj lerntaksoj SABER kontrolas nur ĉu la lando plenumis la normojn de la organizantoj kaj ĉu ĝi kontribuis novajn esplorojn pri la takso.<ref>Clarke, Marguerite. 2012. ''What Matters Most for Student Assessment Systems: A Framework Paper''. Washington DC: World Bank. 31.</ref> == Kritikoj == === Malvasta difino de lernado === Grandaskalaj lerntaksoj ofte ne prenas en konsideron lernadon rilatan al la socio (kondutojn favorajn al daŭripova evoluo, [[mondcivitaneco]], kunvivado kaj respekto al diverseco) kaj la etoson de lernejoj. Ĉi-lasta faktoro inkludas la procezojn de instruado kaj lernado, la ĉeeston de taŭge edukitajn kaj motivatajn instruistojn, la pedagogian rigoron, la gvidokapablon de la lernejo, la partoprenadon de la komunumo, kaj la demokratecon de la lerneja regado, kaj la taŭgecon de la strukturoj kaj materialojs<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=en|aŭtoro=Unterhalter, E. et Brighouse, H.|titolo=Distribution of what for social justice in education ? The case of Education for All|passage=67 - 86|loko=New York|eldoninto=Amartya Sen’s capability approach and social justice in educatio Palgrave Macmillan|dato=2007|isbn=978-0-230-60481-0|url=https://www.palgrave.com/gp/book/9781403975041}}</ref>. ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Edukado]] taxurs78ubc807x49tvvdnq68puqjn8 9472099 9472098 2026-09-09T18:18:10Z Arbarulo 135469 /* Kvalito */ 9472099 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Self-efficacy and science achievement among top-performing students,15-year-olds.svg|eta|Grafiko uzanta datumojn de [[PISA]] por analizi [[socia sekso|genran]] malegalecon en scienca edukado]] '''Grandaskala lerntakso''' (GSLT) estas normigita ekzameno al granda nombro da lernantoj, kiu celas kontroli la grandaskalan funkcian kvaliton de eduka sistemo, ĝian pliboniĝadon aŭ malpliboniĝadon, kaj faktorojn, kiuj povus rilati aŭ influi al ĝi, por ke politikistoj kaj edukistoj konsideru la rezultojn dum siaj decidoj. Ĝi povas organiziĝi je [[transnacieco|translanda]], [[lando|landa]] aŭ [[administra unuo|sublanda]] nivelo.<ref>Clarke, Marguerite. 2012. ''What Matters Most for Student Assessment Systems: A Framework Paper''. Washington DC: World Bank. 8.</ref> Komence uzitaj por mezuri kapablojn pri [[legado]] kaj [[matematiko]], ili poste uziĝas por pli diversaj temaroj, interalie [[Informadiko|ciferecaparataj kapabloj]] kaj informscienco, sociaj kaj emociaj kapabloj kaj komprenadon de konceptoj rilataj al [[civitaneco]] kaj [[civitanismo]]<ref name=":1">{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=Addey, C. |titolo=The assessment culture of international organizations: from philosophical doubt to statistical certainty through the appearance and growth of international large-scale assessments |gazeto=Assessment Cultures: Historical perspectives. Francfort-sur-le-Main Peter Lang. |dato=2018 |url=https://www.peterlang.com/view/9783631700235/xhtml/chapter15.xhtml }}</ref>. Pli ol nura raportado, la celo de grandaskala lerntakso estas signali, kiuj temaroj bezonas pli bonan edukadon, kaj indiki la plej taŭgajn intervenojn<ref name=":0">{{citaĵo el libro|lingvo=fr|aŭtoro=UNESCO|titolo=La promesse de l’évaluation à grande échelle des apprentissages: reconnaître les limites pour libérer les potentialités|loko=Paris|eldoninto=UNESCO|dato=2019|paĝoj=89|isbn=978-92-3-200187-0|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000369946}}</ref>. Ĝenerale ili baziĝas sur samplo da lernantoj, kvankam en la lastaj jardekoj pligrandiĝanta nombro da landoj elektas ekzameni la tutan celatan lernantaron.<ref>{{citaĵo el gazeto|lingvo=en |aŭtoro=Verger, A., Parcerisa, L. et Fontdevila, C. |titolo=The growth and spread of large-scale assessments and test-based accountabilities: a political sociology of global education reforms |gazeto=Educational Review 71(6) |dato=2018 |url=https://www.researchgate.net/publication/328111447_The_growth_and_spread_of_large-scale_assessments_and_test-based_accountabilities_a_political_sociology_of_global_education_reforms |pages=1 - 26 }}</ref>. La takso povas fokusiĝi al [[lernejo]]j aŭ al [[domanaro]]j kaj planiĝi surbaze de la [[studplano]]j de la taksata eduksistemo aŭ ne. Ĝenerale, la rezultoj havas sekvojn por instruistoj kaj lernejoj, sed malgravajn aŭ neniujn sekvojn por la ekzamenitaj lernantoj. ==Kvalito== Eraroj en la planado de lerntakso povas rezultigi, ke ĝi mezuras alian aferon ol oni intencas, aŭ mezuras la intencatan aferon malakurate.<ref>Clarke, Marguerite. 2012. ''What Matters Most for Student Assessment Systems: A Framework Paper''. Washington DC: World Bank. 11.</ref> La [[Monda Banko]] per sia programo SABER rekomendas, ke ŝtatoj dokumentu la metodojn de siaj landaj grandaskalaj lerntaksoj kaj kreu eksplicajn mekanismojn por garantii ilian kvaliton. Ĝi aldone rekomendas, ke estu pluraj manieroj fari la ekzamenon cele al certigo, ke la samplo reprezentu ĉiujn rasojn, lingvajn grupojn, genrojn, regionojn, handikapojn ktp. de la lernantaro.<ref>Clarke, Marguerite. 2012. ''What Matters Most for Student Assessment Systems: A Framework Paper''. Washington DC: World Bank. 28.</ref><ref>World Bank. 2015. ''National Large-Scale Assessment Questionnaire''. 7-8, 24, 37-46. [https://documents1.worldbank.org/curated/en/127241492501191908/pdf/114291-WP-v4-PUBLIC-2015-SABER.pdf]</ref> Por internaciaj lerntaksoj SABER kontrolas nur ĉu la lando plenumis la normojn de la organizantoj kaj ĉu ĝi kontribuis novajn esplorojn pri la takso.<ref>Clarke, Marguerite. 2012. ''What Matters Most for Student Assessment Systems: A Framework Paper''. Washington DC: World Bank. 31.</ref> == Kritikoj == === Malvasta difino de lernado === Grandaskalaj lerntaksoj ofte ne prenas en konsideron lernadon rilatan al la socio (kondutojn favorajn al daŭripova evoluo, [[mondcivitaneco]], kunvivado kaj respekto al diverseco) kaj la etoson de lernejoj. Ĉi-lasta faktoro inkludas la procezojn de instruado kaj lernado, la ĉeeston de taŭge edukitajn kaj motivatajn instruistojn, la pedagogian rigoron, la gvidokapablon de la lernejo, la partoprenadon de la komunumo, kaj la demokratecon de la lerneja regado, kaj la taŭgecon de la strukturoj kaj materialojs<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=en|aŭtoro=Unterhalter, E. et Brighouse, H.|titolo=Distribution of what for social justice in education ? The case of Education for All|passage=67 - 86|loko=New York|eldoninto=Amartya Sen’s capability approach and social justice in educatio Palgrave Macmillan|dato=2007|isbn=978-0-230-60481-0|url=https://www.palgrave.com/gp/book/9781403975041}}</ref>. ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Edukado]] qhfpqnpupy3xx6nxs95zy9arjs1on0h 9472102 9472099 2026-09-09T18:22:22Z Arbarulo 135469 /* Malvasta difino de lernado */ 9472102 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Self-efficacy and science achievement among top-performing students,15-year-olds.svg|eta|Grafiko uzanta datumojn de [[PISA]] por analizi [[socia sekso|genran]] malegalecon en scienca edukado]] '''Grandaskala lerntakso''' (GSLT) estas normigita ekzameno al granda nombro da lernantoj, kiu celas kontroli la grandaskalan funkcian kvaliton de eduka sistemo, ĝian pliboniĝadon aŭ malpliboniĝadon, kaj faktorojn, kiuj povus rilati aŭ influi al ĝi, por ke politikistoj kaj edukistoj konsideru la rezultojn dum siaj decidoj. Ĝi povas organiziĝi je [[transnacieco|translanda]], [[lando|landa]] aŭ [[administra unuo|sublanda]] nivelo.<ref>Clarke, Marguerite. 2012. ''What Matters Most for Student Assessment Systems: A Framework Paper''. Washington DC: World Bank. 8.</ref> Komence uzitaj por mezuri kapablojn pri [[legado]] kaj [[matematiko]], ili poste uziĝas por pli diversaj temaroj, interalie [[Informadiko|ciferecaparataj kapabloj]] kaj informscienco, sociaj kaj emociaj kapabloj kaj komprenadon de konceptoj rilataj al [[civitaneco]] kaj [[civitanismo]]<ref name=":1">{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=Addey, C. |titolo=The assessment culture of international organizations: from philosophical doubt to statistical certainty through the appearance and growth of international large-scale assessments |gazeto=Assessment Cultures: Historical perspectives. Francfort-sur-le-Main Peter Lang. |dato=2018 |url=https://www.peterlang.com/view/9783631700235/xhtml/chapter15.xhtml }}</ref>. Pli ol nura raportado, la celo de grandaskala lerntakso estas signali, kiuj temaroj bezonas pli bonan edukadon, kaj indiki la plej taŭgajn intervenojn<ref name=":0">{{citaĵo el libro|lingvo=fr|aŭtoro=UNESCO|titolo=La promesse de l’évaluation à grande échelle des apprentissages: reconnaître les limites pour libérer les potentialités|loko=Paris|eldoninto=UNESCO|dato=2019|paĝoj=89|isbn=978-92-3-200187-0|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000369946}}</ref>. Ĝenerale ili baziĝas sur samplo da lernantoj, kvankam en la lastaj jardekoj pligrandiĝanta nombro da landoj elektas ekzameni la tutan celatan lernantaron.<ref>{{citaĵo el gazeto|lingvo=en |aŭtoro=Verger, A., Parcerisa, L. et Fontdevila, C. |titolo=The growth and spread of large-scale assessments and test-based accountabilities: a political sociology of global education reforms |gazeto=Educational Review 71(6) |dato=2018 |url=https://www.researchgate.net/publication/328111447_The_growth_and_spread_of_large-scale_assessments_and_test-based_accountabilities_a_political_sociology_of_global_education_reforms |pages=1 - 26 }}</ref>. La takso povas fokusiĝi al [[lernejo]]j aŭ al [[domanaro]]j kaj planiĝi surbaze de la [[studplano]]j de la taksata eduksistemo aŭ ne. Ĝenerale, la rezultoj havas sekvojn por instruistoj kaj lernejoj, sed malgravajn aŭ neniujn sekvojn por la ekzamenitaj lernantoj. ==Kvalito== Eraroj en la planado de lerntakso povas rezultigi, ke ĝi mezuras alian aferon ol oni intencas, aŭ mezuras la intencatan aferon malakurate.<ref>Clarke, Marguerite. 2012. ''What Matters Most for Student Assessment Systems: A Framework Paper''. Washington DC: World Bank. 11.</ref> La [[Monda Banko]] per sia programo SABER rekomendas, ke ŝtatoj dokumentu la metodojn de siaj landaj grandaskalaj lerntaksoj kaj kreu eksplicajn mekanismojn por garantii ilian kvaliton. Ĝi aldone rekomendas, ke estu pluraj manieroj fari la ekzamenon cele al certigo, ke la samplo reprezentu ĉiujn rasojn, lingvajn grupojn, genrojn, regionojn, handikapojn ktp. de la lernantaro.<ref>Clarke, Marguerite. 2012. ''What Matters Most for Student Assessment Systems: A Framework Paper''. Washington DC: World Bank. 28.</ref><ref>World Bank. 2015. ''National Large-Scale Assessment Questionnaire''. 7-8, 24, 37-46. [https://documents1.worldbank.org/curated/en/127241492501191908/pdf/114291-WP-v4-PUBLIC-2015-SABER.pdf]</ref> Por internaciaj lerntaksoj SABER kontrolas nur ĉu la lando plenumis la normojn de la organizantoj kaj ĉu ĝi kontribuis novajn esplorojn pri la takso.<ref>Clarke, Marguerite. 2012. ''What Matters Most for Student Assessment Systems: A Framework Paper''. Washington DC: World Bank. 31.</ref> == Kritikoj == === Malvasta difino de lernado === Grandaskalaj lerntaksoj ofte ne prenas en konsideron lernadon rilatan al la socio (kondutojn favorajn al daŭripova evoluo, [[mondcivitaneco]], kunvivado kaj respekto al diverseco) kaj la etoson de lernejoj. Ĉi-lasta faktoro inkludas la procezojn de instruado kaj lernado, la ĉeeston de taŭge edukitajn kaj motivatajn instruistojn, la pedagogian rigoron, la gvidokapablon de la lernejo, la partoprenadon de la komunumo, kaj la demokratecon de la lerneja regado, kaj la taŭgecon de la strukturoj kaj materialoj<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=en|aŭtoro=Unterhalter, E. et Brighouse, H.|titolo=Distribution of what for social justice in education ? The case of Education for All|passage=67 - 86|loko=New York|eldoninto=Amartya Sen’s capability approach and social justice in educatio Palgrave Macmillan|dato=2007|isbn=978-0-230-60481-0|url=https://www.palgrave.com/gp/book/9781403975041}}</ref>. ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Edukado]] 9c4febtw3h6lb99ljih48iozy4n1izo 10 953174 9472100 2026-09-09T18:19:36Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Navigilo2 |nomo = PG 21 Bratislavo |titolo = [[Pionirara grupo 21 Bratislavo|PG 21 Bratislavo]] |grupo1 = Konstruaj subsektoroj |listo1 = [[Subsektoro Bratislavo|Bratislavo]] (B-S 1–15, B-S I–V, B-SV 1–4) • [[Subsektoro Komárno|Komárno]] (Ko-S 1–5) |grupo2 = Muzeoj |listo2 = [[Subsektoro Bratislavo#La infanteriaj fuortoj en la unua linio|B-S 4 "Lány"]] • [[Subsektoro Bratislavo#Objektoj de "Šnejdárek"|B-S 6 "Vrba"]] • Subsektoro Bratislavo#La..." 9472100 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |nomo = PG 21 Bratislavo |titolo = [[Pionirara grupo 21 Bratislavo|PG 21 Bratislavo]] |grupo1 = Konstruaj subsektoroj |listo1 = [[Subsektoro Bratislavo|Bratislavo]] (B-S 1–15, B-S I–V, B-SV 1–4) • [[Subsektoro Komárno|Komárno]] (Ko-S 1–5) |grupo2 = Muzeoj |listo2 = [[Subsektoro Bratislavo#La infanteriaj fuortoj en la unua linio|B-S 4 "Lány"]] • [[Subsektoro Bratislavo#Objektoj de "Šnejdárek"|B-S 6 "Vrba"]] • [[Subsektoro Bratislavo#La infanteriaj fuortoj en la unua linio|B-S 8 "Hřbitov"]] |grupo3 = Rilataj artikoloj |listo3 = [[85mm kanón vz. 44/59]] • [[Josef Šnejdárek]] }}<noinclude> [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] </noinclude> 166feixkh2tlweae7mh4akkq9r63dz1 9472103 9472100 2026-09-09T18:22:59Z Petr Tomasovsky 678 9472103 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |nomo = PG 21 Bratislavo |titolo = [[Pionirara grupo 21 Bratislavo|PG 21 Bratislavo]] |grupo1 = Konstruaj subsektoroj |listo1 = [[Subsektoro Bratislavo|Bratislavo]] (B-S 1–15, B-S I–V, B-SV 1–4) • [[Subsektoro Komárno|Komárno]] (Ko-S 1–5) |grupo2 = Muzeoj |listo2 = [[Subsektoro Bratislavo#La infanteriaj fuortoj en la unua linio|B-S 4 "Lány"]] • [[Subsektoro Bratislavo#Objektoj de "Šnejdárek"|B-S 6 "Vrba"]] • [[Subsektoro Bratislavo#La infanteriaj fuortoj en la unua linio|B-S 8 "Hřbitov"]] |grupo3 = Rilataj artikoloj |listo3 = [[85mm kanón vz. 44/59]] • [[Josef Šnejdárek]] }}<noinclude> [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|!]] </noinclude> od1e32mh43icocy841bw4y38zue7fib 9472105 9472103 2026-09-09T18:26:39Z Petr Tomasovsky 678 9472105 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |nomo = PG 21 Bratislavo |titolo = [[Pionirara grupo 21 Bratislavo|PG 21 Bratislavo]] |grupo1 = Konstruaj subsektoroj |listo1 = [[Subsektoro Bratislavo|Bratislavo]] (B-S 1–15, B-S I–V, B-SV 1–4) • [[Subsektoro Komárno|Komárno]] (Ko-S 1–5) |grupo2 = Muzeoj |listo2 = [[Subsektoro Bratislavo#La infanteriaj fuortoj en la unua linio|B-S 4 "Lány"]] • [[Subsektoro Bratislavo#Objektoj de "Šnejdárek"|B-S 6 "Vrba"]] • [[Subsektoro Bratislavo#La infanteriaj fuortoj en la unua linio|B-S 8 "Hřbitov"]] |grupo3 = Rilataj artikoloj |listo3 = [[85mm kanono mod. 44/59]] • [[Josef Šnejdárek]] }}<noinclude> [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|!]] </noinclude> lnmfcqcublskysfm99bgx8w82wnc7x5 0 953175 9472216 2026-09-10T04:10:48Z StarDeg 50254 Kreis novan paĝon kun "'''Patrick John Hillery''' (2 majo 1923, hispana Haveno, Distrikto Clare, Irlanda Liberŝtato - 12 aprilo 2008, Dublino, Irlando) estis irlanda politikisto kaj ŝtatisto; membro de la partio Fianna Fáil, Prezidanto de Irlando de 3 decembro 1976 ĝis 2 decembro 1990." 9472216 wikitext text/x-wiki '''Patrick John Hillery''' (2 majo 1923, hispana Haveno, Distrikto Clare, Irlanda Liberŝtato - 12 aprilo 2008, Dublino, Irlando) estis irlanda politikisto kaj ŝtatisto; membro de la partio Fianna Fáil, Prezidanto de Irlando de 3 decembro 1976 ĝis 2 decembro 1990. ik7c7shzeruq2k8xm9ht7r7orm7ehew 9472217 9472216 2026-09-10T04:11:26Z StarDeg 50254 9472217 wikitext text/x-wiki '''Patrick John Hillery''' (2 majo 1923, hispana Haveno, Distrikto Clare, Irlanda Liberŝtato - 12 aprilo 2008, Dublino, Irlando) estis irlanda politikisto kaj ŝtatisto; membro de la partio Fianna Fáil, Prezidanto de Irlando de 3 decembro 1976 ĝis 2 decembro 1990. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Prezidantoj de Irlando}} s14axza8wgjmv6l14mpj6wd0i6xv0x6 9472218 9472217 2026-09-10T04:13:08Z StarDeg 50254 9472218 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Patrick John Hillery''' (2 majo 1923, hispana Haveno, Distrikto Clare, Irlanda Liberŝtato - 12 aprilo 2008, Dublino, Irlando) estis irlanda politikisto kaj ŝtatisto; membro de la partio Fianna Fáil, Prezidanto de Irlando de 3 decembro 1976 ĝis 2 decembro 1990. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Prezidantoj de Irlando}} jp4ly8zw6l2y1sjs6a64ia3335bvilt 9472219 9472218 2026-09-10T04:14:04Z StarDeg 50254 9472219 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Patrick John Hillery''' (2 majo 1923, hispana Haveno, Distrikto Clare, Irlanda Liberŝtato - 12 aprilo 2008, Dublino, Irlando) estis irlanda politikisto kaj ŝtatisto; membro de la partio Fianna Fáil, Prezidanto de Irlando de 3 decembro 1976 ĝis 2 decembro 1990. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Prezidantoj de Irlando}} [[Kategorio:Prezidantoj de Irlando]] sg1zpgj5bqwh0h286n304q1kt7wx52p 0 953176 9472225 2026-09-10T04:32:08Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Ekstrema sporto]] 9472225 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ekstrema sporto]] 0fjmptyissfjl19vv566sgoasjxzp4z 0 953177 9472229 2026-09-10T04:53:18Z Sergio 46486 Kreita per traduko de la paĝo "[[:cs:Special:Redirect/revision/20374185|Charakteristická funkce]]" 9472229 wikitext text/x-wiki En matematiko, '''karakteriza funkcio''' de [[subaro]] ''A'' de donita [[Aro (matematiko)|aro]] ''X,'' estas [[Funkcio (matematiko)|funkcio]] kiu indikas, kiuj elementoj ''de X'' apartenas al ''A''; nome, ĝia valoro por la elementoj de la aro ''A'' egalas al 1, kaj por ĉiuj aliaj elementoj ĝi estas 0. == Difino == Funkcio <math>\chi_A : X \rightarrow \{0, 1\}</math> estas la karakteriza funkcio de aro ''A'' en aro ''X'', se : <math>\chi_A(x) = \left\{\begin{matrix} 1 &\mbox{por}\ x \in A, \\ 0 &\mbox{por}\ x \notin A. \end{matrix}\right.</math> == Ecoj == Se ''A'' kaj ''B'' estas du subaroj de la aro ''X'', tiam : <math>\chi_{A\cap B} = \min\{\chi_A,\chi_B\} = \chi_A \cdot \chi_B</math> : <math>\chi_{A\cup B} = \max\{{\chi_A,\chi_B}\} = \chi_A + \chi_B - \chi_A \cdot \chi_B</math> == Specialaj formoj == * pokud je charakteristická funkce množiny ''A'' obecně rekurzivní, je množina ''A'' rekurzivní == Rilataj artikoloj == * Dirichlet-funkcio * Svaga aro <nowiki> [[Kategorio:Aro-teorio]] [[Kategorio:Funkcioj kaj mapado]]</nowiki> 3w8n948twa93b5abo7gpl5ab59botgw 9472231 9472229 2026-09-10T05:03:30Z Sergio 46486 vd ankaŭ 9472231 wikitext text/x-wiki En matematiko, '''karakteriza funkcio''' de [[subaro]] ''A'' de donita [[Aro (matematiko)|aro]] ''X,'' estas [[Funkcio (matematiko)|funkcio]] kiu indikas, kiuj elementoj ''de X'' apartenas al ''A''; nome, ĝia valoro por la elementoj de la aro ''A'' egalas al 1, kaj por ĉiuj aliaj elementoj ĝi estas 0. == Difino == Funkcio <math>\chi_A : X \rightarrow \{0, 1\}</math> estas la karakteriza funkcio de aro ''A'' en aro ''X'', se : <math>\chi_A(x) = \left\{\begin{matrix} 1 &\mbox{por}\ x \in A, \\ 0 &\mbox{por}\ x \notin A. \end{matrix}\right.</math> == Ecoj == Se ''A'' kaj ''B'' estas du subaroj de la aro ''X'', tiam : <math>\chi_{A\cap B} = \min\{\chi_A,\chi_B\} = \chi_A \cdot \chi_B</math> : <math>\chi_{A\cup B} = \max\{{\chi_A,\chi_B}\} = \chi_A + \chi_B - \chi_A \cdot \chi_B</math> == Vidu ankaŭ == * [[Karakteriza funkcio (probabloteorio)]] * [[Dirichlet-funkcio]] * [[Svaga aro]] [[Kategorio:Aro-teorio]] [[Kategorio:Funkcioj]] itvqbjebf8soerj5i79bwimzvdppgx8 9472233 9472231 2026-09-10T05:07:49Z Sergio 46486 Sergio movis paĝon [[Uzanto:Sergio/Karakteriza funkcio]] al [[Karakteriza funkcio (en arteorio)]]: diferencigo disde homonimo 9472231 wikitext text/x-wiki En matematiko, '''karakteriza funkcio''' de [[subaro]] ''A'' de donita [[Aro (matematiko)|aro]] ''X,'' estas [[Funkcio (matematiko)|funkcio]] kiu indikas, kiuj elementoj ''de X'' apartenas al ''A''; nome, ĝia valoro por la elementoj de la aro ''A'' egalas al 1, kaj por ĉiuj aliaj elementoj ĝi estas 0. == Difino == Funkcio <math>\chi_A : X \rightarrow \{0, 1\}</math> estas la karakteriza funkcio de aro ''A'' en aro ''X'', se : <math>\chi_A(x) = \left\{\begin{matrix} 1 &\mbox{por}\ x \in A, \\ 0 &\mbox{por}\ x \notin A. \end{matrix}\right.</math> == Ecoj == Se ''A'' kaj ''B'' estas du subaroj de la aro ''X'', tiam : <math>\chi_{A\cap B} = \min\{\chi_A,\chi_B\} = \chi_A \cdot \chi_B</math> : <math>\chi_{A\cup B} = \max\{{\chi_A,\chi_B}\} = \chi_A + \chi_B - \chi_A \cdot \chi_B</math> == Vidu ankaŭ == * [[Karakteriza funkcio (probabloteorio)]] * [[Dirichlet-funkcio]] * [[Svaga aro]] [[Kategorio:Aro-teorio]] [[Kategorio:Funkcioj]] itvqbjebf8soerj5i79bwimzvdppgx8 9472235 9472233 2026-09-10T05:25:11Z Sergio 46486 +ref 9472235 wikitext text/x-wiki En matematiko, '''karakteriza funkcio'''<ref>[[Matematika vortaro (Bavant 2003)]]</ref> de [[subaro]] ''A'' de donita [[aro (matematiko)|aro]] ''X,'' estas [[funkcio (matematiko)|funkcio]] kiu indikas, kiuj elementoj ''de X'' apartenas al ''A''; nome, ĝia valoro por la elementoj de la aro ''A'' egalas al 1, kaj por ĉiuj aliaj elementoj ĝi estas 0. == Difino == Funkcio <math>\chi_A : X \rightarrow \{0, 1\}</math> estas la karakteriza funkcio de aro ''A'' en aro ''X'', se : <math>\chi_A(x) = \left\{\begin{matrix} 1 &\mbox{por}\ x \in A, \\ 0 &\mbox{por}\ x \notin A. \end{matrix}\right.</math> == Ecoj == Se ''A'' kaj ''B'' estas du subaroj de la aro ''X'', tiam : <math>\chi_{A\cap B} = \min\{\chi_A,\chi_B\} = \chi_A \cdot \chi_B</math> : <math>\chi_{A\cup B} = \max\{{\chi_A,\chi_B}\} = \chi_A + \chi_B - \chi_A \cdot \chi_B</math> == Vidu ankaŭ == * [[Karakteriza funkcio (probabloteorio)]] * [[Dirichlet-funkcio]] * [[Svaga aro]] == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Aro-teorio]] [[Kategorio:Funkcioj]] ocvqbotlmthrhe54c5tjs4bzscx84fe 9472236 9472235 2026-09-10T05:29:27Z Sergio 46486 /* supro */ de 9472236 wikitext text/x-wiki En matematiko, '''karakteriza funkcio'''<ref>[[Matematika vortaro (Bavant 2003)]]</ref> de [[subaro]] ''A'' de donita [[aro (matematiko)|aro]] ''X,'' estas [[funkcio (matematiko)|funkcio]] kiu indikas, kiuj elementoj de ''X'' apartenas al ''A''; nome, ĝia valoro por la elementoj de la aro ''A'' egalas al 1, kaj por ĉiuj aliaj elementoj ĝi estas 0. == Difino == Funkcio <math>\chi_A : X \rightarrow \{0, 1\}</math> estas la karakteriza funkcio de aro ''A'' en aro ''X'', se : <math>\chi_A(x) = \left\{\begin{matrix} 1 &\mbox{por}\ x \in A, \\ 0 &\mbox{por}\ x \notin A. \end{matrix}\right.</math> == Ecoj == Se ''A'' kaj ''B'' estas du subaroj de la aro ''X'', tiam : <math>\chi_{A\cap B} = \min\{\chi_A,\chi_B\} = \chi_A \cdot \chi_B</math> : <math>\chi_{A\cup B} = \max\{{\chi_A,\chi_B}\} = \chi_A + \chi_B - \chi_A \cdot \chi_B</math> == Vidu ankaŭ == * [[Karakteriza funkcio (probabloteorio)]] * [[Dirichlet-funkcio]] * [[Svaga aro]] == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Aro-teorio]] [[Kategorio:Funkcioj]] dv67s6iblkx2sz34j698uqvmty5c2ck 2 953178 9472234 2026-09-10T05:07:49Z Sergio 46486 Sergio movis paĝon [[Uzanto:Sergio/Karakteriza funkcio]] al [[Karakteriza funkcio (en arteorio)]]: diferencigo disde homonimo 9472234 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Karakteriza funkcio (en arteorio)]] 8s6s9vbqxwn1aq2lad26ctr5cibjpwt 1 953179 9472262 2026-09-10T05:49:10Z Sj1mor 12103 /* "unumeo " */ nova sekcio 9472262 wikitext text/x-wiki == "unumeo " == unueco aŭ unuemo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:49, 10 sep. 2026 (UTC) bqnw0spfdhzuyipafq3fd02n3bedrld 0 953180 9472297 2026-09-10T07:00:41Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Lanĉapelo]] 9472297 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Lanĉapelo]] bl3u2xkupa1ne88h7f0hksmjnjyiw8z 15 953181 9472322 2026-09-10T08:03:59Z Sj1mor 12103 /* Trovado */ nova sekcio 9472322 wikitext text/x-wiki == Trovado == Uzante la vikipedian serĉilon, kiel oni povas filtri kaj trovi tiujn kiuj estis ekzemple nek esperantistoj, nek astronomoj nek hungaroj? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:03, 10 sep. 2026 (UTC) krai14agrq2pll13d32l28hsuxetb19 9472323 9472322 2026-09-10T08:07:10Z Sj1mor 12103 9472323 wikitext text/x-wiki == Trovado == Uzante la vikipedian serĉilon kaj la kategoriojn, kiel oni povas elfiltri kaj trovi tiujn kiuj estis ekzemple nek esperantistoj, nek astronomoj nek hungaroj? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:03, 10 sep. 2026 (UTC) qiq9f4hhrasop0zxvl1sywfi076urmx 0 953182 9472325 2026-09-10T08:49:32Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "[[Dosiero:Csehszlovák erőd. A felvétel a Felvidék visszacsatolása után, a Budai Ciszterci Szent Imre Gimnázium cserkészcsapatának kirándulásán készült. Fortepan 83641.jpg|thumb|Infanteria fuorto Ko-S 4 "Ostrov" en la jaro 1939]] [[Dosiero:Mikulov, MJ-S 29 (rok 2010; 08).jpg|thumb|upright|Blenda kloŝo el fuorto Ko-S 4 en objekto MJ-S 29]] '''Konstrua subsektoro Komárno''' estis unu el du subsektoroj de Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥo..." 9472325 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Csehszlovák erőd. A felvétel a Felvidék visszacsatolása után, a Budai Ciszterci Szent Imre Gimnázium cserkészcsapatának kirándulásán készült. Fortepan 83641.jpg|thumb|Infanteria fuorto Ko-S 4 "Ostrov" en la jaro 1939]] [[Dosiero:Mikulov, MJ-S 29 (rok 2010; 08).jpg|thumb|upright|Blenda kloŝo el fuorto Ko-S 4 en objekto MJ-S 29]] '''Konstrua subsektoro Komárno''' estis unu el du subsektoroj de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj]] [[Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]] konstruata antaŭ la [[dua mondmilito]] en la suda Slovakio. La konstruadon sekurigis [[pionirara grupo 21 Bratislavo]]. La spaco en [[Komárno]] estis ŝirmita de tri [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]], kiuj estis okupitaj fare de limgardista taĉmento (komandanto ĉefleŭtenanto de infanterio S. Neuschl) de la infanteria regimento 12, kiu estis subigita al Limgardista regiono 39.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = Hamák | persona nomo = Bedřich | familia nomo2 = Vondrovský | persona nomo2 = Ivo | jaro = 2011 | titolo = Mobilizovaná československá armáda 1938 (30. září 1938) | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | paĝoj = 155–156 | isbn = 978-80-86011-43-1 }}</ref> ==Referencoj== <references/> r9ymxlgw82710wgab8mv2nag41wxmln 9472328 9472325 2026-09-10T09:07:32Z Petr Tomasovsky 678 9472328 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Csehszlovák erőd. A felvétel a Felvidék visszacsatolása után, a Budai Ciszterci Szent Imre Gimnázium cserkészcsapatának kirándulásán készült. Fortepan 83641.jpg|thumb|Infanteria fuorto Ko-S 4 "Ostrov" en la jaro 1939]] [[Dosiero:Mikulov, MJ-S 29 (rok 2010; 08).jpg|thumb|upright|Blenda kloŝo el fuorto Ko-S 4 en objekto MJ-S 29]] '''Konstrua subsektoro Komárno''' estis unu el du subsektoroj de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj]] [[Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]] konstruata antaŭ la [[dua mondmilito]] en la suda Slovakio. La konstruadon sekurigis [[pionirara grupo 21 Bratislavo]]. La spaco en [[Komárno]] estis ŝirmita de tri [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]], kiuj estis okupitaj fare de limgardista taĉmento (komandanto ĉefleŭtenanto de infanterio S. Neuschl) de la infanteria regimento 12, kiu estis subigita al Limgardista regiono 39.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = Hamák | persona nomo = Bedřich | familia nomo2 = Vondrovský | persona nomo2 = Ivo | jaro = 2011 | titolo = Mobilizovaná československá armáda 1938 (30. září 1938) | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | paĝoj = 155–156 | isbn = 978-80-86011-43-1 }}</ref> == Bazaj indikoj == La konstruado de la objektoj estis komisiita al firmao Inžesta, s. r. o., Bratislava la 13-an de marto 1937 por sumo 1 776 125,25 [[ĉeĥoslovaka krono|Kč]]. La unua labortago estis destinita per transdono de konstruloko la 10-an de majo de la sama jaro, limdato por fini la laboroj estis destinita por 80 labortagoj. La komandanto de la subsektoro estis [[kapitano|kpt.]] [[pioniraro|žen.]] Ladislav Palička, konstrulokestro fariĝis [[leŭtenanto|por.]] de konstruado Karel Pavlíček. == Paso de la linio == La pezaj objektoj en Komárno ne kreis koneksan linion. Laŭ la devenaj planoj ĉi tie devis esti konstruitaj sume kvin bunkroj, el kiuj tri devis ŝirmi fervojan ponton trans [[Danubo]] kaj la restantaj du ŝosean ponton trans la sama rivero. De la plano por konstrui objekton Ko-S 2, kiu devis frunte pripafadi la trajnan ponton, estis en la jaro 1936 pro kaŭzo de altak kostoj forlasita (ĝi devis situi sur alta fosaĵo en akso de la ponto malantaŭ la fervojlinio). Anstataŭ ĝi devis esti plifortigita gardodometo ĉe la fervojo kaj la ponto devis esti ekipita per eksplodaĵo kaj subtera koridoro. Nuligita estis ankaŭ fuorto Ko-S 5, kiu devis per kontraŭtanka kanono en frunta blena duonkopulo defendi la ŝosean ponton trans la limrivero. Sur ĝia loko devis esti konstruita porpafista ĉambro sub blendo ĉe la maldekstra trotuaro. Fine eĉ ne okazis konstruado de tiuj ĉi ekipaĵoj. La restantaj tri objektoj tiel restis ununuraj fortikigitaj punktoj; la fuortoj Ko-S 1 kaj 3 ŝirmis la fervojan ponton, la objekto Ko-S 4 pripafadis la ŝosean ponton. ==Referencoj== <references/> g9vlpnlji1nl6yr5uqfj7vaw9id33bx 9472336 9472328 2026-09-10T09:18:05Z Petr Tomasovsky 678 9472336 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Csehszlovák erőd. A felvétel a Felvidék visszacsatolása után, a Budai Ciszterci Szent Imre Gimnázium cserkészcsapatának kirándulásán készült. Fortepan 83641.jpg|thumb|Infanteria fuorto Ko-S 4 "Ostrov" en la jaro 1939]] [[Dosiero:Mikulov, MJ-S 29 (rok 2010; 08).jpg|thumb|upright|Blenda kloŝo el fuorto Ko-S 4 en objekto MJ-S 29]] '''Konstrua subsektoro Komárno''' estis unu el du subsektoroj de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj]] [[Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]] konstruata antaŭ la [[dua mondmilito]] en la suda Slovakio. La konstruadon sekurigis [[pionirara grupo 21 Bratislavo]]. La spaco en [[Komárno]] estis ŝirmita de tri [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]], kiuj estis okupitaj fare de limgardista taĉmento (komandanto ĉefleŭtenanto de infanterio S. Neuschl) de la infanteria regimento 12, kiu estis subigita al Limgardista regiono 39.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = Hamák | persona nomo = Bedřich | familia nomo2 = Vondrovský | persona nomo2 = Ivo | jaro = 2011 | titolo = Mobilizovaná československá armáda 1938 (30. září 1938) | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | paĝoj = 155–156 | isbn = 978-80-86011-43-1 }}</ref> == Bazaj indikoj == La konstruado de la objektoj estis komisiita al firmao Inžesta, s. r. o., Bratislava la 13-an de marto 1937 por sumo 1 776 125,25 [[ĉeĥoslovaka krono|Kč]]. La unua labortago estis destinita per transdono de konstruloko la 10-an de majo de la sama jaro, limdato por fini la laboroj estis destinita por 80 labortagoj. La komandanto de la subsektoro estis [[kapitano|kpt.]] [[pioniraro|žen.]] Ladislav Palička, konstrulokestro fariĝis [[leŭtenanto|por.]] de konstruado Karel Pavlíček. == Paso de la linio == La pezaj objektoj en Komárno ne kreis koneksan linion. Laŭ la devenaj planoj ĉi tie devis esti konstruitaj sume kvin bunkroj, el kiuj tri devis ŝirmi fervojan ponton trans [[Danubo]] kaj la restantaj du ŝosean ponton trans la sama rivero. De la plano por konstrui objekton Ko-S 2, kiu devis frunte pripafadi la trajnan ponton, estis en la jaro 1936 pro kaŭzo de altak kostoj forlasita (ĝi devis situi sur alta fosaĵo en akso de la ponto malantaŭ la fervojlinio). Anstataŭ ĝi devis esti plifortigita gardodometo ĉe la fervojo kaj la ponto devis esti ekipita per eksplodaĵo kaj subtera koridoro. Nuligita estis ankaŭ fuorto Ko-S 5, kiu devis per kontraŭtanka kanono en frunta blena duonkopulo defendi la ŝosean ponton trans la limrivero. Sur ĝia loko devis esti konstruita porpafista ĉambro sub blendo ĉe la maldekstra trotuaro. Fine eĉ ne okazis konstruado de tiuj ĉi ekipaĵoj. La restantaj tri objektoj tiel restis ununuraj fortikigitaj punktoj; la fuortoj Ko-S 1 kaj 3 ŝirmis la fervojan ponton, la objekto Ko-S 4 pripafadis la ŝosean ponton. == Listo de objektoj == '''Noto''': La objektoj estas vicigitaj de okcidento al oriento. {| class="wikitable" |- ! Foto !! Pluaj<br />fotoj !! Markigo !! Nomo !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Enmeto de kloŝoj !! Situo !! Notoj |- | || || Ko-S 1 || Nová Stráž || II || 1-a–7-a de aŭgusto 1937 || 29-a de septembro – 11-a de oktobro 1937 || {{Koord|47.7589417|18.0792713|regiono=SK}} || unuetaĝa, neniigita |- | || || Ko-S 3 || Ústředna || II || 11-a–18-a de junio 1937 || 13-a–18-a de oktobro 1937 || {{Koord|47.7574722|18.0970972|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | [[Dosiero:Csehszlovák erőd. A felvétel a Felvidék visszacsatolása után, a Budai Ciszterci Szent Imre Gimnázium cserkészcsapatának kirándulásán készült. Fortepan 83641.jpg|100px|Ko-S Ostrov]] || {{Commonscat en tabelo|Ko-S 4 Ostrov casemate}} || Ko-S 4 || Ostrov || II || 21-a–27-a de aŭgusto 1937 || 21-a de oktobro – 1-a de novembro 1937 || {{Koord|47.7537|18.1131833|regiono=SK}} || unuetaĝa, neniigita |} ==Referencoj== <references/> pco3og2b7cfto8whod4ulvoqs0qv95v 9472338 9472336 2026-09-10T09:25:25Z Petr Tomasovsky 678 9472338 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Csehszlovák erőd. A felvétel a Felvidék visszacsatolása után, a Budai Ciszterci Szent Imre Gimnázium cserkészcsapatának kirándulásán készült. Fortepan 83641.jpg|thumb|Infanteria fuorto Ko-S 4 "Ostrov" en la jaro 1939]] [[Dosiero:Mikulov, MJ-S 29 (rok 2010; 08).jpg|thumb|upright|Blenda kloŝo el fuorto Ko-S 4 en objekto MJ-S 29]] '''Konstrua subsektoro Komárno''' estis unu el du subsektoroj de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj]] [[Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]] konstruata antaŭ la [[dua mondmilito]] en la suda Slovakio. La konstruadon sekurigis [[pionirara grupo 21 Bratislavo]]. La spaco en [[Komárno]] estis ŝirmita de tri [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]], kiuj estis okupitaj fare de limgardista taĉmento (komandanto ĉefleŭtenanto de infanterio S. Neuschl) de la infanteria regimento 12, kiu estis subigita al Limgardista regiono 39.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = Hamák | persona nomo = Bedřich | familia nomo2 = Vondrovský | persona nomo2 = Ivo | jaro = 2011 | titolo = Mobilizovaná československá armáda 1938 (30. září 1938) | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | paĝoj = 155–156 | isbn = 978-80-86011-43-1 }}</ref> == Bazaj indikoj == La konstruado de la objektoj estis komisiita al firmao Inžesta, s. r. o., Bratislava la 13-an de marto 1937 por sumo 1 776 125,25 [[ĉeĥoslovaka krono|Kč]]. La unua labortago estis destinita per transdono de konstruloko la 10-an de majo de la sama jaro, limdato por fini la laboroj estis destinita por 80 labortagoj. La komandanto de la subsektoro estis [[kapitano|kpt.]] [[pioniraro|žen.]] Ladislav Palička, konstrulokestro fariĝis [[leŭtenanto|por.]] de konstruado Karel Pavlíček. == Paso de la linio == La pezaj objektoj en Komárno ne kreis koneksan linion. Laŭ la devenaj planoj ĉi tie devis esti konstruitaj sume kvin bunkroj, el kiuj tri devis ŝirmi fervojan ponton trans [[Danubo]] kaj la restantaj du ŝosean ponton trans la sama rivero. De la plano por konstrui objekton Ko-S 2, kiu devis frunte pripafadi la trajnan ponton, estis en la jaro 1936 pro kaŭzo de altak kostoj forlasita (ĝi devis situi sur alta fosaĵo en akso de la ponto malantaŭ la fervojlinio). Anstataŭ ĝi devis esti plifortigita gardodometo ĉe la fervojo kaj la ponto devis esti ekipita per eksplodaĵo kaj subtera koridoro. Nuligita estis ankaŭ fuorto Ko-S 5, kiu devis per kontraŭtanka kanono en frunta blena duonkopulo defendi la ŝosean ponton trans la limrivero. Sur ĝia loko devis esti konstruita porpafista ĉambro sub blendo ĉe la maldekstra trotuaro. Fine eĉ ne okazis konstruado de tiuj ĉi ekipaĵoj. La restantaj tri objektoj tiel restis ununuraj fortikigitaj punktoj; la fuortoj Ko-S 1 kaj 3 ŝirmis la fervojan ponton, la objekto Ko-S 4 pripafadis la ŝosean ponton. == Listo de objektoj == '''Noto''': La objektoj estas vicigitaj de okcidento al oriento. {| class="wikitable" |- ! Foto !! Pluaj<br />fotoj !! Markigo !! Nomo !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Enmeto de kloŝoj !! Situo !! Notoj |- | || || Ko-S 1 || Nová Stráž || II || 1-a–7-a de aŭgusto 1937 || 29-a de septembro – 11-a de oktobro 1937 || {{Koord|47.7589417|18.0792713|regiono=SK}} || unuetaĝa, neniigita |- | || || Ko-S 3 || Ústředna || II || 11-a–18-a de junio 1937 || 13-a–18-a de oktobro 1937 || {{Koord|47.7574722|18.0970972|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | [[Dosiero:Csehszlovák erőd. A felvétel a Felvidék visszacsatolása után, a Budai Ciszterci Szent Imre Gimnázium cserkészcsapatának kirándulásán készült. Fortepan 83641.jpg|100px|Ko-S Ostrov]] || {{Commonscat en tabelo|Ko-S 4 Ostrov casemate}} || Ko-S 4 || Ostrov || II || 21-a–27-a de aŭgusto 1937 || 21-a de oktobro – 1-a de novembro 1937 || {{Koord|47.7537|18.1131833|regiono=SK}} || unuetaĝa, neniigita |} == Ligiloj == ===Referencoj=== <references/> === Literaturo === * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Stehlík | persona nomo = Eduard | odkaz na autora = Eduard Stehlík | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2010 | titolo = Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935–38 | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | nombro de paĝoj = 304 | isbn = 978-80-86011-41-7 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Vondrovský | persona nomo = Ivo | jaro = 1995 | titolo = Opevnění z let 1936 – 1938 na Slovensku | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | isbn = 80-900299-5-7 }} === Eksteraj ligiloj === * {{Commonscat linio}} {{PG 21 Bratislavo}} [[Kategorio:PG 21 Bratislavo]] [[Kategorio:Komárno]] [[Kategorio:Fortikaĵoj en Slovakio]] ly60lhdhfc0omesleu1thb758q0hgun 9472344 9472338 2026-09-10T10:08:02Z Petr Tomasovsky 678 9472344 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Csehszlovák erőd. A felvétel a Felvidék visszacsatolása után, a Budai Ciszterci Szent Imre Gimnázium cserkészcsapatának kirándulásán készült. Fortepan 83641.jpg|thumb|Infanteria fuorto Ko-S 4 "Ostrov" en la jaro 1939]] [[Dosiero:Mikulov, MJ-S 29 (rok 2010; 08).jpg|thumb|upright|Blenda kloŝo el fuorto Ko-S 4 en objekto MJ-S 29]] '''Konstrua subsektoro Komárno''' estis unu el du subsektoroj de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj]] [[Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]] konstruata antaŭ la [[dua mondmilito]] en la suda Slovakio. La konstruadon sekurigis [[pionirara grupo 21 Bratislavo]]. La spaco en [[Komárno]] estis ŝirmita de tri [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]], kiuj estis okupitaj fare de limgardista taĉmento (komandanto ĉefleŭtenanto de infanterio S. Neuschl) de la infanteria regimento 12, kiu estis subigita al Limgardista regiono 39.<ref>{{Citaĵo el libro | familia nomo = Hamák | persona nomo = Bedřich | familia nomo2 = Vondrovský | persona nomo2 = Ivo | jaro = 2011 | titolo = Mobilizovaná československá armáda 1938 (30. září 1938) | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | paĝoj = 155–156 | isbn = 978-80-86011-43-1 }}</ref> == Bazaj indikoj == La konstruado de la objektoj estis komisiita al firmao Inžesta, s. r. o., Bratislava la 13-an de marto 1937 por sumo 1 776 125,25 [[ĉeĥoslovaka krono|Kč]]. La unua labortago estis destinita per transdono de konstruloko la 10-an de majo de la sama jaro, limdato por fini la laboroj estis destinita por 80 labortagoj. La komandanto de la subsektoro estis [[kapitano|kpt.]] [[pioniraro|žen.]] Ladislav Palička, konstrulokestro fariĝis [[leŭtenanto|por.]] de konstruado Karel Pavlíček. == Paso de la linio == La pezaj objektoj en Komárno ne kreis koneksan linion. Laŭ la devenaj planoj ĉi tie devis esti konstruitaj sume kvin bunkroj, el kiuj tri devis ŝirmi fervojan ponton trans [[Danubo]] kaj la restantaj du ŝosean ponton trans la sama rivero. De la plano por konstrui objekton Ko-S 2, kiu devis frunte pripafadi la trajnan ponton, estis en la jaro 1936 pro kaŭzo de altak kostoj forlasita (ĝi devis situi sur alta fosaĵo en akso de la ponto malantaŭ la fervojlinio). Anstataŭ ĝi devis esti plifortigita gardodometo ĉe la fervojo kaj la ponto devis esti ekipita per eksplodaĵo kaj subtera koridoro. Nuligita estis ankaŭ fuorto Ko-S 5, kiu devis per kontraŭtanka kanono en frunta blena duonkopulo defendi la ŝosean ponton trans la limrivero. Sur ĝia loko devis esti konstruita porpafista ĉambro sub blendo ĉe la maldekstra trotuaro. Fine eĉ ne okazis konstruado de tiuj ĉi ekipaĵoj. La restantaj tri objektoj tiel restis ununuraj fortikigitaj punktoj; la fuortoj Ko-S 1 kaj 3 ŝirmis la fervojan ponton, la objekto Ko-S 4 pripafadis la ŝosean ponton. == Listo de objektoj == '''Noto''': La objektoj estas vicigitaj de okcidento al oriento. {| class="wikitable" |- ! Foto !! Pluaj<br />fotoj !! Markigo !! Nomo !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Enmeto de kloŝoj !! Situo !! Notoj |- | || || Ko-S 1 || Nová Stráž || II || 1-a–7-a de aŭgusto 1937 || 29-a de septembro – 11-a de oktobro 1937 || {{Koord|47.7589417|18.0792713|regiono=SK}} || unuetaĝa, neniigita |- | || || Ko-S 3 || Ústředna || II || 11-a–18-a de junio 1937 || 13-a–18-a de oktobro 1937 || {{Koord|47.7574722|18.0970972|regiono=SK}} || unuetaĝa |- | [[Dosiero:Csehszlovák erőd. A felvétel a Felvidék visszacsatolása után, a Budai Ciszterci Szent Imre Gimnázium cserkészcsapatának kirándulásán készült. Fortepan 83641.jpg|100px|Ko-S Ostrov]] || {{Commonscat en tabelo|Ko-S 4 Ostrov casemate}} || Ko-S 4 || Ostrov || II || 21-a–27-a de aŭgusto 1937 || 21-a de oktobro – 1-a de novembro 1937 || {{Koord|47.7537|18.1131833|regiono=SK}} || unuetaĝa, neniigita |} == Priskribo de objektoj == === Ko-S 1 "Nová Stráž" === [[Dosiero:Hevlín, MJ-S 16 (rok 2010; 10).jpg|thumb|Plafono de objekto MJ-S 16 kun kloŝo el fuorto Ko-S 1 en antaŭaĵo]] Temas pri netipa senala ambaŭflanka infanteria fuorto kun ĉefaj armiloj "[[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|sub blendo]]". Ĝi estis projektita en la II-a grado de rezistkapablo kiel unuetaĝa (rilate al alta nivelo de la suba akvo kaj lokigo de la objekto preskaŭ sur bordo de Danubo). Betonigita ĝi estis ekde la 1-a ĝis 7-a de aŭgusto 1937. Ĝian ĉefan armilaron kreis du [[Peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]], kiuj estis lokigitaj en du [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blendaj kupoloj]] sur flankoj de la objekto, el kiuj la maldekstra pripafadis la fervojan ponton. En la frunta flanko meze de la longeco de objekto troviĝis kloŝo por [[malpeza maŝinpafilo mod. 26]] por ŝirmi la proksiman ĉirkaŭaĵon. Ĉe la enirejo por la sama celo troviĝis la sama maŝinpafilo en pafejo "sub betono". Dum la dua mondmilito la fuorto estis damaĝigita pro elŝiro de ambaŭ kupoloj kaj blenda kloŝo, dum kio ĉiuj tri blendaj elementoj estis lasitaj proksime de la objekto. En ŝanĝo de la jaroj 1949 kaj 1950 la kloŝo estis poste enmetita en la sudmoravia objekto [[MJ-S 16]] "Výběžek", kie ĝi troviĝas ĝis hodiaŭ. La infanteria fuorto Ko-S 1 estis en la jaro 1969 tute neniigita per forpafo pro konstruado de kontraŭinundaj digoj. Sed la loko, kie ĝi troviĝis, estas ĝis hodiaŭ videbla. === Ko-S 3 "Ústředna" kaj Ko-S 4 "Ostrov" === Tiuj ĉi objektoj estis konstrue identaj, sole spegule turnigitaj. Bazplane ili rememorigis la fuorton [[R-S 54]] "Na potoku" proksime de [[Landa pordego]]. Tio estis senalaj unuflankaj infanteriaj fuortoj konstruitaj en la II-a grado de rezistkapablo. La objekto Ko-S 3 estis betonigita kiel la unua en Komárno inter la 11-a kaj la 18-a de junio 1937, la fuorto Ko-S 4 male kiel la lasta inter la 21-a ĝis la 27-a de aŭgusto de la sama jaro. Ambaŭ objektoj estis unuetaĝaj. Ili estis ekipitaj per unu blenda kopulo por ĝemelo de pezaj maŝinpafiloj mod. 37 (Ko-S 3 dekstre, ĝi pripafadis la fervojan ponton; Ko-S 4 maldekstre, ĝi pripafadis la ŝosean ponton) kaj per unu blenda kloŝo por malpeza maŝinpaflo mod. 26. Iliaj enirejoj estis netipaj enirejoj, ĉar ili ne havis standardan rompigon kun pafejo permana armilo. La malantaŭaj flankoj de la objektoj estis ŝirmitaj ĉiam per du malpetaj maŝinpafiloj mod. 26 en pafejoj "sub betono". Ankaŭ tiuj ĉi fuortoj estis dum la milito trafitaj pro elŝiro de la plafonaj blendaj elementoj, kiuj estis lasitaj proksime de la objektoj. Ambaŭ kloŝoj por maŝinpafiloj estis en la jaroj 1949 kaj 1950 enmetitaj en la sudmoravian objekton [[MJ-S 29]] "Svah" proksime de [[Mikulov]]. La fuorto Ko-S 4 estis ankaŭ kiel "unuo" en la jaro 1969 forpafita, ĉar ĝi malhelpis al la konstruado de kontraŭinundaj digoj. La ununura konservita objekto en Komárno estas fuorto Ko-S 3 "Ústředna", kiu estis alikonstruita en [[garaĝo]]n. == Ligiloj == ===Referencoj=== <references/> === Literaturo === * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Stehlík | persona nomo = Eduard | odkaz na autora = Eduard Stehlík | kunaŭtoroj = a kol. | jaro = 2010 | titolo = Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935–38 | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | nombro de paĝoj = 304 | isbn = 978-80-86011-41-7 }} * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Vondrovský | persona nomo = Ivo | jaro = 1995 | titolo = Opevnění z let 1936 – 1938 na Slovensku | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | isbn = 80-900299-5-7 }} === Eksteraj ligiloj === * {{Commonscat linio}} {{PG 21 Bratislavo}} [[Kategorio:PG 21 Bratislavo]] [[Kategorio:Komárno]] [[Kategorio:Fortikaĵoj en Slovakio]] qr4ev13ypgy0tiyzgg44c8swex5nwvs 0 953183 9472326 2026-09-10T09:01:52Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Infomkesto filmo}} '''''Sentimental''''' (en hispana Sentimentala) estas hispana [[komedia filmo]] de 2020 reĝisorita de [[Cesc Gay]]. Ĝi estas adaptaĵo de lia teatraĵo ''Los vecinos de arriba'' (La najbaroj supretaĝaj).<ref>[https://www.ecartelera.com/noticias/critica-sentimental-cesc-gay-60273/ 'Sentimental': Los vecinos de arriba] en ecartelera.es</ref> ==Intrigo== {{Intrigo}} Julio ([[Javier Cámara]]) kaj Ana (Griselda Siciliani) estas kri..." 9472326 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Infomkesto filmo}} '''''Sentimental''''' (en hispana Sentimentala) estas hispana [[komedia filmo]] de 2020 reĝisorita de [[Cesc Gay]]. Ĝi estas adaptaĵo de lia teatraĵo ''Los vecinos de arriba'' (La najbaroj supretaĝaj).<ref>[https://www.ecartelera.com/noticias/critica-sentimental-cesc-gay-60273/ 'Sentimental': Los vecinos de arriba] en ecartelera.es</ref> ==Intrigo== {{Intrigo}} Julio ([[Javier Cámara]]) kaj Ana (Griselda Siciliani) estas kriza paro kiu ege kverelas. Iun nokton Ana invitis al verpermaĝo iliajn najbarojn supretaĝajn, Salva ([[Alberto San Juan]]) kaj Laura ([[Belén Cuesta]]), kvankam Julio ne bone opinias pri ili kaj estas ĝenata pro la bruo kiun ili faras dum [[seksumado]]. Laŭlonge de la babilado, montriĝas sekretojn de ambaŭ paroj. La najbaroj supretaĝaj fakte deziras inviti ilin al iu tipo de seksa sperto. Dum Julio kaj Ana montras tute kontraŭajn sintenojn. Laura, kiel psikologino, klopodas analizi la konduton de siaj najbaroj, ĉefe de Julio. Tiu ĉi defendas sin per konstanta [[sarkasmo]]. Ana montras deziron ŝanĝi sian rrutinan vivon. Kaj Salva sian emon al seksaj spertoj. {{Intrigofino}} ==Roloj kaj geaktoroj== * Julio ([[Javier Cámara]]) * Ana (Griselda Siciliani) * Salva ([[Alberto San Juan]]) * Laura ([[Belén Cuesta]]) == Adaptaĵoj == En decembro 2025 premieris sudkorea adaptaĵo, titole ''윗집 사람들; Witjip saramdeul'' reĝisorita de Ha Jung-woo lkaj ĉefrolulita de li mem kun Gong Hyo-jin, Kim Dong-wook kaj Lee Ha-nee. Ĝi sukcesis, kun pli ol duonmiliono da spektantoj en ties tri unuaj montrosemajnoj.<ref>Mo Shin-jeong [https://sports.hankooki.com/news/articleView.html?idxno=6918989 "영화 '윗집 사람들', 포복절도할 19禁 코미디 속 놀라운 성찰력 [리뷰] ", "La supretaĝaj najbaroj: Surpriza cerbumado en komedio por plenkreskuloj kiu ridindigos vin [Rezenco]", alirita en 2026/1/3; 2025/12/14 en retejo Sports Hankook </ref><ref>Kim Bo-young [https://www.edaily.co.kr/News/Read?newsId=03027446642399504&mediaCodeNo=257 하정우 '윗집 사람들' 외화 대작 속 韓영화 1위 굳건...개싸라기 흥행 조짐] "La supretaĝuloj" de Ha Jung-woo plifortigas sian pozicion kiel pli sukcesa korea filmo inter eksterlandaj sukcesoj... Signaloj de biletvenda sukceso. Alirita en 2026-01-03. 2025-12-17 en retejo E Daily</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanlingvaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2020]] [[Kategorio:Hispanaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj adaptitaj de dramoj]] 8tek83vlcdeb7b7bqjqc6z04w8z2vb3 9472330 9472326 2026-09-10T09:12:38Z Kani 670 9472330 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto filmo}} '''''Sentimental''''' (en hispana Sentimentala) estas hispana [[komedia filmo]] de 2020 reĝisorita de [[Cesc Gay]]. Ĝi estas adaptaĵo de lia teatraĵo ''Los vecinos de arriba'' (La najbaroj supretaĝaj).<ref>[https://www.ecartelera.com/noticias/critica-sentimental-cesc-gay-60273/ 'Sentimental': Los vecinos de arriba] en ecartelera.es</ref> ==Intrigo== {{Intrigo}} Julio ([[Javier Cámara]]) kaj Ana (Griselda Siciliani) estas kriza paro kiu ege kverelas. Iun nokton Ana invitis al verpermaĝo iliajn najbarojn supretaĝajn, Salva ([[Alberto San Juan]]) kaj Laura ([[Belén Cuesta]]), kvankam Julio ne bone opinias pri ili kaj estas ĝenata pro la bruo kiun ili faras dum [[seksumado]]. Laŭlonge de la babilado, montriĝas sekretojn de ambaŭ paroj. La najbaroj supretaĝaj fakte deziras inviti ilin al iu tipo de seksa sperto. Dum Julio kaj Ana montras tute kontraŭajn sintenojn. Laura, kiel psikologino, klopodas analizi la konduton de siaj najbaroj, ĉefe de Julio. Tiu ĉi defendas sin per konstanta [[sarkasmo]]. Ana montras deziron ŝanĝi sian rrutinan vivon. Kaj Salva sian emon al seksaj spertoj. {{Intrigofino}} ==Roloj kaj geaktoroj== * Julio ([[Javier Cámara]]) * Ana (Griselda Siciliani) * Salva ([[Alberto San Juan]]) * Laura ([[Belén Cuesta]]) == Adaptaĵoj == La filmo estis adaptita en Italio kiel ''Vicini di casa'' en 2022,<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2021/film/global/cesc-gay-people-upstairs-italian-remake-1235087886/|website=[[Variety (gazeto)|Variety]]|date=13a de Oktobro 2021|title=Italy's 'Vicini di Casa,' the First Big Remake of Cesc Gay Hit 'The People Upstairs,' Wraps in Rome (Exclusive)|first=Emiliano|last=De Pablos}}</ref> en Svisio kiel ''Die Nachbarn von oben'' en 2023,<ref>{{Cite web|url=https://www.blickpunktfilm.de/produktion/remake-die-nachbarn-von-oben-im-dreh-0f6363a8c314a4b3a6fb3f6d1d92e5d6 |title=Remake "Die Nachbarn von oben" im Dreh }}</ref> en Francio kiel ''Et plus si affinités'' en 2024. En decembro 2025 premieris sudkorea adaptaĵo, titole ''윗집 사람들; Witjip saramdeul'' reĝisorita de Ha Jung-woo lkaj ĉefrolulita de li mem kun Gong Hyo-jin, Kim Dong-wook kaj Lee Ha-nee. Ĝi sukcesis, kun pli ol duonmiliono da spektantoj en ties tri unuaj montrosemajnoj.<ref>Mo Shin-jeong [https://sports.hankooki.com/news/articleView.html?idxno=6918989 "영화 '윗집 사람들', 포복절도할 19禁 코미디 속 놀라운 성찰력 [리뷰] ", "La supretaĝaj najbaroj: Surpriza cerbumado en komedio por plenkreskuloj kiu ridindigos vin [Rezenco]", alirita en 2026/1/3; 2025/12/14 en retejo Sports Hankook </ref><ref>Kim Bo-young [https://www.edaily.co.kr/News/Read?newsId=03027446642399504&mediaCodeNo=257 하정우 '윗집 사람들' 외화 대작 속 韓영화 1위 굳건...개싸라기 흥행 조짐] "La supretaĝuloj" de Ha Jung-woo plifortigas sian pozicion kiel pli sukcesa korea filmo inter eksterlandaj sukcesoj... Signaloj de biletvenda sukceso. Alirita en 2026-01-03. 2025-12-17 en retejo E Daily</ref> En Usono ĝi estis adaptita kiel ''The Invite'' en 2026, reĝisorita de [[Olivia Wilde]] kun geaktorado de ŝi mem kun Seth Rogen, [[Penélope Cruz]], kaj [[Edward Norton]].<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2025/film/news/seth-rogen-penelope-cruz-olivia-wilde-the-invite-1236375822/|website=[[Variety (gazeto)|Variety]]|date=23a de Aprilo 2025|title=Seth Rogen, Penélope Cruz and Edward Norton to Star in Olivia Wilde's Date Night Comedy 'The Invite' (EXCLUSIVE)|first=Brent|last=Langi}}</ref> Belga adaptaĵo titolita ''De bovenburen'' aperis en 2027.<ref>https://elevenfilm.nl/portfolio_page/cold-copy/</ref><ref>https://www.filmvandaag.nl/film/151010-de-bovenburen</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanlingvaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2020]] [[Kategorio:Hispanaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj adaptitaj de dramoj]] 70y4ubo5ruc6y4aalzf4da5l9j8lg25 9472335 9472330 2026-09-10T09:17:48Z Kani 670 /* Referencoj */ 9472335 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto filmo}} '''''Sentimental''''' (en hispana Sentimentala) estas hispana [[komedia filmo]] de 2020 reĝisorita de [[Cesc Gay]]. Ĝi estas adaptaĵo de lia teatraĵo ''Los vecinos de arriba'' (La najbaroj supretaĝaj).<ref>[https://www.ecartelera.com/noticias/critica-sentimental-cesc-gay-60273/ 'Sentimental': Los vecinos de arriba] en ecartelera.es</ref> ==Intrigo== {{Intrigo}} Julio ([[Javier Cámara]]) kaj Ana (Griselda Siciliani) estas kriza paro kiu ege kverelas. Iun nokton Ana invitis al verpermaĝo iliajn najbarojn supretaĝajn, Salva ([[Alberto San Juan]]) kaj Laura ([[Belén Cuesta]]), kvankam Julio ne bone opinias pri ili kaj estas ĝenata pro la bruo kiun ili faras dum [[seksumado]]. Laŭlonge de la babilado, montriĝas sekretojn de ambaŭ paroj. La najbaroj supretaĝaj fakte deziras inviti ilin al iu tipo de seksa sperto. Dum Julio kaj Ana montras tute kontraŭajn sintenojn. Laura, kiel psikologino, klopodas analizi la konduton de siaj najbaroj, ĉefe de Julio. Tiu ĉi defendas sin per konstanta [[sarkasmo]]. Ana montras deziron ŝanĝi sian rrutinan vivon. Kaj Salva sian emon al seksaj spertoj. {{Intrigofino}} ==Roloj kaj geaktoroj== * Julio ([[Javier Cámara]]) * Ana (Griselda Siciliani) * Salva ([[Alberto San Juan]]) * Laura ([[Belén Cuesta]]) == Adaptaĵoj == La filmo estis adaptita en Italio kiel ''Vicini di casa'' en 2022,<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2021/film/global/cesc-gay-people-upstairs-italian-remake-1235087886/|website=[[Variety (gazeto)|Variety]]|date=13a de Oktobro 2021|title=Italy's 'Vicini di Casa,' the First Big Remake of Cesc Gay Hit 'The People Upstairs,' Wraps in Rome (Exclusive)|first=Emiliano|last=De Pablos}}</ref> en Svisio kiel ''Die Nachbarn von oben'' en 2023,<ref>{{Cite web|url=https://www.blickpunktfilm.de/produktion/remake-die-nachbarn-von-oben-im-dreh-0f6363a8c314a4b3a6fb3f6d1d92e5d6 |title=Remake "Die Nachbarn von oben" im Dreh }}</ref> en Francio kiel ''Et plus si affinités'' en 2024. En decembro 2025 premieris sudkorea adaptaĵo, titole ''윗집 사람들; Witjip saramdeul'' reĝisorita de Ha Jung-woo lkaj ĉefrolulita de li mem kun Gong Hyo-jin, Kim Dong-wook kaj Lee Ha-nee. Ĝi sukcesis, kun pli ol duonmiliono da spektantoj en ties tri unuaj montrosemajnoj.<ref>Mo Shin-jeong [https://sports.hankooki.com/news/articleView.html?idxno=6918989 "영화 '윗집 사람들', 포복절도할 19禁 코미디 속 놀라운 성찰력 [리뷰] ", "La supretaĝaj najbaroj: Surpriza cerbumado en komedio por plenkreskuloj kiu ridindigos vin [Rezenco]", alirita en 2026/1/3; 2025/12/14 en retejo Sports Hankook </ref><ref>Kim Bo-young [https://www.edaily.co.kr/News/Read?newsId=03027446642399504&mediaCodeNo=257 하정우 '윗집 사람들' 외화 대작 속 韓영화 1위 굳건...개싸라기 흥행 조짐] "La supretaĝuloj" de Ha Jung-woo plifortigas sian pozicion kiel pli sukcesa korea filmo inter eksterlandaj sukcesoj... Signaloj de biletvenda sukceso. Alirita en 2026-01-03. 2025-12-17 en retejo E Daily</ref> En Usono ĝi estis adaptita kiel ''The Invite'' en 2026, reĝisorita de [[Olivia Wilde]] kun geaktorado de ŝi mem kun Seth Rogen, [[Penélope Cruz]], kaj [[Edward Norton]].<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2025/film/news/seth-rogen-penelope-cruz-olivia-wilde-the-invite-1236375822/|website=[[Variety (gazeto)|Variety]]|date=23a de Aprilo 2025|title=Seth Rogen, Penélope Cruz and Edward Norton to Star in Olivia Wilde's Date Night Comedy 'The Invite' (EXCLUSIVE)|first=Brent|last=Langi}}</ref> Belga adaptaĵo titolita ''De bovenburen'' aperis en 2027.<ref>https://elevenfilm.nl/portfolio_page/cold-copy/</ref><ref>https://www.filmvandaag.nl/film/151010-de-bovenburen</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Trad|es|Sentimental (película de 2020)|175247566}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanlingvaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2020]] [[Kategorio:Hispanaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj adaptitaj de dramoj]] ly32zt152rehddtp5zwmzc3x0ovofhi 9472337 9472335 2026-09-10T09:18:07Z Kani 670 9472337 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''''Sentimental''''' (en hispana Sentimentala) estas hispana [[komedia filmo]] de 2020 reĝisorita de [[Cesc Gay]]. Ĝi estas adaptaĵo de lia teatraĵo ''Los vecinos de arriba'' (La najbaroj supretaĝaj).<ref>[https://www.ecartelera.com/noticias/critica-sentimental-cesc-gay-60273/ 'Sentimental': Los vecinos de arriba] en ecartelera.es</ref> ==Intrigo== {{Intrigo}} Julio ([[Javier Cámara]]) kaj Ana (Griselda Siciliani) estas kriza paro kiu ege kverelas. Iun nokton Ana invitis al verpermaĝo iliajn najbarojn supretaĝajn, Salva ([[Alberto San Juan]]) kaj Laura ([[Belén Cuesta]]), kvankam Julio ne bone opinias pri ili kaj estas ĝenata pro la bruo kiun ili faras dum [[seksumado]]. Laŭlonge de la babilado, montriĝas sekretojn de ambaŭ paroj. La najbaroj supretaĝaj fakte deziras inviti ilin al iu tipo de seksa sperto. Dum Julio kaj Ana montras tute kontraŭajn sintenojn. Laura, kiel psikologino, klopodas analizi la konduton de siaj najbaroj, ĉefe de Julio. Tiu ĉi defendas sin per konstanta [[sarkasmo]]. Ana montras deziron ŝanĝi sian rrutinan vivon. Kaj Salva sian emon al seksaj spertoj. {{Intrigofino}} ==Roloj kaj geaktoroj== * Julio ([[Javier Cámara]]) * Ana (Griselda Siciliani) * Salva ([[Alberto San Juan]]) * Laura ([[Belén Cuesta]]) == Adaptaĵoj == La filmo estis adaptita en Italio kiel ''Vicini di casa'' en 2022,<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2021/film/global/cesc-gay-people-upstairs-italian-remake-1235087886/|website=[[Variety (gazeto)|Variety]]|date=13a de Oktobro 2021|title=Italy's 'Vicini di Casa,' the First Big Remake of Cesc Gay Hit 'The People Upstairs,' Wraps in Rome (Exclusive)|first=Emiliano|last=De Pablos}}</ref> en Svisio kiel ''Die Nachbarn von oben'' en 2023,<ref>{{Cite web|url=https://www.blickpunktfilm.de/produktion/remake-die-nachbarn-von-oben-im-dreh-0f6363a8c314a4b3a6fb3f6d1d92e5d6 |title=Remake "Die Nachbarn von oben" im Dreh }}</ref> en Francio kiel ''Et plus si affinités'' en 2024. En decembro 2025 premieris sudkorea adaptaĵo, titole ''윗집 사람들; Witjip saramdeul'' reĝisorita de Ha Jung-woo lkaj ĉefrolulita de li mem kun Gong Hyo-jin, Kim Dong-wook kaj Lee Ha-nee. Ĝi sukcesis, kun pli ol duonmiliono da spektantoj en ties tri unuaj montrosemajnoj.<ref>Mo Shin-jeong [https://sports.hankooki.com/news/articleView.html?idxno=6918989 "영화 '윗집 사람들', 포복절도할 19禁 코미디 속 놀라운 성찰력 [리뷰] ", "La supretaĝaj najbaroj: Surpriza cerbumado en komedio por plenkreskuloj kiu ridindigos vin [Rezenco]", alirita en 2026/1/3; 2025/12/14 en retejo Sports Hankook </ref><ref>Kim Bo-young [https://www.edaily.co.kr/News/Read?newsId=03027446642399504&mediaCodeNo=257 하정우 '윗집 사람들' 외화 대작 속 韓영화 1위 굳건...개싸라기 흥행 조짐] "La supretaĝuloj" de Ha Jung-woo plifortigas sian pozicion kiel pli sukcesa korea filmo inter eksterlandaj sukcesoj... Signaloj de biletvenda sukceso. Alirita en 2026-01-03. 2025-12-17 en retejo E Daily</ref> En Usono ĝi estis adaptita kiel ''The Invite'' en 2026, reĝisorita de [[Olivia Wilde]] kun geaktorado de ŝi mem kun Seth Rogen, [[Penélope Cruz]], kaj [[Edward Norton]].<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2025/film/news/seth-rogen-penelope-cruz-olivia-wilde-the-invite-1236375822/|website=[[Variety (gazeto)|Variety]]|date=23a de Aprilo 2025|title=Seth Rogen, Penélope Cruz and Edward Norton to Star in Olivia Wilde's Date Night Comedy 'The Invite' (EXCLUSIVE)|first=Brent|last=Langi}}</ref> Belga adaptaĵo titolita ''De bovenburen'' aperis en 2027.<ref>https://elevenfilm.nl/portfolio_page/cold-copy/</ref><ref>https://www.filmvandaag.nl/film/151010-de-bovenburen</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Trad|es|Sentimental (película de 2020)|175247566}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanlingvaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2020]] [[Kategorio:Hispanaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj adaptitaj de dramoj]] e2nnbsk4fm5t7ca0343xsqfouk60kl4 0 953184 9472327 2026-09-10T09:07:29Z Crosstor 3176 arkeologo 9472327 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|19||}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}} [[]] |dato de morto = {{mortotago|||}} |loko de morto = {{Hungario}} [[]] }} '''[[Andreo|András]] Pálóczi [[Horváth]]''' [andrAŝ pAlOci horvAt], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Pálóczi Horváth András''' estas [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]]. [[Dosiero:Cuman and Jazygian (Jász) seats in 15th-century Hungary.svg|eta|{{centre|{{paĝonomo}}}}]] {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM121231/eed60c60-317f-4014-a2f0-22804232a8e3/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=687139&date=2026-09-10 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1941|9|29}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]], lia ĉefinstruisto estis [[Gyula László]]. Post la diplomo li longe laboris en [[Hungara Nacia Muzeo]], praktikadis, poste li estis [[asistanto]] (1977–1981), [[lektoro]] (1981–1988), [[docento]] (1988–1997), [[profesoro]] (1997–2009), ankaŭ katedrestro (1991–2002) en la universitato. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 19, li doktoriĝis en 19 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]], lia [[habilitiĝo]] okazis en . Li edziĝis en 1971. Li ricevis [[premio]]jn inter 1948-1998. == Elektitaj kontribuoj == * ''A kunok megtelepedése Magyarországon: L'établissement des Comans en Hongrie'' (1974) * ''Szállások, halmok, temetők. (Kisújszállás településtörténete az őskortól a török kor végéig.)'' (1986) * ''Élet egy középkori faluban. Szentkirály régészeti kutatásának eredményei: Life in a medieval village'' (1996) * ''Az alföldi késő középkori falusi lakóház: vázszerkezetek és falazatok: Late Medieval Dwelling Houses ont he Hungarian Plains: Structures and Walls'' (2005) * ''Középkori utak és révek a Nagykunság térségében'' (2019) == Fontoj == * [https://www.naputonline.hu/naput-kiadvanyok-arhiv/naput_2010/2010_10/139.htm membiografio hungare kun foto] * [https://doktori.hu/doktori-kepzes/szemelyek/12021/ datenoj kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Paloczi Horvath, Andras}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 0p1zxbb97d0302jesme8jmahat0np5l 9472342 9472327 2026-09-10T09:56:29Z Crosstor 3176 arkeologo 9472342 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Andreo|András]] Pálóczi [[Horváth]]''' [andrAŝ pAlOci horvAt], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Pálóczi Horváth András''' estas [[Hungario|hungara]] [[arkeologo]], [[muzeologo]], altlerneja [[instruisto]]. [[Dosiero:Cuman and Jazygian (Jász) seats in 15th-century Hungary.svg|eta|{{centre|mapo pri jazigoj kaj kumanoj en la 15-a jarcento fare de {{paĝonomo}}}}]] {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM121231/eed60c60-317f-4014-a2f0-22804232a8e3/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=687139&date=2026-09-10 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1941|9|29}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]], baldaŭ li doktoriĝis ĉe lia ĉefinstruisto [[Gyula László]]. 15 jarojn li laboris en [[Hungara Nacia Muzeo]], kie li partoprenis en arkeologiaj elfosaĵoj. En [[Kiskunfélegyháza]] en 1985 li aranĝis ekspozicion pri [[kumanoj]], poste ĝi estis prezentita en la ceteraj ekskumanaj urboj. Ekde la 1990-aj jaroj li laboris en la agrikultura muzeo. Li aranĝis plian ekspozicion dum 8 jaroj. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1994 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Lia edzino naskis 2 filinojn en 1980 kaj 1985. Li ricevis [[premio]]jn en 2009 kaj 2011. == Elektitaj kontribuoj == * ''A kunok megtelepedése Magyarországon: L'établissement des Comans en Hongrie'' (1974) * ''Szállások, halmok, temetők. (Kisújszállás településtörténete az őskortól a török kor végéig.)'' (1986) * ''Besenyők, kunok, jászok'' (1989) * ''Élet egy középkori faluban. Szentkirály régészeti kutatásának eredményei: Life in a medieval village'' (1996) * ''Az alföldi késő középkori falusi lakóház: vázszerkezetek és falazatok: Late Medieval Dwelling Houses ont he Hungarian Plains: Structures and Walls'' (2005) * ''Középkori utak és révek a Nagykunság térségében'' (2019) == Fontoj == * [https://www.naputonline.hu/naput-kiadvanyok-arhiv/naput_2010/2010_10/139.htm membiografio hungare kun foto] * [https://doktori.hu/doktori-kepzes/szemelyek/12021/ datenoj kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Paloczi Horvath, Andras}} [[Kategorio:Hungaraj arkeologoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzeologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} la6t6uqi26c1hqyju8lhke2ev4u6wie 9472343 9472342 2026-09-10T10:03:12Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9472343 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Andreo|András]] Pálóczi [[Horváth]]''' [andrAŝ pAlOci horvAt], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Pálóczi Horváth András''' estas [[Hungario|hungara]] [[arkeologo]], [[muzeologo]], altlerneja [[instruisto]]. [[Dosiero:Cuman and Jazygian (Jász) seats in 15th-century Hungary.svg|eta|{{centre|mapo pri jazigoj kaj kumanoj en la 15-a jarcento fare de {{paĝonomo}}}}]] {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM121231/eed60c60-317f-4014-a2f0-22804232a8e3/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=687139&date=2026-09-10 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1941|9|29}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]], baldaŭ li doktoriĝis ĉe lia ĉefinstruisto [[Gyula László]]. 15 jarojn li laboris en [[Hungara Nacia Muzeo]], kie li partoprenis en arkeologiaj elfosaĵoj. En [[Kiskunfélegyháza]] en 1985 li aranĝis ekspozicion pri [[kumanoj]], poste ĝi estis prezentita en la ceteraj ekskumanaj urboj. Ekde la 1990-aj jaroj li laboris en la agrikultura muzeo. Li aranĝis plian ekspozicion dum 8 jaroj. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1994 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Lia historia ĉeftemo estis enmigrantaj popoloj en Hungarlandon. Lia edzino naskis 2 filinojn en 1980 kaj 1985. Li ricevis [[premio]]jn en 2009 kaj 2011. == Elektitaj kontribuoj == * ''A kunok megtelepedése Magyarországon: L'établissement des Comans en Hongrie'' (1974) * ''Szállások, halmok, temetők. (Kisújszállás településtörténete az őskortól a török kor végéig.)'' (1986) * ''Besenyők, kunok, jászok'' (1989) * ''Élet egy középkori faluban. Szentkirály régészeti kutatásának eredményei: Life in a medieval village'' (1996) * ''Az alföldi késő középkori falusi lakóház: vázszerkezetek és falazatok: Late Medieval Dwelling Houses ont he Hungarian Plains: Structures and Walls'' (2005) * ''Középkori utak és révek a Nagykunság térségében'' (2019) == Fontoj == * [https://www.naputonline.hu/naput-kiadvanyok-arhiv/naput_2010/2010_10/139.htm membiografio hungare kun foto] * [https://doktori.hu/doktori-kepzes/szemelyek/12021/ datenoj kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Paloczi Horvath, Andras}} [[Kategorio:Hungaraj arkeologoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzeologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} jz7ds2kqq0x1hdbjh9kluwnq3brc1u1 9472345 9472343 2026-09-10T10:08:42Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9472345 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Andreo|András]] Pálóczi [[Horváth]]''' [andrAŝ pAlOci horvAt], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Pálóczi Horváth András''' estas [[Hungario|hungara]] [[arkeologo]], [[muzeologo]], altlerneja [[instruisto]]. [[Dosiero:Cuman and Jazygian (Jász) seats in 15th-century Hungary.svg|eta|{{centre|mapo pri jazigoj kaj kumanoj en la 15-a jarcento fare de {{paĝonomo}}}}]] {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM121231/eed60c60-317f-4014-a2f0-22804232a8e3/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=687139&date=2026-09-10 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1941|9|29}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]], baldaŭ li doktoriĝis ĉe lia ĉefinstruisto [[Gyula László (arkeologo)]]. 15 jarojn li laboris en [[Hungara Nacia Muzeo]], kie li partoprenis en arkeologiaj elfosaĵoj. En [[Kiskunfélegyháza]] en 1985 li aranĝis ekspozicion pri [[kumanoj]], poste ĝi estis prezentita en la ceteraj ekskumanaj urboj. Ekde la 1990-aj jaroj li laboris en la agrikultura muzeo. Li aranĝis plian ekspozicion videblan dum 8 jaroj. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1994 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Lia historia ĉeftemo estis enmigrantaj popoloj en Hungarlandon. Lia edzino naskis 2 filinojn en 1980 kaj 1985. Li ricevis [[premio]]jn en 2009 kaj 2011. == Elektitaj kontribuoj == * ''A kunok megtelepedése Magyarországon: L'établissement des Comans en Hongrie'' (1974) * ''Szállások, halmok, temetők. (Kisújszállás településtörténete az őskortól a török kor végéig.)'' (1986) * ''Besenyők, kunok, jászok'' (1989) * ''Élet egy középkori faluban. Szentkirály régészeti kutatásának eredményei: Life in a medieval village'' (1996) * ''Az alföldi késő középkori falusi lakóház: vázszerkezetek és falazatok: Late Medieval Dwelling Houses ont he Hungarian Plains: Structures and Walls'' (2005) * ''Középkori utak és révek a Nagykunság térségében'' (2019) == Fontoj == * [https://www.naputonline.hu/naput-kiadvanyok-arhiv/naput_2010/2010_10/139.htm membiografio hungare kun foto] * [https://doktori.hu/doktori-kepzes/szemelyek/12021/ datenoj kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Paloczi Horvath, Andras}} [[Kategorio:Hungaraj arkeologoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzeologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} opbz6tuiiiy7roti0tuozdktaqf04v1 0 953185 9472346 2026-09-10T10:09:19Z Petr Tomasovsky 678 Alidirektigis al [[Subsektoro 1./X. Zaječiny]] 9472346 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[Subsektoro 1./X. Zaječiny]] 3iiqsmxvdry8ku0o625n5eqchf81gpt 1 953186 9472356 2026-09-10T10:17:26Z Kani 670 /* Angla lingvo */ nova sekcio 9472356 wikitext text/x-wiki == Angla lingvo == Kial uzi anglalingajn nomojn por koreaj institucioj? Ĉu la angla lingvo estas oficiala lingvo en Suda Koreio? Pli bone estus referenci la koreajn nomojn ĉu per propra alfabeto ĉu per trnaskribo en latina alfabeto aŭ tradukitajn en Esperanto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:17, 10 sep. 2026 (UTC) 4v4nm6jpyokd5nsgadkfjhakei36pi2 3 953187 9472362 2026-09-10T10:20:22Z Kani 670 /* Saluton */ nova sekcio 9472362 wikitext text/x-wiki == Saluton == Kaj bonvenon. Pri [[Korea Solidareco de la Civila Personaro de la Armitaj Fortoj]], kial uzi anglalingajn nomojn por koreaj institucioj? Ĉu la angla lingvo estas oficiala lingvo en Suda Koreio? Pli bone estus referenci la koreajn nomojn ĉu per propra alfabeto ĉu per trnaskribo en latina alfabeto aŭ tradukitajn en Esperanto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:20, 10 sep. 2026 (UTC) pnn0mehfy4slgu8jtm22kf6ty0kwmd0 0 953188 9472401 2026-09-10T11:03:23Z Kani 670 Alidirektigis al [[Aesculus pavia]] 9472401 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Aesculus pavia]] g85gmw2a66iomch04wfh7zsoo2pknix